‹LKÖ⁄RET‹M

SOSYAL B‹LG‹LER
DERS K‹TABI
Kezban KAYA

6

‹MAJ ‹Ç VE DIfi T‹CARET A.fi.

‹maj Center Macun Mah. 3. Cad. No: 2 (A Girifli) ‹stanbul Yolu 6. km. Yenimahalle-ANKARA Tel:. (0.312) 397 91 41 • Faks:. (0.312) 397 41 54

‹MYAY DERS K‹TAPLARI
Her hakk› sakl›d›r ve ‹maj ‹ç ve D›fl Tic. A.fi’ye (‹myay) aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir suretle al›n›p yay›mlanamaz.

Editör: Ekrem Zahid BOYRAZ Dil Uzman›: Taha ÇA⁄LARO⁄LU Görsel Tasar›m: Hayrettin Vural Program Gelifltirme Uzman›: Soner Mehmet ÖZDEM‹R Ölçme ve De¤erlendirme Uzman›: Tülin ACAR Rehberlik ve Geliflim Uzman›: Tahsin ‹LHAN

ISBN 978-9944-120-07-4 Talim ve Terbiye Kurulunun 26.12.2012 tarihve 245 say›l› karar›yla 2013-2014 ö¤retim y›l›ndan itibaren 5 (befl) y›l süreyle ders kitab› olarak kabul edilmifltir.
Bask›: Dorukkaya Matbaac l k Yay nc l k A.fi. - Ankara 2013

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

3

4

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK (1881-1938) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 5 .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 6 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .74 Kutsal Görev . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum . . . . . . . 46 Yaflayan Geçmifl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Bir Baflkad›r Benim Memleketim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sat›yoruz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Hayat›n ‹çinden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : ‹pek Yolu’nda Türkler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1. . . . . . . . . . 104 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .79 ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100 Sanata Vurulan Türk Mührü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Ülkemizde Ekonomi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Yaflad›¤›m›z Dünya . . . . . . . . . . 116 Vatandafll›k Borcumuz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemizin Kaynaklar› . . . . . . .81 ‹lk Türk-‹slam Devletleri . . . .102 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . .64 Bozk›rda Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Haklar›m› Ö¤reniyorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 Olgu ve Görüfl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Mesle¤imi Seçerken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› . . 29 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . 16 Araflt›r›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‹Ç‹NDEK‹LER Organizasyon fiemas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Farkl› ‹klimler Farkl› Yaflam Tarzlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF . . . . . . . . . . . . . . . . .88 Yaflayan De¤erlerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Yap›yoruz. . . . 127 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .62 Atalar›m› Tan›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Yeryüzünde Yaflam . . . . 60 3. . . . . . . . . . . .

. . . . . . ÜN‹TE : Ülkemiz ve Dünya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136 Yurdumuzun Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . .199 Ölçme ve De¤erlendirme . . SINIF 7 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Demokrasinin Geliflim Süreci . . . . .190 Telif ve Patent Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .151 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .210 TÜRK‹YE HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .195 Ak›lc›l›k ve Bilim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156 Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212 TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Dünya’m›z› Tan›yal›m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .208 KAYNAKÇA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .213 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . .182 Sosyal Bilimler ve Biz . . . . . . . .187 Doku ve Organ Nakli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .172 Türklerde Kad›n Haklar› . .154 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .184 Bilim ve Teknolojinin Önemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .202 SÖZLÜK . . . . . . . . . . . .140 Türk Cumhuriyetleri ile ‹liflkilerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .162 Haklar›m ve Özgürlüklerim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .145 Do¤al Afetlerde Dayan›flma . . . . . 180 7. . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Elektronik Yüzy›l . . . . .166 Dünden Bugüne Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Demokrasinin Serüveni . . . . . .204 KRONOLOJ‹ . . . . . . . .148 Kültür ve Sanat›n Etkileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. Konu bafll›¤› 1. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME R VE KAVRAMLA • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ulaflt›rma. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. www. SINIF .000 km2lik düzlükleri kapsar. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir.tr Bilgi Kutusu GAP. Bu kalk›nma. dünyan›n da say›l› projelerindendir. Kazan›ma ait kelime ve kavramlar›n daha iyi ö¤renilmesine yard›mc› olacak özel aç›klamalar verilmifltir. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. … Bölge. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 5. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. 7. e¤itim vb. 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. 2. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. Konu ile ilgili ö¤rencilerin bilgilerini ortaya koymaya ve motivasyonlar›n› sa¤lamaya yönelik çal›flmalar verilmifltir. Ünitenin ad› 1. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. tar›m. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. SINIF Konu ile ilgili farkl› görüfl ve düflünceleri ortaya ç›karmak amac›yla haz›rlanan tart›flma konular›n› göstermektedir. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. 6. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r.Organizasyon fiemas› Ünite numaras› Üniteyi tan›t›c› görseller Ünite ile ilgili ö¤rencilerin ön bilgilerini ortaya ç›karma ve onlar› araflt›rmaya yönlendirmek amac›yla haz›rlanm›flt›r. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 3. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. SINIF 11 Kazan›ma ait kelime ve kavramlar› göstermektedir. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. GAP. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular.gov. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. Ö¤rencilerin derse aktif kat›l›m›n›. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z.. düflünme ve yorum yapmas›n› sa¤layacak çal›flmalar› göstermektedir. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir.gap. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük.. . Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. ÜN‹TE ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. bu proje sayesinde sanayi. Konuyu desteklemek amac›yla verilen al›nt› metinleri ve ek bilgileri göstermektedir.

film izlemekten daha e¤lencelidir.Organizasyon fiemas› ‹fllenifl s›ras›nda dikkat çekmeye.0 0 00.000 91..1 Etkinlik 3. internet haberi gibi kaynaklardan yap›lan al›nt›lar› göstermektedir... Kazan›m› pekifltirmek amac›yla haz›rlanan çal›flmalar› göstermektedir..275 Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. 100 mikle klu me top demi m ke ¤ r kabu sadece T›pk› ifl. SINIF 9 .. geliflmekte olan bir ülkedir. Yar›n hava ya¤murlu olacak.0 12 11 6 6 100 Ö¤rencilerin dikkatini çekmeye yönelik sembolleri göstermektedir.. yazarak belirtirler.. Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r... Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür.0 27.00 0.00 1.. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6..00 0.. 1..00 209. 1931. ku lerin nu 01 A fl Si n D a¤lar› Türk du¤u ral›k z bi Kinga kufl D t e ol r slog 2005 da di bölg n yo an bu do¤u e Hin ili bir lu er lsan yd vr önü yla bula ›z ne güne › ile çe flebili fl›r. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz.00 0. C. ilgili olmas›n› dileriz... kurum... bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z....... M. Her ünitenin sonunda ö¤rencilerin bilgi ve becerilerini ölçmek amac›na yönelik olarak farkl› tekniklerde haz›rlanm›fl çal›flmalar› göstermektedir.. Türkiye’nin en kalabal›k kentidir.. 2....16. A¤r› Da¤›. dilek ve flikâyetlerini .. 1. ÖÇK 1..0 0...denir.. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi.. dilekçe. bak›r.. Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ .000 27. Bu olgu... Düflünelim. asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli.... ö¤renim.. y ve iliyor m ana .. Düflünelim. Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. Bilgi Kutusu GAP. 2... olgu.. Gezi-gözlem araflt›rma vb.. 4...0 0 00. 1936. s her bilir ki reze deni r ma ir.. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ARAfiTIRINIZ Yukar›daki olaylarla ilgili kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz.. Sa¤la 90 fl.. 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür. slog rta urdu S'liy O ö Den a an›n r”. n bo sterilmiflt edile gö min loda ve tah ›daki tab iflletilen esi afla¤ ada n Düny ›m› ve yüzd ‹flletile % da¤›l zerv rezerv n Re erinin ‹flletile ktar› mi 66 0 00.. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A.00 00 0. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz.. etkinlikler bu bölümde verilmifltir. Türk Tarih Kurumunun.. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›. Türk Dil Kurumu bugün..... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z.. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.. Atatürk’ün kazan›m›n içeri¤ine uygun sözlerine yer verilmifltir. ra gezi düzenleyebilirsiniz.. Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z. C... faaliyetlerini sürdürmektedir. D. Vatandafllar..... Kitap okumak.... Türk dilinin Arapça..000 54. Türkçe konuflmayan bir insan.. olur ar r. 6. B. e S› z? an rak ve Y ›n rt›n› unu azar u ol belir biry Dön ise uyd lend yurd t›da H ise Si uyme” i. 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu). ‹stanbul. ü'nün slo n ›mc› AID a'n› gul irin S'i D gan›.000 . Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z.. 5.. insanlarla ilgili neler yapt›klar›n› ö¤reniniz. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z....000 60.00 488. B.... Söyleyelim 1.00 0. C. Ö¤renci Çal›flma Kitab›nda konu ile ilgili yap›lacak etkinlikleri gösterir..GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde. ti kistan uriye Kaza Cumh Halk Çin erika y Am Güne m Topla ler Gelen ‹lginç t ürün t ve sü fl. Ali 17 yafl›na girdi. Kara du? oval ? ci¤er z n›n dunu de 1A ral› kB ugü nD üny aA IDS Gün Ça¤ nen ›n ve ü A ba o sa dürü lg›n Tu 30 ra ›n›n bafll Bas› ay 20 a ndan 01 10 Ara l›k 20 0 05 40 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir...00 320. bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. ba zeyde Bas›n olaor m ilk r› B liy la bi dan a¤ .. 2.. Atatürk.. ÖÇK 1. Görevlerini. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu... Söyleyelim Ö¤rencilerin konu ile ilgili yapacaklar› çal›flmalar› gösterir. 4..362) Konuyu destekleyen güncel veri.. 5. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir.. görüfl. s. ala rf› r. 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r.00 0 00.. toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler. taraf›ndan kurulmufltur. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle. bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z.. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir.. Çin Hun “Söz AIDS G la bu lea ün ün lar b d y›lki Hun e düflür amas›yl yard de Dur. Etkinliklerle ilgili farkl› çal›flma örnekleri verilmifltir. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl. ö¤rencileri güdülemeye yönelik aç›klamalara yer verilmifltir. ! Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Türk dilinin. grafik ve tablolar› yer verilmifltir. Türk milleti için bir hazinedir.. B.. bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r.. hakk› vard›r. Herkesin e¤itim ve . ba yvele raktan ç›k r. Türk Tarih Kurumu. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz.... dergi. Sü iflletilen b ler TÜRK YE’DE HRAÇ VE THAL EDmi LEN ÜRÜNLER N DA ILIMI gib klagil ar›lan ve çinko (T‹E 2004) Yüzde % r. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. Konuyu destekleyen ilgi ve merak uyand›r›c› bilgileri göstermektedir..0 0. 1.... M.. olarak adland›r›l›r. Türk kültürüne. D. 2. Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r.00 803. 3. y›l›nda ..362) Konu anlat›mlar›n› destekleyen gazete.. mu ye st› Bo or alm i g›d d‹hracat 80 70 60 50 ‹thalat Türk dili. Ankara. 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. erek ay› fiem r› izley akuy okla eki lü de o rind üze iki yön iniz.. SINIF i Kazan›ma ait becerileri gelifltirmek amac›yla haz›rlanan araflt›rma konular› verilmifltir.. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1... 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n. kendi benli¤ine. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.. s›rala yabi liriz: i¤i sen an›la dron ann eneden yafla m e bul › uüs vü hasfelç ar m ID rin çe S hasta s› olarak y A l›¤ kilm biliesi am ›na di Dün aha liler Türk evleti ni kkat ya re d D ac›y ir sü üler. Trabzonspor. Türkiye’nin baflkentidir.. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A.. Türkiye. 3. 31 Bu yol neden ? kapat›lm›flt›r Konu iflleyifli ile ilgili ek bilgi ve aç›klamalar bu bölümde yer alm›flt›r. zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi. s. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z. Afet ‹nan 1.000 36..00 136.. Bilgi Kutusu n Biline % rezerv 63 16 11 3 7 100 zerv n Re Biline r› mikta Ülke e Türkiy ABD 0 00.. Asy “AID birb net" uy izi.

1. ÜN‹TE Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. 5. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. 2. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. 6. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. SINIF 11 . Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. 7. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 3.

polis.? n z e u b n olay u z ors u¤unu yap›y ›k old neler ›z. insa ›ld›r? s yerlerin n kiler a sizce ilifl Sayfada verilen olaylarla ilgili çal›flan kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz.1. Bu olay karfl›s›nda nas›l davrand›¤›n›z› aç›klay›n›z. ‹tfaiye. Ünite Hayat›n ‹çinden ÖN HAZIRLIK 1. neler o labilir? ren flt›¤ ›n çev karfl›la la y • Yak la r bir o r olay benze a r zer bi la . fl payla fik Bu yolda tra bilir? la o ufl neden durm M foto¤raflarda göarü E L Z izde GÖ ›n›zd len ARAfiTIRINIZ ve ve mey Sebze l›flverifl › gibi a aras› r la r a z pa nlar de. zab›ta kelimeleri sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Görevlerini ve hangi hizmetleri yapt›klar›n› araflt›r›n›z. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • aile • birey deni n›n ne Yang› ilir? e olab n e c z si ns n bula Am hastan› ? › u d y d asa ne olur olm mu duru n lar. 2. ÖÇK 1. lay• Tan anlat›n ra benzer o a s r a la ›? V ›n›zla i olay var m dafllar fadak a y k a r S a i • leriniz özlem g li i lg larla i ›n›z. Etkinlik 12 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ambulans. Ailenizde veya akrabalar›n›z aras›nda geçen bir olay›n sizi nas›l etkiledi¤ini söyleyiniz. nede Bu insan olabilir? toplanm›fl Kazan›n nedenle ri.1. SINIF .

Ancak sokakta gelifligüzel park etmifl araçlar yüzünden bir türlü yang›n yerine ulaflam›yorlard›. sanki ana baba günü gibiydi. Bir taraftan da araçlardan anonslar yap›l›yordu.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Kim Suçlu? Akflam evde ailemle birlikte yemek yerken d›flar›dan gelen sesler dikkatimizi çekti. Acaba yang›n neden ç›km›flt›? Neden bu kadar geç söndürülmüfltü? Can kayb› yaflanm›fl m›yd›? Daha geç söndürülseydi sonucu ne olurdu? ÖÇK 1. Birden siren sesleri içinde sokakta ilerlemeye çal›flan itfaiye araçlar›n› gördüm. Etkinlik Sabah uyan›nca ilk iflim. Evimizin karfl›s›ndaki binalardan birinde yang›n ç›km›fl. Olay›n bir çok nedeni oldu¤unu düflünüyordum.2. köfledeki büfeden gazete almak oldu. ‹nsanlar. SINIF 13 . Sokaktaki insanlar park halindeki araçlar›n sahiplerine ulaflmak için. H›zla sayfalar› gözden geçirmeye. ortal›k sessizli¤e bürünmüfltü. ‹tfaiye araçlar›n›n geçiflini engelleyen araçlar›n bir an önce çekilmesi isteniyordu. Masan›n bafl›ndan kalk›p pencereden d›flar›ya bakt›¤›m›zda gökyüzüne do¤ru yükselmekte olan dumanlar› fark ettik. polis memurlar› ile birlikte kap› zillerine bas›yorlard›. telaflla sa¤a sola kofluflturuyordu. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Uzun bir u¤rafltan sonra nihayet yang›n söndürülmüfl. alevler her yan› sarm›flt›. Ortal›k. Neler olup bitti¤ini merak ediyordum. yang›nla ilgili haberleri aramaya bafllad›m.

Dar sokaklar ve otopark olmad›¤› için suçlanan belediye yetkilileri ise: “. SINIF . Ancak yang›n›n oldu¤u yerde sokaklar çok dard›. ‹tfaiyeciler bize k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. herkes hakl›. Bu sokaklar ve evler yeni yap›lmad›. Bunlar. Gazete haberini yapan muhabir ise. onarma ve sokaklar› geniflletme flans›m›z yok. araçlar için park yerleri oluflturulmas›n› sa¤l›yoruz.. Biz kime k›zal›m?” diyordu.” ÖÇK 1. Nasrettin Hoca misali. kiminle konuflursan›z konuflun.3.. ve 1.1.” diye savunma yap›yorlard›. 14 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6..4. park sorununa neden bir çözüm bulmuyor?” diyerek as›l suçun kendilerinde olmad›¤›n› söylüyorlard›. “Yang›n ihbar›n› al›r almaz hemen yola ç›kt›k. Belediye... Çok eski bir yerleflim yeri olan bu mahalledeki binalar› y›kma. ‹tfaiye görevlileri ise kendilerini savunuyor. O da yetmiyormufl gibi soka¤›n iki yan›na araçlar gelifligüzel park edilmiflti. Onlar› teker teker çektirerek sokakta ilerlememiz maalesef zaman ald›. Konuflanlar hakl› ancak sorunun as›l muhatab› biz de¤iliz. yaz›s›n› flu sözlerle tamaml›yor: “. Ev sahibi k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. Yeni planlarda bunlara dikkat ediyor. yol kenarlar›na park etmek zorunda kal›yoruz. Ünite Haberde.. Gazetedeki haberin devam›nda ise. fl Sizce kim hakl›? Bu olay çok Etkinlik boyutlu mudur? Nedenleriyle aç›klay›n›z. evi yanan vatandafl›n itfaiye görevlilerini geç kalmakla suçlad›¤› belirtiliyordu. yolun her iki yan›na araçlar›n› park eden araç sahipleri: “ Biz ne yapal›m? Mahallemizde araçlar›m›z› park edebilece¤imiz yer yok! Oturdu¤umuz apartmanlarda otopark› yok! Soka¤a. soka¤a girmemizi ve ilerlememizi engelledi...

5.16 0. Emniyet Genel Müdürlü¤ünün ‹nternet sayfas›nda (www.353 Oran› (%) 97.gov. 1.012 1. yaralanmakta veya sakat kalmaktad›r. Etkinlik “Atefl. SINIF 15 . ‹lgili siteyi ziyaret ederek bilgilenebilir.12 0.15 0. fl Trafik kazalar›n›n önlenebilmesi için önerileriniz nelerdir? Düflünelim. Söyleyelim ÖÇK 1.tr) bu konuda istatistiki bilgi yer almaktad›r.98 0.emniyet.692 661 633 219 415. Trafik kazalar›n›n da pek çok nedeni vard›r. pek çok can ve mal kayb› yaflan›r.980 8. fl Bu kazalar›n nedeni ya da nedenleri nelerdir? Trafik kazas› fl Afla¤›daki tablolar da 2011 y›l› A¤ustos ay› ve ilk sekiz ayda meydana gelen trafik kazalar› ile ilgili veriler gösterilmifltir.29 0.” atasözünden hareket ederek incelemek üzere bir olay belirleyiniz.00 www. Bunlara göre ülkemizde trafik kazalar›n›n büyük ço¤unlu¤u hangi sebepten kaynaklanmaktad›r? Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? A¤ustos ay›nda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 53.185 Oran› (%) 97. trafik sorunu pek çok yerde insan yaflam›n› olumsuz etkiler.00 ‹lk sekiz ayda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 404. nas›l etkilenmektedir? 3.tr www.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Yaflad›¤›m›z çevrede birçok olay bizleri etkiler yaflam›m›z› bazen kolaylaflt›r›rken bazende zorlaflt›r›r. Bunlar› gazetelerde okuyor. Sizce olay›n olumsuz etkilerini en aza indirmek için neler yap›labilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yurdumuzda her gün çok say›da kaza meydana gelmektedir.gov. trafik kazalar› ilk s›ray› almaktad›r. Bu olaydan kimler. Bunlar aras›nda. Çevremizde her gün çeflitli trafik kazalar› yaflanmaktad›r.53 1. Örne¤in. Olay›n geçti¤i yer ile olay aras›nda ba¤lant› kurunuz. Siz de bir yaya oldu¤unuza göre trafik kazalar›na sebep olmamak için yayalar›n ne tür görev ve sorumluluklar›n›n oldu¤unu söyleyiniz.077 158 64 42 54. düfltü¤ü yeri yakar. Trafik kazalar› sonucunda. haberlerde izliyoruz. merak ettiklerinizin cevab›n› bulabilirsiniz. Olay›n gerçekleflmesinde insanlar›n etkisi nelerdir? 2.08 100. Bu kazalarda birçok vatandafl›m›z hayat›n› kaybetmekte.09 0.emniyet.05 100.emniyet.tr fl Tablolardaki verilere göre en az kusurlu olan unsur hangisi? Sizce bunun nedeni nedir? fl Tablolara göre yayalar da trafik kazalar›na neden olmaktad›r.54 2.gov.

cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. Bu kalk›nma.tr Bilgi Kutusu GAP.gov. bu proje sayesinde sanayi. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . … Bölge. dünyan›n da say›l› projelerindendir. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl.gap. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek.1. SINIF . Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR K VE AVRAM • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. GAP. e¤itim vb. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir.. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. ulaflt›rma. www. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir.000 km2lik düzlükleri kapsar. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek.. tar›m. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. birçok konuda kalk›nm›fl olacak.

— Nerede kald›n. Sen hep böyle geç mi kal›rs›n. Baz›lar›na göre “Galatasaray’dan büyük tak›m yoktur. asl›nda yar›m saat geç kalm›flt›. ‹nsanlar›n e¤lenceleri aras›nda futbol karfl›laflmalar›n› izlemek. arkadafl› yar›m saat yerine saatlerden bahsetmekteydi.” ya da baz›lar›nca “En büyük Befliktafl’t›r. Eminim baflka arkadafl›nla görüfltün. dedi. arkadafl›yla randevusuna yar›m saat geç kalm›flt›.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Randevu Ahmet. Olaylara duygular›m›za göre bir fleyler katar›z.6. Bazen de gerçekler sapt›r›l›r. Ahmet’e karfl› olan davran›fl›nda hakl› m›? Neden? Yukar›daki örnekte oldu¤u gibi günlük yaflant›m›zda benzer ifadelerin s›kça kullan›ld›¤›na tan›k oluruz. Bazen fark›nda olmadan biz de böyle ifadeleri kullan›r›z. çok s›k›ld›m.” Bu cümlelerde oldu¤u gibi konuflmalarda tutulan tak›mlarla ilgili kiflisel düflüncelere yer verilir ve abart›l› yorumlar yap›l›r. SINIF 17 . sizce bilginin do¤rulu¤unu hangi yönden etkiler? fl Böyle bilgilere “olgu” demek mümkün mü? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu defterinize yaz›n›z. fl ‹nsanlar›n kendi düflüncelerini yans›tan bu tür ifadeler birer “görüfl müdür”? Neden? fl ‹nsanlar›n gerçek bilgilere kendilerinden de bir fleyler eklemesi. fl Arkadafl›. Ahmet. futbolla ilgili konuflmalar yapmak yer al›r. ÖÇK 1. Baz› olaylara tarafs›z yaklaflamay›z. Koflar ad›mlarla kan ter içerisinde buluflacaklar› yere geldi¤inde onu bekleyen arkadafl›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak. Sizce bu tür davran›fllar do¤ru mudur? Afla¤›daki örnek cümleleri okuyarak sorular› cevaplay›n›z. saatlerdir seni bekliyorum.

Bu nedenle dost ve kardefl ülkeye. “Türkiye olmasayd› 7. 1. (Bas›ndan. 2. 3... Etkinlik 18 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Görüfl bildiren ifadeleri bulunuz. ‹ncirlik’ten hava köprüsü kuruldu . 2005 y›l›nda büyük bir depremin ac›lar›n› yaflayan Pakistan halk›n›nd›. y›llar önce kurulmufl. Asya K›tas›’nda yer alan ülkelerden biri de Pakistan’d›r.7. orada yaflananlar›n neler oldu¤unu herkesten daha iyi bilmektedir. Olgu cümlelerini seçiniz. 17 A¤ustos 1999’da Marmara depremini yaflayan Türkiye. 8 Ekim 2005 tarihinde Pakistanda meydana gelen fliddetli deprem. ‹lk haberlere göre 51 bin kifli yaflam›n› yitirdi. 22 Ekim 2005) yard›m kampanyas› hakk›nda neler düflünüyorsunuz? Düflünelim. 2 milyon kifli ise evsiz barks›z kald›. SINIF .. Ünite Afla¤›daki foto¤raflar› inceleyiniz. Pakistan ile Türkiye aras›ndaki dostluk köprüsü. Foto¤raflarda K›z›lay›n yapt›¤› hangi çal›flmalar görülmektedir? Söyleyiniz. dost ülke Pakistan’› yasa bo¤du.6’l›k depremle y›k›lan Pakistan’a yard›m götüremezdik... O el..1. Birleflmifl Milletler.. .” dedi. Yandaki foto¤raf deprem bölgesinde nelerin yafland›¤›n› göstermektedir. Söyleyelim Yukar›daki metinde. yurdumuzdan yard›m seferberli¤i bafllat›lm›fl bölge hakk›na maddi ve manevi destek sa¤lam›flt›r. ÖÇK 1. Bunlar›n olgu oldu¤unu nas›l kan›tlayabilece¤inizi aç›klay›n›z. Hangi genellemelere ulaflt›¤›n›z› söyleyiniz. 2005 Pakistan depremi fl fl Yandaki habere göre Türk halk›n›n Pakistan’a yapt›¤› Bu olay karfl›s›nda siz neler yapmak isterdiniz? .. ‹flte bu dönemde bir dost eli uzand›. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda bir yandan yurdumuzu iflgal eden düflmanlarla savafl›rken di¤er yandan da yoklukla savafl›yorduk.

Bu sayede merak›m› da gidermifl olacakt›m. Konular›n neler olabilece¤ini s›n›fta beyin f›rt›nas› yaparak belirledik ve flöyle bir liste oluflturduk. Önce araflt›rma basamaklar›n› gösteren kartlar haz›rlad›m. San›r›m. dünyada bor madeni bak›m›ndan en zengin ülkeymifliz.Tüketici haklar›n›n bilinmesinin önemi .8. Ö¤retmenimiz bize herhangi bir konu ile ilgili araflt›rma yapaca¤›m›z› ama önce araflt›raca¤›m›z konuyu belirleyece¤imizi söyledi. BASAMAK KARTI : Neden Seçtim ? Bor mineralinin önemli bir maden oldu¤unu düflünüyorum. Çünkü son zamanlarda televizyonda ve gazetelerde bor mineralinden “gelece¤in madeni” olarak söz ediliyordu. Ben bor minarelinin önemi ile ilgili konuyu seçtim.Türk dilini koruman›n önemi . seçti¤imiz konu ile ilgili yapaca¤›m›z çal›flmalar› ve araflt›rma basamaklar›n› tahtaya yazd›. ‹kinci kart›ma neden bu konuyu seçti¤imi bor hakk›nda ne bildi¤imi.Bor mineralinin önemi . Ö¤retmenimiz.Savafl›n ve bar›fl›n toplum üzerinde etkileri KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kaynak • sorumluluk Belirledi¤imiz konulardan birini seçme flans›m›z vard›. ‹lk kart›ma. benim ad›m Fatma. O plana birebir uyaca¤›ma dair kendime söz verdim.Alternatif enerji kaynaklar› . ne bilmedi¤imi ve neler bilmek istedi¤imi belirttim. Hemen çal›flmaya bafllad›m. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. BASAMAK KARTI : Neyi Seçtim ? Seçti¤im konu : Bor mineralinin önemi 2. araflt›rma yaparken bu konulara dikkat etmemizi söyledi. SINIF 19 .Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Araflt›r›yorum ÖN HAZIRLIK Herhangi bir konuda araflt›rma yaparken nelere dikkat edersiniz? Merhaba. ÖÇK 1. Önce bir plan yapt›m. seçti¤im konunun ad›n› yazd›m. . Etkinlik 1. Bu madeni çok merak ediyordum. Bor nas›l bir madendi? ülkemizde nerelerden ç›kar›l›yordu? Ondan nas›l yararlan›l›yordu? Araflt›rmamda bu sorular›n cevaplar›n› bulmaya çal›flacakt›m. Yapt›¤›m›z çal›flmay› tamamlad›ktan sonra araflt›rmam›z› rapor hâlinde s›n›fa sunacakt›k. Ancak bor hakk›nda fazla bilgim yoktu.

1. Ünite
Araflt›rmamda 1 ve 2. basama¤› tamamlam›flt›m. S›ra geldi üçüncü basama¤a.

3. BASAMAK KARTI : Kaynak belirleme, kaynaklara ulaflma, ulafl›lan bilgileri metne dönüfltürme, kaynakça oluflturma.

Seçti¤im konuyla ilgili yeterli bilgiye ulaflabilmek için ö¤retmenimin önerdi¤i kaynaklar› belirledim. Araflt›rmamda okul kütüphanesinden, evimizdeki kitaplardan ve ‹nternet’ten yararland›m. Kaynaklardan ulaflt›¤›m bilgileri ve verileri yaz›l› hâle dönüfltürdüm. Yaz›m›n sonunda bir kaynakça oluflturdum. Yararland›¤›m kaynaklar›n yazar›n›, ad›n›, bas›ld›¤› yeri ve y›l› yazd›m. Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda bor madeni ile ilgili flu sonuçlara ulaflt›m.

Bilgi Kutusu
Çok genifl bir kullan›m alan›na sahip olan bor mineralleri en çok cam, seramik, temizlik ürünleri, yanmay› önleyici madde yap›m›, tar›msal faaliyetlerde ve enerji üretiminde kullan›lmaktad›r. Ülkemiz bor mineralleri bak›m›ndan oldukça zengindir. Dünya bor rezervinin yar›dan ço¤una sahiptir. Ülkemizde en çok Eskiflehir, Kütahya, Bal›kesir ve Bursa’dan ç›kar›lmaktad›r. Bor madeni Elde etti¤im bilgilerden ulaflt›¤›m genellemeler sonucu bor minerelinin bafll›ca kullan›m alanlar›n› flu flekilde belirledim.
Bor minerali nerelerde kullan›l›yor?
1. Cam sanayii (›s›ya dayan›kl› cam ve elyaf imali) 2. Seramik sanayii (emaye, frit ve s›r imali) 3. Temizleme ve beyazlatma (deterjan) sanayii 4. Yanmay› önleyici maddeler 5. Tar›m (gübre ve zirai ilaç yap›m›) 6. Metalürji (erimeyi h›zland›r›mada ve çeli¤in sertlefltirilmesinde) 7. Nükleer enerji üretiminde 8. Di¤er kullan›m alanlar› (dericilik , foto¤rafç›l›k, ilaç) 9. Yanmaz, geç alevlenir eflya yap›m› (itfaiye giysileri, elektrik kablolar›, fren balatalar› vb. sistemlerde so¤utucu ya da ›s›nmay› geciktirici, yüksek enerjili ya¤) 10. Mobilya ve benzeri ahflap eflyay› koruyan s›v›lar 11. K⤛t sanayisi ürünleri, yap›flt›r›c›lar 12. Böcek ilaçlar› 13. Krem, pudra ve deodorant (koku giderici) gibi kozmetikler 14. Difl macunu, merhem, deri ve göz hastal›klar› antiseptikleri gibi ilaçlar

20

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

ÖÇK

1.9. Etkinlik

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Araflt›rma Sorular›m ve Cevaplar›
fl Bor, ülkemizde ne zamandan beri biliniyor? Osmanl› Devleti döneminde, 1861 y›l›nda maden kanunu uygulamaya konulmufl. Bunun üzerine 1865’ten itibaren Susurluk ilçesinin Aziziye ve Sultançay›r› köyleri dolaylar›nda önce Frans›z, sonra ‹ngilizler bor üretip Avrupa'ya ihraç etmifller. Bölgedeki faaliyet, 1950'li y›llara kadar sürmüfl. Daha sonra Frans›z ve ‹ngiliz firmalar›n da bölgeden ayr›lmas› ile bor mineraline ait maden yataklar› kapat›lm›flt›r. fl Bor, ülkemizde nerelerde ç›kar›l›yor? Türkiye, bor yataklar› bak›m›ndan dünyan›n en zengin ülkesidir. Eskiflehir'in K›rka beldesi, Kütahya'n›n Emet ve Hisarc›k ilçeleriyle Bursa'n›n Kestelek köyünden, Bal›kesir'in Bigadiç ilçesine kadar kilometrelerce uzunlukta cevher yataklar›na sahiptir. Buralarda bor iflleme tesisleri, Band›rma'da Bor ve Asit ‹flletme Müdürlü¤üne ba¤l› fabrikalar bulunmaktad›r. fl Ülkemizdeki bor rezervi ne kadard›r? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin % 66's› Türkiye'dedir. Dünyada iflletilen toplam 488 milyon tonluk rezervin 320 milyon tonu ülkemizden sa¤lanmaktad›r. Bor madeninin ç›kar›ld›¤› yer (Eskiflehir)
Türkiye de Bor Minerali Rezerv Da¤›l›m› (2011) Bigadiç Emet K›rka Kestelek % 37 % 34 % 28 %1 www.borem.gov.tr

Bor madeni

Rezerv Yata¤›nda veya havzas›nda bulundu¤u hesaplanan, henüz iflletilmemifl kömür, petrol, demir gibi maden.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

21

1. Ünite
fl Bor mineralini ihraç ediyor muyuz? Baflka hangi ülkeler bor madeni bak›m›ndan zengin? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin 2011 y›l› miktar›, da¤›l›m› ve yüzdesi, afla¤›daki tabloda gösterilmifltir.
Ülke
Türkiye ABD Kazakistan Çin fiili Rusya Di¤er ülkeler Genel toplam

Bor ihracat›n›n toplam ihracat›m›z içindeki pay›, sadece % 1 civar›ndad›r.

!

Toplam rezerv (Bin ton)
885.000 80.000 102.000 47.000 41.000 35.000 51.000 1.241.000

Toplam rezerv %
71.3 6.5 8.2 3.8 3.3 2.8 4.1 100

www.borem.gov.tr

Bana ‹lginç Gelenler

?

Bor, sadece topraktan ç›kar›lan ve iflletilen bir maden de¤ilmifl. Yiyeceklerimizin içinde bile bulunuyormufl. T›pk› demir, bak›r, çinko gibi. Bor, vücudumuzun kalsiyumu emebilmesi için gerekli bir mineralmifl. Sa¤lam kemiklerin oluflumunda etkiliymifl. Bor; erik, elma, brokoli, yer f›st›¤› ve kuru üzümde bulunuyormufl. Bor aç›s›ndan en zengin g›dalar; kabuklu meyveler, baklagillermifl. Süt ve süt ürünleri, düflük düzeyde bor içeriyormufl.

Bor, baflta kalsiyum ve D vitamini olmak üzere vücut minerallerinin düzenlemesinde rol oynuyor, kalsiyum ve magnezyumun azalmas›n› önleyerek kemik yap›s›n› koruyormufl. Ayr›ca, küçüklerin ö¤renme yetenekleri ve okul becerilerinin artmas›na katk›da bulunuyormufl. Bor’un sportif performans için tablet fleklinde al›nd›¤›, borun mikrop öldürücü, yara kurutucu etkileri yan›nda vücut ya¤lar›n› da eritti¤i biliniyormufl. Bu bor neymifl me¤erse…
KAYNAKÇAM

• fiAYLI, Prof. Dr. Bekir S›tk›, ‹NSAN SA⁄LI⁄I VE BOR M‹NERALLER‹, Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Emekli Ö¤retim Üyesi ve A. Ü. T›p Fakültesi Araflt›rma Projeleri Yürütücüsü, Ankara, 2000. • www.mta.gov.tr • www.etibank.gov.tr • www.borem.gov.tr

22

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

22

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
4. BASAMAK KARTI : Sorun Nedir?

Yapt›¤›m araflt›rmada bor madeni ile ilgili ihracat›m›z›n neden çok az oldu¤unu sorun olarak belirledim. fl ‹hracat›m›z neden çok az? Rezervlerimizin fazla olmas›na ra¤men üretimimizin düflük olmas› nedeniyle ihracat›m›z yeterli seviye de de¤il. fl Sizin, bu soruna nas›l bir çözüm öneriniz olabilir?
5. BASAMAK KARTI : Poster Oluflturabilir miyim?

Gelece¤in
Yararland›¤›m kaynaklarda, konumla ilgili birçok görsel materyal buldum. Bunlar› araflt›rma basamaklar›ma uygun flekilde, karton üzerine s›ralayarak yerlefltirdim ve posterimi de oluflturdum. Böylece araflt›rma raporumu daha ilgi çekici hâle getirdim.

Madeni BOR

Dünyada en çok BOR madeni

Türkiye’de

6. BASAMAK KARTI : Sunum

Art›k en son basama¤a gelmifltim. Ö¤renci çal›flma kitab›ndaki araflt›rma formunu doldurdum ve ö¤retmenimden izin alarak arkadafllar›ma sunum yapt›m.
ÖNER‹

[!] Bor minerali hakk›nda daha fazla bilgi edinmek için www.etimaden.gov.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.
Düflünelim, Söyleyelim

Sizde araflt›rma basamaklar›n› kullanarak belirledi¤iniz bir konuda araflt›rma yap›n›z. Yapt›¤›n›z çal›flmay› arkadafllar›n›zla paylafl›n›z.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

23

23

okul işleyişiyle ilgili bilgilendirilme. güvenli ve sağlıklı bir okulda bulunma. ÖDEVİNİ YAPMAYACAĞIM Sözleşmede veliler de unutulmamış.Aile ortamında fiziksel ve psikolojik şiddete izin vermeyeceğim.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Haklar›m› Ö¤reniyorum ÖN HAZIRLIK 1. “Camları kırmayacağım. gelece¤in büyükleri olarak etkin bir yurttafl olmak istiyorsan›z yaflad›¤›n›z sorunlar karfl›s›nda sorumluluklar›n›z› ve haklar›n›z› bilmeniz gerekir. Etkinlik . Ardından da “okulda bulunan kişilerin haklarına ve kişisel farklılıklarına saygı göstermek. Okulda her istedi¤inizi yapabiliyor musunuz? Neden? 2.Çocuğumun her gün okula zamanında.” diye ant içecek.Çocuğumun ödevlerine katkı sağlayacağım. Öğrenciler ayrıca. Sadece öğrenciler değil. Buna göre veliler şu sorumlulukları üstlenecek: . 27. (‹nternet haberi. fl Haklar›n›zdan kaynaklanan görev ve sorumluluklar›n›z neler olabilir? 24 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. HAK VE SORUMLULUKLAR Sözleşmede öğrencilere önce düşüncelerini özgürce ifade etme. SINIF ÖÇK 1. ‹lkö¤retim ve lise ö¤rencileri art›k okullar›yla sözleflme imzalayarak “Cam k›rmayaca¤›m. Kanun önünde ayn› hak ve sorumluluklara sahiptirler.10. okul bahçesinde bulunan bitkileri ayda bir kez sulama ve okula gelen konuklara rehberlik etme gibi görevleri yerine getirme sözü de verecek. veliler ve okul yönetimi de sözleşmeyle sorumluluklarını kabul edecek. Cezai sorumluluk öngörmeyen sözleşme gereği öğrenciler. özgürlük ve etkin bir vatandafl olma konular›yla nas›l bir iliflkisinin olabilece¤ini de¤erlendiriniz. Haberin. arkadaşlarıma vurmayacağım. 2005) fl Yukar›daki haberde hangi haklar›n›zdan söz ediliyor? Listeleyiniz. arkadafllar›ma sayg›l› olaca¤›m. farklılıklara saygı gösterme. okul bahçesindeki bitkileri ayda bir sulayacağım. gerekli açıklamaları yapacağım ama kendi yapması gereken ödevleri asla yapmayacağım. . sorumluluk. okul kurallarına uymak. . okulun kılık kıyafet kurallarına uygun bir şekilde gitmesine yardımcı olacağım. Okulda hangi hak ve sorumluluklara sahip oldu¤unuzu söyleyiniz. kaba kuvvete başvurmamak” gibi sorumlulukları hatırlatılacak. Çünkü bütün insanlar.10.Ders dışı etkinliklerden en az ikisinde görev alacağım. Bunun vatandafl olman›n getirdi¤i sorumluluk oldu¤unu bilmelisiniz. . eşitlik ve okul yönetiminde temsil etme ve edilme gibi hakları olduğu anlatılacak. Artık ilköğretim ve lise öğrencileri okullarıyla sözleşme imzalayacak!. haklar yönünden eflit ve özgür do¤ar. sıramı çizmeyeceğim.. öğretmenlerime ve arkadaşlarıma saygı göstereceğim. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hak • sorumluluk • sözleflme rol • medya • Sizler. hak. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor Afla¤›daki ‹nternet haberini okuyunuz ve arkadafllar›n›zla haber üzerinde tart›fl›n›z.” diyerek ant içecek.

bu hak ve sorumluluklarla ilgilidir. flirkete göndermek üzere bir al›nd› fifli karfl›l›¤›nda teslim ettik. Bir süre ma¤azadan herhangi bir haber alamay›nca. Eflim. E¤er tutanak tuttursayd›k o zaman mümkünmüfl!. Bu durumda. sonra da Münih aktarmal› olarak Stockholm (Stokholm) kentine gitti. Eflim önce ‹stanbul. Temsilci. Valizimizle birlikte al›flverifl belgesinide alarak ma¤azadan ayr›ld›k. mecburiyetten de¤il. tamamen iyi niyet göstergesi olarak valizi onarabileceklerini söyledi. Afla¤›daki örnek olay› inceleyerek. yapabilecekleri bir fley yokmufl.. Tutana¤›m›z olsaym›fl sorun olmayacakm›fl! Bilinen ve s›k bafla gelen bir durummufl. Bunu yapmad›¤›m›z› söyledik. Ma¤aza yetkilisi. Biçimi hoflumuza giden. Eflimin kredi kart› ile 315 TL ödemede bulunduk. Stockholm havaalan›nda valizi teslim alan eflim bir an ne oldu¤unu anlayamam›fl. en iyi markalardan oldu¤u bilinen bir valizi almaya karar verdik. Toplumdaki düzenin devam› için haklar›m›z›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Biz ise ürünü iade etmek istedi¤imizi belirttik. Bunun mümkün olmad›¤›n› söyledi. Bunlar› bilirsek temel hak ve özgürlüklerimizi kullanm›fl oluruz. ‹lk iflimiz. ‹stanbul’daki firma temsilcisi ile telefonla görüfltük. iki gün sonra bir toplant›ya kat›lmak üzere ‹sveç’e gidece¤inden tekerlekli bir valiz almak istiyordu. hak ve sorumluluk aç›s›ndan de¤erlendiriniz. Bu durum karfl›s›nda valizi sat›fl ma¤azas›na. sorumluluklar›m›z› ve bize tan›nan özgürlükleri çok iyi bilmemiz gerekir. 17 Eylül 2010 tarihinde eflimle Ankara’daki bir sat›fl ma¤azas›na gittik. bavul. Çünkü. fl Sizce bir ürün al›n›rken hangi belgelerin olmas›na dikkat etmeliyiz? Neden? ÖÇK 1. Buras› Ankara’n›n çanta.1. Günlük hayatta pek çok olay. Ancak temsilci.11. kalitesine güvenerek yeni sat›n ald›¤›m›z valizin kulpunun koptu¤unu fark etmifl… Daha sonra eflimle baflka bir Avrupa kentinde bulufltuk ve 10 gün sonra Türkiye’ye döndük. SINIF 25 . Ünite Bir Tüketicinin Hak Arama Öyküsü Bir konuda haklar›m›z› aramak için kanunlara baflvururuz. Çeflitli ürünleri inceledik. flafl›rm›fl kalm›fl. valizi de alarak sat›fl ma¤azas›na gitmek oldu. durumu tutanakla saptay›p saptamad›¤›m›z› sordu. cüzdan gibi ürünler satan ma¤azalar›ndan biriydi. bu ürünün ‹stanbul’da bulunan ünlü bir üretici firma taraf›ndan yap›ld›¤›n› ve sorunu onlara aktaracaklar›n› söyledi.

Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin verece¤i kararlar.C. Madde 74 . Etkinlik fl Sizce Anayasan›n 74.gov. Tüketici Mahkemelerinde delil olarak ileri sürülebilir. gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yaz›l› olarak bildirilir. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yaz› ile baflvurma hakk›na sahiptir. SINIF . o dönem için tespit edilen bedeli geçmemesi durumunda. maddede alt›n› çizerek belirtti¤im bölüm. fl ‹nternet haberinde tüketicinin sahip oldu¤u hangi haklara vurgu yap›lm›flt›r? Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti Madde 22 : Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤›. Uyuflmazl›k konusu mal veya hizmet bedelinin. il ve ilçe merkezlerinde bu Kanun’un uygulamas›ndan do¤an uyuflmazl›klara çözüm bulmak amac›yla en az bir tüketici sorunlar› hakem heyeti oluflturmakla görevlidir. tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Tüketici bu seçimlik haklarından biri ile birlikte ayıplı malın neden olduğu ölüm ve/veya yaralanmaya yol açan ve/veya kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olan hallerde imalatçı-üreticiden tazminat isteme hakkına da sahiptir.Vatandafllar ve karfl›l›kl›l›k esas›. ‹lk iflim Tüketicinin Korunmas› Hakk›ndaki Kanunu okumak oldu. Yasa’n›n 4. ÖÇK 1.4077&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch= Madde 4. tanıtma ve kullanma kılavuzunda ya da reklam ve ilanlarında yer alan veya satıcı tarafından bildirilen veya standardında veya teknik düzenlemesinde tespit edilen nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan ya da tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi. tart›flmaya yer b›rakmayacak biçimde “iade hakk›m” oldu¤unu kan›tl›yor. ayıplı mal olarak kabul edilir. bedel iadesini de içeren sözleşmeden dönme. maddesi neden önemlidir? fl Etkin bir vatandafl denince akl›n›za neler geliyor? fl Hak arayan vatandafl›m›z.tr/Metin. Kendileriyle ilgili baflvurmalar›n sonucu.5. 4. Tüketici. Bak›n›z. Ünite Eve döndü¤ümde bu sorunla ilgili olarak Anayasa ve Tüketici Haklar› Yasas› hakk›nda ‹nternet ve çeflitli medya kurulufllar›n›n yay›nlar›ndan yararlanarak bir araflt›rma yapt›m ve hangi haklara sahip oldu¤umu ö¤renmeye çal›flt›m.basbakanlik.1. malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi veya ayıp oranında bedel indirimi ya da ücretsiz onarım isteme haklarına sahiptir.12. Tüketici bu durumda. Satıcı. Maddesi ne diyor: Ay›pl› Mal ve Hizmetler http://mevzuat. Anayasas›) 26 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu heyetlerce verilmifl bir karar olmaks›z›n Tüketici Mahkemelerine baflvurulamaz. sizce etkin bir vatandafl m›d›r? Neden? Karfl›ma ç›kan adreslerden tüketici haklar› ile ilgili bir siteye girdim. malın teslimi tarihinden itibaren otuz gün içerisinde ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar.(De¤iflik: 6/3/2003-4822/4 md. Bu hakk›n kullan›lma biçimi kanunla düzenlenir.Aspx?MevzuatKod=1.) Ambalajında. gözetilmek kayd›yla Türkiye’de ikamet eden yabanc›lar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve flikâyetleri hakk›nda. etiketinde. (T.

Fatura ve al›nd› fifli fotokopilerini de dilekçeme ekledim. (Yine “Tutanak olsayd›!” söylemini dinledim… yan›t vermedim. Hakem Heyetinin gerekirse bilirkifliye bavulu yerinde inceletebilece¤ini belirtti. valizin kulpunun koptu¤unu gözlemlemifltir. Hakem Heyetindeki görevli ile yapt›¤›m görüflme do¤rultusunda valizi almaya gitmedim. aksi takdirde bir yükümlülük üstlenmediklerini.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum ‹nternet sitesinde. Problemli ürünün ederi belirli bir rakamdan küçük ise buna ilçelerde kurulmufl Hakem Heyetleri bak›yormufl. durumu anlatt›m. “Siz bilirsiniz” dendi. ‹lçemizin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetini telefonla arad›¤›m zaman onlar taraf›ndan da dikkatle dinlendim. Böyle bir tutana¤›n varl›¤› durumunda mal› geri almaya haz›r olduklar›n›. Valiz. Karar. bu görüflme sonunda valizin. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine dilekçe ile baflvurdum ve dilekçede olay› ayr›nt›lar›yla anlatt›m. 2. Karar. Üretici firmay› tekrar arayarak hiçbir müdahalede bulunulmadan valizin. eflim taraf›ndan bir iki gün sonra ç›kt›¤› yurt d›fl› seyahatinde kullan›ld›. Bizim durumumuz da böyle imifl. Ekte. fl Vatandafl›n hakk›n› aramas›n› nas›l de¤erlendiriyorsunuz? Siz. 1. Faturas›n› ald›k. yaln›zca bir iyi niyet gösterisi olarak valizin sap›n›n ayn› türden malzeme ile kendilerince yenilenebilece¤ini belirtmifltir. Üzgün olduklar›n›.13 ve 1. benim istedi¤im gibi sonuçland›. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin karar› do¤rultusunda ifllem yap›l›p yap›lmayaca¤›n› sordum. ilk kez. bana yaz›l› olarak bildirildi. Uçakla iki aktarmal› gitti¤i var›fl yerinde. eflim. SINIF 27 . Ülkeye dönüflünün hemen ertesinde sat›c› ma¤aza ile görüflülmüfl. bir hafta içinde karar›n› aç›klad›. illerdeki Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetlerinin telefonlar› verilmifl. Bir dilekçe ile heyete sorunu iletmemi önererek bana yol gösterdiler. sat›fl ma¤azas› üzerinden tekrar bana iletilmesini talep ettim. Valizin.14 Etkinlik ÖÇK Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine Baflvuru Çankaya ‹lçesi Tüketici Hakem Heyeti 18 Ekim’de.) Valiz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sat›fl ma¤azas›n› arad›m. Benzer durumlar›n daha önce de olmufl oldu¤unu. Böylece ikamet etti¤im ilçenin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine yönlendirildim. fotokopisi bulunan al›nd› fifli ile valiz sat›c›ya teslim edilmifltir. Seyahat esnas›nda tafl›y›c› firma taraf›ndan durumun bir tutanakla saptanm›fl olmas› gerekti¤ini. “E¤er tutanak olsayd›!”… Bu durumda yarg› yoluna gitmek durumunda kalaca¤›m› söyledi¤imde. bir örne¤i de sat›fl ma¤azas›na posta ile gönderildi. sat›c› arac›l›¤› ile ‹stanbul’da bulunan imalatç›/ithalatç› firmaya gönderilmesine karar verilmifltir. Hemen Ankara’da bulunan hakem heyetini arad›m. 3. sat›fl ma¤azas›na geri döndü. ‹ki üç hafta kadar bekledim. Ma¤duriyetimin giderilmesi için gere¤inin yap›lmas›n› arz ederim. imalatç›ya varmas›ndan sonra kendileri ile telefonla görüflülmüfltür. Eflimin kredi kart› ile ödedik. 18 Ekim 2010 Ahmet Ziya Önde Hakem Heyeti. böyle bir durum karfl›s›nda nas›l davran›rd›n›z? 1. Bu görüflmede imalatç› taraf. 12 Eylül 2002 tarihinde eflim ile K›z›lay’daki bir ma¤azadan valiz ald›k.

1. Ünite
Tüketici Haklar› Mahkemesi
Ankara’da Tüketici Haklar› Mahkemeleri, Adliye Saray›’ndad›r. 19 Aral›k 2010’da mahkemeye baflvuruda bulundum. Herhangi bir avukat tutmad›m. Duruflmalara kendim gimeye karar verdim. ‹lk duruflma (6 fiubat 2011): Daval› sat›fl ma¤azas›n›n avukat›, savunmas›n› verdi. Valizdeki hasar›n d›flar›dan al›nan darbelerle yani kötü kullan›m nedeniyle oluflmufl oldu¤unu savundu. Yarg›ç, celse sonunda ki ara karar›nda bilirkifli görüflü al›nmas›na karar verdi. ‹kinci duruflma (12 Mart 2011): Bilirkifli ücretini geç yat›rm›fl›z. Mahkeme kalemi, bundan dolay› dosyay› bilirkifliye yollamam›fl. Üçüncü duruflma (3 Nisan 2011): Bilirkiflinin raporu, bizim lehimize. Mahkeme, durumu ara karar›nda saptad›. Taraflara bilirkifli raporuna itiraz haklar›n›n kullan›labilmesi için 15 günlük süre tan›nd›. Dördüncü duruflma (2 May›s 2011): Yarg›ç Duruflma salonu davay› sonland›rd›. Karar gere¤ince; valizin bedeli iste¤imiz do¤rultusunda taraf›m›za ödenecek, bilirkifli ve yarg› giderleri de karfl› taraftan al›nacakt› (Valizi dilekçemde talep etmemifl oldu¤umdan ödedi¤im bedel için geçen süreye iliflkin bir faiz istenmedi.).
SONUÇ

Karar›n kesinleflmesinden 15 gün sonra üretici firman›n avukat› arad›, banka hesap numaram› istedi. Hükmedilen geri ödeme bedeli, bankadaki hesab›ma yat›r›ld›.

Adalet Mülkün Temelidir.
fl Örnek olayda vatandafl, sorunu nas›l çözdü? Haklar›n› nas›l arad›? fl Örnekten yola ç›karak siz de benzer bir durumla karfl›laflt›¤›n›zda vatandafll›k hak ve sorumluluklar›n›z› özgürlükler temelinde yerine getirir misiniz? Neden? fl Sosyal bilgiler dersi ile etkin bir vatandafl olma aras›nda nas›l bir ba¤lant› bulunmaktad›r? fl Sosyal bilgiler dersi, bizim geliflimimize nas›l katk› sa¤lar? fl Bir sorunun çözümünde nelere dikkat etmeliyiz?
Düflünelim, Söyleyelim

1. Tüketici Haklar›n›n Korunmas› Kanunu olmasayd› tüketici ne tür sorunlarla karfl›laflabilirdi? Hak, sorumluluk ve özgürlükler temelinde çözüm üretebilir ve arayabilir miydi? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu maddeler hâlinde s›ralay›n›z. 2. Ö¤rendi¤imiz konular›n bizim etkin bir Türk vatandafl› olmam›za katk›s›n› yukar›daki hak arama öyküsünden yola ç›karak nas›l aç›klars›n›z?

28

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü
ÖN HAZIRLIK

KEL‹ME LAR VE KAVRAM
• dil
• kurum • sosyal bilim

Atatürk’ün sosyal bilimler alan›nda çal›flma yapmak üzere açt›¤› kurumlar› araflt›r›n›z. Atatürk, ülkemizin geliflmesi için fen bilimleri kadar sosyal bilimlerin de geliflmesinin gerekti¤ini savunmufltur. Bu konuda özellikle tarih ve Türk dili ile ilgili önemli ad›mlar at›lm›flt›r.

ÖÇK

1.15. Etkinlik

Türk Tarih Kurumu
Türk Tarih Kurumu, 1931 y›l›nda kurulmufltur. Ülkemizde Atatürk’ün emirleriyle kurulan kurumlar›n bafl›nda gelmektedir. Atatürk, Türklerin tarihin en eski ça¤lar›ndan beri gerçek yerinin ve medeniyetlere hizmetlerinin araflt›r›lmas› için bu kurumun kurulmas›n› son derece önemsemifltir.

Atatürk, Türk Tarih Kurumunda bir toplant›ya baflkanl›k ediyor.

Türk Tarih Kurumu, Atatürk hayatta iken dört ciltlik lise tarih kitaplar›, baz› kaz› raporlar›, Piri Reis’in “Kitab-› Bahriye” adl› eseri ile çizmifl oldu¤u haritas›n› yay›mlam›flt›r. 1937 y›l›ndan itibaren ise ad›n› Atatürk’ün verdi¤i BELLETEN dergisini yay›mlamaya bafllam›flt›r. Atatürk, hayat›n›n son dönemlerine kadar kurumun çal›flmalar› ile yak›ndan ilgilenmifltir. Birçok defa kurumun çal›flma plan›n› kendisi haz›rlam›fl ve toplant›lara kat›lm›flt›r. Kuruluflundan itibaren çal›flmalar›n› Ankara’da bulunan Türk Oca¤› Halkevleri binas› ile Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin bir bölümünde sürdürmüfltür. Bugünkü modern binas›na ise 1967 y›l›nda tafl›nm›flt›r. fl Atatürk’ün yeni kurulan

Türkiye Cumhuriyeti’nin her konuda geliflip kalk›nmas› için sosyal bilimler alan›nda neler yapt›¤›n› söyleyiniz. fl Sosyal bilimler ile ilgili yap›lan çal›flmalardan biri hakk›nda kaynak araflt›rmas› yaparak ön bilgi toplay›n›z. Türk Tarih Kurumu binas› (Ankara)
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

29

1. Ünite
Prof. Dr. Ayfle AFET ‹NAN (1908 – 1985) Türkiye’de arkeoloji çal›flmalar›n›n bafllamas›n› öneren ilk kifli, bir genç k›z; iradenin sembolü... Ülkemizi yurt d›fl›ndaki bilim çevrelerinde tan›tmaya çal›flan ve asla geri ad›m atmayan, bir yurtsever, ülkesine lay›k, uygar bir kad›n. ‹lkö¤renimini ‹zmir, Eskiflehir, Ankara ve Biga’da tamamlad›. 1925 y›l›nda Bursa K›z Ö¤retmen Okulunu bitirdi. 1925-1927 y›llar›nda Atatürk’ün himayesinde yurt d›fl›nda e¤itim gördü. Tarih ve Yurt Bilgisi ö¤retmenli¤i de yapan Afetinan, Türk Tarih Kurumunun kurulufl çal›flmalar›nda bulundu ve kurumda as baflkanl›k görevi yapt›. Ankara Üniversitesi, Türk ‹nk›lap Tarihi Enstitüsünde müdürlük yapm›fl olan Afet ‹nan’›n Atatürk ve Türk tarihi ile ilgili birçok yay›n› bulunmaktad›r. www.tdk.gov.tr Afet ‹nan ve M. Kemal Atatürk

Türk Tarih Kurumu yay›nlar›ndan birkaç örnek
Türk tarihçilerine bir öneride bulunmak gerekirse diyebilirim ki daima belgelere ba¤l› kal›n. E¤er gerçe¤i ortaya ç›kar›rsan›z bu daima bizim lehimizedir... E¤er abartma yaparsan›z kendinizi kabul ettiremezsiniz. Sizi ciddiye almazlar. Prof. Dr. Halil ‹NALCIK

ARAfiTIRINIZ
Halil ‹NALCIK kimdir? Araflt›ral›m, hayat›n› k›saca yazal›m.

Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi

Türk Tarih Kurumu, kurulufl amac› olan Türk ve Türkiye tarihi ve bunlarla ilgili konular›, Türklerin medeniyete olan hizmetlerini bilimsel olarak araflt›rmaktad›r. Bu yöndeki çal›flmalar›n› sürdürmekte ve sürdürecektir. Çal›flma sonuçlar›; kongreler, bildiriler, belgeler ad› alt›nda yay›mlanmaktad›r. Türk Tarih Kurumunun bilimsel çal›flmalar için kurdu¤u kütüphanesi, ülkemizin en zengin kütüphanelerinden birisidir. Kütüphanede bilgisayar ile hizmet verilmekte ve ‹nternet a¤› ile dünyan›n di¤er kütüphanelerine ulafl›labilmektedir.

Büyük devletler kuran atalar›m›z, büyük ve kapsaml› medeniyetlere de sahip olmufltur. Bunu aramak, incelemek, Türklü¤e ve dünyaya bildirmek, bizler için bir borçtur. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.359)

fl Atatürk’ün yukar›daki sözünden de yararlanarak tarih alan›ndaki çal›flmalara neden bu kadar çok önem verdi¤ini söyleyiniz.

30

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Türk dilinin, kendi benli¤ine, asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli, ilgili olmas›n› dileriz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Bilgi Kutusu
Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk, 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu), 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir.

Türk dili, Türk milleti için bir hazinedir. Türkçe konuflmayan bir insan; Türk kültürüne, toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›, Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl, Türk dilinin Arapça, Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. Türk Dil Kurumu bugün, 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ - GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde, faaliyetlerini sürdürmektedir. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi, zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi, bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu; ra gezi düzenleyebilirsiniz. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n, bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. Bu olgu, ÖÇK 1.16. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.
Düflünelim, Söyleyelim

1. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. 2. Türk Tarih Kurumunun, bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. 3. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle, bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z.
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

31

4.. Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z.. film izlemekten daha e¤lencelidir.... dilek ve flikâyetlerini .. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz..... 6.1.. 2. Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z.. Ankara... Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r........... 4.denir.. B. 1931. ‹stanbul..... Trabzonspor. 1....... geliflmekte olan bir ülkedir. Atatürk.. Afet ‹nan 1.... D.......... ö¤renim... kurum.. 5. Herkesin e¤itim ve . Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A... 2. Türk Tarih Kurumu... y›l›nda ... taraf›ndan kurulmufltur. Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r. Vatandafllar.. hakk› vard›r.. C..... Ali 17 yafl›na girdi. Kitap okumak... Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z. D........ Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz... Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A... Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere.. C. Türkiye’nin en kalabal›k kentidir. Türkiye... dilekçe....... olgu.. 1936. A¤r› Da¤›... Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A. SINIF .. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z.. Yar›n hava ya¤murlu olacak..... 3...... Türkiye’nin baflkentidir....... B. görüfl... 3.. C. yazarak belirtirler... olarak adland›r›l›r. 5. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z....... 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. B. 1. 2.. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z...

(…. zenginlefltirilmesi ve güzellefltirilmesi hangi kurumun görevleri aras›ndad›r? A. (….Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti D. Afla¤›dakilerden hangisi bilimsel araflt›rma basamaklar›ndan de¤ildir? A. (…. Tüketici Mahkemeleri C. 3. Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi 4. Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. 1. SINIF 33 . Türk Standartlar› Enstitüsü B. Sonuçlar› duyurma B.) Günlük yaflant›m›zda karfl›laflt›¤›m›z olaylar›n siyasi ekonomik. 7. Verileri de¤erlendirme 5. (…. Türk Tarih Kurumu C. herzaman do¤ru olmayabilir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türk Dil Kurumu D.) Olgular. 4.) Sosyal bilgiler dersinde bilimsel araflt›rma yapmay› ö¤reniriz. (…. kültürel bir çok neden ve sonucunun bulunmas› olaylar›n çok boyutlu oldu¤unu gösterir.) Sosyal ve etkin vatandafl olmay› baflarm›fl bireyler karfl›laflt›klar› sorunlara hak özgürlük ve sorumluluklar çerçevesinde çözüm bulmay› baflarabilir. Ceza Mahkemeleri Ç. (….) Haks›zl›¤a u¤rad›¤›m›z zaman karfl›m›zdakinin bizden özür dilemesini beklemeliyiz. 2.1. Problem belirleme D. (…. kifliden kifliye de¤iflir ve insanlar›n kendi fikirlerini yans›t›r. Ünite 3. Türk dilinin sadelefltirilmesi.) Hak ve sorumluluklar›m›z›. yanl›fl olanlar›n önüne Y harfi yaz›n›z. Türk Standartlar› Enstitüsü B.) Görüfl. Afla¤›daki kurumlardan hangisi tüketici haklar› ile ilgili de¤ildir? A. Türkçe dersinde ö¤reniriz. 5. 6. Veri toplama C.

ÜN‹TE Yeryüzünde Yaflam Yaflad›¤›m›z Dünya Farkl› ‹klimler. Farkl› Yaflam Tarzlar› Bir Baflkad›r Benim Memleketim Yaflayan Geçmifl Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› 34 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.2. SINIF .

ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 5. Dünya haritas› üzerinde yurdumuzun hangi k›talar üzerinde bulundu¤unu inceleyerek konumunu defterinize yaz›n›z. Anadolu ve Mezopatamya uygarl›klar›n› gösteren haritalar› inceleyiniz. 2. Türkiye’de görülen iklim çeflitlili¤inde nelerin etkili oldu¤unu araflt›r›n›z. 3. Farkl› iklim bölgelerinde yaflayan insanlar›n giyim tarzlar›n› yans›tan foto¤raflar bularak s›n›fa getiriniz. 7. 8. Yaflad›¤›n›z çevrede tarihi de¤er tafl›yan eserler var m›? Varsa hangi dönemlerden kald›¤›n› araflt›r›n›z. Haritalar›n nas›l çizildi¤ini araflt›r›n›z. Yaflad›¤›n›z bölgede etkili olan iklimin özellikleri nelerdir? Gözlemlerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Yaflad›¤›n›z ilin. bulundu¤u yere kurulma nedenlerini araflt›r›n›z. Buralar›n yerleflim yeri olarak seçilmesinde hangi faktörler etkili olmufl olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 6. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar aras›nda ne gibi farkl›l›klar›n oldu¤unu ö¤reniniz. SINIF 35 . 4.

O anda duvarda as›l› olan flehir plan› dikkatimi çekti. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar ve haritalardan yararlanma konusu üzerinde araflt›rma yapt›m. Anlad›m ki gerçek görünüflünü koruyabilmesi için belli bir oranda küçültülerek haz›rlanm›flt›. Bana harita bilgisi konusu verildi. Ekvator ve kutup bölgelerini inceleyiniz. Bunun için haritas› yap›lacak yerin küçültülmesi gerekiyordu. ‹flte. • harita • ekvator num • co¤rafi ko • kutup • ölçek KEL‹ME LAR VE KAVRAM Ö¤retmenimiz.2. diye bir soru akl›ma geldi. Ülkemiz ekvatoram› yoksa kutuplaram› daha yak›n söyleyiniz. Bu ülkelerin nerelerde olduklar›n› harita üzerinden ö¤renebiliriz. bu küçültme oran›na ölçek ad› veriliyor. 36 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sokak ve binalar plan üzerinde gösterilmiflti. ben Ayfle. Dünya’n›n ya da Türkiye’nin tamam›n› bir düzlem üzerine çizmek mümkün olamazd›. Haritalar günlük hayatta da çok faydalan›r›z. haritas› yap›lacak bir yerin özelliklerinin bozulmamas› ve kolay kullan›labilmesi için gerçek ölçüleri belli bir oranda küçültülmesi gerekiyor. sosyal bilgiler dersinde en çok kulland›¤›m›z araçlardan biri haritalard›r. fl Siz bilmedi¤iniz yerlerin Dünya’n›n neresinde oldu¤unu merak etti¤inizde bunu nas›l ö¤reniyorsunuz? Dünya haritas› Yukar›daki Dünya haritas› ile sayfa 37’deki Türkiye haritas›n› inceledi¤imde bir konu dikkatimi çekti. Gruplara ayr›larak aram›zda bir görev da¤›l›m› yapt›k. Bu küçültme rastgele yap›l›rsa ne olur. Arkadafllar. haritalardaki bilgilerden yararlanarak ülkemizin konumunu aç›klayaca¤›m›z bir ödev haz›rlamam›z› istedi. Demek. Örne¤in gazetelerden kardefl ülke Pakistan’da büyük bir deprem oldu¤unu okudu¤umda televizyonda Avustralya’da yaflayan kangurularla ilgili bir belgesel izledi¤imde. SINIF . Merhaba arkadafllar. bizden haritalar› ve harita ölçeklerini incelememizi. Ünite Yaflad›¤›m›z Dünya ÖN HAZIRLIK Bir dünya haritas› veya model küre üzerinde Türkiye’yi. Plan gerçek boyutlar›nda de¤ildi ancak tüm cadde.

fl Yollar ve yerleflim merkezleri hangisinde ayr›nt›l›.000 Ölçek: 1/3. hangisinde daha az ayr›nt›l› olarak gösterilmifltir? fl Sayfadaki haritalar› karfl›laflt›rarak hangi özelliklerin de¤iflti¤ini listeleyiniz.000 Ege Bölgesi haritas› ‹zmir ve çevresi haritas› fl Sayfadaki üç haritan›n nerelere ait oldu¤unu söyleyiniz. di¤erinde ise o kadar ayr›nt› yoktu. Harita ölçeklerini incelerken yararTürkiye haritas› land›¤›m haritalarda ayr›nt›lar›n birbirine benzemedi¤ini fark ettim.Yeryüzünde Yaflam fl Sayfadaki Türkiye. Bu farkl›l›¤›n nedenini araflt›rd›¤›mda bu fark›n haritada kullan›lan ölçekle iliflkili oldu¤unu ö¤rendim. Ege Bölgesi. sizce neyi ifade ediyor? Aç›klay›n›z. Haritalardaki ölçekleri belirtiniz. Ölçeklerindeki say›lar. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 37 . Aralar›nda fark var m›? Söyleyiniz. ‹zmir ve çevresini gösteren haritalar› inceleyiniz. Ölçek: 1/10.1. Haritan›n birinde baz› yerler ayr›nt›l› olarak gösterilmifl. ÖÇK 2.

ÖÇK 2. ova. 1/200 000 ile 1/500 000 ölçekli haritalarda daha az ayr›nt›ya yer verilir. kapsad›klar› alan büyüdü¤ü için gösterdikleri ayr›nt› da azal›r. ortas› fliflkince. Atlas›mdaki haritalar› ve s›n›f›m›zdaki duvar haritas›n› inceledi¤imde ay- 38 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dünya’m›z tam yuvarlak de¤il. Haritan›n ad›. model küre üzerindeki yatay ve dikey olarak çizilmifl çizgiler dikkatimi çekti.2 ve 2. kutuplarda ise bas›k bir flekilde oldu¤unu görürüz.3. flimdi de sizlere Dünya’m›z›n küçük bir maketi olan yerküre üzerindeki yatay ve dikey çizgilerden bahsetmek istiyorum. orta ölçekli ve küçük ölçekli haritalar olmak üzere üçe ayr›l›r. akarsu ve göller gösterilir mi? Neden? Ölçe¤i 1/500 000’den küçük olan haritalarda. Dünya’m›z›n uzaydan çekilmifl foto¤raf›na bakt›¤›m›zda yuvarlak bir flekle sahip oldu¤unu görüyoruz. Ünite Haritalar ölçekleri bak›m›ndan büyük ölçekli. Atlaslardaki haritalarla duvar haritalar› içerisinde bu özellikte haritalar›n olup olmad›¤›n› inceleyiniz. yollar. sembollerle birlikte baz› yaz›lar yer al›r. fl Bu nitelikteki haritalarda da¤. fl Haritalar›n alt kenar›nda. Ancak dikkat ettiniz mi bilmiyorum. SINIF . haritan›n özellikleri hakk›nda bize bilgi vermektedir. Haritalara “Türkiye Fiziki Haritas›”. S›n›f›m›zda bulunan model küreyi inceledim.2. Bunlar. “Türkiye Siyasi Haritas›” gibi adlar verilir. ova. göl ve denizlerin derinliklerini ö¤renmek için haritalar birer kaynak m›d›r? Yurdumuzdaki önemli da¤. göl ve akarsular›n özelliklerini. 1/200 000’den büyük ölçekli haritalard›r. Baz› haritalarda yer flekilleri. Etkinlik Türkiye Fiziki haritas› fl Da¤lar›n yüksekliklerini. yerleflim merkezleri ayr›nt›l› olarak gösterilir. Bu bilgiler ne amaçla konulmufl olabilir? Ne gibi kolayl›klar sa¤lar? fl Seyahate ç›kt›¤›n›zda hangi haritalara ihtiyaç duyars›n›z? Bu haritalar size ne gibi kolayl›klar sa¤lar? Arkadafllar. haritalardan ö¤renebilir miyiz? Yandaki Türkiye fiziki haritas›n› inceleyerek bu sorular› cevaplay›n›z.

Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bütün meridyenlerin boylar› birbirine eflittir. 90 tanesi Kuzey Yar›m Küre’de. Bunlar. ‹ngiltere’nin Greenwech (Griniç) kasabas› yak›nlar›ndan geçen meridyen yay›. model küre ve haritalar üzerindeki bu çizgiler gerçekte yokmufl. ve 2. 180 tane bat›s›nda olmak üzere 360 meridyen yay› bulunuyor. Bunda dünyan›n yuvarlak bir flekle sahip olmas›n›n etkisi vard›r. Yani meridyen yaylar› Güney ve Kuzey Kutup noktalar›nda birleflti¤inden meridyen daireleri olarak da adland›r›l›yor.Yeryüzünde Yaflam n› tür çizgilerin haritalarda da oldu¤unu fark ettim.5.4. Bunlar›n ne oldu¤unu araflt›r›nca ilginç bilgilere ulaflt›m. kuzey güney do¤rultusunda uzan›yor. fl Model küreden de yararlanarak paralellerin özellikleri nelerdir? Söyleyiniz. Neden? ÖÇK 2. bafllang›ç olarak kabul ediliyor. Meridyen yaylar›. Bafllang›ç meridyeninin 180 tane do¤usunda. Paraleller fl Model küreden yararlanarak ekvator ve kutup kavramlar›n› aç›klay›n›z. Ancak iki meridyen aras›ndaki uzakl›k Ekvatordan kutuplara do¤ru azal›r ve kutuplarla tüm meridyenler birleflir. Kuzey ve Güney Kutup noktalar› aras›nda uzan›yor. SINIF Meridyenler 39 . Bunun için “Türkiye’nin konumu” ifadesini kullanabilirmiyiz.” diyebilir miyiz? Neden? fl Türkiye’nin hangi paralel ve meridyenler aras›nda yer ald›¤›n› atlas›n›zdan da yararlanarak belirleyiniz. 90 tanesi de Güney Yar›m Küre’de olmak üzere toplam 180 tane paralel bulunmaktad›r. bizim haritalardan kolay yararlanabilmemiz için çizilmifl hayali çizgilermifl. dikey çizgilere de meridyen ad› veriliyor. fl Meridyenler için “Bir kutuptan di¤erine do¤ru. fl Sizce bu yatay ve dikey çizgilerin belli bir say›s› varm›d›r? Model küre ve haritalarda gördü¤ümüz yatay çizgilere paralel. Biliyor musunuz.

SINIF . okyanuslar ve denizler hakk›nda araflt›rma yapt›m. Bunlar›n büyüklükleri ile okyanuslar› karfl›laflt›r›n›z. Avrupa ve Asya aras›nda donizlerle çevrili olmas› ve bo¤az¤al bir köprü gibidir. yeryüzündeki k›talar. Her ikisi de birer yar›madad›r. Denizlerin hangi k›talar aras›nda oldu¤unu söyleyiniz. yurdumuza ne gibi avanrilir.2. Etkinlik 40 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yurdumuzun Avrupa’daki topraklar›n topraklar›m›z içerisinde yer lar›na Trakya. de¤il mi? Haritadan da anlad›¤›m›z gibi yeryüzünde genifl alanlar kaplayan karalar ve sular bulunmaktad›r. S›n›f arkadafllar›m›zla yapt›¤›m›z çal›flma da ben. Ülkemizin üç taraf›n›n deBu özelli¤i ile Türkiye. Avrupa ve Afrika k›talar›n›n birbirine en çok yaklaflt›¤› bölgede bulunmaktad›r. ÖÇK 2. afla¤›daki dünya haritas›n› inceledi¤imizde karalar m›. Bunlar›n hangi k›talar aras›nda yer ald›¤›n› belirtiniz. yoksa sular m› daha çok yer kapl›yor? Sular. Yurdumuzun hem ARAfiTIRINIZ Asya hem de Avrupa k›talar›nda topraklar› vard›r. Ünite K›talar ve Okyanuslar Arkadafllar. Asya. muz topraklar›n› çevreleyen denizleri gösteriniz. Arkadafllar. Bu sulara neden okyanus denilmedi¤ini söyleyiniz. fl Yukar›daki haritada kaç okyanus bulundu¤unu söyleyiniz. tajlar sa¤lamaktad›r? Araflt›r›Atlas›n›zdaki haritalardan yararlanarak yurdun›z. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi Türkiye. benim ad›m Ali. fl Harita üzerinde ülkemizin yerini bulunuz. Peki harita üzerindeki büyük kara parçalar›na ve sulara ne ad verilmektedir? K›talar ve okyanuslar fl Yukar›daki haritadan yararlanarak yeryüzünde kaç k›ta oldu¤unu ve bunlar›n adlar›n› söyleyiniz. Asya’daki topraklar›na Anadolu ad› vealmas›.6.

bu su yollar› arac›l›¤›yla sa¤lanmaktad›r. SINIF 41 . bulundu¤u yer itibar›yla güçlü bir devlet yap›s›na sahiptir. kara ve demir yollar› ülkemizden geçmektedir. Geliflmifl ve geliflmekte olan ülkeler aras›ndaki al›flverifl.Yeryüzünde Yaflam Türkiye’nin Dünya Üzerindeki Yeri ve Önemi Arkadafllar. Etkinlik ARAfiTIRINIZ Türkiye. Dünya üzerinde bulundu¤u yer itibar›yla ayr› bir özelli¤e sahiptir. Ayr›ca. Üç taraf› denizlerle çevrilidir. dünyada bar›fl” ilkesini göz önünde bulundurarak Türkiye’nin güçlü bir devlet yap›s›na sahip olmas›nda Atatürk ilke ve ink›laplar›n›n katk›s›n› araflt›r›n›z. Türkiye’nin. ülkemiz üzerinden sa¤lanmaktad›r. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› çok önemli su yollar›d›r. Bulundu¤u yerden dolay› orta kuflak iklim bölgesinde yer alan ülkemizde farkl› iklimlerin yaflanmas›. ben Asl›. Ben Türkiye’nin Dünya üzerinde bulundu¤u yer hakk›nda araflt›rma yapt›m. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Asya ve Avrupa k›talar›nda topraklar›n›n bulunmas› nedeniyle bu iki k›ta aras›nda ki hava. fl Türkiye’nin önemli ulafl›m yollar› üzerinde bulunmas› ülkemiz için hangi avantajlar sa¤lamaktad›r? ÖÇK 2. tar›m ürünlerindeki çeflitlili¤i art›rmaktad›r. KUZEY AMER‹KA AVRUPA TÜRK‹YE ASYA GÜNEY AMER‹KA AFR‹KA OKYANUSYA ANTART‹KA Türkiye’nin Dünya üzerindeki yeri Türkiye. Karadeniz ile Akdeniz aras›ndaki ba¤lant›. Bat›s›nda ise sanayisi geliflmifl Avrupa ülkeleri bulunmaktad›r. Türkiye’nin Dünya üzerindeki yerini size tan›t›rken bu yerin önemini de belirtece¤im. bölgesinde neden güçlü bir devlet oldu¤unu anlataca¤›m.7. Atatürk’ün “Yurtta bar›fl. ve 2. Ulusu ve ülkesiyle birlikte bölünmez bütünlü¤ünü korumakta ve komflular›yla bar›fl içinde yaflamaktad›r. Yurdumuzun do¤usunda ve güneyinde zengin petrol yataklar›na sahip petrol üreten ülkeler yer almaktad›r.8.

Kutup bölgelerinde yaflayan insanlar.2. yandaki foto¤rafta da görüldü¤ü gibi Eskimolar. fl Sizce eskimolar günlük yaflamlar›nda hangi zorluklarla karfl›lafl›yor olabilir? fl Kutup bölgeleri buzlarla kapl› oldu¤una göre buralarda yaflayan insanlar nas›l beslenirler? Yiyecek ihtiyaçlar›K›zak çeken köpekler n› nas›l karfl›l›yor olabilirler? fl Kutup bölgelerinin iklim özellikleri ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? 42 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Buzdan evlerin içinde ›s›nmak ve di¤er gereksinimleri karfl›lamak için atefl yak›lmas›. Öyle ki yeni yap›lan ev. evlerini buz bloklar› üst üste y›¤arak yapar. Ünite Farkl› ‹klimler. Bunda en önemli etken o bölgede yaflanan iklim özelli¤idir. bir gün sonra âdeta kaya gibi sa¤lam olur. buz kal›plar›n› etkilemez. Farkl› Yaflam Tarzlar› ÖN HAZIRLIK So¤uk ve s›cak bölgelerde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› sizce neden farkl›d›r? Afla¤›daki foto¤raflar sizce dünyan›n neresine ait olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • co¤rafi konu • iklim m • kutup • do¤al ortam fl Sizce bu insanlar neden farkl› giyinmifller? Yukar›daki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi dünyan›n farkl› yerlerinde insanlar birbirlerinden farkl› giyinmektedirler. Örne¤in. Buz bloklar› ›s› yal›t›m› sa¤layarak d›flardaki so¤uk havan›n içeri girmesini engeller ve evlerin ›s›s›n› korur. evlerini yaflad›kla‹glo ad› verilen eskimo evleri r› yerin koflullar›na uygun yaparlar. SINIF .

Foto¤raftaki kiflilerin giyim tarzlar›ndan yararlanarak bu bölgede etkili olan iklimin özelliklerini söyleyiniz. güneyinde Kalahari çölleri dünyan›n en s›cak yerleridir. Etkinlik fl Yandaki foto¤rafta verilen kurak bir alanda insanlar geçimlerini nas›l sa¤layabilirler? Bu topraklarda ekim dikim yap›labilir mi? Nedenini söyleyiniz. bu bölgelerde yaflayan insanlar›n temel besin maddesini oluflturan pirincin elde edildi¤i çeltik tarlalar› görülmektedir. Afrika k›tas›n›n kuzeyinde Büyük Sahra. Çöllerde s›cakl›klar çok yüksektir. Afla¤›daki ve yandaki foto¤raflarda insanlar›n bar›nmak için kulland›klar› evler görülmektedir. Asya k›tas›n›n güney ve güneydo¤usu dünyan›n en fazla ya¤›fl alan bölgesidir. bar›nma ve günlük yaflamlar› hakk›ndaki düflüncelerinizi söyleyiniz. SINIF 43 . Çeltik tar›m› ÖÇK 2.9. Afla¤›daki foto¤rafta. Afrikada günlük k›yafet Foto¤raflar› inceleyerek insanlar›n giyinme. kutup bölgelerinde yaflayanlar gibi giyinebilir mi? Afrika ile kutup bölgelerinin iklim özellikleri birbirine benzer mi? Neden? Sazdan yap›lan ev Dünya üzerinde baz› bölgeler bol ya¤›fl al›r. Çöllerde tek tük bitki türlerine rastlan›r. Su. kurak alanlar olarak dikkat çeker. Su kaynaklar› çok k›s›tl›d›r. Çölde deve kervan› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Yandaki foto¤rafta sizce insanlar neden çeltik tar›m› yap›yorlar? Bu¤day ekimi yapamazlar m›? Niçin? Yeryüzünde çöller. Sizce hangi güçlüklerle karfl›lafl›rlard›? Afrikal› bir insan. fl Sizce bu bölgenin iklim özellikleri nelerdir? fl Afrika'da yaflayan bir insanla kutup bölgelerinde yaflayan bir insan›n yer de¤ifltirdiklerini düflününüz. vahalardaki kuyulardan sa¤lan›r.Yeryüzünde Yaflam Kutup bölgelerinde so¤uk iklim yaflan›rken ekvator ve çevresinde ise s›cak iklim yaflanmaktad›r.

ÖÇK 2. ‹nsanlar. Il›man bir iklim. SINIF . ‹klimi. geçimlerini avc›l›k yaparak sa¤l›yorlar. Giysilerini de daha çok deriden yap›lm›fl kürklü Çay bahçeleri elbiseler oluflturuyor. arpa. bizler flansl›y›z. Bunlar so¤uk iklim. Her fley yetifliyor. Orada çeflitli tar›m ürünleri elde ediliyordu. Osman: Televizyonda izledim. bir da¤ köyüydü. f›nd›k üretiliyor. Bizde grup olarak dünya üzerinde görülen bafll›ca iklimlerin genel özellikleri ile ilgili bir çal›flma yapt›k. Oralarda yaflayan insanlar›n ço¤u yeterince beslenemediklerinden s›k s›k hastalan›yorlarm›fl. ‹klim flartlar› insanlar›n giyim ve beslenme tarzlar›n› ekonomik faaliyetlerini do¤rudan etkilemektedir. ‹klim kurak oldu¤u için ekim iflleriyle de u¤raflam›yorlarm›fl. yabani av hayvanlar›n› avl›yorlar. genellikle çöl iklimi dedikleri gündüzleri s›cak. Arzu: Dünya’da genel anlamda üç farkl› iklim özellikleri görülmektedir. fleker pancar› ekiliyor. incir. s›cak iklim ve ›l›man iklimdir. Geçimlerini bu flekilde sa¤l›yorlar. Ali: Biliyor musunuz. muz… Esma: Arkadafllar. geceleri çok so¤uk bir iklim egemenmifl. çal›flmalar›m›z›n sonunda konuyu k›saca özetledi. Köyümüze yak›n. Ayfle: Dedem. Etkinlik 44 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.10. Yurdumuzdaki iklimler. ne ekerler? Nas›l geçinirler? Ayfle: Ben bu konuda araflt›rma yapm›flt›m.2. Ünite ‹klim Özellikleri Benim ad›m Erol. Deniz ürünlerini. Y›l›n büyük bir k›sm› kar ve buzlarla kapl›ym›fl. Grup baflkan›m›z Arzu. Grup içindeki arakdafllar›n s›ra ile yapt›klar› çal›flmalar› sundular.” demiflti. Yine bir baflka yerde üzüm. çeflitli ürünlerin yetifltirilmesine elveriflli. Buradaki insanlar. Bir yerde Afrika da bir su kuyusu pamuk. oldukça so¤uktu. afla¤›da nehir kenar›ndaki komflu köyde iklim daha ›l›mand›. Çok güzel bir ülkede yafl›yoruz. sohbetlerinin birinde köyüyle ilgili an›laEskimo bir kad›n r›ndan söz ederken “Bizim köy. Bir baflka yerde çay. Dünya’n›n kutup bölgelerinde insanlar geçimlerini nas›l sa¤l›yorlar? Oralar çok so¤ukmufl. Afrika’n›n iç kesimlerindeki Ekvator çevrelerinde. zeytin yetiflirken di¤er yerde bu¤day. kurakl›k nedeniyle içme suyu bulmakta güçlük çekiyorlarm›fl. Ne yer. ne ararsan bulabiliyorsun.

Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.67-70. ya¤›fls›z bir mevsimin olmay›fl›d›r. Hemen her zaman ya¤mur ya¤d›¤› için düflen ya¤›fl miktar› çok yüksektir. hayvan.11. A¤aç gövdeleri. Genellikle 45 metre yüksekli¤e ulaflan en büyük a¤açlar›n alt›nda. Ya¤mur ormanlar›. Her canl›. ÖÇK fl Ya¤mur ormanlar›n›n s›k ve gür bir yap›da olmas›n›n nedenleri nelerdir? fl Ekvator bölgesinin iklimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Ya¤mur ormanlar›ndan insanlar nas›l yararlan›yorlar? Bu ormanlar›n yok olmas›. Bunun bafll›ca nedeni. Çevrenin canl› yaflam› üzerinde önemli bir etkisi vard›r. Ya¤mur ormanlar› bitki yaflam› için çok elverifllidir. Mevsimler aras›nda fark çok azd›r. Bu kar›fl›k yap›l› ve gür ormanlar bazen Ekvator ormanlar› olarak da adland›r›l›r. bitki örtüsüyle kapl›d›r. a¤aç alt› canl› yaflam›na son verecek. muz a¤açlar› ve baflka birçok bitki yer al›r. Örne¤in ormanlar oksijen üreterek havay› temizler. yeni fidanlar›n büyümesine ve orman›n yeniden yetiflmesine engel olacakt›r. Bilgi Kutusu Ya¤mur Ormanlar› Ekvator’un yak›n çevrelerinde kalan bölgeler. tek bir dal bile ç›karmadan 20-25 metre kadar yükselir. Ormanlar iklimi de etkiler. c. dev e¤relti otlar›. topra¤›n do¤al dengesinin bozulmas›na yol açacak. Günefl sabah erkenden yükselir. daha çok ya¤›fl al›r. varl›¤›n› ancak do¤al bir çevrede sürdürebilir. genellikle flimflek ve gök gürültüsüyle birlikte. Bu ormanlardaki a¤açlar kesildikçe saklad›klar› gizler.19. A¤açlar›n ço¤u. hastal›klarla mücadelede bize yard›mc› olabilecek de¤erli do¤al maddeler ve yeni yiyecekler olarak yararlanabilece¤imiz bitkiler sonsuza kadar yitirilmektedir. bu bölgelerde bitkilerin geliflmesini durduracak so¤uk ve çetin bir k›fl›n ya da kurak. havadaki tozlar› süzer. Sarp kayal›klar d›fl›nda her kar›fl toprak. hava. su toprak. bitki. s. o insanlar› sizce nas›l etkiler? fl Do¤al ürünler ne demektir? fl Ya¤mur ormanlar›n›n yok olmas›. milyonlarca y›ld›r hiçbir yabanc› etkiyle engellenmeden serpilip geliflimini sürdürmüfltür. nemli bir s›cakl›k ortal›¤› kaplar. bölgelerin ve Dünya’n›n iklim yap›s›n› sizce nas›l etkiler? Neden? fl Ya¤mur ormanlar›n›n sesi olsan›z insanlara neler söylemek isterdiniz? 2. Bu nedenlerden dolay› do¤al çevreye karfl› her insan duyarl› olmak zorundad›r. yüzy›llard›r o bölgede yaflayan insanlar›n ve di¤er canl›lar›n yararland›¤› do¤al ürünlerin ambar› olmufltur. (K›salt›larak al›nm›flt›r. Ormanlar›n yok edilmesi. SINIF 45 . uzun gövdeli yüksek a¤açlar›n birbirine kar›flm›fl dallar› ve yapraklar› günefl ›fl›¤›n›n afla¤› ulaflmas›n› önler. Geceleri bile hava s›cak ve nemlidir. Ö¤leye do¤ru bulutlar toplan›r ve çok geçmeden.) Yukar›daki metni okuyarak afla¤›da verilen sorular› cevapland›r›n›z. Ormanl›k yerler. ‹nce. Her yerden buharlar yükselir. bardaktan boflan›rcas›na bir ya¤mur bafllar.Yeryüzünde Yaflam ‹çinde yaflad›¤›m›z do¤al çevre. halata benzeyen farkl› sarmafl›klarla birbirine ba¤lanm›flt›r. gürültüyü ve rüzgâr›n h›z›n› azalt›r ve erozyonu önler. s›cakl›k gibi canl› ve cans›z ögelerden oluflur. Ya¤mur ormanlar›. Bu koflullarda bitkiler flafl›lacak bir h›zla boy atar. Fakat ne yaz›kt›r ki günümüzde ürkütücü bir h›zla kesilip yok edilmektedir. Temel Britannica. genellikle ya¤mur ormanlar› ad› verilen s›k a¤açlardan oluflmufl ormanlarla kapl›d›r.

Bu durumu nas›l aç›klars›n›z? 2. 46 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. KEL‹ME LAR VE KAVRAM m • beflerî orta • bölge • iklim • Yön Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizin üç taraf›n›n denizlerle çevrili oldu¤unu. Ünite Bir Baflkad›r Benim Memleketim ÖN HAZIRLIK 1. Ülkemizde Akdeniz k›y›lar›nda denize girilirken ayn› zamanda Erzurum Palandöken’de k›fl sporlar› yap›lmaktad›r. Buna göre ülkemizde nas›l bir iklim özelli¤inin etkili oldu¤unu söyleyiniz. SINIF . Yurdumuzdaki da¤l›k bölgeler neden so¤uktur? 3. ovalar›n ve da¤l›k alanlar›n genifl yer kaplad›¤›n› görürüz. fl Türkiye haritas›ndan da yararlanarak yaflad›¤›n›z ilin hangi iklim bölgesinde oldu¤unu söyleyiniz. Sizce bu özellikler yurdumuzda görülen iklim özelliklerini nas›l etkiler? Afla¤›daki haritay› inceleyerek ülkemizde görülen iklim tiplerinin özelliklerini birlikte ö¤renelim. “Bir baflkad›r benim memleketim” adl› flark›n›n söz ve ritmini ö¤renerek s›n›fta söyleyiniz. Türkiye iklim tipleri haritas› fl Türkiye’de birbirinden farkl› iklim tiplerinin görülmesinin nedenleri ne olabilir? fl Türkiye’nin Ekvator’a yak›n bir yerde bulunmas›.2. sizce ülkemiz iklimini nas›l etkilemektedir? Neden? fl Türkiye’nin s›cak ve so¤uk iklim kuflaklar› aras›nda oldu¤unu hat›rlay›n›z.

Yurdumuz. Ayr›ca ülke topraklar›m›z›n kuzeybat› kesiminde ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› ile bu bo¤azlar aras›nda Marmara Denizi yer almaktad›r.13. fl Da¤lar›n k›y›ya paralel uzanmas› ile deniz etkilerinin iç kesimlere ulaflamamas› aras›nda ÖÇK nas›l bir iliflki vard›r? 2. Ülkemizi çevreleyen denizlerin özellikle s›cakl›k. yandaki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi yükseltisi fazla olan da¤larla kapl›d›r. ya¤›fl›n da¤›l›fl›nda önemli etkileri bulunmaktad›r. oldukça genifl topraklara sahip bir ülkedir. Etkinlik K›y›lar›m›z bol ya¤›fl al›r. bat›dan Ege Denizi ve güneyden Akdeniz ile çevrili bir ülkedir. Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤inizde yurdumuzun kuzey ve güney kesimlerinde. Sizce bu kadar genifl topraklar üzerinde ayn› iklim özelli¤inin yaflanmas› mümkün müdür? Nedenini söyleyiniz.12. Ülkemizde da¤lar genifl yer kaplar. SINIF 47 . Denizlerin etkisiyle k›y› bölgelerimiz daha ›l›man bir iklim yaflan›rken iç kesimlere do¤ru gidildikçe karasall›¤›n etkisi artar. kuzeyden Karadeniz. Denizler üzerinden gelen rüzgârlar beraberlerinde nemli hava kütlelerinide tafl›yarak özellikle k›y› bölgelerimize bol ya¤›fl b›rak›rlar. da¤lar›n k›y›ya paralel uzad›¤›n› görürüz. Türkiye fiziki haritas› Türkiye. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ve 2.Yeryüzünde Yaflam fl Türkiye.

Sizce bu iklimi nas›l etkiler? ÖÇK 2. fl K›y› illerimizin iç bölgelerimizdeki illerden daha fazla ya¤›fl almas›n›n nedeni nedir? fl K›fl aylar›n›n so¤uk geçti¤i iller hangileridir? Sizce bunu etkileyen faktörler nelerdir? fl Denizin ›l›t›c› etkisi ile kar ya¤›fl›.2. Da¤lar›n aralar›nda.6 14 11.8 13.14. 2010) fl K›y›lar›m›zda y›ll›k s›cakl›k oran›n›n. Ünite Ülkemizin bat› k›y›lar›nda ise da¤lar k›y›ya dik olarak uzanmakta ve alçalarak Ege Denizi’nde son bulmaktad›r. Harran Ovas› Deniz K›y›s› (Ayd›n) ‹ller Antalya Erzurum Diyarbak›r Rize ‹zmir ‹stanbul Ankara Van Samsun Y›ll›k Ortalama S›cakl›k (0C) 18.7 8.7 14 Ya¤›fl Miktar› (m2) 1052 447 491 2300 691 677 377 380 650 Kaynak (TÜ‹K. Tabloyu inceleyerek ve atlaslar›n›zdan yararlanarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z . SINIF . fl Bat› k›y›lar›nda da¤lar›n k›y›ya dik uzanmas› buradaki iklimi nas›l etkilemektedir? Afla¤›daki tabloda. uzun koridorlar› and›ran ve iç bölgelere do¤ru uzanan vadiler ve genifl ovalar bulunur.1 5. don olay› gibi co¤rafi olaylar›n nas›l bir iliflkisi olabilir? Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizde ortalama yükseltinin fazla oldu¤unu ve genelde da¤l›k bir araziye sahip oldu¤umuzu görürüz.8 17.9 15. baz› illerimize ait y›ll›k s›cakl›k ortalamas› ile ya¤›fl miktarlar› verilmifltir. iç kesimlerden daha yüksek olmas›n›n nedenlerini söyleyiniz. Etkinlik 48 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

ortalama 2000 metreye ulafl›r. yurdumuzun hangi bölgelerine ait olabilir? Tahminlerinizi söyleyiniz. o anda s›cakl›klar›n kaç derece olabilece¤ini tahmin ediniz. Yurdumuzun do¤u kesimlerinde bu yükseklik.Yeryüzünde Yaflam Bat› Anadolu k›y›lar›m›zdan. Ülkemizdeki farkl› iklim bölgelerinden görünüm fl Ayn› mevsimde farkl› iklim flartlar›n›n yaflanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Foto¤raflar›n ait oldu¤u yerlerde. k›fl›n ise kuzeyden gelen so¤uk hava kütlelerinin etkisi alt›na girer. Bulundu¤u konum nedeniyle ülkemizde dört mevsim belirgin olarak yaflan›r. SINIF 49 . ‹klim tiplerinin da¤›l›fl›ndaki yeryüzü flekillerinin etkisini nas›l aç›klars›n›z? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yaz›n daha çok güneyden gelen s›cak hava. fl Türkiye Fiziki haritas› ve sayfa 48’deki tablodan yararlanarak yükseltinin iklim koflullar› üzerinde nas›l bir etkisi oldu¤unu aç›klay›n›z. do¤uya do¤ru gidildikçe artarak devam eder. Türkiye’nin bu konumu ›l›man iklim flartlar›n›n etkili olmas›na ve mevsimlerin belirgin olarak görülmesine neden olmufltur. deniz seviyesinden (0) itibaren bafllayan yükselme. Sayfadaki foto¤raflar ayn› mevsimde ülkemizin farkl› bölgelerine ait görüntülerdir. fl Sizce foto¤raflar. Bilgi Kutusu Türkiye 36o-42o kuzey paraleleri aras›nda ›l›man iklim kufla¤›n›n Ekvator’a yak›n bölümünde bulunmaktad›r.

Buralarda s›cakl›k. Böylece ülkemizin hem kuzeyde hem de güneyinde ya¤›fllar. Ayfle: Nas›l yani? Baba: ‹ç Anadolu’da k›fllar. Baba: Aferin k›z›m. Yaflad›¤›n›z yer hangi iklim bölgesi içerisindedir? Burada iklimi etkileyen faktörler nelerdir? 50 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Karadeniz k›y›lar›nda Karadeniz iklimi görülür. senin de tahmin etti¤in gibi Karadeniz’in etkisi alt›nda olan yerler. Buralarda karasal iklim etkilidir. Yurdumuzun güney k›y›lar›na paralel uzanan Toroslar da Kuzey Anadolu da¤lar› gibi güneyden gelen nemli rüzgârlar›n iç k›s›mlara geçmesine engel olur. Düflünelim. k›z›m. Yurdumuzun iç kesimlerinde ve denizden uzakta kalan yerlerde. uzun ve kar ya¤›fll›d›r. Yazlar ise serin ve k›sad›r. Yükselirken tafl›d›¤› su buhar› yo¤unlafl›r ve ya¤›fl olarak yere iner. aylarca karla örtülü kal›r. Ya¤›fllar daha çok. Akdeniz iklimi. Ayfle: Teflekkür ederim. bu da¤lar gibi yurdumuzun güneyinde de s›rada¤lar var. Ayfle: Yurdumuzda etkili olan iklimleri ve özelliklerini araflt›r›yorum. Ayfle: Yurdumuzun kuzeyindeki Karadeniz ile iklimin ad›n›n ayn› olmas› dikkatimi çekti. Yazlar s›cak geçer. da¤lar›n denize bakan yamaçlar›nda daha fazla görülür. bak biraz dikkatli oldu¤unda ipuçlar›n› çok kolay bulabiliyorsun. denizlerin etkisi görülmez. yurdumuzun güney ve bat› k›y›lar›nda görülür. babac›¤›m. Söyleyelim 1. yazlar›n serin. toprak. Ünite Yurdumuzda görülen iklimleri ve özelliklerini daha iyi kavramak için afla¤›daki diyalo¤u okuyunuz. K›fl aylar›n›n ortalama s›cakl›¤› 0 0C dolay›ndad›r. Yurdumuzun kuzeyinde yer al›n. Konumlar›. Do¤uda en çok ya¤›fl da ilkbaharda ve yaz›n düfler. Ülkemizde birbirinden farkl› iklim özelliklerinin görülmesini nedenleri nelerdir? 2. Baba: (Kitapl›kta bulunan büyükçe bir atlas› al›r ve k›z›n›n yan›na gelir. Baba: Evet. ödevimi haz›rlamamda bana yard›mc› olabilir misin? Baba: Elbette k›z›m. SINIF . k›fllar›n ise ›l›k geçti¤i bu alanlarda y›l›n hemen hemen tamam›nda ya¤›fl görülür.) Yurdumuzda bafll›ca üç iklim tipi görülür. Bu çal›flma benim için çok faydal› oldu. Evet. Ayfle ile Babas› Ayfle: Babac›¤›m. iklimle deniz aras›ndaki iliflkiyi fark etmeye bafllad›n. yerflekillerinin engebeli olma durumu ve yükseklik farklar› nedeniyle bu iklimin görüldü¤ü yerlerde kendi içerisindede farkl›l›klar yaflan›r.2. Karadeniz ikliminin görüldü¤ü yerler. ‹ç Anadolu’dan do¤uya do¤ru gidildikçe s›cakl›klarda düflüfl gözlenir. yazlar ise s›cak ve kurak geçer. k›fllar ise ›l›k ve ya¤›fll› geçer. k›fl›n ve özellikle ilkbaharda düfler. Ayfle: Yurdumuzun denizlerden uzak kalan iç ve do¤u kesimlerinde ise iklim k›y›larda daha farkl› olmal›! Baba: Do¤ru tahmin ettin k›z›m. Bu iklimde k›fllar so¤uk ve kar ya¤›fll›. Ülkemizde etkili olan di¤er bir iklim özelli¤i ise Akdeniz ‹klimidir. Ayfle: (Türkiye fiziki haritas›nda Kuzey Anadolu da¤lar›n› göstererek) Babac›¤›m. Yurdumuzda ya¤›fl›n bol oldu¤u. Karadeniz üzerinden gelen nemli ve ›l›k hava kütleleri. Bu iklimin etkili oldu¤u yerlerde yazlar s›cak ve kurak. ‹kisi aras›nda bir iliflki var sanki. k›y›ya paralel uzanan Kuzey Anadolu da¤lar›n›n yamaçlar›na çarparak yükselir. Bak.

buluntulardan ve yap›lan kaz›lardan elde edilen araç ve gereçlerle ulafl›lmaktad›r. Gülhüyük. Bu ça¤lara ait bilgilere. pek çok kavmin buray› yurt edinmesine neden olmufltur. Anadolu eski medeniyetlerin yerleflim alan› olarak tarihteki yerini alm›flt›r. Bilgi Kutusu Tarih. Oluflan bu yapay tepelere höyük (hüyük) denilmektedir. 51 . Bozüyük. y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile tepeler oluflmufltur. fl Yak›n çevrenizde benzer özellikte kal›nt›lar olup olmad›¤›n› ö¤reniniz. Anadolu. bol suyunun ve verimli topraklar›n›n bulunmas›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. ARAfiTIRINIZ Kapadokya olarak bilinen bölge ve buradaki eski yerleflmeler hakk›nda bilgi ve foto¤raf toplayarak bir sunum haz›rlay›n›z. tarih öncesi ça¤lar olarak adland›r›l›r. SINIF Tart›flma fl ‹lk Ça¤ yerleflmeleri ile günümüzdeki yerleflmeleri etkileyen faktörler aras›nda benzerlik ve farkl›l›klar var m›d›r? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Uygun iklim koflullar›na sahip olmas›. Eski kaya s›¤›naklar› kaya s›¤›naklar›n› yerleflim yeri olarak seçmelerinin nedenleri neler olabilir? fl Kaya s›¤›naklar›nda yaflayan insanlar. Anadolu tarihi ile ilgili araflt›rma yaparak edindi¤i bilgilerle bir sunum haz›rlad›. nas›l bir geliflme ve de¤iflme gösterdi¤ini araflt›r›n›z. Daha önceki dönemler de. Varsa özellikleri hakk›nda bilgi toplay›n›z. Anadolu'daki yerleflme yerlerinin pek ço¤unun ad›n›n Çatalhöyük.Yeryüzünde Yaflam Yaflayan Geçmifl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • yerleflme • yüzy›l Bulundu¤unuz yerleflim yerinin ne zaman kuruldu¤unu. Tarih boyunca Asya ve Avrupa k›talar› aras›nda bir köprü görevi görmüfltür.. Anadolu'da 1000'in üzerinde hüyük oldu¤u bilinmektedir. dünyan›n ilk yerleflme alanlar› içinde yer al›r. Bunlardan baz›lar›nda yap›lan kaz›larda farkl› dönemlere ait tafl ve de¤iflik madenler kullan›larak elde edilen araç ve gereçler bulunmufltur. fl Tarih öncesi dönemde yaflayan insanlar›n. MÖ 3200 y›llar›nda yaz›n›n bulunmas›yla bafllar. o dönemlerde beslenme ve giyimlerini nas›l sa¤lam›fl olabilirler? Ebru. Geçmifl dönemlerde bu topraklarda çeflitli medeniyetler kurulmufl. Ebru. fleklinde olmas›n› da flöyle aç›klad›: Tarih boyunca çeflitli nedenlerle y›k›lan yerleflme alanlar›nda.

Çatalhöyük. 1963 ve 1965 y›llar›nda burada yap›lan kaz›lar sonucu 13 yap› kal›nt›s› ortaya ç›kar›lm›flt›r. ‹lk yerleflme örne¤i olan yap›larda kerpiç. hiçbirinde kap› olmad›¤› görülür. evlerini bu flekilde yapmalar›n›n nedeni sizce ne olabilir? ÖÇK 2. Lan Hodder. fl O dönemde insanlar›n. Çatalhöyük için "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. a¤aç ve kam›fl›n kullan›ld›¤› belirlenmifltir. Bu bölgede kaz› çal›flmas› yapan ‹ngiliz arkeolo¤ Prof. Evlere damlardan merdivenle girilir. Çatalhöyük. Bilgi Kutusu Çatalhöyük. Evlerin temelden baflÇatalhöyük’te günlük yaflam› gösteren temsilî bir resim layarak kerpiçten yap›ld›¤›. düz daml› ve d›fla tümüyle kapal› oldu¤u görülmektedir. SINIF . Anadolu'daki en eski yerleflim kültürlerini oluflturur. Etkinlik 52 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6." sözünden neler anl›yorsunuz? Yorumlay›n›z. Bu uygarl›klardan biri de Çatalhöyük'te kurulmufltur. a¤aç ve kam›fltan yap›lm›fl olabilir? Yandaki resmi inceleyiniz. 1958 y›l›nda ortaya ç›kar›lm›flt›r. 1961." demifltir. Ünite Anadoluda ilk yerleflmeler: Çatalhöyük Eski yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan da anlafl›ld›¤› gibi Anadolu'da tarih öncesi dönemlerde pek çok uygarl›¤›n bulundu¤u görülmektedir. farkl› büyüklükteki iki tepeden oluflmaktad›r. O dönemde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Çatalhöyük'teki evlerin yap›l›fl flekilleri incelendi¤inde ço¤unlukla kare planl›. ‹lçenin 10 km do¤usunda.15.2. fl Sizce Çatalhöyük’teki ilk yerleflmelerde evler neden kerpiç. Konya'n›n Çumra ilçesi s›n›rlar› içerisinde bulunmaktad›r. Evlerin aralar›nda sokaklar yoktur ve insanlar evler aras›nda çat›dan çat›ya geçerek dolafl›rlar. fl ‹ngiliz arkeolo¤un Çatalhöyük için söyledi¤i "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir.

Resimlerde bu hayvanlar›n çevrelerini sarm›fl küçük insanlar da yer almaktad›r. Arpa. ÖÇK 2.16. buna ba¤l› olarak kerpiç evler yapmaya bafllad›lar. ‹lk Ça¤ insanlar›ndan daha farkl› bir yaflama geçtiler. yap›lar›n duvarlar›n› süslemekteydi. ay› ve yaban domuzu gibi) görünmektedir. toplay›c›l›k yerine ise tar›ma yöneldiler. At. Çamurun güneflte sertleflti¤ini fark ettiler. SINIF 53 . geometrik biçimler. koyun. Çatalhöyük yerleflim alan› Araflt›rmac›lar. s›¤›r gibi hayvanlar› evcillefltirdiler. avc›lar. Çatalhöyük'ün ileri bir tar›m kültürüne sahip yerleflim yeri oldu¤u sonucuna varm›fllard›r. Bu resimlerdeki temalar da hayvanlar. fl ‹nsanlar›n bir araya gelip toplu yerleflim birimlerinde birlikte yaflamas›n›n nedeni neler olabilir? Çatalhöyük evlerindeki duvar resimleri. ‹lk yerleflmelere ait duvar resimleri (Çatalhöyük) fl Duvar resimlerindeki hayvan figürleri o dönemle ilgili hangi bilgileri vermektedir? fl Geçmiflte zaman içinde insanlar›n yaflam tarz›nda nas›l bir de¤iflim olmufltur? fl Yaflad›¤›n›z yerdeki ev tipleri ile Çatalhöyük’teki ev tiplerini karfl›laflt›rarak benzerlik ve farkl›l›klar› söyleyiniz. Hayvanlar›n hepsi de büyük ve insanlara zarar verebilecek kadar güçlü (bo¤a. belirli yerlere yerleflmeye bafllad›lar.10 000 y›l öncesinde Çatalhöyük'te insanlar. büyük bir köy oldu¤unu ortaya koymaktad›r. Avc›l›k yerine hayvanc›l›k. Yap›lan kaz›lar buran›n nüfusunun çok kalabal›k. Böylece ilk yerleflim birimleri olufltu.Yeryüzünde Yaflam Günümüzden yaklafl›k 9000 . Kilin piflirilmesiyle çanak çömlek üretir oldular. bu¤day yetifltirmeye. manzara resimleri gibi çok çeflitlilik içermektedir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

ulafl›m kolayl›¤›. ifl imkan›. En yayg›n olarak “Ay” ve “Günefl” y›llar›na dayanan takvim kullan›lm›fl. Süreç içinde etkili olan faktörlerin neden de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. dönem. önce Samsun'a geldi.2. baflka bir olay›n sebebini oluflturur. Zaman s›ralamas›na bir baflka örnek verelim: “Atatürk. Ünite fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi ilk yerleflmelerde insanlar›n. Yüzy›l ise yüz y›ll›k süre için kullan›l›r. devir olarak adland›r›l›r. zaman ölçüsü olarak çeflitli takvimler kullanm›fllard›r. Tarihî olaylar belirlenirken ça¤. Günümüzde ise do¤al ‹lk yerleflimlere ait kal›nt›lar faktörlerin yan› s›ra ekonomik faaliyetler ve kültürel faktörler yerleflme alanlar›n› belirlemektedir.” Bu önemli geliflmeleri zaman s›ralamas›na koyarak anlat›r›z. sosyal faaliyet ve e¤itim imkân› fazla olan yerleri yerleflim alan› olarak tercih etmektedir. tarih ça¤lar›n› inceleyiniz. Binlerce y›l boyunca takvim sistemlerini gelifltirerek günümüze kadar ulaflt›rm›fllard›r. Örne¤in tarih öncesi ça¤larda yap›lan ilk araçlar. sanayi ve ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerler önemli yerleflim birimleridir. Günümüz insanlar›. yüzy›l. Hz. Turizm. kendine özgü bir özellik tafl›yan zaman parças›. sonraki ça¤larda daha da gelifltirilerek kullan›lm›flt›r. 54 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çünkü sona eren bir olay. tarihin ak›fl› içinde. SINIF . sa¤l›k hizmeti. Ça¤. fl Konu anlat›m›ndan hareketle tarih öncesinden günümüze yerleflmeyi etkileyen faktörlerin neler oldu¤unu belirleyiniz. Tarih fieridi ‹LK ÇA⁄ MÖ 3200 Yaz›n›n bulunmas› 0 Milat ( Hz. Tarih öncesi dönemlerde yerleflmeler do¤al faktörlerin etkisi alt›ndayd›. bunlar günümüzde de kullan›lmaktad›r. Daha sonra Erzurum ve Sivas kongrelerini toplad›. Ard›ndan TBMM'nin kurulmas›n› sa¤lad›. ‹sa’n›n do¤du¤u y›l milatta bafllang›ç olarak kabul edilir. Edindikleri bu becerinin ekonomik ve sosyal yaflant›lar›na katk›s› olmufl mudur? ‹lk uygarl›klar›n oluflmas›na etkisi olabilir mi? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. milattan önce (MÖ) ve milattan sonra (MS) terimleri kullan›lmaktad›r. ‹sa’n›n do¤umu ) 375 Kavimler Göçü’nün bafllamas› ORTA ÇA⁄ MS 1453 ‹stanbul’un fethi 1789 Frans›z ‹htilali YEN‹ ÇA⁄ YAKIN ÇA⁄ Bilgi Kutusu Tarihte meydana gelen olaylar› iyi anlamak için onlar›n s›ras›n› bilmemiz gerekir. Günümüzde yerleflmeler ‹nsanlar. baz› madenleri iflleyerek çeflitli araç-gereç yapt›klar› anlafl›lmaktad›r. Afla¤›daki tarih fleridi üzerinde.

Ülke yönetiminde kraliçe. Ancak bu s›n›flar aras›nda fazla bir ayr›cal›k yoktu. Mezopotamya'dan ald›klar› çivi yaz›s› ile daha çok tafl tabletler üzerine yazd›klar› resim yaz›s›n› (hiyeroglif) kullan›rlard›. ilk kez bu dönemde. balta gibi silahlar kullan›l›rd›. kalkan. Roma ve Yunan kültürlerinden karfl›l›kl› olarak etkilenmifltir. Anadolu’daki uygarl›klar›n birbirleriyle ve komflular›yla etkileflimi buradaki medeniyetlerin geliflmesini h›zland›rm›flt›r. Bu tur sayesinde. Hitit uygarl›¤›nda tar›ma önem verilmifltir. Ba¤c›l›k. Yetkileri “Pankufl” ad› verilen bir meclis taraf›ndan s›n›rland›r›lm›flt›. M›s›r. Hititler. Önce Çorum ili s›n›rlar› içinde bulunan Bo¤azköy’e gittik. Hititlerle M›s›rl›lar aras›nda imzalanm›flt›r (MÖ 1280).Yeryüzünde Yaflam Anadolu ve Mezopotamya Uygarl›klar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • uygarl›k • yerleflme ‹lk ça¤lardaki yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan o dönemdeki insanlar›n yaflamlar› ile ilgili hangi bilgilere ulafl›labiliriz? Hititler Döneminden kalma eserler fl Yukar›daki foto¤raflarda neler görüyorsunuz? Sizce bunlar hangi amaçla yap›lm›fl olabilir? Anadolu’nun cografi konumu. MÖ 1450 y›llar›nda büyük bir imparatorluk hâHititlere ait bir duvar resmi line geldiler. sonsuz ve s›n›rs›z de¤ildi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ailemle Anadolu turuna ç›km›flt›k. Hattuflafl (Bo¤azköy)'› baflkent yap›p bir devlet kuran Hititler. fiimdi Anadolu da kurulmufl olan medeniyetlerin hangileri oldu¤unu Ebru’nun anlat›m›ndan yararlanarak birlikte ö¤renelim. Hitit Uygarl›¤› Geçen yaz. Eli silah tutan herkes asker say›l›rd›. Anadolu'da sulamal› tar›m. birtak›m s›n›flara ayr›lm›flt›r. Hititlerde ordu. Dünyan›n ilk yaz›l› antlaflmas› olan Kadefl Bar›fl Antlaflmas›. MÖ 2000 bafllar›nda Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya gelerek K›z›l›rmak çevresindeki topraklara yerleflmifller. Ancak kral›n yetkileri. Burada Hititler hakk›nda bilgiler edindim: ‹lk Ça¤da Anadolu'da ilk devleti kurmufl olan toplum Hititlerdir. ‹ran. Çevresindeki Mezopotamya. Hititlerde devlet yönetiminde baflta kral bulunurdu. ibadet için tap›na¤a gitmeden önce y›kan›r ve temiz giysiler giyerlerdi. SINIF 55 . Çok tanr›l› bir inanca sahip olan Hititler. Anadolu’da ilk ça¤larda kurulan uygarl›klarla ilgili pekçok bilgiye ulaflt›m. Hititlerde devlet yönetiminde halk. Eski ça¤larda Anadolu. geçmiflte önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i bir bölge olmas›nda etkili olmufltur. Hititler. yay. m›zrak. yaya ve atl›-arabal› askerlerden oluflurdu. Heykel ve kabartma sanat› alan›nda da geliflmifllerdi. Hititlerde gerçeklefltirilmifltir. temizli¤e büyük önem verir. tah›l tar›m› ve hayvanc›l›k önemli ekonomik faaliyetlerdendi. kraldan sonra en yetkili kifli say›l›rd›. çeflitli kültürlerin yafland›¤› bir bölgeymifl. Savafllarda ok.

kaya oymac›l›¤›nda da çok geliflmifllerdi. d›fl yüzleri ise kabartma süslemeli levhalarla kaplanm›flt›r. Frigler. Friglerin baflkenti olan Gordion (Yass›höyük)’a geldik. Ünite fl Hititlerdeki yönetim anlay›fl›n› günümüzdeki ile karfl›laflt›r›n›z. koridorlar yapm›fllard›r. surlarla çevrili ve büyük bir kap›s› olan flehirdir. Friglerin tafl iflçili¤inde ne kadar usta olduklar›n› ve ileri gittiklerini gösteren aç›k bir örnektir. odalar. vazolar ve seramik çanaklar bunun en güzel örne¤ini oluflturmaktad›r. kadehler. Eskiflehir’e do¤ru yola koyulduk. Frigler. Bugün Ankara yak›nlar›ndaki Gordion'da bulunan. Frigyal›lar.17. Kayalar› oyarak sütunlar. Kibele. Madenlerden yapt›klar› eflyalar› baflka ülkelere sat›yorlard›. özellikle maden iflçili¤inde ilerlemifllerdi. fl Frigler maden ve tafl iflçili¤inde neden gelimifl olabilirler? fl Hititler ve Friglerin sosyal ve ekonomik yap›lar›n› benzerlikleri yönünden karfl›laflt›r›n›z. Eskiflehir'deki Yaz›l›kaya. ÖÇK 2. Frig Uygarl›¤› Bo¤azköy’den sonra. tunçtan yap›lm›fl çengelli i¤neler. Friglerin ekonomisi tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal›yd›. Çengelli i¤ne Seramik çanak Tunçtan yap›lm›fl kadehler vazolar Gordion. Kibele ad›ndaki ana tanr›çaya büyük sayg› gösterirlerdi. MÖ 800 y›llar›nda Orta Anadolu'da güçlü bir devlet kurmufllard›r. Frigler. krallar›na Midas unvan›n› verirlerdi. Frigya halk›n›n büyük ço¤unlu¤u çiftçilikle u¤rafl›yordu. Buradaki evlerin kap›lar› oymalarla. Benzerlik ve farkl›l›klar›n› söyleyiniz. Etkinlik Midas An›t› (Yaz›l›kaya-Eskiflehir) 56 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Frigler. dünyadaki her fleyin sahibi oldu¤una inan›lan bereket tanr›ças›yd›. Hayvanc›l›k ve tar›m›n korunmas›na yönelik kanunlar koymufllard›. SINIF .2. Tap›naklar›n›n ve mezarlar›n›n üzerini de geometrik süsler ve hayvan flekilleriyle süsleyip donatm›fllard›r.

Ekonominin geliflmesi ve demokrasinin varl›¤›. fl Sizce para icat edilmeden önce. özgür düflünce ve bilimin ilk kez burada do¤mufl olmas›d›r.19. Bu bölgede MÖ 687 y›l›nda baflkenti Sardes (Sard) olan. Diyojen. Efes'teki Artemis Tap›na¤› dünyan›n en güzel eserlerinden say›lan görkemli bir yap›d›r.Yeryüzünde Yaflam Lidya Uygarl›¤› Turumuzun bu dura¤›nda Bat› Anadolu’daki tarihî Sard (Sardes) kenti vard›. fikir. söz Lidyal›lara ait ilk sahibi idi. Lidyal› tüccarlar. bugün bile görenleri hay2. gerçek anlamda ilk paray› icat etmifl ve kullanm›fllard›r. astronomi ve co¤rafya gibi pozitif bilimlerde önemli geliflmeler kaydetmifllerdir. Ticaretin geliflmesi sonucu birçok kültür ile iliflki kurdular. Babam›n “Sard denince ilk akl›na gelen para” demesi dikkatimi çekmiflti. fl ‹yonlar›n bilim ve sanatta geliflmesinin nedenleri neler olabilir? ARAfiTIRINIZ www.tr internet sitesine girerek Anadolu’da yaflayan uygarl›klara ait bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz.kultur. ticareti gelifltirmeye çal›flm›fl bu sayede zenginliflmifllerdi. zamanla yerli halkla kaynaflarak flehir devletler kurdular. Kral Yolu üzerinde yap›lan ticaret sayesinde do¤u ile bat› aras›nda kültürel etkileflim h›zlanm›flt›r. Bu nedenle dünyada ça¤dafl ekonominin temelini Lidyal›lar atm›flt›r. Efes Antik Tiyatrosu ‹yonlar. 50 binin üzerinde izleyiciyi alabilecek kapasiteye sahiptir. SINIF 57 . Bat› Anadolu'da Gediz ve Büyük Menderes ›rmaklar› aras›nda kalan bölgeye Lidya denilmekteydi.gov. denize s›n›r› olmamas›na ra¤men karadaki ticaretin yan›nda deniz yoluyla denizafl›r› ülkelerlede ticari iliflkiler kurmufllard›r. Ancak bugün Menderes ›rmaklar›n›n denizi doldurmas› ile k›y›dan 12 km kadar içeride kalm›flt›r. alt›n para Lidyal›lar Sardes’ten bafll›yarak Mezopotamya’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu yapm›fllard›r. ‹lk Ça¤da. geometri. tüccarlar ve büyük toprak sahipleri. Ticaretle yo¤un bir flekilde u¤raflan Lidyal›lar. ‹yon flehir devletleri aras›nda en bilinenleri ‹zmir Milet ve Efes'tir. Etkinlik ran b›rakan büyük bir tiyatro vard›r. Krall›kla yönetilen ülkede asiller. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. güçlü bir Lidya Devleti kurulmufltur. insanlar nas›l ticaret yap›yorlard›? fl Paran›n kullan›lmas› sizce o dönemde ticareti nas›l etkilemifl olabilir? ‹yon Uygarl›¤› Sard kentinden güneye do¤ru turumuza devam etti¤imizde ‹zmir yak›n›nda yer alan Efes’e geldik.18. ve Efes flehrinde. Tales Anaksimenes gibi bilim adamlar›n›n çal›flmalar› ile özellikle felsefe. sanat ve bilim alan›nda önemli geliflmelere neden olmufltur. matematik. fiehir devletlerinin önemi. MÖ 1000 y›llar›nda Yunanistan'dan Bat› Anadolu'ya geçen ‹yonlar. Bu tiyatro. Krallar. Efes bir zamanlar deniz k›y›s›nda bulunuyormufl. mimaride büyük eserler ortaya koymufllar. ÖÇK 2.

22. Urartular Türkçeye çok benzer bir dil ve çivi yaz›s› kullanm›fllar. Urartulara ait bir kale (Van) Urartular›n. Elde edilen buluntular içerisinde tunçtan yap›lm›fl. saraylar. yüzy›llarda en parlak dönemini yaflam›fl ve krall›kla yönetilmifl. Ünite Urartu Uygarl›¤› Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu’da devlet kuran Urartular›n yaflad›¤› yerleri. hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ova ve akarsu boylar›nda tar›m yapm›fllar. eyaletlere ayr›lm›fl ve her eyaletin bafl›nda bir vali görev yap›yormufl. Devlet. köklere ekler getirilerek sözcükler türetilirmifl. savafl tanr›s› Haldi idi. Urartular. fl Urartular sulama kanallar› ve göletler yapmas› yaflad›klar› bölgenin hangi özelli¤ini ÖÇK Urartulardan kalma bir disk 2.20. Bunun yan›nda günlük hayatta. Etkinlik 58 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. süslü atlar›n koflum tak›mlar›d›r. SINIF . çok tanr›l› bir inan›fllar› vard›. özellikle mimarl›kta çok ileri bir düzeye ulaflm›fllard›r. Bu dönemde Do¤u Anadolu'da kayalar oyulmufl. Urartular. Bu tanr›lar›n içinde en önemlisi. 2. Urartular.21. yans›tmaktad›r? ve 2. tap›naklar. Ancak bu bölge gezi program›m›zda belirledi¤imiz güzergah üzerinde olmad›¤›ndan Urartularla ilgili bilgilere ‹nternet üzerinden ulaflt›m. Bu dilde. Hititlerinkine benzer resim yaz›lar› da kullanm›fllard›r. Bu disklerin en s›k kullan›ld›¤› yerler. MÖ 8-7. çeflitli amaçlara hizmet eden küçük diskler de bulunmaktad›r. su tesisleri yap›lm›flt›r. muhteflem kaleler. Haldi'nin kutsal say›lan arabas›yla ordular›n önünden gitti¤ine inan›l›rd›. özellikle baflkentleri olan Tuflpa (Van) kenti ile Mezopotamya bölgesini görmek istiyordum. bunun için birçok sulama kanal› ve gölet infla etmifllerdir.2.

çivi yaz›s› kullan›yordu. Bu tanr›lar için irili ufakl› tap›naklar yap›lm›flt›. Asurlular MÖ 612 y›l›nda y›k›lm›flt›r. da ilk flehir devletlerini kurmufllard›r. SINIF 59 . kanallar ve barajlar yapt›lar ve sulamaya dayal› bir tar›m gelifltirdiler. Dicle ve F›rat ›rmaklar› taraf›ndan sulanan bereketli topraklarda geçmiflte çeflitli devletler kurulmufltu. Mezopotamya. zaptetti¤i flehirlere iyi yetiflmifl valiler göndererek iyi bir yönetici oldu¤unu göstermifltir. Sümerler. En büyük kral› Hammurabi’dir. daha çok tüccar bir kavim görünümündedir. Babil’in Asma Bahçelerinin temsilî resmi Asurlular. Babilliler. Anadolu uygarl›klar› ile yak›ndan iliflkisi olan Mezopotamya uygarl›¤› hakk›nda da araflt›rma yapmak istedi. Babilliler ve Asurlulard›r. dakikay› da 60 saniyeye bölmüfllerdir. Bu kentler aras›nda ekonomik ve siyasal nedenlerle s›ks›k savafllar yap›lm›flt›r. Hammurabi. bütün çevre ülkeleri üzerinde etkili olmufltur. Bunlar›n en önemlileri Sümerler. güneyde Basra Körfezi’ne kadar uzanan bölgedir. Geceyle gündüzü Tart›flma on ikifler saate. bir saati 60 dakikaya. Mezopotamya devletleri. haftay› 7 güne. Asurlular›n MÖ 19001700 y›llar› aras›nda Anadolu’da pek çok pazar yeri kurdu¤u bilinir. kuzeyde Toroslardan. ‹nternet üzerinden Mezopotamya ile ilgili flu bilgilere ulaflt›: Mezopotamya. “Hammurabi Kanunlar›” ile kanun yap›c› olarak ün salm›flt›r. yerlefltikleri yerlere sulama sistemi. rahip krallarca yönetilirdi.Yeryüzünde Yaflam Mezopotamya Uygarl›klar› Ebru. daha sonraki yaflam› nas›l ilk temeli Mezopotamyal›lar atm›flt›r. Lagafl ve Eridu gibi siteler (kentler) bu devletlerden baz›lar›d›r. Hammurabi Kanunlar›. Astronomideki n›nda gerçeklefltirilen bulufllar. Uruk. G›lgam›fl Destan›. MÖ 2000 y›llar›nda y›k›lm›fllard›r. Bu kanunlar. MÖ 2000 y›l›nda Mezopotamya’da çok büyük ve çok teflkilatl› bir devlet kurdular. MÖ 3500 bafllar›nda kurulan Ur. Anadolu’ya çivi yaz›s›n› getirenler Asurlu tüccarlar olmufltur. o dönemin en ünlü destan›d›r. Asurlulara ait duvar kabartmas› Sümerler zaman ölçmeyi ö¤renmifller. Sümerler. Mezopotamya’da siyasi birlik kurmay› baflarm›fl. Mezopotamya’da yarat›lan tarihin en eski ve en iyi korunmufl yaz›l› kanunlar›ndand›r. Tarihte ilk kez çivi yaz›s›n› kullanarak insanl›¤a ve bilimin geliflmesine büyük bir hizmette bulunmfllard›r. ayn› zamanda en yüksek rahip görevine de sahip olan kral bulunurdu. Dicle ve F›rat ›rmaklar›n›n aras›nda. etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Babil ve Asurlularda ise yönetimin bafl›nda. Mezopotamya dinleri çok tanr›l› bir inanca sahipti. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. y›l› ise fl Anadolu ve Mezopotamya’da bilim ve sanat ala12 aya ay›rm›fllard›r. Sümerlerde siteler.

Tarih öncesi ça¤larda insanlar. Yurdumuzun k›y› bölgelerinde ya¤›fl›n iç kesimlere göre daha fazla olmas›n›n nedenleri nedir? 7. 1. Ünite Yukar›daki haritada görüldü¤ü gibi üç taraf› denizlerle çevrili olan Anadolu topraklar› da ve Mezopotamyada tarih boyunca Hitit. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 6. Ölçme ve De¤erlendirme A. Türkiye'nin Dünya üzerindeki yerinin önemini belirtiniz. Frig. Anadolu da kurulan uygarl›klar›n birbirinden etkilenmesinin nedenleri neler olabilir? 9. fl Mezopotamya uygarl›klar›n›n yafland›¤› yerlerin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. fl Yukar›daki harita üzerinde Anadoluda kurulan ilk uygarl›klar›n yerlerini inceleyiniz. K›ta ve okyanuslar›n adlar›n› flema hâlinde gösteriniz. 4. Mezopotamya bölgesi neden ilk yerleflim yerlerinden biri olarak seçilmifltir? 60 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Lidya. Fiziki haritalardan neler ö¤renebiliriz? 3. Dünya'n›n bütününü ayn› büyüklükte bir düzlem üzerine çizmek mümkün mü? Neden? 2. geçimini nas›l sa¤l›yorlard›? 8. ‹yon ve Urartular gibi pek çok uygarl›¤›n kesiflti¤i bir yerde bulunmaktad›r. fl Buralar›n co¤rafi özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Anadolu da farkl› dönemlerde pek çok uygarl›klar›n kurulmas›n›n nedenlerini aç›klay›n›z.2. SINIF .

... 1..... Afrika B. Y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile oluflan tepeler C........ 1/50. Kutuplarda yaflayan yerli halka .. Türkiye..Yeryüzünde Yaflam B. Yurdumuzun iç kesimlerinde etkili olan iklim afla¤›dakilerden hangisidir? A.. azal›r... Urartular 9......... höyük tan›m› ile ilgilidir? A........ Il›man iklim 5. Lidyal›lar C. Paraleller D.. ‹yonlar D.... Afla¤›daki kavramlardan hangileri bir yerin konumunu belirlemede kullan›lmaz? A. So¤uk iklim D... Karadeniz iklimi B. Da¤lar›n uzan›fl› C.. Türkiye.. Kayalar›n oyularak bar›nak yap›lmas› B. Haritas› yap›lacak yerin belirli bir oranda küçültülmesine . yaz›n›n. .... Sümerler B... Antarktika 3. Türkiye'de görülen iklim üzerinde etkili de¤ildir? A.. Afla¤›dakilerden hangisi.. ya¤›fl. Dünya üzerine çizilebilecek en büyük daire .... C..000 2.000 C. Asya.. Kutup iklimi C... ‹nsanlar›n yerleflik hayata geçmesi D... k›talar› aras›nda yer al›r...... SINIF 61 . Denizlerin etkisi 6... d›r........ Ülkemizde k›y› bölgesinden iç kesimlere do¤ru gidildikçe ..... ‹nsanlar›n av ve toplay›c›l›k yapmas› 8.. Avustralya C.... Paray› bulan ilk uygarl›k .... Yükseklik B.. 7....... 6...... Tarih... S›cak iklim D..... Ekvator. 4.. avc›l›k... Thales (Tales)... 1/1.000 D.. 3. bulunmas›yla bafllar... Yaflad›¤›n›z yeri daha ayr›nt›l› görebilmeniz için afla¤›daki ölçeklerden hangisi ile çizilen haritay› kullanmam›z gerekir? A. ‹yonlar D.... 1/500. Meridyenler 4. Akdeniz iklimi C...000 B... Ekvator C. Eskimo... .. Amerika. So¤uk iklim B.... Paray› icat eden kavim... 2.... Afla¤›dakilerden hangisi..000.... Urartular Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. afla¤›dakilerden hangisidir? A. s›cakl›k... ad› verilir. Amerika D..... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Karasal iklim 7. denir.. olarak adland›r›l›r.. Avrupa....... ölçek 1.... Lidya... Eksen B... Göllerin derinli¤i D... 1/100... Afla¤›dakilerden hangisi ülkemize en uzak olan k›tad›r? A. afla¤›daki iklim türlerinden hangisinin etkisindedir? A..... ile .. 5....... Frigler B. Hititler C..... Afla¤›daki devletlerden hangisi Anadolu'da ‹lk Ça¤da kurulan devletlerden biri de¤ildir? A. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z..

ÜN‹TE ‹pek Yolu’nda Türkler Atalar›m› Tan›yorum Bozk›rda Yaflam Kutsal Görev ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› ‹lk Türk-‹slam Devletleri Yaflayan De¤erlerimiz Sanata Vurulan Türk Mührü 62 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.3. SINIF .

2. Karahanl›lar. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 6. Dünya iklim haritas›ndan yararlanarak Orta Asya’n›n ikliminin burada kurulmufl olan Türk devletlerinin yaflant›s›na etkileri hakk›nda düflüncelerinizi aç›klay›n›z. 3. Türklerin Müslüman olmalar›ndan sonra sanat anlay›fllar›nda meydana gelen de¤ifliklikleri araflt›r›n›z. 9. 10. Bir devletin ba¤›ms›zl›¤›n›n korunmas›nda ordunun rolü sizce neler olabilir? Aç›klay›n›z. Kültürlerin gelecek nesillere aktar›lmas›nda gelenek ve göreneklerin etkilerini araflt›r›n›z. Araflt›r›n›z. 7. Sizin çevrenizde hangi günlerde kutlamalar yap›l›yor? Sizce bu törenler neden yap›l›yor? Düflüncelerinizi not ediniz. Tarihte ‹pek Yolu olarak bilinen güzergaha neden bu ismin verildi¤ini araflt›r›n›z. 4. Bu bölgelerde günümüzde hangi devletlerin bulundu¤unu ö¤reniniz. Dinlerin toplum yaflam›nda ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu araflt›r›n›z. Destanlar›n toplumlar›n hangi özellikleri hakk›nda bilgi verdiklerini araflt›r›n›z. ‹slam toplumu ile Türkler aras›ndaki ilk iliflkiler nas›l bafllam›flt›r.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. SINIF 63 . 5. 8. Gazneliler ve Büyük Selçuklular›n kurulduklar› bölgeleri harita üzerinde inceleyiniz.

hay›rl› olsun! Gök Tanr›. Dostlar›m› güldürdüm. düflümde gördüklerimi yerine getirsin! Diledi¤i yeri sana versin!” O¤uz Han. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. SINIF . Gücümü yitirdim. bundan sonra Ulu Kurultay'› toplad›. Türkleri savafl yoluyla yenemeyeceklerini anlam›fllard›. dedi. Çok savafllar gördüm. Esen kal›n!" Sonra gök gözlerini kapatt›. O⁄UZ KA⁄AN DESTANI O¤uz Ka¤an'›n yan›nda. ak sakall›. O¤uz Han. s. Ulu¤ Türk'ün sözlerini çok be¤endi. Sizlere de yurdumu veriyorum. Yay› ald›lar. K›l›ç sallad›m. Gün Han. siz bat›ya gidin!" Bunun üzerine O¤uz Han'›n üç o¤lu do¤uya. O¤uz ve Attila haz›rlad›klar› ödevlerini arkadafllar›na anlatmaya bafllad›lar. Türklerin sald›r›lar› karfl›s›nda Çinliler ünlü Çin Seddi'ni yapt›lar. özellikle Çinlilerle mücadele ettiler. Çin Seddi'nin 2200 km uzunlu¤unda olmas›. Ya¤›lar›m› (düflmanlar›m›) a¤latt›m. Düflte gördüklerini O¤uz Han'a anlatt›: "Ey Hakan’›m. Kocad›m. Mete Han'›n ölümünden sonra Hunlar bir süre daha Asya'daki varl›klar›n› devam ettirdiler. bol bol avland›ktan sonra. Ö¤üdünü dinledi. Herkese dan›fl›ld›. Çok ok att›m. Teoman'dan sonra yerine büyük o¤lu Mete Han geçti (MÖ Çin Seddi 209). üç o¤lu da bat›ya gitti. fl Destana göre Hunlardaki devlet yönetimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 64 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hunlar›n bilinen ilk hükümdar› Tuman (Teoman)'d›r. Gök Tanr›'n›n sana verdikleri. Gün. Üç gümüfl ok da kuzeye do¤ru gidiyordu. Gök Tanr›'n›n buyru¤undan ç›kmay›n.3. 516-517’den k›salt›larak al›nm›flt›r. Oklar› ald›lar. Büyük Tarih Ansiklopedisi 2. Bu nedenle "Böl ve Yönet" uygulamas›yla Büyük Hun Devleti'ni y›kmay› baflard›lar. Yay› üç parça etti. Ünite Atalar›m› Tan›yorum ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM öge • devlet • vatan • kut • ça¤ Türklere ait destanlardan hangilerini biliyorsunuz? Sizce konusu en ilginç olan› hangisi? Sosyal bilgiler dersi için 6-A s›n›f›nda grup çal›flmas› yapan Aykut. • kültürel as • Ortak Mir y ta ul • Kur Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinden biri Büyük Hun Devleti'dir. düflünde bir alt›n yay ve üç gümüfl ok gördü. bol bol avland›ktan sonra. yolda bir alt›n yay buldular. O¤ullar›n› toplad›. O¤uz Han sevindi. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. yolda. Ay Han ve Y›ld›z Han. bize Türk sald›r›lar›n›n çok fazla oldu¤unu göstermektedir. üç gümüfl ok buldular. Gök. Bilgeli¤ini övdü. Ay ve Y›ld›z. Ulu¤ Türk. Ata bindim. Dedi ki "Ey o¤ullar›m! Gönlüm av diliyor. yurdunu o¤ullar›na pay etti. Yurdumuzun üzerinde bilgelik ve bahtiyarl›kla yaflay›n. dedi. Orta Asya’daki Türk topluluklar›n›n yaflam tarz›n› konu alan afla¤›daki destan› okuyarak ilgili soruyu cevaplay›n›z. Da¤ Han ve Deniz Han. Türk beyleri ile evlenen Çin prensesleri. boz saçl› çok bilge bir kifli vard›. Ulu¤ Türk. Çinliler. ‹lk olarak söz hakk›n› O¤uz ald›: – Arkadafllar! Ben size Orta Asya’da kurulmufl ilk Türk devletlerinden biri olan Büyük Hun Devleti'ni anlataca¤›m. günlerden bir gün. yay sizin olsun!" Gök Han. Gök Tanr›'ya borcumu eda ettim. bu oklar sizin olsun!" O¤uz Han. Alt›n yay. dedi. "Ey büyük kardefller. uykudan uyand›. Dedi ki "Ey o¤ullar. çok yaflad›m. O¤uz Han sevindi. Y›lmaz Öztuna. Ad› "Ulu¤ Türk" idi. gün do¤usundan gün bat›s›na dek uzan›yordu. Halk› da ça¤›rd›. Da¤ ve Deniz. beyleri birbirlerine düflürdülerdir. siz do¤uya var›n. Mete Han güçlü bir ordu kurup Asya'daki K›rg›zlar d›fl›ndaki bütün Türk boylar›n› Hun yönetimi alt›nda toplad› ve Çinlilerle savaflt›. Devlet merkezi Ötüken olan Hunlar. Oklar› onlara pay edip "Ey küçük kardefller. Anlay›fll› ve do¤ru bir adamd›.

Attila önce Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u. Avrupa Hun Devleti bir süre sonra y›k›ld› (476). Kuzey ve Güney Hunlar olarak MS 48 y›l›nda ikiye ayr›ld›.. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. Got tarihçesi Jordenes Atilla ile ilgili flunlar› yazm›flt›r: ÖÇK 3.1.161 (K›salt›larak düzenlenmifltir. • Roma ‹mparatorlu¤u Bat› ve Do¤u Roma olmak üzere ikiye ayr›ld›. Güney Hun Devleti’ne ise Çinliler son verdi. Balkafl Gölü ile Aral Gölü aras›ndaki topraklarda yaflamaya devam etti. Etkinlik "Muncuk'un o¤lu Attila. Kuzey Hun Devleti’ne Çinlilerle ifl birli¤i yapan Sienpiler. bat›da Hazar Denizi. bol bitkili ve ormanl›k bölge olarak bilinen Ötüken'de bugün baz› kal›nt›lar yer almaktad›r. milletinin gö¤sü üzerinde en küçük bir ac› duymadan öldü. Biliyor muydunuz? Büyük Hun Devleti Türklerin ilk ana yurdu olan Orta Asya'n›n. Daha sonra Bat› Roma y›k›ld› (476). Bir süre sonra buradaki Hunlar. Ötüken'de oturmak..) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. s... Hunlar›n bask›s›na dayanamayan Avrupa'daki kavimler birbirine bask› yaparak yer de¤ifltirdi. Nuri Yaz›c›.” Dr. • Kavimler Göçü ile ‹lk Ça¤ sona erdi.‹pek Yolu’nda Türkler Hun Devleti. Her iki Roma ‹mparatorlu¤u’nun birçok flehrini istila ederek korkuttu. Avrupa'n›n siyasi haritas›n›n de¤iflmesine neden olan ve toplumlar› etkileyen bu olaya tarihte Kavimler Göçü denir (375). kuzeyde ise Sibirya ovalar› ile çevrili bir bölge oldu¤unu biliyor muydunuz? Kavimler Göçü Büyük Hun Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra Hunlar da¤›ld›. Hunlar›n bir bölümü.. adamlar›n›n suikastleriyle de¤il. Il›man iklimli.. Orhun Irma¤› ile Selenga Irma¤›'n›n Tamir kolu aras›ndad›r.. Ural Da¤lar›ndan Tuna Nehri'ne kadar uzanan Orta ve Do¤u Avrupa topraklar›nda kuruldu. do¤uda Kingan Da¤lar›.. Devletin en ünlü hükümdar› Attila'd›r. (375) • Bu göçlerin sonunda Tuna Nehri boylar›na kadar gelen Hunlar. En kahraman milletin efendisi. Avrupa Hun Devleti Avrupa Hun Devleti. burada Avrupa Hun Devleti (Bat› Hun Devleti)'ni kurdu. Kavimler Göçü sonunda. bakiyeyi (kalanlar›) de ya¤ma edecek. SINIF 65 . diye korkarlar iken onlara af ile muamele etti.. daha sonra ise Bat› Roma ‹mparatorlu¤u üzerine seferler yapt›. Türk milleti için refah ve mutluluk iflareti kabul edilmekte idi.. Bunlar. Düflmanlar›n›n sald›r›s› neticesinde de¤il. güneyde Hindikufl Da¤lar›. Bilgi Kutusu ÖTÜKEN Bugün Mo¤olistan'da yer alan Ötüken. Balamir komutas›nda Hazar Denizi'nin kuzeyinden bat›ya do¤ru ilerlemeye bafllad›lar.

Ergenekon ad› verilen yere yerlefltiler. Hepsi teker teker öldürüldü.. Sürülerini al›p da¤a do¤ru göçtüler. Bizim yurdumuz da eskiden o yerlerde imifl. ‹ki Türk prensinin. Düflman. Türklerin bafl›nda. O zaman bir demirci dedi ki "Bu da¤da demir madeni var. Fakat on gün geçmeden bir gece. hepsi öldü.3. SINIF . Gafil avlanan Türkler. ikisi de kad›nlar› ile beraber atlara atlay›p kaçt›lar. Dört yüz y›l sonra kendileri ve sürüleri o kadar fazlalaflt› ki Ergenekon'a s›¤maz oldular. o y›l evlenmiflti. Bu iki han›n çocuklar›. gere¤i odur ki da¤lar›n içinde insan yolu düflmez bir yer izleyip otural›m. Dediler ki "Atalar›m›zdan iflittik. Türkler. Amaçlar› öç almakt›. bir tanesi d›fl›nda. Sonunda Köktürkler. Ergenekon d›fl›nda her kim bize dost olursa onunla görüflelim. "Bunlar›n vuruflma gücü bitti. Fakat bu u¤ursuz vuruflmada. Ergenekon d›fl›nda genifl ülkeler. ‹l Han vard›. dediler. 202’den k›salt›larak al›nm›flt›r. Bir tek ev kurtulamad›. Bu yenilgiden sonra yabanc› kavimlerin hanlar› ve beyleri av yerinde toplan›p konufltular "Türklere hile yapmazsak sonunda iflimiz yaman olur. at. üstün geldi. ‹l Han'›n. Kay› ile Dokuz O¤uz. Ergenekon'da kald›lar ve ço¤ald›kça ço¤ald›lar. Tan a¤ar›nca. Çare bulmak için kurultay topland›. Çevresine hendek kaz›p beklediler. fl fl fl fl Yukar›da bir bölümü verilen Ergenekon Destan› hangi Türk devleti ile ilgili olabilir? Destanda söz edilen Demircinin önerisi ne olabilir? Türkler. kaç›yorlar!" deyip. Da¤lar›n aras›ndan yol izleyip bulal›m. "Kay›" ad›n› tafl›yan bu o¤ul. O gün vurufluldu. zamanla Ergenekon'da çocuklar› ço¤ald›. Çad›rlar› al›nd›. Kay› Han'›n çok çocu¤u oldu. öküz ve koyun buldular. Ergenekon Destan› Türk illerinde Türklere bafl e¤meyen bir yer yoktu." dediler. Y›lmaz Öztuna. Büyüklerin hepsi k›l›çtan geçirildi. Türk yurduna geldiler. Küçükler kul yap›ld›. Dokuz O¤uz Han'›n daha az çocu¤u do¤du. Göçüp Ergenekon'dan ç›kal›m. Ünite Afla¤›da verilen destan› okuyarak “Türklerin ba¤›ms›z yaflama” özelli¤i ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. Türkleri görünce birden döndü. s. bulunduklar› yerden nas›l ç›km›fl olabilirler? Ergenekon adl› yeri resimlemek isteseniz nas›l resmederdiniz? Defterinize çiziniz. Burada düflmandan kaç›p gelen birçok deve.” dediler. "Dört taraftaki illerin hepsi bize düflman. çad›rlar›n› ve sürülerini bir yere toplad›lar. bask›na u¤ram›fl gibi.. "Dokuz O¤uz" ad›nda bir de ye¤eni vard›. 66 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yenik düfltü. güzel yurtlar varm›fl. a¤›rl›klar›n› b›rak›p kaçt›lar. düflmana esir düflmüfllerdi. Çocuklar› çoktu. Düflman gelince vuruflma da bafllad›. Türkler. arkalar›na düfltüler. Düflmanla vuruflal›m!" Kurultay bu karar› al›nca Türkler. Ergenekon'dan ç›kmak için yol arad›lar fakat bulamad›lar. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. Bunu k›skanan yabanc› kavimler birleflerek Türklerin üzerine yürüdü.

de¤erli devlet adam› vezir Tonyukuk idi. Ba¤›ms›zl›¤a al›flk›n olan Türkler. harikalar yaratan adamlar› ö¤renecekler. Köktürk Devleti Çin egemenli¤inde yaflamak istemeyen Türkler. Orta Asya'daki bütün Türk boylar›n› egemenli¤i alt›nda toplad›. Kutluk Devleti'nin en parlak dönemi Bilge Ka¤an zaman›d›r. devlet baflkan›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kültürel yaflamlar›n› da etkiledi. Hatta bir Mani dini tap›na¤› yapt›rd›. o büyük baflar›lar› düflünecekler. dedi. Türklerin kontrolüne girdi. Türk çocuklar› bu tarihten ba¤›ms›zl›k fikrini kazanacaklar. Bu durum. Bilge Ka¤an. kardefli Kül Tigin ise ordu komutan› idi. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. 359) özellikleri almal›d›r? ÖÇK 3. Köktürk kültürel birli¤inin bozulmas›na yol açm›flt›r. Daha sonra Bat› Köktürk Devleti de Çin egemenli¤ine girdi 659). her f›rsatta isyan ettiler. ‹pek Yolu hakimiyetini ele geçirme mücadelesi savafllar›n yaflanmas›na yol açt›. do¤unun (Merkezin) egemenli¤ini tan›mad›. Tecrübeli devlet adam› Tonyukuk. Türklerin ‹pek Yolu nedeniyle komflular› ile olan iliflkileri. Bilge Ka¤an döneminde de vezirlik görevine devam etti. SINIF 67 . Bumin Ka¤an. Bu devlet ikinci Köktürk Devleti olarak bilindi¤i gibi kurucusunun ad›ndan dolay› Kutluk Devleti olarak da adland›r›lmaktad›r. ben de sizlere Köktürkleri anlataca¤›m. devleti Köktürk Devleti ‹stemi Yabgu ile birlikte yönetti. Köktürkler döneminde ise Ta-po Ka¤an Mani dinini ve bu dinin temsilcilerini koruma alt›na ald›. Bunun sonucu 582 y›l›nda Do¤u Köktürk Devleti ve Bat› Köktürk Devleti olmak üzere ikiye ayr›ld›. Bu durum olumlu ve olumsuz sonuçlar do¤urdu. s. Tonyukuk ve Kül Tigin'in ölümünden sonra Bilge Ka¤an devleti tek bafl›na yönetti.2. Onun ölümünden sonra (734) devlet zay›flad›. Onun en önemli yard›mc›s›. sonunda Kutluk ad›ndaki bir kahraman önderli¤inde ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar (682). Bumin Ka¤an ölünce yerine o¤lu Mukan Ka¤an hükümdar oldu. Kutluk Ka¤an. Türkler karfl›s›nda askerî yönden baflar›l› olamayan Çinlilerin k›flk›rtmas› sonucu devletin bat› bölümünü yöneten Tardu. Kardefli ‹stemi'yi ülkesinin bat› bölümüne Yabgu olarak atad›. Devletin merkezi Ötüken'dir. Mukan Ka¤an. fl Atatürk’e göre Türk çocu¤u atalar›ndan hangi Türk kabiliyet (yetenek) ve kudretinin (gücünün) tarihteki baflar›lar› meydana ç›kt›kça bütün Türk çocuklar› kendileri için laz›m olan at›l›m kayna¤›n› o tarihte bulabileceklerdir. Bu dönemde ‹pek Yolu. Uygur. Çinlilere karfl› baflar›lar kazanarak devletin topraklar›n› geniflletti. Bir süre sonra Do¤u Köktürk Devleti Çin egemenli¤ine girdi (630). M. Kutluk Ka¤an Ötüken'i devletine merkez yapt›.‹pek Yolu’nda Türkler O¤uz'un sunumunu tamamlamas›ndan sonra söz alan Aykut: – Arkadafllar. 552 y›l›nda kurulan bu devletin kurucusu Bumin Ka¤an'd›r. Köktürk Devleti. Bilgi Kutusu II. kendilerinin ayn› kandan olduklar›n› düflünecekler ve bu kabiliyetle kimseye boyun e¤meyeceklerdir. ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletlerle siyasi ve ekonomik iliflkiler geliflti. Basmil ve Karluklar ayaklanarak ‹kinci Köktürk Devleti'ne son verdiler (744). Türk tarihinde ilk Türk ad› ile kurulan devlettir.

Prens iki flad ve kardeflim Kül Tigin ile konuflup anlaflt›k. Türk halk›n› düflmans›z k›ld›m bu halklar›n hepsi bana tabi oldular.3. s. derlenmifltir. Halk› besleyip doyuray›m diye kuzeyde O¤uz halk›na do¤uda k›tay ve Totab› halklar›na do¤ru güneyde de Çin’e do¤ru on iki kez sefer ettim savaflt›m. fakir halk zengin k›ld›m az halk› çok k›ld›m güçlü devleti olandan. Orhon Yaz›tlar›. Öylece çal›fl›p çabalay›p birleflik halk› atefl ile su gibi birbirlerine düflman etmedim. güçlü hakan› olandan iyi k›ld›m. Ünite Bilge Ka¤an Kitabesi’nden Orhun yaz›tlar› 8. her yere gütmüfl olan halk yayap yap›ldak ve öle yite dönüp geldi. Bilge Ka¤an. Babam›z›n ve amcam›z›n kazanm›fl olduklar› halk›n ad› san› yok olmas›n diye Türk halk› için gece uyumad›m. yüzy›l›n bafllar›nda ikinci Kök Türk Devleti hükümdar› Bilge Ka¤an-Kandesi Kültigin ve bilge vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. Tam tersine karn› aç s›rt› ç›plak yoksul ve sefil bir halk üzerine hükümdar oldum. Dört bucaktaki halklar› hep kendime tabi k›ld›m. Ç›plak halk› giyimli k›ld›m. fl Sizce Bilge Ka¤an’›n yapt›klar›n› anlatmas›n›n amac› ne olabilir? fl Yukar›daki metinden yararlanarak dönemin ekonomik yap›s› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 68 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kardeflim Kül Tigin ile iki fiad ile birlikte ölesiye yitesiye çal›flt›m çabaBilge Ka¤an Kitabesi lad›m. Ben kendim hakan olarak tahta oturdu¤umda. Ondan sonra tanr› öyle buyurdu¤u için baht›m ve talihim oldu¤u için ölecek halk› diriltip doyurdum. Türk tarihinin bilinen ilk yaz›l› kitabesi olmas› nedeniyle Türk tarih ve kültür araflt›rmalar›nda önemli bir eserdir.” Talat Tekin. 70-71. SINIF . “Ben hiç de zengin ve refah içerisinde yaflayan bir halk üzerine hükümdar olmad›m. gündüz oturmad›m.

bu kayay› istediler. Çinli prensesin etkisinden kurtulamayan ve millî duygular› azalan hakan. 233’ten k›salt›larak al›nm›flt›r. bereketsizlik bafllad›. Çünkü Türklerin kutsal tafl› ele geçirilmiflti. Bu hakan. Göç Destan› Bir gün.‹pek Yolu’nda Türkler “ Atilla Arkadafllar. kayan›n çevresine odundan tepeler yapt›lar. Tafl› iyice k›zd›rd›ktan sonra. güçlü bir Türk devleti do¤du ve Büyük Türk Hakanl›¤›'n›n flanl› geleneklerini devam ettirdi. Uygur taht›na yeni bir hakan oturdu. Bak›c›lar dedi ki "Hatun Da¤›'n›n bahtiyarl›¤›. kendi dilleriyle bu kayan›n gidifline a¤lad›lar. Beflbal›k flehrini kurdular. Türk ülkelerinin üzerinden felaket rüzgârlar› geçti. Birer birer Çin'e tafl›d›lar. Çin elçileri. Nerede durmak isterlerse göç etmeyi buyuran ayn› kutsal sesi duydular. Uygur Türkleri. Türk vatan›ndaki kufllar. Onun için Çinliler. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. Olay. hayvanlar ve bitkiler. "Göç. prenseslerine karfl›l›k. Nihayet Bögü Ka¤an'›n çocuklar›ndan biri. bak›c›larla beraber geldiler. Onun zaman›nda Türk illerinde evcil ve vahfli bütün hayvanlar. Türk Devleti'ni güçsüz k›lmak için bu kayay› yok etmeli!" Bunun üzerine Çinliler. Türk ülkesinin esenli¤i buna ba¤l›yd›. hatta konuflmas›n› bilmeyen küçük çocuklar. milletinin bu inan›fl›na de¤er vermedi. büyük yank›lar yapt›. Y›lmaz Öztuna. Odunlara atefl verdiler. Hâlbuki bu kaya kutsald›. üzerine keskin sirke dökerek parçalad›lar. ‹lk önce Göç Destan› hakk›nda bilgi verdi. Bu baflar›. Kaya giderse Türk illerinden bahtiyarl›k da giderdi. Parçalar› arabalar›na koydular. huzursuzluk. Bu prenses. O çevrede kutsal say›lan. Türk hakanlar› tahta oturduktan bir süre sonra ölmeye bafllad›lar. Çinlilerle yap›lan savafllara bir son vermek için o¤lu Gal› Tekin'e "Kiyu-Liyen" ad›ndaki Çin prensesini almay› düflündü. saray›n› Hatun Da¤›'nda kurdu. Bu illerde durdular. Burada göç emreden sesler kesildi. s. Tanr›'dan gelen bu iflaret üzerine. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. y›rt›c› ve uysal bütün kufllar. ben de sizlere Uygurlar hakk›nda bilgi verece¤im” diyerek söze bafllad›. bütün Çin'i sevindirdi.3. Sonunda Beflbal›k flehrinin bulundu¤u ülkeye vard›lar. Kutsal tafl. yurt içindeki bu tafl parças›n›n Çinlilere verilmesinde bir sak›nca görmedi. Türk milletinde rahats›zl›k. Yeni Türk hakan›. Bundan yedi gün sonra da hakan öldü. Türk taht›na ç›kt›. Yeniden. SINIF 69 . bu kayaya ba¤l›d›r. "Tanr› Da¤›" ad›nda baflka bir da¤ ve onun güneyinde de "Kutlu Da¤" ad›n› tafl›yan büyük bir kaya vard›. fl Yukar›daki metinde Türk kültürüne ait hangi unsurlardan söz edilmektedir? ÖÇK 3. kolayca götürülemeyecek derecede büyüktü. göç!" diye ba¤›rmaya bafllad›lar. yurtlar›n› b›rak›p gittiler.

Bugün Uygurlar. Karabalgasun'u merkez yapt›. Bögü Ka¤an döneminde Uygurlar. fl Atatürk yukar›da 780 y›l›nda ka¤an olan Baga Tarkan'›n ölümünden sonra ülke. 70 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. M. s. Moyen-Çor Ka¤an döneminde. Çin'in Sincan-Uygur özerk bölgesinde varl›klar›n› sürdürmektedirler. da¤›lan Türk birli¤ini yeniden sa¤lad›lar. Bu devletler. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bir süre Basmil Ka¤anl›¤›’n›n idaresinde yaflad›lar. SINIF . Devletin kurucusu Kutluk Bilge Kül Ka¤an. Bu dinin etkisi ile zamanla savaflc› özelliklerini kaybeden uygurlar konargöçer yaflam tarz›n› b›rakt›. Ünite Uygur Devleti Asya Hunlar›n›n soyundan gelen Uygurlar. yerleflik hayata geçerek tar›mla u¤raflt›lar. Uygurlar. Uygur Devleti’nin y›k›lmas›ndan sonra Kansu ve Turfan Uygur devletleri kuruldu. Bilim ve sanatta önemli eserler verdiler. Kemal ATATÜRK Mani dinine göre hayvani g›dalar yemek ve insan vücuduna zarar (Atatürkçülük 1. K›rg›zlar›n 840 y›l›ndaki sald›r›lar› sonucu da cuklar›na hangi mesaj› devlet y›k›ld›. vermektedir? Aç›klay›n›z. 745 y›l›nda da bu ka¤anl›¤a son vererek kendi devletlerini kurdular. yüzy›lda Mo¤ollar›n egemenli¤i alt›na girdi. büyük olur. Müslüman Araplarla Çinliler aras›nda 751 E¤er bir millet büyükse y›l›nda yap›lan Talas Savafl›'ndan yararlanarak Tar›m Havzas›’n› kendisini tan›makla daha ele geçirdiler. Mani dinini kabul ettiler. 13. 359) verecek içecekler yasakt›. verilen sözü ile Türk çokar›fl›kl›klar içinde kald›.3.

ekonomik ve kültürel yaflamlar›na ait günümüze kadar ulaflm›fl ve dünya ortak miras› say›lan pek çok destan. – Arkadafllar. kilim. an›t. Bu devletlerin siyasal. benim ve grup arkadafllar›m›n anlatt›¤› gibi Türkler tarih boyunca güçlü ve köklü devletler kurmufllard›r. Özellikle hal›. SINIF 71 .‹pek Yolu’nda Türkler Son sözü O¤uz ald›. Ka¤an oturttu. fl Uygurlarda dokumac›l›¤›n geliflmesinin nedeni sizce neler olabilir? fl Asya fiziki haritas›ndan yararlanarak ilk Türk devletlerinin kuruldu¤u bölgenin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. eyer gibi çeflitli el sanatlar› günümüze kadar ulaflm›flt›r. Eyer örtüsü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sosyal. Uygurlara ait kent kal›nt›s› Bir Uygur Freski fl Yukar›daki foto¤raflar uygurlar›n hangi alanda gelifltiklerini göstermektedir? Biliyor muydunuz? Türk ad›n›n geçti¤i ilk tarihsel metin olarak kabul edilen Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabelerinde yer alan sözlerin baz›lar› flunlard›r: “Tanr› istedi¤i için Ka¤›nl›k taht›na oturdum” “Türk milleti’nin’ ad› san› yok almas›n diye özümü o Tanr›.” “Ondan sonra o¤ullar› ka¤an olmufl” fl Yukar›daki bilgi kutusunda Türk kültürüne ait nas›l bir ç›kar›mda bulunabilirsiniz? Uygur Türklerinde dokumac›l›¤›n önemli bir yeri vard›r. eser ve yaz›tlar bulunmaktad›r.

han unvanlar›n› kullan›rd›. babadan o¤ula geçerdi. Dil ve Edebiyat ‹kinci Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabeleri. Hükümdarl›k. askerlik vb. Köktürk alfabesi ile yaz›lm›flt›r. Köktürk ve Uygur Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Devlet Yönetimi ‹lk Türk devletlerinin bafl›nda bulunan hükümdar. törelere ve hükümdarlar›n buyruklar›na göre yönetilirdi. Türklerde yaflam tarz›n› yans›tan destanlar da vard›r. kendilerine ait bir alfabesi de vard›r. giyim kuflam. Kül Tigin ve Vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. SINIF Uygurlara ait bir fresk . Hükümdar›n efli de yönetimde söz sahibi idi. Bunlardan O¤uz Ka¤an. ! Türklere ait bir süvari heykeli 72 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. hâlâ varl›¤›n› korumaktad›r. heykel ve freskler. Kitap basma tekni¤ine sahip olan Uygurlar›n. ka¤an. Ergenekon ve Türeyifl Destan› en ünlüleridir. Bunlar Bilge Ka¤an. Devlet. edebiyat. k›l›ç. kurultay ad› verilen bir mecliste görüflülürdü. hakan.) oluflumunda yaflad›klar› Orta Asya’n›n izleri görülmektedir. Türklerde hayvan figürleri ‹lk Türk devletleri dönemine ait k›l›çlar ! Türklerin kültürel yaflamlar›n›n (inanç. Devlet iflleri. Ünite Hun. Yaz›.3. Din ve ‹nan›fl ‹lk Türk devletleri dönemine ait dokuma.

ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömerlerdi. üstü toprak ve tafllardan örülmüfltü. s. silahlar. Orta Asya'daki mezar kal›nt›lar›d›r. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. Nuri Yaz›c›. Bilim ve Sanat ‹lk Türk devletlerinde bilim alan›nda yap›lan çal›flmaya en iyi örnek "On ‹ki Hayvanl› Türk Takvimi"dir. ‹çinde mumyalanm›fl ceset ve ölünün eflyalar› bulunurdu. Yaklafl›k bir oda geniflli¤inde. Dr. demir ifllemecili¤i ve hal›c›l›k oldukça geliflmifltir. Yayg›n kutlanan bayram ise bahar›n geliflini müjdeleyen Nevruz idi. Türkler. Türkler ölümden sonraki yaflama inan›rlar.21 Balballar ve freskler. Bunlar›n duvarlar› çeflitli resimlerle süslenmifltir. Uygurlar Döneminden itibaren saray ve tap›naklar yapm›fllard›r. Türk sanat›n›n bir göstergesidir. Geçimlerini genellikle hayvanc›l›kla sa¤larlard›. Dokumac›l›k. Din ve ‹nan›fl Türkler aras›nda Gök Tanr› inanc› yayg›nd›. Türkler sanat anlay›fllar›n› kemerler. at koflumlar› ve k›l›çlarda göstermifllerdir. evlilik ile kurulurdu. Bunlar›n törenlerini yöneten kiflilere flaman ad› verilirdi. topra¤›n üstünde bir tümsek gibi dururdu. ! Bir Uygur minyatürü Bir balbal›n üst bölümü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bunun yan› s›ra fiamanizme inananlar da vard›. Bu durum Türklerin gök bilimi alan›nda çal›flt›klar›n› göstermektedir. Türklerde aile. Orhun kitabeleri Bilgi Kutusu Kurgan Kurganlar. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçmifllerdir. Yerleflik hayata geçtikten sonra tar›m ve ticaretin önemi daha da artm›flt›r.‹pek Yolu’nda Türkler Sosyal Yaflam Türkler. Sosyal yaflamda flenlik ve bayramlar›n önemli bir yeri vard›. Ölülerini ise yu¤ ad› verilen bir törenle gömerlerdi. Üst k›sm›. SINIF 73 . Mezarlar›n bafl›na balbal ad› verilen tafllar dikerlerdi. toplumun temeli kabul edilir. a¤aç kütüklerinden yap›lm›fl. ilk dönemlerde konargöçer bir yaflam sürüyorlard›.

85 74 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2.. at. hayvan sürülerinin otlat›lmas›nda. Avlanmadan sonra büyük bir av ziyafeti verilir. Geçmiflte ‹pek Yolu'nun geçti¤i yol üzerinde bulunan ülkelerin ekonomik yaflant›lar›n› bu yolun hangi yönden etkilemifl olabilece¤ini araflt›r›n›z.. Eski Türklerde kad›n ve çocuklar da binici idiler. k›sraklar. . Ünite Bozk›rda Yaflam ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • göç • savafl • vatan • iskan 1. Kaflgarl› Mahmut ‘’ Türk’ün at› kanad›d›r.. Türkleri dünyaya hâkim k›lan atlard›r.” derlerdi. bir milleti yendiklerini anlatmak için “Sürülerini. Orhun Kitabeleri. s›¤›rlar.. at sürüleri ald›m. burada göçebe bir yaflam sürmüfllerdir. Türkleri uçan kufla benzetiyor. . derisini kullan›rd›. Türk hakanlar›.. Metni okuyarak at›n Türklerin hayat›ndaki yerini aç›klay›n›z. SINIF .” demifltir.3.. deve. Türklerin binicili¤e verdikleri önemi gösteren kay›tlarla doludur. Attila “At›m›n bast›¤› yerde ot bitmez. Tarih Dünyas› dergisi. en baflta yürür. Bu anlaml› söz. Onlar milattan 2000 y›l öncesinden itibaren fethettikleri her yere at› da beraberlerinde götürmüfltür. Milletlere binicilik hocal›¤› yapm›fllard›r. beslenmede ve savafllarda yararlanm›fllard›r.” Türk milletine zafer ve galibiyet sa¤lad›klar›n› anlatmak için de “Milletime at verdim.’’ diyor. Türklerin güçlü devlet kurmas›nda at›n önemini belirten bir metin verilmifltir. at›n etini yer. sadece bir ulafl›m arac› olarak de¤il. Türklerin günlük yaflam› âdeta at s›rt›nda geçmifltir. Sürülerini koyun. fl Türklerin ana yurdu olan Orta Asya’n›n co¤rafi özelliklerini hakk›nda neler biliyorsunuz? Türkler Orta Asya'da genifl bozk›rlar›n yer ald›¤› co¤rafi bölgelerde yaflam›fllar. yaln›z Asya’da binici bir millet olarak tan›nm›fl de¤ildir. fl Afla¤›da. Türklerin binicilik flöhreti. Uçmak için kanat laz›m. Bu söz ile Kaflgarl› Mahmut. keçi. Kültürün oluflmas› ile yaflan›lan bölge aras›nda sizce nas›l bir iliflki kurulabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. koyunlar kesilirdi. Türkler için at› vazgeçilmez k›lm›flt›r. Attan. Bu kanat. Sürek avlar›nda. onu binlerce atl› takip ederek müthifl avlar düzenlenirdi. atlar›n› öldürdüm. say› 1. Bu yaflam.. Nazmi SEVGEN Türklerde At ve Atç›l›k. Türklerin av törenleri de binicili¤e olan ba¤l›l›k ve ilgilerini gösterir. manalarla doludur. s.. Türkler.. . .. hakan. Eski Türkler sürüleri ile geçinir. sütünü içer.. Avrupa’ya yapt›klar› ak›nlarla dillere destan olmufltur. öküzler olufltururdu.

iskan ettikleri yerlerde tar›m ve ticaretle yo¤un olarak u¤raflmaya bafllam›fllard›r. Ölen kiflileri yu¤ ad› verilen törenlerle kutsal kabul edilen kurganlara gömerlerdi. yaflad›klar› bozk›r flartlar› gere¤i bahar›n gelifline büyük önem vermifllerdir. Türklerin bar›nak olarak kulland›klar› çad›r Cirit oynayan atl› sporcu Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kutsal ruhlara ilkbahar ve sonbaharda kurbanlar kesmifllerdir. okçuluk. Köktürkler ve Uygurlar. bunlardan baz›lar›d›r. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçen Türkler. fiölenler esnas›nda çeflitli müzik aletleri de kullanm›fllard›r. Yeni gün anlam›na gelen nevruzu. bahar›n müjdecisi kabul etmifller ve bu flölenlerde ziyafetler düzenleyip flark›lar söylemifllerdir. Konargöçer yaflam süren Türkler kalabal›k hayvan sürüleri beslemifller ve hayvanlar›n› otlatabilmek için yaz›n yaylalara ç›km›fllard›r.‹pek Yolu’nda Türkler Orta Asya Türklerinin yaflad›klar› bozk›r ortam›. at üzerinde çevgen ad› verilen top oyunu. k›l›ç oyunu. Cirit. K›fl›n ise k›fllak ad›n› verdikleri vadilerde yaflam›fllard›r. Türkler. Bu sporlar. Orta Asya'da yaflad›klar› co¤rafi bölgenin da¤. Türkler. ›rmak. göl. onlar için ayn› zamanda savafl e¤itimi niteli¤i tafl›maktad›r. a¤aç. fl Türklerin hayat›nda sporun önemi nedir? Söyleyiniz. orman gibi varl›klar›n› kutsal sayarak onlarda gizli güçlerinin oldu¤una inanm›fllard›r. yaflam flekilleri gere¤i sürekli hareket hâlinde bulunduklar›ndan spora büyük önem vermifllerdir. sürek avlar›. onlar›n günlük yaflamlar›n› da flekillendirmifltir. Türkler. gürefl. SINIF 75 .

bu yolu kontrol alt›nda tutmak için büyük çaba harcam›flt›r. Türk devletleri. dil. 76 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. mimari. ‹pek Yolu 6-A s›n›f›n›n ö¤rencileri. SINIF . k›yafet. edebiyat. müzik. ayn› zamanda ticaretin yan› s›ra din. Türklerin komflular› ile olan iliflkilerini de etkilemifltir. Bu durum ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletler aras› rekabetin nedeni olmufltur. ‹pek Yolu. Ünite Tart›flma fl Türklerin eserlerinde daha çok hayvan figürlerini kullanmalar›n›n nedenleri neler olabilir? Tart›fl›n›z. Arkadafllar› Tolga da Türklerin yaflam›nda önemli bir yeri olan ‹pek Yolu hakk›nda bilgi vermeye bafllad›. Türk tarihine iliflkin yeni bilgiler ö¤rendikçe heyecanland›lar. ‹ran üzerinden Akdeniz ve Karadeniz'e uzanan ticaret yolu.3. Tarihi ‹pek Yolu Haritas› ‹pek Yolu diye bilinen ve Orta Asya. yemek kültürü ve savafl araçlar› bak›m›nda kültürler aras› etkileflimi h›zland›rm›flt›r.

Hatta hile ile ‹stemi Yabgu'nun elçilerini öldürtmüfllerdir. Çal›flmalar›n› da Çin imparatoruna rapor hâlinde sunmufltur. sizce Türk devletleri ve toplumlar›n› hangi yönlerden etkilemifl olabilir? ‹pek Yolu. ‹pek Yolu'nun tamam›n› kontrol etmek istemifllerdir. bunun en belirgin örne¤idir. fl ‹pek Yolu. ‹pek Yolu gibi canl› bir ticari hayata sahiptir. Bu ittifak sonucu da Sasani-Bizans çat›flmalar› bafllam›flt›r. ‹pek Yolu üzerindeki ticaret. Etkinlik 77 . ‹pek Yolu üzerinde yer alan ülke ve kavimleri incelemifl ve Türklere karfl› ifl birli¤inin yollar›n› araflt›rm›flt›r. Bu subay. Ogur ve Bulgar Türklerinin elde ettikleri sincap. Asya Hun Devleti Döneminde bafllam›flt›r. bu defa Bizansl›lar ile anlaflma yolunu aram›fllard›r. Sasani-Köktürk ittifak›. bir süre sonra bozulmufltur. Köktürklerin bat› kanad›n› yöneten hakan› ‹stemi Yabgu. Çin ‹mparatoru Wu-ti (MÖ 141-MÖ 87)'nin yüksek rütbeli bir subaya haz›rlatt›¤› rapor.‹pek Yolu’nda Türkler ‹pek Yolu üzerindeki Türk-Çin egemenlik mücadelesi. fl Yandaki foto¤raf› inceleyerek ‹pek Yolu’nda ticaretin hangi flartlar alt›nda yap›ld›¤›n› söyleyiniz. ‹ran'daki Sasani Devleti ile ‹pek Yolu'nu kontrolünde tutan Ak Hunlara karfl› ittifak yapm›flt›r. kunduz kürkleri ve imal ettikleri di¤er mallar. Hazar. sansar. MS 1000 y›llar›na kadar sürmüfltür. Sasani ve Köktürk devletlerinin bask›lar› sonucu y›k›lm›fl ve topraklar› bu iki devlet aras›nda paylafl›lm›flt›r. fl ‹pek Yolu ile Kürk Yolu’nun ortak yönleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Müslüman ordular›n›n sald›r›lar› sonucunda yenilmifllerdir. Uygurlar Döneminde de devam etmifltir. Ak Hun Devleti. Bu amaçla Akdeniz ve Bizans'a yap›lan nakliyatlar› durdurmufl. ‹pek Yolu. samur. Sasaniler. Bu mücadele. SINIF ÖÇK 3. Köktürk egemenli¤indeki Sogd kabilesinin ticari faaliyetlerini engellemifllerdir. Kürk Yolu. Sasaniler ile uzlaflma ümidini yitiren Köktürkler. ‹pek Yolu’nda kervanlar Bilgi Kutusu Kürk Yolu Hazar ve Bulgar ülkelerinden bafllay›p Altay ve Sayan da¤lar›ndan ‹pek Yolu'na paralel olarak Çin'e ulaflan yoldur. bu dönemde özellikle Çinlilerle olan iliflkilerde etkili olmufltur. Sabir. bu yoldan tafl›n›yordu. Karfl›l›kl› gönderilen elçilik beylerinin çal›flmalar› sonucu Bizans-Köktürk ittifak› kurulmufltur.4. Bu çat›flmalarla zay›flayan Sasaniler. Köktürkler Döneminde de ikili iliflkilerde belirleyici olmufltur.

Söyleyelim Sizce karfl›l›kl› ticaret yapan toplumlar birbirlerini hangi yönlerden etkileyebilirler? 78 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Mani dininin etkisiyle Türkler. SINIF . Uygur Ka¤an› Bögü Ka¤an. ‹nternet’ten Orhun Abideleri ile ilgili adreslere girerek bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz. bir Çin seferinden dönerken yan›nda rahip getirerek Mani dininin Türkler aras›nda yay›lmas›na çal›flm›flt›r. Düflünelim. Etkinlik Uygurlar dönemine ait minyatürler ARAfiTIRINIZ fl Uygurlarda fresk ve minyatür sanat›n›n geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz.5. Bir Uygur rahibinin minyatürü ÖÇK 3. savaflç› özelliklerini yitirmifller ve yerleflik hayata geçmifllerdir.3. Ünite TARTIfiMA fl Orta Asyada ülkeler aras›ndaki ticari iliflkiler o dönemde yaflayan insanlar›n sosyal ve kültürel hayatlar›n› nas›l etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Türklerin savaflç› özelliklerini zemin içerisinde yitirmesi Uygur Devleti'nin y›k›lmas›na neden olmufltur. Yaflam tarz› olarak Çinlilerin ve Manihaistlerin etkisi alt›na girmifllerdir.

Türklerde hem meslek hem de millî bir görevdir. Bu rütbeler. asker say›lmaktad›r. – Türk ordusunun temelleri. günümüzde de kullan›lmaktad›r. araç ihtiyac›n›n sa¤lanmas› ile vatandafllar›n askerlik görevlerinin düzenlenmesi. Önce Harbiye Nezareti (Savafl Bakanl›¤›) kald›r›larak Millî Savunma Bakanl›¤› kuruldu. askere giden a¤abeyimi u¤urlad›¤›m›z için geç kald›m. • millet • savafl • vatan KEL‹ME LAR VE KAVRAM netim • yö Askerli¤in ayn› zamanda kutsal bir görev oldu¤unu belirten Alper Bey. Günün flartlar› göz önüne al›narak gerekli her türlü önlem al›nd›. Türk ordusu kara. derse bafllayaca¤› s›rada kap› aç›ld›. her zaman yurt savunmas›nda erke¤inin yan›nda olmufltur. Geç kalan bir ö¤renci biraz s›k›larak s›n›fa girdi. Cumhuriyet Döneminde önemle ele al›nan konulardan biri de ordumuzun gelifltirilmesi olmufltur. diye sordu. En küçük birlik on. Kemal babas›n›n subay oldu¤unu belirterek Türk ordusu hakk›nda bilgi verebilece¤ini söyledi. fl Bugün Anadolu'da asker u¤urlarken çeflitli törenler ve e¤lenceler düzenlenmektedir. SINIF fl Yandaki kara kuvvetlerimize ait bröve de yer alan MÖ 209 tarihi sizce neyi ifade etmektedir? 79 . onlu sisteme göre teflkilatlanm›flt›r. vergi vermek. O dönemden itibaren Türk ordusu. Ordunun beslenme. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. günümüzde Türk Kara Kuvvetlerinin kurulufl tarihi olarak kabul edilmifltir. Bu tarih. Bu durum ordu-millet kavram›n›n oluflmas›n› sa¤lam›flt›r. seçimlere kat›lmak ve kanunlara uymak gibi görevleri oldu¤unu söyledi ve – Türk ordusunun tarihi hakk›nda neler biliyorsunuz. dedi. binbafl› tümenbafl› olarak adland›r›lm›flt›r. Genelkurmay Baflkanl›¤›n›n görev alan› içindedir. hava ve deniz kuvvetleri komutanl›klar› olarak 1949 y›l›nda teflkilatland›r›lm›flt›r. Jandarma Genel Komutanl›¤› ise bar›fl zamanlar›nda ‹çiflleri Bakanl›¤›na ba¤l› olarak görev yapmaktad›r. Dolay›s›yla her Türk vatandafl›. ilk Türk devleti Büyük Hun hakan› Mete Han taraf›ndan MÖ 209 y›l›nda at›lm›flt›r. Ordunun savunma amaçl› savafla haz›rlanmas› ise. – Ö¤retmenim. yüzbafl›. Sizce bunun nedeni ne Asker u¤urlama olabilir? Türk ordusunun temelinde disiplin yatmaktad›r. ö¤rencilere vatandafllar›n askerlik yapmak. silah. Bunun en güzel örne¤i. Bu birliklerin komutanlar› onbafl›. bar›nma. özür dilerim. Türk ordusu. iyi yönetilmek flart›yla her zaman baflar›l› olmufltur.‹pek Yolu’nda Türkler Kutsal Görev ÖN HAZIRLIK Ordu-millet kavram› sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Sosyal bilgiler ö¤retmeni Alper Bey. bu bakanl›¤›n görevidir. en büyük birlik ise on bin kifliden oluflmaktad›r. Askerlik. Türk kad›n›. Türk ordusundaki bu yap›lanma. di¤er ülkelerin ordular›n› da etkilemifltir. zor flartlar alt›nda kazan›lan Kurtulufl Savafl›'d›r.

. düzen. Türk ordusu!. sel ve deprem gibi felaketlerde milletin yard›m›na koflmay› da görev saymaktad›r.6. Alper Bey dersini Atatürk'ün "Ordu. ona teflekkür etti. s. di¤eri en üzücü ve en güç flartlar içinde dünyan›n takdirlerine hakk›yla lay›k olma niteli¤ini kazanan ordumuzun kahramanl›¤›.7 Etkinlik Kemal sözlerini bitirince ö¤retmeni Alper Bey. Türk sistemini kendi sistemimizle karfl›laflt›r›nca gelecek günlerin bafl›m›za getirece¤i fleyleri düflünerek titriyorum. cumhuriyetimizin güvencesidir. Dr. O. milletle ayn› ideale sahip olmaktan gurur duyan ve yaln›z onun emrine ba¤l› ve sad›k öz evlatlar›ndan oluflmufl sayg›de¤er ve kuvvetli bir heyettir. ordumuzun en baflta gelen görevidir. Türk vatanseverli¤inin çelikleflmifl ifadesidir. Atatürkçülük 1.425 fl Yabanc›lara göre Türk ordusunun özellikleri nelerdir? Türk ordusunun temeli. tarihte benzeri görülmemifl kahramanl›klar göstermifltir. millî birli¤imizin simgesi. Bu ordular.. SINIF . Çünkü Türkler hiç sars›lmam›fl kuvvete sahip.. fianl› zaferler kazanm›flt›r. tahammüllü ve iktisatla hareket ederler. Atatürk'ün gösterdi¤i yolda ça¤dafl bir karaktere ve yönetime sahiptir. Ünite Ordumuz. Bu ordu galip gelecek ve payidar olacak.. gurur duygular›yla kabartan flanl› ad. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Türk ordusu. Ordu. M. Ordumuz. biz ise mahvolaca¤›z. ‹flte bütün milletin gö¤sünü güven. Ayr›ca Türklerde kendilerine has inanç. sizce neyi amaçlamaktad›r? 80 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Millet ve memleketin gerçekten minnet ve teflekkürüne hak kazanm›flt›r. ayr›ca yang›n. kanaatkârl›k ve uyan›kl›k var. M. Prof.197) ÖÇK 3. Avusturya Elçisi (Kanuni Dönemi) anlat›yor: Türkler sefer esnas›nda sab›rl›. insanca ve ba¤›ms›z yaflamaktan baflka gayesi olmayan. Türk kudret ve kabiliyetinin. ve 3.45 ve 195) Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de yararlanarak Türk askeri ve Türk ordusunun milletimiz için önemini aç›klay›n›z." sözleriyle tamamlad›.3. disiplin.. s. zorluklara tahammül yetene¤i. Osman Turan. Busbecq (Büsbek). 1. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Türk birli¤inin. 195 fl "Bar›fl için savafl" sözü. disipline. Türkiye Cumhuriyeti yaln›z iki fleye güvenir: Biri millet karar›.. Yurdumuza yönelebilecek her türlü iç ve d›fl tehdide karfl› Türkiye Cumhuriyeti'ni kollamak ve korumak. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. milletimiz için sadece bir savafl gücü de¤ildir. cesarete ve vatan sevgisine dayan›r.s. s.

Hatice ile evlenmifltir. Muhammed. Hatice'nin ticaret kervanlar›n› idare etmifl. Hz. Muhammed ve ‹slamiyet hakk›nda Tülin’e bildiklerini anlatt›.‹pek Yolu’nda Türkler ‹slamiyet’in Do¤uflu ve Yay›l›fl› Hz. hacdan yeni dönmüfltü. 571 y›l›nda Arabistan Yar›madas›'nda yer alan ve içinde Kâbe’nin bulundu¤u Mekke kentinde dünyaya gelmifltir. Muhammed (571-632) ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • gaza • kronoloji ‹slamiyet ilk önce nerelerde yay›lm›flt›r? Araflt›r›n›z. Muhammed. Hz. Do¤madan önce babas› Abdullah. Arkas›nda ‹slam dinine inanan ve say›lar› yüz binleri aflan Müslüman toplulu¤u b›rakm›flt›r. Hz. daha sonra ise amcas› Ebu Talip taraf›ndan yetifltirilmifltir. Dedesi hacc›n ‹slam dininin bir emri oldu¤unu söyledi. Tülin. Mekke'de takdir edilmifl. onunla birlikte Suriye ve Yemen'e birçok kez yolculuk yapm›flt›r. Muhammed'in peygamber olmadan önce do¤rulu¤u. Muhammed’in hangi özelliklerinden söz edilmektedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. dürüstlü¤ü ve güvenilirli¤i. Hz. y›l›nda 40 yafl›nda peygamber olmufltur. alt› yafl›nda ise annesi Amine ölmüfltür. daha sonra Hz. Tülin’in dedesi. Bilgi Kutusu Hz. SINIF 81 . 632 y›l›nda vefat etmifltir. Muhammed dedesi Abdülmuttalip. fl Yukar›daki metinde Hz. Muhammed. Hz. Hz. Muhammed 610. Hz. Burada ilk ‹slam devletini kurmufltur. Mekke’deki Putperestlerin Müslümanlar üzerinde bask› ve zulümü art›nca 622 y›l›nda MekKâbe’den bir görünüm (Mekke) ke'den Medine'ye göç etmifltir. sorunlar›n çözümünde onun hakemli¤ine güvenilmifltir. Muhammed. Daha sonra Hz. dedesinin oraya niçin gitti¤ini merak ediyordu. amcas› Ebu Taliple birlikte ticaretle u¤raflm›fl.

Muhammed ve di¤er Müslümanlara kötülük yapt›klar› dönemde ‹slamiyet Medine’de de yay›lmaya bafllam›flt›. Ünite Hz. Muhammed ve Müslümanlar 622 y›l›nda Medine'ye göç ettiler. Kâbe ve burada yer alan putlar nedeniyle ticari ve sosyal üstünlük kurmufl olan baz› Mekkeliler bu üstünlüklerini kaybetmek istemedikleri için Hz. fl Hz. Burada karfl›s›nda kalabal›k bir Mekke ordusu buldu. SINIF . bir k›sm› ise düflman oldu. Muhammed. Savaflta esir düflen Mekkelilerden okuma yazma billenler on müslüman’a okuma yazma ö¤retmesi karfl›l›¤›nda serbest b›rak›ld›. Hicret sonras›nda Medine flehir devleti kuruldu ve Hz. Etkinlik 82 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. önce yak›nlar›n› sonra da Mekke'deki di¤er insanlar› ‹slam dinine davet etti. Muhammed. say›ca az olmalar›na ra¤men yap›lan savafl› kazand›lar (624). Müslümanlar›n kendilerine olan güvenleri artt›. Mekkelilerin bir k›sm› ona inand›. fl Müslümanlar›n say›ca az olmalar›na ra¤men Bedir Savafl›'n› kazanmalar›n›n nedeni neler olabilir? ÖÇK Mekke’den bir görünüm 3. Ele geçirilen ganimetler. Muhammed ile yapt›klar› görüflmelerde onu ve Mekkeli Müslümanlar› Medine’ye davet ettiler. fl Sizce Hz. peygamber oldu¤unda. Muhammed’e ilk inananlar kimler olabilir? Hz. Bu olaya "Hicret" ad› verildi. peygamberli¤inin yan›nda devlet baflkanl›¤› görevini üstlendi. Medine'ye yerlefltikten sonra Müslümanlara düflmanl›k etmeye devam eden Mekkelilerle savaflmaya karar verdi. Muhammed. Muhammed’e karfl› ç›k›yordu.8.3. beflte biri devlet hazinesine ayr›ld›ktan sonra Müslümanlar aras›nda eflit olarak da¤›t›ld›. sizce neler olabilir? Mekkelilerin Hz. Bedir zaferi Müslümanlara maddi ve manevi güç kazand›rd›. ‹lk olarak Müslümanlar›n Mekke’de kalan mallar›na karfl›l›k olarak Suriye'den dönmekte olan Kureyfl kervan›n› ele geçirmeyi planlad›. Muhammed'in Medine’ye göç karar›n› vermesinin nedenleri. Müslümanlar. Medineli Müslümanlar Hz. Hz. Haz›rlad›¤› kuvvetlerle Bedir Kuyusu yak›nlar›na geldi.

büyük kay›plar verdiler. Hendek Savafl›'ndan sonra Müslümanlar Hayber (629) ve Mekke (630) gibi yerleri ele geçirdiler. Medine Mescid-i Nebi Camii’nden görünüm Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Her iki ordu Uhud Da¤› eteklerinde karfl›laflt›.‹pek Yolu’nda Türkler Mekkeliler. Üstün durumda iken peygamberin sözüne itaatsizlikleri nedeniyle istedikleri sonucu alamad›lar. kentin etraf›na derin hendekler kazd›rd›. Hz. Bunun üzerine yola ç›kan Hz. SINIF 83 . Osman ve Hz. Muhammed’e Mekkeye haç emri vahi yoluyla geldi. Ali Müslümanlar›n önde gelenlerinin seçimi ile iflbafl›na geldiler. Hz. 625 y›l›nda Bedir Savafl›'n›n öcünü almak için harekete geçtiler. Hendek Savafl›'ndan sonra Hz. geri çekilmek zorunda kald›lar (627). Hz. Bu savunma önlemi karfl›s›nda bir fley yapamayan Mekkeliler. Muhammed’in kurdu¤u ‹slam Devleti tan›m›fl oldular. Muhammed. Muhammed. Güçlü bir devlet kurdu. siyasal birlikten yoksun Arap kabilelerini birlefltirdi. ‹slamiyet. Böylece Hz. Ebubekir. Müslüman okçular›n Hz. Mekkeliler. Muhammed müslümanlarla birlikte 628 y›l›nda Hudeybiye denilen yerde MekkeliSuudi Arabistan’daki Kuba Mescidi’nden bir görünüm ler taraf›ndan durduruldu. ‹slamiyetin h›zla yay›lmas›n› önlemek için Medine üzerine tekrar yürüdüler. Hz. Hz. Muhammed'in emrine ra¤men yerlerini terk etmeleri sonucu Müslümanlar. Arabistan Yar›madas›'n›n tamam›na yay›ld›. Müslümanlar›n kararl›l›¤› karfl›s›nda Mekkeli putperestler antlaflma yapmak zorunda kald›lar. Hz. Ömer. Muhammed'in 632 y›l›nda vefat›ndan sonra "Dört Halife Dönemi" diye bilinen dönem bafllad›.

Ömer Dönemi (634-644) Hz. Peygamberlik iddias›nda bulunan yalanc›lar ortadan kald›r›ld›. Ali’nin k›l›c› fl Müslümanlar aras›ndaki bölünmeler islamiyetin yay›l›fl›n› nas›l etkilemifl olabilir? fl Sayfa 85’deki harita üzerinde islamiyetin yay›ld›¤› alanlar› inceleyiniz. Filistin fethedildi. ‹slam ordular› Yermük’te Bizans ordusunu yenerek Suriye’ye kadar ilerlediler Kur'an-› Kerim. Kur'an-› Kerim ço¤alt›larak ‹slam merkezlerine gönderildi. yine bu dönemde fethedildi. Hz. Ali ile Emevi ailesi aras›ndaki sorun. Hz. Bu dönemde sasanilerden ›rak al›nd›. illerin oluflturulmas› ve buralara valilerin atanmas› ile posta örgütünün kurulmas› bu dönemde gerçeklefltirildi. Müslümanlar ile Türkler (Hazar Türkleri) aras›nda ilk savafl yap›ld›. Hz.3. fl Hz. Dört Halife Döneminin fetihler aç›s›ndan en parlak dönemidir. K›br›s ile Harzem. Muhammed’e ait bir mektup Hz. Ünite Hz. Halifelik nedeniyle Cemel Savafl› (656) ve S›ffin Savafl› (657) yafland›. hakem arac›l›¤›yla da çözülemedi. 84 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Tunus. Osman'›n öldürülmüfl olmas› nedeniyle kar›fl›kl›klar içinde geçti. Kadisiye (636) ve Nihavend (642) savafllar› sonucu ‹ran fethedildi. SINIF . Ali Dönemi (656-661) Hz. Ebubekir Dönemi (632-634) Bu dönemde ‹slamiyetten dönen ve zekât vermek istemeyen kabileler itaat alt›na al›nd›. M›s›r ele geçirildi. Osman Döneminde. Hz. Horasan bölgeleri ele geçirildi. Kudüs. Ali'nin öldürülmesi ile Müslümanlar aras›nda bölünmeler daha da h›zland›. Ebubekir Kur’an-› Kerim’i neden kitap haline getirmifl olabilir? Hz. Osman Dönemi (644-656) Hz. En çok hangi dönemde yay›l›fl alan›n geniflledi¤ini söyleyiniz. Bu nedenle fetihler durdu. Hz. bu dönemde kitap hâline getirildi. Hz. Ömer Dönemi. Adliye teflkilat›. Bu dönemde Suriye. Ömer Camii ve Mescid-i Aksa (Kudüs) Hz. Ali Dönemi.

‹pek Yolu’nda Türkler 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 85 ‹slamiyetin Yay›l›fl› Haritas› .

Türgifllerin zay›flamas› ve 744 y›l›nda Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Emevileri durduracak bir güç kalmad›. Türklerin toplu olarak Müslüman olmalar›nda eski inançlar› ile ‹slam dini aras›ndaki benzerliklerin de etkisi olmufltur. Emeviler ele geçirdikleri bölgelerdeki Türklere iyi davranm›yordu. Türklerin ‹slam dinini daha yak›ndan tan›malar›n› sa¤lam›flt›r. Bu yard›m sonucu. dedesinin anlatt›klar›ndan sonra Türklerin Müslüman olmalar› ile ilgili bir ödev haz›rlad›: Türklerle Müslümanlar›n ilk karfl›laflmalar›. ‹ki toplum aras›nda 751 y›l›ndaki Talas Savafl›'nda Türkler. Köktürk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bölgede devlet kuran Türgifller. Daha sonra Hz. Ancak bu karfl›laflma. Emevilerin aksine insanlara hoflgörü ile yaklaflmalar›.9. ‹lk Müslüman-Türk çarp›flmas›. 0 M 552 Köktürk Devleti’nin kuruluflu 582 Köktürk Devleti ikiye ayr›ld›. 0 M 571 610 622 624 Bedir Savafl› 625 Uhut Savafl› 627 Hendek Savafl› 630 Mekke’nin fethi 632 Hz. Emevi ordular› birçok Türk flehirlerini ele geçirdi. Uygur Türgifller Devleti’nin Devleti’nin kuruluflu y›k›l›fl› ‹slam Devleti’nin yönetimini Abbasi ailesinin ele almas›ndan sonra ‹slam tarihinde Abbasi Devleti (750-1258) dönemi bafllad›. SINIF . Zamanla Emevi Devleti’nde iç kar›fl›kl›k artt›. Ebubekir’in ölümü. Ömer Döneminde olmufltur. bunun sonucunda k›sa bir süre sonra da Emevi Devleti y›k›ld› (750). harekete geçtiler. y›k›l›fl› Türgifller ve Hazarlar ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Orta Asya'da ortaya ç›kan siyasal ve askerî bofllu¤u doldurmak isteyen Çinliler ve Müslümanlar. Ömer’in ölümü. Etkinlik 86 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Böylece Müslümanlar›n Türklerle iliflkileri. Ebubekir’in halife olmas› 634 Hz. Türkler. kitleler hâlinde Müslüman olmaya bafllam›fllard›r. Araplar›n eline geçti. pek dostça olmam›flt›r. Hz.3. Hz. Hz. Hicret Muhammed’in Muhammed’in do¤umu peygamberli¤i Abbasilerin. Osman’›n halife olmas› Hz. dostça geliflmeye bafllad›. Müslümanlar›n yan›nda savaflt›lar. Hz. savafl› Müslümanlar kazand›. Hazar Türkleri ile Müslümanlar aras›nda olmufltur. Arap ordular› ile savaflmaya bafllad›. Muhammed’in vefat›. 630 659 682 Kutluk Devleti’nin kuruluflu 744 Kutluk Devleti’nin y›k›l›fl› 745 766 Do¤u Köktürk Bat› Köktürk Devleti’nin Devleti’nin y›k›l›fl›. Osman Döneminde tekrar karfl›laflm›fllard›r. Ömer’in halife olmas› 644 Hz. fl Sizce o dönemde Türklerin inançlar› ile ‹slamiyet aras›nda ne gibi benzerlikler olabilir? ÖÇK 3. Ünite Türkler ‹slamiyetle Tan›fl›yor Tülin. Emeviler (661-750)'in Horasan Valisi Kuteybe bin Müslim zaman›nda Maveraünnehir bölgesi. Hz.

‹slamiyeti kabul ettikten sonra özellikle Abbasi ordusunda ve devlet yönetiminde görev almaya bafllad›lar. Farkl› kültürlerden ve ‹slam kültüründen elde etti¤i de¤erleri. Abbasi Devleti’nin kuruluflu 1055 Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a gelmesi 1258 Abbasilerin y›k›l›fl› Türkler. s. ‹slam toplumu içinde yer alan çeflitli uluslar›n dil. • Türklerin tek Tanr›’ya (Gök Tanr›) inanmalar›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Osman’›n ölümü.‹pek Yolu’nda Türkler Tart›flma fl Türkler. Ali’nin halife olmas› 661 Hz. kolayca Müslüman oldu. Bu dönemde Türk halk›. 656 Hz. Emeviler Dönemi’nin bafllamas› 750 Emeviler Devleti’nin y›k›l›fl›. gelenek ve folkloründen etkilendi. Bilim insanlar› da yo¤un çal›flmalar içine girdiler.425 840 Uygur Devleti’nin y›k›l›fl›. Osman Turan. Türk milleti daima tek bir Tanr›'ya inan›yordu. kendi öz kültürü ile birlefltirerek yeni bir kültürel yap›ya kavufltu. • Dürüstlük ve adaletin üstün kabul edilip h›rs›zl›k ve yalanc›l›¤›n her iki inanç sisteminde de yasaklanmas›. Hz. ahiret. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Karahanl›lar Devleti’nin kuruluflu 963 Gazneliler Devleti’nin kuruluflu 1040 Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu 1157 Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›l›fl› 1187 Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Bu benzerlikler flunlard›r: • Türklerin engin bir hoflgörüye sahip olmas› ve ‹slam dininin de bir hoflgörü dini olmas›. cennet ve cehennem kavramlar›n›n her iki dinde de bulunmas›. âdet. Allah inanc› Türklerin tek tanr› inanc›na benziyordu. Bu yüzden Türkler. ‹slam dininde de tek Allah inanc›n›n olmas›. • Her iki inanç sisteminde de ruhban s›n›f› ve sosyal s›n›flar›n olmamas›. • ‹slam›n ahlak anlay›fl› ile Türk kültüründeki ahlak anlay›fl›n›n ortak noktalar›n›n olmas›. niçin Müslümanl›¤› seçmifl olabilirler? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. yeni bir kültür çevresinin içerisine girdi. Dr. (Süryani Mihael) Prof. • Kurban. SINIF 87 . • Her iki dinin de temizli¤e büyük önem vermesi. Ali’nin ölümü.

Türk tarihi bak›m›ndan önemi nedir? fl Yukar›daki foto¤rafta görülen yap›t dönemin hangi özelliklerini yans›tmaktad›r? Kaflgarl› Mahmut. Bilgi Kutusu KAfiGARLI MAHMUT Kaflgarl› Mahmut'un do¤um ve ölüm tarihi bilinmemektedir. Karahanl›lar devri devlet teflkilat› ile saray ve halk hayat› hakk›nda önemli bilgiler vermektedir. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Türk milletinin dil. atasözlerinden örnekler vermifltir. C. s. Karahanl›lar Orta Asya’da kurulan ilk Türk-‹slâm devletidir. Bu dönemde yaflam›fl olan Kaflgarl› Mahmut özellikle Türk dili ve kültürünün tan›t›lmas›nda önemli katk›larda bulunmufltur. SINIF . Türkçenin Arapçadan üstün bir dil oldu¤unu ispatlamak ve Araplara Türkçeyi ö¤retmek için Divanü Lügâti’t Türk adl› eserini yazm›flt›r. tarihlerini. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletleri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • fetih • uygarl›k Tarih atlaslar›n›zdan Karahanl›lar›n yaflad›¤› bölgeyi inceleyerek kuruldu¤u yerin özelliklerini söyleyiniz. Kaflgarl› Mahmut. Karahanl›lar dönemine ait bir minare fl Kaflgarl› Mahmut Divanu Lûgati-i Türk adl› ünlü eserini niçin yazm›flt›r? fl Bu eserin. 25-26’dan derlenmifltir. Hayat›n›n önemli bir bölümünü Karahanl›lar bölgesinde geçiren Kaflgarl› Mahmut. 7. 1072-1077 y›llar› aras›nda Selçuklular›n egemenli¤indeki Ba¤dat'ta yaflam›flt›r. efsanelerini bir kitapta toplam›flt›r. kültür ve medeniyet bak›m›ndan da zengin bir geçmifli oldu¤unu ortaya koymak. Türk kavimlerinin dillerini. ! 88 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.3. Türk illerinin birço¤unu dolaflm›fl. Afla¤›daki Kaflgarl› Mahmut’un yaflam›na ait belgeyi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. destanlar›n›. Kaflgarl› Mahmut. Türk ad›n› “Olgunluk Ça¤›” olarak aç›klam›flt›r. Kaflgarl› Mahmut taraf›ndan Ba¤dat'ta Abbasi Halifesi Ebulkas›m Abdullah'a sunulmufltur. ‹slâm dininin ve ‹slâm kültürünün Orta Asya’da yay›lmas›nda önemli rol oynam›fllard›r. Türkçenin ilk sözlük ve dil bilgisi kitab› olan Divanü Lügâti’t Türk. Babas› Hüseyin ibni Muhammed adl› Barsganl› bir beydir. Eserinde halk aras›nda yaflayan halk fliirlerinden.

‹pek Yolu’nda Türkler Cem. ikili teflkilat sistemine uygun olarak iki hakan yönetiminde iki k›sma ayr›ld›. Ülkenin bat› k›sm›n› yöneten büyük hakan›n yüksek hâkimiyetini tan›mak kayd›yla hanedan›n bir baflka üyesi taraf›ndan yönetiliyordu. di¤er o¤lu Kad›r Han O¤ulcak ise Talas'tan devleti idare ettiler. Samaniler. fl Yukar›daki bilgilerden ve foto¤raflardan yararlanarak Karahanl›lar dönemi devlet yönetimi ve kültürel özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz. Biliyor muydunuz? Bu devletin ad›n›n "kara=güçlü" kelimesinden geldi¤ini biliyor muydunuz? fl Kara ya¤›z sözcü¤ünün günümüzde ne anlama geldi¤ini araflt›r›n›z. Bu devlet. ! Karahanl›lardan kalma bir türbe (Talas) Karahanl› hakan› Bilge Kül Kad›r Han. kendisini bozk›rlar hâkiminin yasal varisi ilan ederek Karahanl›lar Devleti'ni kurdu. ‹ller. Bilge Kül Kad›r Han. ‹ran’da kurulmufl olan Samano¤ullar› ile mücadele etmifltir. bütün Karahanl›lar›n hükümdar› idi ve Kara-Ordu'da yerleflmiflti. o gün derste ö¤rendikleri konularla ilgili daha fazla bilgi edinmek için tarih ö¤retmeni olan amcas›na baz› sorular sordu. SINIF 89 . Orta Asya’da kurulan ilk Türk ‹slam devletinin Karahanl›lar oldu¤unu belirterek sözleflme devam etti. 840'ta Uygur Devleti’nin K›rg›zlar taraf›ndan y›k›lmas› üzerine Karluk Yabgusu. hanedana ba¤l› flehzadeler veya askerî valilerin idaresine veriliyordu. Onun iki o¤lundan Arslan Han Baz›r büyük hakan s›fat›yla Balasagun'dan. — Amca. Bu¤ra Kara Han unvan›n› tafl›yan bat› k›sm›n›n hâkimi ise Talas'ta oturuyordu. Bu durum karfl›s›nda O¤ulcak Han. Karahanl›lardan kalma bir an›t (Semerkant) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ilk-Türk ‹slam devletleri hakk›nda bilgi verir misiniz? Ahmet Bey. Arslan Kara Han unvan›n› tafl›yan do¤u k›sm›n›n hâkimi büyük hakan. 893 y›l›nda Talas’› ele geçirdiler. bilinen ilk Karahanl› ka¤an›d›r. merkezi Kaflgar'a naklederek Samano¤ullar› egemenli¤i alt›ndaki bölgelere ak›n düzenlemeye bafllad›.

Karahanl›lara s›¤›nm›fl olan Ebu Nasr adl› Samani flehzadesi ile karfl›lafl›r. Bat› Karahanl›lar. konuflmas›n›n bu bölümünde Atatürk’ün millî tarihimizle ilgili flu sözlerini hat›rlatt›. 1211 y›l›nda da Karahitaylar taraf›ndan y›k›ld›.. Gaznelilerle ortak hareket eden Karahanl›lar. resmî din olarak kabul etmifltir. Bu devletin topraklar›. ‹slam devleti özelli¤i kazanm›flt›r. s. Etkinlik fl Karahanl›lar Devletin’nin y›k›lmas›nda hangi faktörler etkili olmufltur? Neden? Ahmet Bey. geliflmemifl kavimler. Sultan Melikflah döneminde Selçuklu egemenli¤ine girmifltir.3. Eski gücüne bir daha kavuflamayan Bat› Karahanl› Devleti'ne Harzemflahlar 1212 y›l›nda son vermifllerdir. Baflkenti Balasagun olan Do¤u Karahanl› Devleti bir süre ba¤›ms›z yaflad›ktan sonra Melikflah döneminde Büyük Selçuklulara ba¤land›. ne güzel aynad›r! ‹nsanlar. Satuk Bu¤ra Han. 361 ve 359) fl Yukar›daki sözlerden de yararlanarak Atatürk’ün millî tarihimize verdi¤i önemi aç›klay›n›z. amcas›na karfl› taht mücadelesini kazand›ktan sonra ‹slamiyeti.. M. Bu olay. ÖÇK 3. bu defa da Karahitaylar›n egemenli¤ine girdiler. önce Özkent'i daha sonra Semerkant'› baflkent yapt›. ad›n› Abdülkerim olarak de¤ifltirmifltir (945). Büyük Selçuklu Devleti'nin kurulmas›ndan sonra Selçuklu-Gazneli mücadelesine Karahanl›lar da kat›ld›. hele ahlak. Tarih. 999 y›l›nda komflular› Samano¤ullar› Devleti’nin varl›¤›na son verdiler. SINIF . Satuk Bu¤ra. Millet için ve milletçe yap›lan ifllerin hat›ras› her türlü hat›ralar›n üstünde tutulmazsa millî tarih kavram›n›n k›ymetini takdir etmek mümkün olamaz. Do¤u Karahanl›lar ve Bat› Karahanl›lar olmak üzere ikiye ayr›ld›. en büyük kutsall›klar karfl›s›nda bile k›skançl›k duygular›na kap›lmaktan kendilerini kurtaram›yorlar. Bat› Karahanl›lar›n durumunu de¤ifltirmifltir. Bu dostluk sonucunda ‹slam dinini benimser. Bat› Karahanl› Devleti. Ünite Bilgi Kutusu Satuk Bu¤ra Han. Selçuklular›n 1141 y›l›nda yap›lan Katvan Savafl›'nda Karahitaylara yenilmesi üzerine Bat› Karahanl›lar. Bu tarihten itibaren Do¤u Karahanl›lara karfl› mücadele ederken etraf›ndaki Müslüman gönüllülerden yararlanm›flt›r. Aralar›nda dostluk oluflur. Horasan ise Gaznelilere kald›. Maveraünnehir Karahanl›lara.10. 90 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Gazneliler ve Karahanl›lar taraf›ndan paylafl›ld›. Do¤u Karahanl› Devleti. Ancak taht kavgalar› nedeniyle devlet 1042 y›l›nda. Saltuk Bu¤ra Han’›n hükümdar olmas›ndan sonra Karahanl› Devleti.

Bîrûni ve Firdevsi gibi birçok meflhur bilgin Sultan Mahmut'un saray›nda himaye gördüler. o dönemin e¤itim anlay›fl› hakk›nda size nas›l bir fikir vermektedir? fl O dönem yaz›lm›fl olan pek çok kitab›n Gazneli Mahmut’a takdim edilmesinin nedeni neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. s. 29-31’den derlenmifltir. döneminin pek çok kitab› Gazneli Sultan Mahmut'a takdim edildi. Âlim bir kiflili¤i olan Sultan Mahmut. 5. anlat›m›na Gaznelilerle devam etti: Özellikle Gaznelilerin en ünlü hükümdar› olan Sultan Mahmut hakk›nda bilgi verdi. Mert ve cesur bir insand›. Samano¤ullar› Devleti'nin Horasan valisi idi. 971 tarihinde do¤du. C. SINIF 91 . 33 y›l hükümdarl›k yapan Sultan Mahmut. Gazneli Mahmut'un babas› Sebük Tekin. Kendisi bilime ve sanata karfl› büyük bir sevgi besliyordu. 1030'da Gazne'de vefat etti ve orada defnedildi. saray›nda âlim ve flairlere çeflitli konularda sohbet ve tart›flmalar yapt›r›rd›. Biliyor muydunuz? Gazneli Mahmut'un "sultan" unvan›n› kullanan ilk Türk hükümdar› oldu¤unu biliyor muydunuz? fl Yukar›daki metne göre Gazneli Mahmut’un iyi bir e¤itim görmüfl olmas›. Firdevsi'nin meflhur fiehname'si de dâhil olmak üzere. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Babas› sa¤ iken Horasan valili¤i görevini yürüttü. Gazneli Mahmut.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey. Gazneliler Bilgi Kutusu GAZNEL‹ SULTAN MAHMUT Gazneliler Devleti'nin en büyük hükümdar› ve Hindistan fatihi Gazneli Sultan Mahmut. ‹yi bir ö¤renim gördü. Gazneli Sultan Mahmut'un saray› bir bilim akademisi hâline geldi. genç yafltan itibaren devlet idaresinde görev ald›. küçük kardefliyle yapt›¤› mücadeleyi kazanarak hükümdar oldu. Büyük bilginlerin elinde yetiflti. Sebük Tekin öldü¤ü zaman tahta Mahmut’un küçük kardefli ‹smail geçmiflti. Gazneli Mahmut.

Ünite Gazneliler Devleti Samano¤ullar› Devleti'nde yetiflmifl Alptekin adl› bir Türk kumandan›. Babas›n›n izinde devam eden Gazneli Mahmut. Hindistan'a on yedi sefer düzenleyerek büyük zaferler kazand›. baflar›l› bir kumandand›. 1040 Dandanakan Savafl›'ndan sonra topraklar›n›n bat› bölümünü Büyük Selçuklulara b›rakmak zorunda kald›lar. iyi bir devlet adam›. Büyük Selçuklularla giriflti¤i mücadeleyi kaybetti. ayn› zamanda. devleti babas› gibi iyi yönetemedi. Afganistan'›n Gazne flehrini ele geçirerek Gazneliler Devleti’ni kurdu (963). Gazneliler. 1187 y›l›nda da Gurlular taraf›ndan tamamen ortadan kald›r›ld›. Sebük Tekin'den sonra tahta geçen o¤lu Mahmut. Gazneli Mahmut. ‹ran'›n orta eyaletleriyle Harzem topraklar›n› da ülkesine katarak zaman›n›n en büyük hükümdar› oldu. Bu ülkede ‹slam›n köklü flekilde yerleflip geliflmesinde önemli rol oynad›. Sebük Tekin. Alptekin’den sonra devletin bafl›na Sebük Tekin geçti. SINIF .3. ona ne gibi üstünlükler sa¤lam›fl olabilir? fl Gazneli Mahmut'un Hindistan seferlerinin nedenleri sizce neler olabilir? 92 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türk tarihinin de en büyük devlet adamlar›ndan biridir. fl Sultan Mahmut'un seferlerde kulland›¤› filler. K›sa süre içerisinde bütün Afganistan ile Horasan ve ‹ran'›n do¤u k›s›mlar›n› yönetimi alt›na ald›. yaln›z Gazneli Devleti'nin de¤il. Sultan Mahmut'tan sonra devletin bafl›na geçen Sultan Mesut.

SINIF 93 . s. ‹ki taraf aras›nda Hemedan civar›nda yap›lan savafl› Nizamülmülk'ün iyi idaresi sayesinde Melikflah kazand› (1073). Bilgi Kutusu HERKES‹N BABASI MEL‹KfiAH ‹nsanlar›n en adili. 7. C. s. Gaznelilere karfl› kazan›lan Dandanakan Savafl› sonras›nda gerçekleflmifltir. vezir Nizamülmülk’ün yard›m› ve deste¤i ile Büyük Selçuklu Devleti taht›na ç›kt›. 168’den derlenmifltir. Melikflah'›n amcas› ve Kirman meliki Kavurd. fl Devletin ad›n›n. sonra Semerkant'a do¤ru ilerledi. Urfal› Mathieus (Mateyus) Prof. Dr. Bu yenilgiler üzerine Karahanl› hükümdar› fiemsülmülk Nasr af dilemek zorunda kald› ve Nizamülmülk'ün arac›l›¤› ile bar›fl yap›ld› (1074). Bütün Rum ve Ermeniler. Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin dedelerinin ad›yla iliflkisi olabilir mi? Bu iliflkilendirmeyi nas›l aç›klars›n›z? Türk tarihinde benzer adland›rma yap›lan baflka devletler de varm›? Hangilerini biliyorsunuz? Bilgi Kutusu MEL‹KfiAH Alparslan öldükten sonra o¤lu Melikflah. bütün insanlara ve Hristiyanlara karfl› baba gibi idi. Bar›fl yap›larak iki hanedan aras›nda akrabal›k kuruldu. onun sultanl›¤›n› tan›mad›. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Melikflah'›n dedesi Ça¤r› Bey ve dedesinin büyük kardefli Tu¤rul Bey taraf›ndan 1040 y›l›nda kurulmufltur. kendi arzular›yla onun idaresine girdi. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu. Geçti¤i ülkelerin halklar›na karfl› bir baba gibi davran›rd›. Sultan Melikflah bir süre sonra devlet merkezini de ‹sfahan'a nakletti. Selçuklu topraklar›na sald›r›ya geçen Gazneliler ve Karahanl›lar üzerine yürüdü.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey Orta Asya’daki ilk Türk-‹slam devletinden biri olan Büyük Selçuklu Devleti hakk›nda bilgi vermeye devam etti. Sultan Melikflah. en ak›ll› ve kudretlisi olan Melikflah. Alparslan'›n ölümünden sonra. Sultan Melikflah. Osman TURAN. Gazneliler neticede bar›fl teklif etmek zorunda kald›lar. Karahanl›lar karfl›s›nda da üstünlü¤ünü gösterdi ve önce Tirmiz flehrine girdi. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Büyük Selçuklu Devleti Büyük Selçuklu Devleti. 471 fl Yukar›daki bilgide Melikflah’›n hangi özelliklerine vurgu yap›lm›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

babas›n›n ölümü üzerine bafla geçti. Daha sonra artan Gazneli tehlikesine karfl› Ali Tegin ve Harezm valisi Harun ile ittifak kurdular. Arslan Yabgu'nun ölümünden sonra Selçuklularda k›sa süren bir da¤›n›kl›k yafland›. Maveraünnehir'i ele geçiren Karahanl›larla mücadele etti. Ancak müttefikleri Harezm valisi Harun ve Ali Tegin'in ölümleri (1035) üzerine. 94 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Karahanl›lara karfl› isyan eden Karahanl› Prensi Ali Tegin ile ittifak kurdu. Gazneli Mahmut. amcalar› Arslan Yabgu'nun tutuklanmas› üzerine fiilen Selçuklular›n liderleri durumuna geldiler. Ünite Büyük Selçuklu Devleti ve di¤er Türk Devletleri Selçuk Bey’in o¤lu olan ve yabgu unvan›n› tafl›yan Arslan.3. Buhara'y› ele geçirdiler. Tu¤rul ve Ça¤r› beyler. Selçuklular Horasan'a çekildiler. Bu güç birli¤ine karfl› Gazneli Sultan Mahmut ve Karahanl› Yusuf Kad›r Han da anlaflmaya vard›lar. Tutuklat›p Hindistan'›n kuzeyindeki Kalincar Kalesi'ne hapsetti (1025). etkisiz k›lmak istedi¤i Arslan Yabgu’yu görüflme iste¤i ile yan›na ça¤›rd›. SINIF . Niflabur’u kendine merkez yapt›. Karahanl›lar›n egemenli¤ine karfl› ç›kan Tu¤rul ve Ça¤r› Beyler Harezm bölgesine çekilmek zorunda kald› (1030). Arslan Yabgu. gücünden çekindi¤i. fl Yukar›daki haritadan yararlanarak Orta Asya Türk-‹slam devletleri ile ilgili bir tarih fleridi oluflturunuz. Horasan’da Gazneli egemenli¤ine son veren Tu¤rul Bey.

” Türk tarihini. s. genç nesillere her konuda en iyi ilham ve güç verecek olaylarla doludur. Dandanakan Savafl›'n›n hemen sonras›nda Tu¤rul Bey. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bizans-Gürcü kuvvetlerini Pasinler Savafl› ile büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar (1048). Tu¤rul Bey sefere ç›karak ‹ran'daki birçok bölgeyi ele geçirdi. Pasinler Savafl› sonunda Bizans'›n Anadolu'daki askerî gücü önemli ölçüde k›r›lm›fl oldu. millî bilinci kuvvetlendirmedeki gerçeklere dayanan rolüdür. kuflkusuz tarihin. SINIF 95 . Gazneli ordusu. Selçuklu Devleti’ni tan›m›flt›r. s. 145 -146’dan derlenmifltir. Türk kültür ve uygarl›¤›n› incelemek bizim için borç oldu¤u gibi millî s›n›rlar›m›z d›fl›ndaki Türkler ve uygar milletler için de zorunludur. muhakeme de¤il. fl Selçuklular’›n seferlerini bat›ya do¤ru yöneltmelerinin nedeni ne olabilir? Bilgi Kutusu Atatürk’ün.‹pek Yolu’nda Türkler Horasan'› kaybeden Gazneli Sultan› Mesut. Selçuklulara kesin bir darbe indirmek için ordusunun bafl›na geçti. Tu¤rul Bey’in temsilî resmi Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin birlikte ç›kt›¤› seferde Harezm bölgesi. Türk’ün tarihî uygar niteliklerinden. Türk tarihi üzerinde özellikle durmas›n›n nedeni. Gazneliler devleti bu yenilgi üzerine y›k›lma sürecine girdi. “Tarihi yapan ak›l. Atatürkçülük 1. tamamen Selçuklulara geçti (1043). zengin bir tarihtir. Arslan Yabgu'nun o¤lu Kutalm›fl ve ‹brahim Y›nal. Gazneliler ile Selçuklular Merv yak›nlar›ndaki Dandanakan’da karfl›laflt›. Büyük Selçuklu Devleti ise bu savafl sonucunda hukuken ba¤›ms›zl›¤›n› kazanm›fl devletin kuruluflunu tamamlad›lar. belki bunlardan çok duygulard›r. Fetih bölgelerine daha yak›n olmas› sebebiyle Niflabur'u b›rakarak Rey'i devletin yeni baflkenti yapt›. Tu¤rul Bey zaman›nda Bizans ve Gürcülere karfl› da büyük baflar›lar sa¤lanm›flt›r. Merv'de yap›lan kurultayda devlet teflkilat› düzenlendi. Selçuklu Sultan› ilan edildi. insanl›¤›n çok faydalanaca¤› aç›kt›r. mant›k. 359 ve Atatürkçülük 3. a¤›r bir yenilgiye u¤rat›ld› (1040). Türk tarihi. Abbasi halifeli¤i.

Melikflah öncelikle s›n›r boylar›na sald›r›lar düzenleyen Karahanl›lar ve Gazneliler'i yenerek bar›fla zorlad›. Alparslan’›n Malazgirt’teki heykeli (Mufl) Malazgirt Meydan Savafl›. yeni fetih alan› olarak Anadolu'yu seçti. fl ‹kinci Köktürk Devleti'nin kurucular› Bilge Ka¤an ve Kültigin’in birlikteli¤i ile Tu¤rul ve Ça¤r› Bey'in birlikteli¤inin sonuçlar›na yönelik neler söyleyebilirsiniz? Do¤udan gelen O¤uzlara yurt bulmak isteyen Alparslan.11. Nizamülmülk'ü vezirli¤e getirdi (1064). M›s›r'a sefere haz›rland›¤› s›rada Bizans ‹mparatoru Romen Diyojen'in Do¤u Anadolu'ya ilerledi¤ini ö¤rendi. Ünite Biliyor muydunuz? ‹slam dünyas›n›n koruyuculu¤unu üstlenen Tu¤rul Bey’in 1055 y›l›nda Abbasi halifesi taraf›ndan "Do¤unun ve Bat›n›n Sultan›" ilan edildi¤ini biliyor muydunuz? Tu¤rul Bey'in ölümünden sonra Alparslan tahta ç›kt›. fiam'a yürümekten vazgeçen sultan. Azerbaycan üzerinden Malazgirt'e gelerek buray› k›sa sürede ele geçirdi. böylece devletin do¤u s›n›rlar›n›n emniyetini sa¤layarak bütün gayretini Anadolu'ya sarf etmeye bafllad›. Maveraünnehir’e ç›kt›¤› sefer s›ras›nda öldürüldü (1072). Rey'den daha güneydeki ‹sfahan'a tafl›nd›. Bizans'›n Malazgirt Savafl›’ndan sonra anlaflmaya uyÖÇK mamas› üzerine Anadolu ak›nlar› 3. SINIF . A¤abeyi ve Kirman Meliki Kavurd'un isyan›n› da bast›ran Alparslan. Alparslan'›n ölümü üzerine Melikflah henüz 18 yafl›nda iken sultanl›¤a getirildi (1072). Hristiyanl›¤›n do¤udaki en güçlü kalesi olan Ani'yi fliddetli bir kuflatmadan sonra ele geçirdi.3. h›zla geri döndü ve Malazgirt'te Bizans ordusunu a¤›r bir yenilgiye u¤ratt› (1071). sonuçlar› aç›s›ndan Dandanakan'dan sonra cereyan eden en önemli meydan savafl›d›r. Azerbaycan ve Kafkasya'da birçok kaleyi ele geçirdikten sonra Do¤u Anadolu'ya girdi. Selçuklu askerlerini gösteren bir gravür 96 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Devlet merkezi. Sultan Alparslan. Etkinlik h›zland›r›ld›. Sultan Alparslan. Malazgirt Meydan Savafl›'ndan sonra Türkler için Anadolu'da yeni bir dönem bafllad›. Ard›ndan Kars'a girdi (1064).

Halka zulüm eder.” Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 1092 y›l›nda öldü. en genifl s›n›rlar›na ulaflm›flt›r. inkâr ve küfürle ayakta kalabilse de zulümle kalamaz. bat›da Anadolu ve M›s›r'dan. Böyle yapmazsa hata eder ve gaflete düfler. Yemen ve Aden'i Selçuklu topraklar›na katt›. devlet yönetimindeki önemini aç›klay›n›z. SINIF 97 .‹pek Yolu’nda Türkler Anadolu fatihlerinden Artuk Bey. ba¤l› beyliklerin ba¤›ms›zl›¤›n› ilan ederek birbirleriyle mücadele etmeleri ve isyanlar ülkenin düzenini bozmufltur.” “Halk padiflah›n saray›na gidip hâlini anlatmak isterse onlar› bundan men etme. en parlak y›llar›n› yaflam›flt›r. Bu sözlerin. Sultan Melikflah. Melikflah'›n o¤lu Sultan Sencer. Mescid-i Cuma’dan bir görünüm (‹sfahan) Düflünelim. devletin gücünü kaybetmesine neden olmufltur. Taht kavgalar›. Melikflah'›n emriyle Arabistan Yar›madas›'ndaki Hicaz. Sencer'in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti son buldu (1157). Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük hükümdar›d›r. “Melik. halk aras›nda ne olup bitti¤ini bilmeli. Söyleyelim Afla¤›da Nizamülmülk’ün baz› sözleri verilmifltir.” “Padiflahlar ordu ve halk›n durumunu uzak veya yak›ndan bizzat incelemeli. Bu s›n›rlar. Sultan Sencer. kuzeyde Kafkaslardan. memlekette fesat ve adaletsizlik al›r yürür. güneyde Arabistan Yar›madas›'na kadar uzanmaktayd›. Ancak Melikflah'›n ölümünden sonra geliflen baz› olaylar. Melikflah 1087'de ç›kt›¤› sefer sonucunda Karahanl›lar'›n do¤u kolunu da hâkimiyeti alt›na ald›. Bu sebeple Sultan Sencer zaman› için ikinci imparatorluk devri ad› verilir. Selçuklu ülkesinin tamam›nda hâkimiyet kurarak birli¤i sa¤lad›. do¤uda Balkafl ve Iss›k Gölü'ne. Melikflah zaman›nda Büyük Selçuklu Devleti. Selçuklu baflkentini Merv'e tafl›yan Sencer zaman›nda devlet tekrar kendini toparlamaya bafllam›flt›r. Fakat 1141 y›l›nda do¤udan gelen Karahitaylar'a karfl› yapt›¤› Katvan Savafl›'nda yenilince itibar›n› kaybetti. Melikflah döneminde Selçuklu Devleti.

Bu ordu. Devlet Yönetimi Türk-‹slam devletlerinde devletin bafl›nda bulunan hükümdara Karahanl›larda Han. bu dönemlerde edebiyat alan›nda da etkisini göstermiflti. Toprak Yönetimi ve Ordu ‹slam devletlerinden ald›klar› ikta ad› verilen toprak sistemini uygularlard›. Selçuklularda ise Farsça idi. haraci araziler. ayl›kl› askerlerden oluflurdu. SINIF Mescid-i Cuma (Kazvin) Büyük Selçuklular Dönemi (‹ran) . Davalara kad›lar bakard›. Onlar› yetifltirmek için yanlar›nda atabey unvan› tafl›yan devlet adamlar› bulunurdu. Ordu yap›lanmas›nda ikta askerlerinden baflka sultan›n hassa ordusu bulunurdu. Bu durum. Kaflgarl› Mahmut'un Divanü Lügâti’t Türk ve Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adl› eserleri. Toplad›klar› gelirin bir bölümü ile devlete atl› asker yetifltirirlerdi. ‹kta sisteminin yan› s›ra has araziler. hükümdar ailesinin ortak mal› say›l›rd›. vak›f ve mülk arazileri bulunurdu. Devlet memurlar› ve komutanlar. Hükümdar›n en büyük yard›mc›s› ise vezir idi. Ülke topraklar›. Selçuklularda eyaletlere ayr›lan ülke yönetiminde hükümdar›n erkek çocuklar› görev al›rd›. Bunlar›n yan› s›ra ba¤l› beyliklerden gelen askerler ve gönüllü Türkmen birlikleri de ordunun di¤er bölümlerini olufltururdu. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Cem: Ahmet Amca! Bu ilk Türk devletlerinde kültürel ve sosyal yaflam nas›ld›? Konuflulan Diller Karahanl›larda resmî dil Türkçe idi ve Uygur alfabesi kullan›l›yordu. Türk-‹slam devletlerinde hukuk.3. Resmî dildeki de¤iflim. Hükümdarl›k babadan o¤ula geçerdi. dönemin edebiyat ürünleridir. Gaznelilerde resmî dil Arapça. fler'i (‹slami) ve örfi (gelenek ve âdet) olmak üzere ikiye ayr›l›rd›. Bu sistemde topraklar gelirlerine göre gruplara ayr›l›rd›. Gazneliler ve Selçuklarda ise Sultan unvan› verilirdi. hükümdarlar›n ölümünde taht kavgalar›na ve ülkenin parçalanmas›na neden olurdu. Halk ise Türkçe konufluyordu. görevlerine göre bu topraklar›n gelirlerini toplard›. Hal› motifi Sultan Sencer TürbesiTürkmenistan (Meru) 98 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

‹lk Türk-‹slam devletlerinde dinar ve dirhem ad› verilen alt›n ve gümüfl paralar kullan›lm›flt›r. cizye. tar›m ve hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ticaretle de u¤rafl›yordu. Din ve ‹nan›fl Türkler genellikle Talas Savafl›'ndan sonra ‹slam’› kabul etmifltir. Lonca teflkilat›. hamam. Sanata büyük önem veren Türkler. devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. Çini örne¤i fl ‹slâmiyetin kabulu Orta Asya’daki Türk devletlerinin devlet yönetimi. Gazali gibi bilim adamlar› yetiflmifltir. ganimet.‹pek Yolu’nda Türkler Bilim ve Sanat Türk-‹slâm devletleri döneminde canl› bir bilim hayat› vard›. cami. Vezir Nizamülmülk'ün yazd›¤› Siyasetname adl› eser. haraç. E¤itim ve ö¤retim kurumlar›. ‹bn-i Sina. üretimde kalite ve disiplini sa¤l›yordu. Türk-‹slam devletleri döneminde Farabi. köprü. Sosyal ve Ekonomik yaflam Türk-‹slam devletlerinde halk. hastane. Müslüman esnaf›n haklar›n› koruyan bir tür sendika görevi görüyordu. hükümdarlar taraf›ndan desteklenmifltir. Müslüman zanaatkârlar›n kurduklar› lonca teflkilat›. Türk-‹slam devletlerinde Müslümanlar›n yan› s›ra baflka dinlere inanan insanlar da vard›. Farkl› dinlere inanan insanlar› bu devletlerin himayesinde huzur içinde yaflam›fllard›. Orta Asya’da kurulan ilk Türk‹slam Devleti Karahanl›lard›r. gümrük ve maden vergileriydi. han. Selçuklular döneminde Sultan Alparslan. SINIF 99 . çeflme. türbe gibi mimari eserlerde çini ve oymac›l›k sanat›n›n en güzel örneklerini vermifllerdir. Devletin gelirleri. veziri Nizamülmülk'e dünyan›n ilk üniversitesi say›lan Nizamiye Medresesini Ba¤dat'ta kurdurmufltur. Devlet. canl› bir ticaret yaflam›na sahip olan ülkede han ve kervansaraylar yapt›rarak ticarete destek olmufltur. öflür. sanat anlay›fl› ve kültürel özelliklerinde hangi de¤iflimleri neden olmufltur? Selçuklu dönemine ait bir köprü Gaznelilere ait bir zafer an›t› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Konargöçer hayat› sürdürüp a¤›rl›kl› olarak hayvanc›l›kla geçinenler de vard›.

269. fl Sizce damat. evinin en yüksek bir yerinde uzaktan gelen alay› gözetir. Niflan günü o¤lan taraf› davar keser. "söz kesmek" olarak adland›r›lmaktad›r. 274’ten derlenmifltir. asker u¤urlama gibi kat›ld›¤›n›z bir tören ile ilgili an›lar›n›z› s›n›fta arkadafllar›n›zla paylafl›n›z. K›z›n evinde bu yemekler. Yörüklerde Dü¤ün Bilgi Kutusu Niflanlarda bafll›ca âdetler dünür göndermekle bafllar. k›nan kutlu olsun! Söyle dillerin tatl› olsun! Ali R›za YALMAN / Cenupta Türkmen Oymaklar›1. Biner at›n iyisine. Afla¤›daki bilgi kutusunda yörük kültürünü yans›tan nisan ve dü¤ün törenlerini içeren kültürel ögelere yer verilmifltir. 273. Cenupta Türkmen Oymaklar› 1. Örne¤in eflinin evine gelen gelinin üzerine bu¤day serpilmesi. dü¤ün vb. 267. dü¤ün. Gelin odas›n›n efli¤inde testi Gider yolun enlisine. Birlikte okuyal›m.270 ÖÇK likte söyleyiniz. dir. Niflan. pilav döker ve çalg› ile bu yemekleri k›z›n obas›na gönderir. Kültürümüzün korunup sürdürülmesinde törenlerimizin rolü sizce nelerdir? 2. Gider yolun koyusuna. büyük bir e¤lence ile yenir. tü huylar›n›n kovulmas›na iflaret K›z anas›. âdetlerle yukar›da verilen âdetler aras›nda benzerlik var m›? Nelerdir? Günümüzde de niflan ve dü¤ün törenleri Anadolu'nun çeflitli bölgelerinde farkl›l›klar göstermektedir. bereketi simgelemekteBiner at›n etlisine. neden gelinin bafl›na su serpmifl olabilir? fl Sizin çevrenizdeki niflan. âdetin yerini bulmas› demektir. 1. Dünür gitmesi. Elinde dolu bulunan bir su testisini gelin evin kap›s›na gelinceye kadar saklar. Gelin yeni evine gelirken güveyi. Oldu güvey kaynanas›. SINIF . Selam söylen day›s›na.12.3. Fakat Yörüklerde k›z›n iste¤i önemli oldu¤undan dünür gönderilmeden önce k›z›n gönlü edilmelidir. say›lmaktad›r. "mendil almak" veya "mendil vermek" olarak ifade edilmektedir. Gelin attan inmeden güveyi testiden avucuna biraz su doldurur ve bu suyu gelinin bafl›na serper. Baz› yörelerde k›z istemek için dünür gidilmesi sonucu al›nan "evet" cevab›. fl Dü¤ünlerle ilgili bildi¤iniz inan›fl ve gelenekler nelerdir? fl K›na gecesinde söylenen bildi¤iniz mâni ve türküleri arkadafllar›n›zla bir- 3. Ali R›za Yalman.s. Baz› yörelerde ise bu olay. s. K›z anam. • tören • millî kültür Bayram ve dü¤ün gibi kutlamalar›m›z Orta Asya’daki ilk Türk topluluklar›ndan günümüze kadar çeflitli de¤iflikliklere u¤rayarak da olsa varl›¤›n› devam ettirmektedir. Dü¤ün geleneklerinde inançlar›n ve geleneklerin etkili oldu¤u görülmektedir. Ünite Yaflayan De¤erlerimiz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kültür • dü¤ün • gelenek 1. cilt. ya da cam k›r›lmas› ise gelinin köMufltu gelsin emmisine. Etkinlik 100 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. k›z anas›.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kurulan büyük kazanlarda yemekler piflirilir ve gelen insanlara da¤›t›l›r. dualar edilir. fl Yeni gün olarak bilinen Nevruz gününde sizin çevrenizde neler yap›l›yor? Kastamonu'nun Tosya ilçesinin baz› köylerinde bahar›n müjdecisi kabul edilen Nevruz’da kurbanlar kesilir ve e¤lenceler düzenlenir. Büyük Taaruz için haz›rl›klar› yap›ld›¤› günlerde Mustafa Kemal Pafla.. Bilgi Kutusu Bafll› bafl›n e¤mifl dizli diz çökmüfl Çok taht y›km›fl atam. . Burada yap›lan dualar›n kabul olunaca¤›na inan›l›r. afllar yenilmifl Türk'ün gen (genifl) gönlüne o gün yer darm›fl. Padiflaha nevruziye adl› hediye vermek gelenek olmufl. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. Yeni gün yeni y›l her y›l an›lm›fl Kâh "Nevruz" kâh "Mart Dokuzu" denilmifl Kazanlar kurulmufl. 1922'de Ankara'da düzenlenen flenliklere kat›lm›flt›r. Günümüzde de Türk topluluklar›nda demir dövme törenleri yap›lmaktad›r. s. bu güne ayr› bir önem kazand›rmaktad›r. SINIF 101 . günlerinde ziyaretçi ak›n›na u¤ramaktad›r. Ergenekon destan›na göre demir daginin eritilmesi ve Türklerin dünyaya yay›lmas› bu güne rastlamaktad›r. Kutsal gün olarak kabul edilen Nevruz günü kurtulufl ÖÇK günü olarak da kutlanmaktad›r. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. 19 fl Çevrenizde Nevruz günü hangi etkinliklerle kutlanmaktad›r? Nevruz günü Osmanl›larda da ayr› bir önem tafl›maktad›r. Bu türbede yatan kiflinin. 19.‹pek Yolu’nda Türkler Bahar›n Müjdecisi Nevruz Biliyor muydunuz? Büyük Selçuklu Sultan› Melikflah ad›na düzenle- Kastamonu'nun Taflköprü ilçesinin Ob. bu günler flenliklerle kutlanm›flt›r. Ergenekon'dan ç›kmak için atefl yak›l›p demir dö3. 2005. kutsal sayd›¤› bu mekânda ya¤mur duas›na ç›kar.20’den derlenmifltir.nen "Celali Takvim"in bafllang›c›n›n Nevruz günü ruk köyünde bulunan Nevruz Sultan Türbesi .. Mart. oldu¤unu biliyor muydunuz? her y›l mart ay›n›n 21 ve 22. Yöre halk›. Kastamonu evliyalar›ndan oldu¤u san›lmaktad›r. Etkinlik vülmesi. Mart. Kurtulufl Savafl› kazan›l›p yeni devletimiz kurulduktan sonra da nevruz flenlikleri devam etmifltir. Yak›lan atefl etraf›nda dönülür ya da ateflin üzerinden atlan›r.13. 2005 s. çok bilek bükmüfl Bayram demifl bugün atefller yakm›fl Han k›zg›n demire çekici vurmufl. Bahar›n bolluk ve bereket getirmesi için dualar edilir.

Kaftan ve çizmeleri. ›rmak aras›ndaki a¤ac›n üzerine gökten mavi bir ›fl›k indi. Türkistan'da Turfan bölgesinde yap›lan kaz›larda bulunan Uygur minyatürleri. uda benzeyen kopuzdur. m›zrap ve yayla çal›nan çeflitleri vard›r. sa¤dan sola V yakal› bir kaftan. Ünite Sanata Vurulan Türk Mührü ÖN HAZIRLIK Türk-‹slammimarisi denilince hangi tür eserler akl›n›za geliyor? Düflüncelerinizi belirtiniz. fl Esik kurgan›nda bulunan prense “Alt›n Elbiseli Adam” denilmesinin nedeni nedir? 102 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yumuflak çizmelerden oluflmaktad›r. Uygur Türkleri aras›nda orkestra teflkilat›n›n bulundu¤unu göstermektedir. kopuzdur. Bunlar›n biri. Bu orkestran›n kulland›¤› sazlar çeflitlidir. Belinde 16 büyük alt›n levha ile süslü bir kemeri vard›r. Dede Korkut Hikâyeleri’nde hemen her kahraman›n elinden düflmeyen kopuz. günümüzdeki hangi müzik aletine benzemektedir? Uygurlara ait Göç Destan›’ndan bir bölüm: "Bir gece. 110 Biliyor muydunuz? Çeflitli kopuzlar Alt›n Elbiseli Adam Yandaki foto¤rafta görülen z›rh fleklindeki elbise. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • sanat • estetik Kopuz Türk musiki sanat›n›n millî saz›. Kopuz. Orta Asya Esik kurgan›nda bulunan bir Türk prensine aittir. SINIF . Bu saz›n parmakla. küçük alt›n levhalarla ifllenmifltir. oradan güzel musiki sesleri geliyordu. Ayn› orkestrada a¤›zla çal›nan sazlar da görülmektedir. Anadolu Türklerinde de kullan›lm›flt›r." Türklerin Alt›n Kitab›. A¤ac›n gövdesi gittikçe kabar›yor. Orta Asya Türklerinin en eski çalg› aletidir. Giysi. C. s. fl Kopuz. diz alt›nda kalan k›sa. dar süvari pantolonu.3. 1.

Türkmen ve yörük afliretleri taraf›ndan Anadolu’ya getirilen hal› sanat› Selçuklular döneminde büyük bir geliflme göstermifltir. dericilik.da yaflam›fl ünlü seyyah günlü¤üne “Dünya’n›n en güzel hal›lar› Konya’da yap›l›yor” fleklinde bir not düfltü¤ünü biliyor muydunuz? Türk-‹slam devletlerinde maden iflletmecili¤i ve hal› dokumac›l›¤› d›fl›nda geliflen sanat dallar›na a¤aç iflleri. hal› dokuma tekni¤ini ilk olarak islam dünyas›na ard›ndan da tüm dünyeye tan›tm›fllard›r. SINIF 103 . Çini örne¤i Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. mermer ve lüle tafl› iflletmecili¤i örnek olarak gösterilebilir. fl Türkler dokuduklar› hal› ve kilimlerde daha çok hangi figürleri kullanm›fllard›r? Bu figürler dönemin kültürel özellikleri hakk›nda ne tür bilgiler vermektedir? 3. yy.15. terzilik.‹pek Yolu’nda Türkler Türk hal› dokumac›l›¤› da geleneksel yaflant›ya ba¤l› olarak geliflmifltir. Türkler. köpü vb. Türklerin mobilya ve döflemeleri kolayl›kla tafl›nabilen hal› ve keçeler olmufltur. seramikçilik. Türk hal›lar›n› di¤er ülkelerin hal›lar›ndan ay›rmaktad›r. Türk (Gördes) dü¤ümü ad› verilen bu tekni¤e göre ipekten yap›lan hal›larda santimetre kare bafl›na 80-100 dü¤üm at›l›rd›. Etkinlik ÖÇK Bilgi Kutusu Türk hal›lar›n›n sa¤laml›k ve esteti¤ini taktirle karfl›layanlardan biri de Marko Polo4dur. ARAfiTIRINIZ Türk-‹slam devletlerinden günümüze kalan eserler (cami. Orta Asya Türk boylar› çad›rlar›n›n zamanlar›n› daha kal›n ve s›cak tutabilmek amac›yla hal› sanat›na önem vermifllerdir. Etkinlik 3. 13. Göçebe hayat›n etkisiyle.) hakk›nda internetten araflt›rma yaparak buldu¤unuz foto¤raflar› s›n›fta sergileyiniz.14. çinicilik. Selçuklu hal›lar›nda kullan›lan dü¤üm tekni¤i. Yandaki foto¤raf› inceleyiniz.

..ad› verilen heykeller dikerlerdi....... Türk ordu teflkilat›............ 3..... . SINIF .. Türk Silahl› Kuvvetleri.. 14. Orta Asya’da Türk-‹slam sanat eserlerinden iki tane örnek veriniz.......... Türkler. Türk tarihi ve Türk kültürü için önemini tart›fl›n›z. ... Türklerin... Kurultay...... 4.. 1........ Uygurlar›n hayat›nda hangi de¤iflikliklere yol açm›flt›r? 6. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. ‹lk Türk devletlerinin parçalanmas›nda hâkimiyet anlay›fl›n›n etkisi olmufl mudur? Örneklerle aç›klay›n›z..‹slam dininin kutsal kitab›d›r.. ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömmeleri hangi inanc›n belirtileridir? 8........ Türkleri nas›l etkilemifltir? 11. .3..... Avrupa'n›n siyasal yap›s›na hangi etkileri yapm›flt›r? 3.. hangi siyasal sonuçlar› do¤urmufltur? 5. sosyal ve kültürel yaflamlar›n› anlatan destanlar hangileridir? 2. Orhun Kitabeleri......’e aittir... Kral Yolu. 7.... Kur’an-› Kerim...... ‹lk Türk devletlerinin siyasal... Köktürk Yaz›tlar›n›n Türk edebiyat›.... Türklerin Müslüman olmalar›n› kolaylaflt›ran ögeler nelerdir? 12... hangi yönüyle di¤er uluslar› etkilemifltir? 10.. ilk Türk devletleri dönemindeki en önemli ticaret yoludur. balbal.... Avrupa Hun Devleti. Manihaizmin kabul edilmesi.. hangi kuvvet komutanl›klar›ndan oluflmaktad›r? B. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz... 2. Ötüken'in Türkler için önemi nedir? Ötüken'in kaybedilmesi..... Emeviler ile Abbasilerin halka karfl› yaklafl›m›. bugünkü hangi kuruma benzemektedir? Aralar›nda hangi benzerlikler vard›r? 9.. Nevruz bayram› tarihimizde hangi olayla birlikte an›lmaktad›r? 13... 5.. ‹pek Yolu. ...Araplara Türkçenin zengin bir dil oldu¤unu anlatmak amac›yla yaz›lan eserdir. 4. 104 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Köktürk.... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A........ eskiden mezarlar›n›n bafl›na .... Divanü Lügâti’t Türk 1.......

Fat›miler Ç. Asya Hun Devleti zaman›nda oluflturulan hangi teflkilat. Köktürkler dönemine ait destan afla¤›dakilerden hangisidir? A.. SINIF 105 .) Yusuf Has Hacip “ Kutadgu Bilig” adl› eserinde devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir..... Hunlar 4. Ergenekon Destan› B. 2.. E¤itim teflkilat› B. sonraki Türk devletlerinde de korunmufltur? A. Adliye teflkilat› D. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.) Tanr›’n›n verdi¤ine inan›lan yönetme yetkisine kut denir. Ba¤dat Nizamiye Medresesi hangi Türk devleti döneminde kurulmufltur? A..Endülüs Emevileri D. Manas Destan› 3.) Karahanl›lar›n resmî dili Türkçedir. (. Karluklar C. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. Türeyifl Destan› C. Divan teflkilat› 2. Karahanl›lar B.) ‹lk Türk devletlerinde resmi din ‹slamiyettir. 4. Gazneliler C.. Uygurlar D. 5.) Kaflgarl› Mahmut’un eseri Atabet-ül Hakay›k’t›r..‹pek Yolu’nda Türkler C. (. Afla¤›daki yarg›lardan do¤ru olanlar›n önüne D. Büyük Selçuklular 5.. Dört Halife Döneminden sonra kurulan ‹slam devleti hangisidir? A.. (.. Kavimler Göçü’ne neden olan Türk boyu hangisidir? A. (. 1..Abbasiler C. 3. Ordu teflkilat› C. (. O¤uz Ka¤an Destan› D.. 1. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z. Uygurlar D..Emeviler B. Avarlar B.

Sat›yoruz Vatandafll›k Borcumuz Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m Mesle¤imi Seçerken 106 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .4. ÜN‹TE Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde Ekonomi Yap›yoruz.

SINIF 107 . Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çevrenizdeki do¤al kaynaklara örnek veriniz. 4.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. “Nitelikli insan gücü” denince akl›n›za neler geliyor? Aç›klay›n›z. Bu kaynaklar›n bilinçsizce tüketilmesi yaflant›m›z› nas›l etkiler? Aç›klay›n›z. Yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na örnekler veriniz. hangi sebze ve meyve-ler üretilmektedir? Araflt›r›n›z. 6. 7. Yaflad›¤›n›z çevrede. Yak›n çevrenizde hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Araflt›r›n›z. Meslek tercihi yaparken nelere dikkat etmemiz gerekir? Düflüncelerinizi not ediniz. Bu kaynaklardan biri ile ilgili ne tür yat›r›m ve pazarlama yap›ld›¤›n› ö¤reniniz. 2. 8. Vatandafl olarak vergi vermenin önemini ve Atatürk’ün vergi vermenin önemini belirten sözlerini araflt›r›n›z. 5. 3. Ülkemizdeki ekonomik faaliyetlere örnek veriniz. Bu ekonomik faaliyetlerden hangisinin ülke ekonomisine katk›s› daha fazlad›r? Araflt›r›n›z.

fleker pancar›. Ülkemiz topraklar›n›n üçte birinde tar›m yap›lmaktad›r. fl Yukar›daki grafikleri inceleyerek yaflad›¤›n›z bölgede ençok hangi ürünlerin yetifltirildi¤ini söyleyiniz. Topraklar ülkemizin en önemli do¤al kaynaklar›ndand›r. Tar›m ve hayvanc›l›k gibi pekçok ekonomik faaliyet topraklardan yararlanarak yap›lmaktad›r. BAZI TARIM ÜRÜNLER‹M‹Z SEBZEC‹L‹K VE MEYVEC‹L‹K SANAY‹ B‹TK‹LER‹ Sebzecilik. Kaynak: TÜ‹K. tütün. En çok Akdeniz Bölgesi’nde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. 108 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ülkemizde tar›m ve hayvanc›l›k konulu bir sunum haz›rlad›k. Turfanda sebzecilik ve serac›l›k.4. SINIF . Ülkemizde en çok yetifltirilen bafll›ca sanayi bitkileri pamuk. 2008 Sanayide ham madde olarak kullan›lan tar›m ürünleridir. Ülkemizde iklim çeflitlili¤inin fazla olmas› nedeniyle çok çeflitli meyve yetifltirilir. Ünite Ülkemizde Ekonomi ÖN HAZIRLIK Yaflad›¤›n›z bölgede daha çok hangi ekonomik faaliyetler ön plana ç›km›flt›r? Gözlemlerinizi aç›klay›n›z. fl Yandaki haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünleri ile iklim özelliklerinin iliflkilerini aç›klay›n›z. ayçiçe¤i. Ekonomik de¤eri di¤er tar›m ürünlerine göre daha fazlad›r. sebzecili¤in geliflmesine katk› sa¤lam›flt›r. • ekonomi KEL‹ME LAR VE KAVRAM faaliyet • ekonomik • emek • enerji • ticaret Sosyal Bilgiler dersinde arkadafllar›n›zla gruplara ayr›larak ülkemizin kaynaklar› ile ilgili bir araflt›rma yapt›k ve ekonomik faaliyetlerle arkadafl›m Ahmet ve ben. ülkemizde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. f›nd›k ve zeytin olarak s›ralanabilir. Yafl ve kuru olarak tüketilen bu meyveler ülkemiz ticaretinde önemli bir yere sahiptir.

fl Yukar›daki bilgilerden ve haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünlerini söyleyiniz. k›y› bölgelerimizde yap›l›r. fl Haritadan yararlanarak hayvanc›l›¤›n en çok hangi bölgelerde yap›ld›¤›n› söyleyiniz. Modern tavuk çiftlikleri büyük flehirlerin yak›n›nda kurulmufltur. Ayr›ca tar›m ve hayvanc›l›ktan elde edilen ürünlerin sanayi ve hammadde olarak kullan›lmaktad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. BALIKÇILIK Ülkemizde bal›kç›l›k daha çok k›y› bal›kç›l›¤› fleklinde yap›lmaktad›r. Ülkemizde yap›lan bafll›ca hayvanc›l›k faaliyetlerini birlikte inceleyelim. Do¤u Anadolu’nun kuzeyi ve Do¤u Karadeniz Bölgesi’dir. ördek. ÖÇK 4. bal. ARICILIK Ar›c›l›k sektöründe. ar› sütü ve polen üretimi yap›lmaktad›r.1. Özellikle yafl sebze ve meyve yurtd›fl›na satt›¤›m›z ürünlerin bafl›nda gelir. K›rm›z› mercimek. Marmara’n›n güney kesimlerinde yayg›n olarak bu faaliyetler gerçeklefltirilir. Türkiye. Büyükbafl hayvanc›l›¤›n en yayg›n oldu¤u yerler. ‹PEK BÖCEKÇ‹L‹⁄‹ ‹pek böce¤i. kaz. Güney Do¤u Anadolu Bölgesi’nde.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde tar›mla birlikte topraklar›m›zdan hayvanc›l›kta da yararlan›lmaktad›r. eflek. SINIF 109 . Bal üretiminde Ordu ili birinci s›radad›r. Mercimek üretimi. Etkinlik BÜYÜKBAfi HAYVANCILIK S›¤›r.tr Tar›m ürünlerinin ülke ekonomisinde önemli bir yeri vard›r. Bal›kç›l›k. En çok hamsi avlan›r. Koyun. KÜMES HAYVANCILI⁄I Hindi.ordu. kat›r ve deve bu gruba girer. KÜÇÜKBAfi HAYVANCILIK Koyun. bal mumu. BAKLAG‹LLER Baklagiller. sulamas›z yap›l›r. at. yeflil mercimek ‹ç Anadolu Bölgesi’nde yetiflir. tiftik keçisi ve k›l keçisi olup genel ad› davard›r.gov. ar›c›l›k için çok uygun koflullara sahiptir. Türkiye’de en çok yetifltirilen hayvand›r. sardalye ve kefal izler. dut yapra¤› yiyerek beslendi¤i için dut a¤ac›n›n oldu¤u yerlerde yetifltirilir. yurdumuzda ekimi en çok yap›lan ürünlerdir. tavuk bu gruba girer. Bunu palamut. Tiftik keçisine Ankara keçisi de denir. www.

4. BOR M‹NERAL‹ Zenginli¤i yönünden Türkiye dünyada 1. en çok Tuz Gölü’nden elde haz›rlad›klar› sunumu arkadafllaedilir. Ülkemiz dünya hidroelektrik potansiyelinin %1’ine sahiptir. s›radad›r. Meskenlerin ve seralar›n ›s›t›lmas›nda kullan›l›r. Alüminyum. 110 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Jeotermal kaynaklardan elde edilen enerji. Günlük hayat›m›zda kulland›¤›m›z pekçok eflya çeflitli madenlerden yap›lmaktad›r. r›yla paylaflt›lar. fl Barajlardan hangi amaçla yararlan›r›z? H‹DROELEKTR‹K Barajlardan elde edilen bir enerji çeflididir. k⤛t ve çeflitli elektronik araçlar›n yap›m›nda kullan›l›r. Beyaz kömür de denir. deterjan. Ünite Madenlerimiz ve Enerji Kaynaklar›m›z fl Günlük yaflam›m›zda kulland›¤›n›z eflyalar hangi madenlerden yap›lm›flt›r? Birkaç örnek veriniz. SINIF . elektronik ve kimya sanayisi ile mutfak eflyas› yap›m›nda kullan›l›r. Bor minerali ençok jet ve roket yak›t›. sabun. motorlu araçlar.Ülkemizde üretilen bafll›ca madenleri ve enerji kaynaklar›n› birlikte ö¤renelim. di¤erlerine göre ekonomik midir? Neden? JEOTERMAL ENERJ‹ Yer kabu¤unun derinliklerinden ç›kan s›cak su ve su buhar›ndan elde edilen enerjidir. Ülkemizde enerji kaynaklar›m›z ile ilgili tuz. BOKS‹T Alüminyum cevheridir. yer alt›nda oluflan kaya tuzu denlerimiz ve yataklar›ndan da elde edilir. TUZ ‹kinci grupta Demet ve Ali ülTuz deniz ve göllerin yan› kemizdeki mas›ra.

Demir. SINIF 111 . 4. BAKIR Kolay bir iletken oldu¤u için özellikle elektrik ve elektronik sanayisinde kullan›l›r. Demirin sertlefltirilmesinde ve paslanmaz çelik elde edilmesinde kullan›ld›¤› için demir-çelik sanayisinin önemli ham maddesidir TAfi KÖMÜRÜ Maden kömürü de denilen tafl kömürü enerji kayna¤› olarakde¤eri yüksek oldu¤undan demirçelik fabrikalar›nda demirin eritilmesinde kullan›l›r. Rezervi en zengin olan yer Elâz›¤-Maden’dir. çelik sanayide hammadde olarak kullan›l›r. D›fl ülkelere ihraç edilir. Etkinlik fl Sizce madenler ve enerji kaynaklar›n›n ülkemiz aç›s›ndan önemi nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Türkiye maden haritas›ndan yararlanarak ülkemizde madenlerin nerelerde ç›kar›ld›¤›n› söyleyiniz. Kullan›m alan› oldukça yayg›n olan demir ülkemiz ekonomisi aç›s›ndan önemli bir yere sahiptir. Türkiye’de elde edilen bak›r madeninin yar›s› buradan ç›kar›l›r. Mesken ve ifl yerlerinde yak›t olarak tüketildi¤i gibi elektrik enerjisi (termik santral) üretmek için santrallerde kullan›l›r. fl Evinizde çelikten yap›lm›fl hangi eflyalar›n›z var? Örnek veriniz. L‹NY‹T Türkiye’nin hemen her yerinden ç›kar›l›r. ÖÇK DEM‹R Demir yataklar›m›z oldukça yayg›nd›r.2.Ülkemizin Kaynaklar› KROM Türkiye’de en çok ç›kar›lan madendir.

SINIF . Ayçiçe¤i ya¤› fabrikalar›n›n ço¤u. G›da Sanayi: Un fabrikalar›. A¤r›. Erzurum. ‹stanbul. fiimdi sizlere ülkemizdeki sanayi dallar›n› bafll›klar alt›nda. besin sanayisinin bir koludur. Marmara Bölgesi’nde toplanm›flt›r. Etkinlik 112 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bursa. Ünite Ülkemizde Sanayi Üçüncü grupta yer alan Zeynep ve Ömer ülkemizdeki bafll›ca sanayi kollar› ile ilgili bir araflt›rma yapm›fllard›. ‹stanbul. Tereya¤› ve peynir üretimi de. Çay fabrikalar›. s›n›fta konu ile ilgili aç›klamalarda bulundu: — Arkadafllar. yurdumuzun hangi bölgesinde veya kentinde hangi sanayinin bulundu¤unu anlataca¤›z. Buralar. ülkemizde tar›m ürünlerine dayal› sanayi kollar› daha fazla geliflmifltir. fl Çevrenizde tar›ma dayal› hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Bunlarda neler üretilmektedir? Kaflar peyniri ÖÇK 4. Bal›kesir gibi illerimizde meyve. ‹ç Anadolu (Konya) baflta olmak üzere ülkemizin her taraf›na da¤›lm›fl durumdad›r. Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu bölgeleriyle Karadeniz Bölgesi’nin do¤usu ve Trakya Yar›madas›’d›r. Süt. Bolu. Marmara ve Ege baflta olmak üzere Akdeniz ve Güneydo¤u Anadolu bölgelerimizde zeytinya¤› üretimi evlerdeki küçük imalathanelerde ve fabrikalarda yap›l›r.3. ‹zmir. hayvanc›l›¤›n yo¤un oldu¤u yörelerimizden elde edilir. marmelat. Ordu. Buralar. Çanakkale ve Bal›kesir gibi denize k›y›s› olan illerimizde bal›k konserve fabrikalar› vard›r. sebze. Karadeniz Bölgesi’nin do¤usunda kurulmufltur. Trabzon. Edirne. Cumhuriyet Döneminde ilk kez Uflak’ta fieker fabrikas› kurulmufltur.4. A¤r› ve Kars’ta peynir üretimi fazlad›r. Zeynep. Zeytin ya¤› çeflitleri Bursa ve Kayseri gibi illerimizde meyve suyu fabrikalar› kurulmufltur. Van ve Malatya’da et kombinalar› bulunmaktad›r. fianl›urfa ve Diyarbak›r’da hayvansal ya¤ üretimi yap›l›r. G›da sanayisi içinde konservecilik. ‹zmir. 40’a yak›n fleker fabrikas›. Konserve fabrikalar› h›zla ço¤almaktad›r. yurdumuzun fleKonserve yap›m› ker pancar› üretiminin yo¤un oldu¤u yerlere kurulmufltur. çay üretimi yap›lan yerlerdir. peynir ve tereya¤›. Kars. geliflen bir sanayi koludur. Van. bakliyat konserveleri. reçel ve salça fabrikalar› vard›r. ilk s›ray› al›r.

Kimya Sanayisi: Kimya sanayisinden elde edilen ürünlerin bir k›sm›. sabun. Ayr›ca boya. ipekli dokuma. çelik. gaz ya¤›. Demir. Fosfat ve azot gübre yap›m›nda. sabun. ‹lk olarak Batman’da bir rafineri kurulmufltur. bir k›sm› da. Ülkemizde di¤er bir sanayi kolu olan kimya sanayisi. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.4. Ergani ve Murgul’da bak›r Keban’da kurflun ve çinko üretim tesisleri bulunmaktad›r. Ere¤li (Erdemir). deri ve giyim sanayisidir. s›v›laflt›r›lm›fl petrol gaz› (LPG) ve jet yak›t› üretilir. K›r›kkale rafinerileri izlemifltir. motorin. sentetik iplik ise dokuma sanayisinde kullan›lmaktad›r. petro-kimya tesislerinin kurulmas›yla geliflme göstermifltir. baflka sanayi dallar›nda ham madde olarak kullan›l›r. Deriden yap›lm›fl ürünler Bunlar›n d›fl›nda Seydiflehir’de alüminyum Elâz›¤ ve Antalya’da ferro-krom Samsun. Mersin. solvent. ilaç. SINIF 113 . ilaç ve gübre fabrikalar›da bu sanayi kollar›ndad›r. yünlü dokuma fabrikalar› ile deri fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer al›r. deri ve giyim sanayiinin geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? ‹plik dokuma fabrikas› Ülkemizde geliflmifl olan di¤er sanayi kollar›ndan biride maden sanayidir. ‹skenderun (‹sdemir)’da demir ve çelik fabrikalar› kurulmufltur. Buralarda ham petrolden.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde en yayg›n ve en geliflmifl sanayi kolu dokuma. fl Ülkemizde dokuma. Kimya ve ilaç sanayi ürünleri Demir-Çelik fabrikas› Biliyor muydunuz? Dünya’da üretilen 50 çeflit madenin 29 çeflidinin ülkemizde bulundu¤unu biliyor muydunuz? ÖÇK 4. Pamuklu dokuma. nafta. bak›r. do¤rudan. boya gibi. deterjan. Bu alanla ilgili ülkemizde Karabük (Kardemir). fuel-oil. benzin. ‹zmir. krom fabrikalar› maden sanayi içinde yer alamaktad›r. Bunu ‹zmit. fl Çevrenizde maden sanayiinde elde edilen ürünlerin kullan›ld›¤› alanlara örnekler veriniz.

fl Ülkemizde hemen hemen her bölgede çimento fabrikas› kurulmas›n›n nedeni neler olabilir? Orman Sanayisi: K⤛t. SINIF . Ormanlar›m›z›n yakacak odun d›fl›nda kereste sanayi odunu ihtiyac›n› karfl›lar. kereste ve mobilya fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer almaktad›r. Çimento fabrikas› ARAfiTIRINIZ Ormanlarda a¤aç ve kereste d›fl›nda baflka hangi ürünler elde edilmektedir? Orman ürünlerinden elde edilen baz› araç ve malzemeler fl Orman ürünleri d›fl›nda insanlar ormanlardan nas›l yararlanmaktad›r? Ülkemizde günümüzde ormanlar yüzölçümümüzün %25’ni kaplamaktad›r. kiremit fabrikalar› toprak ürünleri sanayi kolu içerisinde yer almaktad›r. Bu nedenle ormanlar›n korunmas› ve gelifltirilmesi gerekmektedir. Sizce bunun nedenleri neler olabilir? Tart›flma Ormanlar›n yok edilmesi insanlar› ne tür tehlikelerle karfl› karfl›ya getirir? S›n›fta arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. tu¤la.4. Ünite Ülkemizde cam. Elde edilen orman ürünlerinden çok say›da insan geçimini sa¤lar. yani a¤aç kütü¤üdür. Bu sanayinin ham maddesi a¤açt›r. çimento. Ancak orman alanlar›m›z her geçen gün daralmaktad›r. seramik. Çimento fabrikalar› ülkemizde hemen her bölgede bulunur. 114 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

215. fl Sizce ülkemiz ekonomisinin gelifliminde hangi ekonomik faaliyetlere daha fazla yat›r›m yapmam›z gerekir? Nedenlerini aç›klay›n›z. TÜ‹K.634.007.914.000 2.634. SINIF 115 .000 7.132.081. deniz ve akarsu potansiyeline sahiptir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Özellikle enerji üretimi sulama ve içme suyu sa¤lama bak›m›ndan akarsular›m›z büyük önem tafl›r.787. Ülkemiz co¤rafi konumu. Bunlar›n d›fl›nda deniz ve göllerimizde bal›kç›l›k.Ülkemizin Kaynaklar› TABLO: ÜLKEM‹Z GEL‹RLER‹ ‹ÇER‹S‹NDE SANAY‹ KOLLARININ DA⁄ILIMI SANAY‹ KOLLARI GIDA DOKUMA.322.000 41. Etkinlik Denizlerimizde bal›kc›l›k yap›lmaktad›r.000 7.371. DER‹.334. 2011 . 2011 fl Yukar›daki tablo ve grafige göre ülke ekonomisinde en çok hangi sanayi kolu önemlidir. tuz üretimi.962.350.077.000 % 18 17 3 31 6 18 7 100 TÜ‹K. Bu sanayi kolunun ürünlerine örnekler verin.000 12. Ayr›ca baz› akarsular›m›zda su sporlar› yap›lmaktad›r.462.5.429. G‹Y‹M ORMAN ÜRÜNLER‹ K‹MYA TOPRAK VE Ç‹MENTO ÜRÜNLER‹ MAK‹NE VE OTOMOT‹V ÜRÜNLER‹ MADEN TOPLAM DE⁄ER/ TL 7.000 2. turizm gibi alanlarda da faydalan›lmaktad›r. Dokuma Sanayi kollar› Da€›l›m› Barajlar enerji üretiminde önemli bir yere sahiptir. ÖÇK 4. iklimi ve yer flekillerinin etkisi ile zengin göl.000 1.

4. sormak istedi¤imiz konular› belirledik. Burada kendi iflini yapmak istiyordu. Yetkililer biOrganik sebze üretimi zi karfl›lad›¤›nda babam sorular› sormaya bafllad›. fl Siz organik tar›m hakk›nda neler biliyorsunuz? 116 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak organik tar›m›n nas›l yap›ld›¤› konusunda daha çok bilgi edinmemiz gerekiyordu. Babamla birlikte biraz araflt›rma yaparak neler yapabilece¤imiz konusunda fikir edindik. Babam ‹zmir’de bir çiftlikte çal›fl›yor. Biraz para biriktirerek bu bölgede bir tarla sat›n ald›. Babamla ilk ifl olarak ‹nternet’ten organik tar›m hakk›nda bilgi toplamaya karar verdik. Benim ad›m Tar›k. SINIF Organik tar›m alan› . Ünite Yap›yoruz. Buras› iklim ve toprak flartlar› bak›m›ndan organik tar›m yapmaya uygun bir aland›. Buradaki yetkili kiflilerden randevu alarak. Fakat nas›l bir ifl yapaca¤› konusunda karars›zd› ve bu konuda deste¤e ihtiyac› vard›. Sat›yoruz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bütçe a • dayan›flm i rg ve • • pazar • giriflimci • ürün • varsay›m Yaflad›¤›m›z yerde ençok yap›lan ekonomik faaliyetlerin bölgenizde bulunan do¤al kaynaklarla ilgisi var m›? Aç›klay›n›z. Bu konu ile ilgili olarak Tar›m ‹l Müdürlü¤ü’nden bilgi alabilirdik.

çok farkl› ürün yetifltirme imkân› var.6. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Oysa Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda. iflleyecek. Ekolojik tar›m›n amac›.Ekonomiyi desteklemek. . . toprak ve su kaynaklar› ile havay› kirletmeden çevre. . fl Ülkemizde organik tar›m ürünü yetifltiricili¤inin geliflmesi insanlar›n ve di¤er canl›lar›n sa¤l›¤› aç›s›ndan neden önemlidir? Organik tar›m ürünleri ÖÇK 4. herkes organik tar›m yapabilir mi? Yetkili: Organik tar›m ürünleri üretecek. . Ancak. Babam: Organik tar›m›n yararlar› nelerdir? Yetkili: Herfleyden önce toprak erozyonunu önler.Enerji tasarrufu yapar. . Babam: Peki.Ülkemizin Kaynaklar› Babam: Organik tar›m hakk›nda bize k›saca bilgi verirmisiniz? Yetkili: Organik tar›m di¤er ad›yla “ekolojik tar›m” üretimde kimyasal madde kullanmadan üretimden tüketime kadar her aflamas› kontrollü ve sertifikal› tar›msal üretim biçimidir. kurutulmufl incir ve üzüm üretimiyle bafllad›. Biz bu konuda özel sektöre ve yerel yönetimlere organik tar›mla ilgili yat›r›m projeleri haz›rl›yoruz. hayvan ve insan sa¤l›¤›n› korumakt›r. Babam: Organik tar›m ile ilgili olarak Türkiye'de gelinen nokta nedir? Yetkili: Türkiye'de organik tar›m.Çiftçilerin ve tar›msal iflletmelerde çal›flan insanlar›n sa¤l›¤›n› korumak.Daha nitelikli ürün elde etmek. bitki.Kimyasallar›n insanlar üzerindeki olumsuz etkilerinden korur. SINIF 117 .Gelecek nesilleri korumak bafll›ca yararlar›d›r. Türkiye'de organik tar›m tamamen ithalatç› flirketlerin belirledi¤i ölçütlere göre yap›l›yor. ithal veya ihraç edecek kiflilerin faaliyette bulunabilmeleri için G›da. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤›ndan yetki alm›fl kurulufllar›ndan biriyle sözleflme yapmalar› zorunludur. pazarlayacak. .Su kalitesini korur. .

Türkiye'de üretilen organik ürünlerin yüzde 98’i ihraç ediliyor. Bakanl›¤›m›z bu alanda üretimde bulunmak isteyen çiftcileri her türlü dan›flmanl›k hizmetleri ve kredi deste¤i sa¤lamaktad›r. G›da. Kurutulmufl baz› organik tar›m ürünleri ARAfiTIRINIZ Yak›n çevrenizde organik tar›m ürünü üreten veya satan bir tarla. Organik tar›m›n en önemli özelli¤i. Dan›flman: Ben teflekkür ederim. Babam: Bize son olarak organik tar›m hakk›nda söyleyece¤iniz bir fleyler var m›? Dan›flman: Türkiye'de son y›llarda ifllenmifl organik ürünlerin miktar› da artmaya bafllad›.4. bahçe veya dükkan varsa ziyaret ederek bunlar›n hangi ürünler oldu¤unu not ediniz? ÖÇK 4. SINIF . Babam: Verdi¤iniz bilgiler için çok teflekkür ederiz. Etkinlik 118 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. daha kârl› olaca¤›n› düflünüyordu. Ancak pazarlama iflini yurt içinde yapman›n. Avrupa'n›n pazarlama ve üretim tekniklerini Türkiye'deki yat›r›mc›ya tafl›maya çal›fl›yoruz. insan ve çevre sa¤l›¤›n› destekleyen bir tar›m biçimi olmas›. Bu bilgileri ald›ktan sonra babam. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤› verilerine göre Türkiye'de 7 bin 364 üretici.7. az ve öz üretim yap›lmas› gerekiyor. ‹hraç etti¤imiz ülkelerden Almanya ilk s›rada yer al›yor. Ünite Babam: Organik tar›m üreticilerine neler önerirsiniz? Dan›flman: Özellikle yerel ve kalitesi yüksek ürünlerin d›fl pazarlarda daha fazla flans› bulunuyor. Çok ürün elde etme anlay›fl› yerine yüksek kaliteli. 829 iflletmede de bu ürünler iflleniyor. 22 bin 771 hektar alanda kurutulmufl organik meyve üretiyor. organik tar›m ifline girmeye karar verdi.

Ben de ilk ifl olarak yetifltirece¤imiz ürünün tan›t›m ve pazarlamas› için bir broflür tasarlad›m. Organik ürünler. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹zmir’in iklim. Söyleyelim 1. organik ürünleri kullan›rken biz neden kullanmayal›m? Hem lezzetli hem sa¤l›kl› hem de do¤al… AMAN D‹KKAT !!! fl Organik tar›mla elde edilen ürünleri seçin. Babama broflürü elektronik postayla ulaflabildi¤imiz herkese yollayabildi¤imizi. ulafl›m ve pazarlama imkânlar›n›n elveriflli olmas› nedeniyle çilek yetifltirmeye karar verdi. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda organik tar›m›n yap›lmas› için önerileriniz neler olurdu? Tart›fl›n›z. fl Uluslararas› sertifikalar› olan organik tar›m ve hayvanc›l›k ürünlerini tüketerek organik tar›m›n yayg›nlaflmas›na katk›da bulunun. fl Tar›k ve babas› bir giriflimci olarak hangi çal›flmalar› yapt›? fl Tar›k’›n haz›rlad›¤› broflürde dikkatinizi en çok hangi nokta çekti? Neden? Düflünelim. su kaynaklar›. SINIF 119 . B ‹ Z Ç ‹ L E K Y E T ‹ fi T ‹ R ‹ Y O R U Z SA⁄LI⁄INIZI SEV‹YORSANIZ ORGAN‹K ÜRÜNLER‹ TERC‹H ED‹N. böylece ürünümüzün tan›t›m›n› ve pazarlamas›n› daha k›sa yoldan yapabilece¤imizi söyledim. di¤erlerine göre daha fazla yararl› madde içermektedir. fl Organik tar›mla elde edilen sebzeler. Organik ürünlerin di¤er ürünlerden fark› nedir? 3. neden yurt d›fl›na ihraç ediliyor? 2.Ülkemizin Kaynaklar› Babam. Bütün dünya.

Ayr›ca yararland›¤›m›z kütüphaneler. Kanunlara uymak ve sayg›l› olmak bir vatandafll›k görevidir. devletin millet ve ülkeye karfl› yerine getirmeye mecbur oldu¤u görevlerini yapabilmesi için gereken giderlere bireyin kat›lma pay›d›r: “Askerlik nas›l bir vatan borcu ise vergi de vatandafl›n ödemesi gereken borcudur. Annesinin sözlerini dikkatle dinleyen Ayfle çok flafl›rm›flt›. Ancak yine de akl›na tak›lanlar vard›. Günlük ÖÇK ihtiyaçlar›m›z için sat›n ald›¤›m›z baz› ürünler için vergi veriyoruz. annesinin kendisine verdi¤i listeyi alarak al›flverifl yapmak üzere markete gitti. Bak. SINIF . vergi nedir anlat›rm›s›n? diye sordu. Ayfle: Nas›l vergi veriyoruz anneci¤im? Anne: Gelirimizin belli bir oran›n› vergi olarak veriyoruz. neden önemli diye sordu? Anne: Çünkü yapt›¤›n her al›flveriflinde fifl ya da fatura almal›s›n. parklar. Ayfle’ye fifl al›p almad›¤›n› sordu. ne yap›yor bu vergilerle? Anne: Devletimizin bize hizmet sunabilmesi için paraya ihtiyac› vard›r. Anayasa’m›z›n 73. fl Atatürk vergi vermeyi neden askerlik yapmayla eflde¤erde tutmufltur? 120 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.4. “Herkes. Devlet. sat›c›ya kal›r. Cilt 1 s:439) diyerek vergi vermenin önemini vurgulam›flt›r. Fifl alman›n bu kadar önemli oldu¤unu bilmiyordu. Vergi vermek vatandafll›k görevlerimizden biridir. baraj. Ünite Vatandafll›k Borcumuz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM r • vergi • de¤e • kurum • tüketim • tasarruf • bütçe Sizce devlet vatandafllar›na yapt›¤› hizmetlerin harcamalar›n› nereden karfl›l›yor olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Bir k›sm› ile çal›flanlar›n ücretlerini karfl›lar. Anne: Elbette k›z›m. toplad›¤› paralar›n bir k›sm›n› ülkemizin ve bizim güvenli¤imizi sa¤lamak için kullan›r. Oysa herkes devlete vergi ödemek zorundad›r. kamu giderlerini karfl›lamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür. arsa gibi sahip oldu¤umuz gayrimenkul ve mallar›m›z için de y›ll›k vergi öderiz.8. Etkinlik Ayfle: Devlet bu paray› neden topluyor. yol. araba. 4. köprü. Devletin. spor sahalar› bizim verdi¤imiz vergilerle yap›l›r. fiflin üzerinde senin bu al›flveriflten dolay› ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak kesildi¤i gösteriliyor. maddesinde. Bir k›s›m okul. Annesinin istediklerini al›p paras›n› ödeyerek al›flverifl fiflini ald›. Ayr›ca ev. kanunlara uygun olarak vatandafllar›n›n gelirlerinden belli bir oranda toplad›¤› paralara vergi diyoruz.” denilmektedir. Ayfle: Evet anneci¤im. fabrika yapt›r›r. Ayfle: Peki anneci¤im.” (Atatürkçülük. Bu fifli almam. Ayfle. hastane. diyerek fifli annesine uzatt›. al›flverifl tutar›n› kasaya ödeyince kasiyer paran›n üzeri ile al›flverifl fiflini de birlikte verdi. E¤er al›flverifl fiflini almazsan senin devlete vermen gereken para. Atatürk de vergi vermenin önemini dile getirmifl ve vergi için “Vergi. Annesi.

Vergilerimizi ödemezsek devlet hizmetlerini düzenli yürütemez. Atatürk Atatürkçülük. telefon. s. asl›na bakarsan sen de vergi veriyorsun k›z›m. Ayfle: Vergilerimizi ödemezsek ne olur? Anne: Vergi vermek. Ülkemizin savunmas› güçlü olmaz.Ülkemizin Kaynaklar› fl Faturalar›n›z› (elektrik. ben de vergi veriyor muyum? Vergi Dairesi Anne: Evet. Bundan sonra al›flverifl yaparken fifl yada fatura alma konusunda daha dikkatli olaca¤›m. fiöyleki: Biz sana harçl›k veriyoruz ve sen onunla gidip bir fleyler al›yorsun. Hizmetlerin aksamamas›. Ayfle: Benim hiçbir kazanc›m yok. ÖÇK 4. cilt 1. kutsald›r. Vergi hakk›nda çok fley ö¤rendim senden. bir vatandafll›k borcudur. yat›r›m yapamaz. Etkinlik Düflünelim. Al›flverifl fiflini dikkatli bir flekilde incelersen orada ald›¤›n ürün karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak gitti¤ini görürsün. 439 fl Ülkemizdeki vergi dairelerinin kap›lar›n›n üzerinde neden bu Atatürk’ün sözü yer almaktad›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Söyleyelim Vergi vermek neden bir vatandafll›k görevi olarak kanunlarla zorunluluk alt›na al›nm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Vergilendirilmifl kazanç. O ald›¤›n fleylerin karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n bir bölümünü vergi olarak veriyorsun. su. insanlar›n sorunsuz yaflayabilmesi için herkesin vergisini zaman›nda ve düzenli olarak ödemesi gerekiyor. anneci¤im. do¤al gaz) inceleyiniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.9. hangi tür vergi kesintilerinin yer ald›¤›n› belirleyiniz. Ayfle: Teflekkür ederim. SINIF 121 .

Zeynep’in verdi¤i örnekten yola ç›karak “Do¤al kaynaklar› kirletmemek. Ö¤retmeni. Çünkü do¤al kaynaklar. gelecek nesillerin de kullanaca¤› kaynaklard›r. do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›m›n›n insan yaflam›na olumsuz etkileri nelerdir? fl Gelecekte dünyam›z› hangi sorunlar›n bekledi¤ini düflünüyorsunuz? 122 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak bu bize onlar› istedi¤imiz gibi kullanma hakk›n› vermiyor. Arkadafllar.4. do¤al kaynaklar do¤ada var olan kaynaklard›r. korumak için neler yapabiliriz?” konusunda ö¤rencilerinden araflt›rma yapmalar›n› ve s›n›fta sunmalar›n› istedi. Zeynep. SINIF . Hava. kirli suyun ›rma¤a kar›flmas›na çok üzülmüfltü. Ünite Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m ÖN HAZIRLIK Do¤al kaynaklar›m›z›n korunmas› gelece¤imiz aç›s›ndan neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • do¤al kaynak • bütçe • yat›r›m • tüketim lar Zeynep. su ve toprak kirlenmekte. Çevre kirlili¤inin artmas› ve do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›lmas› günümüzde dünyada h›zla artmaktad›r. Okula geldi¤inde derste ö¤retmenine gördüklerini anlatt›. kirli sulardan kaynaklanan hastal›klar da artmaktad›r. Zeynep ve arkadafllar› konuyla ilgili yapt›klar› araflt›rmay› arkadafllar›yla paylaflt›. hava kirlili¤i toprak kirlili¤i deniz kirlili¤i su kirlili¤i fl Sizce. Dolay›s›yla da bu kaynaklar›n kullan›m hakk› toplumun yani hepimizindir. Fabrikan›n kenar›nda bir ›rmak vard›. Bu kirli su hem çok pis kokuyor hem de ›rma¤›n suyunun rengini de¤ifltiriyordu. Kirlilik artt›¤› için baz› deniz canl›lar› da yok olmaktad›r. o gün okula giderken bir fabrikan›n yan›ndan geçiyordu. Fakat fabrikadan ›rma¤a kirli sular ak›yordu.

Ancak çay›r.3 milyar kifli su s›k›nt›s› çekmekte.gov. fl Topraklar›n insan yaflam›ndaki yerini aç›klay›n›z.gelecek neslin ihtiyaçlar›n› yok ca %2. Bu rakam.gov. tatl› su kaynaklar› bunun yaln›z. kirlilik.tr (2011) mektedir. mera ve ormanlar›m›z tarlaya dönüfltürülmek amac›yla yok edil- Türkiye arazisinin kullan›m durumu www.000 m3 olmas› gerekirken bu miktar Türkiye’de 1. son 25 y›l içinde % 60 artt›¤›n› biliyor muydunuz? Hektar Toprak Varl›¤› Ülkemizde topraklar›n kullan›m alan› yanda verilen grafikteki gibidir. lar›n›n yanl›fl kullan›m›. Biliyor muydunuz? K›z›l›rmaktan bir görünüm Su kullan›m›n›n.tr Su Varl›¤› ! Tart›flma fl Su kaynaklar›n›n azalmas› insan yaflam›n› nas›l etkiler? Tart›fl›n›z. Dünyam›z›n %70’i su‹sraftan kaç›nal›m. SINIF 123 .gap. bilinenin aksine. Ormanlara da önem vermemiz ve onlar› korumam›z gerekir.10. 4. Günümüzde yaklafl›k 1. Gelecek 25 y›lda bu ÖÇK say›n›n 2 kat›na ç›kaca¤› tahmin ediliyor.430 m3tür. Ormanlar bir ülkenin akci¤eridir. Bu da tar›m› gelifltirelim derken hayvanc›l›¤›n gerilemesine ve ormanlar›m›z›n yok olmas›na neden olmaktad›r. Mera ve ormanl›k bir alan Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Tar›m. Topraktan uzun süreli¤ine yararlanabilmek için onu oldu¤u flekilde ve do¤al güzellikleriyle korumak gerekir.meteor. Bugün yeryüzü nüfusunun beflte biri. su kaynaketmeyelim. ülkemiz için önemli bir ekonomik faaliyettir.Ülkemizin Kaynaklar› Bafll›ca do¤al kaynaklar›m›z› flu bafll›klar alt›nda inceleyebiliriz: Yeryüzündeki tüm canl›lar için yaflam›n temel kayna¤› olan kullan›labilir su giderek azalmaktad›r. Tar›m için de topra¤a ihtiyac›m›z var. temiz ve içilebilir suya sahip de¤il. Türkiye’nin su zengini olmad›¤›n› gözler önüne seriyor. larla kapl› olmas›na ra¤men. www. Etkinlik Bir ülkenin su zengini olabilmesi için kifli bafl›na düflen y›ll›k ortalama su miktar›n›n en az 10.5’idir. alan kayb› gibi nedenlerden dolay› sa¤l›kl›. Ayr›ca hayvanc›l›k için de çay›r ve meralar önemlidir. Bunlar›n içinde en büyük bölüm ekili dikili alan olarak ayr›lm›flt›r.

gov. Türkiye orman alanlar›n›n co¤rafi bölgelere göre da¤›l›m› www. hatta büyük bir canl› organizmad›r. herkesin duyarl›l›k gösÖÇK termesi gereken bir konudur. Ancak rezerv yönünden çok zengin de¤iliz. tala açma gibi nedenlerle h›zla yok edilmektedir. tükenebilir olmalar›d›r. Bu önemli zenginli¤in gelecek kuflaklara aktar›labilmesi. hayvan otlatma. Çok say›da bitki ve hayvan topluluklar›ndan oluflan bir yaflam birli¤i. orman yang›nlar›. Ormanlar. konuflmas›n› geri dönüflümle ilgili bilgiler vererek sürdürdü. Bu görevi sadece devletin ve sivil toplum kurulufllar›n›n sorumlulu¤u gibi görmemeliyiz.meteor. Ancak ormanlar›m›z. linyit. Etkinlik n›lmad›¤› takdirde tükenece¤i flüphesizdir.tr (2011) Ülkemizin ormanlar›da canl› çefletlili¤i bak›m›ndan oldukça zengindir.11. Tafl kömürü.Ülkemizin Kaynaklar› Orman Varl›¤› Ormanlar. tabiat park› gibi koruma alanlar›n›n say›s›n›n art›r›lmas›yla mümkündür. Bu yüzden madenlerimizi de dikkatli kullanmak zorunday›z. 124 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yaln›zca a¤açlar›n bulundu¤u genifl alanlar de¤ildir. Madenlerin önemli özelli¤i. Gelecekte do¤al kaynaklar›m›z›n yok olmamas› için bugünden gerekli tedbirleri almal›y›z. Bu. Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rs›z olmad›¤›. at›klar›n geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas› için de çal›flmalar yap›lmaktad›r. tabiat› koruma alan›. Yeralt› Kaynaklar› Türkiye. yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan oldukça zengindir. en önemli do¤al kaynaklar›m›zdand›r. millî park. dikkatli kulla4. bilinçsiz yararlanma. Do¤al kaynaklarda israf› önlemenin yan›nda. Üzerimize düflen görevleri bilmeli ve yerine getirmeliyiz. Zeynep. halk›n bilinçlenmesi. bor ülkemizde en fazla ç›kar›lan madenlerimizdir. SINIF .

bak›r. Bu nedenle tüketimi azaltmak. kurflun. Bu dünya bizim. kauçuk. Benzer flekilde kat› at›klardan ayr›lan k⤛d›n yeniden iflleme sokulmas› için gerekli Büyük olan enerji. dünya nüfusunun artmas› ve tüketim At›klar›n ham madde gibi al›flkanl›klar›n›n de¤iflmesi nedeni ile her geçen gün azalmaktakullan›larak flifle. Örne¤in. Bu noktada geri dönüflüm. Di¤er önemli bir husus. kutu. cam gibi maddelerin geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas›. Etkinlik olumlu etki yapacakt›r. 4. Geri dönüflüm. yok etmeyelim. Yeni ifl imkânlar› ve gelecek kuflaklara do¤al kaynaklardan ! ! yararlanma olana¤› sa¤layacakt›r. niçin önemlidir?” Bu soruya farkl› cevaplar verilebilir: 1. elimizden önemli oranda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. de¤erlendirilebilir nitelikli at›kplastik. . Ham maddenin azalmas› ve do¤al kaynaklar›n h›zla tükenmesi sonucunda ÖÇK ekonomik problemler ortaya ç›kabilir. d›r. Bu flekilde bir alüminyum kutunun geri dönüflümünden % 96 oran›nda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. ekonomi üzerinde 4. Enerji tasarrufu sa¤lan›r. bu sayede çevre kirlili¤inin önemli ölçüde önlenmesidir. do¤al kaynaklar›m›z›n tükenmesini önler. gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. normal ifllemler için gerekli olan›n % 50’si kadard›r. Örne¤in. Benzer flekilde plastik at›klar›n›n geri dönüflümü ile petrolden tasarruf sa¤lanabilir. geleni yapal›m. At›klar›n önemli bir miktar›. Geri dönüflümün uygulanmas› ile at›klar›n tafl›nmas› ve depolanmas› ifllemleri. k⤛t. ve bu cevherin saflaflt›r›lma ifllemlerine gerek olmadan üretim gerçeklefltirilebilmektedir. gübre gibi yeni bir ürüne lar› geri dönüfltürerek do¤al kaynaklar›m›z› verimli kullanmak zodönüfltürülmesidir. 2. k⤛t. Yukar›daki flark›da. Geri dönüflüm. malzeme üretiminde endüstriyel ifllem say›s›n› azaltmak suretiyle enerji tasarrufu sa¤lar.Ülkemizin Kaynaklar› Geri dönüflüm Demir. runday›z. SINIF 125 . kirletmeyelim. Ülke ihtiyaçlar›n› karfl›layabilmek için ithal edilen ürünlere ödenen döviz miktar›n› da azalt›r. k⤛d›n geri dönüflümü ile ormanlarda a¤açlar›n daha az kesilmesini sa¤lam›fl oluruz. 3.12. do¤al kaynaklar›n korunmas› niçin isteniyor? “Geri dönüflüm.. Birbirimize zehretmeyelim. GER‹ DÖNÜfiÜM Do¤al kaynaklar›m›z.. kullan›lan enerjiden büyük ölçüde tasarruf edilir. me‹sraf› tal içecek kutular›n›n geri dönüflümü iflleminde bu meönleme ad›na yapt›¤›m›z taller do¤rudan eritilerek yeni ürün hâline dönüfltürülfleyler. Do¤al kaynaklar›m›z korunur. Bu dünya bizim. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. çelik. . plastik. At›k miktar› azal›r. ne olursa olsun dü¤ünde bu metallerin üretimi için kullan›lan maden cevheri yararl›d›r. daha kolay olacakt›r. geri dönüfltürülebilen ve yeniden kullan›labilir malzemelerden yap›lmaktad›r.. Ayn› flekilde cam ve plastik at›klar›n da geri dönüflümünden küçük demeyelim..

Sizin çözüm önerileriniz nelerdir? 4.4. Do¤al kaynaklar›m›z› korumak kimin görevidir? 3. göllerimizin. • Piknik yapt›¤›m›z alan›. • Kullan-at piller yerine. parklar›m›z›n çöplük olmad›¤›n›. Kirli su ar›tma tesisleri • Difl f›rçalarken suyu sürekli aç›k b›rakmayal›m. • Herhangi bir ürünü al›rken geri dönüflümlü olmas›na dikkat edelim. yollar›m›z›n. Geri dönüflüm kutular› • K⤛tlar›m›z›. • Ormanlarda atefl yakmayal›m. • Çamafl›r ve bulafl›k makinesini tam kapasitede doldurmadan çal›flt›rmayal›m. çöplerin yerinin çöp kutular› oldu¤unu unutmayal›m. kullan›lm›fl k⤛tlar› geri kazanal›m. • Balkonlar› ve merdivenleri hortum kullanarak y›kamak yerine paspas yapal›m. ileride bizim yaflant›m›z› veya gelecek nesillerin yaflant›lar›n› nas›l etkiler? 126 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. • Çöplerimizi ay›rarak onlar için ayr›lm›fl olan çöp kutular›na atal›m. Çöp at›p çevreyi kirletenleri mutlaka uyaral›m. yeniden doldurulabilir pilleri kullanal›m. Söyleyelim 1. sürekli kullanabilece¤imiz bez torba ve fileleri tercih edelim. Do¤al kaynaklar›m›z›n bilinçsizce tüketilmesi. Do¤al kaynaklar›m›z› kullan›rken nelere dikkat etmeliyiz? 2. defterlerimizi tutumlu kullanal›m. buldu¤umuz gibi temiz b›rakal›m. gilen han i z i n i iler lanab i çöp ¤ k a e s d Ev flümü dönü i r e g yap›rinin neler n i ç i lir? unun Siz b nuz? yorsu EM GÖZL Düflünelim. SINIF . Ünite Peki bunlar›n yan›nda biz ne yapabiliriz? Bununla ilgili size birkaç öneri sunabilirim: • Bir kere kullan›p ataca¤›m›z pofletler yerine. • Denizlerimizin.

SINIF 127 . bugün neler yaflad›¤›m› anlatay›m. Daha sonra da bana ifl baflvuru formunu vererek doldurmam› istedi. A¤abeyi. ‹fi BAfiVURU FORMU Ad›n›z Soyad›n›z En son mezun oldu¤unuz okul Bildi¤iniz yabanc› diller ve düzeyi Sahip oldu¤unuz sürücü belgesinin s›n›f› Seyahat etmeye engel bir durumunuz var m›? Varsa nedir? ‹fl deneyiminiz / referanslar›n›z Hobileriniz Bilgisayar sertifikan›z var m›? Varsa düzeyiniz FOTO⁄RAF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” ilan›n› gördüm ve ifl görüflmesi için verilen adrese gittim.Ülkemizin Kaynaklar› Mesle¤imi Seçerken ÖN HAZIRLIK 1. Herkes. büyük bir flirket olduklar›ndan yurt içinde ve yurt d›fl›nda ifl yapt›klar›ndan bahsetti. akflam eve can s›k›nt›s› ile gelmiflti. dedi. bana sat›fl sorumlusu arad›klar›n› söyledi. Beyin göçü dendi¤inde akl›n›za neler geliyor? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • meslek • varsay›m • iflsizlik Nitelikli ‹nsan Gücü Fatma’n›n a¤abeyi Ali. her mesle¤i yapabilir mi? Neden? 2. 3. Fatma. fiimdiden sana da ders olsun. Fatma. çay için kardefline teflekkür etti ve anlatmaya bafllad›: — Bugün gazetede bir flirketin “Eleman Aran›yor. a¤abeyine bir çay getirdi ve yan›na oturarak merak içinde konuflmas›n› bekledi. ifl ar›yordu. Nitelikli insan gücünün yetiflmesin de e¤itimin rolü nedir? Bunun ülkemiz aç›s›ndan önemini de¤erlendiriniz. Ali. a¤abeyine bugün ifl görüflmesine gidip gitmedi¤ini ve neden can›n›n s›k›ld›¤›n› sordu. Ali: — Gel kardeflim. fiirket müdürü. Müdür.

Atatürk’ün e¤itime önem veren sözleri sana rehber olsun. benim yapt›¤›m› yapma.Bizim arad›¤›m›z özelliklerin ço¤u. kardefline “Kelebek etkisini biliyorsun. fiimdi yaflad›klar›m. ülke ekonomisini olumsuz yönde etkiler. o da bir baflkas›n› etkiler. Bizim için nitelikli insan çok önemlidir. . Müdür.13.4. kendine bir hedef seç. a¤abeyini dikkatle dinliyordu.” fl Kelebek etkisine siz bir örnek verebilir misin? Fatma. bilmiyorum. Yapt›¤›m ifl baflvurular›nda genelde böyle özellikler ve nitelikler istiyorlar. Bu da ifl ve zaman kayb› demekti. sana örnek olsun. fiirket müdürünü dikkatle dinledim ve hak verdim gerçekten. Benim gibi herkes kendini gelifltirmeden bir ifle girecek olursa yapaca¤› ifli ö¤renene kadar epey zaman geçer.atam. Derslerime çal›flmad›m ve liseden sonra okula devam etmedim. Böylece ileride nitelikli bir eleman oldu¤un için k›sa sürede ifl sahibi olabilirsin. Kendimi gelifltirecek hiçbir fley yapmad›m. Bir ifl yerinin iflini aksatmas› di¤erini. ve 4. Ben. ifli bilmeyen elemanlar yüzünden aksar. zaman›nda okulumu önemsemedim. Üniversite bitiren arkadafllar›m›n hepsi flimdi ifl sahibi. Etkinlik 128 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. nitelikli olmayan. yay›la yay›la ülke ekonomisine kadar gider ve onu da olumsuz etkiler. Zaman›nda yap›lmas› gereken ifller.14. Bu yüzden de sürücü belgenizin olmas› gerekir. Ali. sizde yok. Sen.” “Bir yandan bilgisizliği ortadan kaldırmaya uğraşırken bir yandan da memleket evladını toplumsal ve ekonomik hayatta aktif şekilde etkili ve verimli kılabilmek için zorunlu ilk bilgileri uygulamalı bir biçimde vermek metodu. Ali devam etti: “‹flte böyle kardeflim ve biliyorsun bunu ben ilk kez yaflam›yorum. fiirketler. eğitimimizin temelini oluşturmalıdır. formu inceledikten sonra bana dönüp. o da di¤erini. SINIF . “Bu da ona çok benziyor. fiimdi yapt›¤›m›n ne kadar kötü oldu¤unu görüyorum. Kemal ATATÜRK www. Bu kay›plar hemen flirketi. Bu dalga.tr ÖÇK 4.” M. Derslerine çal›fl. Biz yurt içi ve yurt d›fl› çal›flan bir firma oldu¤umuz için en az bir yabanc› dil bilen birine ihtiyac›m›z var. Ben 25 yafl›na geldim. Ünite Formu doldurup daha sonra flirket müdürüne verdim. Bu yafltan sonra kendimi nas›l gelifltirebilir ve bir ifl bulabilirim.gov.” dedi. ülke ekonomisine katk› sa¤layan kurumlard›r. sak›n. onun için hangi niteliklere sahip olman gerekiyorsa onlara sahip olmak için u¤rafl. Ayr›ca yurt içindeki faaliyetleri-mizi sürdürmek için de arabayla flehirleri gezip birkaç gün kalman›z gerekebilir.

SINIF 129 . Kendisinin flimdiden. el becerileri zay›f bir insan›n t›p okumas›. Kiflisel özelliklerinin uydu¤u tek bir meslek yok elbette. hangi mesle¤i seçecekti? Her mesle¤i yapabilir miydi? Mesle¤ini neye göre seçmeliydi? Sadece istemesi yeterli miydi? Yoksa o meslek için baz› yeteneklere sahip olmas› gerekiyor muydu? Bu sorular›n cevab›n› ö¤renmek için okulundaki rehber ö¤retmene gitmeye karar verdi. Mesle¤ini sevmezsen kendini gelifltirmek için çal›flmazs›n. ülkene de faydal› olamazs›n. Kiflisel özellikler ve mesle¤in gerektirdi¤i özelliklere ne kadar uygunsan baflar›l› olma flans›n da o kadar artacakt›r. bireyin kendi ruhsal ve bedensel yap›s›n›n da. hâlâ yapabilece¤i fleyler var m›? fl Sizin Ali’ye önerileriniz ne olurdu? Fatma. Bir taraftan toplumsal hayatta bizzat faal ve faydal›. ancak bu surette olur. millî e¤itim iflleridir.16. Çünkü kendimize uygun bir meslek seçimi ancak kendimizi tan›mam›zla mümkündür.15. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.gov. M. Millî e¤itim ifllerinde. Sosyal hayat›m›z›n ihtiyaçlar›na uygun olmas› 2. Ayr›ca baflka mesleklerin gerektirdi¤i özelliklere de sahip olabilirsin.atam. Ertesi gün okula biraz erken gitti. Fatma’y› dinledi ve flunlar› söyledi: — Aferin Fatmac›¤›m! Bu konular› benimle paylaflmakla çok iyi yapt›n. Meslek seçiminde önemli olan. yok4. fl Ali kendini gelifltirmek için gerçekten geç mi kalm›flt›? Peki. kesinlikle muzaffer olmak laz›md›r. Böyle bir durumda da bunlar›n içinden gerçekten seÖÇK vece¤in bir mesle¤i seçmelisin. Bence bu program›n iki esasl› noktas› vard›r: 1. seçece¤i mesle¤e uygun olmas›. ve sa o iflte verimli olamazs›n.” M. Çünkü mesle¤ini severek ve isteyerek yapmal›s›n.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözlerini dikkate alarak ülke ekonomisinin geliflmesinde e¤itimin önemini aç›klay›n›z. Kemal ATATÜRK www. Etkinlik Böylece çal›flt›¤›n kuruma da. 4. Rehber ö¤retmene kendisiyle konuflmak istedi¤ini söyledi. istedi¤i mesle¤i belirlesi ve ona göre yönelmesi gerekti¤ini düflündü. Peki. Kan görmeye dayanamayan. Bu zaferin sa¤lanmas› için hepimizin tek vücut ve tek düflünce olarak esasl› bir program üzere çal›flmas› gerekir. Rehber ö¤retmen. cahilli¤in yok edilmesidir. verimli elemanlar yetifltirmek laz›md›r. Bir milletin hakiki kurtuluflu. Bir mesle¤i seçerken kiflilik özelliklerinin yan›nda. ayn› derecede önemlidir. Kemal ATATÜRK www. sizi bu konularda yönlendirmek. Bizim amac›m›z. Mesle¤imizi seçerken kendimizle ilgili düflünme f›rsat› buluruz. kiflinin do¤ru bir de¤erlendirme yapabilmesidir.gov.atam.Ülkemizin Kaynaklar› En önemli ve verimli görevlerimiz. yanl›fl bir seçim olabilir.tr “Millî e¤itim program›m›z›n temel tafl›. ça¤›n gereklerine uymas›d›r. a¤abeyinin durumuna gerçekten çok üzüldü. Bu da ilk ve orta ö¤retimin uygulamal› bir flekilde olmas›yla mümkündür.

nitelikli ve yetenekli insan›n ve ifl gücünün yetiflti¤i ülkede de¤il de baflka bir ülkede çal›flmas›d›r. bilgi. terlemek de¤ildir. ülke ekonomisi için çok önemlidir. M. Seçece¤iniz mesle¤in gerektirdi¤i e¤itim.tr Beyin Göçü Fatma. matematikçi. Kendi kaynaklar› ile yetifltirdi¤i e¤itimli bireyleri kaybeden. Fatma. kimyager. BEY‹N GÖÇÜ: ‹yi e¤itim görmüfl. Fatma’n›n araflt›rmac› yönünün a¤›r bast›¤›n› gören rehber ö¤retmen. biyolog. Bilgi Kutusu 130 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bir meslek için sadece üniversite bitirmek yeterli olmayabilir. Ancak bu nitelikli insan. t›p teknisyeni gibi örnekler verdi.4. Üniversite d›fl›nda baflka e¤itimler de gerekebilir. fl Siz. az geliflmifl veya bizim gibi geliflmekte olan ülkelerin beyin göçü. Zaman›n gereklerine göre bilim. Bunlardan kendisine en uygun olan› seçecekti. Seçti¤i meslek için “Hangi derslerde baflar›l› olmak ve hangi e¤itimi almak gerekir?” konusunu araflt›racak ve o yönde e¤itim alacakt›. fizikçi. Kemal ATATÜRK www. ülke içinde kal›r ve çal›fl›rsa. Ülkemizin kalk›nmas› için nitelikle meslek sahiplerine ihtiyaç var. Fatma — O nedenle flimdiden benim için uygun bir mesle¤i seçmem ve kendimi ona göre yönlendirmem gerekiyor. Ancak ben henüz hangi mesle¤i istedi¤imi bile bilmiyoÖÇK rum. Geliflmifl ülkelerin yetiflmifl beyinlere daha yüksek ücret ve daha iyi olanaklar sa¤lad›¤›. ülkeler aras›ndaki geliflmifllik fark›n›n daha da artmas›na neden olmaktad›r. antropolog. belki sana ne yapmaktan hoflland›¤›n konusunda ipucu verebilir. onu de¤erlendirdi. hangi mesle¤i seçmek istiyorsunuz? ‹lgi duydu¤unuz meslekleri s›ralay›n›z. kendine özgü e¤itimi vard›r. Beyin göçü. Ünite — Evet ö¤retmenim.17. kendini gelifltirdikten sonra bu niteli¤ini baflka ülkede kullan›rsa ne olacak?” diye düflündü. dedi. teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. ülke içinde kalmas› gerekmektedir. dedi. Fatma’ya araflt›rmaya dayal› mesleklerden birini seçebilece¤ini söyledi. flimdi sana bir form verece¤im. astronot. bofluna yorulmak. rehber ö¤retmene teflekkür etti. Ö¤retmenin verdi¤i örnek meslekler hakk›nda bir araflt›rma yapmaya karar verdi. flöyle devam etti: — Bütün bunlar› de¤erlendirdikten sonra seçece¤in meslek için gerekli e¤itimi alman da gerekiyor. 4. Etkinlik Rehber ö¤retmen — Anlad›m Fatmac›¤›m.atam. rehber ö¤retmenin odas›ndan ç›karken masan›n üzerinde bir haber dikkatini çekti: “Nitelikli insan gücü. Bu formdaki sorular. bir gerçektir. Çünkü her mesle¤in. Bu mesleklere. Fatma formu doldurduktan sonra rehber ö¤retmen. Bunun için de nitelikli insan ve ifl gücünün. Konuyla ilgili bir dergide okuduklar›n› hat›rlad›: Bir ülkenin geliflmesi için bilim ve teknolojinin yan›nda nitelikli insan gücüne ihtiyac› vard›r. nitelikli insan olman›n kendimiz ve ülkemiz için ne kadar önemli oldu¤unu biliyorum art›k.gov. beceri ve kiflilik özellikleri nelerdir? Çal›flmak demek. geliflmeleri daha da yavafllamaktad›r.” “Ülkemizin insan›. Gerçekten de araflt›rma yapmay› sevdi¤ini düflündü. Rehber ö¤retmen. SINIF .

Söyleyelim 1. ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Beyin göçünü engellemek için neler yapabiliriz? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Biliyor muydunuz? Her mesle¤in kendine özgü e¤itimi vard›r.Ülkemizin Kaynaklar› Yüksek Ö¤retim Kurumu (YÖK) taraf›ndan haz›rlanan bir rapora göre 24 bini Almanya’da. www. Ö¤rencilerimizin geliflmifl ülkelerde yüksek ö¤renim görmeleri elbetteki önemlidir. Bir milleti hür. 4. Refah seviyemizi ancak üretimde bulunarak art›rabiliriz. insan›n e¤itimine yap›lan yat›r›md›r.04. Aksi takdirde ülkemize gelenler. Bir meslek sahibi olmak. Düflünelim.gov. Bunu da bilime. Ancak yurt d›fl›nda e¤itim gören ve yurda dönen yetiflmifl bireylerin de ülkemizde iyi de¤erlendirilmesi ve onlara iyi olanaklar sunulmas› gerekmektedir.2009 En önemli yat›r›m. yurt d›fl›nda ö¤renim görmektedir. Türkiye’nin. 3. s›rada yer ald›¤›n› ve iyi e¤itim gören yüz kifliden 59’unu kaybetti¤ini biliyor muydunuz? (‹nternet Gazete Haberi) 17. neden önemlidir? Beyin göçünün nedenleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Beyin göçünün.atam. yüce bir sosyal toplum hâlinde yaflatan veya esaret ve sefalete terk eden terbiyedir (e¤itimdir).tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözünü dikkate alarak e¤itimin topluma kazand›rd›klar› hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. beyin göçü en fazla olan 34 ülke içinde 24. teknolojiye ve yetiflmifl beyin gücüne gereken önemi vererek baflarabiliriz. 15 bini Amerika Birleflik Devletleri’nde olmak üzere 50 binden fazla Türk genci.tr. 2. tekrar geliflmifl ülkelere gidebilirler. ba¤›ms›z.gov. flanl›. SINIF 131 . Kemal ATATÜRK www.meb. M.

. 132 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. beyin göçü. en çok hangi bölgemizde yo¤un olarak bulunmaktad›r? Neden? Vergi kaç›rman›n ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Do¤al kaynaklar›m›z› korumak için neler yapabiliriz? Meslek seçiminde dikkat etmemiz gereken noktalar nelerdir? 1... 7. Turizm D. 3. Gelecek nesillere güzel bir dünya b›rakmak istiyorsak ... Pamuklu dokuma B. 5... Meslek sahibi olmufl kiflinin ülkesinden baflka bir ülkeye gidip orada çal›flmas› sonucu oluflan.... 4.. Ya¤ üretimi D.... Askere gitmek B.. Afla¤›da verilen sanayi kollar›ndan hangisinin üretimi iklim flartlar›ndan etkilenmez? A. denir.... 6. B. iklim.. Devletin hizmetleri yerine getirmek için bizden ald›¤› paraya .. Ülkemizde ihtiyac›m›z› karfl›layacak kadar ç›kar›lan madenler hangileridir? Yaflad›¤›n›z çevrede ekonomik faaliyetlerden hangisi yayg›n olarak yap›lmaktad›r? Ülkemizde sanayi. hangi ekonomik faaliyetin geliflmesini sa¤lam›flt›r? A. Afla¤›dakilerden hangisi vatandafll›k görevlerimizden biri de¤ildir? A...... At›k miktar› artar.. 5..... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z........... C..... Neden? 4. vergi....... “Geri Dönüflüm” için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. Gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir.... denir. Oy kullanmak C. do¤al kaynaklar. 1. Geçimimizi sa¤lamak için yapt›¤›m›z ifle ... Tar›m ve hayvanc›l›¤›n ülke ekonomisindeki yeri nedir? Örneklerle aç›klay›n›z.4... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.. meslek.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.... Tar›msal faaliyetleri etkileyen en önemli etmen .. C. ifl gücü 1.. D. dir. Seyahat etmek 4........ Tar›m B..ülkemizdeki nitelikli insan gücünün azalmas›na neden olmaktad›r.... SINIF .. pek çok uygarl›¤a ev sahipli¤i yapm›fl olmas› gibi nedenlerle ülkemizde... Üç taraf›nda denizlerin olmas›. Vergi vermek D. 2.. Çimento C... 3... B.... fieker üretimi 3... korumal›y›z. Sanayi C. Do¤al kaynaklar›m›z korunur. 2. Enerji tasarrufu sa¤lan›r. Hayvanc›l›k 2...

. s›rada yer al›r................................................. bor rezervi bak›m›ndan dünyada 1... Sulama III.................................................................................................................................................................................................. ......................................... çok çal›flan insan demektir......................................................................... ‹lgi-kariyer-para C.................................. ... Do¤al kaynaklar›m›z................................................. Yaflad›¤›m›z bölgeye yönelik bir yat›r›m projesi haz›rlad›¤›n›z› düflünün....................................................... ......................... Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.... yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z...... ........................... I..) (........................... Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D..... Bal›kç›l›k II....... I ve II B. Ayçiçe¤i fieker pancar› Çay Üzüm Karpuz ‹ç Anadolu Marmara Bölgesi Güneydo¤u Anadolu Bölgesi Karadeniz Bölgesi Ege Bölgesi E................... Uygun olanlar›n› efllefltiriniz......... Nitelikli insan.........) Türkiye........................ SINIF 133 .............................. 3................. D....... (.............................................................................................. ................) (................... ‹lgi-beceri-para D................. 2.....................Ülkemizin Kaynaklar› 5........................................................... Petrol ihraç eden ülkelerden biriyiz................................................................................. II ve III D................................................................................. ....................... sürekli kendini yenilemektedir......................... ............................................................................................... I ve III C............................. ........................ ‹lgi-kariyer-kiflilik özellikleri Ç.................. 4......................................... 1............................. ‹leride seçece¤imiz meslekle ilgili nelere dikkat etmeliyiz? A........................................................................................................... III ve IV 6.... Afla¤›da baz› ürünler ve en fazla yetifltikleri bölgeler verilmifltir.. ‹lgi-beceri-kiflilik özellikleri B............................................................... ................................ Tuz elde etme Ülkemizde yukar›da verilenlerden hangisinde akarsulardan yararlan›lmaz? A................................... Bölgenizin hangi özelliklerini dikkate alarak ne tür yat›r›m yapard›n›z? Neden? . .................................................................................................................. ........................................................................ Tafl›mac›l›k IV........................) (...... .....................................................

ÜN‹TE Ülkemiz ve Dünya Dünya’m›z› Tan›yal›m Yurdumuzun Kaynaklar› Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz Do¤al Afetlerde Dayan›flma Kültür ve Sanat›n Etkileri 134 Sosyal Bilgiler • 6. SINIF .5.

Yak›n zamanda çeflitli ülkelerde meydana gelen do¤al afetleri araflt›r›n›z. 6.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Ülkemizin bu tür olaylara karfl› nas›l bir yaklafl›m sergiledi¤ini ö¤reniniz. Dünya nüfusunun neden baz› bölgelerde daha yo¤un oldu¤unu araflt›r›n›z. Yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin olan bölgelerinin fazla nüfuslanmas›n›n nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. Bu ülkelerle olan kültürel ba¤lar›m›z› araflt›r›n›z. 4. Son y›llarda yap›lan uluslararas› kültür. Sosyal Bilgiler • 6. sanat ve spor etkinlikleri ile ilgili haber toplayarak s›n›fa getiriniz. SINIF 135 . Türkiye’nin en çok hangi ülkelerle ticaret yapt›¤›n› araflt›r›n›z. 7. Ülkelerin neden birbirlerine ürün al›p satt›¤› konusundaki düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. 3. 5. 2. Dünya haritas› üzerinde Türk Cumhuriyetlerinin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz.

Yandaki haritaya göre nüfusun yo¤un oldu¤u alanlar nerelerdir? Bu alanlar. hangi ülkelerin s›n›rlar› içerisinDünya nüfusunun da¤›l›fl› (2012) dedir? Dünya siyasi haritas›nda da yararlanarak bu ülkelere örnek veriniz. 136 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi nüfus baz› yerlerde yo¤un baz› yerlerde seyrektir. 5. Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • nüfus • flehirleflme • rezerv Dünya Nüfusunun Da¤›l›fl› Yandaki haritada görüldü¤ü gibi dünya üzerinde nüfus her yere eflit ve dengeli da¤›lmam›flt›r. Etkinlik fl Dünya nüfusunun da¤›l›fl›nda iklim özelliklerinin ne gibi etkisi olabilir? Nedenlerini söyleyiniz. SINIF . Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yaflama koflullar›na sahip iklimlerin görüldü¤ü bölgelerde toplanm›flt›r.5. Bu da¤›l›fl› etkileyen faktörler flöyle s›ralanabilir: Nüfusun Da¤›l›fl›n› Etkileyen Faktörler Fiziki Faktörler • Yeryüzü flekilleri • ‹klim özellikleri • Bitki örtüsü • Toprak verimlili¤i • Su kaynaklar› • Co¤rafi konum • Yeralt› kaynaklar› Befleri ve Ekonomik Faktörler • Ulafl›m • Sanayileflme • Ticaret • Tar›m • Madencilik • Turizm • Tarihi faktörler fl Sizin yaflad›¤›n›z yerde nufusun da¤›l›fl›nda hangi faktörler daha etkili olmufltur? Düflüncelerinizi söyleyiniz.1. fl Atlaslar›n›zdan Dünya iklim tipleri da¤›l›fl› haritas›n› inceleyerek Dünya’da nüÖÇK fusun yo¤un oldu¤u alanlar›n hangi iklim bölgelerinde oldu¤unu söyleyiniz. Ünite Dünya’m›z› Tan›yal›m ÖN HAZIRLIK Kutuplar ve çöller yeryüzünün en az nüfuslanm›fl alanlar›ndand›r.

genifl tar›m alanlar›n›n bulundu¤u Hindistan. sanayinin geliflti¤i Bat› Avrupa ülkeleri ve Japonya nüfusun yo¤un oldu¤u alanlard›r. Örne¤in önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i Türkiye. Ulafl›m. Bu yerlerde ulafl›m ve tar›m s›n›rl› olur. Buna karfl›l›k verimli topraklar›n bulundu¤u. Dicle. fl Yukar›daki haritadan ve dünya nüfus da¤›l›m› haritas›ndan yararlanarak yeralt› kaynaklar›n›n nüfusun da¤›l›m›n› nas›l etkiledi¤ini aç›klay›n›z. Örne¤in Alp ve Himalaya da¤lar› gibi yüksek ve engebeli yerlerde nüfus oldukça azd›r. Dünya nüfusunun ço¤unlu¤u ova ve düzlüklerde yaflamaktad›r. F›rat. Bu nedenle da¤l›k ve engebeli alanlar nüfusun seyrek oldu¤u yerlerdir. yeryüzündeki önemli maden ve sanayi alanlar›n›n dünya üzerindeki da¤›l›fl› gösterilmifltir. Bu nedenle bu bölgelerde nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. sanayi. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ticaret ve enerji kaynaklar›n›n iflletilmesi gibi ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerlerde insan gücüne ihtiyaç duyulmas› nedeniyle buralarda nüfus yo¤undur. ‹ndus ve Ganj gibi akarsular›n çevreleri tar›ma elveriflli oldu¤u için buralarda nüfus yo¤undur. Bu madenlerin ç›kar›ld›¤› yerlerde genellikle ç›kar›lan madene dayal› sanayi kollar› geliflmifltir.2. ÖÇK 5. tatl› su kaynaklar›n›n oldu¤u yerlerde de nüfus yo¤undur.Ülkemiz ve Dünya Dünya üzerinde önemli madenler ve sanayi alanlar›n›n da¤›l›fl› (2011) Yukar›daki haritada. SINIF 137 . Nil. göllerin. Yeryüzünde genellikle da¤l›k olan alanlar nüfus yo¤unlu¤unun az oldu¤u yerlerdir. Örne¤in. tar›m. akarsular›n. ‹nsanlar as›rlar boyunca yerleflmek için düz alanlar› seçmifltir.

ÖÇK 5. Ünite Tart›flma fl Afla¤›da verilen foto¤raf›ndaki yerlerden hangileri. Etkinlik Çöl alan› Da¤l›k alan Ulafl›m a¤›n›n geliflti¤i bölge Sanayinin geliflti¤i alanlar K›y› Bölgeleri Tar›m alanlar› 138 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .3. insanlar›n yaflamalar›na ve ekonomik faaliyetlere daha elverifllidir? Bu yerlerde nüfus da¤›l›fl› nas›l bir özellik gösterir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z.5.

ekonomik ve askerî ç›karlar›n çat›flt›¤› bu bölgelerin ortas›nda. Örne¤in önemli ticaret yollar› üzerinde bulunan. Türkiye’nin Türkiye’nin Co¤rafi Konumu ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›na hâkim bir konumda olmas› da yurdumuza bölgesinde büyük bir stratejik üstünlük sa¤lamaktad›r. deniz ve hava yollar› üzerindedir. Ayn› zamanda ülkenin sosyal ve ekonomik yap›s›n›. ülkelerin Dünya üzerindeki siyasi. dünyan›n siyasal ve stratejik bak›m›ndan çok kritik bir bölgesinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti’ni her yönden güçlü ve daha büyük bir ulusal devlet hâline getirmek istemifltir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ayr›ca zengin yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na sahiptir. Örne¤in. Türkiye çok çeflitli siyasal. ÖÇK Atatürk’ün en büyük baflar›lar›ndan biri de Türkiye co¤rafi konumunun gerekleri5. Ayn› zamanda bu sayede bölgede ve dünyada. stratejik önemini. Buralarda nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. Bu siyasetin özünü “Yurtta bar›fl. ‹flte Atatürk. tar›m ürünleri bak›m›ndan da zengindir. ülkemizin ekonomik önemini art›rmaktad›r. bitki örtüsü. Türkiye’nin güvenilir bir istikrar unsuru olmas›n› amaçlam›fl ve bunu baflarm›flt›r. Türkiye Cumhuriyeti topraklar›. Türkiye Cumhuriyetinin bulundu¤u bölgede güçlü bir devlet olmas›n›n neden önemsemifltir? fl Dünya haritas›ndan yararlanarak co¤rafi konumu bakm›ndan avantajl› olan ülkelere örnekler veriniz. de¤erlendirmifl ve Türk siyasetini buna göre yönlendirmifl olmas›d›r. ekonomik ve sosyal yap›lar›n› belirlemede önemli bir etkendir. aç›k denizlere ve okyanuslara aç›labilmesi ancak Çanakkale ve ‹stanbul bo¤azlar› sayesinde mümkündür.Ülkemiz ve Dünya Co¤rafi Konumun Önemi Co¤rafi konum. dünyada bar›fl!” ilkesi oluflturur. su kaynaklar›. Ayn› anda dört mevsimin yafland›¤› yurdumuz. d›flar›dan gelecek tehlikelere karfl› savunmas›n› di¤er ülkelerle olan siyasi iliflkilerini belirlemede de önemli rol oynar. SINIF 139 . denizlere k›y›s› olan ve uygun iklime sahip ülkelerin konumu ekonomik geliflmelerini olumlu yönde etkilemektedir.Bu durum. dünya petrol rezervlerinin yar›dan ço¤una sahip olan Orta Do¤u ülkeleriyle bu yataklarda üretilen petrole ihtiyac› olan sanayileflmifl Avrupa ülkeleri aras›ndad›r. Etkinlik ni en do¤ru flekilde görmüfl. fl Atatürk. toprak tipleri gibi fiziki koflullar› belirlemek veya etkilemekle kalmaz. onlar› birbirine ba¤layan kara. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkelerin.4. yaln›zca iklim. Türkiye’nin konumu ülkemize sosyal 0 2800 km ve ekonomik bak›mdan önemli bir avantaj sa¤lamaktad›r. Co¤rafi konum. Genç ve dinamik bir nüfusun olmas› nedeniyle önemli bir ifl gücüne sahiptir.

hatta baflka ülkelerden gelebilir. ve 5. petrol üretimi yurdumuzda çok Al›flverifl Merkezi azd›r ve ihtiyac›m›z› karfl›lamamaktad›r. neden birbirinden farkl›d›r? fl Yurdumuzda üretilen petrol miktar› tafl›tlar›n ihtiyac›n› karfl›layamamaktad›r. fl Kiflilerin ya da ülkelerin sahip olduklar› veya ihtiyaç duyduklar› ürünler. Örne¤in. sizce nas›l karfl›lanmaktad›r? Tart›flma fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi çeflitli meyve ve sebze ihtiyac›m›z› genelde yak›n›m›zda kurulan pazarlardan karfl›lar›z. market. Yetifltirilen ürünler. ‹htiyaçlar›m›z› çevremizdeki pazar. Ülkeler aras›nda da buna benzer ticaret yap›lmaktad›r. Elbette ki hay›r. bor ve demir madenleri gibi çeflitli ürünlerinini ihtiyac› olan ülkelere satmaktad›r. Ünite Yurdumuzun Kaynaklar› ÖN HAZIRLIK 1. domates. Etkinlik 140 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Buna karfl›l›k f›nd›k. tafl›tlar›n çal›flmas› için gerekli olan petrol. ‹thalat. manav.5. SINIF . do¤algaz ihtiyac›n› d›fl ülkelerden sa¤lamaktad›r. Bu durumda. et. ihtiyac› olan bölgelere gönderilir. al›flverifl merkezi gibi yerlerden sa¤lar›z.5. Böylece yurt içinde bölgeler aras›nda çeflitli ürünler al›n›p sat›larak ticaret yap›l›r. de¤il mi? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • ihracat • ithalat ‹htiyac›m›z olan ürünler. 2. fl Dünyada kendi kaynaklar›yla tüm ihtiyaçlar›n› karfl›layabilen ülke olabilir mi? Düflüncelerinizi söyleyiniz. üzüm gibi yiyeceklerle tekstil ürünleri. Bunlar›n hepsini ayn› yerde üretmek veya yetifltirmek olanaks›zd›r. Türkiye. Peki ald›¤›m›z bu ürünlerin hepsini kendi çevremizde veya ülkemizde üretebilir miyiz.6. Semt pazar›ndan bir görünüm ÖÇK 5. ‹htiyac›n›z olan bir ürünü yak›n çevrenizde bulamad›¤›n›zda neler yapars›n›z? Tart›fl›n›z. Evinizde kulland›¤›n›z eflyalar›n hangileri baflka ülkelerde üretilmifltir? Listeleyiniz. de¤iflik bölgelerden gelebilir. elma. bulundu¤umuz yere baflka yerlerden. ihracat ve gümrük kavramlar› hakk›nda bilgi toplay›n›z. Örne¤in. yaflad›¤›m›z yere portakal. bal›k gibi ürünler.

Türkiye’nin en fazla ülke olan Rusya ile cografi yak›nl›¤›m›z ticaretin geliflmesinde önemli bir etkendir. alüminyum (TÜ‹K. 2010) fl Grafi¤i inceleyerek ülkemizin en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› söyleyiniz. demir çelik ‹thal etti¤imiz ürünler (2011) • Do¤algaz • Demir çelik • Petrol ürünleri • Bak›r. Tabloyu inceleyerek en çok neler al›p satt›¤›m›z› söyleyiniz. Sanayisi geliflmifl ülkeler ise tar›msal ürünlerle çeflitli ham maddeler al›r. genellikle tar›msal ve hayvansal ürünleri ihraç eder. fleker pancar›. fiimdi bu ülkelerle ticari iliflkilerimizin nas›l oldu¤unu birlikte ö¤renelim. Ancak bu ürünlerin ihraç ürünleri içindeki pay› çok azd›r. Ayr›ca tah›l.Ülkemiz ve Dünya Ülkeler. SINIF 141 . Afla¤›daki tabloda Rusya ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. Rusya ayn› zamanda önemli bir sanayi ve tar›m ülkesidir.7. Makine. ‹hraç etti¤imiz ürünler (2011) • Sebze ve meyve • Karayolu tafl›tlar› • Makine. elektronik eflya ve çeflitli sanayi ürünleri satarlar. kara-demiryolu tafl›mac›l›¤›. Ancak baz› ülkelerle daha fazla ithalat ve ihracat yap›lmaktad›r. karfl›l›kl› yapt›klar› ticaret anlaflmalar› ile ihtiyaç duyduklar› ürünleri birbirlerine al›p satarlar. ayçiçe¤i. k›rm›z› et ve süt üretimi önemlidir. TÜRK‹YE’DE ‹HRAÇ VE ‹THAL ED‹LEN ÜRÜNLER‹N DA⁄ILIMI Yüzde % 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri ‹hracat ‹thalat (TÜ‹K. Ekonomisi tar›ma dayal› ülkeler. çeflitli makine ve elektrik ürünlerini ithal ederler. Yandaki grafikte ülkemizin di¤er ülkelerle en çok al›p satt›¤› ürünler görülmektedir. tekstil ve g›da sanayi alan›nda geliflmifltir. otomobil. gemi. plastik • Tekstil. iletiflim. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. inflaat. Bu durumun nedenleri neler olabilir? Ülkemizin pek çok ülke ile ticari iliflkileri geliflmifltir. petrol ve do¤algaz bak›m›ndan oldukça zengin kaynaklara sahiptir. fl Ülkemizin en az al›p satt›¤› ürünler hangileridir? fl Ülkemizde tar›m etkinlikleri yo¤un olarak yap›lmaktad›r. 2011) Do¤algaz üretim tesisi ÖÇK 5. RUSYA Dünya’n›n en büyük yüzölçümüne sahip ülkelerinden biri olan Rusya.

sentetik madde.276. otomotiv.274. g›da ve makine. Ünite Almanya Orta Avrupa ülkesi olan Almanya.188. elektronik ve k⤛t sanayisi kollar› çok geliflmifltir. seramik. kimya. 2011) ‹talya’da otomotiv sanayisi geliflmifltir.8. Akdeniz’e do¤ru.974 2.385 6.9. Tablodan da anlafl›laca¤› gibi miktar olarak en çok al›flverifl yapt›¤›m›z ülke Rusya’d›r. Avrupa’n›n güneyinde. tekstil. Özellikle demir-çelik.577.658. SINIF . Almanya’n›n ve dünyan›n en büyük sanayi bölgelerindendir. 2011) fl Sizce Almanya Türkiye’ye en çok hangi ürünleri satar ve ülkemizden hangi ürünleri al›r? fl Yandaki tabloda. dünyada sanayisi geliflmifl ülkelerdendir. modern yöntemlerle yap›lmakta ve yüksek verim al›nmaktad›r. Ancak yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin Türkiye’ye satt›¤› Türkiye’den bafll›ca ürünler ald›¤› bafll›ca ürünler kimyasal ürünler pamuk ipli¤i çeflitli makineler ham demir optik aletler konfeksiyon kösele ürünleri (TÜ‹K. Ülkede en çok üzüm.118 2. turunçgil. kimya. sebze ve meyve üretimi yap›l›r. gemi. sanayi çok geliflmifltir. ‹talya. Avrupa ülkeleri aras›nda en fazla al›flverifl yapt›¤›m›z ülkedir.995 3. Bunlar› inceleyerek iki ülke aras›ndaki ticari iliflkiler hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. uzanan bir yar›mada ülkesidir.087 3.355 ‹hraç 555.5.721 2.802.651 (TÜ‹K. Sanayi kollar› içinde otomobil. Bu ürünlerin üretiminde Avrupada ilk s›rada yer almaktad›r. Almanya. sanayisi geliflmifl zengin ülkelerdendir.468.400. Bunun nedeni neler olabilir? ‹talya ‹talya. Genifl tar›m alanlar›na sahiptir.633. Önemli yer alt› kayna¤›. dünyan›n say›l› zengin ülkelerinden biridir. Ülkede tar›m. Türkiye’nin ithalat ve ihracat yapt›¤› bafll›ca ülkeler ve bu ülkelerin ithalat-ihracat miktarlar› gösterilmifltir. Ruhr Havzas›. Almanya’da bir atamabil fabrikas› Ülke ad› Almanya ‹talya Fransa ‹ngiltere ABD Rusya Çin Bin $ (Dolar) ‹thalat 8. Ancak Almanya’da yetifltirilen tar›m ürünleri. ve 5.832 1. zeytin.379. ‹talya ile Türkiye aras›ndaki ticaret ürünleri gösterilmifltir.638. Etkinlik de¤ildir.766 10. tafl kömürü ve linyittir.022. ülkenin ihtiyac›n› karfl›lamaya yetmemektedir. ÖÇK 5.496.594 2.770 5.074 8. Ayr›ca Almanya’da 3 milyona yak›n Türk iflçisi çal›flmaktad›r. 142 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yandaki tabloda.169 2.

arpa.10. Avrupa ülkelerinin tar›m ürünleri ihtiyac›n›n büyük bir bölümünü karfl›lar. ‹ngiltere. Otomotiv. elektronik. bilgi teknolojileri. Fransa. ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler kimyasal maddeler demir-çelik ilaç parfümeri-kozmetik ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler sebze-meyve tekstil mineral ve madenler elektrikli makine ve cihazlar (TÜ‹K. dünyan›n en önemli kömür üreticilerinden biridir. Yandaki tabloda. ‹ngiltere ile Türkiye aras›nda yap›lan bafll›ca ticaret ürünleri gösterilmifltir. Ülke. kömürden sa¤lan›r. fl Yandaki tabloda. uçak ve uzay sanayi. fleker pancar› yetifltirilir. önemli bir tar›m ülkesidir. Ülkede kimyasal ürünler. demir-çelik. Fransa’da tar›m modern yöntemlerle yap›lmaktad›r. 5. telsiz ve telefon cihazlar› ile ilgili sanayi kollar› geliflmifltir. SINIF 143 . Benzerlik olup olmad›¤›n› söyleyiniz. kimya ilaç ve g›da sanayi bafll›ca sanayi kollar›d›r. Tar›ma elveriflli olan ülke topraklar›nda bu¤day. Fransa. Fransa’n›n ülkemizden ald›¤› ve ülkemize satt›¤› bafll›ca ürünler gösterilmifltir. Tabloyu inceleyerek ‹ngiltere’den en çok petrol al›p tekstil ürünleri ÖÇK satmam›z›n nedenlerini söyleyiniz. Dünya’n›n ekonomik yandan geliflmifl ilk befl ülkesinden biridir. Enerji üretiminin büyük k›sm›. Avrupa’n›n kuzeybat›s›nda. ‹talya ile Fransa’n›n Türkiye’ye satt›¤› ürünleri karfl›laflt›r›n›z. Atlas Okyanusu’nda yer alan adalar ülkesidir.Ülkemiz ve Dünya Fransa Fransa. Etkinlik ‹ngiltere’deki sanayiden bir görünüm ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler petrol ürünleri eczac›l›k ürünleri otomobil kara tafl›tlar› uçak ve çeflitli makineler ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler tekstil ürünleri otomobil ürünleri meyve ve sebze elektronik eflya (TÜ‹K. Tar›msal üretim. tafl›t üretimi. Ancak sanayi için gerekli olan ham maddenin büyük k›sm›n› d›flar›dan al›r. Avrupa Birli¤i ülkeleri aras›nda en büyük cografi alana sahip ülkesidir. 2011) ‹ngiltere ‹ngiltere. 2011) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapan bir ülke olmufltur. modern tar›m makinalar› ile yap›l›r.

yulaf. bulundu¤u konum itibar›yla çok çeflitli tar›msal ürünlerin yetifltirilmesine uygun iklim ve yer flekillerine sahiptir. Bu da tar›ma dayal› sanayi kollar›n›n geliflmesini sa¤lam›flt›r. zengin do¤al kaynaklara sahiptir. Ülkemizdeki baz› kaynaklar›n rezervlerinin yok denecek kadar az oldu¤u da bir gerçektir. halk›n›n ekonomik yönden rahat yaflamas›. ihtiyaçlar›n› di¤er ülkelerden karfl›lamakta. kimyasal ürünler. Özellikle h›zla artan nüfusu beslemek ülkeler için önemli sorun oluflturmaktad›r. 144 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ABD’de bir fabrikadan görünüm Petrol ve kömür bak›m›ndan dünyan›n önde gelen ülkelerindendir. M›s›r. sebze ve meyve üretimi oldukça fazlad›r. alt›n. teknoloji ve sanayi bafll›ca ürünler bafll›ca ürünler alanlar›ndaki ilerlemesi sayesinde ABD. k⤛t ve çimento. Bunun d›fl›nda uçak ve otomotiv sanayisi çok geliflmifl ve ülkeye büyük gelir sa¤lam›flt›r. bu da ülkeler aras›nda ekonomik yönden iliflkilerin geliflmesine yard›mc› olmaktad›r. Bilim.5. dünya üretiminin önemli bir k›sm›n› sa¤lar. Ülke. Her ülke. Ülkemizin bu ülkelere en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› listeleyiniz. Dolay›s›yla kaynaklar›n ihtiyac› karfl›lamas› ya da karfl›lamamas› ülkeler aras›nda iliflkileri geliflARAfiTIRINIZ tirmektedir. çeflitli ülkelerle ilgili gazete kupürleri toplayarak okul panosunda sergileyiniz. Bilgi Kutusu Ekonomik ‹liflkiler Günümüz dünyas›nda. bu¤day. Ünite Amerika Birleflik Devletleri (ABD) Kuzey Amerika k›tas›nda yer alan ABD. SINIF . yüksek verim al›nmaktad›r. Bu kaynaklar› sayesinde ekonomik yönden dünyan›n en geliflmifl ülkesi durumundad›r. demir-çelik ürünleri vb. Yer alt› kaynaklar› (demir. ‹nceleyerek di¤er ülkelerle olan ithalat ve ihracat ürünleri ile karfl›laflt›r›n›z. boksit vb. dünyada önemli bir güç haline gelmifltir. g›da. ülkeler aras› ekonomik iliflkiler büyük önem kazanm›flt›r. demir-çelik. tütün. Makineler. Bu ürünler ülke ihtiyac›n› karfl›lad›¤› gibi baflka ülkelere de ihraç edilir. bak›r. savunma araçlar› haberleflme cihazlar› demir-çelik ürünleri t›bbi malzeme makine parçalar› m›s›r ve soya ya¤› tekstil ürünleri tütün demir-çelik pamuk meyve-sebze (TÜ‹K. dokuma. Sanayi ürünleri bak›m›ndan. Kendi kaynaklar› yeterli olmayan ülkeler. yer alt› kaynaklar› bak›m›ndan da zengindir. ABD’de çok say›da bilimsel araflt›rma ve teknoloji ‹thal etti¤imiz ‹hraç etti¤imiz merkezleri kurulmufltur. krom.) bak›m›ndan oldukça zengindir. 2011) fl Yandaki tabloda ABD’de ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. yurdumuzda ç›kar›lan petrol ve do¤al gaz. kaliteli ve ucuz ürünler kullanabilmesi için çeflitli ekonomik önlemler almaktad›r. ihtiyaçlar›m›z› da d›fl ülkelerden karfl›lamaktay›z. Bunlar›n d›fl›nda bak›r. gümüfl. Örne¤in. fasulye. demir ve kükürt gibi madenler de fazla miktarda ç›kar›lmaktad›r. pamuk. önde gelir. Elektronik eflyalar. Türkiye. Ülkemizin ticaret yapt›¤› fl Ülkelerin ekonomik bak›m›nda birbirlerine ihtiyaç duymalar›n›n nedenlerini söyleyiniz. ülke ihtiyac›n› karfl›lamamaktad›r. Ülkede büyük tar›m çiftliklerinde modern makinalarla yap›lan tar›mdan. metal iflleme.

milletlerin kendi kendilerini yönetmelerini kutsal bir hak olarak tan›d›.” (29 Ekim 1933) www. komflumuzdur. Ona göre bugünkü uygar milletlerin karfl›l›kl› iliflkilerine etken olan “milletin kendi gelece¤ine kendisinin egemen olmas›” hakk›.” olmufltur. ayn› zamanda Orta Asya’dan Kafkasya.tr runlar • küresel so • ihracat • ithalat • dil • din KEL‹ME LAR VE KAVRAM fl Yukar›daki metinden. Atatürk’ün bu görüflü.” dedi¤i ülkeler hangileridir? fl Atatürk’ün belirtti¤i ülkelerle Türkiye aras›nda hangi yönlerden benzerlikler bulunmaktad›r? fl “Manevi köprüler “sözünden ne anl›yorsunuz? Metinde bunlar›n hangilerinden söz edilmektedir? fl Atatürk’e göre Türk Cumhuriyetleri. Atatürk.atam. Bu amaçla ortak geçmifle sahip oldu¤umuz Türk Cumhuriyetleri ile ilgili 1933 y›l›nda flunlar› söylemifltir: “Bugün Sovyetler Birli¤i dostumuzdur. inanc› bir. müttefikimizdir. T›pk› Osmanl› gibi. t›pk› Avusturya-Macaristan gibi parçalanabilir. ba¤›ms›z bir devletin varl›¤› için millî bir d›fl politikay› temel flartlardan biri olarak kabul ediyordu. bütün milletler için tan›nmas› gerekli bir amaçt›. Atatürk.11. bulundu¤u co¤rafi konum itibar›yla Yunanistan. komflu ve di¤er ülkelerle bar›fl içinde yaflama arzusundad›r. Onlar›n (d›fl Türklerin) bize yaklaflmas›n› bekleyemeyiz. Atatürk. Atatürk’ün millî d›fl politikas› çerçevesinde Türkiye. avuçlar›ndan kaçabilir. Dil bir köprüdür… ‹nanç bir köprüdür… Tarih bir köprüdür…” “…Köklerimize inmeli ve olaylar›n böldü¤ü tarihimizin içinde bütünleflmeliyiz. insanlar› mutlu edecek tek yolun onlar› birbirine yaklaflt›rmak. Atatürk’e göre her devletin ba¤›ms›z yaflama hakk› vard›r ve her devlet di¤er devletlerle eflit haklara sahiptir. Bu nedenle onun millî d›fl politikada de¤iflmez ilkesi “Yurtta bar›fl. Suriye. Atatürk’ün hangi özelliklerini ç›karabilirsiniz? fl Atatürk’ün. ufalanabilir. Dünya yeni bir dengeye ulaflabilir. Bugün elinde s›ms›k› tuttu¤u milletler. dünyada bar›fl. milletler aras› iliflkilerimizin geliflmesinde ve devletin k›sa zamanda d›fl politikada sayg›nl›k kazanmas›nda en büyük etken olmufltur. çeflitli uluslara örnek olmufltur. komflu ve di¤er ülkelerle sosyal. Bu dostlu¤a ihtiyac›m›z vard›r. “Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. Anadolu ve Balkanlara uzanan Türk dünyas›na ve yapt›¤› devrimleriyle. Kurtulufl Savafl›’na at›ld›¤› ilk günden bafllayarak hep bu ilkeyi savundu. ÖÇK 5. Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. Haz›rlanmak laz›md›r. yaln›z o günü susup beklemek de¤ildir.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz ÖN HAZIRLIK Türk Cumhuriyetlerinin ve komflu ülkelerin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. Bulgaristan. Onun düflünceleri Kuzey Afrika’dan Orta Do¤u’ya kadar pek çok ülkenin ba¤›ms›zl›k kazanmas›na rehber olmufltur. Türkiye. onlara birbirini sevdirmek oldu¤unu belirtmifltir. Azerbaycan (Nahcivan). Milletler buna nas›l haz›rlan›r? Manevi köprülerini sa¤lam tutarak. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹ran. özü bir kardefllerimiz vard›r. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve Türk ulusunun önderi olan Atatürk. iliflkiler nas›l gelifltirilebilir? Aç›klay›n›z. SINIF 145 . Irak. Bizim onlara yaklaflmam›z gereklidir. Ermenistan ve Gürcistan’la komfludur. ‹flte o zaman Türkiye ne yapaca¤›n› bilmelidir… Bizim bu dostumuzun idaresinde dili bir. Fakat yar›n ne olaca¤›n› kimse bugünden kestiremez. siyasi. Haz›r olmak. kültürel ve ekonomik alanlarda neler yap›labilir.gov. bunun gerçekleflmesine çal›flt›.

Bu ülkelerle. Afla¤›da Türkmen flairi “Ata Atacano¤lu”nun fliirinden bir bölüm hem bizim dilimizle hem de Türkmenistan diliyle verilmifltir. Ünite Bilgi Kutusu Dünya Bar›fl› Atatürk’e göre dünya milletlerinin mutlu ve huzurlu olmas›. kültürel ve akrabal›k ba¤lar›m›z bulunmaktad›r. konufltu¤umuz dil. insanl›¤›n ve uygarl›¤›n refah ve ilerlemesinde en önde gelen etken olsa gerektir. Benim rahat ceylan›m Benden baflka(s›n›) seyretmez. Yüre¤inde yer etmez. imge. Goy. di¤er milletlerin örf ve âdetlerine hoflgörülü olmufltur. Ak gerdan› kar gibi. Örne¤in. 146 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bizim için iftihar nedenidir. Benden baflka hiç kimse. kültürel. ilkesi. mutlu ve huzurlu bir dünyan›n olmas›n›n ilk flart›d›r. Atatürk. gözleri gitmesin. fiiirlerde duygu. fiiiri okuyarak benzer olan kelimeleri söyleyiniz. yurtta bar›fl. Hiç kötü (fley) ümit etmesin. bu konuda flunlar› söylemifltir: “Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli prensiplerinden biri olan. Menin messan moral›m Menden özge seretmez. Menden özge hiç yi¤it Yüre¤inde yer etmez. Atatürk. Türkmenistan Türkçesiyle Gülüm Bar. Gülzar›m Bar Al yanakl› yâr›m bar Al yana¤› nar yal› Ak alk›m› kar yal› Dünye gözelli¤inin Bar› flonda bar yal›. Buna elimizden geldi¤i kadar hizmet etmifl ve etmekte bulunmufl olmak. Özellikle Türk Cumhuriyetleri ile ortak tarihsel. Türklerde kukla oynatma gelene¤i çok eskilere dayanmaktad›r. Gülzar›m Var. Hiç kem umit etmesin. örf ve âdetlere hoflgörülü olmalar›.5.” MEB. Orta Asya’da bafllayan bu oyun zamanla Türk dünyas›n›n di¤er bölgelerine de yay›lm›flt›r.377 fl Yukar›daki söze göre Atatürk. Türkiye Türkçesiyle Gülüm Var. Kaflgarl› Mahmut’un “Divanü Lûgati’t-Türk” adl› eserinden kuklalar›n mucidinin Türkler oldu¤undan bahsedilmektedir. fliir. oynad›¤›m›z oyunlar. Dünya güzelli¤inin Hepsi flunda var gibi Koy. güven içinde yaflamas›. Kukla oynatma Türk Cumhuriyetlerinde fliir. dünyada bar›fl. bar›fl ortam› içinde kalk›nmas› gerekir. siyasi ve sosyal iliflkileri vard›r. Atatürkçülük 1. fl Ortak dilin kullan›lmas›n›n ülkeler aras›nda sosyal ve kültürel iliflkileri nas›l etkileyebilece¤ini söyleyiniz. Al yana¤› nar gibi. ortak ve zengin bir kültüre sahiptir. SINIF . Çünkü milletlerin bar›fl içinde. s. estetik ve dil bak›m›ndan benzer özellikler çoktur. flark› ve türkülerimiz birbirine çok benzemektedir. Al yanakl› yârim var. gözleri gitmesin. dünya bar›fl›n›n nas›l sa¤lanaca¤›n› belirtiyor? fl Atatürk’e göre di¤er milletlerin örf ve âdetlerine niçin hoflgörülü ve sayg›l› olmal›y›z? Ülkemizin di¤er ülkelerle bar›fl ve dostluk temeline dayanan ekonomik.

Afla¤›daki tabloda Türk Cumhuriyetleri ile ticaret yapt›¤›m›z ürünler verilmifltir. fleker alüminyum eflyalar elektrikli makine ve cihazlar tar›msal ilaçlar demir ve çelik eflya beyaz eflya alüminyum ürünler makarna. Türk cumhuriyetlerinden en çok hangi ürünleri ald›¤›n› ve onlara hangi ürünleri satt›¤›n› listeleyiniz. 2008) fl Tabloyu inceleyerek Türkiye’nin.12. bu¤day konfeksiyon ürünleri hal› elektrikli malzemeler mobilya. çay makine ve cihazlar› motor otomobil plastik ürünler hal› alüminyum eflya • • • • • Türkiye’nin ald›¤› bafll›ca ürünler Ürün Ad› • • • • • • • bak›r alüminyum konfeksiyon ürünleri hal› sabun do¤al gaz petrol Kazakistan • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • külçe çinko pamuk bak›r ham deri gübre mineral ya¤lar ve ürünler pamuk.. fleker. Ancak özellikle Türk Cumhuriyetleriyle olan iliflkilerine ayr› bir önem vermektedir. plastik ve plastik ürünler motorin hurda demir-çelik mineral yak›tlar ve ya¤lar pamuk ipek ham deri sebzeler kazanlar. SINIF 147 .14. komflu ve di¤er ülkelerle ekonomik ve ticari iliflkiler içerisinde bulunmaktad›r. 5. çinko boya Türkmenistan K›rg›zistan Özbekistan 5. çamafl›r makinesi.13. bu ülkelerde yat›r›m yapmakta. ve 5. fl Türk Cumhuriyetinin yerlerini harita üzerinde inceleyiniz. TV) • tafl›t • mobilya • plastik ürünler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • otomotiv makine ve cihazlar› plastik ve plastik ürünler TV g›da ürünleri. prefabrik yap›lar alüminyum eflyalar bu¤day. Etkinlik ÖÇK (TÜ‹K. Türkiye’nin satt›¤› bafll›ca ürünler Ülke Ad› Azerbaycan Ürün Ad› makine ve makine cihazlar› elektrikli cihazlar g›da maddeleri mineral yak›tlar ve ya¤lar dayan›kl› tüketim mallar› (buzdolab›. ticaret ve ifl birli¤i imkânlar› gelifltirilmeye çal›fl›lmaktad›r.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleriyle ‹thalat ve ihracat Türkiye. Bu amaçla ülkemizden çok say›da ifl adam›. makine ve cihazlar› pamuk hurda bak›r alüminyum bak›r. bisküvi. fl Türk Cumhuriyetleri ile sosyal kültürel ve ekonomik iliflkilerimizin geliflmifl olmas›n›n nedenleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türk Cumhuriyetleri.

2. ÖÇK 5. Do¤al afetlerle ilgili çal›flma yapan hangi yard›m kurulufllar›n› biliyorsunuz? Söyleyiniz. Do¤al afete u¤ram›fl bir ülkeye yard›m etmek neden önemlidir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Ünite Do¤al Afetlerde Dayan›flma ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • afet • deprem • çevre ili¤i • çevre kirl kuruluflu um pl to l vi si • 1. SINIF .5. Araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›za sununuz. Foto¤raflar› inceleyerek ilgili sorular› cevaplay›n›z. Etkinlik fl Foto¤raflarda hangi do¤al afetlerin görüntüsü verilmifltir? fl Sizin çevrenizde bu do¤al afetlerden biri yafland› m›? Yafland›ysa hangi kurulufllar do¤al afet sonras›nda yard›mda bulundu? fl Do¤al afetlerin yafland›¤› ülkelerde hangi sorunlar görülebilir? fl Do¤al afetler konusunda ülkeler tek bafl›na mücadele edebilir mi? Nedenini aç›klay›n›z. Do¤al afetler. Afla¤›da dünyan›n farkl› bölgelerinde yaflanan do¤al afetlere ait foto¤raflar verilmifltir. 148 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ARAfiTIRINIZ Arama ve Kurtarma Teflkilat› (AKUT)’n›n çal›flmalar› ile ilgili bir araflt›rma yap›n›z. can ve mal kayb›na.15. büyük maddi hasarlara neden olur.

08. Otelinde bugün yapılacak “ Yaralı Yüreklere Yardım” gecesine birçok ünlü sanatfl Sizler böyle bir kampanyaya çı şarkılarıyla katılacak. . Bu yöredeki köylerin tümüyle tahrip olduğu ve haritadan silindiği ifade ediliyor.000 civarında kişinin ölümüne.” diye konuştu.Pakistan Dostluk Derneği.2005) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. 2005) 5.16.Ülkemiz ve Dünya Afla¤›daki internet ve gazete haberlerinde Pakistan’da yaflanan bir do¤al afetten söz edilmektedir.10.. SINIF 149 .kistan’a yollanacak. 08. 50. ünlü sanatçıların ce hangi amaçla düzenleniyor? katılacağı bir gece düzenleyerek Pakistan’daki depremzedelere yardımcı olacak. (İnternet haberi.6 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. (Basından. Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref de telefon bağlantısıyla geceye katılacak. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. Türkiye saati ile 06. Biletleri 250 TL’ den satışa sunulan gecenin tüm geliri Pakat›ld›n›z m›? Kat›ld›ysan›z hangi etkin..50’de Pakistan’ın başkenti İslamabad’ın 95 km kuzeydoğusunda 7.000 kişinin yaralanmasına yol açtığı belirtildi. “Türk insanının duyarlılığına çok teşekkür ediyorum. Türk. Pakistan’ın Ankara Büyükelçisi Syed İftikhar. Depremin odak derinliğinin ise 10 km olduğu açıklandı. iki ülke vatanlikte bulundunuz? ÖÇK Yaralı yüreklere yardım daşlarının birbirlerine her durumda yardım ettiğini belirterek. Ana şokun ardından çok sayıda artçı depremin olduğu ve bunların da yıkımlara yol açtığı belirtiliyor. Pakistan’ın yanı sıra Hindistan ve Afganistan’da da hissedilen ve hasara neden olan depremin 30.10. Muzafferabad çevresi ve Keşmir vadisi çevresi olduğu belirtiliyor. Yaklaşık bir dakika süren yer sarsıntısının en güçlü olarak hissedildiği ve hasarın en yüksek kesimin. Deprem ve depremin neden olduğu heyelanlar ve kaya düşmeleri sonucu yollar kapandığı için ulaşım güçlükleri olan bölgede ölü ve yaralı sayısının artmasından endişe ediliyor. Pakistan Depremi 8 Ekim 2005 tarihinde. Etkinlik fl Haberde hangi do¤al afetlerden söz edilmektedir? Bu do¤al afetler orada yaflayan insanlar›n hayat›n› nas›l etkilemifltir? fl Sizce di¤er devletler Pakistan’a nas›l yard›m edebilirler? fl Yandaki haberde belirtilen gePakistan’a yardım devam ediyor.

Çevre kirlenmesinin büyük boyutlara ulaflmas›. çöp y›¤›nlar›. Dünya nüfusu h›zla artmakta. Siz. Bizler çevre konusunda ne kadar bilinçli olursak. çevre duyarl›l›¤›n›n geliflmesi ve çevrenin korunmas› amac›yla çeflitli gönüllü kurulufllar bulunmaktad›r. fl Su kaynaklar›n›n kirletilmesini ve tükenmesini nas›l önleyebiliriz? fl Sizce uluslararas› iflbirli¤i ve gönüllü yard›m kurulufllar›n›n çevre kirlili¤i ve do¤al afetler konusundaki çal›flmalar›n›n önemi nedir? Do¤al güzellik 150 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Greenpace (Grinpiis). Afl›r› nüfus art›fl› da kaynaklar›n›n tüketilmesine ve kirletilmesine neden olmaktad›r. Türkiye Çevre Vakf› gibi kurulufllar.17. SINIF . gelecek nesillere o kadar güzel bir dünya b›rakabiliriz. s›n›rl› bir kaynakt›r. do¤al kaynaklar›m›z›n h›zla tükenmesi gelece¤imizi büyük ölçüde olumsuz etkileyecektir. Etkinlik Hava kirlili¤i ‹nsan yaflam›n›n vazgeçilmez unsurlar›ndan olan su. Çevre sorunlar›n›n çözülmesinde ülkelerin ifl birli¤i yapmas›n›n yan› s›ra bizlere de görevler düflmektedir. Biz çevre korumac›l›¤›n› kendi yaflant›m›zdan bafllat›rsak bu yönde yap›lacak çal›flmalara da katk›da bulunmufl oluruz. Do¤al Hayat› Koruma Derne¤i.5. bunlar›n yerine neleri kullanabiliriz? Su kirlili¤i Ülkemizde ve di¤er baflka ülkelerde. do¤ada parçalanmadan yüzy›llarca kalabilmektedir. ‹nsan›n çevre konusunda do¤ru davran›fllar kazanabilmesi. Çevre sorunlar›n›n ço¤unlu¤u. insanlar›n bilinçsiz ve yanl›fl uygulamalar›ndan kaynaklanmaktad›r. Ünite Çevre kirlili¤i Baz› çevre sorunlar›da insanlar için afet niteli¤i tafl›maktad›r. Çöp alanlar› önemli bir çevre sorunudur fl Sizce insanlar›n hangi davran›fllar› çevre kirlili¤ine neden olmaktad›r? fl Biliyoruz ki plastik ambalajlar ve pofletler. bunlardan baz›lar›d›r. art›klar. bu do¤rultuda e¤itilmesi büyük önem tafl›maktad›r. ÖÇK 5. buna ra¤men su kaynaklar› ayn› kalmaktad›r.

sergi. bilim adamı. 24. Fuara Almanya.18. Afla¤›daki ‹nternet haberinde ülkemizde yap›lan uluslararas› bir etkinlikten söz etmektedir. Günümüzde bu de¤erler. fuarda yer alacaktır. ‹stanbul Kitap Fuar› 24. 24. Bu tema çerçevesinde edebiyattan kültüre. insanlar aras›nda hangi duygular›n geliflmesine katk›da bulunur? fl Fuarlar›n. Fuar. bunlar› fliirde. Etkinlik mifltir? fl Fuara kimler kat›lm›flt›r? fl Bu fuara. müzikte. İstanbul Kitap Fuarı. gösteri spor ve sanat etkinlikleri ile di¤er toplumlara tan›t›lmakta ve ülkeler aras› bar›fl. onlarla söyleşip kitaplarını imzalatacaklardır. el sanatlar›nda. tiyatro gösterisi. çeflitli kültürleri meydana getirmifller.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. GÖZLEM izde Yak›n çevren lan›n› a r a fu bulunan bir lemlerinizi z ö g k re e gez ezinizi ‹nterinot ediniz.Ülkemiz ve Dünya Kültür ve Sanat›n Etkileri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • etkileflim • sanat • sorumluluk Uluslararas› alanda en büyük etkinliklerden biri olan Olimpiat oyunlar›n›n toplumlar aras› dostluklar› gelifltirmedeki önemi sizce ne olabilir? Yüzy›llard›r birlikte yaflayan insanlar. İsveç. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. her yıl olduğu gibi bu yıl da yurt dışından değerli yazarları konuk edecek. oyunlu okuma ve atölye çalışması etkinliklerini sadece çocuklara ait bir alanda TÜYAP Çocuk Kulübünde gerçekleştirecek. (İnternet haberi. 8 Ekim 2005 Cumartesi günü. İngiltere. İspanya. Beylikdüzü’ndeki TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi’nde açılıyor. gazeteci ve politikacı. (G n de yapab net üzerinde lirsiniz. Ayrıca fuarda. Azerbaycan’dan günümüzün önemli yazarları da katılacak. sanatçı. İstanbul Kitap Fuarı. bir sergi de yer alacak. 08.2005) ÖÇK fl Fuar hangi amaçla düzenlen5. pek çok yabanc› yazar›n kat›lma sebebi ne olabilir? Bunun ülkemizin tan›t›m›na etkisi olabilir mi? Aç›klay›n›z. dostluk ve dayan›flman›n geliflmesini sa¤lamaktad›r. Her sene olduğu gibi bu yıl da kitapseverler imza gününde yüzlerce değerli yazarla buluşma imkânı bulacak. mimaride yans›tm›fllard›r. SINIF 151 . Türkiye’deki Avrupa” olarak belirlendi. Fransa. Yunanistan.10. geniş bir yelpazede yaklaşık 210 etkinlikle 750 yazar. Yaklaşık 400 yayınevi ve sivil toplum kuruluşunun katılımı ile gerçekleştirilen İstanbul Kitap Fuarı’nın ana teması bu yıl “Avrupa’daki Türkiye. bu yıl ilk olarak çocuklar için 25’e yakın masal okuma. Toplumlar›n kendilerine özgü kültürel de¤erleri çeflitli etkinliklerle di¤er toplumlarada aktar›lm›flt›r. toplumlar aras› etkileflime katk›lar› nelerdir? Aç›klay›n›z. fuar. fl Fuarlar.

niçin herkesin sanatkâr olamayaca¤›n› söylüyor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Bu nedenledir ki Atatürk sanat› ve sanatç›lar› çok sever ve onlara de¤er verirdi. ve 5.gov. Ünite Sabanc› Üniversitesi Sak›p Sabanc› Müzesi’nde yar›n aç›lacak olan “Picasso ‹stanbul’da” bafll›kl› sergi.” dedi. bas›n mensuplar›na tan›t›ld›. Fakat sanatkâr olamazs›n›z. s›n›fa anlat›n›z. Sorular› yan›tlayan Picasso’nun torunu. Hem teknik düzenleme ve güvenlik de mükemmel.” www. 08. neden önem tafl›maktad›r? ÖÇK 5. Bir toplant›da haz›r bulunanlara flu konuflmay› yapm›flt›: “…Hepiniz milletvekili olabilirsiniz. bakan olabilirsiniz.tr Atatürkçü düflüncenin temelinde.atam. milletlerin millî de¤erlerine. bütün milletleri. bütün insanl›¤› sevmek.2006) fl Yukar›da bahsedilen resim sergisi insanlar aras›nda nas›l bir etkileflim yaratm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz.19. fl Gezdi¤iniz bir sergi ile ilgili gözlemlerinizi GÖZLEM Çevrenizde ve okulunuzda resim sergisi düzenleniyor mu? Bu sergilerin niçin düzenlendi¤ini. fl Atatürk.01.5. 152 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . örf ve âdetlerine sayg› göstermek vard›r. Hayatlar›n› büyük bir sanata adayan bu çocuklar› sevelim.20 Etkinlik Bilgi Kutusu Sanat›n ve sanatç›lar›n toplumun ça¤dafl düzeye gelmesinde önemi büyüktür. (Basından. Türk milletinin ba¤›ms›zl›¤›n›n yüceltilmesi ve güçlenmesinin yan› s›ra bütün dünya milletlerinin bar›fl ve huzur içinde yaflamas› esast›r. “Türkler en büyük medeniyetlerden birini kurdu¤u için bu gün bu tablolar burada. insanlar aras›nda ne gibi bir etkileflim yaratt›¤› hakk›ndaki gözlemlerinizi notediniz. hatta cumhurbaflkan› olabilirsiniz. fl Ülkemizde dünyaca ünlü bir ressam›n resimlerinin sergilenmesi.

voleybol. Her ülkeden sporcunun kat›ld›¤› bu karfl›laflmalar. 3 adet de seçme dal var. Türkiye’nin ilk defa ev sahipliği yaptığı oyunlar.Ülkemiz ve Dünya Uluslararas› spor karfl›laflmalar›. basketbol. Oyunlar. SINIF 153 . 24. Kapanış törenleri ise. olimpiyatlardan sonra dünyanın en büyük ve en kapsamlı spor organizasyonudur. Üniversite oyunlarında 10 zorunlu. Oyunlara yaklaşık 8 bin sporcu katıldı. futbol. Dünya Gençliğinin Kalbi İzmir’de Attı 170 ülkenin üniversiteli sporcuları “Unirversiade 2005 İzmir Dünya Üniversite Oyunları” için 11-21 Ağustos 2005 tarihleri arasında İzmir’de bir araya geldi. ülkelerin birbirlerine yak›nlaflmas›na önemli bir etkendirr. atlama. Zorunlu dallar. TRT ile birlikte dünyanın dört bir yanındaki televizyonlarda canlı olarak yayımlandı. Türkiye’nin tan›t›m›na ne gibi katk› sa¤lar? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. (İnternet haberi. su topu. tenis. jimnastik. yelken ve okçuluktur. “Güneşin Doğduğu Yer Anadolu” adı verilen açılış gösterisinde Antik Çağdan Cumhuriyet Türkiye’sine bir kültür mozaiği canlandırıldı. dünya genelinde iki yılda bir düzenleniyor ve binlerce üniversiteli sporcu. eskrim. bu yıl yirmi üçüncüsü gerçekleşti. tekvando. Dünya üniversite oyunlarının.08. Bu yıl oyunlar “Dünya Ege Mavisinde Buluşuyor” sloganıyla İzmir’de gerçekleşti. fl Bu etkinliklerin yurdumuzda yap›lmas›. Görkemli bir açılış ve kapanış törenlerine sahne olan üniversite oyunları eşine rastlanmayan bir düzenleme ile başarılı bir şekilde gerçekleştirildi. Üniversite oyunları. atletizm. yüzme. hem ülkelerin tan›t›lmas›nda hemde insanlar aras›nda sevgi ve bar›fl duygular›n›n geliflmesine katk› sa¤lar. İsteğe bağlı dallar ise güreş. madalya için yarışıyor.2005) fl Yukar›daki haberde oldu¤u gibi bu tür etkinliklerin ülkeler aras› dostluk ve kaynaflmaya katk›lar› nelerdir? Düflüncelerinizi paylafl›n›z. üniversiteli gençlerin katılımı ile bir şölen havasına büründü.

.…...... ekonomik etkinliklere elveriflli de¤ildir? A. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri ile ilgili de¤ildir? A.. Co¤rafi konum bir ülkenin fiziki koflullar›n› etkiler..…. yurdumuz s›n›rlar› içerisindedir. Dünya’da yaflanan bir do¤al afet karfl›s›nda neler yap›lmal›d›r? Önerilerinizi aç›klay›n›z.. . Türkiye …..... 1..... Afla¤›daki yerlerden hangisi. Bitki örtüsü C... C. 6.. B. aç›k okyanuslara Ege ve Akdeniz üzerinden aç›l›r.…. Asya Avrupa 1.... 3.. Türkiye …....Havzas›...... ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›..... Almanya’n›n …... 8........ 7.. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.....…. k›talar› aras›nda yer al›r. genç dinamik. ekonomimizi nas›l etkiler? 5... Avrupa ülkeleri ile Orta Do¤u ülkeleri aras›nda köprü durumundad›r.. ürünleri ihraç eden bir ülkedir. bir nüfusa sahiptir.. A. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›n›n önemini belirtiniz.. C. 3. önemini art›rmaktad›r. Türkiye. Çöl C. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkeler..…......... Türkiye ile Almanya aras›nda belli bafll› hangi ürünler al›n›p sat›lmaktad›r? Neden? 6.... nüfusun yo¤unlu¤unun fazla oldu¤u alanlard›r.. Türkiye …... ve .. D. geliflmifl sanayi bölgelerindendir.. azd›r. Çay›rl›k alan D.. Türkiye petrol ….. 5.5.......... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.... Türk Cumhuriyetleri ile ülkemiz aras›ndaki kültürel iliflkilere örnekler veriniz...... Co¤rafi konumun Türkiye’ye sa¤lad›¤› yararlar nelerdir? 2. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz........ 3.. ekonomik.... Afla¤›dakilerden hangisi.... Ova B.. ‹klim B..… elverifllidir.... Ruhn.....….... 8.. Türkiye’nin ‹talya ile daha çok ne al›p satmaktad›r. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› D.eden bir ülkedir...... 7... turizm.. sanayi... Türkiye’nin genç bir nüfusa sahip oluflu. Tar›m ürünleri ülkemizin …. sanayi bölgeleri. 2..... ithal.. Sanayi kurulufllar› 2... Orta Do¤u... Rusya’n›n topraklar›n›n büyük bölümü …………….. Deniz kenar› 154 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afla¤›daki ifadelerden yanl›fl olan› iflaretleyiniz....... Nüfus da¤›l›fl›n› etkileyen faktörler nelerdir? 4.. 1. 4. SINIF . B. tar›ma.

Hindistan D. Orta Do¤u C. 1. 3. SINIF 155 . Almanya B. Türkmenistan D.Ülkemiz ve Dünya 4. Uluslararas› ticari ve kültürel iliflkilerin geliflmesine D. Ülkemizin düzenleyece¤i uluslararas› kültür. Azerbaycan B. Maden ürünleri C. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. afla¤›daki ürünlerden en çok hangisini ithal etmektedir? A. yanl›fl olanlar›n önüne “Y” yaz›n›z. Zengin do¤al kaynaklara sahip olmas› B. Uzak Do¤u 6. 5. 4. Türkiye’nin güçlü bir devlet olmas›n› istemifltir. Afla¤›daki ülkelerden hangisi ile ülkemizin ihraçat ve ithalat› en fazlad›r? A. 6. Bilimsel araflt›rmalara önem vermesi C. çeflitli tar›m ürünlerinin yetifltirildi¤i ender ülkelerdendir. Sanayi B. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. Tar›m ürünleri D. Ülkemize yap›lan göçün artmas›na Ç.) Türkiye. Orman ürünleri 7.) Rusya en çok ticaret yapt›¤›m›z ülkelerden biridir. Yunanistan B.) Türkiye.) Yeralt› kaynaklar›n›n zengin oldu¤u yerlerde nüfusun yo¤un oldu¤u görülür. ABD’n›n ekonomisinin geliflmesinde afla¤›dakilerden hangisinin etkisi en azd›r? A. Ticaret C. Fransa D. ‹talya C. Büyük Okyanus ve Atlas Okyanusu aras›nda yer almas› D. ‹ngiltere 9. 2.) Atatürk.) Tar›msal faaliyetlerin yap›ld›¤› yerlerde nüfus yo¤unlu¤u azd›r. Azerbaycan 8. Hollanda C. Sanayi etkinliklerinin fazla olmas› 11. (…. Türk Cumhuriyetlerinden biri de¤ildir? A. ‹klim 5. Sanayi ürünleri B. Ülkemizin dünyada tan›t›lmas›na B. (…. K›rg›zistan 10. Türkiye. (…. 7. (….) Nüfusun da¤›l›fl›nda e¤itim en etkili faktörlerdendir. Dünyada petrolün en çok üretildi¤i bölge hangisidir? A. sanat ve spor etkinlikleri afla¤›dakilerden hangisine etkisi yoktur? A. Turizm D. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne “D”. (…. (…. Almanya D. Gürcistan C. Ülkemiz hakk›ndaki yanl›fl bilgilerin ortadan kakmas›na C. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapm›flt›r? A. (…. Nüfus da¤›l›fl›nda afla¤›dakilerden hangisi en fazla etkilidir? A. Anadolu B. zengin petrol yataklar›na sahiptir. Afla¤›daki ülkelerden hangisi.

6. ÜN‹TE Demokrasinin Serüveni Demokrasi Demokrasinin Geliflim Süreci Haklar›m ve Özgürlüklerim Dünden Bugüne Demokrasi Türklerde Kad›n Haklar› 156 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

‹nsan haklar›n›n günümüzde hangi belgelerle koruma alt›na al›nd›¤›n› araflt›r›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Türk kad›n haklar› ile ilgili kurulufllar hakk›nda bilgi toplay›n›z. Demokrasinin tarihsel geliflimi hakk›nda bilgi toplayarak s›n›fa getiriniz. Demokratik bir ortam›n oluflmas› için neler yapabilirsiniz? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiiniz. SINIF 157 . 7. Çevrenizdeki demokratik uygulamalara örnekler veriniz. Demokratik yönetimlerde birey haklar›n›n nas›l korundu¤unu araflt›r›n›z. 5. 4. 3. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 6. 2. Demokrasiyi di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran temel özellikler nelerdir? Araflt›r›n›z.

Bütün insanlar. dil ve düflünce ayr›m› yap›lamaz. özgür do¤ar. Ünite Demokrasi ÖN HAZIRLIK Ailenizde. parti kurma hak ve özgürlüklerine sahiptirler. vatandafll›k görevidir. Demokrasilerde.6. bir kifliye ve gruba ayr›cal›k tan›nabilir mi? 6. seçilme ve siyasi faaliyetlerde bulunma. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. Kanunlarda ›rk. din. • demokrasi • özgürlük • egemenlik • eflitlik • monarfli • oligarfli KEL‹ME LAR VE KAVRAM riyet • cumhu • teokrasi • seçim enlik • millî egem ›k zl s› m • ba¤› DEMOKRAS‹N‹N ‹LKELER‹ Egemenlik Siyasi Özgürlükler Özgürlük ve Eflitlik Bir ülkede yönetim fleklinin demokrasi olabilmesi için her fleyden önce egemenli¤in halka ait olmas› gerekir.1. fl Siyasi özgürlüklerde herkes oy verme hakk›na sahip midir? Neden? TBMM genel kurulu Bir mahkeme salonu Oy kullanmak. fl Sizce demokrasinin en önemli dayana¤› nedir? Vatandafllar seçme. herhangi bir konuda sizin görüflleriniz al›n›yor mu? Neden? Bu uygulaman›n demokrasi ile ilgisini aç›klay›n›z. halk egemenli¤ine dayanarak teflkilatlanmal›d›r. ÖÇK fl Demokratik yönetimlerde. tüm vatandafllar kanunlar önünde eflittir. Özgürlük. Etkinlik Neden? 158 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Devlet. SINIF .

devleti yöneten grubun elindedir. kifli hak ve özgürlüklerine yer verilir mi? fl Oligarfli ile monarfli yönetimi aras›ndaki benzerlik ve farkl›l›klar› belirtiniz. Yetkilerini istedi¤i gibi kullanma hakk›na sahip olmayan kral yapaca¤› ifllerde soylulardan onay al›r. fl Monarfli yönetiminde insanlar. Monarfli ile yönetilen ülkeler aras›nda gösterilebilir.2. Küçük bir az›nl›¤›n yönetimde oldu¤u yönetim fleklidir. Bunlar. otoritenin kayna¤› s›n›f. Monarfli yönetiminde egemenli¤i elinde bulunduran kifliler kral. ÖÇK 6. fl Oligarflide. askerî. Bu kiflilerin yapt›klar› veya verdi¤i kararlar hiç bir kurum taraf›ndan denetlenemez veya sorgulanamaz. emir gibi ünvanlar al›r. Günümüzde Suudi Arabistan. zümre veya ailedir. Monarflide tüm siyasal iktidar›n kayna¤› krald›r. Katar emirlikleri. Soylular taraf›ndan ülkeyi yönetmekle görevlendirilen kifli ülke yönetimini elinde bulundurur. devlet yönetiminde kimler bulunuyor? fl Bu yönetimde. SINIF 159 . Kral ile halk aras›nda genellikle soylular yer al›r. Günümüzde yak›n zamana kadar Güney Afrika Cumhuriyeti oligarfli ile yönetilmifltir. devleti yöneten kiflinin yetkiyi yaflam› boyunca elinde bulundurmas›d›r. devleti bir s›n›f›n. Yeni devletin tüm kurumlar›n›n küçük bir az›nl›¤›n kontrolünde olmal›d›r. Monarfli yönetimini di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran en önemli özellik. Bu kifli devleti kendi istekleri do¤rultusunda diledi¤ince yönetir. Bu kifliler ölünce yerine kendi soyundan birisi bafla geçer.Demokrasinin Serüveni Yönetim biçimleri Monarfli Monarfli tek kiflinin yasalara uygun yönetimidir. ve 6. Kuveyt. Yasama. zümrenin yönetmesidir. fl Monarfli yönetiminin özelliklerini söyleyiniz. Bu yönetimde. düflüncelerini özgürce belirtebilir mi? Neden? Oligarfli Oligarfli. siyasi veya maddi olarak ülkenin önde gelen gruplar›ndan biridir. yürütme ve yarg› gücü.3 Etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

En ‹yi Yönetim fiekli Cumhuriyet. Seçim. dinî esaslara ve metinlere göre haz›rlan›r.6. Günümüzde Vatikan teokrasi ile yönetilen ülkelerden biridir. Yasalar. belirli süreler için seçti¤i milletvekilleri arac›l›¤›yla kulland›¤› yönetim biçimidir. Cumhuriyette halk›n seçme hakk›n› kullanmas›. sultan gibi yöneticiler yoktur.” sözünü niçin söylemifl olabilir? 160 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Din kurallar›n›n geçerli oldu¤u bu yöntemde. fl Atatürk “Türk milletinin yap›s›na en yak›fl›r idare cumhuriyettir. Hâkimiyet kayna¤› Tanr›’d›r. SINIF . bir yönetim biçimidir. halk› ve devleti temsil edecek kiflileri seçmesi esast›r. egemenli¤i kendi elinde tuttu¤u ve bunu. Bu yönetimlerde devlet baflkan›. kral. kiflisel hak ve özgürlükler dinî kurallara göre uygulan›r. dinî kurallar ülke yönetiminde aynen uygulan›r ya da büyük ölçüde din kurallar›ndan etkilenir. Toplumsal yap›. fl Teokrasi yönetiminin özellikleri nelerdir? fl Bu yönetim fleklini monarfli ve oligarfli yönetimi flekliyle karfl›laflt›r›n›z. Cumhuriyet Bayram› kutlamalar› Cumhuriyet Cumhuriyet milletin. Ünite Teokrasi Din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir. Cumhuriyet yönetiminde hükümdar. hukuki yorumlar. fl Cumhuriyet yönetiminin özellikleri nedir? fl Cumhuriyet yönetimini. e¤itim. di¤er yönetim biçimleriyle karfl›laflt›r›n›z. anayasada belirtilen süre içinde seçimle iflbafl›na gelir. gizli oy ve aç›k say›m usulüne uygun olarak yarg› denetimi alt›nda yap›l›r. Devleti ve milleti yönetecek kifliler de belirli bir süre için seçilerek yönetime gelir.

en çok okulda al›nan e¤itimle mümkün olur. Demokrasiyi yaflamak ve yaflatmak. kifliye demokrasi bilincini kazand›r›r. Toplum düzenini ve devaml›l›¤›n› korur. genel kurulda söz alma. sand›k kurulunu oluflturma. denetleme. Demokrasi e¤itimi. SINIF ÖÇK 161 . Ö¤renciler. disiplin cezas› uygulama. demokrasi bilinci kazand›rmak amac›yla Millî E¤itim Bakanl›¤› ile TBMM Baflkanl›¤› aras›nda 13 Ocak 2004 tarihinde bir protokol imzalanarak. Oy kullanmak. uygulama. il ve Türkiye ö¤renci meclisleri oluflturulmufltur. önerge verme. Okul. Bu süreç içerisinde okul yönetimi. Buna göre okullar›m›zda okul. çal›flmalar› yürütmektedirler. fl Sizin okulunuzda. okulda devam eder. okullar›nda aday olma. oy pusulas› haz›rlama. oy kullanma. propaganda yapma. Ö¤rencilerde. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulama6. demokrasinin gere¤idir.4. bir yaflam biçimidir. ailede bafllar. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulamaya konulmufltur. oy say›m› yapabilme ve tutanaklara geçme. Etkinlik ya konuldu mu? Bu proje nas›l uygulanmaktad›r? fl Demokrasi bilincinin oluflmas›nda ve gelifltirilmesinde okulun etkisi var m›d›r? Örnekler veriniz. Seçim sonras› komisyonlar› oluflturma. sadece seçim takvimi ile seçim ve sand›k kurullar›n› belirlemede rehberlik etmektedir. fl Okulda yap›lan seçimlere kat›larak demokratik ortam›n oluflmas›na katk›da bulundu¤unuzu düflünüyor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Planlama. itiraz ve itirazlar› de¤erlendirme gibi seçim süreçlerini yaflayarak ve uygulayarak ö¤renebilmektedirler. karar alma gibi ifllemleri kavramaktad›rlar. rapor haz›rlama vb. Demokrasi bilincini benimseyen kifliler.Demokrasinin Serüveni Demokrasi Bilinci Demokrasi. toplumda demokrasiyi yaflat›r.

Eski Roma’da halk. sizce ülkemizi nas›l etkilemifl olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. kral›n yetkilerini s›n›rland›rd›. kitaplar daha çok kiflinin eline geçti. DEMOKRAS‹ YÖNET‹M‹N‹N ORTAYA ÇIKIfiI Eski Yunan’da site devletlerinde uygulanm›flt›r. modern matbaay› buldu. Daha çok kitap bas›ld›.6. Bu ferman. Bunlar› birlikte inceleyelim. • bildirge (beyanname) • egemenlik • demokrasi t • cumhuriye KEL‹ME LAR VE KAVRAM et • meflrutiy • siyasi güç • vatandafll›k • saltanat MS 212 1215 DEMOKRAS‹N‹N B‹RAZ GEL‹fiM‹fi fiEKL‹ ‹ngiltere’de kral ve lordlar aras›nda Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) imzaland›. ‹nsanlar. MS 212 y›l›nda imparatorluk içerisindeki tüm özgür insanlar Roma yurttafl› olma hakk›n› kazand›lar. Can ve mal güvenli¤i getirildi. Afla¤›daki demokrasinin geliflim sürecini yans›tan olaylar kronolojik s›raya göre verilmifltir. Kendi düflüncelerini aç›klamaya bafllad›lar. Köleler: Seçme ve seçilme hakk›na sahip de¤ildir. SINIF .5. Kurulacak halk meclisi temsilcilerine genifl yetkiler tan›nd›. Ünite Demokrasinin Geliflim Süreci ÖN HAZIRLIK Dünyadaki demokratik geliflmeler. MÖ 450. kitaplar yard›m›yla yeni fikirlerle tan›flt›lar. 1450 Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg). Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg) fl Matbaan›n bulunmas› ve yayg›n olarak kullan›lmas› demokrasinin geliflmesin de nas›l etkili olmufltur? ÖÇK 6. Bu dönemde insanlar iki gruba ayr›l›r: Vatandafllar: Bunlar›n seçme ve seçilme hakk› vard›r. Etkinlik 162 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu durum demokrasik hak ve taleplerin h›zlanmas›n› sa¤lad›. çeflitli sosyal s›n›flara ayr›l›rd›.

” düflüncesini savundu. 1750 Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso). 6. Parlamentoda ifade özgürlü¤ü tan›nd›.7. fl Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso)’nun düflüncesini do¤ru buluyormusunuz? Neden? Demokrasilerde insanlar tart›flarak ortak karar verirler. “‹nsanlar. ve 6. etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Demokrasinin Serüveni 1776-MODERN 1689 ‹ngiltere’de Haklar Bildirgesi imzaland›. SINIF 163 . Bildirge ile yeni hak ve hürriyetler sa¤land›. 1789-DEMOKRAT‹K YÖNET‹M ESASLARI BEL‹RLEND‹ Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi ile demokratik yönetimin esaslar› oluflturuldu. Frans›z ‹htilali’ni anlatan bir tablo ÖÇK fl Düflüncelerin aç›kça ifade edilmesi. DEMOKRAS‹N‹N TEMEL‹ ATILDI “Amerikan Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi” imzaland›.6. hür ve eflit do¤arlar. eflitlik ve özgürlük fikrini yayg›nlaflt›rm›fl olabilir mi? Aç›klay›n›z.

Dünya Savafl›’nda birçok kent harap olmufltur. Demokratik yönetimler. Ünite 1800-DEMOKRAS‹ YÖNET‹MLER‹ TOPLUMLARDA YAYGINLAfiTI Avrupa’da Sanayi ‹nk›lab› sonucu zengin bir s›n›f ile iflçi s›n›f› ortaya ç›kt›. II. insanl›¤›n kurtulufl umudu oldu. huzur ve güvenin garantisidir. 1945 ‹kinci Dünya Savafl›’ndan sonra demokrasi ve hürriyetler. fl Demokratik hak ve özgürlüklerin güçlenmesinde kitle iletiflim araçlar›n›n rolü nedir? fl Demokrasi ile yönetilen ülkelerde. insanlar›n hangi haklara sahip oldu¤unu araflt›r›n›z. Avrupa ülkelerinde demokratik yönetimler kurulmaya bafllad›. 164 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹nsanlar.6. demokrasiye daha çok inanmaya bafllad›lar. SINIF . 1948 Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›.

2000 Yöneticileri seçimle yönetime gelen ülke say›s› artt›. ÖÇK fl ‹nternet’in yayg›nlaflmas›. Bu sayede bütün dünyayla iletiflim daha da h›zland›. demokrasinin geliflimine nas›l bir katk›da bulunmufltur? 6.Demokrasinin Serüveni 1989 Berlin duvar› y›k›ld›. Berlin Duvar›’n›n y›k›l›fl›. ‹nternet arac›l›¤›yla tüm dünyadaki olaylar izlenebilmektedir. SINIF 165 . 1995 ‹nternet yayg›nlaflt›. Etkinlik fl ‹nsanlar›n birbirlerine sahip ç›kmalar› ile demokrasi kültürü aras›nda nas›l bir iliflki kurulabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹nsanlar bu iletiflim arac› ile dünyada olup bitenleri k›sa sürede ö¤renmeye ve demokratik tepkilerini ortaya koymaya bafllad›lar. Sovyetler Birli¤i ile Do¤u Avrupa ülkelerinde rejim de¤iflikli¤i demokrasinin yay›lmas›n› sa¤lad›.8. demokrasinin bir zaferi olmufltur. ‹ki Almanya birleflti.

Bir gün her ikisi de sağlıklı ve yüksek zekâ özelliklerine ve iyi bir eğitime sahip olan 27 yaşlarında olan anne ve babanın bir kız çocuğu dünyaya gelir.” flekliyle yer almaktad›r. Bebeğin öncelikle ameliyat ile bağırsak sorununun giderilmesi gerekmektedir. Amerika’da bir hastanenin doğum servisinde geçmiştir. ameliyatı istemediklerini belirttiler. Ünite Haklar›m ve Özgürlüklerim ÖN HAZIRLIK 1. Haklar›n›z› kullanman›z› engelleyenler olursa neler yapars›n›z? 3.C. insan›n en vazgeçilmez haklar›ndan biridir. yaflama. Bir Bebe¤in Yaflad›klar› Olay. Buna Hakk›m Var Anayasalar kiflilerin hak ve özgürlüklerini garanti alt›na al›r. 166 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” Bu madde. madddesinde de “Herkesin yaflam hakk›.6. Şöyle ki. Bu yüzden savafl ve benzeri hâllerde bile durdurulamaz. “Herkes. Anayasas›’nda de¤il Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 2. SINIF . yasan›n korumas› alt›ndad›r. Anayasa’m›z›n 17. do¤umla bafllar ve ömür boyu sürer. Ancak bebeğin Down Sendromu ve bağırsakta bir sorunu olduğu saptanır. fl Trafik kazalar›n›n ço¤u. Biz de sorumluluklar›m›z›n oldu¤unu bilmeliyiz. Yaflama hakk›. dünyadaki herkesin yaflama hakk› vard›r. Sadece bizim de¤il. Haklar›n›z›n ve özgürlüklerinizi s›n›rlayan yasal dayanaklar›n›n neler oldu¤unu araflt›r›n›z. Trafik kazalar›n›n bu hakk›m›z› etkilememesi için neler yapabiliriz? Yaflama hakk›. Yaflama hakk›m›z›n güvencede olmas›n› sadece yasalardan beklememeliyiz. • düflünce • birey • kamuoyu • millet KEL‹ME MLAR VE KAVRA • yönetim • laiklik • anayasa Yafl›yorum. Ancak durumu kabullenmekte güçlük çeken anne ve baba. sadece T. Hangi hak ve özgürlüklere sahipsiniz 2. maddesine göre. insanlar›n yaflama hakk›n› elinden almaktad›r. maddi ve manevi varl›¤›n› koruma ve gelifltirme hakk›na sahiptir.

Gülten UYER 08. Dr. Hastanenin adı da kullanılarak bir bebeğe gerekli tedavinin yapılmadığı sürekli anons edilir ve hastane telefonlar almaya başlar. doktorlar tarafından anne babaya bildirilir. anne ve baba. bebeğin bakımını üstlenme konusunda başvurular gelmeye başlar. bu durumdan rahatsız olduklarını belirterek bebeğin başka bir servise nakledilmesini isterler. Bununla birlikte hemşireler arasında huzursuzluk ve moral bozukluğu meydana gelmiştir. bu ameliyata onay vermez. Böylece bebek. daha sonra yerel radyoda duyulmaya başlanır. Bundan sonra. aynı durumdaki vakalarla deneyimi olan koruyucu ailelerden. Anne ve babaya karşı yoğun tepkiler oluşmaya başlamıştır. Down Sendromu ile yaşamına başlar. Bu arada olayın yankıları artarak tüm hastaneye yayılmaktadır. Bu talep karşısında. onun. yoğun bakım ünitesine nakledilir. aynı zamanda. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÖÇK 6.Demokrasinin Serüveni Ameliyat edilirse bebeğin yaşamını Down Sendrom’u olarak iyi bir bakımla sürdürebileceği.9.2004) fl Yaflama hakk› ile ilgili bir slogan oluflturarak s›n›f panonuzda sergileyiniz. Onların cerrahi girişim için onayı istenir. mahkeme tarafından atanan bir yetişkinin koruyuculuğuna verilir. Doğal olarak bu durumdan en çok etkilenenler. Prof. Ancak. SINIF 167 .03. bebeğin nakledildiği ünitenin hemşireleridir. ameliyat edilmeyeceği kararıyla. Bebeğin günden güne gücünü kaybettiğine tanık olan hemşireler. Bunun üzerine hemen ameliyat edilen bebek. Haber. 0-6 yaş grubu çocukların yatırıldığı pediatri yoğun bakım ünitesine nakline karar verirler.

(‹nternet haberi. maddesi ile insanlar›n hangi haklar› güvence alt›na al›nm›flt›r? Son zamanlarda bilimdeki geliflmeler.” denmektedir. Her üç aileden birinde daya¤›n. doku ve organ naklini olanakl› hâle getirmifltir. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da ifllemlere tabi tutulamaz. fl Bu sözleflmenin 3. maddesinde: “T›bbi zorunluluklar ve kanunda yaz›l› hâller d›fl›nda kiflinin vücut bütünlü¤üne dokunulamaz. Ancak bu. Toplumda kad›n ve erkek rolleriyle ilgili olarak benimsenen geleneksel de¤erler var. bunun "aile meselesi" ve do¤al bir olaym›fl gibi görülmesine sebep oluyor. sadece kiflinin kendi r›zas›yla olacak bir fleydir. maddi ve manevi varl›klar›n› koruyabilme ve gelifltirebilme haklar›n› içerir.” hükmü yer al›r. Efller Aras› ‹liflkiler Destek Program› çerçevesinde kad›nlara ve erkeklere fliddeti önleme amaçl› e¤itimler verildi. r›zas› olmadan bilimsel ve t›bbi deneylere tabi tutulamaz. fl Kiflinin zorlanamayaca¤› ifadesini nas›l yorumlars›n›z? “Aile ‹çi fiiddete Son” Kampanyas›nda ‹kinci Aflamaya Geçiliyor Dünyada her dört kad›ndan ve her alt› erkekten biri aile içi fliddeti yafl›yor. Kifli özgürlü¤ü ve güvenli¤i. Anayasa’m›z›n 17. 05. insan›n yasayla belirlenmifl ve s›n›rland›r›lm›fl durumlar d›fl›nda hareket serbestli¤i ve özgürlü¤ünden yoksun b›rak›lmamas› anlam›na gelir. Kifli sa¤l›¤›nda kehdisinden ölümünden sonra organ veya doku al›nmas›na karfl› oldu¤uni belirtirse organ ve doku al›namaz. Aile içi fliddete son kampanyas›n›n ilk etab› 2004 Ekim-Aral›k aylar›nda gerçeklefltirildi. ikisi birlikte. ço¤u zaman a盤a ç›km›yor. 11. maddesinde: “Hiç kimse iflkenceye. Kad›n›n ekonomik ve sosyal destekten yoksun oluflu ve fliddetin yaratt›¤› psikolojik etkiler. Kifli dokunulmazl›¤›. Kimseye iflkence ve eziyet yap›lamaz. kimse insan haysiyeti ile ba¤daflmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. her iki aileden birinde sözlü fliddetin var oldu¤u Türkiye'de de dünyada oldu¤u gibi en tehlikeli fliddet davran›fllar›n›n kurbanlar›. ‹flkence ve eziyet yasa¤›. Ünite Dokunulmazl›¤›m Var Yaflama hakk›n›n gerçekleflebilmesi için ise ''kifli dokunulmazl›¤›'' ile ''kifli güvenli¤i"nin sa¤lanmas› gerekir. Ancak fliddet. insanlar›n yaflama. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 3. doku ve organ nakli konusunda istekli de¤ilse kimse onu zorlayamaz. kad›nlar ve çocuklar oluyor. 2005) fl Aile içi fliddeti önlemek için neler yap›labilir? fl Kifli dokunulmazl›¤› ile ilgili bir slogan yaz›n›z. fl Sizce bu güvence yeterli midir? Neden? Kifli dokunulmazl›¤›.6. evdeki fliddetin gizli kalmas›na. E¤er kifli. insan onurunu zedeleyen ceza verilememesi ve muamele yap›lamamas› gibi kurallar› vard›r. SINIF . en temel insan haklar›ndan biridir. Bu slogan›n sizin için anlam› nedir? 168 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

düflünce ve kanaatleri sebebiyle k›nanamaz ve suçlanamaz.Demokrasinin Serüveni B›rak›n Konuflay›m Evimde. fikrimi söyleyebilmeliyim. maddesi ise flöyle der: “Herkes. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 9. ahlak›n korunmas› nedenleriyle ve kanun taraf›ndan öngörülmek. kanaat özgürlü¤ü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke s›n›rlar› söz konusu olmaks›z›n haber veya fikir alma ve verme özgürlü¤ünü de içerir. sanatsal biçimde veya benim seçece¤im baflka bir araçla her türlü haber ve düflüncelerin araflt›r›lmas›. gerekli olmak kayd›yla s›n›rlayabilirsiniz. Düflünce.. demokratik bir toplumda zorunlu tedbirlerle ve yasayla s›n›rlanabilir. düflünce ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bas›l›. bu hak. ancak kamu güvenli¤inin.. di¤er hak ve özgürlüklerini gelifltirebilmesi ve kullanabilmesi mümkün de¤ildir. arkadafllar›m›n yan›nda ve her yerde düflündüklerimi rahatl›kla ifade edebilmeli. SINIF 169 . ‹stanbul Büyükflehir Belediyesinin ev sahipli¤i yapt›¤› bu buluflma çerçevesinde edebiyat. Özgürce düflünemeyen insanlar›n. ‹stanbul Buluflmas›'' “Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul Buluflmas›” farkl› ülkeler ve k›talardan insanlar›n. Bu hak. farkl› ülkelerden yaklafl›k 30 kat›l›mc› Türkiye’deki meslektafllar›yla bir araya geldi. elde edilmesi ve verilmesi özgürlü¤ünü içerir. Biliyorum ki düflünce özgürlü¤ü. Ben de buna göre muamele görmek istiyorum. düflünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. di¤er hak ve özgürlüklerin besleyicisidir. maddesine göre “Ben. ifl yaflam› gibi konularda toplant›lar gerçeklefltirildi. medya. maddesinde: “Herkes. sanat. sözlü. 08.” Anayasa’m›z›n 25. vicdan ve din özgürlü¤üne sahiptir. fl Özgürlüklerin baflkalar›n›n özgürlükleri ile ba¤lant›s› olabilir mi? Örnekler veriniz. okulumda. bugünün dünyas›nda yeterince özgür mü? Engelleri kald›rmak ve s›n›rlar›n› geniflletmek için baflka neler yap›labilir?” sorular›n›n cevapland›r›lmak üzere daima önümüzde durmas› gerekti¤ine inan›yoruz. b) Millî güvenli¤in. Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse. düflünce özgürlü¤ünün küresel sorunlar›n› tart›flmak ve çözümler üretmek için bir araya geldikleri uluslararas› bir toplant› düzenlendi.” hükmü yer almaktad›r. genel sa¤l›¤›n veya ahlak›n ya da baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için. (‹nternet haberi. 10. kamu sa¤l›¤›. ülke s›n›rlar›na ba¤l› olmaks›z›n yaz›l›. “ ''Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin 4. düflüncemi özgürce aç›klama hakk›na sahibim.” denilmektedir. görüfllerini aç›klama ve anlat›m özgürlü¤üne sahiptir. Din veya inanc›n› aç›klama özgürlü¤ü. 11. kamu düzeninin. Çünkü Çocuk Haklar›’na Dair Sözleflme’nin 13. 2005) fl Düflünce özgürlü¤ü için böyle bir toplant›ya neden gerek duyulmufltur? fl Düflünce özgürlü¤ünü yans›tan bir slogan oluflturunuz. 19 ve 22 Kas›m 2005 tarihleri aras›nda. Bu hakk›m› yaln›zca: a) Baflkas›n›n haklar›na ve itibar›na sayg›. kamu düzeninin. maddesinde:” Herkes düflünce.

Ünite Dinim ve Vicdan›m Özgürdür Benim Ülkemizde farkl› inanç ve kültürlere sahip insanlar bir arada yaflamaktad›r. sadece din ifllerini. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü¤ünü bozmay› ve insan haklar›na dayanan demokratik ve laik cumhuriyeti ortadan kald›rmay› amaçlayan faaliyetler biçiminde kullan›lamaz. Anayasa’da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri. Tart›flma fl Atatürk. 14. Din ve vicdan özgürlü¤ü baflkalar›n›n dinine ve inanc›na sayg› göstermeyi gerektirir. Düflünüfle ve düflünceye karfl› de¤iliz. MADDE 14. yukar›daki sözü ile neyi anlatmak istemifltir? Tart›fl›n›z.111 fl Bütün hak ve özgürlüklerimiz. maddesine göre: Herkes. Atatürkçülük 1. SINIF . vicdan›n›n emrine uymakta serbesttir. dinî ayin ve törenler serbesttir.6. vicdan. dinî inanç ve kanaatlerinden dolay› k›nanamaz ve suçlanamaz. Herkes. Biz. Cami Kilise Havra 170 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bir vicdan meselesidir. s. Kimse. millet ve devlet iflleriyle kar›flt›rmamaya çal›fl›yoruz. Biz. madde hükümlerine ayk›r› olmamak flart›yla ibadet. Anayasa’m›z›n 24. dine sayg› gösteririz. Kemal ATATÜRK MEB. dinî ayin ve törenlere kat›lmaya. Herkez istedi¤i dine inanma inanc›n›n gereklerini yerine getirme hakk›na sahiptir. neden s›n›rs›z de¤ildir. dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. Din. ibadete. dinî inanç ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. M.

Söyleyelim 1. özellikle düflünce özgürlü¤üne büyük de¤er vermifltir. Sizce haklar›n korunmas› neden önemlidir? 2. “Kimsenin fikrine ve vicdan›na egemen olunamaz. Haklar›m›z› ve özgürlüklerimizi korumak için neler yapabiliriz? 1 Atatürkçülük 1. Cumhuriyetin ilan› ile de ulus egemenli¤ini en üst düzeye tafl›m›flt›r. sahip oldu¤unuz haklar›n›zdan kullanamad›klar›z var m›? Neden? 3. toplumsal. yeni Türk devletinde hak ve özgürlüklere büyük önem vermifltir. Atatürk. SINIF 171 . e¤itim ve kültür alanlar›ndaki tüm haklar›n› kullanmas›n› sa¤lam›flt›r. ekonomik. fl Atatürk döneminde e¤itim ve kültür alan›nda elde edilen hak ve özgürlükler hangileridir? Düflünelim. Kurtulufl Savafl›’n› baflar› ile tamamlad›ktan sonra saltanat› kald›rarak kiflisel egemenli¤e son vermifltir.10.” 1 diyen Atatürk. Fikir ve bas›n hürriyetinin geliflmesi için çaba harcam›flt›r. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sizin.185 ÖÇK 6.181 2 Atatürkçülük 1. Her ilerlemenin ve kurtuluflun anas› hürriyettir. Bundan dolay› Türk milletinin siyasal. s. Atatürk.” 2 görüflüne sahip olan Atatürk. hukuk. her tür kalk›nman›n hak ve özgürlüklere sahip bir toplum taraf›ndan gerçeklefltirilece¤ine inanm›flt›r.Demokrasinin Serüveni “Hürriyet olmayan bir memlekette ölüm ve yok olma vard›r. s.

Uyarlanm›flt›r. suçlar›n›n bedellerini maddi bir tazminatla ödeyebilirler. ölüm ile cezaland›r›l›r. Kad›nlar›n da sizin üzerinizdeki haklar›. Bunun d›fl›nda hemen hemen bütün a¤›r suçlar. Veda Hutbesi 172 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Mezopotamya’da MÖ ikinci bin y›lda hüküm süren Babil Devleti’nde Kral Hammurabi. Cahiliye devrinde güdülen kan davalar› tamamen kald›r›lm›flt›r. yüzy›lda. emanet sözleflmesi. Mülkiyet hakk›. sözleflmelere uymama veya ay›pl› mal sat›lmas› hâlinde. • demokrasi • egemenlik • düflünce KEL‹ME LAR VE KAVRAM eflme • sözl • yasama • yürütme • yarg› Demokrasinin toplumun geliflmesi ile beraber geliflen bir yap›s› vard›r. hükümler. Muhammed’in Arafat’taki büyük kalabal›¤a söyledi¤i hutbeden bir bölüm) Ey ‹nsanlar! Canlar›n›z. kan davas›n› yasaklamas›. Arap olmayan›n da Arap üzerine üstünlü¤ü olmad›¤› gibi k›rm›z› tenlinin siyah üzerine. Tarihin bu ilk yaz›l› anayasas›. namuslar›n›z da mukaddestir. Muhammed’in insanlar›n eflit oldu¤unu vurgulamas›n› insan haklar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. Sizin kad›nlar üzerinde hakk›n›z. Abdülmuttalip’in torunu ‹lyas bin Rabia’n›n kan davas›d›r. Suçlular e¤er özgür bir insan de¤ilse “göze göz. Arap’›n Arap olmayana. Muhammed’in. Aile yaflam› hakk›ndaki düzenlemelerde ise tek efllilik esas› görülmektedir. fiimdi tarihsel süreç içinde demokrasi ve insan haklar› ile ilgili önemli belgelerden baz›lar›n› inceleyelim. ‹slam Tarihi. ülkesinin toplumsal. hangi tarihsel süreçten geçerek yasal güvence alt›na al›nm›flt›r? Araflt›r›n›z. mallar›n›z. fl Hz. Özgür insanlar. belgeler yay›mlanm›flt›r. Tarihsel süreç içinde demokrasi ad›na birçok kanunlar.tpb. Dikkat ediniz. temel insan haklar›ndan hangisini güvence alt›na alm›flt›r? fl Hz. Cahiliyeden kalma bütün âdetler kald›r›lm›flt›r. Allah’›n haram ve dokunulmaz k›ld›¤› can› haks›z yere öldürmeyeceksiniz. ekonomik ve dinsel alanlar›n› bir yasayla düzenlemifltir. toplumsal hayat› düzenleyen hükümler de bulunmaktad›r. zarar karfl› tarafa ödettirilmek üzere yapt›r›ma ba¤lanm›flt›. kad›nlar›n da sizin üzerinizde hakk› vard›r. Ünite Dünden Bugüne Demokrasi ÖN HAZIRLIK ‹nsan haklar› 19.org. Günümüzde birçok hukukta var olan “k›sas” sistemini bu kanunlarda da görmekteyiz. s.tr) Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesinden al›nm›flt›r. Hammurabi Kanunlar›’nda. difle difl” yasas› geçerlidir. fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› cezalar›n uygulanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Hammurabi Kanunlar›’nda insan haklar› ile ilgili hangi hak ve özgürlüklerden söz edilmektedir? Hammurabi Kanunlar› (Hz. Kald›rd›¤›m ilk kan davas›. 41. siyasal. SINIF . Babil halk›n› s›n›f s›n›f ay›rm›fl ve bu s›n›flar›n hak ve yetkilerini düzenlemifltir. her türlü tecavüzden korunmufltur. Muhammed. MEB.6. meflru örf ve âdete göre yiyecek ve giyeceklerini temin etmenizdir. siyah›n da k›rm›z› tenli üzerinde bir üstünlü¤ü yoktur. (www. istisna ve hizmet sözleflmeleri düzenlenmifl. hangi sözü ile insanlar›n eflit olduklar›n› vurgulam›flt›r? fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› ceza uygulanmas› ile Hz.

Çünkü. “Özgür bir adam. Ceza ve vergi düzenlemelerini. Bu belge ile kral›n yetkileri s›n›rlanm›fl. devrin büyük âlimlerinden olan Ahmet ‹bn-i Kemal Paflazade ile Ebussuud Efendiler yard›mc› olmufllard›r.. s. hür ve sorumlu olan yaln›z insand›r. suçun derecesine göre küçük bir suç için yaln›zca para cezas›na çarpt›r›labilir. Magna Carta Kendi zümresinden olanlar ya da ülkenin ilgili yasalar›na uygun olarak verilen bir karar olmad›kça hiçbir özgür kifli tutuklanamaz. mali. M. gerçek. halk ve askerlerle ilgili kanunlar› kapsamaktad›r. hapse at›lamaz. Suç.. s. SINIF 173 . idari. C. Kiflisel hürriyetler kutsald›r. M. Kemal ATATÜRK MEB. fl Magna Carta belgesi ile Hammurabi Kanunlar›’nda yer alan suçlarla ilgili cezalar› karfl›laflt›r›n›z. Kanunname.ksef. Atatürkçülük 1. halka hak ve özgürlükler tan›nm›flt›r.175 fl Atatürk’ün yukar›da verilen sözlerinde anlat›lmak istenen nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. suçun büyüklü¤üne göre para cezas›na çarpt›r›labilir ve bir tüccar da mallar› korunarak ayn› flekilde cezaland›r›labilir. askerî ve di¤er gerekli mevzuatlar› içine alan bafll›klar hâlindedir.Demokrasinin Serüveni Magna Carta (Magna Karta 19 Haziran 1215) ‹ngiltere kral› Yurtsuz John ile ‹ngiliz asiller aras›nda imzalanm›fl bir belgedir. fl Kanunname öncelikle hangi düzenlemeleri esas alm›flt›r? . Kemal ATATÜRK MEB.edu.tr adresinden derlenmifltir. 75’ten al›nm›flt›r. Kanunnamenin haz›rlanmas›nda. 4. hukuki. mal ve mülkü elinden al›namaz. ilgili olayda do¤ru ve güvenilir deliller ortaya koymadan dava edemez.181 Sultan Süleyman Han’›n Kanunnamesi (Kanunlar›) Kanuni Sultan Süleyman. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi.gazi. Atatürkçülük 1. Osmanl›larda uygulanan kanunlar› ‹slam hukuku esaslar›na göre toplatt›rm›fl ve düzenlettirmifltir.Her türlü hakk›n kayna¤› kiflidir. sürgüne yollanamaz ya da herhangi bir biçimde kötü muameleye maruz b›rak›lamaz. Bundan böyle hiçbir hâkim herhangi bir kimseyi. s.” www.

millete aittir. kurulu düzeni bozmamak flart›yla konuflma. zulme karfl› koruma. s. Ünite 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi 18. siyasi otoritenin ve siyasi teflkilat›n görevidir. dinî ve vicdani kanaatlerini aç›klayabilir. Hiç kimse kanun d›fl› olarak tutuklanamaz. toplum düzenine zarar vermemek kayd›yla düflüncesini. SINIF 6.tr fl 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi. ‹nsanlar. 5. hukuki olarak hür ve eflit do¤arlar. Mülkiyeti ve güvenli¤i sa¤lama. sosyal ve ekonomik yap›daki olumsuzluklar. Bu geliflimi sa¤lamak için en iyi vas›ta.gov. ‹ngiltere’deki meflruti yönetim ve Amerika Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi’nin etkisi ile bir ihtilal meydana gelmifltir. 4. Bütün vatandafllar. Milletin onay› al›nmadan hiçbir kimse ya da grup. Bu beyanname ile insanlar›n temel hak ve hürriyetleri garanti alt›na al›nm›flt›r. yarg›lanamaz.6. www. Mahkeme karar› kesinleflinceye kadar herkes masumdur. yüzy›l›n sonlar›na do¤ru Fransa’da. Kiflinin birinci hakk›. 2.11. 1789 ‹nsan Haklar› Beyannamesi’nde ne tür bir geliflme göstermifltir? Karfl›laflt›r›n›z. 8. 3. istedi¤i gibi sevk ve idare etmeye müsaade etmektir. Etkinlik . 6. Bu ihtilalden sonra 26 A¤ustos 1789 tarihinde Fransa’da ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Evrensel Bildirgesi” ilan edilmifltir. kifliye bir baflkas›n›n benzer hakk›na zarar vermeksizin kendi kendini. 7. do¤al yeteneklerini serbestçe gelifltirebilmesidir. Kanunla yasaklanmam›fl her fley serbesttir. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.177) ÖÇK 174 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. M.meb. Hâkimiyet. Herkes. 1. yazma ve bas›n hürriyetine sahiptir. yönetme yetkisi kullanamaz. cezaland›r›lamaz. Fransa’da demokrasinin geliflmesine etkisi olmufl mudur? Neden? fl Magna Carta’da yer alan özgürlükler.

Atatürkçülük 1. 50-52’den derlenmifltir. Komisyonun haz›rlad›¤› metin. Mahkemelere müdahale edilemeyecekti. Osmanl› Devleti’nde ise 19. Abdülhamit’in izniyle baflland›.12. yeni ve sa¤lam esaslar›yla Türk milletini güvenli ve sa¤lam bir gelecek yoluna koydu¤u kadar as›l fikirlerde ve ruhlarda yaratt›¤› güvenlik itibar›yla büsbütün yeni bir hayat›n müjdecisi olmufltur. Herkes. 23 Aral›k 1876’da ilan edildi. Atatürkçülük 1. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi. c 4 s. 5. 1. fl Özgürlükler. Kemal ATATÜRK MEB.” sözünü insan haklar› aç›s›ndan yorumlay›n›z. yüzy›l bafllar›nda Magna Carta ile s›n›rland›r›lm›flt›r. mülkün temelidir. baflkalar›n›n özgürlüklerine müdahale etmemek kofluluyla kiflisel özgürlü¤e sahipti. milletimin ve büyük atalar›m›n en k›ymetli miraslar›ndan olan ba¤›ms›zl›k aflk› ile yarat›lm›fl bir adam›m. Ülkenin bir taraf›nda isyan ç›kaca¤›n› gösteren kan›tlar görülürse hükûmet o yerde geçici olarak s›k›yönetim ilan edebilecekti. Yasalar›n belirtti¤i durumlar d›fl›nda. Mithat Pafla baflkanl›¤›nda bir komisyon oluflturuldu. s. yetkililer meskene zorla giremeyecekti.Demokrasinin Serüveni Kanunuesasi Osmanl› Devleti’nde Kanunuesasi haz›rl›klar›na padiflah II. 2. ‹ngiltere’de kral›n yetkileri 13. yüzy›l›n sonlar›nda Kanunuesasi ile padiflah›n yetkileri k›smen s›n›rland›r›lm›flt›r. benim karakterimdir. SINIF 175 . Kemal ATATÜRK MEB. 3. Ben. Osmanl› Devleti’nin uyru¤unda bulunan kiflilerin tümüne “Osmanl›” denilecekti. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 4. Osmanl›lar›n tümü. s. M. mahkeme huzurunda hakk›n› savunarak gerekli gördü¤ü yasal araçlar› kullanabilecekti. M.181 Cumhuriyet. sizce s›n›rs›z m›d›r? Neden? fl Ülkenin karfl›laflt›¤› tehlikeler karfl›s›nda özgürlüklerin k›s›tlanmas›n› nas›l de¤erlendirirsiniz? fl “Adalet.181 ÖÇK 6. Yasa gere¤i olmadan kimseden vergi ya da baflka bir ad alt›nda para al›namayacakt›. 6. fl Yetki s›n›rlamas›n›n Osmanl› Devleti’nde daha geç gerçekleflmesinin nedenleri nelerdir? Hürriyet ve ba¤›ms›zl›k.

Herkesin. do¤ufl ya da herhangi bir baflka ayr›m gözetilmeksizin bu Bildirge'de aç›klanan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir. Madde 5: Hiç kimse iflkenceye ya da ac›mas›z. Madde 3: Yaflamak. SINIF . kamu güvenli¤i. vazgeçilmez kabul edilmifltir? Türkler. sürülemez. adli ya da uluslararas› durumu bak›m›ndan hiçbir ayr›m gözetilmeyecektir. renk. siyasal veya di¤er kanaatler. insan haklar› yönünden de¤erlendiriniz. ülkenin ekonomik refah›. Madde 9: Hiç kimse. Madde 7: Yasa önünde herkes eflittir ve herkes ayr›m gözetilmeksizin yasan›n koruyuculu¤undan eflit olarak yararlanma hakk›n› tafl›r. ÖÇK 6. ulusal veya toplumsal köken. dil. Kemal ATATÜRK Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Madde 8 Özel ve aile hayat›na sayg› hakk› 1. ister ba¤›ms›z ülke uyru¤u olsun. kiflili¤inin tan›nmas› hakk›na sahiptir. cins. cinsiyet. keyfi olarak tutuklanamaz. bu Bildirge'ye ayk›r› her türlü ayr›ma ve bu tür ayr›m gözetici ifllemler için yap›lacak her türlü k›flk›rtmaya karfl› eflit korunma hakk› vard›r. kendisine Anayasa ya da yasa ile tan›nan temel haklara ayk›r› ifllemlere karfl› ilgili ulusal mahkemelerin etkin koruyucu önlemlerinden yararlanma hakk› vard›r. Bu hakk›n kullan›lmas›na bir kamu makam›n›n müdahalesi. dil. onur ve haklar› yönünden eflit do¤arlar. Ünite ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi (1948) Madde 1: Bütün insanlar özgür. nerede olursa olsun. adil ve aç›k olarak görülmesi hakk›na sahiptir. fl ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi’nde. haklar›n›n ve ödevlerinin ya da kendisine yöneltilen ve ceza niteli¤i tafl›yan herhangi bir suçlaman›n saptanmas›nda. Madde 8: Her kiflinin.13. din. düzenin korunmas›. kölelik ve köle al›m sat›m› her türlü biçimiyle yasakt›r. Madde 10: Herkes. tam bir eflitlikle. renk.6. Madde 2: Herkes. din. siyasal ya da her hangi bir baflka inanç. sa¤l›¤›n veya ahlak›n veya baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için gerekli bir tedbir olmas› durumunda söz konusu olabilir. do¤um baflta olmak üzere herhangi baflka bir duruma dayal› hiçbir ayr›mc›l›k gözetilmeksizin sa¤lanmal›d›r. Madde 4: Hiç kimse köle ya da kul olarak kullan›lamaz. M. Etkinlik 176 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ulusal bir az›nl›¤a aidiyet. davan›n ba¤›ms›z ve tarafs›z bir mahkemece. 2. bir kifli hakk›nda. bizzat kendileridir. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da muameleye u¤rat›lamaz. ancak müdahalenin yasayla öngörülmüfl ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik. Herkes özel ve aile hayat›na. konutuna ve yaz›flmas›na sayg› gösterilmesi hakk›na sahiptir. Türk Cumhuriyeti’nin kurucular› ve sahipleri. Madde 6: Herkes. demokrat. özerk olmayan ya da baflka bir egemenlik k›s›tlamas›na ba¤l› ülke uyru¤u olsun. hangi hak ve özgürlükler. varl›kl›l›k. ›rk. Ak›l ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karfl› kardeflçe davranmal›d›rlar. özgürlük ve kifli güvenli¤i herkesin hakk›d›r. al›konulamaz. fl Türkiye’nin yukar›daki sözleflmeleri kabul etmesini. Madde 14 Ayr›mc›l›k yasa¤› Bu Sözleflme’de tan›nan hak ve özgürlüklerden yararlanma. uyru¤u bulundu¤u devlet ya da ülkenin siyasal. ulusal ya da toplumsal köken. servet. suç ifllenmesinin önlenmesi. Bundan baflka. ›rk. hür ve sorumluluklar›n› bilen vatandafllard›r. isterse ba¤›ml›.

Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1. erkek çocu¤a kal›rd›. kalem kafll›d›r. al yanakl›. Çocuklar. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yan›na k›rk ince k›z alarak o¤lunu bulmaya gider ve baflar›l› olur. eski Türklerin kad›na verdikleri büyük de¤erlere rastlanmaktad›r. düflmanla savafl›r. Bu durum. Bo¤aç Han hikâyesinde. erke¤inin yan›nda ata biner. Eski Türklerde kad›nlarla ilgili hiçbir dövülme olay›na rastlanmazd›. Hikâyelerde Türk kad›n tipi. silah kullan›r. 33-35 (Düzenlenmifltir). babas›na var›r yard›m ister. SINIF 177 .14. kad›nlarla ilgili hangi özellikler belirtiliyor? fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. genellikle ince belli. buna ra¤men baz› haklardan yoksundu. Bütün törenlerde ve insanlar aras› iliflkilerde terbiyeli ve kibar davran›l›rd›. 1. E¤er böyle olmazsa ailenin büyük bir felaketle karfl›laflaca¤›na inan›l›rd›. 399 fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. özellikle miras hakk›nda kendini gösterirdi. Erkek çocuk.Demokrasinin Serüveni Türklerde Kad›n Haklar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hoflgörü • demokrasi • de¤iflim • kat›l›m • kurultay Eski Türk belgelerinde geçen ”Hakan ve hatun buyuruyor ki” sözünden nas›l bir anlam ç›kar›yorsunuz? Orta Asya Türklerinde Kad›n Orta Asya Türklerinden Haskan savaflta oldu¤u zaman kurultaya Hakan›n efli hatun baflkanl›k ederdi. büyüklere ad›yla hitap etmezlerdi. annesine bakmaya mecburdu. o¤lu düflmana esir düflen Dirse Han’›n k›z›. fl Yukar›daki metinde Türklerde kad›n haklar›na yönelik hangi ç›kar›mlarda bulunulabilir? Dede Korkut Hikâyeleri Han›n K›z› Dede Korkut Hikâyeleri’nde. Mal. Nihat Sami Banarl› Resimli Türk Edebiyat› Tarihi. Kad›n. Bir k›z evlendi¤i zaman dü¤ününde bir flaman haz›r bulunurdu. E¤er baban›n o¤lu ya da erkek akrabas› yoksa kad›na ancak o zaman miras kalabilirdi. selvi boylu. Kad›n. Aile hayat› son derece mükemmeldi. cilt s. daha çok onun kutsal Türk çocu¤unun annesi olmas›ndand›r. kad›n haklar› ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? ÖÇK 6. Kad›nlar mütevazi ve çal›flkand›. Nihat Sami Banarl›. cilt s. Kad›na bu kadar sayg› gösterilmesi.

Çal›flmalar›n›z› s›n›fa sununuz. Etkinlik 178 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. rütbesi baflçavufllu¤a kadar yükseldi. Birinin hayat› ve çal›flmalar› hakk›nda bilgi edininiz. Savafl an›lar›n› “Türk’ün Ateflle ‹mtihan›” adl› eserinde yazd›. Amerikan K›z Kolejini bitirdikten sonra çeflitli okullarda ö¤retmenlik yapt›.1964) ‹stanbul’da do¤du. Ünite Halide Edip Ad›var (1884 . Hasta bak›c›l›k yapt›. Türk kad›n›n›n ifl yaflam›nda ve aile içinde rolleri zaman içinde de¤iflmifltir. toplumun oluflmas›nda en önemli etkendir. Yunanl›lar›n ‹zmir’e ç›k›fl›ndan sonra düzenlenen mitinglerde konufltu. SINIF . bu hürriyetin toplumun huzuru ile iliflkisi üzerinde durulacak hususlard›r. Kurtulufl Savafl›’na kat›ld›. kifliye verilen de¤er. tam bir bütün olarak k›ymet ve kudret görünümü arz edebilir. Kifli. Ancak bu gibi kiflilerden meydana gelmifl sosyal toplumlar. Toplum içinde kifli hürriyetlerinin s›n›r›. ÖÇK 6. Günümüzde kad›nlar toplumsal yaflamda her geçen gün daha iyi bir konuma yükselmekte ve ülke ekonomisine kat›l›m› artmaktad›r. Kad›n›n Türk Toplumundaki Yeri Atatürkçü düflüncenin esas›nda. önemli bir bütün oluflturur. fl Ülkemizde ifl hayat›nda ve ailede kad›n-erkek rollerinin zaman içinde nas›l de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. toplum ve millet hayat›. onu oluflturan kiflilerin kendilerini bir k›ymet ve kuvvet kabul etmelerindendir.6.” ARAfiTIRINIZ Halide Edip Ad›var gibi Kurtulufl Savafl›’nda aktif rol oynayan Türk kad›nlar›n› araflt›r›n›z. Kiflilerin de¤eri. “Bir toplumda k›ymet ve kuvvet.15. Atatürkçülükte kifli ve toplum iliflkilerinin özünde kifli hak ve hürriyetleri büyük yer tutar. toplumun de¤erini oluflturur. aile.

Atatürk “fiuna inanmak laz›md›r ki dünya yüzünde gördü¤ümüz her fley. sosyal. arkadafl›. k›ymetli evlatlar yetifltirmeleriydi.157 (Düzenlenmifltir.Demokrasinin Serüveni Kad›n›n toplumdaki yeri yüksektir. büyük Türk kad›n›n› çal›flmam›za ortak yapmak. Kad›n›n yeri ve görevini de flöyle belirtmifltir: “Kad›nlar›m›z›n her millette oldu¤u gibi bizim milletimiz için de ne kadar yüksek önemi oldu¤unu söylememe lüzum yoktur. Etkinlik 1.) Bilgi Kutusu Türk kad›n›.” Bu düflünce yap›s›. yard›mc›s› ve destekleyicisi yapmak yoludur.” fleklinde tan›mlam›flt›r. flereflidir. bu konudaki düflüncelerini flöyle belirtmifltir: “Daha esenlikle. bütün Türk tarihinde oldu¤u gibi bugün de en sayg›n yerde ve flerefli bir varl›kt›r. birçok Avrupa ülkesinden önce siyasal haklar kazanm›flt›r.” Atatürk’ün bu sözleriyle tarihteki önemi vurgulanan Türk kad›n›. Ailenin ana unsurlar›ndan birini teflkil eden kad›n›n bizdeki anlam›n› “Türkiye Cumhuriyeti’nde kad›n. K›z çocuklar›n›n okula gönderilmesi neden önemlidir? 2. Bizim milletimizde kad›n. Toplumda kad›n-erkek aras›nda ayr›mc›l›k yap›lmas› ne gibi sonuçlara neden olur? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Burada birçok noktalardan sayabilece¤imiz o faziletlerin en büyü¤ü ve en önemlisi. ekonomik hayatta erke¤in orta¤›. ekonomik. hep böyle k›ymetli atalar›n. sosyal ve siyasi hayattaki yerini belirlemifltir. olaylar›n flahitli¤i ile ispatlanm›flt›r ki gerçekten yüksek faziletler göstermifllerdir. yaln›z Asya’da de¤il Avrupa’da bile. daha dürüst olarak yürütece¤imiz yol vard›r. eskiden bu önemi hakikaten en yüksek derecede kazanm›flt›r.16. Düflünelim. Bu yol. Atatürk. ahlaki. görkemli savafllar yapm›fl bulunmas›.” demifltir. Türk kad›n›n› ilmî. Gerçekten Türk milletinin bütün dünyada. Söyleyelim 6. Atatürkçülük III. faziletli evlatlar yetifltirmesi ve daha beflikten çocuklar›n›n ruhuna mertlik ve fazilet afl›lamas› sayesinde olmufltur. s. tarihin. hayat›m›z› onunla birlikte yürütmek. Büyük atalar›m›z ve onlar›n analar›. ÖÇK Kad›nlar çal›flma hayat›nda önemli bir konuma sahiptir. SINIF 179 . çal›flma hayat›m›zda erkekle eflittir. büyük ezici gücünü göstermifl olmas›. Türk toplumunda bir insan olarak kad›na kiflilik vermifl. kad›n›n eseridir.

.. 6..... monarfli....... 3........ 4.. demokrasi.fleklidir.. Eski Roma'da halk . 5...... C. hak ve özgürlükler... ....... Özgürlük ve eflitlik 180 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. Halk egemenli¤i D. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z... Kurtulufl Savafl›'na kat›lan ve baflar›lar kazanan kad›nlar›m›za örnekler veriniz? 4.. Ekonomik ba¤›ml›l›k C......6. Atatürk............. demokrasinin ilkelerinden biri de¤ildir? A... tarihinde kabul etmifltir..... olarak ikiye ayr›l›r.. din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir.......... ve .... 5.... 1948.... .. 1................... 2. 1........ Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. . hangi haklar› elde etmifltir? Aç›klay›n›z..... büyük önem vermifltir.... insanl›¤a neler kazand›rm›flt›r? Örneklerle aç›klay›n›z.. Afla¤›dakilerden hangisi.......... ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi'ni . Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z... Atatürk döneminde Türk kad›n›.. Demokrasiye uygun olmayan uygulamalar nelerdir? 3.... 6 Nisan 1949. 2... SINIF ........... Siyasi egemenlik B... Magna Carta’n›n demokrasinin geliflmesine ne tür katk›lar› olmufltur? 6.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. . yeni Türk devletinde ... efendi-köle 1.........bir kiflinin egemenli¤ine dayanan yönetim ...... Türkiye....... teokrasi......... Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›........ Düflünce özgürlü¤ün olmad›¤› toplumlarda hangi sorunlar yaflanabilir? B........ Demokrasi.

1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi 7. Napolyon C. Veda Hutbesi D. 3. halk egemenli¤i ilkesinde yer al›r. kaç y›l›nda imzalanm›flt›r? A. 1789 3. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. Hammurabi Kanunlar› C. Johann Gutenberg D." maddesi afla¤›dakilerden hangisinde yer alm›flt›r? A.) Seçme ve seçilme hakk›.) Özgürlük. Türkiye D. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z. devleti bir s›n›f›n veya ailenin yönetmesidir. Afla¤›daki yasalardan hangisinde kan davas› aç›kça yasaklanm›flt›r? A. Fransa Ç. Tarihte bilinen ilk yaz›l› anayasa afla¤›dakilerden hangisidir? A. 1. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda hemflirelik yapm›flt›r. Matbaay› afla¤›dakilerden hangisi gelifltirmifltir? A. Kanunuesasi 6..) Halide Edip Ad›var....) Monarfli. 1776 y›l›nda at›ld›.J. ‹talya C. 1301 B. J.. SINIF 181 ..Demokrasinin Serüveni 2. 2... 5.) Modern demokrasinin temeli.. Rousseau 4.. 1789 ‹nsan Haklar› Sözleflmesi B. (. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 1450 D. Afla¤›daki cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. ilkö¤retim zorunludur. (. Sokrates B. "Herkesin e¤itim hakk› vard›r.. ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi D. hangi ülkede ilan edilmifltir? A. 1215 C. Magna Carta D. Kanunuesasi B. Avrupa ‹nsan Haklar› C. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi... (. (. Tarihte kral›n yetkilerini s›n›rland›ran Magna Carta. Hammurabi Kanunlar› C.. 4. Magna Carta 5. Kanunuesasi B. ‹ngiltere B.. (.

ÜN‹TE Elektronik Yüzy›l Sosyal Bilimler ve Biz Bilim ve Teknolojinin Önemi. SINIF .7. Gelece¤i Doku ve Organ Nakli Telif ve Patent Haklar› Ak›lc›l›k ve Bilim 182 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

2. Roman. 4. Günümüzde kullan›lan teknolojik ürünlerden hangileri gelecekte ne tür bir de¤iflimi u¤rayabilir? Düflüncelerinizi not edeniz. SINIF 183 . 5. öykü ve hikaye kitaplar›n›z› nerelerden al›yorsunuz? Al›rken nelere dikkat ediyorsunuz? 6. ‹flportadan kitap ya da CD ald›n›z m›? Herhangi bir sorunla karfl›laflt›n›z m›? Aç›klay›n›z.” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Sosyal bilimler hangi bilim dallar›n› kapsamaktad›r? Araflt›r›n›z. 3. Sosyal bilimlerin toplum hayat›na olan katk›lar›na örnekler veriniz. Okulunuzda hangi teknolojik ürünleri kullan›yorsunuz? Bu ürünler size hangi kolayl›klar› sa¤l›yor? Aç›klay›n›z. Organ ba¤›fl› ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. Atatürk. “Benim manevi miras›m. 7. ak›l ve bilimdir.

SINIF . insan› daha iyi anlamak.1. insan›n kendi ihtiyaçlar›n›. Bizim gördü¤ümüz sosyal bilgiler dersinin bilgi temelinin büyük bir k›sm›n› sosyal bilimler oluflturur. Sosyal bilimler. her alandaki faaliyetleri oluflturur. bu aç›klamalar› yapt›ktan sonra tahtaya afla¤›daki tabloyu çizerek sosyal bilimlerin içine giren bilim dallar› ve k›saca bunlar›n inceleme alanlar›n› gösterdi. kültürel. insanla ilgili bilgiler üreten bilim dallar› toplulu¤udur. beklentilerini kavrayarak ona göre kendisine yön vermesine yard›mc› olmakt›r. sosyal bilimler alan›nda yap›lan çal›flmalar›n toplum hayat›na etkilerinden bahsederek derse girifl yapt›: “Sosyal bilimlerin konusunu insanlar›n sosyal.” Ayten Ö¤retmen. isteklerini. Etkinlik 184 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SOSYAL B‹L‹MLER B‹L‹M DALLARI ANTROPOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ S‹YASET B‹L‹M‹ CO⁄RAFYA TAR‹H EKONOM‹ PS‹KOLOJ‹ FELSEFE KONULARI ‹NSAN VE KÜLTÜR ‹NSAN VE TOPLUM ‹NSAN VE YÖNET‹M ‹NSAN VE YER KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • bulgu • sosyal bilim ‹NSAN VE GEÇM‹fiTEK‹ FAAL‹YETLER ‹NSAN VE KAYNAK PAYLAfiIMI ‹NSAN VE DAVRANIfiI VARLI⁄IN VE B‹LG‹N‹N ARAfiTIRILMASI fl Sizce Bu Bilim dallar›n›n birbirleriyle olan ortak yönleri nelerdir? ÖÇK 7. Sosyal bilimlerin amac›.7. ekonomik vb. Ünite Sosyal Bilimler ve Biz ÖN HAZIRLIK Sosyal bilimler denince akl›n›za hangi dersleriniz geliyor? listeleyiniz. Sosyal bilgiler ö¤retmeni Ayten Han›m.

Siyaset Bilimi Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rl› ama istek ve ihtiyaçlar›m›z›n s›n›rs›z oldu¤unu görerek ona göre bütçemizi dengelemeye çal›fl›yoruz. Antropoloji Tarih Psikoloji Antropoloji toplumlar›n sosyal. Etkinlik Bizi yönetecek kiflileri seçece¤iz. farkl›l›¤›n bir zenginlik oldu¤unu bilimin bu çal›flmalar› sayesinde ö¤reniriz. Gelecekte iyi bir meslek sahibi olarak hem kendimize hem de ülkemize yararl› olmaya gayret gösteriyoruz.gelecek ba¤lant›s› kurabilmek için tarihe ihtiyac›m›z olacakt›r. Sosyoloji Geçmifl . Ekonomi Yaflant›m›z boyunca çeflitli gruplar içerisinde yer al›r›z.Elektronik Yüzy›l Aysel Ö¤retmen. Bu güzel yurdu korumam›z gerekti¤ini anlar›z. Haklar›m›z› ve sorumluluklar›m›z› ö¤renece¤iz. kültürel ve biyolajik yap›lar›n› inceler her toplumun farkl› ve benzer kültürleri olabilece¤ini. Neye k›zd›klar›n›.2. Yurdumuzun dünya üzerindeki konumunu kaynaklar›n› cografya sayesinde ö¤reniriz. afla¤›daki flemay› haz›rlayarak sosyal bilimlerin baz› bilim dallar› ile ilgili ö¤rencilere bilgi verdi. k›zg›nl›klar›n› nas›l anlayaca¤›m›z› ve onlar› k›rmamak için nas›l davranaca¤›m›z›. ailede ve arkadafll›k gruplar› içinde bize düflen görevlerin ve sorumluluklar›n neler oldu¤unu bu bilimin çal›flmalar›ndan ö¤reniriz. Okulda veya yetiflkin olup hayata at›ld›¤›m›z zaman kararlar›m›z› do¤ru ve yerinde vermeyi ö¤renece¤iz. kendimizi arkadafllar›m›za nas›l ifade edece¤imizi ö¤reniyoruz. SINIF 185 . Toplumda. Bugünü anlayabilmek için geçmiflte olaylar›n hangi flartlarda ve nas›l do¤up geliflti¤ini bilmemiz gerekir. Ayr›ca di¤er ülkeler hakk›nda da bilgi sahibi oluruz. Arkadafllar›m›zla iyi geçinmek için onlar› tan›maya çal›fl›yoruz. Çünkü haklar›m›z çi¤nendi¤i zaman haklar›m›z› ve nas›l koruyaca¤›m›z› bilmek zorunday›z. Bu bilim dallar›n›n bize neler kazand›rd›¤›n› anlatt›. Geçmifli bilmek gelece¤imizi nas›l yönlendirmemiz gerekti¤i konusunda bize yard›m eder. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.bugün . Co¤rafya ÖÇK 7.

E¤itim. Ünite Ayten Ö¤retmen. antropoloji ve felsefe bilimleri sizce hangi konularda çal›flma yap›yor olabilir? 2.7.Do¤al kaynaklar›n bizim için oldu¤unu ancak bunlar› kullan›rken gelecek nesilleri de düflünerek kullanmam›z gerekti¤ini.Bir sorunun pek çok çözümü oldu¤unu. . . arkadafllar›m›zla ve di¤er insanlarla etkili bir iletiflim kurma yollar›n›.Kültürün. fl Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz konular size neler kazand›r›yor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. . daha sonra ö¤rencilerden sosyal bilimlerin hangi bilim dallar›nda olufltuklar›na ve bunlar›n hangi konularda çal›flma yapt›klar›na önem vermelerini istedi. Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz bilgilerin günlük hayat›m›zdaki önemi nedir? 186 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. gelecekte önemli kararlar› almada gerekli oldu¤unu ö¤retir. Sosyal bilgiler. grup içinde olman›n sorumluluk gerektirdi¤ini. kiflilik özelli¤i ve becerilerimizin neler oldu¤unu ve bunlara en uygun mesle¤i bularak ona göre hangi e¤itimi alaca¤›m›za karar vermemizi.Devletin devam› ve huzuru için belli kurallar oldu¤unu ve bu kurallara uymam›z gerekti¤ini.Karar verme becerimizin. topluluklar› bir arada tutan özellikler oldu¤unu ve kültürümüzü korumam›z gerekti¤ini. fl Sosyal bilimlerdeki çal›flma ve bulgulardan hareketle. . SINIF .Çeflitli gruplar içinde yer ald›¤›m›z›. sosyal bilimlerin toplum hayat›na ne gibi etkileri olabilir? Örnek vererek aç›klay›n›z. bu çözümlerden en uygun olan›n› seçme yollar›n›.Etkin bir Türkiye Cumhuriyeti vatandafl› olarak bir sorunumuzu hak ve sorumluklar›m›z çerçevesinde çözme yollar›n›. Söyleyelim 1. . Düflünelim. . Psikoloji. . . .Ailemizle.

. Bu çocuklardan sadece birkaç›n›n ad›n› söyleyecek olursak: HAYAT B‹L‹M‹ HAYVAN B‹L‹M‹ YER B‹L‹M‹ TOPLUM B‹L‹M‹ B‹YOLOJ‹ ZOOLOJ‹ JEOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ Ve TEKNOLOJ‹ deriz.” deyip insan beynini hor görme… Evet güçlüsün. ay olsun.. kimisi pek sevimli… ‹çlerinden bir tanesi var ki hem pek becerikli hem de pek cömert… Ancak pek fl›mar›k… Seni sabah yata¤›ndan uyand›ran bu… Yüzünü s›ms›cak su ile y›katan bu… Çay›n› pifliren ocak bu… Giydi¤in elbiseyi. kaplayan bu… Okula gitmek için bindi¤in araç bu… Okula geldi¤inde seni içeriye davet eden zilin sesi bu… K›sacas› sana 24 saat hizmet eden bu. Egzoz gaz› ile dünyam›z› kirletmeye devam edersen 盤›rtkanl›¤›nla kulaklar›m›z› rahats›z edersen. aya¤›na geçirdi¤in ayakkab›y›. petrol yerine “YEN‹LENEB‹L‹R ENERJ‹”lerden birini getirir oturturuz! Biliyorsun. pabucu dama at›l›yor.Elektronik Yüzy›l Bilim ve Teknolojinin Önemi ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • teknoloji Gelecekte ulafl›m ve haberleflme alan›nda ne tür teknolojik geliflmelerin yaflanaca¤› konusundaki düflüncelerinizi söyleyiniz. buhar› senin yoluna feda ettik… fl Siz de yukar›daki düflüncelere kat›l›yor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. de¤iflken bir kavram… Günü geliyor. tek kelimeyle ömür olsun… ‹flte bir ömür boyu senin can yoldafl›n TEKNOLOJ‹ bu… TEKNOLOJ‹. günlerce sürecek bir ifllemi saniyede yap›yorsun ancak unutma ki seni yapan bir insan. Senin haf›zan var ama vicdan›n yok!. mevsim olsun.. SINIF 187 . Bu yüzden ona birkaç nasihatim olacak: “Ben bilgisayar›m.. hafta olsun. Ne 24 saati? Bunlar› birbirine ekle. “B‹L‹M” di¤er ad›yla “LOJ‹” çok çocuklu bir anne gibidir. y›l olsun. pabucunu dama atar. eline ald›¤›n çantay› diken bu… Çantaya koydu¤un kitab› basan. kimisi pek duygusal. pratiksin.... ciltleyen. Bu çocuklar›n kimisi pek uslu.

ABD Savunma Bakanlığı ile ABD Uzay Kurumu NASA. ayrıca Türkiye’nin bu alanda yetişmiş insan gücünün karşılanmasına dönük eğitim programını da içeriyor.Anlaşma. Hüsnü Arsev Eraslan. Türkiye’nin uzay çalışmalarına eğitim ve teknoloji desteği verecek iki ülke bu alanda ortak projeler geliştirecek. ilk Türk astronotunun yetiştirilmesi için NASA’ya pilot subayların gönderilmesini ve iş birliğinin ileriki aşamalarında bir Türk astronotunun ABD uzay programlarından birine dâhil edilerek uzaya gönderilmesini de içeriyor. NASA’da eğitim görecek." NASA'nın Ay’a çıkılmasını hedefleyen Apollo projesine yazılımlarıyla katkıda bulunan Türk bilim insanı Prof.7. yüksek düzeyli ortak savunma grubu toplantısı için Ankara’da bulunan ABD Savunma Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı ile Hava Kuvvetleri Komutanımız tarafından imzalandı. (‹nternet haberi. ortak uzay çal›flmalar› gelifltirilmesi için çerçeve anlaflmas› imzalad›. SINIF ." hedefi konulsun.10. Teknolojik alt yapımız gayet iyi. Dr. Hava Kuvvetleri bünyesinde kurulan Uzay Dairesi’nin uzmanları. uzay çalışmalarında en önemli aşamanın kararlı olmak ve hedef koymaktan geçtiğini belirtti.10. Türkiye'nin uzay çalışmaları için teknolojik alt yapısının yeterli olduğunu belirten Eraslan. (‹nternet haberi. ''Türkiye'de beyin gücü ve bilim gücü olarak her şey var. Eraslan: ''Yeter ki 'Uzaya gidiyoruz. Anlaşma.'' dedi. Eğitim programı. ''Astronotu uyduya koyup uzaya yollamanın'' zor olmadığını belirten Eraslan.2005) fl Yukar›daki internet haberlerinden yararlanarak hedef koymak sözünden ne anl›yorsunuz? Söyleyiniz. Ancak bu kullanılmayarak dışarıya bakılıyor. bizim yeterli alt yapı ve insan gücümüz var. Öncelikle bu anlayış değişmeli.2005) Uzaya Gidiyoruz NASA'nın Apollo projesinde görev alan Türk bilim insanı Prof. 16. Dr. 188 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu çerçevede. 16. Uydu yapmak bir marifetse bizim bunu yapacak durumumuz var. Türkiye'nin uzay çalışmaları için yeterli alt yapı ve insan gücünün bulunduğunu. fl Uzay çal›flmalar› ile ilgili haz›rlanan projeler neden önemlidir? Aç›klay›n›z. bu konuda kararlı hedefler konması gerektiğini söyledi. ANKARA . Ünite Uzay Çal›flmalar› Uzayda ABD-Türkiye Ortakl›¤› Türkiye ile ABD. Anlaşmayla.

kemikler. hücre biyolojisi teknikleri kullanarak kordon kan›nda bulunan kök hücrelerle tamir etmektir.Elektronik Yüzy›l Özellikle t›p alan›nda bilimsel ve teknolojik geliflmeler h›zl› bir flekilde ilerlemektedir. kan hücreleri gibi tüm organlar. Kök Hücre Kök hücreler. kök hücrelerinden oluflur. Kronik ba¤›rsak enfeksiyonu ve eklem hastal›¤› gibi hastal›klar›n tedavisinde hastan›n kendi kök hücrelerinin kullan›lmas›yla ilk ümit verici tecrübeler elde edilmifltir. 1988’de kök hücrenin ilk defa Paris’te bir bebekten al›narak hasta kardeflini kurtarmak için kullan›ld›¤›n›. hamilelerde bebe¤in görüntüsüne ulafl›labiliyor.3.10. Yayd›¤› ses dalgalar›yla bal›klar›n yerlerini tespit edebiliyorlar. ‹leride bilim ve teknoloji ad›na bir bulufl yapmak isteseniz hangi sorunun çözümüne yönelik çal›fl›rd›n›z? Neden? ÖÇK 7. Teknolojide meydana gelen geliflmeler. 04. Soner cihaz› da bal›kç›lar›n ifline yar›yor. s›n›rs›z bölünme. Biliyor muydunuz? TARTIfiINIZ Teknolojik geliflmeler sonucu ortaya ç›kan hava kirlili¤inin insan sa¤l›¤›na olumsuz etkilerini tart›fl›n›z. 1999’da Brezilya’da ilk defa bir çocu¤un tedavisinde kendi kordon kan›n›n kullan›ld›¤›n›. Hedef. hayat›n temel tafllar› ve insan vücudunu oluflturan ana hücrelerdir. Kök hücre: • ‹nsan vücudunda hastal›klar ve yaralanmalar nedeniyle oluflan hasarlar› onar›r ve iyilefltirir. Ultrason cihaz› sayesinde yay›lan ›fl›k ve ses dalgalar›yla vücutta tümör olup olmad›¤› anlafl›l›yor. 2001’de Almanya ve Avusturya’da yetiflkin hastalar›n kordon kan› yard›m›yla baflar›l› bir flekilde tedavi edildi¤ini biliyor muydunuz? ‹nternet haberi. her türlü vücut hücresine dönüflme ve yeni görevler üstlenme imkân›na sahip hücrelerdir. SINIF 189 . T›p alan›ndaki en önemli geliflmelerden biride kök hücre ile tedavi yöntemidir. Özet olarak denilebilir ki kök hücreler ne kadar gençse o kadar fazla geliflebilir ve farkl› hücrelere dönüflebilir. Söyleyelim 1. kaslar. hayat›m›z› nas›l etkiliyor? 2. ‹nsan yaflland›kça kök hücrelerin say›s› azal›r. zarar görmüfl dokular›. sinirler. Vücudumuzdaki k›r›klarda alç›ya alma yan›nda günümüzde platin çiviler kullan›larak insanlar›n h›zl› bir flekilde sa¤l›¤›na kavuflmas› sa¤lanmaktad›r. Nerede ve Ne Zaman Kök Hücreler Kullan›l›r? Biyoteknolojiyle kordon ba¤›ndaki kök hücrelerinden vücut dokusu oluflturmak için ümit verici geliflmeler yaflanmaktad›r. Kök hücreler.2005 Düflünelim. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. • Genellikle hangi tip dokuya ihtiyaç varsa ona dönüflür. ‹nsan vücudundaki cilt.

Bu nedenle vatandafl olarak bu konuda duyarl› olmal›y›z. Bu konuda organ ba¤›fl› yapan bir kiflinin flu sözlerini sizinle paylaflmak istiyorum. Sosyal bilgiler dersinde ö¤retmenimiz “Doku ve organ ba¤›fl› konusunda kimler araflt›rma yapmak ister. E¤er yeri gelir de beni hat›rlamak isterseniz bunu size ihtiyac› olan birine yard›m ederek yap›n. Ülkemizde doku ve organ nakli ile ilgili teknolojik geliflmeler sayesinde çok önemli baflar›lar elde edilmektedir. “Ö¤retmenim benim babam doktor. Kan›m›. Bir doku veya organ ba¤›fllayarak hasta insan›n hayata yeniden merhaba demesini sa¤layabiliyorsunuz. E¤er tüm bu isteklerimi yap›yorsan›z ben sonsuza dek yaflayaca¤›m. Acil kana ihtiyac› olan insanlara da¤›t›n.” diye sordu¤unda hemen parmak kald›rd›m. B‹R ORGANIN BA⁄IfiI D‹ND‹R‹R B‹N GÖZYAfiI ÖÇK 190 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu da sizin toplumsal duyarl›l›¤›n›z› gösteriyor.4. yaflamak için haftadan haftaya makineye ba¤lanan birine verin. gün ›fl›¤›n›. Bu konuda araflt›rma yapabilirim” dedim. Doku ve organ ba¤›fl› hakk›nda neler biliyorsunuz? 2. Ünite Doku ve Organ Nakli ÖN HAZIRLIK 1. T›p alan›ndaki geliflmelerin sizce önemi nedir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • dayan›flma • bulufl • doku • organ Benim ad›m Ömer Çelik. bir annenin gözlerindeki sevgiyi görmemifl birine verin.” Gözlerimi. Kalbimi. bir bebe¤in yüzünü. Bundan daha büyük bir fley olabilir mi? Hem de bunu tan›mad›¤›n›z biri için ve hiçbir karfl›l›k beklemeden yap›yorsunuz. Böbreklerimi. “Doku ve organ ba¤›fl›n›n çok önemli oldu¤una inan›yorum.7. Birgün bizlerde doku veya organ nakline ihtiyaç duyacak bir hastal›¤a yakalanabiliriz. Bir hafta sonra sunumumu yapmak için ö¤retmenimden izin ald›m ve anlatmaya bafllad›m. kendi kalbi yaflamas›na yetmeyen birine verin. Etkinlik . SINIF 7. Araflt›rmalarla ilgili babamdan da yard›m alarak çeflitli kaynaklardan bilgi toplad›m. fl Yandaki sözden yararlanarak doku ve organ ba¤›fl›n›n önemi ile ilgili bir kompozisyon çal›flmas› yap›n›z.

vazgeçebilir miyim? . Organ ba¤›fl› için yafl s›n›r› var m›d›r? . sağlıklı eşlerdeki böbreklerin çapraz nakil yapılabileceği ortaya çıktı. E. böbrek.Elektronik Yüzy›l Ba¤›fllayabilece¤imiz Doku ve Organlar›m›z Ülkemizde t›p alan›nda geliflmeler sayesinde kalp. Organ ba¤›fllayan kiflinin organlar›n›n kullan›lmas› ancak o kifliye t›bben yap›lacak tüm tedaviler uyguland›ktan sonra gündeme gelir. Karfl›l›kl› böbrek nakli hayat verdi ANTALYA . gözün kornea tabakas›.5. Gazetelerde ve ‹nternet’te s›k s›k doku ve organ ba¤›fl› yap›larak hayata dönen hastalardan bahseden haberler yer alan. Organ ba¤›fl kartlar›n› hastanelerden temin edebilirsiniz. karaci¤er ve pankreas gibi organlar ile kalp kapa¤›. Lütfen organ bağışlayın. 11 ay önce doğum sırasında yanlış müdahale nedeniyle böbreklerini kaybeden S. 18 yafl›ndan küçüklerin organlar›n›n kullan›lmas› için ebeveynleri izin vermesi gerekir.Hay›r. Akdeniz Üniversitesi Organ Nakli Merkezindeki inceleme sonunda hasta olan eşlere. K.K. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Böbrek hastalarına karşı duyarlı olunsun. da K. gibi diyaliz makinesiyle yaşamını sürdürmeye başladı. K. bir böbreğini S. K. K.10. 30. Bu doku veya organlara ihtiyac› olan hastalar›n durumu. E.ye verdi. E. eşini diyalizden kurtaran H. Afla¤›da onlardan biri verilmifltir. İki hastanın sağlıklı eşleri.'nin eşi M. Beyin ölümü gerçekleflmifl.'ye verdi. Dinimizde ve di¤er dinlerde organ ba¤›fl›na ayk›r› bir durum yoktur. Doku ve organ nakli ile ilgili merak edilen sorular› babama sordum: Organ ba¤›fl›. organlar›n› ba¤›fllayarak birçok insana yaflama imkân› verebilir. Merkezde yapılan operasyonlarla M. Organlar›n› ba¤›fllayan bir kiflinin bu durumu ailesine önceden bildirmesinde yarar vard›r. Benim babam doktor oldu¤u için doku ve organ nakli ile ilgili onunla bir röportaj yapt›m. da. M. eşi H. akci¤er. Bir kifli. E. M. bir böbreklerini eşlerine vermeye razı oldu ancak doku uyuşmazlığı bunu engelledi. kas ve kemik ili¤i gibi dokular›n nakli baflar›yla yap›labilmektedir. İki ailenin de acısı sona erdi.Hay›r.Evet. eşi için 'elleri öpülecek kadın' derken. benim sa¤l›¤›m› bozar m›? . sizce ne olurdu? ÖÇK 7. Ben sadece böbreklerimi ba¤›fllamak istiyorum. Organlar›m› ba¤›fllamak için ne yapmal›y›m? .Bir organ ba¤›fl kart› al›p yan›n›zda tafl›man›z yeterlidir.Kesinlikle hay›r.Ba¤›fl kart›nda bunu belirtmeniz yeterlidir. Bunun için yan›n›zda tafl›d›¤›n›z ba¤›fl kart›n› y›rt›p atman›z yeterlidir. K’. S. SINIF 191 . (İnternet haberi. "Diyaliz makinesinde hayat geçmiyor. Organ ba¤›fl›. inançlar›m›za ayk›r› m›d›r? ." dedi. ne yapmal›y›m? . 16 yıl önce böbreğinden rahatsızlandı.'nin eşi K.2005) fl Doku veya organlar›n›z› herkese verebilir misiniz? Neden? fl Doku veya organ ba¤›fl›nda bulunmak ister misiniz? Niçin? fl Kimsenin doku veya organ›n› ba¤›fllamad›¤›n› düflününüz. Organlar›m› ba¤›fllam›flt›m. böbreğini.İki kişi böbreklerini 'çapraz nakille' birbirlerinin eşlerine verdi. S. E.

Kan nakline ihtiyaç duyan hastalar›n. Kan de¤erleri normal. Onlar›n sesini duyal›m ve yard›m eli uzatal›m. Hep beraber gittik ve onlarla organ ba¤›fl› kart› doldurduk. SINIF . vücut taraf›ndan yeni hücreler üretilmesiyle yaklafl›k olarak dört haftada yerine konur. 500 mililitrelik kan›n›. bizim verece¤imiz sa¤l›kl› kana ne kadar çok ihtiyaç duyduklar›n›. Kan›n önemini iyi kavramak ve kan›n yerine geçebilecek baflka bir tedavinin olmad›¤›n› bilmek. ihtiyaç sahipleri için kolayl›kla ba¤›fllayabilir. tamamen do¤ru veriler içermelidir. kan bankalar›nda ya da ilgili hastanelerde size doldurtulacak olan form sonucunda anlafl›l›r. Ünite Ülkemizde doku ve organ nakli bekleyen pek çok insan›m›z var. ne yaz›k ki o hastal›klar kendi bafl›m›za geldi¤inde fark›na var›r›z.. UNUTMAYIN! Belki bugün sa¤l›kl›s›n›z ama ya yar›n?.. Onlar yafl›yor! Deste¤inizle onlar. Ancak doldurulan bu form. Biliyor muydunuz? 03-09 Kas›m tarihleri aras› Organ Nakli Haftas› oldu¤unu biliyor muydunuz? Bu araflt›rmay› yaparken annem ve babam da bana yard›m etti. bizim yapaca¤›m›z yard›mlar› bekliyor. fl Kan ba¤›fl›. neden kan ba¤›fl›nda bulunmam›z gerekti¤inin bir cevab› olabilir. ihtiyaç hâlinde kan ve kan ürünlerinin yetersiz olufludur. sizin sa¤l›ÖÇK ¤›n›z› ve ba¤›flta bulundu¤unuz kiflinin sa¤l›¤›n› olumsuz etkileyebilir. Hastalar›n hepsi. Sa¤l›kl› bireylerden al›nan kan.7. Sa¤l›kl› bir birey ifadesi. nerelerde yap›l›r? Peki. Etkinlik 192 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kalp ve dolafl›m sistemi ile ilgili bir hastal›¤› bulunmayan bir kifli. Bu çal›flmadan etkilenen annem ve babam organlar›n› ba¤›fllamaya karar verdiler. 7. kimler kan verebilir? Bir kiflinin kan ba¤›fl›nda bulunabilmesi için öncelikle sa¤l›kl› olmas› gerekmektedir. herhangi bir hastal›¤› olmamak ve kan de¤erlerinin normal de¤erlerde olmas› olarak özetlenebilir. Kan ba¤›fl› yapmaya uygun olup olmad›¤›n›z. yüzler. Saklanan ya da yanl›fl bilgiler içeren formlar. fl Gazetelerde böbreklerini ba¤›fllayan kiflilerle ilgili bir haber duydu¤unuzda ne düflünüyorsunuz? fl Böbrek hastas› olan kifliler sizin ailenizden biri olsayd› ve ona böbrek ba¤›fllanm›fl olsayd› ne düflünürdünüz? fl Doku ve organ ba¤›fl›n› art›rabilmek için neler yapabiliriz? Doku ve organ naklinin yan›nda daha kolay yapabilece¤imiz baflka bir fley daha var: Kan vermek… Kan Ba¤›fl› Ülkemizin sa¤l›k alan›ndaki bafll›ca problemlerinden biri. binler yaflayacak.6.

genelde pis insanlarda görüldü¤ü söylense de bu. dizanteri. difteri. genel kural de¤ildir.2008) Bulafl›c› hastal›klar› ise flu flekilde s›ralayabiliriz: AIDS (Edinsel ba¤›fl›kl›k eksikli¤i sendromu): Bu hastal›k. Örne¤in. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Su ve besin maddelerine virüs içeren d›flk›n›n bulaflmas› sonucu insana geçer. bunlardan korunma yollar›n› bilmeli ve gerekli tedbirleri almak zorunday›z. Temiz ve titiz insanlarda da görülebilir. Hastal›k daha çok akçi¤erde görülür. Etkeni: HIV’dir.10. Bütün bu hastal›klar›n nas›l bulaflt›klar›n›. Virüs vücuda girdikten sonra ortalama 5-10 y›lda hastal›k belirtileri görülebilir. Çünkü bunlar. Hasta Olmamak ‹çin Hasta olmamak için önce sa¤l›¤›m›z› korumam›z gerekmektedir. cinsel iliflki. önemli sorunlardan biridir. Daha çok vücut direnci düflük kiflilerde görülür. çok çabuk yay›lan ve herkesi tehdit eden hastal›klard›r. SINIF 193 . bulafl›c› ve salg›n hastal›klard›r. Bulafl›m›n› önlemek için baflkalar›n›n giysilerini. bu aç›klamalar›n›n ard›ndan birkaç önemli konudan bahsetmek istedi¤ini söyleyerek ö¤retmeninden devam etmek için izin istedi. Hastal›¤a neden olan parazitlerden bit. 18.2005) fl›r. Ö¤retmenin izin vermesi üzerine. yata¤›n› paylaflmamak gerekir. Sa¤l›k Bakanl›¤› Temel Sa¤l›k Hizmetleri Genel Müdürü. Ayr›ca bölgede tifo salg›n›n›n bafllayabilece¤ine de dikkat çekti. Ba¤›fl›kl›k sistemi felç oldu¤undan ölüm genellikle bulafl›c› hastal›klar sonucu meydana gelmektedir. (Bas›ndan.12. Ömer konuflmas›na devam etti. Hasta kiflinin öksürmesi. yard›mc› slogan›n›n ise “AIDS'liye S›rt›n› Dönme” olarak belirlendi. iyileflme olmazsa karaci¤er kanserine. siroza dönüflebilir. Vücudun her taraf›n›n kafl›nmas›na yol açar. genelde do¤al afetlerin ard›ndan ortaya ç›kar: tifo. bit gibi parazitlerle yay›l›r. grip. HEPAT‹T B : Cinsel iliflki ve kan yoluyla bula(‹nternet haberi. fl Aids virüsü ile ilgili siz bir slogan bulsan›z ne olurdu? 1 Aral›k Dünya AIDS Günü Ça¤›n vebas› olarak bilinen AIDS hastal›¤›na dikkatlerin çekilmesi amac›yla bu y›lki Dünya AIDS Günü'nün slogan›. Hâlen geliflmifl ülkelerde bile. Bunun için al›nacak tedbirlerden biri de afl› olmakt›r. Hepatit A : Hijyen koflullar›n›n iyi olmad›¤› yerlerde görülür. 01. Karaci¤erde enfeksiyona neden olur. AIDS'i Durdur”. kolera.Elektronik Yüzy›l Ömer. Tüberküloz : Uzun süreli ve bulafl›c› bir hastal›kt›r. tara¤›n›. Uyuz: Pire. Vatandafllar› musluktan su içmemeleri konusunda uyard›. Ortak eflya kullan›m› da bi hastal›¤›n yay›lmas›na neden olur. veba vb. verem veya grip ölüme yol açabilir. Van’da ‘tifo salg›n›’ Van’›n Erçek Beldesi’nde 100’e yak›n kifli tifo salg›n› nedeniyle hastaneye kald›r›ld›. ortak kullan›lan enjektörler ve dövme yoluyla geçer. kan nakli. Salg›n hastal›klar. Dikkat edece¤imiz en tehlikeli hastal›klar. “Sözünde Dur. hapflurmas› ve tükmürmesi yoluyla çevreye yay›l›r.

Onlar da korunabilir. doku ve organ baAfl›lar bizi çeflitli hastal›klardan korur ¤›fl›n›n yan› s›ra farkl› konulara da de¤indi¤im için memnun oldu¤unu söyleyip bana teflekkür etti. fiimdiye kadar hangi afl›lar› vuruldunuz? Bunlar sizi hangi hastal›klardan koruyor? 2. Enfeksiyon hastal›klar›. SINIF . Hastal›klar. öncelikle uyguland›klar› kiflileri hastal›ktan korur. Afl› ile korunmak. Ö¤retmenimiz. yaratt›¤› bireysel etkiler yan›nda k›sa sürede büyük kitlelere ulaflmaktad›r. Etkinlik Düflünelim. Ek olarak Hib menenjiti. toplum sa¤l›¤›n›n kazan›lmas›nda yard›mc›d›r. her zaman tedavi etmekten çok daha kolay ve anlaml›d›r.7. Söyleyelim 1. Afl›lar. Afl›lar. Ancak hastal›ktan korunan kifliler. zaman zaman hiçbir flekilde tedavi edilemeyecek sorunlara ve kal›c› hasarlara yol açabilmektedir. çok daha iyidir. bo¤maca ve k›zam›k sonras› beyinde hasar görülebilir. Çünkü afl› olunmazsa çocuk felci ve hepatit B (karaci¤er kanseri) hastal›¤›na yakalanabiliriz. mikroplar› di¤er kiflilere tafl›yamayaca¤› için afl›lanmam›fl kiflilere de hastal›¤›n geçifli engellenir. ac› çekmeye kal›c› sakatl›klara ve ölümlere neden olabilmektedir. ÖÇK 7. salg›n ve bulafl›c› hastal›klardan bahsettikten sonra bunlardan baz›lar› için basit bir korunma yolu olan afl›lardan ve yararlar›ndan söz etti. hastal›¤›n istenmeyen sonuçlar›n› ve s›k›nt›s›n› yaflamadan o hastal›ktan korunmay› sa¤lar. Afl›lar ve Yararlar› Afl›lar. Hastal›¤›n oluflmas›n› önlemek.7. K›z›lay gibi çeflitli yard›m kurulufllar›na kan ba¤›fl› yap›lmas›n›n toplum için önemi nedir? 194 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite Ömer. Hastal›klar. Hamile kad›nlar k›zam›kç›k geçirirse bebeklerinde ciddi do¤umsal sakatl›klar görülebilir.

CD gibi eserleri haz›rlayan kifliler. kitab› nas›l buldu¤umu sordu. yerde kitap satan bir sat›c›da kitab› gördüm. Sen korsan kitap alm›fls›n. Ben de ona olanlar› anlatt›m ve hevesim kaçt›¤› için bitiremedi¤imi söyledim. KEL‹ME LAR VE KAVRAM tent • telif ve pa et ar • tic Benim ad›m Zeynep. Bu parayla kitab› almak için kitapç›ya u¤rad›m.Elektronik Yüzy›l Telif ve Patent Haklar› ÖN HAZIRLIK Bir ürünün yasal yollardan temin edilmesi. Bence herkesin kütüphanesinde bulunmas› gereken bir kaynak. Hem biliyor musun. fl Kitap al›rken nelere dikkat edersiniz? Harçl›klar›mdan biraz para biriktirmifltim. fl Benzer bir durum yaflad›n›z m›? Yaflad›ysan›z nedeni ne olabilir? Birkaç gün sonra arkadafl›m. Kitab›n görünüflüyle ilgili olarak flaflk›nl›¤›m› gizleyememifl olmal›y›m ki: . Kitap. Bu flekilde al›flverifl yaparsak kitap yazan veya CD ÖÇK haz›rlayan kiflinin hakk› olan paray›. Orijinal kitab›n ciltlenmesi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yak›n çevremdeki insanlar›n d›fl›nda bas›nda da s›kça söz ediliyordu. SINIF 195 . Her sohbette bu kitaptan bahsediliyordu. Sat›n alarak okumaya karar verdim. Fiyat› oldukça uygundu. sadece kitaplar›n de¤il CD’lerin de korsan›n› yap›yorlar.Kitap. Bütün bunlar›n yan›nda korsan al›nan her kitap veya CD ile. nas›l oldu da böyle sa¤lam kald›? diye sordu¤umda bana kitab›n üzerindeki bandrolü gösterdi ve: . Kitab›n sat›fl fiyat›n›n benim için çok yüksek oldu¤unu görünce kitab› alamadan oradan ayr›ld›m. Arkadafl›m: . Hâlbuki bunlar. uzun süre kullanmak amac›yla al›nan fleyler. Arkadafl›m›n tavsiyesi üzerine son günlerde popüler olan bir kitaba ilgi duydum. dedi. annem ve babam da okudu. Böylece kitap. Arada baz› sayfalar›n yaz›lar› bulan›k ç›kt›¤› için rahat okuyamad›m. emeklerinin karfl›l›¤›n› almam›fl oluyorlar. Okumaya bafllad›¤›m›n ikinci günü kitab›n cildi ayr›ld›. diye konuyla ilgili olarak aç›klamada bulundu. Eve dönerken yol kenar›nda.Bu kitap orijinal. Etkinlik vermifl oluyoruz.Benim ald›¤›m kitap. Korsan kitap ise ucuz olsun diye her fleyi kötü ve kalitesiz malzemeden yap›yorlar. niçin önemli olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Bütün bunlar benim kitaba karfl› daha çok ilgi duymama neden oldu. yaz›s› ve renkleri kaliteli olur. o ürün için emek harcayan kiflinin hakk› da elinden al›nm›fl oluyor. dedi. . onlardan habersiz ço¤altan ve satan kiflilere 7.8. daha yeni al›nm›fl gibi p›r›l p›r›ld›. daha ben okurken parçaland›. Kitab›n sayfalar›n› çevirdikçe yapraklar› elimde kald›. Onlar da bir kere dinlenince veya seyredilince bozuluyor.Bunu sadece ben de¤il. Paras›n› ödeyerek kitab› ald›m ve eve gelince hemen okumaya bafllad›m. çok güzel ve kaliteli. Sonrada okumam için bana kendi kitab›n› verdi.

c) Bir eseri herhangi bir flekilde yayan. markalar ve tasar›mlar gibi de¤iflik fikir eseri türleri. zevk alarak bitirdim. maddesi: “Müzik ve sinema eserlerinin ço¤alt›lm›fl nüshalar› ile süreli olmayan yay›nlara bandrol yap›flt›r›lmas› zorunludur. hak sahibi taraf›ndan sat›labilir. genellikle telif hakk› ile korunur. tablolar. • Gerek teknik. maddesinin 3. Bu sefer. önceki s›k›nt›lar› yaflamad›m ve kitab› büyük bir heyecanla. 7. simgeler. sesler. renkler ve flekiller gibi bir ürünü veya ÖÇK hizmeti di¤erlerinden ay›rt etmeye yarayan özellikler marka haklar› ile korunur. Etkinlik 196 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kokular.” diyerek eser sahibinin haklar›n› korumaktad›r. Bu haklar ayr›ca. eserinden ya da buluflundan belli bir süre için ticari olarak yararlanma haklar›n›n tan›nmas›yla korunur.” diyerek eser sahibinin eserinin orjinal ve korsan ayr›m›n› yapmam›z› kolaylaflt›rmaktad›r. a) Bir eseri herhangi bir flekilde iflleyen. Ucuz kitap alay›m. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserlerini Koruma Kanunu’nun 72. edebiyat ve sanat eserleri ile yaz›l›mlar. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 81. b) Bir eseri herhangi bir flekilde ço¤altan. bulufllar. lisans› al›nabilir veya baflka flekillerde tasarruf edilebilir. Telif ve Patent Hakk›’n›n yan› s›ra bir de Fikir Eserlerinin Korunmas› Kanunu ile de bir eser ortaya ç›karan veya bulufl yapan›n hakk› korunmufltur.9. Bir daha asla bandrolü olmayan bir kitap ya da baflka eser al›p hem kendimi hem de eseri üreten kiflinin eme¤ini zarara u¤ratmayaca¤›m. Yeni fikir eseri (fikrî mülkiyet) genel olarak. farkl› flekillerde korunur: • Kitaplar. Edebiyat ve sanat eserleri. müzik eserleri. filmler ve plaklar gibi. ç) Bir eserin nüshalar›n› yasal veya yasal olmayan yollardan ülkeye sokan ve her ne flekilde olursa olsun ticaret konusu yapan. d) Bir eseri topluma aç›k yerlerde gösteren veya temsil eden. Örne¤in. Ünite Kitab› arkadafl›mdan ald›m ve tekrar okudum. SINIF . Çünkü ucuz mal alacak kadar zengin de¤ilim. gerek bilimsel bulufllar patent ile korunur. Kütüphanemde bulunmas› gereken ve her zaman faydalanaca¤›m bir kitap oldu¤una karar verdim.7. ses ve/veya görüntü iletimine yarayan araçlarla yayan veya yay›m›na arac›l›k eden. • Sözcükler. fl Telif ve patent haklar› konusunda yasal düzenlemeler nelerdir? fl ‹nsanlar. Yine. cezaland›r›l›r. bu gösterimi düzenleyen veya dijital iletim de dâhil olmak üzere her nevi iflaret. f›kras›: “Hak sahibinin izni olmaks›z›n. eserlerini hangi yollarla koruma alt›na alabilirler? Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda telif ve patentle ilgili kanunlar oldu¤unu ö¤rendim. bir eserin yarat›c›s›na veya bir buluflu yapana. Bir süre daha para biriktirerek kitapç›ya gittim ve bandrollü bir kitap alarak kütüphaneme koydum. kâr edeyim derken daha çok zarar etmifl oldum.

ÖÇK 7. • Bilgi toplumunun en önemli itici güçlerinden olan yaz›l›m sektörü geliflememektedir. Bunlar›n uluslararas› alanda rekabet flans›n›. • Korsan sat›fllarla elde edilen yüksek miktardaki para. DVD. kullanma. yarat›c› emeklerinin karfl›l›¤›n› alamad›¤› için “yarat›c›l›k” engellenmektedir. Nas›l m›? ‹stanbul’da korsan CD operasyonu İstanbul'da yapılan korsan yayın ve CD operasyonunda. sadece ald›¤›m kitab›n y›rt›lmas› de¤il. 4. • Müzik. organize suç örgütlerine gitmekte ve yasa d›fl› ifllerin finansman›nda kullan›lmaktad›r. verilir. korsan CD. DVD. Korsan›n.8 milyon TL tutarında korsan CD. bu sektörlerde nitelikli eserler üretilmesini engellemekte ve imkâns›z hâle getirmektedir. co¤rafi iflaretler ve ticari s›rlar da Patent fikir eseri türleri olarak kabul edilir ve ço¤u ülkede bunBulufl sahibinin bulufl konusu ürünü.VCD. Korsan ürünlerin zarar›. geliflimini. Bu hakk› gösteren belgeye de patent ad› türlerinin korunmas›na da yard›mc› olur.10. sinema. kaset ile kitapların üretim. ayn› zamanda ticari s›rlar›n ve di¤er fikir eseri hakk›d›r. İstanbul Emniyet Müdürlüğünün yaptığı açıklamada. VCD ile bandrolsüz yazılı ürün ele geçirildiği belirtildi.2009) fl Korsan sat›fllar›n hem ülkemize hem de bunlar›n as›l üreticilerine zararlar› nelerdir? Korsan Ürünlerinin Zararlar› • Korsan sat›fllardan vergi al›namad›¤›ndan devletin trilyonlarca lira vergi kayb› olmaktad›r. satma veya ithal etme kurallar. ülke ekonomisine zarar›n›n yan›nda bana yapt›¤› zarar hiç kal›r. SINIF 197 .01. belirli lar için belli bir hukuki koruma biçimi vard›r. 21 kişinin gözaltına alındığı. • Ticaret dünyas›nda haks›z rekabeti engelleyici bir süre üretme. • Eser sahipleri. dağıtım ve satışının engellenmesine yönelik operasyonların devam edeceği söylendi. (İnternet haberi. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 22. ilim/edebiyat sektörleri ülkemizin gerek ekonomisi ve gerekse kültür hayat› için vazgeçilmezdir.Elektronik Yüzy›l • Tasar›mlar. Korsan bir kitap almakla sadece kendime zarar vermifl de¤ilim asl›nda.

koruma alt›na alabiliyorsunuz. Dava. Davanın sonuçlanmasının ardından firma. (www.gov.2003) fl Türk Patent Enstitüsünün çal›flmalar› hakk›nda neler biliyorsunuz? Düflünelim. sandalyeleri kullananlar hakkında da dava açtı. Türkiye'de tasarımcı şirket lehine sonuçlanan ilk endüstriyel tasarım davası oldu.7. Telif ve patent hakk› ile korunan ürünleri al›rken nelere dikkat etmeliyiz? Neden? 2. • Yarat›c›l›¤› ve yenili¤i teflvik ederek Türkiye'nin ekonomik ve teknolojik geliflmesine katk›da bulunmak. marka. ilgili kesimlerle ifl birli¤ini gelifltirmek.tr TÜRK‹YE’DE ‹LK ENDÜSTR‹YEL TASARIM DAVASI Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas› Korsan kitap ve CD'nin ardından ''korsan sandalye''ye de ceza geldi. Korsan kitap veya CD alma konusunda neler düflündü¤ünüzü yazarak aç›klay›n›z.11. Bu Enstitünün görevleri flunlard›r. Söyleyelim 1. Etkinlik Türk Patent Enstitüsü. SINIF . h›zl› ve kaliteli hizmet sunarak etkin bir s›nai mülkiyet sistemi oluflturmak. • Patent. bu amaçla yasal.09. • Sanayi eseri (s›nai mülkiyet) sahibi olma bilincini ve bilgisini ülke genelinde yaymak. 198 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. • Müflteri odakl›. Ünite Meydana getirdi¤iniz bir eseri.tr) http://www.gov. (İnternet haberi 18. teknik ve beflerî alt yap›y› güçlendirmek. tasar›m ve di¤er sanayi eseri haklar›n›n etkin korunmas›n› sa¤lamak.turkpatent. Başka bir firmanın özgün olarak tasarladığı sandalyeleri korsan olarak üreten mobilyacı “endüstriyel tasarım fikrini çalmak” suçundan hapis ve para cezasına çarptırıldı. ÖÇK 7. Bunun için Türk Patent Enstitüsü kurulmufltur. • Türk ekonomisinin ç›karlar›n› korumak ve gelifltirmek amac›yla uluslararas› platformlarda Türkiye’yi temsil etmek ve ifl birli¤ini güçlendirmek için kurulmufltur.dyegm.

baflar› için en gerçek yol gösterici ilimdir. bir ülke için neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • kan›t Bir toplumun kalk›nma düzeyini. hayat için. Zaman›n gereklerine göre bilim ve teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. bilim ve teknolojideki geliflmeler belirlemektedir. elinde ve kafas›nda tuttu¤u meflale." Yapt›¤› her iflte ak›lc›l›¤a ve bilime önem veren Mustafa Kemal Atatürk’ün bu konuda pek çok sözü de vard›r. Bir sözünde flöyle demifltir: “Türk milletinin yürümekte oldu¤u ilerleme ve uygarl›k yolunda. Hayatta en hakiki mürflit ilimdir.gov. müspet ilimdir. ‹lim ve fennin d›fl›nda yol gösterici aramak gaflettir. bofluna yorulmak. Kurtulufl Savafl›’n› kazand›ktan sonra kurdu¤u Türkiye Cumhuriyeti’ni gelifltirmek için her zaman ak›l ve bilimi ön planda tutmufltur. Kemal Atatürk www.” Atatürk. Bizim yolumuzu çizen. B‹L‹M: Belli bir konuyu bilme iste¤inden yola ç›kan. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. M. Atatürk bilimin her konuda insan hayat›na yön vermesi gerekti¤ine inanm›fl. ça¤dafllaflma ile ak›l ve bilim aras›ndaki iliflkiyi dile getirerek bilimsel çal›flmalar sayesinde cehaletin ortadan kalkabilece¤ini vurgulam›flt›r. SINIF 199 .Elektronik Yüzy›l Ak›lc›l›k ve Bilim ÖN HAZIRLIK Bilim ve teknoloji alan›ndaki geliflmeleri takip etmek. zekâ ile hareket etmek. Bunun için y›lmadan yorulmadan çal›flmal›y›z. belli bir amaca yönelen bir bilgi edinme ve yöntemli araflt›rma süreci. Çal›flmak demek. en belirgin özelli¤imizdir.tr fl Sizce Atatürk. Mustafa Kemal Atatürk. fendir. Dünyada her fley için. bilimde ilerleme olmadan kalk›nma ve geliflme olmayaca¤›n› söylemifltir. Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur. akla ve teknolojiye önem vermeliyiz. medeniyet için. içinde yaflad›¤›m›z yurt. Mant›k. "Biz ilhamlar›m›z› gökten veya gaipten de¤il. yukar›daki sözleriyle neyi vurgulamaktad›r? AKILCILIK: Akla ve ak›l yolu ile var›lan yarg›ya inanma.atam. Biz de ça¤dafl uygarl›k düzeyine ulaflmak istiyorsak bilime. do¤rudan do¤ruya hayattan alm›fl bulunuyoruz. do¤ru yoldan sapmakt›r. terlemek de¤ildir. bilimsel düflünceye. cahilliktir. ba¤r›ndan ç›kt›¤›m›z Türk milleti ve milletler tarihinin bin bir facia ve ›st›rap kaydeden yapraklar›ndan ç›kartt›¤›m›z neticelerdir. akla ayk›r› veya ak›l d›fl› hiçbir fleyi tan›mama davran›fl› ve tutumu.

sanayinin gelifltirilmesi için yap›lan çal›flmalar› flöyle anlat›r: "Harp sanayi tesisat›m›z› daha ziyade gelifltirmek ve geniflletmek için al›nan tedbirlere devam edilmeli ve endüstrileflme çal›flmam›zda da ordu ihtiyac› ayr›ca göz önünde tutulmal›d›r. (motor ve pervanesi hariç) tüm parçalar› Türk mal› olan ilk ulusal tipteki uça¤›m›z›n prototipini üretti. Cemiyetin kurulufl amac›. K›sa zamanda kendini gelifltiren cemiyet. Ordunun modern ça¤›n gereklerinde uygun düzeyde yükselmesi için Atatürk. Mustafa Kemal Atatürk. 1935'te al›nan kongre (genel kurul) karar›yla cemiyetin ismi "Türk Hava Kurumu" (THK) olarak de¤ifltirildi. Bu üretim. ARAfiTIRINIZ www. 1929'da Uluslararas› Havac›l›k Federasyonu (FAI)’na tam üye oldu. Pilot Vecihi Hürkufl.thk. bütün bunlar için gerekli araç ve gereci haz›rlamak. sportif ve turistik havac›l›¤›n geliflmesini sa¤lamak.org. Hava Kuvvetleri’nin ald›¤› ehemmiyeti göz önünde tutarak bu mesaiyi planlaflt›rmak ve bu konuyu lay›k oldu¤u ehemmiyetle milletin nazar›nda canl› tutmak laz›md›r. havac›l›¤›n askerî. personeli yetifltirmek ve UÇAN B‹R TÜRK GENÇL‹⁄‹ yaratmakt›r.tr internet adresini ziyaret ederek Türk Hava Kurumu’nun ö¤rencilere yönelik çal›flmalar› hakk›nda bilgi edinebilirsiniz. hava sporlar› konusunda.7. s. kendi atölyesinde üretti¤i uçakla Ankara'dan havalanarak küçük bir Türkiye turu yapmay› baflard›. Cilt I. 1932 y›l›nda cemiyetin yurt d›fl›nda e¤itti¤i mühendislerden Selahattin Reflit Bey ve ekibi. Türk Silahl› Kuvvetleri’nin ihtiyac› olan silah. www. Ünite Türkiye Cumhuriyeti’nin do¤u dönemde ülkenizde ordunun ihtiyac›n› karfl›layacak silahlar› üretecek tesisler ve fabrikalar yoktu. SINIF . ekonomik.tr 1931 y›l›nda. yurt içinde ve yurt d›fl›nda baflar›yla temsil etmektedir. 200 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. askerî. Türkiye'de havac›l›k sanayisini kurmak. bütün yurtta çok büyük heyecan yaratt›.thk. Bundan sonras› için bütün uçaklar›m›z›n memleketimizde yap›lmas› ve harp hava sanayimizin de bu esasa göre inkiflaf ettirilmesi gerekir. Cumhuriyetin ilan›ndan sonra 16 fiubat 1925'te Atatürk'ün emirleriyle "Türk Tayyare Cemiyeti" ad›yla kuruldu. araç ve gereçleri Türk topraklar›nda üretecek sanayi tesislerinin temelini att›." (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. 403) TÜRK HAVA KURUMU Türk Hava Kurumu.org. Kurum o günden beri ülkemizi. sosyal ve siyasal önemini anlatmak. sivil.

yar›nlar›ndan asla emin olamazlar. okula gidecek k›z ö¤renciler için de örnek olmufltur. Söyleyelim 1. Ça¤›n ihtiyaçlar›na. Atatürk “Bu dünyada her fley. k›sa sürede sonuca ulaflt›. Atatürk Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi ile Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunu kurarak neyi amaçlam›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.tr Düflünelim. ak›n ak›n Türk Kuflu‘na koflmaya bafllad›. Etkinlik ‹stikbal göklerdedir çünkü göklerini koruyamayan uluslar. Gençler. Atatürk’ün düflünceleri. geliflmelere uygun olarak her dönemde önemini korumaktad›r. Bu nedenle Atatürk’ün düflüncelerini iyi anlamam›z ve do¤ru uygulamam›z gerekir. insan kafas›ndan ç›kar. Çünkü ondan önce askerî okula k›z ö¤renci al›nm›yordu. bize hangi tavsiyelerde bulunuyor? Neden? 2.gov.12. o y›llar›n coflkusu içinde söylenen sadece bir çift güzel söz de¤ildi.atam. Bu olay. (www. “Toplumumuz için ilim ve fen laz›m ise hem erkek hem de kad›nlar›m›z›n bunlara ayn› derecede sahip olmas› gerekir. SINIF 201 . Atatürk'ün. gitti¤i yerlerde konuflmalar yaparak gençli¤e vermek istedi¤i havac›l›k aflk›. bilim ve akl›n rehberli¤inde kendini sürekli yenilemektedir. Sabiha Gökçen’i Eskiflehir Tayyare Mektebine yollad›.” sözü. birçok de¤erli eleman yetifltirdi. vatan göklerine aralar›nda Atatürk'ün manevi k›z› ve dünyan›n ilk kad›n savafl pilotu Sabiha GÖKÇEN'in de bulundu¤u. M. Atatürk. Kurum.” demifltir. 3. Atatürk. Ayn› zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin önüne konulanhedeflerden biri oldu.gov.atam. Sabiha Gökçen o okulun ilk k›z ö¤rencisi oldu ve Atatürk’ün özel izniyle okula yaz›ld›.tr)” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Aç›klay›n›z. Türkiye’nin ayd›n gelece¤i için kad›nlar›m›z›n da e¤itim ve çal›flma hayat›na at›lmalar›n› teflvik etmifl ve bu amaçla çal›flmalar yapm›flt›r. Kemal Atatürk www. ÖÇK 7. Atatürk. havac›l›k coflkusu.Elektronik Yüzy›l ‹stikbal Göklerdedir Atatürk’ün “‹stikbal göklerdedir. Bu amaçla 3 May›s 1935'te Atatürk’ün ad›n› verdi¤i Türk Kuflu kuruldu.

7. Ünite
Ölçme ve De¤erlendirme
A. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 1. Sosyal bilimlerin amac› nedir? Örnek vererek aç›klay›n›z. 2. Bilim ve teknolojinin, hayat›m›zdaki önemi nedir? 3. T›p alan›ndaki geliflmelerin amac› ve insanl›k için önemi nedir? 4. Korsan ürünlerin ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? 5. Atatürk’ün, ak›lc›l›k ve bilime verdi¤i önemi belirten sözlerinden örnekler veriniz. B. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Dil ve Tarih-Co¤rafya, psikoloji, patent, organ nakli, kan ba¤›fl›, dayan›flma 1. ‹nsanlar›n davran›fllar›n› inceleyen, etkili iletiflim kurman›n yollar›n› ö¤reten bilim dal›na ............... denir. 2. .............................her alt› ayda bir yapmam›z tavsiye edilen bir ba¤›flt›r. 3. Bir doku ve organ›n bir hastaya verilmesine ........................... denir. 4. Atatürk'ün bilime önem verdi¤ini gösteren bir örnek ............... ............... ............... ............... Fakültesinin kurulmas›d›r. 5. Bulufl sahibinin ürününü belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etme hakk›na ............... denir. C. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. 1. T›p alan›ndaki geliflmelerin nedeni, afla¤›dakilerden hangisidir? A. Geliflmeyi gerçeklefltiren kiflinin ad›n› duyurmak istemesi B. ‹nsan yaflam›n› daha iyi hâle getirmesi C. T›p alan›nda geliflmenin zorunlu olmas› D. T›p alan›nda geliflmenin önemli bir nedeninin olmas› 2. Afla¤›dakilerden hangisi, Atatürk'ün ak›lc›l›¤a ve bilime verdi¤i önemi gösteren bir sözüdür? A. "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. ‹leri!" B. "Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur." C. "Vergilendirilmifl kazanç kutsald›r." D. “Yurtta sulh, cihanda sulh.” 3. Afla¤›dakilerden hangisi, toplumsal dayan›flmay› sa¤layan olaylardan biridir? A. Doku ve organ nakli B. Turizm faaliyetleri C. Teknolojik geliflmeler D. Aile içi sorumluluklar

202

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Elektronik Yüzy›l
4. Afla¤›dakilerden hangisi, sosyal bilimlerin ara disiplinlerinden biri de¤ildir? A. Sosyoloji B. Psikoloji C. Müzik D. Felsefe 5. Afla¤›dakilerden hangisi, bilimsel ve teknolojik bir geliflme de¤ildir? A. Gen teknolojisi B. Kök hücre C. Nano teknoloji D. Kufl gribi Ç. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne D, yanl›fl olanlar›n yan›na Y yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. 5. 6. (....) (....) (....) (....) (....) (....) Sosyal bilimler olmasayd› kendi geliflimimizden haberdar olamazd›k. Organlar, sadece insanlar yaflam›n› yitirince ba¤›fllanabilir. Atatürk, ak›lc›l›k ve bilimi her zaman önemsemifltir. T›p alan›nda geliflmeler gereksizdir. Doku ve organ ba¤›fl›, yaln›zca aile bireyleri aras›nda yap›lmal›d›r. Korsan kitap ve CD'ler kullanmamal›y›z.

D. Afla¤›daki sözlerin birbiriyle iliflkili olanlar›n› efllefltiriniz. Doku ve organ nakli Kan ba¤›fl› Korsan Bulafl›c› hastal›k Siyaset ilmi CD/Kitap AIDS Oy sand›¤› Hayat kurtarma Toplumsal yard›mlaflma

E. Son 25 y›lda insan hayat›n› ve dünyay› en fazla etkileyen bulufllar s›ralamas›nda ilk 5 s›ray› afla¤›daki ürünler almaktad›r. Bunlar›n etkilerini defterinize yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. ‹nternet Cep telefonu Kiflisel bilgisayar Fiber optik E-posta Siz, bunlardan hangisini kullan›yorsunuz? Bu s›ralamay› siz nas›l yapard›n›z? Gelecekte bunlar üzerinde nas›l bir de¤ifliklik olabilir? Gelecekte insanlar›n hayat›n› kolaylaflt›racak bir bulufl tasarlar m›s›n›z?
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

203

SÖZLÜK
agresif alg› ana fikir ana yön anjiyo antiseptik at›k beceri beflerî beflerî unsur birey bütçe : : : : : : : : : : : : A Sald›rgan. Bir fleye dikkati yönelterek o fleyin bilincine varma, idrak. Bir yaz›n›n temeli olan as›l düflünce. Kuzey, güney, do¤u ve bat› yönlerinden her biri. Damaryolu ile kalp damarlar›n›n aç›k ya da kapal› olup olmad›¤› durumunun tespit edilmesi. Vücudun çeflitli k›s›mlar›n› mikroplardan ar›nd›rmak için kullan›lan kimyasal madde. At›lm›fl, at›lan. B 1. Elinden ifl gelme durumu, ustal›k. 2. Kiflinin yatk›nl›k ve ö¤renime ba¤l› olarak bir ifli baflarma ve bir ifllemi amaca uygun olarak sonuçland›rma yetene¤i. ‹nsanla ilgili. ‹nsanlar›n oluflturdu¤u yap›lar. Toplumlar› oluflturan ve düflünsel, duygusal, iradeyle ilgili nitelikleri toplum içinde belirlenen insanlar›n her biri, fert. Devletin, bir kuruluflun, bir aile veya bir kimsenin gelecekteki belirli bir süre için tasarlad›¤› gelir ve giderlerin tümü. C cazip celse : Al›ml›. : Oturum. Ç : Kabu¤u ay›klanmam›fl pirinç : 1.Bir fleyin yak›n›, dolay›, etraf. 2. Kiflinin içinde bulundu¤u toplumu oluflturan ortam. : Da¤›n bir noktas›ndan kopup yuvarlanan ve yuvarland›kça büyüyen kar kümesi. D : 1. Davranma ifli veya biçimi, tutum, hareket. 2. D›fltan gözlemlenebilecek tepkilerin toplam›. 3. Organizman›n uyaranlar karfl›s›ndaki tepkilerinin bütünü. : Halk›n egemenli¤i temeline dayanan yönetim biçimi. : 1. Tarih öncesi tanr›, tanr›ça, yar› tanr› ve kahramanlarla ilgili ola¤anüstü olaylar› konu alan fliir. 2. Bir kahramanl›k hikâyesini veya bir olay› anlatan, ölçüsü on bir hece olan halk fliiri. : Do¤an›n sebep oldu¤u y›k›m ve felaketler. : 1. Duyularla alg›lama, his. 2. Belirli nesne, olay veya bireylerin insan›n iç dünyas›nda uyand›rd›¤› izlenim. : Kar› kocan›n baba ve annelerinin her biri. : 1. Fikir 2. D›fl dünyan›n insan zihnine yans›mas›. 3. Niyet, tasar›. E : Bir cismi iki eflit parçaya bölen çizgi. : Duygudafll›k. Kiflinin kendisini baflka bir bincin yerine koyarak söz konusu bilincin duygular›n›, isteklerini ve düflüncelerini denemeksizin anlayabilmesi becerisi. : Orta Ça¤’da Katoliklerde kat› inançlar›na karfl› gelenleri cezaland›rmak için kurulan kilise mahkemelerinin genel ad›. : Yer kabu¤unu oluflturan kayalar›n, baflta akarsular olarak üzere türlü d›fl etmenlerle y›prat›l›p yerinden kopar›larak eritilmeleri veya bir yerden baflka bir yere tafl›nmas› olay›. : 1. Kuzey Kutbu‘nda yaflayan topluluklar›n ad›. 2. Bu topluluktan olan kimse. : Belli bir kurala göre düzenlenmifl, kula¤a hofl gelen ses dizisi, melodi. F : Ahlak›n övdü¤ü iyi olma, alçak gönüllülük, yi¤itlik, do¤ruluk ve benzeri niteliklerin genel ad›. : Hemen parlayan, k›z›nca gözü dünyay› görmeyen.

çeltik çevre 盤

davran›fl demokrasi destan do¤al afet duygu dünür düflünce

eksen empati engizisyon erozyon eskimo ezgi

fazilet fevri

204

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

fikir fresk

: Düflünce. : Yafl duvar s›vas› üzerine kireç suyunda eritilmifl madeni boyalarla resim yapma yöntemi. G Bir yar›flma, karfl›laflma, çat›flma vb. sonunda yenen, üstün gelen baflar› kazanan. Bat›. Bir toplumda yapt›r›m gücü olan kültürel kal›nt›lar, al›flkanl›klar, bilgi, töre ve davran›fllar. Bir olay, varl›k veya düflünce üzerinde var›lan yarg›, fikir. Bir nesnenin, olay›n veya bir gerçe¤in, niteliklerinin bilinmesi amac›yla dikkatli ve planl› olarak ele al›n›p incelenmesi. Bir maddenin en küçük tanesi. A¤aç, metal veya tafl bir yüzeye ayr› kollar halinde de¤iflik renkli boyalar sürüldükten sonra üstteki katlar› yer yer kaz›yarak altlardaki renklerden yayarlanma tekni¤i. 1. Ortak özellikleri olan varl›klar, nesneler bütünü. 2. Görüflleri, ç›karlar› bir olan kimseler bütünü, ekip. Gül bahçesi. Evlenmekte olan bir erke¤e, evlenme töreni s›ras›nda verilen ad.

galip garp gelenek görüfl gözleme granül gravür grup gülzar güvey

: : : : : : : : : :

hak heyelan hiyeroglif hoflgörü höyük

hukuki

H 1. Adalet. 2. Adaletin, hukukun gerektirdi¤i veya birine ay›rd›¤› fley, kazanç. Toprak kaymas›. Resim yaz›. Her fleyi anlay›flla karfl›layarak olabildi¤i kadar hofl görme durumu. 1. Tarih boyunca türlü sebeplerle y›k›lan yerleflme bölgelerinde, y›k›nt›lar›n üst üste birikmesiyle oluflan, içinde yap› kal›nt›lar›n›n gömülü bulundu¤u yayvan tepe. 2. Toprak y›¤›n›, küçük tepe. : Hukuk ile ilgili, hukuksal. : : : : : I

›st›rap

: 1. Ac› 2. Üzüntü, s›k›nt›, keder. ‹ : 1. Duygu, düflünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla baflkalar›na aktar›lmas›, haberleflme. 2. Telefon, televizyon, radyo vb araçlardan yararlanarak yürütülen bilgi al›flverifli. : 1. Geliflme, geliflim. 2. Meydana ç›kma, aflikâr olma. : 1. Bir yerden baflka bir yere geçme geçifl. 2. Anlama, kavrama. : Baflkas›n›n arsa, yol, bahçe vb. tafl›nmaz mal›ndan belirli bir yolda yararlanma hakk›. : 1. Bir sonuç ç›karmak için olgular› yöntemli bir biçimde toplay›p say› olarak belirtme ifli, say›mlama. 2. Say› bilimi. : Aç›kta yap›lan sat›fl. J : 1.Beklenmedik iyi davran›fl. 2. Herhangi bir fleyi aç›klamak için genellikle el, kol ve bafl ile yap›lan içgüdüsel veya iradeli hareket. K : 1. Kabartmak ifli. 2. Bir biçimin veya bir süslemenin düz yüzey üzerindeki ç›k›nt›s›. 3. K›l, alç›, tafl vb. ifllenebilir gereçleri girintili ç›k›nt›l› yüzeyler durumunda biçimlendirerek yap›lm›fl olan eser. : Bir fleyin do¤rulu¤u, gerçekli¤i konusunda kanaat verici belge, delil, iz. : Nesnelerin veya olaylar›n ortak özelliklerini kapsayan ve bir ortak ad alt›nda toplayan genel tasar›m. : 1. Bir fleyin ç›kt›¤› yer. 2. Araflt›rma ve incelemede yararlan›lan belge.

iletiflim

inkiflaf intikal ‹rtifak hakk› istatistik iflporta

jest

kabartma

kan›t kavram kaynak

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

205

bildiren veya yazan kifli. : 1. Varl›¤› deneykan›tlanm›fl fley. M Malzeme. 2. : 1. 2. Ulusal veya uluslararas› bilimsel toplant›. bazen de gövde ve yüz hareketleriyle yans›tmay› amaçlayan oyun. mala. temel konular› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle veya gerektikçe yapt›¤› genel toplant›. : Oksijenin bir element veya kökle birleflmesiyle oluflan madde.b hafif nesnelerden yap›lm›fl insan ve hayvan figürleri. eve. 2. 2. gölge ve hacim duygusu yans›t›lmayan küçük. SINIF . alttan içine el sokularak oynat›lan çeflitli nesnelerden yap›lm›fl bebek. Ç›kar. ‹steklendirme. aç›k deniz. 2. 2. Ekvator’dan en uzak olan yer ekseninin geçti¤i varsay›lan iki noktas›ndan her biri. 2. 2. gereç. : Bir topluma veya halk toplulu¤una özgü düflünce ve sanat eserlerinin bütünü. : Besteci. Birim kabul edilen herhangi bir fleyin alabildi¤i kadar ölçü. Zaman dizini. Önder. Yeryüzündeki büyük kara parçalar›ndan her biri. 2. Ço¤unlukla eski yazma kitaplarda görülen ›fl›k. Bir harita veya resimde görülen uzakl›klarla bunlar›n iflaret etti¤i. 2. Ev. Bir partinin veya bir kuruluflun en üst düzeyde yönetimiyle görevli kimse. 2. karfl›land›¤› gerçek uzunluklar aras›ndaki oran. : Eski Roma döneminde sanat etkinliklerinin yan›s›ra dövüfllerinde yap›ld›¤› yap›. Birtak›m olaylar›n dayand›¤› sebep veya bu sebeplerin yol açt›¤› sonuç. : 1. L : 1. bak›fltaki çarp›c› ve öldürücü güç. bez. Ayaklar› olmayan. P : Düflünce ve duygular› müzik veya türlü eflyalar eflli¤inde bazen dansla. Ö : 1. : 1. Bak›fl bakma. 3. tar. 3. : 1. : 1. 2. gündemindeki sorunlar› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle yapt›¤› genel toplant›. okyanus olgu le oksit ölçek pandomim 206 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yer yuvarla¤›n›n. kongre: Dil Kurultay›. Askerlerin bir komutan›n emrinde bir araya gelmesinden oluflan birlik. 2. delegelerin kat›lmas›yla yap›lan toplant›. Birlefltirilmifl et tesisi. gündemindeki sorunlar›. bulunulan yer. lider materyal mekân menfaat minyatür motivasyon muhabir : : : : nafta nazar N : Yap›s› benzine çok benzeyen ya da özdefl olan ve yer ya¤›n›n dam›t›m›yla üretilen ye¤ni hidrokarbenler kar›fl›m›. elçilerin. : 1. : Baz› cisimlerin ald›klar› geometrik biçim. flef. 1. göz. Yer. evcil hayvanlara. Birkaç sanayi kurumunun tek yönetimde birleflmesi. Tah›l ölçmeye yarar kap›. sözsüz oyun. müzik besteleyen. : 1. karton v. ana deniz. Hareketli yerleri iplikle sanatç›n›n parmaklar›na ba¤lanarak veya eldiven gibi bir kesiti kullanarak bir perdenin üzerinden oynat›lan.k›ta kolezyum kombina kompozitör kongre kristal kroki kronoloji kukla kutup kurultay kültür : 1. Bir kuruluflun. insanlara özellikle çocuklara. Eski Türklerde devlet ifllerinin görüflülüp karara ba¤land›¤› meclis. hatta cans›z nesnelere de zarar veren. Çeflitli ülkelerden yöneticilerin. renkli resim sanat›. : Bir konu veya nesnenin bafll›ca özelliklerini yans›tacak biçimde haz›rlanm›fl tasla¤›. göz atma O : K›talar› birbirinden ay›ran engin. Belli kimselerde bulundu¤una inan›lan. Zaman bilimi. Güdülenme : Bas›n ve yay›n organlar›na haber toplayan. ana kara. Birbiriyle karfl›t olan fleylerden her biri. : 1. Bir kuruluflun. yurt.

maddeler üzerine yap›lm›fl ya¤l› boya. anlafl›lmas› güç yönlerini aç›klayarak ayd›nl›¤a kavuflturma. Hastan›n dinlenme durumu vb. 1. : T : Bez. düflünceleri veya gözlemleri bildiren yaz›. temelsiz. yak›n. : Her ortama uyum gösteren. K›sa ve çarp›c› propaganda sözü. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. temeli olan ana öge. ‹nsanlar›n toplumun varl›¤› ve geliflmesi için gerekli olan nesneleri sa¤lamak üzere. : 1. Bir bildirinin çeflitli yollarla dinleyenlere aktar›lmas›. taraf. belli bir yerde iki veya daha çok kifli aras›nda kararlaflt›r›lan buluflma. Bir maddeyi çözebilme özelli¤ine sahip s›v›. dost. R : Belli bir saatle. 2. bir arac›n veya bir biçimin ana çizgilerini gösteren çizim. : 1. tiz ses. özel kurum veya devlet ad›na gerçeklefltirilmesi kabul edilmifl bilimsel çal›flma tasar›s›. bir konuda yap›lan inceleme ve araflt›rma sonucunu. pastel ve kara kalem resim.pano platform proje : 1. U tablo teknoloji unsur uygucu : Öge. Sunma ifli. 2. k⤛t vb. 2. eleman. : 1. Duyularla ifade edilemeyen bir fleyi belirten somut nesne veya iflaret. amaçl› etkinlikleriyle do¤al çevrelerini de¤ifltirmeleri.Bir olay› belli bir görüfle göre aç›klama. kullan›lan araç. Bir yere gitmek için izlenen yol. 2. cankurtaran ve polis araçlar›nda bulunan. maliyeti hesaplanm›fl. Bir edebiyat eserinin. Herhangi bir iflte. Tasarlanm›fl fley. : Toplardamar genifllemesi. çiftçilik. doktor veya doktorlar kurulu taraf›ndan verilen yaz›. as›ls›z söz. bir tart›flman›n. 2. tasar›. randevu rapor rezerv safsata sembol siren sesi slogan solvent sunum : : : : : : flema flamanizim fi : Bir aletin. ‹tfaiye. Z üretim veri varis yâr yabgu yorum yön ziraat : Tar›m. gereç ve aletleri kapsayan bilgi. istikamet. pasif. Bir araflt›rman›n.A¤aç duvar kaplamalar›na veya tavanlara süs için konulan resim. : Bir sanayi dal› ile ilgili yap›m yöntemlerini. 2. bir tasar›n›n plan›. : Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerinde ka¤andan sonra gelen en üst düzeydeki yöneticinin ünvan›. SINIF 207 . tahta. aç›klama veya tan›tma k⤛tlar› tutturmak için haz›rlanm›fl levha. Belli bir noktaya göre olan yer. 2. : 1. heniz ifllenmemifl maden. ni gösteren. De¤iflik alanlarda önceden plan ve programa al›nm›fl. ilke. Bir yaz›n›n veya bir sözün. de¤erlendirme. simge. V : 1. canavar düdü¤ü. Ü : 1. Üzerinde bildiri. sulu boya. Yüksekçe yer. S Bafl. Bir sanat eserine veya bir edebî esere temel olan ilkeler. : 1. : Yata¤›nda bilindi¤i hesaplanan. ordubozan Y : Sevgili.

KRONOLOJ‹
MÖ 3200 2000 1700 1280 1200 900 800 687 600 450 214 209 0 MS 48 375 395 434 453 552 571 582 622 624 625 627 628 630 630 632 632 632 634 634 642 644 644 656 656 Hun ‹mparatorlu¤u’nun, Kuzey ve Güney Hunlar› olarak ikiye ayr›lmas› Kavimler Göçü Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Attila’n›n, Avrupa Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Attila’n›n ölümü Kök Türk Devleti’nin kurulmas› Hz. Muhammed’in do¤umu Kök Türk ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göç etmesi Bedir Savafl› Uhut Savafl› Hendek Savafl› Hudeybiye Savafl› Mekke’nin Fethi Do¤u Kök Türklerin Çin egemenli¤i alt›na girmeleri Veda Hutbesi Hz. Muhammed’in ölümü Dört Halife Döneminin bafllamas› Hz. Ebubekir’in ölümü Hz. Ömer’in halife olmas› Nihavend Savafl› Hz. Ömer’in öldürülmesi Hz. Osman’›n halife olmas› Hz. Osman’›n öldürülmesi Hz. Ali’nin halife olmas› Yaz›n›n bulunmas› Anadolu’da Hitit dönemi’nin bafllamas› Orta Asya göçlerinin bafllamas› Kadefl Antlaflmas› Hitit Devleti’nin y›k›lmas› Urartu Devleti’nin kurulmas› Frig Devleti’nin kurulmas› Lidya Devleti’nin kurulmas› Urartu Devleti’nin y›k›lmas› Demokrasi yönetiminin ortaya ç›kmas› Çin Seddi’nin yap›m›n›n tamamlanmas› Mete’nin Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Hz. ‹sa’n›n do¤umu ve miladi takvimin bafllang›c›

208

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

661 661 681 744 745 750 751 840 840 1040 1040 1048 1055 1063 1064 1071 1072 1092 1141 1157 1157 1187 1212 1215 1258 1450 1689 1750 1776 1789 1800 1876 1931 1932 1935 1945 1948 1953 1989 1995 2000

Hz. Ali’nin öldürülmesi Emeviler Döneminin bafllamas› ‹kinci Köktürk Devleti’nin kuruluflu ‹kinci Köktürk Devleti’nin y›k›l›fl› Uygur Devleti’nin kuruluflu Emevi Devleti’nin y›k›l›fl› Talas Savafl› Uygur Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl› Devleti’nin kuruluflu Dandanakan Savafl› Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu Pasinler Savafl› Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a girmesi Tu¤rul Bey’in ölümü Alparslan’›n hükümdar olmas› Malazgirt Savafl› Alp Arslan’›n ölümü Melikflah’›n ölümü Katvan Savafl› Sencer’in ölümü Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›lmas› Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl›lar Devleti’nin y›k›l›fl› Magna Carta’n›n ‹ngiltere’de kabul edilifli Abbasi Devleti’nin y›k›l›fl› Matbaan›n Jan Gutenberg taraf›ndan gelifltirilmesi Haklar Bildirgesi imzaland›. J.J. Rousseau “‹nsanlar hür ve eflit do¤arlar” ilkesini savundu. Amerikan Ba¤›ms›zl›k bildirgesi Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi Demokrasi yönetimlerinin yayg›nlaflmas› Kanunuesasi’nin kabulü Türk Tarih Kurumunun Kurulmas› Türk Dil Kurumunun Kurulmas› Dil ve Tarih Co¤rafya Fakültesinin kurulmas› ‹kinci Dünya Savafl› sona erdi. Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bilgirgesi Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Berlin Duvar› y›k›ld›. Internet yayg›nlaflt›. Yöneticileri seçimle iflbafl›na gelen ülke say›s› artt›.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

209

KAYNAKÇA
ATALAY, ‹brahim, K›talar ve Ülkeler Co¤rafyas›, ‹zmir, 1999. BANARLI, Nihat Sami, Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1-2, MEB Bas›mevi, ‹stanbul, 1971. Bilimin ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, MEB Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›, Mart 2004 Say›s›, Ankara, 2004. ER‹NÇ, S›rr›, Klimatoloji ve Metodlar›, ‹stanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Co¤rafya Enstitüsü Yay›n›, ‹stanbul, 1984. ERKAN, Serdar, Örnek Grup Rehberli¤i Etkinlikleri, Pegem A Yay›nlar›, Ankara, 2002. GÜRKAYNAK, Prof. Dr. ‹pek, Yurttafl Olmak ‹çin, ‹stanbul, 1998. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 5-7, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 10, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, 1995. KAFESO⁄LU, ‹brahim, Türk Millî Kültürü, 3. bask›, Bo¤aziçi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1984. Atatürkçülük I. Kitap, MEB yay›nlar›, ‹stanbul 1984. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi, C. 4, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ÖZDEM‹R, SAD‹, Anadolu’da Zoru Baflaran Cesur Giriflimciler, ‹stanbul, 2005 s. 170-173. ÖZTUNA, Y›lmaz, Büyük Tarih Ansiklopedisi, Batefl, Yay›nlar›, Ankara, 1992. ÖZTÜRK, Cemil – D‹LEK, Dursun, Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Ö¤retimi, Mart, 2005. Resimli Tarih Atlas›, Evrensel ‹letiflim Yay›nlar›, Ankara, 2008. SELÇUK, Prof. Dr. Ziya – KAYILI, Hüseyin – OKUT, Levent, Çoklu Zekâ Uygulamalar›, Ankara, 2004. SEVGEN, Nazmi, Tarih Dünyas› dergisi, Y›l 1, Say›: 1 Aral›k, 1964. SEV‹M, Prof Dr. Ali; TURAL, Prof. Dr. M. Akif; ÖZTOPRAK, Prof. Dr. ‹zzet, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri C.1 TTK yay›nlar›, Ankara, 2005. SOYSAL, ‹smail, Türkiye’nin Uluslar aras› Siyasal Ba¤›tlar›, (1945-1990), Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›, Ankara,1991. Tarih Konufluyor, Ayl›k Tarih Mecmuas›, Say›: 10, ‹stanbul, 1964. TEK‹N, Talat, Orhon Yaz›tlar›, Kül Tigin, Bilge Ka¤an, Tonyukuk, 2. bask›, Simurg Yay›n evi, ‹stanbul 1998. Temel Britannica, C.19, Ya¤mur ormanlar›, Hürriyet Gazetisi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1992. TURAN, Osman, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, Nak›fllar Yay›nevi, ‹stanbul,1978. Türkler’in Alt›n Kitab›, C. 1, Tercüman Yay›nlar›, ‹stanbul, 1990. Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara, 2005. Türk Tarih Kurumu Yay›n Katalo¤u, TTK Bas›mevi, Ankara, 2004. Unat Faik Reflit, Tarih Atlas›, Kanaat Yay›nlar›, ‹stanbul, 2008. YALMAN, Ali R›za, Cenupta Türkmen Oymaklar› 1-2, Kültür Bakanl›¤› Yay›nlar›, ‹stanbul, 1993. YAVUZ, Eren Kudret, Ö¤renen ve Geliflen E¤itimciler ‹çin Çoklu Zekâ Teorisi Uygulama Rehberi, Ankara, 2004. YAZICI, Nuri, Tarihte Türkler ve Türk Devletleri, Damla Matbaas›, Konya, 1997.

210

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Gazete, Dergi ve ‹nternet 1 Aral›k Dünya AIDS Günü, Posta gazetesi, 1.12.2005. Aile ‹çi fiiddete Son, Hürriyet gazetesi, 11.05.2005. Dünya Gençli¤inin Kalbi ‹zmir’de Att›, Zaman gazetesi, 24.08.2005. Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul’da 4. Buluflma, Sabah gazetesi, 08.11.2005. Karfl›l›kl› Böbrek Nakli, Sabah gazetesi, 04.02.2012. Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas›, Hürriyet gazetesi. Korsan Almayana, Hürriyet gazetesi, 15.03.2005. K›z›l›rmak kurumaya bafllad›, Posta gazetesi, 18.10.2005. Medimagazin (Sa¤l›k profesyonellerinin) gazetesi ‹nternet sitesi 08.03.2004 www.ksef.gazi.edu.tr Nakil bekleyen kalp hastalar›na umut, Sabah gazetesi, 15.10.2005. Pakistan Depremi, Posta gazetesi, (22. Ekim 2005). Picasso ‹stanbul’da, Sabah gazetesi, 08.01.2006. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor, Sabah gazetesi, 27.10.2005. Televizyon Çocuklar› fiiddete Yönlendiriyor, Posta gazetesi, 20.11.2005. Uzay’da ABD – Türkiye Ortakl›¤›, Uzaya Gidiyoruz, Sabah gazetesi. 16.10.2005. www.abgs.gov.tr Yaral› Yüreklere Yard›m, Sabah gazetesi. 24. ‹stanbul Kitap Fuar›, 08 Ekim 2005, Milliyet gazetesi. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, Say›: 61, Mart, 2005. Atlas Dergisi, A¤ustos 1973, say› 5. Atlas Dergisi, May›s 1997, say› 50. Atlas Dergisi, Ekim 1999, say› 79. Bilim Çocuk dergisi, say›: 78, Haziran 2004. Focus Dergisi, say›: 7, Temmuz 2002. Haritalar, Gürbüz Yay›nc›l›k. www.emniyet.gov.tr www.gap.gov.tr www.borem.gov.tr www.meteor.gov.tr www.meb.gov.tr www.mta.gov.tr www.cevreorman.gov.tr www.tdk.gov.tr www.tpb.org.tr (Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesi ) www.ttkb.gov.tr www.die.gov.tr www.tuik.gov.tr www.ksef.gazi.edu.tr www.ato.org.tr

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

211

SINIF .212 TÜRK‹YE HAR‹TASI Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

SINIF TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI 213 .Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful