SOSYAL BİLGİLER 6 DERS KİTABI

‹LKÖ⁄RET‹M

SOSYAL B‹LG‹LER
DERS K‹TABI
Kezban KAYA

6

‹MAJ ‹Ç VE DIfi T‹CARET A.fi.

‹maj Center Macun Mah. 3. Cad. No: 2 (A Girifli) ‹stanbul Yolu 6. km. Yenimahalle-ANKARA Tel:. (0.312) 397 91 41 • Faks:. (0.312) 397 41 54

‹MYAY DERS K‹TAPLARI
Her hakk› sakl›d›r ve ‹maj ‹ç ve D›fl Tic. A.fi’ye (‹myay) aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir suretle al›n›p yay›mlanamaz.

Editör: Ekrem Zahid BOYRAZ Dil Uzman›: Taha ÇA⁄LARO⁄LU Görsel Tasar›m: Hayrettin Vural Program Gelifltirme Uzman›: Soner Mehmet ÖZDEM‹R Ölçme ve De¤erlendirme Uzman›: Tülin ACAR Rehberlik ve Geliflim Uzman›: Tahsin ‹LHAN

ISBN 978-9944-120-07-4 Talim ve Terbiye Kurulunun 26.12.2012 tarihve 245 say›l› karar›yla 2013-2014 ö¤retim y›l›ndan itibaren 5 (befl) y›l süreyle ders kitab› olarak kabul edilmifltir.
Bask›: Dorukkaya Matbaac l k Yay nc l k A.fi. - Ankara 2013

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

3

4

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

SINIF 5 .MUSTAFA KEMAL ATATÜRK (1881-1938) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF . . . . . . . . . . . 19 Haklar›m› Ö¤reniyorum . . . . . . . . ÜN‹TE : ‹pek Yolu’nda Türkler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Yaflad›¤›m›z Dünya . . . 16 Araflt›r›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sat›yoruz . . . . . . . . .79 ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .74 Kutsal Görev . . . . . . . . . . . . . 32 2. . . ÜN‹TE : Ülkemizin Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 4. . . . . . . .102 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Hayat›n ‹çinden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Bir Baflkad›r Benim Memleketim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64 Bozk›rda Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . .‹Ç‹NDEK‹LER Organizasyon fiemas› . . . 29 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Yaflayan Geçmifl . . . . . . . . . .12 Olgu ve Görüfl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Ülkemizde Ekonomi . . . .81 ‹lk Türk-‹slam Devletleri . . . . . . . . 60 3. . . . . . . . . . . . . . .62 Atalar›m› Tan›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .88 Yaflayan De¤erlerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Mesle¤imi Seçerken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Yeryüzünde Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1. . . . . . . . . . . . 24 Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Farkl› ‹klimler Farkl› Yaflam Tarzlar› . . . . . . . . . 51 Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 Vatandafll›k Borcumuz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100 Sanata Vurulan Türk Mührü . . 132 6 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Yap›yoruz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .213 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .172 Türklerde Kad›n Haklar› . . . . .140 Türk Cumhuriyetleri ile ‹liflkilerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .202 SÖZLÜK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .182 Sosyal Bilimler ve Biz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212 TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI . . ÜN‹TE : Ülkemiz ve Dünya . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . .208 KAYNAKÇA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .210 TÜRK‹YE HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Dünya’m›z› Tan›yal›m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .184 Bilim ve Teknolojinin Önemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF 7 . . . . .154 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Elektronik Yüzy›l . . . . . . . . . . . . . . . . . . .199 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . .187 Doku ve Organ Nakli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Demokrasinin Geliflim Süreci . . . . . . . . . . . . . .204 KRONOLOJ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . .136 Yurdumuzun Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .162 Haklar›m ve Özgürlüklerim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .151 Ölçme ve De¤erlendirme . .166 Dünden Bugüne Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .148 Kültür ve Sanat›n Etkileri . . . . . . . . . . . . .145 Do¤al Afetlerde Dayan›flma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .195 Ak›lc›l›k ve Bilim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156 Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Demokrasinin Serüveni . . . . . . . . . . . . . . . . . . .190 Telif ve Patent Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. 2. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir.. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. Bu kalk›nma. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. SINIF . bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. Ö¤rencilerin derse aktif kat›l›m›n›. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. GAP.tr Bilgi Kutusu GAP. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. 7. e¤itim vb. 5.gap. tar›m. dünyan›n da say›l› projelerindendir. düflünme ve yorum yapmas›n› sa¤layacak çal›flmalar› göstermektedir..000 km2lik düzlükleri kapsar. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. SINIF Konu ile ilgili farkl› görüfl ve düflünceleri ortaya ç›karmak amac›yla haz›rlanan tart›flma konular›n› göstermektedir. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir.Organizasyon fiemas› Ünite numaras› Üniteyi tan›t›c› görseller Ünite ile ilgili ö¤rencilerin ön bilgilerini ortaya ç›karma ve onlar› araflt›rmaya yönlendirmek amac›yla haz›rlanm›flt›r. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. ulaflt›rma. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME R VE KAVRAMLA • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. ÜN‹TE ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r.gov. bu proje sayesinde sanayi. Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 3. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. Konu bafll›¤› 1. Konuyu desteklemek amac›yla verilen al›nt› metinleri ve ek bilgileri göstermektedir. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. 6. … Bölge. Konu ile ilgili ö¤rencilerin bilgilerini ortaya koymaya ve motivasyonlar›n› sa¤lamaya yönelik çal›flmalar verilmifltir. . Kazan›ma ait kelime ve kavramlar›n daha iyi ö¤renilmesine yard›mc› olacak özel aç›klamalar verilmifltir. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 11 Kazan›ma ait kelime ve kavramlar› göstermektedir. www. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. Ünitenin ad› 1.

.. SINIF i Kazan›ma ait becerileri gelifltirmek amac›yla haz›rlanan araflt›rma konular› verilmifltir.. Etkinliklerle ilgili farkl› çal›flma örnekleri verilmifltir...... ba yvele raktan ç›k r. 31 Bu yol neden ? kapat›lm›flt›r Konu iflleyifli ile ilgili ek bilgi ve aç›klamalar bu bölümde yer alm›flt›r.. 1931. Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z...362) Konuyu destekleyen güncel veri. Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z. Düflünelim. Ö¤renci Çal›flma Kitab›nda konu ile ilgili yap›lacak etkinlikleri gösterir.. ü'nün slo n ›mc› AID a'n› gul irin S'i D gan›..Organizasyon fiemas› ‹fllenifl s›ras›nda dikkat çekmeye. olgu. B.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. 1.. C.. slog rta urdu S'liy O ö Den a an›n r”.. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z.. Sü iflletilen b ler TÜRK YE’DE HRAÇ VE THAL EDmi LEN ÜRÜNLER N DA ILIMI gib klagil ar›lan ve çinko (T‹E 2004) Yüzde % r. 1936.1 Etkinlik 3.000 .... D. M.. bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r.. Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere. 3. görüfl..00 0.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z.. s... 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür. SINIF 9 . Sa¤la 90 fl. Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ ... 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. 2....... Bilgi Kutusu n Biline % rezerv 63 16 11 3 7 100 zerv n Re Biline r› mikta Ülke e Türkiy ABD 0 00.. dergi... Yar›n hava ya¤murlu olacak. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A.GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde. 2... Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. Söyleyelim 1.. ÖÇK 1. Türk kültürüne. bak›r. Görevlerini. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n.. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6..00 1. Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür. Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r.000 91.. M. ö¤rencileri güdülemeye yönelik aç›klamalara yer verilmifltir..00 0 00. B. Türkçe konuflmayan bir insan.. Ankara. ARAfiTIRINIZ Yukar›daki olaylarla ilgili kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz. internet haberi gibi kaynaklardan yap›lan al›nt›lar› göstermektedir.. Türk milleti için bir hazinedir. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler.. Asy “AID birb net" uy izi. ilgili olmas›n› dileriz.000 60. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl.. Bu olgu.. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz.00 0... Çin Hun “Söz AIDS G la bu lea ün ün lar b d y›lki Hun e düflür amas›yl yard de Dur. bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. olarak adland›r›l›r. Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r.. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. 5. Ali 17 yafl›na girdi.0 0 00. ÖÇK 1. ‹stanbul. Düflünelim. Söyleyelim Ö¤rencilerin konu ile ilgili yapacaklar› çal›flmalar› gösterir. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z..00 320. Türkiye’nin baflkentidir. Türk Dil Kurumu bugün. zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi.. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 4. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir.000 27. 4... geliflmekte olan bir ülkedir. 5.. D. ala rf› r.. insanlarla ilgili neler yapt›klar›n› ö¤reniniz... asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi.. 3... hakk› vard›r. s›rala yabi liriz: i¤i sen an›la dron ann eneden yafla m e bul › uüs vü hasfelç ar m ID rin çe S hasta s› olarak y A l›¤ kilm biliesi am ›na di Dün aha liler Türk evleti ni kkat ya re d D ac›y ir sü üler.00 0. Bilgi Kutusu GAP. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir. yazarak belirtirler. toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz.. faaliyetlerini sürdürmektedir... kurum.. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1... ra gezi düzenleyebilirsiniz.. Vatandafllar.. Türkiye’nin en kalabal›k kentidir. ! Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Türk dilinin..00 803. s.... dilek ve flikâyetlerini . Türk Tarih Kurumunun. olur ar r. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.. Kitap okumak.... bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r...00 209. dilekçe..000 54.00 0.16.00 00 0. grafik ve tablolar› yer verilmifltir.0 0 00. ba zeyde Bas›n olaor m ilk r› B liy la bi dan a¤ . Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r...0 0. Afet ‹nan 1..... Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz... Trabzonspor.. A¤r› Da¤›.. Atatürk’ün kazan›m›n içeri¤ine uygun sözlerine yer verilmifltir.. Türkiye. film izlemekten daha e¤lencelidir. Türk Tarih Kurumu.00 136. 6.. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu. Atatürk. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. s her bilir ki reze deni r ma ir. Kazan›m› pekifltirmek amac›yla haz›rlanan çal›flmalar› göstermektedir. Herkesin e¤itim ve . Türk dilinin Arapça.0 0.. y ve iliyor m ana .. bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z. ku lerin nu 01 A fl Si n D a¤lar› Türk du¤u ral›k z bi Kinga kufl D t e ol r slog 2005 da di bölg n yo an bu do¤u e Hin ili bir lu er lsan yd vr önü yla bula ›z ne güne › ile çe flebili fl›r.. ti kistan uriye Kaza Cumh Halk Çin erika y Am Güne m Topla ler Gelen ‹lginç t ürün t ve sü fl... Kara du? oval ? ci¤er z n›n dunu de 1A ral› kB ugü nD üny aA IDS Gün Ça¤ nen ›n ve ü A ba o sa dürü lg›n Tu 30 ra ›n›n bafll Bas› ay 20 a ndan 01 10 Ara l›k 20 0 05 40 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir..0 27...275 Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk.0 12 11 6 6 100 Ö¤rencilerin dikkatini çekmeye yönelik sembolleri göstermektedir. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.. taraf›ndan kurulmufltur. Konuyu destekleyen ilgi ve merak uyand›r›c› bilgileri göstermektedir. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. 2... etkinlikler bu bölümde verilmifltir. B. 1... 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz. 100 mikle klu me top demi m ke ¤ r kabu sadece T›pk› ifl..denir.. y›l›nda .. kendi benli¤ine.. e S› z? an rak ve Y ›n rt›n› unu azar u ol belir biry Dön ise uyd lend yurd t›da H ise Si uyme” i. Gezi-gözlem araflt›rma vb. 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu). n bo sterilmiflt edile gö min loda ve tah ›daki tab iflletilen esi afla¤ ada n Düny ›m› ve yüzd ‹flletile % da¤›l zerv rezerv n Re erinin ‹flletile ktar› mi 66 0 00. erek ay› fiem r› izley akuy okla eki lü de o rind üze iki yön iniz.. Her ünitenin sonunda ö¤rencilerin bilgi ve becerilerini ölçmek amac›na yönelik olarak farkl› tekniklerde haz›rlanm›fl çal›flmalar› göstermektedir... ö¤renim.362) Konu anlat›mlar›n› destekleyen gazete.00 488. C. C. mu ye st› Bo or alm i g›d d‹hracat 80 70 60 50 ‹thalat Türk dili... 2..000 36. 1.

1. SINIF . ÜN‹TE Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

7. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. 5.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. SINIF 11 . Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. 3. 6.

ambulans. Ünite Hayat›n ‹çinden ÖN HAZIRLIK 1. polis. lay• Tan anlat›n ra benzer o a s r a la ›? V ›n›zla i olay var m dafllar fadak a y k a r S a i • leriniz özlem g li i lg larla i ›n›z. Ailenizde veya akrabalar›n›z aras›nda geçen bir olay›n sizi nas›l etkiledi¤ini söyleyiniz. SINIF .1. ‹tfaiye. nede Bu insan olabilir? toplanm›fl Kazan›n nedenle ri. neler o labilir? ren flt›¤ ›n çev karfl›la la y • Yak la r bir o r olay benze a r zer bi la . Etkinlik 12 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • aile • birey deni n›n ne Yang› ilir? e olab n e c z si ns n bula Am hastan› ? › u d y d asa ne olur olm mu duru n lar. fl payla fik Bu yolda tra bilir? la o ufl neden durm M foto¤raflarda göarü E L Z izde GÖ ›n›zd len ARAfiTIRINIZ ve ve mey Sebze l›flverifl › gibi a aras› r la r a z pa nlar de. Görevlerini ve hangi hizmetleri yapt›klar›n› araflt›r›n›z. 2.1. ÖÇK 1.? n z e u b n olay u z ors u¤unu yap›y ›k old neler ›z. zab›ta kelimeleri sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Düflüncelerinizi söyleyiniz. insa ›ld›r? s yerlerin n kiler a sizce ilifl Sayfada verilen olaylarla ilgili çal›flan kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz. Bu olay karfl›s›nda nas›l davrand›¤›n›z› aç›klay›n›z.

Acaba yang›n neden ç›km›flt›? Neden bu kadar geç söndürülmüfltü? Can kayb› yaflanm›fl m›yd›? Daha geç söndürülseydi sonucu ne olurdu? ÖÇK 1. polis memurlar› ile birlikte kap› zillerine bas›yorlard›. Etkinlik Sabah uyan›nca ilk iflim.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Kim Suçlu? Akflam evde ailemle birlikte yemek yerken d›flar›dan gelen sesler dikkatimizi çekti. ‹tfaiye araçlar›n›n geçiflini engelleyen araçlar›n bir an önce çekilmesi isteniyordu. telaflla sa¤a sola kofluflturuyordu. SINIF 13 . Sokaktaki insanlar park halindeki araçlar›n sahiplerine ulaflmak için. Birden siren sesleri içinde sokakta ilerlemeye çal›flan itfaiye araçlar›n› gördüm. alevler her yan› sarm›flt›. köfledeki büfeden gazete almak oldu. ortal›k sessizli¤e bürünmüfltü. Ancak sokakta gelifligüzel park etmifl araçlar yüzünden bir türlü yang›n yerine ulaflam›yorlard›. Ortal›k. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yang›nla ilgili haberleri aramaya bafllad›m. sanki ana baba günü gibiydi. Bir taraftan da araçlardan anonslar yap›l›yordu. Evimizin karfl›s›ndaki binalardan birinde yang›n ç›km›fl.2. Uzun bir u¤rafltan sonra nihayet yang›n söndürülmüfl. ‹nsanlar. Masan›n bafl›ndan kalk›p pencereden d›flar›ya bakt›¤›m›zda gökyüzüne do¤ru yükselmekte olan dumanlar› fark ettik. H›zla sayfalar› gözden geçirmeye. Olay›n bir çok nedeni oldu¤unu düflünüyordum. Neler olup bitti¤ini merak ediyordum.

. Konuflanlar hakl› ancak sorunun as›l muhatab› biz de¤iliz. Dar sokaklar ve otopark olmad›¤› için suçlanan belediye yetkilileri ise: “.” ÖÇK 1. fl Sizce kim hakl›? Bu olay çok Etkinlik boyutlu mudur? Nedenleriyle aç›klay›n›z. araçlar için park yerleri oluflturulmas›n› sa¤l›yoruz. Gazete haberini yapan muhabir ise. evi yanan vatandafl›n itfaiye görevlilerini geç kalmakla suçlad›¤› belirtiliyordu..3. ‹tfaiyeciler bize k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. Ancak yang›n›n oldu¤u yerde sokaklar çok dard›.. Biz kime k›zal›m?” diyordu. “Yang›n ihbar›n› al›r almaz hemen yola ç›kt›k. Gazetedeki haberin devam›nda ise.. yaz›s›n› flu sözlerle tamaml›yor: “. ‹tfaiye görevlileri ise kendilerini savunuyor. onarma ve sokaklar› geniflletme flans›m›z yok. 14 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. park sorununa neden bir çözüm bulmuyor?” diyerek as›l suçun kendilerinde olmad›¤›n› söylüyorlard›. O da yetmiyormufl gibi soka¤›n iki yan›na araçlar gelifligüzel park edilmiflti. Nasrettin Hoca misali. yolun her iki yan›na araçlar›n› park eden araç sahipleri: “ Biz ne yapal›m? Mahallemizde araçlar›m›z› park edebilece¤imiz yer yok! Oturdu¤umuz apartmanlarda otopark› yok! Soka¤a. Ev sahibi k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. Onlar› teker teker çektirerek sokakta ilerlememiz maalesef zaman ald›. ve 1..1. Bu sokaklar ve evler yeni yap›lmad›. kiminle konuflursan›z konuflun.. herkes hakl›. soka¤a girmemizi ve ilerlememizi engelledi. Belediye. Çok eski bir yerleflim yeri olan bu mahalledeki binalar› y›kma. Ünite Haberde.4.. Bunlar. yol kenarlar›na park etmek zorunda kal›yoruz. SINIF ..” diye savunma yap›yorlard›. Yeni planlarda bunlara dikkat ediyor.

gov.15 0. trafik sorunu pek çok yerde insan yaflam›n› olumsuz etkiler. merak ettiklerinizin cevab›n› bulabilirsiniz.emniyet.09 0. Olay›n gerçekleflmesinde insanlar›n etkisi nelerdir? 2. düfltü¤ü yeri yakar. Çevremizde her gün çeflitli trafik kazalar› yaflanmaktad›r.5. Siz de bir yaya oldu¤unuza göre trafik kazalar›na sebep olmamak için yayalar›n ne tür görev ve sorumluluklar›n›n oldu¤unu söyleyiniz.05 100.tr) bu konuda istatistiki bilgi yer almaktad›r. Söyleyelim ÖÇK 1. nas›l etkilenmektedir? 3. yaralanmakta veya sakat kalmaktad›r.98 0.00 ‹lk sekiz ayda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 404.emniyet.gov. Etkinlik “Atefl. Trafik kazalar› sonucunda.tr www.980 8. pek çok can ve mal kayb› yaflan›r. fl Bu kazalar›n nedeni ya da nedenleri nelerdir? Trafik kazas› fl Afla¤›daki tablolar da 2011 y›l› A¤ustos ay› ve ilk sekiz ayda meydana gelen trafik kazalar› ile ilgili veriler gösterilmifltir.012 1. Bunlar aras›nda. Sizce olay›n olumsuz etkilerini en aza indirmek için neler yap›labilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 15 . trafik kazalar› ilk s›ray› almaktad›r. haberlerde izliyoruz. ‹lgili siteyi ziyaret ederek bilgilenebilir.emniyet.12 0.54 2. Örne¤in.” atasözünden hareket ederek incelemek üzere bir olay belirleyiniz. Bu olaydan kimler.353 Oran› (%) 97.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Yaflad›¤›m›z çevrede birçok olay bizleri etkiler yaflam›m›z› bazen kolaylaflt›r›rken bazende zorlaflt›r›r. fl Trafik kazalar›n›n önlenebilmesi için önerileriniz nelerdir? Düflünelim. Yurdumuzda her gün çok say›da kaza meydana gelmektedir. Bu kazalarda birçok vatandafl›m›z hayat›n› kaybetmekte.185 Oran› (%) 97. Olay›n geçti¤i yer ile olay aras›nda ba¤lant› kurunuz. Bunlara göre ülkemizde trafik kazalar›n›n büyük ço¤unlu¤u hangi sebepten kaynaklanmaktad›r? Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? A¤ustos ay›nda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 53. Emniyet Genel Müdürlü¤ünün ‹nternet sayfas›nda (www.tr fl Tablolardaki verilere göre en az kusurlu olan unsur hangisi? Sizce bunun nedeni nedir? fl Tablolara göre yayalar da trafik kazalar›na neden olmaktad›r. 1. Trafik kazalar›n›n da pek çok nedeni vard›r.692 661 633 219 415.08 100.00 www.077 158 64 42 54.gov.16 0.53 1. Bunlar› gazetelerde okuyor.29 0.

e¤itim vb. dünyan›n da say›l› projelerindendir. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. bu proje sayesinde sanayi. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. www. tar›m. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z.. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. Bu kalk›nma. … Bölge. SINIF . hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. ulaflt›rma.gov. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74.. GAP. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r.1.gap. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR K VE AVRAM • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular.tr Bilgi Kutusu GAP. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir.000 km2lik düzlükleri kapsar. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. .

Olaylara duygular›m›za göre bir fleyler katar›z. fl ‹nsanlar›n kendi düflüncelerini yans›tan bu tür ifadeler birer “görüfl müdür”? Neden? fl ‹nsanlar›n gerçek bilgilere kendilerinden de bir fleyler eklemesi. Sizce bu tür davran›fllar do¤ru mudur? Afla¤›daki örnek cümleleri okuyarak sorular› cevaplay›n›z. Baz›lar›na göre “Galatasaray’dan büyük tak›m yoktur. arkadafl› yar›m saat yerine saatlerden bahsetmekteydi. — Nerede kald›n. ÖÇK 1. Bazen fark›nda olmadan biz de böyle ifadeleri kullan›r›z. asl›nda yar›m saat geç kalm›flt›. arkadafl›yla randevusuna yar›m saat geç kalm›flt›. fl Arkadafl›. SINIF 17 . ‹nsanlar›n e¤lenceleri aras›nda futbol karfl›laflmalar›n› izlemek. Ahmet.6. Bazen de gerçekler sapt›r›l›r. futbolla ilgili konuflmalar yapmak yer al›r. dedi. Ahmet’e karfl› olan davran›fl›nda hakl› m›? Neden? Yukar›daki örnekte oldu¤u gibi günlük yaflant›m›zda benzer ifadelerin s›kça kullan›ld›¤›na tan›k oluruz. Ancak. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Randevu Ahmet. sizce bilginin do¤rulu¤unu hangi yönden etkiler? fl Böyle bilgilere “olgu” demek mümkün mü? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu defterinize yaz›n›z. çok s›k›ld›m. Koflar ad›mlarla kan ter içerisinde buluflacaklar› yere geldi¤inde onu bekleyen arkadafl›.” ya da baz›lar›nca “En büyük Befliktafl’t›r. Eminim baflka arkadafl›nla görüfltün.” Bu cümlelerde oldu¤u gibi konuflmalarda tutulan tak›mlarla ilgili kiflisel düflüncelere yer verilir ve abart›l› yorumlar yap›l›r. saatlerdir seni bekliyorum. Sen hep böyle geç mi kal›rs›n. Baz› olaylara tarafs›z yaklaflamay›z.

17 A¤ustos 1999’da Marmara depremini yaflayan Türkiye... Asya K›tas›’nda yer alan ülkelerden biri de Pakistan’d›r. 22 Ekim 2005) yard›m kampanyas› hakk›nda neler düflünüyorsunuz? Düflünelim.. orada yaflananlar›n neler oldu¤unu herkesten daha iyi bilmektedir. Ünite Afla¤›daki foto¤raflar› inceleyiniz.” dedi.. Birleflmifl Milletler.6’l›k depremle y›k›lan Pakistan’a yard›m götüremezdik. yurdumuzdan yard›m seferberli¤i bafllat›lm›fl bölge hakk›na maddi ve manevi destek sa¤lam›flt›r. SINIF . 2 milyon kifli ise evsiz barks›z kald›. ‹ncirlik’ten hava köprüsü kuruldu .. Hangi genellemelere ulaflt›¤›n›z› söyleyiniz. y›llar önce kurulmufl. “Türkiye olmasayd› 7. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda bir yandan yurdumuzu iflgal eden düflmanlarla savafl›rken di¤er yandan da yoklukla savafl›yorduk. dost ülke Pakistan’› yasa bo¤du. 2005 y›l›nda büyük bir depremin ac›lar›n› yaflayan Pakistan halk›n›nd›. 3. ‹flte bu dönemde bir dost eli uzand›. Yandaki foto¤raf deprem bölgesinde nelerin yafland›¤›n› göstermektedir. Etkinlik 18 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÖÇK 1. . 2. Pakistan ile Türkiye aras›ndaki dostluk köprüsü. Foto¤raflarda K›z›lay›n yapt›¤› hangi çal›flmalar görülmektedir? Söyleyiniz. O el. Görüfl bildiren ifadeleri bulunuz. Bunlar›n olgu oldu¤unu nas›l kan›tlayabilece¤inizi aç›klay›n›z. Olgu cümlelerini seçiniz... ‹lk haberlere göre 51 bin kifli yaflam›n› yitirdi.1. 8 Ekim 2005 tarihinde Pakistanda meydana gelen fliddetli deprem.. (Bas›ndan.7. Söyleyelim Yukar›daki metinde. Bu nedenle dost ve kardefl ülkeye. 1. 2005 Pakistan depremi fl fl Yandaki habere göre Türk halk›n›n Pakistan’a yapt›¤› Bu olay karfl›s›nda siz neler yapmak isterdiniz? .

Önce bir plan yapt›m.8. Etkinlik 1. BASAMAK KARTI : Neden Seçtim ? Bor mineralinin önemli bir maden oldu¤unu düflünüyorum. ne bilmedi¤imi ve neler bilmek istedi¤imi belirttim. . Ancak bor hakk›nda fazla bilgim yoktu.Savafl›n ve bar›fl›n toplum üzerinde etkileri KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kaynak • sorumluluk Belirledi¤imiz konulardan birini seçme flans›m›z vard›. BASAMAK KARTI : Neyi Seçtim ? Seçti¤im konu : Bor mineralinin önemi 2.Tüketici haklar›n›n bilinmesinin önemi . Ben bor minarelinin önemi ile ilgili konuyu seçtim.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Araflt›r›yorum ÖN HAZIRLIK Herhangi bir konuda araflt›rma yaparken nelere dikkat edersiniz? Merhaba. ‹kinci kart›ma neden bu konuyu seçti¤imi bor hakk›nda ne bildi¤imi. Konular›n neler olabilece¤ini s›n›fta beyin f›rt›nas› yaparak belirledik ve flöyle bir liste oluflturduk. seçti¤im konunun ad›n› yazd›m.Türk dilini koruman›n önemi . Hemen çal›flmaya bafllad›m. SINIF 19 . Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ö¤retmenimiz. Çünkü son zamanlarda televizyonda ve gazetelerde bor mineralinden “gelece¤in madeni” olarak söz ediliyordu. Ö¤retmenimiz bize herhangi bir konu ile ilgili araflt›rma yapaca¤›m›z› ama önce araflt›raca¤›m›z konuyu belirleyece¤imizi söyledi. dünyada bor madeni bak›m›ndan en zengin ülkeymifliz. Yapt›¤›m›z çal›flmay› tamamlad›ktan sonra araflt›rmam›z› rapor hâlinde s›n›fa sunacakt›k. Bu sayede merak›m› da gidermifl olacakt›m. Bor nas›l bir madendi? ülkemizde nerelerden ç›kar›l›yordu? Ondan nas›l yararlan›l›yordu? Araflt›rmamda bu sorular›n cevaplar›n› bulmaya çal›flacakt›m. araflt›rma yaparken bu konulara dikkat etmemizi söyledi. seçti¤imiz konu ile ilgili yapaca¤›m›z çal›flmalar› ve araflt›rma basamaklar›n› tahtaya yazd›. Bu madeni çok merak ediyordum. O plana birebir uyaca¤›ma dair kendime söz verdim. Önce araflt›rma basamaklar›n› gösteren kartlar haz›rlad›m. ‹lk kart›ma. San›r›m.Alternatif enerji kaynaklar› . benim ad›m Fatma. ÖÇK 1.Bor mineralinin önemi .

1. Ünite
Araflt›rmamda 1 ve 2. basama¤› tamamlam›flt›m. S›ra geldi üçüncü basama¤a.

3. BASAMAK KARTI : Kaynak belirleme, kaynaklara ulaflma, ulafl›lan bilgileri metne dönüfltürme, kaynakça oluflturma.

Seçti¤im konuyla ilgili yeterli bilgiye ulaflabilmek için ö¤retmenimin önerdi¤i kaynaklar› belirledim. Araflt›rmamda okul kütüphanesinden, evimizdeki kitaplardan ve ‹nternet’ten yararland›m. Kaynaklardan ulaflt›¤›m bilgileri ve verileri yaz›l› hâle dönüfltürdüm. Yaz›m›n sonunda bir kaynakça oluflturdum. Yararland›¤›m kaynaklar›n yazar›n›, ad›n›, bas›ld›¤› yeri ve y›l› yazd›m. Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda bor madeni ile ilgili flu sonuçlara ulaflt›m.

Bilgi Kutusu
Çok genifl bir kullan›m alan›na sahip olan bor mineralleri en çok cam, seramik, temizlik ürünleri, yanmay› önleyici madde yap›m›, tar›msal faaliyetlerde ve enerji üretiminde kullan›lmaktad›r. Ülkemiz bor mineralleri bak›m›ndan oldukça zengindir. Dünya bor rezervinin yar›dan ço¤una sahiptir. Ülkemizde en çok Eskiflehir, Kütahya, Bal›kesir ve Bursa’dan ç›kar›lmaktad›r. Bor madeni Elde etti¤im bilgilerden ulaflt›¤›m genellemeler sonucu bor minerelinin bafll›ca kullan›m alanlar›n› flu flekilde belirledim.
Bor minerali nerelerde kullan›l›yor?
1. Cam sanayii (›s›ya dayan›kl› cam ve elyaf imali) 2. Seramik sanayii (emaye, frit ve s›r imali) 3. Temizleme ve beyazlatma (deterjan) sanayii 4. Yanmay› önleyici maddeler 5. Tar›m (gübre ve zirai ilaç yap›m›) 6. Metalürji (erimeyi h›zland›r›mada ve çeli¤in sertlefltirilmesinde) 7. Nükleer enerji üretiminde 8. Di¤er kullan›m alanlar› (dericilik , foto¤rafç›l›k, ilaç) 9. Yanmaz, geç alevlenir eflya yap›m› (itfaiye giysileri, elektrik kablolar›, fren balatalar› vb. sistemlerde so¤utucu ya da ›s›nmay› geciktirici, yüksek enerjili ya¤) 10. Mobilya ve benzeri ahflap eflyay› koruyan s›v›lar 11. K⤛t sanayisi ürünleri, yap›flt›r›c›lar 12. Böcek ilaçlar› 13. Krem, pudra ve deodorant (koku giderici) gibi kozmetikler 14. Difl macunu, merhem, deri ve göz hastal›klar› antiseptikleri gibi ilaçlar

20

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

ÖÇK

1.9. Etkinlik

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Araflt›rma Sorular›m ve Cevaplar›
fl Bor, ülkemizde ne zamandan beri biliniyor? Osmanl› Devleti döneminde, 1861 y›l›nda maden kanunu uygulamaya konulmufl. Bunun üzerine 1865’ten itibaren Susurluk ilçesinin Aziziye ve Sultançay›r› köyleri dolaylar›nda önce Frans›z, sonra ‹ngilizler bor üretip Avrupa'ya ihraç etmifller. Bölgedeki faaliyet, 1950'li y›llara kadar sürmüfl. Daha sonra Frans›z ve ‹ngiliz firmalar›n da bölgeden ayr›lmas› ile bor mineraline ait maden yataklar› kapat›lm›flt›r. fl Bor, ülkemizde nerelerde ç›kar›l›yor? Türkiye, bor yataklar› bak›m›ndan dünyan›n en zengin ülkesidir. Eskiflehir'in K›rka beldesi, Kütahya'n›n Emet ve Hisarc›k ilçeleriyle Bursa'n›n Kestelek köyünden, Bal›kesir'in Bigadiç ilçesine kadar kilometrelerce uzunlukta cevher yataklar›na sahiptir. Buralarda bor iflleme tesisleri, Band›rma'da Bor ve Asit ‹flletme Müdürlü¤üne ba¤l› fabrikalar bulunmaktad›r. fl Ülkemizdeki bor rezervi ne kadard›r? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin % 66's› Türkiye'dedir. Dünyada iflletilen toplam 488 milyon tonluk rezervin 320 milyon tonu ülkemizden sa¤lanmaktad›r. Bor madeninin ç›kar›ld›¤› yer (Eskiflehir)
Türkiye de Bor Minerali Rezerv Da¤›l›m› (2011) Bigadiç Emet K›rka Kestelek % 37 % 34 % 28 %1 www.borem.gov.tr

Bor madeni

Rezerv Yata¤›nda veya havzas›nda bulundu¤u hesaplanan, henüz iflletilmemifl kömür, petrol, demir gibi maden.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

21

1. Ünite
fl Bor mineralini ihraç ediyor muyuz? Baflka hangi ülkeler bor madeni bak›m›ndan zengin? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin 2011 y›l› miktar›, da¤›l›m› ve yüzdesi, afla¤›daki tabloda gösterilmifltir.
Ülke
Türkiye ABD Kazakistan Çin fiili Rusya Di¤er ülkeler Genel toplam

Bor ihracat›n›n toplam ihracat›m›z içindeki pay›, sadece % 1 civar›ndad›r.

!

Toplam rezerv (Bin ton)
885.000 80.000 102.000 47.000 41.000 35.000 51.000 1.241.000

Toplam rezerv %
71.3 6.5 8.2 3.8 3.3 2.8 4.1 100

www.borem.gov.tr

Bana ‹lginç Gelenler

?

Bor, sadece topraktan ç›kar›lan ve iflletilen bir maden de¤ilmifl. Yiyeceklerimizin içinde bile bulunuyormufl. T›pk› demir, bak›r, çinko gibi. Bor, vücudumuzun kalsiyumu emebilmesi için gerekli bir mineralmifl. Sa¤lam kemiklerin oluflumunda etkiliymifl. Bor; erik, elma, brokoli, yer f›st›¤› ve kuru üzümde bulunuyormufl. Bor aç›s›ndan en zengin g›dalar; kabuklu meyveler, baklagillermifl. Süt ve süt ürünleri, düflük düzeyde bor içeriyormufl.

Bor, baflta kalsiyum ve D vitamini olmak üzere vücut minerallerinin düzenlemesinde rol oynuyor, kalsiyum ve magnezyumun azalmas›n› önleyerek kemik yap›s›n› koruyormufl. Ayr›ca, küçüklerin ö¤renme yetenekleri ve okul becerilerinin artmas›na katk›da bulunuyormufl. Bor’un sportif performans için tablet fleklinde al›nd›¤›, borun mikrop öldürücü, yara kurutucu etkileri yan›nda vücut ya¤lar›n› da eritti¤i biliniyormufl. Bu bor neymifl me¤erse…
KAYNAKÇAM

• fiAYLI, Prof. Dr. Bekir S›tk›, ‹NSAN SA⁄LI⁄I VE BOR M‹NERALLER‹, Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Emekli Ö¤retim Üyesi ve A. Ü. T›p Fakültesi Araflt›rma Projeleri Yürütücüsü, Ankara, 2000. • www.mta.gov.tr • www.etibank.gov.tr • www.borem.gov.tr

22

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

22

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
4. BASAMAK KARTI : Sorun Nedir?

Yapt›¤›m araflt›rmada bor madeni ile ilgili ihracat›m›z›n neden çok az oldu¤unu sorun olarak belirledim. fl ‹hracat›m›z neden çok az? Rezervlerimizin fazla olmas›na ra¤men üretimimizin düflük olmas› nedeniyle ihracat›m›z yeterli seviye de de¤il. fl Sizin, bu soruna nas›l bir çözüm öneriniz olabilir?
5. BASAMAK KARTI : Poster Oluflturabilir miyim?

Gelece¤in
Yararland›¤›m kaynaklarda, konumla ilgili birçok görsel materyal buldum. Bunlar› araflt›rma basamaklar›ma uygun flekilde, karton üzerine s›ralayarak yerlefltirdim ve posterimi de oluflturdum. Böylece araflt›rma raporumu daha ilgi çekici hâle getirdim.

Madeni BOR

Dünyada en çok BOR madeni

Türkiye’de

6. BASAMAK KARTI : Sunum

Art›k en son basama¤a gelmifltim. Ö¤renci çal›flma kitab›ndaki araflt›rma formunu doldurdum ve ö¤retmenimden izin alarak arkadafllar›ma sunum yapt›m.
ÖNER‹

[!] Bor minerali hakk›nda daha fazla bilgi edinmek için www.etimaden.gov.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.
Düflünelim, Söyleyelim

Sizde araflt›rma basamaklar›n› kullanarak belirledi¤iniz bir konuda araflt›rma yap›n›z. Yapt›¤›n›z çal›flmay› arkadafllar›n›zla paylafl›n›z.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

23

23

veliler ve okul yönetimi de sözleşmeyle sorumluluklarını kabul edecek. Artık ilköğretim ve lise öğrencileri okullarıyla sözleşme imzalayacak!. Cezai sorumluluk öngörmeyen sözleşme gereği öğrenciler. eşitlik ve okul yönetiminde temsil etme ve edilme gibi hakları olduğu anlatılacak. Kanun önünde ayn› hak ve sorumluluklara sahiptirler. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hak • sorumluluk • sözleflme rol • medya • Sizler.Çocuğumun her gün okula zamanında. ‹lkö¤retim ve lise ö¤rencileri art›k okullar›yla sözleflme imzalayarak “Cam k›rmayaca¤›m. HAK VE SORUMLULUKLAR Sözleşmede öğrencilere önce düşüncelerini özgürce ifade etme. Ardından da “okulda bulunan kişilerin haklarına ve kişisel farklılıklarına saygı göstermek. Etkinlik . okul kurallarına uymak.10. Çünkü bütün insanlar. hak. Okulda her istedi¤inizi yapabiliyor musunuz? Neden? 2. Okulda hangi hak ve sorumluluklara sahip oldu¤unuzu söyleyiniz. fl Haklar›n›zdan kaynaklanan görev ve sorumluluklar›n›z neler olabilir? 24 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. okul işleyişiyle ilgili bilgilendirilme. özgürlük ve etkin bir vatandafl olma konular›yla nas›l bir iliflkisinin olabilece¤ini de¤erlendiriniz.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Haklar›m› Ö¤reniyorum ÖN HAZIRLIK 1. güvenli ve sağlıklı bir okulda bulunma. Sadece öğrenciler değil. farklılıklara saygı gösterme. SINIF ÖÇK 1. arkadaşlarıma vurmayacağım.10. gerekli açıklamaları yapacağım ama kendi yapması gereken ödevleri asla yapmayacağım. arkadafllar›ma sayg›l› olaca¤›m. . Bunun vatandafl olman›n getirdi¤i sorumluluk oldu¤unu bilmelisiniz.. Haberin. ÖDEVİNİ YAPMAYACAĞIM Sözleşmede veliler de unutulmamış. okul bahçesindeki bitkileri ayda bir sulayacağım.” diyerek ant içecek. öğretmenlerime ve arkadaşlarıma saygı göstereceğim.Çocuğumun ödevlerine katkı sağlayacağım. okulun kılık kıyafet kurallarına uygun bir şekilde gitmesine yardımcı olacağım.Ders dışı etkinliklerden en az ikisinde görev alacağım. (‹nternet haberi. gelece¤in büyükleri olarak etkin bir yurttafl olmak istiyorsan›z yaflad›¤›n›z sorunlar karfl›s›nda sorumluluklar›n›z› ve haklar›n›z› bilmeniz gerekir. 2005) fl Yukar›daki haberde hangi haklar›n›zdan söz ediliyor? Listeleyiniz. 27. Öğrenciler ayrıca. sıramı çizmeyeceğim. sorumluluk. kaba kuvvete başvurmamak” gibi sorumlulukları hatırlatılacak. okul bahçesinde bulunan bitkileri ayda bir kez sulama ve okula gelen konuklara rehberlik etme gibi görevleri yerine getirme sözü de verecek. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor Afla¤›daki ‹nternet haberini okuyunuz ve arkadafllar›n›zla haber üzerinde tart›fl›n›z.Aile ortamında fiziksel ve psikolojik şiddete izin vermeyeceğim. . Buna göre veliler şu sorumlulukları üstlenecek: . .” diye ant içecek. haklar yönünden eflit ve özgür do¤ar. “Camları kırmayacağım.

Afla¤›daki örnek olay› inceleyerek. valizi de alarak sat›fl ma¤azas›na gitmek oldu. sorumluluklar›m›z› ve bize tan›nan özgürlükleri çok iyi bilmemiz gerekir. Eflim önce ‹stanbul. bu hak ve sorumluluklarla ilgilidir. kalitesine güvenerek yeni sat›n ald›¤›m›z valizin kulpunun koptu¤unu fark etmifl… Daha sonra eflimle baflka bir Avrupa kentinde bulufltuk ve 10 gün sonra Türkiye’ye döndük. cüzdan gibi ürünler satan ma¤azalar›ndan biriydi. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Stockholm havaalan›nda valizi teslim alan eflim bir an ne oldu¤unu anlayamam›fl. bavul. Ünite Bir Tüketicinin Hak Arama Öyküsü Bir konuda haklar›m›z› aramak için kanunlara baflvururuz. durumu tutanakla saptay›p saptamad›¤›m›z› sordu. Çünkü. Bu durum karfl›s›nda valizi sat›fl ma¤azas›na.. fl Sizce bir ürün al›n›rken hangi belgelerin olmas›na dikkat etmeliyiz? Neden? ÖÇK 1. Temsilci. Biçimi hoflumuza giden.1. Eflim. Biz ise ürünü iade etmek istedi¤imizi belirttik. bu ürünün ‹stanbul’da bulunan ünlü bir üretici firma taraf›ndan yap›ld›¤›n› ve sorunu onlara aktaracaklar›n› söyledi. hak ve sorumluluk aç›s›ndan de¤erlendiriniz. ‹stanbul’daki firma temsilcisi ile telefonla görüfltük. Çeflitli ürünleri inceledik. Bunun mümkün olmad›¤›n› söyledi. Eflimin kredi kart› ile 315 TL ödemede bulunduk. mecburiyetten de¤il.11. SINIF 25 . flirkete göndermek üzere bir al›nd› fifli karfl›l›¤›nda teslim ettik. flafl›rm›fl kalm›fl. Bunlar› bilirsek temel hak ve özgürlüklerimizi kullanm›fl oluruz. Tutana¤›m›z olsaym›fl sorun olmayacakm›fl! Bilinen ve s›k bafla gelen bir durummufl. ‹lk iflimiz. Bunu yapmad›¤›m›z› söyledik. tamamen iyi niyet göstergesi olarak valizi onarabileceklerini söyledi. Ma¤aza yetkilisi. 17 Eylül 2010 tarihinde eflimle Ankara’daki bir sat›fl ma¤azas›na gittik. Bir süre ma¤azadan herhangi bir haber alamay›nca. Ancak temsilci. yapabilecekleri bir fley yokmufl. Günlük hayatta pek çok olay. Buras› Ankara’n›n çanta. E¤er tutanak tuttursayd›k o zaman mümkünmüfl!. sonra da Münih aktarmal› olarak Stockholm (Stokholm) kentine gitti. Bu durumda. Valizimizle birlikte al›flverifl belgesinide alarak ma¤azadan ayr›ld›k. iki gün sonra bir toplant›ya kat›lmak üzere ‹sveç’e gidece¤inden tekerlekli bir valiz almak istiyordu. Toplumdaki düzenin devam› için haklar›m›z›. en iyi markalardan oldu¤u bilinen bir valizi almaya karar verdik.

Bak›n›z. maddede alt›n› çizerek belirtti¤im bölüm. (T. Uyuflmazl›k konusu mal veya hizmet bedelinin. Madde 74 . Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin verece¤i kararlar. Tüketici. gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yaz›l› olarak bildirilir. il ve ilçe merkezlerinde bu Kanun’un uygulamas›ndan do¤an uyuflmazl›klara çözüm bulmak amac›yla en az bir tüketici sorunlar› hakem heyeti oluflturmakla görevlidir.basbakanlik. ayıplı mal olarak kabul edilir. Ünite Eve döndü¤ümde bu sorunla ilgili olarak Anayasa ve Tüketici Haklar› Yasas› hakk›nda ‹nternet ve çeflitli medya kurulufllar›n›n yay›nlar›ndan yararlanarak bir araflt›rma yapt›m ve hangi haklara sahip oldu¤umu ö¤renmeye çal›flt›m. Tüketici bu seçimlik haklarından biri ile birlikte ayıplı malın neden olduğu ölüm ve/veya yaralanmaya yol açan ve/veya kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olan hallerde imalatçı-üreticiden tazminat isteme hakkına da sahiptir. Bu hakk›n kullan›lma biçimi kanunla düzenlenir. Yasa’n›n 4. Tüketici Mahkemelerinde delil olarak ileri sürülebilir. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yaz› ile baflvurma hakk›na sahiptir. ÖÇK 1. Maddesi ne diyor: Ay›pl› Mal ve Hizmetler http://mevzuat.12.) Ambalajında.5. Kendileriyle ilgili baflvurmalar›n sonucu. malın teslimi tarihinden itibaren otuz gün içerisinde ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. SINIF .gov.1. 4. fl ‹nternet haberinde tüketicinin sahip oldu¤u hangi haklara vurgu yap›lm›flt›r? Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti Madde 22 : Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤›. Tüketici bu durumda. Satıcı. bu heyetlerce verilmifl bir karar olmaks›z›n Tüketici Mahkemelerine baflvurulamaz.4077&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch= Madde 4. sizce etkin bir vatandafl m›d›r? Neden? Karfl›ma ç›kan adreslerden tüketici haklar› ile ilgili bir siteye girdim. ‹lk iflim Tüketicinin Korunmas› Hakk›ndaki Kanunu okumak oldu. tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Anayasas›) 26 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bedel iadesini de içeren sözleşmeden dönme. maddesi neden önemlidir? fl Etkin bir vatandafl denince akl›n›za neler geliyor? fl Hak arayan vatandafl›m›z. o dönem için tespit edilen bedeli geçmemesi durumunda.C. etiketinde. malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi veya ayıp oranında bedel indirimi ya da ücretsiz onarım isteme haklarına sahiptir. gözetilmek kayd›yla Türkiye’de ikamet eden yabanc›lar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve flikâyetleri hakk›nda.Aspx?MevzuatKod=1. Etkinlik fl Sizce Anayasan›n 74.(De¤iflik: 6/3/2003-4822/4 md.tr/Metin. tanıtma ve kullanma kılavuzunda ya da reklam ve ilanlarında yer alan veya satıcı tarafından bildirilen veya standardında veya teknik düzenlemesinde tespit edilen nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan ya da tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi.Vatandafllar ve karfl›l›kl›l›k esas›. hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar. tart›flmaya yer b›rakmayacak biçimde “iade hakk›m” oldu¤unu kan›tl›yor.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Böyle bir tutana¤›n varl›¤› durumunda mal› geri almaya haz›r olduklar›n›. ‹lçemizin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetini telefonla arad›¤›m zaman onlar taraf›ndan da dikkatle dinlendim. Fatura ve al›nd› fifli fotokopilerini de dilekçeme ekledim. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine dilekçe ile baflvurdum ve dilekçede olay› ayr›nt›lar›yla anlatt›m. Valizin. bir hafta içinde karar›n› aç›klad›. fl Vatandafl›n hakk›n› aramas›n› nas›l de¤erlendiriyorsunuz? Siz. fotokopisi bulunan al›nd› fifli ile valiz sat›c›ya teslim edilmifltir. Sat›fl ma¤azas›n› arad›m. Bu görüflmede imalatç› taraf. 3. aksi takdirde bir yükümlülük üstlenmediklerini.) Valiz. benim istedi¤im gibi sonuçland›. Hemen Ankara’da bulunan hakem heyetini arad›m. 18 Ekim 2010 Ahmet Ziya Önde Hakem Heyeti. sat›c› arac›l›¤› ile ‹stanbul’da bulunan imalatç›/ithalatç› firmaya gönderilmesine karar verilmifltir. sat›fl ma¤azas› üzerinden tekrar bana iletilmesini talep ettim. imalatç›ya varmas›ndan sonra kendileri ile telefonla görüflülmüfltür. valizin kulpunun koptu¤unu gözlemlemifltir. Hakem Heyetindeki görevli ile yapt›¤›m görüflme do¤rultusunda valizi almaya gitmedim. Ma¤duriyetimin giderilmesi için gere¤inin yap›lmas›n› arz ederim. 2. Seyahat esnas›nda tafl›y›c› firma taraf›ndan durumun bir tutanakla saptanm›fl olmas› gerekti¤ini. Bir dilekçe ile heyete sorunu iletmemi önererek bana yol gösterdiler. Eflimin kredi kart› ile ödedik.13 ve 1. Böylece ikamet etti¤im ilçenin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine yönlendirildim. durumu anlatt›m. Problemli ürünün ederi belirli bir rakamdan küçük ise buna ilçelerde kurulmufl Hakem Heyetleri bak›yormufl. Faturas›n› ald›k. ilk kez. 1. bir örne¤i de sat›fl ma¤azas›na posta ile gönderildi. böyle bir durum karfl›s›nda nas›l davran›rd›n›z? 1. ‹ki üç hafta kadar bekledim. SINIF 27 . Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin karar› do¤rultusunda ifllem yap›l›p yap›lmayaca¤›n› sordum. 12 Eylül 2002 tarihinde eflim ile K›z›lay’daki bir ma¤azadan valiz ald›k. eflim. bu görüflme sonunda valizin. Karar. Valiz. eflim taraf›ndan bir iki gün sonra ç›kt›¤› yurt d›fl› seyahatinde kullan›ld›. Ekte. Üzgün olduklar›n›. Bizim durumumuz da böyle imifl. Ülkeye dönüflünün hemen ertesinde sat›c› ma¤aza ile görüflülmüfl. Karar. yaln›zca bir iyi niyet gösterisi olarak valizin sap›n›n ayn› türden malzeme ile kendilerince yenilenebilece¤ini belirtmifltir. (Yine “Tutanak olsayd›!” söylemini dinledim… yan›t vermedim. Benzer durumlar›n daha önce de olmufl oldu¤unu. Üretici firmay› tekrar arayarak hiçbir müdahalede bulunulmadan valizin. sat›fl ma¤azas›na geri döndü. bana yaz›l› olarak bildirildi.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum ‹nternet sitesinde. “E¤er tutanak olsayd›!”… Bu durumda yarg› yoluna gitmek durumunda kalaca¤›m› söyledi¤imde. illerdeki Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetlerinin telefonlar› verilmifl. Uçakla iki aktarmal› gitti¤i var›fl yerinde. “Siz bilirsiniz” dendi.14 Etkinlik ÖÇK Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine Baflvuru Çankaya ‹lçesi Tüketici Hakem Heyeti 18 Ekim’de. Hakem Heyetinin gerekirse bilirkifliye bavulu yerinde inceletebilece¤ini belirtti.

1. Ünite
Tüketici Haklar› Mahkemesi
Ankara’da Tüketici Haklar› Mahkemeleri, Adliye Saray›’ndad›r. 19 Aral›k 2010’da mahkemeye baflvuruda bulundum. Herhangi bir avukat tutmad›m. Duruflmalara kendim gimeye karar verdim. ‹lk duruflma (6 fiubat 2011): Daval› sat›fl ma¤azas›n›n avukat›, savunmas›n› verdi. Valizdeki hasar›n d›flar›dan al›nan darbelerle yani kötü kullan›m nedeniyle oluflmufl oldu¤unu savundu. Yarg›ç, celse sonunda ki ara karar›nda bilirkifli görüflü al›nmas›na karar verdi. ‹kinci duruflma (12 Mart 2011): Bilirkifli ücretini geç yat›rm›fl›z. Mahkeme kalemi, bundan dolay› dosyay› bilirkifliye yollamam›fl. Üçüncü duruflma (3 Nisan 2011): Bilirkiflinin raporu, bizim lehimize. Mahkeme, durumu ara karar›nda saptad›. Taraflara bilirkifli raporuna itiraz haklar›n›n kullan›labilmesi için 15 günlük süre tan›nd›. Dördüncü duruflma (2 May›s 2011): Yarg›ç Duruflma salonu davay› sonland›rd›. Karar gere¤ince; valizin bedeli iste¤imiz do¤rultusunda taraf›m›za ödenecek, bilirkifli ve yarg› giderleri de karfl› taraftan al›nacakt› (Valizi dilekçemde talep etmemifl oldu¤umdan ödedi¤im bedel için geçen süreye iliflkin bir faiz istenmedi.).
SONUÇ

Karar›n kesinleflmesinden 15 gün sonra üretici firman›n avukat› arad›, banka hesap numaram› istedi. Hükmedilen geri ödeme bedeli, bankadaki hesab›ma yat›r›ld›.

Adalet Mülkün Temelidir.
fl Örnek olayda vatandafl, sorunu nas›l çözdü? Haklar›n› nas›l arad›? fl Örnekten yola ç›karak siz de benzer bir durumla karfl›laflt›¤›n›zda vatandafll›k hak ve sorumluluklar›n›z› özgürlükler temelinde yerine getirir misiniz? Neden? fl Sosyal bilgiler dersi ile etkin bir vatandafl olma aras›nda nas›l bir ba¤lant› bulunmaktad›r? fl Sosyal bilgiler dersi, bizim geliflimimize nas›l katk› sa¤lar? fl Bir sorunun çözümünde nelere dikkat etmeliyiz?
Düflünelim, Söyleyelim

1. Tüketici Haklar›n›n Korunmas› Kanunu olmasayd› tüketici ne tür sorunlarla karfl›laflabilirdi? Hak, sorumluluk ve özgürlükler temelinde çözüm üretebilir ve arayabilir miydi? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu maddeler hâlinde s›ralay›n›z. 2. Ö¤rendi¤imiz konular›n bizim etkin bir Türk vatandafl› olmam›za katk›s›n› yukar›daki hak arama öyküsünden yola ç›karak nas›l aç›klars›n›z?

28

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü
ÖN HAZIRLIK

KEL‹ME LAR VE KAVRAM
• dil
• kurum • sosyal bilim

Atatürk’ün sosyal bilimler alan›nda çal›flma yapmak üzere açt›¤› kurumlar› araflt›r›n›z. Atatürk, ülkemizin geliflmesi için fen bilimleri kadar sosyal bilimlerin de geliflmesinin gerekti¤ini savunmufltur. Bu konuda özellikle tarih ve Türk dili ile ilgili önemli ad›mlar at›lm›flt›r.

ÖÇK

1.15. Etkinlik

Türk Tarih Kurumu
Türk Tarih Kurumu, 1931 y›l›nda kurulmufltur. Ülkemizde Atatürk’ün emirleriyle kurulan kurumlar›n bafl›nda gelmektedir. Atatürk, Türklerin tarihin en eski ça¤lar›ndan beri gerçek yerinin ve medeniyetlere hizmetlerinin araflt›r›lmas› için bu kurumun kurulmas›n› son derece önemsemifltir.

Atatürk, Türk Tarih Kurumunda bir toplant›ya baflkanl›k ediyor.

Türk Tarih Kurumu, Atatürk hayatta iken dört ciltlik lise tarih kitaplar›, baz› kaz› raporlar›, Piri Reis’in “Kitab-› Bahriye” adl› eseri ile çizmifl oldu¤u haritas›n› yay›mlam›flt›r. 1937 y›l›ndan itibaren ise ad›n› Atatürk’ün verdi¤i BELLETEN dergisini yay›mlamaya bafllam›flt›r. Atatürk, hayat›n›n son dönemlerine kadar kurumun çal›flmalar› ile yak›ndan ilgilenmifltir. Birçok defa kurumun çal›flma plan›n› kendisi haz›rlam›fl ve toplant›lara kat›lm›flt›r. Kuruluflundan itibaren çal›flmalar›n› Ankara’da bulunan Türk Oca¤› Halkevleri binas› ile Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin bir bölümünde sürdürmüfltür. Bugünkü modern binas›na ise 1967 y›l›nda tafl›nm›flt›r. fl Atatürk’ün yeni kurulan

Türkiye Cumhuriyeti’nin her konuda geliflip kalk›nmas› için sosyal bilimler alan›nda neler yapt›¤›n› söyleyiniz. fl Sosyal bilimler ile ilgili yap›lan çal›flmalardan biri hakk›nda kaynak araflt›rmas› yaparak ön bilgi toplay›n›z. Türk Tarih Kurumu binas› (Ankara)
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

29

1. Ünite
Prof. Dr. Ayfle AFET ‹NAN (1908 – 1985) Türkiye’de arkeoloji çal›flmalar›n›n bafllamas›n› öneren ilk kifli, bir genç k›z; iradenin sembolü... Ülkemizi yurt d›fl›ndaki bilim çevrelerinde tan›tmaya çal›flan ve asla geri ad›m atmayan, bir yurtsever, ülkesine lay›k, uygar bir kad›n. ‹lkö¤renimini ‹zmir, Eskiflehir, Ankara ve Biga’da tamamlad›. 1925 y›l›nda Bursa K›z Ö¤retmen Okulunu bitirdi. 1925-1927 y›llar›nda Atatürk’ün himayesinde yurt d›fl›nda e¤itim gördü. Tarih ve Yurt Bilgisi ö¤retmenli¤i de yapan Afetinan, Türk Tarih Kurumunun kurulufl çal›flmalar›nda bulundu ve kurumda as baflkanl›k görevi yapt›. Ankara Üniversitesi, Türk ‹nk›lap Tarihi Enstitüsünde müdürlük yapm›fl olan Afet ‹nan’›n Atatürk ve Türk tarihi ile ilgili birçok yay›n› bulunmaktad›r. www.tdk.gov.tr Afet ‹nan ve M. Kemal Atatürk

Türk Tarih Kurumu yay›nlar›ndan birkaç örnek
Türk tarihçilerine bir öneride bulunmak gerekirse diyebilirim ki daima belgelere ba¤l› kal›n. E¤er gerçe¤i ortaya ç›kar›rsan›z bu daima bizim lehimizedir... E¤er abartma yaparsan›z kendinizi kabul ettiremezsiniz. Sizi ciddiye almazlar. Prof. Dr. Halil ‹NALCIK

ARAfiTIRINIZ
Halil ‹NALCIK kimdir? Araflt›ral›m, hayat›n› k›saca yazal›m.

Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi

Türk Tarih Kurumu, kurulufl amac› olan Türk ve Türkiye tarihi ve bunlarla ilgili konular›, Türklerin medeniyete olan hizmetlerini bilimsel olarak araflt›rmaktad›r. Bu yöndeki çal›flmalar›n› sürdürmekte ve sürdürecektir. Çal›flma sonuçlar›; kongreler, bildiriler, belgeler ad› alt›nda yay›mlanmaktad›r. Türk Tarih Kurumunun bilimsel çal›flmalar için kurdu¤u kütüphanesi, ülkemizin en zengin kütüphanelerinden birisidir. Kütüphanede bilgisayar ile hizmet verilmekte ve ‹nternet a¤› ile dünyan›n di¤er kütüphanelerine ulafl›labilmektedir.

Büyük devletler kuran atalar›m›z, büyük ve kapsaml› medeniyetlere de sahip olmufltur. Bunu aramak, incelemek, Türklü¤e ve dünyaya bildirmek, bizler için bir borçtur. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.359)

fl Atatürk’ün yukar›daki sözünden de yararlanarak tarih alan›ndaki çal›flmalara neden bu kadar çok önem verdi¤ini söyleyiniz.

30

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Türk dilinin, kendi benli¤ine, asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli, ilgili olmas›n› dileriz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Bilgi Kutusu
Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk, 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu), 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir.

Türk dili, Türk milleti için bir hazinedir. Türkçe konuflmayan bir insan; Türk kültürüne, toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›, Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl, Türk dilinin Arapça, Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. Türk Dil Kurumu bugün, 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ - GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde, faaliyetlerini sürdürmektedir. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi, zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi, bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu; ra gezi düzenleyebilirsiniz. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n, bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. Bu olgu, ÖÇK 1.16. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.
Düflünelim, Söyleyelim

1. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. 2. Türk Tarih Kurumunun, bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. 3. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle, bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z.
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

31

. yazarak belirtirler. geliflmekte olan bir ülkedir.... Türk Tarih Kurumu.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z.... B... dilekçe. Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z.. B.. 2........ Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A... A¤r› Da¤›..... Atatürk.... C....... Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A.... Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere. 4.denir... Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z... D. Türkiye’nin en kalabal›k kentidir..... olarak adland›r›l›r....1. film izlemekten daha e¤lencelidir. C..... 1936. 2....... taraf›ndan kurulmufltur... Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r. SINIF ..... 3.. 5....... ö¤renim. Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r.. D.. y›l›nda .... kurum. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z.. Herkesin e¤itim ve .. 5.. Kitap okumak. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz... 4. Trabzonspor.... görüfl... 1.. dilek ve flikâyetlerini ... 1. Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz. B... 1931. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z... Yar›n hava ya¤murlu olacak... 2. Türkiye’nin baflkentidir... olgu. Türkiye. Ankara.... hakk› vard›r... 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6...... ‹stanbul. Afet ‹nan 1. Ali 17 yafl›na girdi. 3.. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A...... Vatandafllar.. C.. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z... 6....

herzaman do¤ru olmayabilir. Türk dilinin sadelefltirilmesi.) Hak ve sorumluluklar›m›z›. zenginlefltirilmesi ve güzellefltirilmesi hangi kurumun görevleri aras›ndad›r? A. Ceza Mahkemeleri Ç. Türk Standartlar› Enstitüsü B. (…. yanl›fl olanlar›n önüne Y harfi yaz›n›z. (….1.) Görüfl. kifliden kifliye de¤iflir ve insanlar›n kendi fikirlerini yans›t›r. Afla¤›dakilerden hangisi bilimsel araflt›rma basamaklar›ndan de¤ildir? A.) Olgular. Problem belirleme D. (…. Türk Dil Kurumu D. Türk Standartlar› Enstitüsü B. 7. (…. 5. Veri toplama C. Tüketici Mahkemeleri C.) Sosyal bilgiler dersinde bilimsel araflt›rma yapmay› ö¤reniriz. Afla¤›daki kurumlardan hangisi tüketici haklar› ile ilgili de¤ildir? A. (…. (…. (…. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.) Haks›zl›¤a u¤rad›¤›m›z zaman karfl›m›zdakinin bizden özür dilemesini beklemeliyiz. 2.Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti D. Türkçe dersinde ö¤reniriz. Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi 4. 6. Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. SINIF 33 . Sonuçlar› duyurma B. Türk Tarih Kurumu C. Verileri de¤erlendirme 5. 1.) Sosyal ve etkin vatandafl olmay› baflarm›fl bireyler karfl›laflt›klar› sorunlara hak özgürlük ve sorumluluklar çerçevesinde çözüm bulmay› baflarabilir. kültürel bir çok neden ve sonucunun bulunmas› olaylar›n çok boyutlu oldu¤unu gösterir. 3. 4.) Günlük yaflant›m›zda karfl›laflt›¤›m›z olaylar›n siyasi ekonomik. Ünite 3.

ÜN‹TE Yeryüzünde Yaflam Yaflad›¤›m›z Dünya Farkl› ‹klimler. SINIF .2. Farkl› Yaflam Tarzlar› Bir Baflkad›r Benim Memleketim Yaflayan Geçmifl Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› 34 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Haritalar›n nas›l çizildi¤ini araflt›r›n›z. 3. Anadolu ve Mezopatamya uygarl›klar›n› gösteren haritalar› inceleyiniz. bulundu¤u yere kurulma nedenlerini araflt›r›n›z. Dünya haritas› üzerinde yurdumuzun hangi k›talar üzerinde bulundu¤unu inceleyerek konumunu defterinize yaz›n›z. 6. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar aras›nda ne gibi farkl›l›klar›n oldu¤unu ö¤reniniz. Yaflad›¤›n›z bölgede etkili olan iklimin özellikleri nelerdir? Gözlemlerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Yaflad›¤›n›z çevrede tarihi de¤er tafl›yan eserler var m›? Varsa hangi dönemlerden kald›¤›n› araflt›r›n›z. Yaflad›¤›n›z ilin. Buralar›n yerleflim yeri olarak seçilmesinde hangi faktörler etkili olmufl olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Türkiye’de görülen iklim çeflitlili¤inde nelerin etkili oldu¤unu araflt›r›n›z. 4. Farkl› iklim bölgelerinde yaflayan insanlar›n giyim tarzlar›n› yans›tan foto¤raflar bularak s›n›fa getiriniz. SINIF 35 . 7. 5. 8. 2. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Bu ülkelerin nerelerde olduklar›n› harita üzerinden ö¤renebiliriz. Örne¤in gazetelerden kardefl ülke Pakistan’da büyük bir deprem oldu¤unu okudu¤umda televizyonda Avustralya’da yaflayan kangurularla ilgili bir belgesel izledi¤imde. ben Ayfle. sokak ve binalar plan üzerinde gösterilmiflti. Bu küçültme rastgele yap›l›rsa ne olur. diye bir soru akl›ma geldi. Demek. Anlad›m ki gerçek görünüflünü koruyabilmesi için belli bir oranda küçültülerek haz›rlanm›flt›. haritalardaki bilgilerden yararlanarak ülkemizin konumunu aç›klayaca¤›m›z bir ödev haz›rlamam›z› istedi. Merhaba arkadafllar.2. 36 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Arkadafllar. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar ve haritalardan yararlanma konusu üzerinde araflt›rma yapt›m. Plan gerçek boyutlar›nda de¤ildi ancak tüm cadde. haritas› yap›lacak bir yerin özelliklerinin bozulmamas› ve kolay kullan›labilmesi için gerçek ölçüleri belli bir oranda küçültülmesi gerekiyor. Ülkemiz ekvatoram› yoksa kutuplaram› daha yak›n söyleyiniz. • harita • ekvator num • co¤rafi ko • kutup • ölçek KEL‹ME LAR VE KAVRAM Ö¤retmenimiz. sosyal bilgiler dersinde en çok kulland›¤›m›z araçlardan biri haritalard›r. fl Siz bilmedi¤iniz yerlerin Dünya’n›n neresinde oldu¤unu merak etti¤inizde bunu nas›l ö¤reniyorsunuz? Dünya haritas› Yukar›daki Dünya haritas› ile sayfa 37’deki Türkiye haritas›n› inceledi¤imde bir konu dikkatimi çekti. Ünite Yaflad›¤›m›z Dünya ÖN HAZIRLIK Bir dünya haritas› veya model küre üzerinde Türkiye’yi. O anda duvarda as›l› olan flehir plan› dikkatimi çekti. Haritalar günlük hayatta da çok faydalan›r›z. Dünya’n›n ya da Türkiye’nin tamam›n› bir düzlem üzerine çizmek mümkün olamazd›. Gruplara ayr›larak aram›zda bir görev da¤›l›m› yapt›k. Ekvator ve kutup bölgelerini inceleyiniz. bu küçültme oran›na ölçek ad› veriliyor. Bunun için haritas› yap›lacak yerin küçültülmesi gerekiyordu. bizden haritalar› ve harita ölçeklerini incelememizi. Bana harita bilgisi konusu verildi. ‹flte. SINIF .

Haritan›n birinde baz› yerler ayr›nt›l› olarak gösterilmifl.Yeryüzünde Yaflam fl Sayfadaki Türkiye. fl Yollar ve yerleflim merkezleri hangisinde ayr›nt›l›.000 Ölçek: 1/3. Ölçeklerindeki say›lar. ÖÇK 2. SINIF 37 . di¤erinde ise o kadar ayr›nt› yoktu.1. hangisinde daha az ayr›nt›l› olarak gösterilmifltir? fl Sayfadaki haritalar› karfl›laflt›rarak hangi özelliklerin de¤iflti¤ini listeleyiniz.000 Ege Bölgesi haritas› ‹zmir ve çevresi haritas› fl Sayfadaki üç haritan›n nerelere ait oldu¤unu söyleyiniz. ‹zmir ve çevresini gösteren haritalar› inceleyiniz. sizce neyi ifade ediyor? Aç›klay›n›z. Harita ölçeklerini incelerken yararTürkiye haritas› land›¤›m haritalarda ayr›nt›lar›n birbirine benzemedi¤ini fark ettim. Bu farkl›l›¤›n nedenini araflt›rd›¤›mda bu fark›n haritada kullan›lan ölçekle iliflkili oldu¤unu ö¤rendim. Ege Bölgesi. Ölçek: 1/10. Haritalardaki ölçekleri belirtiniz. Aralar›nda fark var m›? Söyleyiniz. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

fl Haritalar›n alt kenar›nda. yerleflim merkezleri ayr›nt›l› olarak gösterilir. Atlas›mdaki haritalar› ve s›n›f›m›zdaki duvar haritas›n› inceledi¤imde ay- 38 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. flimdi de sizlere Dünya’m›z›n küçük bir maketi olan yerküre üzerindeki yatay ve dikey çizgilerden bahsetmek istiyorum. Atlaslardaki haritalarla duvar haritalar› içerisinde bu özellikte haritalar›n olup olmad›¤›n› inceleyiniz. orta ölçekli ve küçük ölçekli haritalar olmak üzere üçe ayr›l›r. S›n›f›m›zda bulunan model küreyi inceledim.2 ve 2. ova. Baz› haritalarda yer flekilleri. Bu bilgiler ne amaçla konulmufl olabilir? Ne gibi kolayl›klar sa¤lar? fl Seyahate ç›kt›¤›n›zda hangi haritalara ihtiyaç duyars›n›z? Bu haritalar size ne gibi kolayl›klar sa¤lar? Arkadafllar. 1/200 000 ile 1/500 000 ölçekli haritalarda daha az ayr›nt›ya yer verilir. Dünya’m›z tam yuvarlak de¤il.3. Bunlar. Ancak dikkat ettiniz mi bilmiyorum. haritan›n özellikleri hakk›nda bize bilgi vermektedir. Haritan›n ad›. ova. kapsad›klar› alan büyüdü¤ü için gösterdikleri ayr›nt› da azal›r. SINIF . akarsu ve göller gösterilir mi? Neden? Ölçe¤i 1/500 000’den küçük olan haritalarda. “Türkiye Siyasi Haritas›” gibi adlar verilir. haritalardan ö¤renebilir miyiz? Yandaki Türkiye fiziki haritas›n› inceleyerek bu sorular› cevaplay›n›z. göl ve akarsular›n özelliklerini. ÖÇK 2. model küre üzerindeki yatay ve dikey olarak çizilmifl çizgiler dikkatimi çekti. göl ve denizlerin derinliklerini ö¤renmek için haritalar birer kaynak m›d›r? Yurdumuzdaki önemli da¤. Haritalara “Türkiye Fiziki Haritas›”.2. Dünya’m›z›n uzaydan çekilmifl foto¤raf›na bakt›¤›m›zda yuvarlak bir flekle sahip oldu¤unu görüyoruz. ortas› fliflkince. sembollerle birlikte baz› yaz›lar yer al›r. yollar. 1/200 000’den büyük ölçekli haritalard›r. kutuplarda ise bas›k bir flekilde oldu¤unu görürüz. Etkinlik Türkiye Fiziki haritas› fl Da¤lar›n yüksekliklerini. Ünite Haritalar ölçekleri bak›m›ndan büyük ölçekli. fl Bu nitelikteki haritalarda da¤.

Bunlar›n ne oldu¤unu araflt›r›nca ilginç bilgilere ulaflt›m. Bunlar. fl Sizce bu yatay ve dikey çizgilerin belli bir say›s› varm›d›r? Model küre ve haritalarda gördü¤ümüz yatay çizgilere paralel.” diyebilir miyiz? Neden? fl Türkiye’nin hangi paralel ve meridyenler aras›nda yer ald›¤›n› atlas›n›zdan da yararlanarak belirleyiniz. Neden? ÖÇK 2. bizim haritalardan kolay yararlanabilmemiz için çizilmifl hayali çizgilermifl. Meridyen yaylar›. fl Meridyenler için “Bir kutuptan di¤erine do¤ru. ‹ngiltere’nin Greenwech (Griniç) kasabas› yak›nlar›ndan geçen meridyen yay›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. model küre ve haritalar üzerindeki bu çizgiler gerçekte yokmufl. Bunda dünyan›n yuvarlak bir flekle sahip olmas›n›n etkisi vard›r. Ancak iki meridyen aras›ndaki uzakl›k Ekvatordan kutuplara do¤ru azal›r ve kutuplarla tüm meridyenler birleflir. SINIF Meridyenler 39 . 90 tanesi Kuzey Yar›m Küre’de. Biliyor musunuz. Bütün meridyenlerin boylar› birbirine eflittir. fl Model küreden de yararlanarak paralellerin özellikleri nelerdir? Söyleyiniz. bafllang›ç olarak kabul ediliyor. 90 tanesi de Güney Yar›m Küre’de olmak üzere toplam 180 tane paralel bulunmaktad›r. Kuzey ve Güney Kutup noktalar› aras›nda uzan›yor.5. ve 2. Yani meridyen yaylar› Güney ve Kuzey Kutup noktalar›nda birleflti¤inden meridyen daireleri olarak da adland›r›l›yor. Bafllang›ç meridyeninin 180 tane do¤usunda. dikey çizgilere de meridyen ad› veriliyor. kuzey güney do¤rultusunda uzan›yor. 180 tane bat›s›nda olmak üzere 360 meridyen yay› bulunuyor.4.Yeryüzünde Yaflam n› tür çizgilerin haritalarda da oldu¤unu fark ettim. Paraleller fl Model küreden yararlanarak ekvator ve kutup kavramlar›n› aç›klay›n›z. Bunun için “Türkiye’nin konumu” ifadesini kullanabilirmiyiz.

ÖÇK 2. Bunlar›n büyüklükleri ile okyanuslar› karfl›laflt›r›n›z. okyanuslar ve denizler hakk›nda araflt›rma yapt›m. de¤il mi? Haritadan da anlad›¤›m›z gibi yeryüzünde genifl alanlar kaplayan karalar ve sular bulunmaktad›r. Peki harita üzerindeki büyük kara parçalar›na ve sulara ne ad verilmektedir? K›talar ve okyanuslar fl Yukar›daki haritadan yararlanarak yeryüzünde kaç k›ta oldu¤unu ve bunlar›n adlar›n› söyleyiniz. Asya. yurdumuza ne gibi avanrilir. yoksa sular m› daha çok yer kapl›yor? Sular. fl Yukar›daki haritada kaç okyanus bulundu¤unu söyleyiniz. Yurdumuzun hem ARAfiTIRINIZ Asya hem de Avrupa k›talar›nda topraklar› vard›r. Asya’daki topraklar›na Anadolu ad› vealmas›. Bu sulara neden okyanus denilmedi¤ini söyleyiniz. Denizlerin hangi k›talar aras›nda oldu¤unu söyleyiniz. yeryüzündeki k›talar. Ünite K›talar ve Okyanuslar Arkadafllar. Etkinlik 40 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Harita üzerinde ülkemizin yerini bulunuz. Yurdumuzun Avrupa’daki topraklar›n topraklar›m›z içerisinde yer lar›na Trakya.6. muz topraklar›n› çevreleyen denizleri gösteriniz. Her ikisi de birer yar›madad›r. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi Türkiye. Ülkemizin üç taraf›n›n deBu özelli¤i ile Türkiye. afla¤›daki dünya haritas›n› inceledi¤imizde karalar m›. SINIF . Arkadafllar. benim ad›m Ali.2. S›n›f arkadafllar›m›zla yapt›¤›m›z çal›flma da ben. tajlar sa¤lamaktad›r? Araflt›r›Atlas›n›zdaki haritalardan yararlanarak yurdun›z. Avrupa ve Afrika k›talar›n›n birbirine en çok yaklaflt›¤› bölgede bulunmaktad›r. Avrupa ve Asya aras›nda donizlerle çevrili olmas› ve bo¤az¤al bir köprü gibidir. Bunlar›n hangi k›talar aras›nda yer ald›¤›n› belirtiniz.

Atatürk’ün “Yurtta bar›fl. Asya ve Avrupa k›talar›nda topraklar›n›n bulunmas› nedeniyle bu iki k›ta aras›nda ki hava.Yeryüzünde Yaflam Türkiye’nin Dünya Üzerindeki Yeri ve Önemi Arkadafllar. ben Asl›. Türkiye’nin. ülkemiz üzerinden sa¤lanmaktad›r. KUZEY AMER‹KA AVRUPA TÜRK‹YE ASYA GÜNEY AMER‹KA AFR‹KA OKYANUSYA ANTART‹KA Türkiye’nin Dünya üzerindeki yeri Türkiye. dünyada bar›fl” ilkesini göz önünde bulundurarak Türkiye’nin güçlü bir devlet yap›s›na sahip olmas›nda Atatürk ilke ve ink›laplar›n›n katk›s›n› araflt›r›n›z. Ulusu ve ülkesiyle birlikte bölünmez bütünlü¤ünü korumakta ve komflular›yla bar›fl içinde yaflamaktad›r. Bat›s›nda ise sanayisi geliflmifl Avrupa ülkeleri bulunmaktad›r. Yurdumuzun do¤usunda ve güneyinde zengin petrol yataklar›na sahip petrol üreten ülkeler yer almaktad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.8. Karadeniz ile Akdeniz aras›ndaki ba¤lant›. kara ve demir yollar› ülkemizden geçmektedir. Bulundu¤u yerden dolay› orta kuflak iklim bölgesinde yer alan ülkemizde farkl› iklimlerin yaflanmas›. bulundu¤u yer itibar›yla güçlü bir devlet yap›s›na sahiptir. ve 2. SINIF 41 . tar›m ürünlerindeki çeflitlili¤i art›rmaktad›r. Geliflmifl ve geliflmekte olan ülkeler aras›ndaki al›flverifl. fl Türkiye’nin önemli ulafl›m yollar› üzerinde bulunmas› ülkemiz için hangi avantajlar sa¤lamaktad›r? ÖÇK 2. Türkiye’nin Dünya üzerindeki yerini size tan›t›rken bu yerin önemini de belirtece¤im. Üç taraf› denizlerle çevrilidir. bu su yollar› arac›l›¤›yla sa¤lanmaktad›r. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› çok önemli su yollar›d›r. Ben Türkiye’nin Dünya üzerinde bulundu¤u yer hakk›nda araflt›rma yapt›m. Dünya üzerinde bulundu¤u yer itibar›yla ayr› bir özelli¤e sahiptir. Etkinlik ARAfiTIRINIZ Türkiye. bölgesinde neden güçlü bir devlet oldu¤unu anlataca¤›m.7. Ayr›ca.

evlerini yaflad›kla‹glo ad› verilen eskimo evleri r› yerin koflullar›na uygun yaparlar. Farkl› Yaflam Tarzlar› ÖN HAZIRLIK So¤uk ve s›cak bölgelerde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› sizce neden farkl›d›r? Afla¤›daki foto¤raflar sizce dünyan›n neresine ait olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • co¤rafi konu • iklim m • kutup • do¤al ortam fl Sizce bu insanlar neden farkl› giyinmifller? Yukar›daki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi dünyan›n farkl› yerlerinde insanlar birbirlerinden farkl› giyinmektedirler. Örne¤in. Ünite Farkl› ‹klimler. bir gün sonra âdeta kaya gibi sa¤lam olur. Buz bloklar› ›s› yal›t›m› sa¤layarak d›flardaki so¤uk havan›n içeri girmesini engeller ve evlerin ›s›s›n› korur. Öyle ki yeni yap›lan ev. Buzdan evlerin içinde ›s›nmak ve di¤er gereksinimleri karfl›lamak için atefl yak›lmas›. fl Sizce eskimolar günlük yaflamlar›nda hangi zorluklarla karfl›lafl›yor olabilir? fl Kutup bölgeleri buzlarla kapl› oldu¤una göre buralarda yaflayan insanlar nas›l beslenirler? Yiyecek ihtiyaçlar›K›zak çeken köpekler n› nas›l karfl›l›yor olabilirler? fl Kutup bölgelerinin iklim özellikleri ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? 42 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yandaki foto¤rafta da görüldü¤ü gibi Eskimolar. Kutup bölgelerinde yaflayan insanlar. evlerini buz bloklar› üst üste y›¤arak yapar.2. buz kal›plar›n› etkilemez. Bunda en önemli etken o bölgede yaflanan iklim özelli¤idir. SINIF .

Afla¤›daki ve yandaki foto¤raflarda insanlar›n bar›nmak için kulland›klar› evler görülmektedir. Etkinlik fl Yandaki foto¤rafta verilen kurak bir alanda insanlar geçimlerini nas›l sa¤layabilirler? Bu topraklarda ekim dikim yap›labilir mi? Nedenini söyleyiniz. kutup bölgelerinde yaflayanlar gibi giyinebilir mi? Afrika ile kutup bölgelerinin iklim özellikleri birbirine benzer mi? Neden? Sazdan yap›lan ev Dünya üzerinde baz› bölgeler bol ya¤›fl al›r. fl Sizce bu bölgenin iklim özellikleri nelerdir? fl Afrika'da yaflayan bir insanla kutup bölgelerinde yaflayan bir insan›n yer de¤ifltirdiklerini düflününüz. Sizce hangi güçlüklerle karfl›lafl›rlard›? Afrikal› bir insan. Asya k›tas›n›n güney ve güneydo¤usu dünyan›n en fazla ya¤›fl alan bölgesidir. Çöllerde tek tük bitki türlerine rastlan›r. Çeltik tar›m› ÖÇK 2. Su. güneyinde Kalahari çölleri dünyan›n en s›cak yerleridir. vahalardaki kuyulardan sa¤lan›r. Su kaynaklar› çok k›s›tl›d›r. Afrikada günlük k›yafet Foto¤raflar› inceleyerek insanlar›n giyinme. fl Yandaki foto¤rafta sizce insanlar neden çeltik tar›m› yap›yorlar? Bu¤day ekimi yapamazlar m›? Niçin? Yeryüzünde çöller. bu bölgelerde yaflayan insanlar›n temel besin maddesini oluflturan pirincin elde edildi¤i çeltik tarlalar› görülmektedir. kurak alanlar olarak dikkat çeker. Afla¤›daki foto¤rafta. Foto¤raftaki kiflilerin giyim tarzlar›ndan yararlanarak bu bölgede etkili olan iklimin özelliklerini söyleyiniz. Afrika k›tas›n›n kuzeyinde Büyük Sahra.9. Çölde deve kervan› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 43 . bar›nma ve günlük yaflamlar› hakk›ndaki düflüncelerinizi söyleyiniz. Çöllerde s›cakl›klar çok yüksektir.Yeryüzünde Yaflam Kutup bölgelerinde so¤uk iklim yaflan›rken ekvator ve çevresinde ise s›cak iklim yaflanmaktad›r.

çal›flmalar›m›z›n sonunda konuyu k›saca özetledi. yabani av hayvanlar›n› avl›yorlar. Ali: Biliyor musunuz. afla¤›da nehir kenar›ndaki komflu köyde iklim daha ›l›mand›. Y›l›n büyük bir k›sm› kar ve buzlarla kapl›ym›fl. Ne yer. Grup içindeki arakdafllar›n s›ra ile yapt›klar› çal›flmalar› sundular. incir. Geçimlerini bu flekilde sa¤l›yorlar.2. zeytin yetiflirken di¤er yerde bu¤day. ‹klimi. ‹klim flartlar› insanlar›n giyim ve beslenme tarzlar›n› ekonomik faaliyetlerini do¤rudan etkilemektedir. Afrika’n›n iç kesimlerindeki Ekvator çevrelerinde. ‹klim kurak oldu¤u için ekim iflleriyle de u¤raflam›yorlarm›fl. Bir yerde Afrika da bir su kuyusu pamuk. Çok güzel bir ülkede yafl›yoruz. Dünya’n›n kutup bölgelerinde insanlar geçimlerini nas›l sa¤l›yorlar? Oralar çok so¤ukmufl. genellikle çöl iklimi dedikleri gündüzleri s›cak. bir da¤ köyüydü. Köyümüze yak›n. Grup baflkan›m›z Arzu. Ünite ‹klim Özellikleri Benim ad›m Erol. Osman: Televizyonda izledim. Deniz ürünlerini. bizler flansl›y›z. Arzu: Dünya’da genel anlamda üç farkl› iklim özellikleri görülmektedir. Bizde grup olarak dünya üzerinde görülen bafll›ca iklimlerin genel özellikleri ile ilgili bir çal›flma yapt›k. Her fley yetifliyor. Yine bir baflka yerde üzüm. kurakl›k nedeniyle içme suyu bulmakta güçlük çekiyorlarm›fl. Buradaki insanlar. SINIF . geçimlerini avc›l›k yaparak sa¤l›yorlar. geceleri çok so¤uk bir iklim egemenmifl. Ayfle: Dedem. sohbetlerinin birinde köyüyle ilgili an›laEskimo bir kad›n r›ndan söz ederken “Bizim köy. Yurdumuzdaki iklimler. ‹nsanlar. Etkinlik 44 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.10. Bunlar so¤uk iklim. Orada çeflitli tar›m ürünleri elde ediliyordu. muz… Esma: Arkadafllar. oldukça so¤uktu. Oralarda yaflayan insanlar›n ço¤u yeterince beslenemediklerinden s›k s›k hastalan›yorlarm›fl.” demiflti. ne ararsan bulabiliyorsun. f›nd›k üretiliyor. Giysilerini de daha çok deriden yap›lm›fl kürklü Çay bahçeleri elbiseler oluflturuyor. arpa. s›cak iklim ve ›l›man iklimdir. çeflitli ürünlerin yetifltirilmesine elveriflli. ÖÇK 2. Il›man bir iklim. Bir baflka yerde çay. fleker pancar› ekiliyor. ne ekerler? Nas›l geçinirler? Ayfle: Ben bu konuda araflt›rma yapm›flt›m.

bu bölgelerde bitkilerin geliflmesini durduracak so¤uk ve çetin bir k›fl›n ya da kurak. dev e¤relti otlar›. Ya¤mur ormanlar› bitki yaflam› için çok elverifllidir.67-70. o insanlar› sizce nas›l etkiler? fl Do¤al ürünler ne demektir? fl Ya¤mur ormanlar›n›n yok olmas›. milyonlarca y›ld›r hiçbir yabanc› etkiyle engellenmeden serpilip geliflimini sürdürmüfltür. Ya¤mur ormanlar›. c. s. Ormanlar iklimi de etkiler. Her canl›. A¤aç gövdeleri.11. su toprak. bardaktan boflan›rcas›na bir ya¤mur bafllar. hayvan. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Temel Britannica. Bu koflullarda bitkiler flafl›lacak bir h›zla boy atar. ÖÇK fl Ya¤mur ormanlar›n›n s›k ve gür bir yap›da olmas›n›n nedenleri nelerdir? fl Ekvator bölgesinin iklimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Ya¤mur ormanlar›ndan insanlar nas›l yararlan›yorlar? Bu ormanlar›n yok olmas›. genellikle flimflek ve gök gürültüsüyle birlikte. bitki. Bilgi Kutusu Ya¤mur Ormanlar› Ekvator’un yak›n çevrelerinde kalan bölgeler. daha çok ya¤›fl al›r. Ya¤mur ormanlar›. Bu ormanlardaki a¤açlar kesildikçe saklad›klar› gizler. Günefl sabah erkenden yükselir. Genellikle 45 metre yüksekli¤e ulaflan en büyük a¤açlar›n alt›nda. s›cakl›k gibi canl› ve cans›z ögelerden oluflur. Örne¤in ormanlar oksijen üreterek havay› temizler. Ormanlar›n yok edilmesi. Hemen her zaman ya¤mur ya¤d›¤› için düflen ya¤›fl miktar› çok yüksektir.19. Bu kar›fl›k yap›l› ve gür ormanlar bazen Ekvator ormanlar› olarak da adland›r›l›r. Çevrenin canl› yaflam› üzerinde önemli bir etkisi vard›r. ‹nce. genellikle ya¤mur ormanlar› ad› verilen s›k a¤açlardan oluflmufl ormanlarla kapl›d›r. halata benzeyen farkl› sarmafl›klarla birbirine ba¤lanm›flt›r. ya¤›fls›z bir mevsimin olmay›fl›d›r. muz a¤açlar› ve baflka birçok bitki yer al›r. nemli bir s›cakl›k ortal›¤› kaplar. bitki örtüsüyle kapl›d›r. uzun gövdeli yüksek a¤açlar›n birbirine kar›flm›fl dallar› ve yapraklar› günefl ›fl›¤›n›n afla¤› ulaflmas›n› önler. yeni fidanlar›n büyümesine ve orman›n yeniden yetiflmesine engel olacakt›r. Her yerden buharlar yükselir. varl›¤›n› ancak do¤al bir çevrede sürdürebilir. yüzy›llard›r o bölgede yaflayan insanlar›n ve di¤er canl›lar›n yararland›¤› do¤al ürünlerin ambar› olmufltur.Yeryüzünde Yaflam ‹çinde yaflad›¤›m›z do¤al çevre. Sarp kayal›klar d›fl›nda her kar›fl toprak. A¤açlar›n ço¤u. (K›salt›larak al›nm›flt›r. Fakat ne yaz›kt›r ki günümüzde ürkütücü bir h›zla kesilip yok edilmektedir. Bu nedenlerden dolay› do¤al çevreye karfl› her insan duyarl› olmak zorundad›r. havadaki tozlar› süzer. Ormanl›k yerler.) Yukar›daki metni okuyarak afla¤›da verilen sorular› cevapland›r›n›z. tek bir dal bile ç›karmadan 20-25 metre kadar yükselir. hastal›klarla mücadelede bize yard›mc› olabilecek de¤erli do¤al maddeler ve yeni yiyecekler olarak yararlanabilece¤imiz bitkiler sonsuza kadar yitirilmektedir. SINIF 45 . gürültüyü ve rüzgâr›n h›z›n› azalt›r ve erozyonu önler. Ö¤leye do¤ru bulutlar toplan›r ve çok geçmeden. topra¤›n do¤al dengesinin bozulmas›na yol açacak. Bunun bafll›ca nedeni. a¤aç alt› canl› yaflam›na son verecek. hava. bölgelerin ve Dünya’n›n iklim yap›s›n› sizce nas›l etkiler? Neden? fl Ya¤mur ormanlar›n›n sesi olsan›z insanlara neler söylemek isterdiniz? 2. Geceleri bile hava s›cak ve nemlidir. Mevsimler aras›nda fark çok azd›r.

2. fl Türkiye haritas›ndan da yararlanarak yaflad›¤›n›z ilin hangi iklim bölgesinde oldu¤unu söyleyiniz. Sizce bu özellikler yurdumuzda görülen iklim özelliklerini nas›l etkiler? Afla¤›daki haritay› inceleyerek ülkemizde görülen iklim tiplerinin özelliklerini birlikte ö¤renelim. Türkiye iklim tipleri haritas› fl Türkiye’de birbirinden farkl› iklim tiplerinin görülmesinin nedenleri ne olabilir? fl Türkiye’nin Ekvator’a yak›n bir yerde bulunmas›. Yurdumuzdaki da¤l›k bölgeler neden so¤uktur? 3. Ülkemizde Akdeniz k›y›lar›nda denize girilirken ayn› zamanda Erzurum Palandöken’de k›fl sporlar› yap›lmaktad›r. SINIF . Bu durumu nas›l aç›klars›n›z? 2. KEL‹ME LAR VE KAVRAM m • beflerî orta • bölge • iklim • Yön Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizin üç taraf›n›n denizlerle çevrili oldu¤unu. ovalar›n ve da¤l›k alanlar›n genifl yer kaplad›¤›n› görürüz. sizce ülkemiz iklimini nas›l etkilemektedir? Neden? fl Türkiye’nin s›cak ve so¤uk iklim kuflaklar› aras›nda oldu¤unu hat›rlay›n›z. 46 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. “Bir baflkad›r benim memleketim” adl› flark›n›n söz ve ritmini ö¤renerek s›n›fta söyleyiniz. Buna göre ülkemizde nas›l bir iklim özelli¤inin etkili oldu¤unu söyleyiniz. Ünite Bir Baflkad›r Benim Memleketim ÖN HAZIRLIK 1.

13. Denizler üzerinden gelen rüzgârlar beraberlerinde nemli hava kütlelerinide tafl›yarak özellikle k›y› bölgelerimize bol ya¤›fl b›rak›rlar. ya¤›fl›n da¤›l›fl›nda önemli etkileri bulunmaktad›r. Ülkemizi çevreleyen denizlerin özellikle s›cakl›k. Yurdumuz. Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤inizde yurdumuzun kuzey ve güney kesimlerinde. Etkinlik K›y›lar›m›z bol ya¤›fl al›r. Sizce bu kadar genifl topraklar üzerinde ayn› iklim özelli¤inin yaflanmas› mümkün müdür? Nedenini söyleyiniz. SINIF 47 . Ülkemizde da¤lar genifl yer kaplar. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yandaki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi yükseltisi fazla olan da¤larla kapl›d›r. ve 2. bat›dan Ege Denizi ve güneyden Akdeniz ile çevrili bir ülkedir. da¤lar›n k›y›ya paralel uzad›¤›n› görürüz. oldukça genifl topraklara sahip bir ülkedir. kuzeyden Karadeniz.Yeryüzünde Yaflam fl Türkiye. Ayr›ca ülke topraklar›m›z›n kuzeybat› kesiminde ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› ile bu bo¤azlar aras›nda Marmara Denizi yer almaktad›r. fl Da¤lar›n k›y›ya paralel uzanmas› ile deniz etkilerinin iç kesimlere ulaflamamas› aras›nda ÖÇK nas›l bir iliflki vard›r? 2. Denizlerin etkisiyle k›y› bölgelerimiz daha ›l›man bir iklim yaflan›rken iç kesimlere do¤ru gidildikçe karasall›¤›n etkisi artar. Türkiye fiziki haritas› Türkiye.12.

baz› illerimize ait y›ll›k s›cakl›k ortalamas› ile ya¤›fl miktarlar› verilmifltir.7 14 Ya¤›fl Miktar› (m2) 1052 447 491 2300 691 677 377 380 650 Kaynak (TÜ‹K.8 13. fl K›y› illerimizin iç bölgelerimizdeki illerden daha fazla ya¤›fl almas›n›n nedeni nedir? fl K›fl aylar›n›n so¤uk geçti¤i iller hangileridir? Sizce bunu etkileyen faktörler nelerdir? fl Denizin ›l›t›c› etkisi ile kar ya¤›fl›.6 14 11.14. Ünite Ülkemizin bat› k›y›lar›nda ise da¤lar k›y›ya dik olarak uzanmakta ve alçalarak Ege Denizi’nde son bulmaktad›r. 2010) fl K›y›lar›m›zda y›ll›k s›cakl›k oran›n›n. Sizce bu iklimi nas›l etkiler? ÖÇK 2. Da¤lar›n aralar›nda.1 5.8 17. don olay› gibi co¤rafi olaylar›n nas›l bir iliflkisi olabilir? Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizde ortalama yükseltinin fazla oldu¤unu ve genelde da¤l›k bir araziye sahip oldu¤umuzu görürüz.9 15.2. SINIF . uzun koridorlar› and›ran ve iç bölgelere do¤ru uzanan vadiler ve genifl ovalar bulunur. iç kesimlerden daha yüksek olmas›n›n nedenlerini söyleyiniz. Harran Ovas› Deniz K›y›s› (Ayd›n) ‹ller Antalya Erzurum Diyarbak›r Rize ‹zmir ‹stanbul Ankara Van Samsun Y›ll›k Ortalama S›cakl›k (0C) 18. Tabloyu inceleyerek ve atlaslar›n›zdan yararlanarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z . Etkinlik 48 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Bat› k›y›lar›nda da¤lar›n k›y›ya dik uzanmas› buradaki iklimi nas›l etkilemektedir? Afla¤›daki tabloda.7 8.

SINIF 49 . ‹klim tiplerinin da¤›l›fl›ndaki yeryüzü flekillerinin etkisini nas›l aç›klars›n›z? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ülkemizdeki farkl› iklim bölgelerinden görünüm fl Ayn› mevsimde farkl› iklim flartlar›n›n yaflanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Foto¤raflar›n ait oldu¤u yerlerde. yurdumuzun hangi bölgelerine ait olabilir? Tahminlerinizi söyleyiniz. fl Türkiye Fiziki haritas› ve sayfa 48’deki tablodan yararlanarak yükseltinin iklim koflullar› üzerinde nas›l bir etkisi oldu¤unu aç›klay›n›z. Yaz›n daha çok güneyden gelen s›cak hava. Bulundu¤u konum nedeniyle ülkemizde dört mevsim belirgin olarak yaflan›r. deniz seviyesinden (0) itibaren bafllayan yükselme. Türkiye’nin bu konumu ›l›man iklim flartlar›n›n etkili olmas›na ve mevsimlerin belirgin olarak görülmesine neden olmufltur. fl Sizce foto¤raflar. ortalama 2000 metreye ulafl›r. Sayfadaki foto¤raflar ayn› mevsimde ülkemizin farkl› bölgelerine ait görüntülerdir. o anda s›cakl›klar›n kaç derece olabilece¤ini tahmin ediniz. Bilgi Kutusu Türkiye 36o-42o kuzey paraleleri aras›nda ›l›man iklim kufla¤›n›n Ekvator’a yak›n bölümünde bulunmaktad›r. do¤uya do¤ru gidildikçe artarak devam eder.Yeryüzünde Yaflam Bat› Anadolu k›y›lar›m›zdan. k›fl›n ise kuzeyden gelen so¤uk hava kütlelerinin etkisi alt›na girer. Yurdumuzun do¤u kesimlerinde bu yükseklik.

Ülkemizde birbirinden farkl› iklim özelliklerinin görülmesini nedenleri nelerdir? 2. Ayfle: Teflekkür ederim. Bu iklimin etkili oldu¤u yerlerde yazlar s›cak ve kurak. babac›¤›m. Bu iklimde k›fllar so¤uk ve kar ya¤›fll›. bu da¤lar gibi yurdumuzun güneyinde de s›rada¤lar var. k›z›m. iklimle deniz aras›ndaki iliflkiyi fark etmeye bafllad›n. toprak. yerflekillerinin engebeli olma durumu ve yükseklik farklar› nedeniyle bu iklimin görüldü¤ü yerlerde kendi içerisindede farkl›l›klar yaflan›r. Ya¤›fllar daha çok. ‹ç Anadolu’dan do¤uya do¤ru gidildikçe s›cakl›klarda düflüfl gözlenir.2. Karadeniz ikliminin görüldü¤ü yerler. Söyleyelim 1. uzun ve kar ya¤›fll›d›r.) Yurdumuzda bafll›ca üç iklim tipi görülür. Buralarda karasal iklim etkilidir. Bu çal›flma benim için çok faydal› oldu. k›fllar ise ›l›k ve ya¤›fll› geçer. Buralarda s›cakl›k. Konumlar›. Do¤uda en çok ya¤›fl da ilkbaharda ve yaz›n düfler. Baba: (Kitapl›kta bulunan büyükçe bir atlas› al›r ve k›z›n›n yan›na gelir. Ayfle: Yurdumuzun kuzeyindeki Karadeniz ile iklimin ad›n›n ayn› olmas› dikkatimi çekti. yurdumuzun güney ve bat› k›y›lar›nda görülür. Yükselirken tafl›d›¤› su buhar› yo¤unlafl›r ve ya¤›fl olarak yere iner. Ülkemizde etkili olan di¤er bir iklim özelli¤i ise Akdeniz ‹klimidir. Yurdumuzun güney k›y›lar›na paralel uzanan Toroslar da Kuzey Anadolu da¤lar› gibi güneyden gelen nemli rüzgârlar›n iç k›s›mlara geçmesine engel olur. da¤lar›n denize bakan yamaçlar›nda daha fazla görülür. bak biraz dikkatli oldu¤unda ipuçlar›n› çok kolay bulabiliyorsun. Ayfle: (Türkiye fiziki haritas›nda Kuzey Anadolu da¤lar›n› göstererek) Babac›¤›m. Evet. Karadeniz üzerinden gelen nemli ve ›l›k hava kütleleri. denizlerin etkisi görülmez. Ayfle: Yurdumuzun denizlerden uzak kalan iç ve do¤u kesimlerinde ise iklim k›y›larda daha farkl› olmal›! Baba: Do¤ru tahmin ettin k›z›m. Ünite Yurdumuzda görülen iklimleri ve özelliklerini daha iyi kavramak için afla¤›daki diyalo¤u okuyunuz. senin de tahmin etti¤in gibi Karadeniz’in etkisi alt›nda olan yerler. Yaflad›¤›n›z yer hangi iklim bölgesi içerisindedir? Burada iklimi etkileyen faktörler nelerdir? 50 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bak. K›fl aylar›n›n ortalama s›cakl›¤› 0 0C dolay›ndad›r. Baba: Aferin k›z›m. ödevimi haz›rlamamda bana yard›mc› olabilir misin? Baba: Elbette k›z›m. Yazlar s›cak geçer. k›fllar›n ise ›l›k geçti¤i bu alanlarda y›l›n hemen hemen tamam›nda ya¤›fl görülür. Ayfle: Yurdumuzda etkili olan iklimleri ve özelliklerini araflt›r›yorum. SINIF . Böylece ülkemizin hem kuzeyde hem de güneyinde ya¤›fllar. Ayfle ile Babas› Ayfle: Babac›¤›m. Yurdumuzun kuzeyinde yer al›n. k›y›ya paralel uzanan Kuzey Anadolu da¤lar›n›n yamaçlar›na çarparak yükselir. Düflünelim. aylarca karla örtülü kal›r. Baba: Evet. Yurdumuzun iç kesimlerinde ve denizden uzakta kalan yerlerde. k›fl›n ve özellikle ilkbaharda düfler. Karadeniz k›y›lar›nda Karadeniz iklimi görülür. yazlar›n serin. Yazlar ise serin ve k›sad›r. ‹kisi aras›nda bir iliflki var sanki. Ayfle: Nas›l yani? Baba: ‹ç Anadolu’da k›fllar. yazlar ise s›cak ve kurak geçer. Akdeniz iklimi. Yurdumuzda ya¤›fl›n bol oldu¤u.

y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile tepeler oluflmufltur. Ebru. buluntulardan ve yap›lan kaz›lardan elde edilen araç ve gereçlerle ulafl›lmaktad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Anadolu tarihi ile ilgili araflt›rma yaparak edindi¤i bilgilerle bir sunum haz›rlad›. Bunlardan baz›lar›nda yap›lan kaz›larda farkl› dönemlere ait tafl ve de¤iflik madenler kullan›larak elde edilen araç ve gereçler bulunmufltur. Daha önceki dönemler de. Uygun iklim koflullar›na sahip olmas›. Anadolu'daki yerleflme yerlerinin pek ço¤unun ad›n›n Çatalhöyük. Bu ça¤lara ait bilgilere. Geçmifl dönemlerde bu topraklarda çeflitli medeniyetler kurulmufl. Anadolu'da 1000'in üzerinde hüyük oldu¤u bilinmektedir. Gülhüyük. ARAfiTIRINIZ Kapadokya olarak bilinen bölge ve buradaki eski yerleflmeler hakk›nda bilgi ve foto¤raf toplayarak bir sunum haz›rlay›n›z. nas›l bir geliflme ve de¤iflme gösterdi¤ini araflt›r›n›z. pek çok kavmin buray› yurt edinmesine neden olmufltur. Anadolu eski medeniyetlerin yerleflim alan› olarak tarihteki yerini alm›flt›r. o dönemlerde beslenme ve giyimlerini nas›l sa¤lam›fl olabilirler? Ebru. MÖ 3200 y›llar›nda yaz›n›n bulunmas›yla bafllar. Anadolu. Bilgi Kutusu Tarih. Bozüyük. Eski kaya s›¤›naklar› kaya s›¤›naklar›n› yerleflim yeri olarak seçmelerinin nedenleri neler olabilir? fl Kaya s›¤›naklar›nda yaflayan insanlar. Varsa özellikleri hakk›nda bilgi toplay›n›z. 51 . bol suyunun ve verimli topraklar›n›n bulunmas›. tarih öncesi ça¤lar olarak adland›r›l›r. Oluflan bu yapay tepelere höyük (hüyük) denilmektedir. Tarih boyunca Asya ve Avrupa k›talar› aras›nda bir köprü görevi görmüfltür. dünyan›n ilk yerleflme alanlar› içinde yer al›r.. SINIF Tart›flma fl ‹lk Ça¤ yerleflmeleri ile günümüzdeki yerleflmeleri etkileyen faktörler aras›nda benzerlik ve farkl›l›klar var m›d›r? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z..Yeryüzünde Yaflam Yaflayan Geçmifl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • yerleflme • yüzy›l Bulundu¤unuz yerleflim yerinin ne zaman kuruldu¤unu. fl Tarih öncesi dönemde yaflayan insanlar›n. fleklinde olmas›n› da flöyle aç›klad›: Tarih boyunca çeflitli nedenlerle y›k›lan yerleflme alanlar›nda. fl Yak›n çevrenizde benzer özellikte kal›nt›lar olup olmad›¤›n› ö¤reniniz.

‹lk yerleflme örne¤i olan yap›larda kerpiç. Anadolu'daki en eski yerleflim kültürlerini oluflturur. farkl› büyüklükteki iki tepeden oluflmaktad›r. fl Sizce Çatalhöyük’teki ilk yerleflmelerde evler neden kerpiç." sözünden neler anl›yorsunuz? Yorumlay›n›z. Çatalhöyük. evlerini bu flekilde yapmalar›n›n nedeni sizce ne olabilir? ÖÇK 2. Ünite Anadoluda ilk yerleflmeler: Çatalhöyük Eski yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan da anlafl›ld›¤› gibi Anadolu'da tarih öncesi dönemlerde pek çok uygarl›¤›n bulundu¤u görülmektedir. ‹lçenin 10 km do¤usunda. 1963 ve 1965 y›llar›nda burada yap›lan kaz›lar sonucu 13 yap› kal›nt›s› ortaya ç›kar›lm›flt›r. Lan Hodder. 1961. Bilgi Kutusu Çatalhöyük. Etkinlik 52 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu uygarl›klardan biri de Çatalhöyük'te kurulmufltur. Çatalhöyük için "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir.2." demifltir. 1958 y›l›nda ortaya ç›kar›lm›flt›r. a¤aç ve kam›fl›n kullan›ld›¤› belirlenmifltir. Çatalhöyük. fl ‹ngiliz arkeolo¤un Çatalhöyük için söyledi¤i "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. fl O dönemde insanlar›n. SINIF . Evlerin aralar›nda sokaklar yoktur ve insanlar evler aras›nda çat›dan çat›ya geçerek dolafl›rlar. Evlerin temelden baflÇatalhöyük’te günlük yaflam› gösteren temsilî bir resim layarak kerpiçten yap›ld›¤›.15. a¤aç ve kam›fltan yap›lm›fl olabilir? Yandaki resmi inceleyiniz. Konya'n›n Çumra ilçesi s›n›rlar› içerisinde bulunmaktad›r. Evlere damlardan merdivenle girilir. O dönemde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Çatalhöyük'teki evlerin yap›l›fl flekilleri incelendi¤inde ço¤unlukla kare planl›. hiçbirinde kap› olmad›¤› görülür. Bu bölgede kaz› çal›flmas› yapan ‹ngiliz arkeolo¤ Prof. düz daml› ve d›fla tümüyle kapal› oldu¤u görülmektedir.

Çatalhöyük'ün ileri bir tar›m kültürüne sahip yerleflim yeri oldu¤u sonucuna varm›fllard›r. ‹lk yerleflmelere ait duvar resimleri (Çatalhöyük) fl Duvar resimlerindeki hayvan figürleri o dönemle ilgili hangi bilgileri vermektedir? fl Geçmiflte zaman içinde insanlar›n yaflam tarz›nda nas›l bir de¤iflim olmufltur? fl Yaflad›¤›n›z yerdeki ev tipleri ile Çatalhöyük’teki ev tiplerini karfl›laflt›rarak benzerlik ve farkl›l›klar› söyleyiniz.Yeryüzünde Yaflam Günümüzden yaklafl›k 9000 . Böylece ilk yerleflim birimleri olufltu. ay› ve yaban domuzu gibi) görünmektedir. Kilin piflirilmesiyle çanak çömlek üretir oldular. fl ‹nsanlar›n bir araya gelip toplu yerleflim birimlerinde birlikte yaflamas›n›n nedeni neler olabilir? Çatalhöyük evlerindeki duvar resimleri. koyun. buna ba¤l› olarak kerpiç evler yapmaya bafllad›lar. geometrik biçimler. Bu resimlerdeki temalar da hayvanlar. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çatalhöyük yerleflim alan› Araflt›rmac›lar. At. bu¤day yetifltirmeye. Resimlerde bu hayvanlar›n çevrelerini sarm›fl küçük insanlar da yer almaktad›r. Yap›lan kaz›lar buran›n nüfusunun çok kalabal›k. Arpa. Hayvanlar›n hepsi de büyük ve insanlara zarar verebilecek kadar güçlü (bo¤a. manzara resimleri gibi çok çeflitlilik içermektedir. büyük bir köy oldu¤unu ortaya koymaktad›r. toplay›c›l›k yerine ise tar›ma yöneldiler. Avc›l›k yerine hayvanc›l›k.16. SINIF 53 . avc›lar. yap›lar›n duvarlar›n› süslemekteydi.10 000 y›l öncesinde Çatalhöyük'te insanlar. ÖÇK 2. ‹lk Ça¤ insanlar›ndan daha farkl› bir yaflama geçtiler. s›¤›r gibi hayvanlar› evcillefltirdiler. Çamurun güneflte sertleflti¤ini fark ettiler. belirli yerlere yerleflmeye bafllad›lar.

ifl imkan›. Tarihî olaylar belirlenirken ça¤. Zaman s›ralamas›na bir baflka örnek verelim: “Atatürk. Binlerce y›l boyunca takvim sistemlerini gelifltirerek günümüze kadar ulaflt›rm›fllard›r. ‹sa’n›n do¤umu ) 375 Kavimler Göçü’nün bafllamas› ORTA ÇA⁄ MS 1453 ‹stanbul’un fethi 1789 Frans›z ‹htilali YEN‹ ÇA⁄ YAKIN ÇA⁄ Bilgi Kutusu Tarihte meydana gelen olaylar› iyi anlamak için onlar›n s›ras›n› bilmemiz gerekir. Ünite fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi ilk yerleflmelerde insanlar›n.” Bu önemli geliflmeleri zaman s›ralamas›na koyarak anlat›r›z. Günümüzde yerleflmeler ‹nsanlar. Günümüzde ise do¤al ‹lk yerleflimlere ait kal›nt›lar faktörlerin yan› s›ra ekonomik faaliyetler ve kültürel faktörler yerleflme alanlar›n› belirlemektedir. En yayg›n olarak “Ay” ve “Günefl” y›llar›na dayanan takvim kullan›lm›fl. dönem. Ça¤. tarih ça¤lar›n› inceleyiniz. milattan önce (MÖ) ve milattan sonra (MS) terimleri kullan›lmaktad›r. önce Samsun'a geldi. Afla¤›daki tarih fleridi üzerinde. zaman ölçüsü olarak çeflitli takvimler kullanm›fllard›r. kendine özgü bir özellik tafl›yan zaman parças›. sanayi ve ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerler önemli yerleflim birimleridir. Tarih fieridi ‹LK ÇA⁄ MÖ 3200 Yaz›n›n bulunmas› 0 Milat ( Hz. Çünkü sona eren bir olay. fl Konu anlat›m›ndan hareketle tarih öncesinden günümüze yerleflmeyi etkileyen faktörlerin neler oldu¤unu belirleyiniz. sosyal faaliyet ve e¤itim imkân› fazla olan yerleri yerleflim alan› olarak tercih etmektedir. 54 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Edindikleri bu becerinin ekonomik ve sosyal yaflant›lar›na katk›s› olmufl mudur? ‹lk uygarl›klar›n oluflmas›na etkisi olabilir mi? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Daha sonra Erzurum ve Sivas kongrelerini toplad›. tarihin ak›fl› içinde. yüzy›l. sa¤l›k hizmeti. Günümüz insanlar›. baflka bir olay›n sebebini oluflturur. SINIF . Turizm. Ard›ndan TBMM'nin kurulmas›n› sa¤lad›. Süreç içinde etkili olan faktörlerin neden de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. Hz. devir olarak adland›r›l›r. baz› madenleri iflleyerek çeflitli araç-gereç yapt›klar› anlafl›lmaktad›r. ulafl›m kolayl›¤›. Yüzy›l ise yüz y›ll›k süre için kullan›l›r. bunlar günümüzde de kullan›lmaktad›r.2. sonraki ça¤larda daha da gelifltirilerek kullan›lm›flt›r. ‹sa’n›n do¤du¤u y›l milatta bafllang›ç olarak kabul edilir. Örne¤in tarih öncesi ça¤larda yap›lan ilk araçlar. Tarih öncesi dönemlerde yerleflmeler do¤al faktörlerin etkisi alt›ndayd›.

Ülke yönetiminde kraliçe. MÖ 2000 bafllar›nda Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya gelerek K›z›l›rmak çevresindeki topraklara yerleflmifller. Ancak bu s›n›flar aras›nda fazla bir ayr›cal›k yoktu. ibadet için tap›na¤a gitmeden önce y›kan›r ve temiz giysiler giyerlerdi. Roma ve Yunan kültürlerinden karfl›l›kl› olarak etkilenmifltir. Savafllarda ok. geçmiflte önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i bir bölge olmas›nda etkili olmufltur. Hitit Uygarl›¤› Geçen yaz. M›s›r. Hitit uygarl›¤›nda tar›ma önem verilmifltir. Hititlerde ordu. Anadolu’daki uygarl›klar›n birbirleriyle ve komflular›yla etkileflimi buradaki medeniyetlerin geliflmesini h›zland›rm›flt›r. kalkan. balta gibi silahlar kullan›l›rd›. ilk kez bu dönemde. Hititlerde devlet yönetiminde halk. Eski ça¤larda Anadolu. SINIF 55 . Hititler.Yeryüzünde Yaflam Anadolu ve Mezopotamya Uygarl›klar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • uygarl›k • yerleflme ‹lk ça¤lardaki yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan o dönemdeki insanlar›n yaflamlar› ile ilgili hangi bilgilere ulafl›labiliriz? Hititler Döneminden kalma eserler fl Yukar›daki foto¤raflarda neler görüyorsunuz? Sizce bunlar hangi amaçla yap›lm›fl olabilir? Anadolu’nun cografi konumu. Burada Hititler hakk›nda bilgiler edindim: ‹lk Ça¤da Anadolu'da ilk devleti kurmufl olan toplum Hititlerdir. MÖ 1450 y›llar›nda büyük bir imparatorluk hâHititlere ait bir duvar resmi line geldiler. ailemle Anadolu turuna ç›km›flt›k. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. temizli¤e büyük önem verir. yaya ve atl›-arabal› askerlerden oluflurdu. Yetkileri “Pankufl” ad› verilen bir meclis taraf›ndan s›n›rland›r›lm›flt›. Eli silah tutan herkes asker say›l›rd›. Heykel ve kabartma sanat› alan›nda da geliflmifllerdi. Çevresindeki Mezopotamya. Hititlerle M›s›rl›lar aras›nda imzalanm›flt›r (MÖ 1280). yay. sonsuz ve s›n›rs›z de¤ildi. Ba¤c›l›k. kraldan sonra en yetkili kifli say›l›rd›. m›zrak. fiimdi Anadolu da kurulmufl olan medeniyetlerin hangileri oldu¤unu Ebru’nun anlat›m›ndan yararlanarak birlikte ö¤renelim. Hititlerde devlet yönetiminde baflta kral bulunurdu. Çok tanr›l› bir inanca sahip olan Hititler. Ancak kral›n yetkileri. Anadolu’da ilk ça¤larda kurulan uygarl›klarla ilgili pekçok bilgiye ulaflt›m. Önce Çorum ili s›n›rlar› içinde bulunan Bo¤azköy’e gittik. Anadolu'da sulamal› tar›m. birtak›m s›n›flara ayr›lm›flt›r. Hattuflafl (Bo¤azköy)'› baflkent yap›p bir devlet kuran Hititler. Hititler. Hititlerde gerçeklefltirilmifltir. tah›l tar›m› ve hayvanc›l›k önemli ekonomik faaliyetlerdendi. çeflitli kültürlerin yafland›¤› bir bölgeymifl. Bu tur sayesinde. Dünyan›n ilk yaz›l› antlaflmas› olan Kadefl Bar›fl Antlaflmas›. Mezopotamya'dan ald›klar› çivi yaz›s› ile daha çok tafl tabletler üzerine yazd›klar› resim yaz›s›n› (hiyeroglif) kullan›rlard›. ‹ran.

Bugün Ankara yak›nlar›ndaki Gordion'da bulunan.17. Buradaki evlerin kap›lar› oymalarla.2. özellikle maden iflçili¤inde ilerlemifllerdi. Frigler. Benzerlik ve farkl›l›klar›n› söyleyiniz. surlarla çevrili ve büyük bir kap›s› olan flehirdir. Frigler. Eskiflehir’e do¤ru yola koyulduk. Frigler. odalar. Çengelli i¤ne Seramik çanak Tunçtan yap›lm›fl kadehler vazolar Gordion. Hayvanc›l›k ve tar›m›n korunmas›na yönelik kanunlar koymufllard›. Friglerin ekonomisi tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal›yd›. SINIF . Eskiflehir'deki Yaz›l›kaya. Friglerin tafl iflçili¤inde ne kadar usta olduklar›n› ve ileri gittiklerini gösteren aç›k bir örnektir. ÖÇK 2. koridorlar yapm›fllard›r. d›fl yüzleri ise kabartma süslemeli levhalarla kaplanm›flt›r. kadehler. vazolar ve seramik çanaklar bunun en güzel örne¤ini oluflturmaktad›r. Ünite fl Hititlerdeki yönetim anlay›fl›n› günümüzdeki ile karfl›laflt›r›n›z. Madenlerden yapt›klar› eflyalar› baflka ülkelere sat›yorlard›. MÖ 800 y›llar›nda Orta Anadolu'da güçlü bir devlet kurmufllard›r. Kayalar› oyarak sütunlar. dünyadaki her fleyin sahibi oldu¤una inan›lan bereket tanr›ças›yd›. Frig Uygarl›¤› Bo¤azköy’den sonra. Kibele ad›ndaki ana tanr›çaya büyük sayg› gösterirlerdi. Etkinlik Midas An›t› (Yaz›l›kaya-Eskiflehir) 56 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Tap›naklar›n›n ve mezarlar›n›n üzerini de geometrik süsler ve hayvan flekilleriyle süsleyip donatm›fllard›r. krallar›na Midas unvan›n› verirlerdi. Kibele. fl Frigler maden ve tafl iflçili¤inde neden gelimifl olabilirler? fl Hititler ve Friglerin sosyal ve ekonomik yap›lar›n› benzerlikleri yönünden karfl›laflt›r›n›z. Friglerin baflkenti olan Gordion (Yass›höyük)’a geldik. kaya oymac›l›¤›nda da çok geliflmifllerdi. Frigya halk›n›n büyük ço¤unlu¤u çiftçilikle u¤rafl›yordu. Frigler. Frigyal›lar. tunçtan yap›lm›fl çengelli i¤neler.

Efes'teki Artemis Tap›na¤› dünyan›n en güzel eserlerinden say›lan görkemli bir yap›d›r. zamanla yerli halkla kaynaflarak flehir devletler kurdular. denize s›n›r› olmamas›na ra¤men karadaki ticaretin yan›nda deniz yoluyla denizafl›r› ülkelerlede ticari iliflkiler kurmufllard›r. ticareti gelifltirmeye çal›flm›fl bu sayede zenginliflmifllerdi. Lidyal› tüccarlar. Bat› Anadolu'da Gediz ve Büyük Menderes ›rmaklar› aras›nda kalan bölgeye Lidya denilmekteydi. Bu nedenle dünyada ça¤dafl ekonominin temelini Lidyal›lar atm›flt›r. Ticaretin geliflmesi sonucu birçok kültür ile iliflki kurdular. Ancak bugün Menderes ›rmaklar›n›n denizi doldurmas› ile k›y›dan 12 km kadar içeride kalm›flt›r. Krallar. Efes Antik Tiyatrosu ‹yonlar. gerçek anlamda ilk paray› icat etmifl ve kullanm›fllard›r. ‹lk Ça¤da. matematik. geometri.19. ÖÇK 2. fl Sizce para icat edilmeden önce. Krall›kla yönetilen ülkede asiller. Diyojen. Ekonominin geliflmesi ve demokrasinin varl›¤›. insanlar nas›l ticaret yap›yorlard›? fl Paran›n kullan›lmas› sizce o dönemde ticareti nas›l etkilemifl olabilir? ‹yon Uygarl›¤› Sard kentinden güneye do¤ru turumuza devam etti¤imizde ‹zmir yak›n›nda yer alan Efes’e geldik. Etkinlik ran b›rakan büyük bir tiyatro vard›r.18. özgür düflünce ve bilimin ilk kez burada do¤mufl olmas›d›r. SINIF 57 .gov. Efes bir zamanlar deniz k›y›s›nda bulunuyormufl. MÖ 1000 y›llar›nda Yunanistan'dan Bat› Anadolu'ya geçen ‹yonlar. Ticaretle yo¤un bir flekilde u¤raflan Lidyal›lar.kultur. bugün bile görenleri hay2. 50 binin üzerinde izleyiciyi alabilecek kapasiteye sahiptir. Kral Yolu üzerinde yap›lan ticaret sayesinde do¤u ile bat› aras›nda kültürel etkileflim h›zlanm›flt›r.tr internet sitesine girerek Anadolu’da yaflayan uygarl›klara ait bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz. güçlü bir Lidya Devleti kurulmufltur. fiehir devletlerinin önemi. tüccarlar ve büyük toprak sahipleri. fl ‹yonlar›n bilim ve sanatta geliflmesinin nedenleri neler olabilir? ARAfiTIRINIZ www. söz Lidyal›lara ait ilk sahibi idi. ‹yon flehir devletleri aras›nda en bilinenleri ‹zmir Milet ve Efes'tir.Yeryüzünde Yaflam Lidya Uygarl›¤› Turumuzun bu dura¤›nda Bat› Anadolu’daki tarihî Sard (Sardes) kenti vard›. mimaride büyük eserler ortaya koymufllar. astronomi ve co¤rafya gibi pozitif bilimlerde önemli geliflmeler kaydetmifllerdir. ve Efes flehrinde. Bu tiyatro. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. alt›n para Lidyal›lar Sardes’ten bafll›yarak Mezopotamya’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu yapm›fllard›r. Babam›n “Sard denince ilk akl›na gelen para” demesi dikkatimi çekmiflti. sanat ve bilim alan›nda önemli geliflmelere neden olmufltur. Tales Anaksimenes gibi bilim adamlar›n›n çal›flmalar› ile özellikle felsefe. fikir. Bu bölgede MÖ 687 y›l›nda baflkenti Sardes (Sard) olan.

Devlet.20. Urartular. özellikle baflkentleri olan Tuflpa (Van) kenti ile Mezopotamya bölgesini görmek istiyordum. saraylar. yüzy›llarda en parlak dönemini yaflam›fl ve krall›kla yönetilmifl. Bu disklerin en s›k kullan›ld›¤› yerler. muhteflem kaleler. yans›tmaktad›r? ve 2. savafl tanr›s› Haldi idi. bunun için birçok sulama kanal› ve gölet infla etmifllerdir. Bu dönemde Do¤u Anadolu'da kayalar oyulmufl. Bu dilde. Urartular Türkçeye çok benzer bir dil ve çivi yaz›s› kullanm›fllar. Haldi'nin kutsal say›lan arabas›yla ordular›n önünden gitti¤ine inan›l›rd›. Bu tanr›lar›n içinde en önemlisi. çok tanr›l› bir inan›fllar› vard›. Urartulara ait bir kale (Van) Urartular›n. eyaletlere ayr›lm›fl ve her eyaletin bafl›nda bir vali görev yap›yormufl. çeflitli amaçlara hizmet eden küçük diskler de bulunmaktad›r.21. Urartular. Etkinlik 58 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite Urartu Uygarl›¤› Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu’da devlet kuran Urartular›n yaflad›¤› yerleri. SINIF . fl Urartular sulama kanallar› ve göletler yapmas› yaflad›klar› bölgenin hangi özelli¤ini ÖÇK Urartulardan kalma bir disk 2. 2. tap›naklar. Ancak bu bölge gezi program›m›zda belirledi¤imiz güzergah üzerinde olmad›¤›ndan Urartularla ilgili bilgilere ‹nternet üzerinden ulaflt›m. Bunun yan›nda günlük hayatta. Elde edilen buluntular içerisinde tunçtan yap›lm›fl. su tesisleri yap›lm›flt›r. köklere ekler getirilerek sözcükler türetilirmifl.22. süslü atlar›n koflum tak›mlar›d›r. özellikle mimarl›kta çok ileri bir düzeye ulaflm›fllard›r. Urartular. MÖ 8-7. hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ova ve akarsu boylar›nda tar›m yapm›fllar. Hititlerinkine benzer resim yaz›lar› da kullanm›fllard›r.2.

Bu kanunlar. Asurlular MÖ 612 y›l›nda y›k›lm›flt›r. kuzeyde Toroslardan. Mezopotamya. SINIF 59 . bir saati 60 dakikaya. Dicle ve F›rat ›rmaklar› taraf›ndan sulanan bereketli topraklarda geçmiflte çeflitli devletler kurulmufltu. “Hammurabi Kanunlar›” ile kanun yap›c› olarak ün salm›flt›r. yerlefltikleri yerlere sulama sistemi. MÖ 3500 bafllar›nda kurulan Ur. Asurlular›n MÖ 19001700 y›llar› aras›nda Anadolu’da pek çok pazar yeri kurdu¤u bilinir. Mezopotamya’da siyasi birlik kurmay› baflarm›fl. Sümerler. Babilliler ve Asurlulard›r. etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Babil ve Asurlularda ise yönetimin bafl›nda. Anadolu’ya çivi yaz›s›n› getirenler Asurlu tüccarlar olmufltur. güneyde Basra Körfezi’ne kadar uzanan bölgedir. Hammurabi. En büyük kral› Hammurabi’dir. MÖ 2000 y›llar›nda y›k›lm›fllard›r. Hammurabi Kanunlar›. haftay› 7 güne. daha sonraki yaflam› nas›l ilk temeli Mezopotamyal›lar atm›flt›r. bütün çevre ülkeleri üzerinde etkili olmufltur. daha çok tüccar bir kavim görünümündedir. zaptetti¤i flehirlere iyi yetiflmifl valiler göndererek iyi bir yönetici oldu¤unu göstermifltir. Sümerler. Astronomideki n›nda gerçeklefltirilen bulufllar. ‹nternet üzerinden Mezopotamya ile ilgili flu bilgilere ulaflt›: Mezopotamya. Lagafl ve Eridu gibi siteler (kentler) bu devletlerden baz›lar›d›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Geceyle gündüzü Tart›flma on ikifler saate. y›l› ise fl Anadolu ve Mezopotamya’da bilim ve sanat ala12 aya ay›rm›fllard›r. Bu tanr›lar için irili ufakl› tap›naklar yap›lm›flt›. çivi yaz›s› kullan›yordu. Sümerlerde siteler. Mezopotamya’da yarat›lan tarihin en eski ve en iyi korunmufl yaz›l› kanunlar›ndand›r. rahip krallarca yönetilirdi. Bunlar›n en önemlileri Sümerler. Mezopotamya devletleri. Asurlulara ait duvar kabartmas› Sümerler zaman ölçmeyi ö¤renmifller. dakikay› da 60 saniyeye bölmüfllerdir. o dönemin en ünlü destan›d›r. Tarihte ilk kez çivi yaz›s›n› kullanarak insanl›¤a ve bilimin geliflmesine büyük bir hizmette bulunmfllard›r. kanallar ve barajlar yapt›lar ve sulamaya dayal› bir tar›m gelifltirdiler. Uruk. G›lgam›fl Destan›. Dicle ve F›rat ›rmaklar›n›n aras›nda. Anadolu uygarl›klar› ile yak›ndan iliflkisi olan Mezopotamya uygarl›¤› hakk›nda da araflt›rma yapmak istedi. Bu kentler aras›nda ekonomik ve siyasal nedenlerle s›ks›k savafllar yap›lm›flt›r. Mezopotamya dinleri çok tanr›l› bir inanca sahipti. Babil’in Asma Bahçelerinin temsilî resmi Asurlular. ayn› zamanda en yüksek rahip görevine de sahip olan kral bulunurdu.Yeryüzünde Yaflam Mezopotamya Uygarl›klar› Ebru. MÖ 2000 y›l›nda Mezopotamya’da çok büyük ve çok teflkilatl› bir devlet kurdular. Babilliler. da ilk flehir devletlerini kurmufllard›r.

Tarih öncesi ça¤larda insanlar. Yurdumuzun k›y› bölgelerinde ya¤›fl›n iç kesimlere göre daha fazla olmas›n›n nedenleri nedir? 7. Mezopotamya bölgesi neden ilk yerleflim yerlerinden biri olarak seçilmifltir? 60 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Frig. Ünite Yukar›daki haritada görüldü¤ü gibi üç taraf› denizlerle çevrili olan Anadolu topraklar› da ve Mezopotamyada tarih boyunca Hitit. fl Yukar›daki harita üzerinde Anadoluda kurulan ilk uygarl›klar›n yerlerini inceleyiniz. Türkiye'nin Dünya üzerindeki yerinin önemini belirtiniz.2. Dünya'n›n bütününü ayn› büyüklükte bir düzlem üzerine çizmek mümkün mü? Neden? 2. fl Mezopotamya uygarl›klar›n›n yafland›¤› yerlerin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. SINIF . fl Buralar›n co¤rafi özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Anadolu da farkl› dönemlerde pek çok uygarl›klar›n kurulmas›n›n nedenlerini aç›klay›n›z. 6. Ölçme ve De¤erlendirme A. 4. 1. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. ‹yon ve Urartular gibi pek çok uygarl›¤›n kesiflti¤i bir yerde bulunmaktad›r. Fiziki haritalardan neler ö¤renebiliriz? 3. Lidya. K›ta ve okyanuslar›n adlar›n› flema hâlinde gösteriniz. Anadolu da kurulan uygarl›klar›n birbirinden etkilenmesinin nedenleri neler olabilir? 9. geçimini nas›l sa¤l›yorlard›? 8.

. Afrika B...... Paraleller D...000 C. Sümerler B.. azal›r.... Urartular Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹yonlar D.. Avustralya C. 1/500... ile .. Tarih.000 B.... Türkiye.... 7. Urartular 9. 3.. 1. 2.. Türkiye'de görülen iklim üzerinde etkili de¤ildir? A. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. 1/50.......... Amerika D..... Eksen B....... Kayalar›n oyularak bar›nak yap›lmas› B. Il›man iklim 5.... avc›l›k..... S›cak iklim D... bulunmas›yla bafllar. C...... s›cakl›k..000 D... Afla¤›daki kavramlardan hangileri bir yerin konumunu belirlemede kullan›lmaz? A... ad› verilir. Afla¤›dakilerden hangisi.. Antarktika 3. Yükseklik B.......... olarak adland›r›l›r.... Kutuplarda yaflayan yerli halka ... Asya. Yaflad›¤›n›z yeri daha ayr›nt›l› görebilmeniz için afla¤›daki ölçeklerden hangisi ile çizilen haritay› kullanmam›z gerekir? A.. Dünya üzerine çizilebilecek en büyük daire . Hititler C... . Karasal iklim 7. Paray› bulan ilk uygarl›k .......... afla¤›dakilerden hangisidir? A. d›r. Lidya.. 1/100. Ekvator. ‹nsanlar›n av ve toplay›c›l›k yapmas› 8..... So¤uk iklim B.. Amerika. Da¤lar›n uzan›fl› C...... SINIF 61 .... 1/1. Meridyenler 4.. Denizlerin etkisi 6..... Yurdumuzun iç kesimlerinde etkili olan iklim afla¤›dakilerden hangisidir? A.000 2..000... Eskimo. Ülkemizde k›y› bölgesinden iç kesimlere do¤ru gidildikçe . ölçek 1. Thales (Tales). afla¤›daki iklim türlerinden hangisinin etkisindedir? A.. Afla¤›daki devletlerden hangisi Anadolu'da ‹lk Ça¤da kurulan devletlerden biri de¤ildir? A.. denir.. yaz›n›n.. ‹yonlar D. Ekvator C.... höyük tan›m› ile ilgilidir? A.. ya¤›fl... Akdeniz iklimi C.. Göllerin derinli¤i D. Türkiye... 5. Y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile oluflan tepeler C.. ‹nsanlar›n yerleflik hayata geçmesi D.Yeryüzünde Yaflam B...... So¤uk iklim D..... Karadeniz iklimi B....... ....... Paray› icat eden kavim.. Avrupa. 6. Afla¤›dakilerden hangisi ülkemize en uzak olan k›tad›r? A...... Haritas› yap›lacak yerin belirli bir oranda küçültülmesine ... Kutup iklimi C.. 4...... Afla¤›dakilerden hangisi... k›talar› aras›nda yer al›r.... Frigler B... Lidyal›lar C..... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz...

SINIF .3. ÜN‹TE ‹pek Yolu’nda Türkler Atalar›m› Tan›yorum Bozk›rda Yaflam Kutsal Görev ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› ‹lk Türk-‹slam Devletleri Yaflayan De¤erlerimiz Sanata Vurulan Türk Mührü 62 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Dinlerin toplum yaflam›nda ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu araflt›r›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Bir devletin ba¤›ms›zl›¤›n›n korunmas›nda ordunun rolü sizce neler olabilir? Aç›klay›n›z. Araflt›r›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sizin çevrenizde hangi günlerde kutlamalar yap›l›yor? Sizce bu törenler neden yap›l›yor? Düflüncelerinizi not ediniz. 7. Kültürlerin gelecek nesillere aktar›lmas›nda gelenek ve göreneklerin etkilerini araflt›r›n›z. Dünya iklim haritas›ndan yararlanarak Orta Asya’n›n ikliminin burada kurulmufl olan Türk devletlerinin yaflant›s›na etkileri hakk›nda düflüncelerinizi aç›klay›n›z. 6. Türklerin Müslüman olmalar›ndan sonra sanat anlay›fllar›nda meydana gelen de¤ifliklikleri araflt›r›n›z. Bu bölgelerde günümüzde hangi devletlerin bulundu¤unu ö¤reniniz. 8. 9. 5. Destanlar›n toplumlar›n hangi özellikleri hakk›nda bilgi verdiklerini araflt›r›n›z. 10. Tarihte ‹pek Yolu olarak bilinen güzergaha neden bu ismin verildi¤ini araflt›r›n›z. 4. 2. Karahanl›lar. SINIF 63 . 3. ‹slam toplumu ile Türkler aras›ndaki ilk iliflkiler nas›l bafllam›flt›r. Gazneliler ve Büyük Selçuklular›n kurulduklar› bölgeleri harita üzerinde inceleyiniz.

Türk beyleri ile evlenen Çin prensesleri. üç gümüfl ok buldular. Mete Han güçlü bir ordu kurup Asya'daki K›rg›zlar d›fl›ndaki bütün Türk boylar›n› Hun yönetimi alt›nda toplad› ve Çinlilerle savaflt›. Sizlere de yurdumu veriyorum. hay›rl› olsun! Gök Tanr›. Dedi ki "Ey o¤ullar. Ünite Atalar›m› Tan›yorum ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM öge • devlet • vatan • kut • ça¤ Türklere ait destanlardan hangilerini biliyorsunuz? Sizce konusu en ilginç olan› hangisi? Sosyal bilgiler dersi için 6-A s›n›f›nda grup çal›flmas› yapan Aykut. düflünde bir alt›n yay ve üç gümüfl ok gördü. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. günlerden bir gün. Ay Han ve Y›ld›z Han. ‹lk olarak söz hakk›n› O¤uz ald›: – Arkadafllar! Ben size Orta Asya’da kurulmufl ilk Türk devletlerinden biri olan Büyük Hun Devleti'ni anlataca¤›m. bol bol avland›ktan sonra. Çok ok att›m. "Ey büyük kardefller. Teoman'dan sonra yerine büyük o¤lu Mete Han geçti (MÖ Çin Seddi 209). Çinliler. düflümde gördüklerimi yerine getirsin! Diledi¤i yeri sana versin!” O¤uz Han. Gök. O⁄UZ KA⁄AN DESTANI O¤uz Ka¤an'›n yan›nda. yay sizin olsun!" Gök Han. üç o¤lu da bat›ya gitti. bize Türk sald›r›lar›n›n çok fazla oldu¤unu göstermektedir. Yurdumuzun üzerinde bilgelik ve bahtiyarl›kla yaflay›n.3. Ö¤üdünü dinledi. Alt›n yay. Yay› üç parça etti. Oklar› onlara pay edip "Ey küçük kardefller. bundan sonra Ulu Kurultay'› toplad›. siz bat›ya gidin!" Bunun üzerine O¤uz Han'›n üç o¤lu do¤uya. Çin Seddi'nin 2200 km uzunlu¤unda olmas›. bu oklar sizin olsun!" O¤uz Han. Anlay›fll› ve do¤ru bir adamd›. Gücümü yitirdim. bol bol avland›ktan sonra. Üç gümüfl ok da kuzeye do¤ru gidiyordu. Gün Han. yurdunu o¤ullar›na pay etti. Da¤ ve Deniz. O¤ullar›n› toplad›. Halk› da ça¤›rd›. gün do¤usundan gün bat›s›na dek uzan›yordu. Oklar› ald›lar. Ay ve Y›ld›z. yolda. Türklerin sald›r›lar› karfl›s›nda Çinliler ünlü Çin Seddi'ni yapt›lar. siz do¤uya var›n. dedi. Gök Tanr›'n›n buyru¤undan ç›kmay›n. Ulu¤ Türk. Y›lmaz Öztuna. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. Gün. Kocad›m. yolda bir alt›n yay buldular. fl Destana göre Hunlardaki devlet yönetimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 64 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bilgeli¤ini övdü. Büyük Tarih Ansiklopedisi 2. O¤uz ve Attila haz›rlad›klar› ödevlerini arkadafllar›na anlatmaya bafllad›lar. Gök Tanr›'ya borcumu eda ettim. SINIF . Düflte gördüklerini O¤uz Han'a anlatt›: "Ey Hakan’›m. dedi. Dedi ki "Ey o¤ullar›m! Gönlüm av diliyor. Herkese dan›fl›ld›. Esen kal›n!" Sonra gök gözlerini kapatt›. s. Ad› "Ulu¤ Türk" idi. dedi. Ulu¤ Türk'ün sözlerini çok be¤endi. Gök Tanr›'n›n sana verdikleri. boz saçl› çok bilge bir kifli vard›. K›l›ç sallad›m. Ya¤›lar›m› (düflmanlar›m›) a¤latt›m. Dostlar›m› güldürdüm. Devlet merkezi Ötüken olan Hunlar. Yay› ald›lar. O¤uz Han. Ata bindim. • kültürel as • Ortak Mir y ta ul • Kur Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinden biri Büyük Hun Devleti'dir. uykudan uyand›. Mete Han'›n ölümünden sonra Hunlar bir süre daha Asya'daki varl›klar›n› devam ettirdiler. Türkleri savafl yoluyla yenemeyeceklerini anlam›fllard›. çok yaflad›m. ak sakall›. O¤uz Han sevindi. 516-517’den k›salt›larak al›nm›flt›r. Çok savafllar gördüm. Da¤ Han ve Deniz Han. Hunlar›n bilinen ilk hükümdar› Tuman (Teoman)'d›r. Ulu¤ Türk. beyleri birbirlerine düflürdülerdir. özellikle Çinlilerle mücadele ettiler. Bu nedenle "Böl ve Yönet" uygulamas›yla Büyük Hun Devleti'ni y›kmay› baflard›lar. Orta Asya’daki Türk topluluklar›n›n yaflam tarz›n› konu alan afla¤›daki destan› okuyarak ilgili soruyu cevaplay›n›z. O¤uz Han sevindi.

.‹pek Yolu’nda Türkler Hun Devleti. bat›da Hazar Denizi. bol bitkili ve ormanl›k bölge olarak bilinen Ötüken'de bugün baz› kal›nt›lar yer almaktad›r. • Kavimler Göçü ile ‹lk Ça¤ sona erdi. Ötüken'de oturmak. Biliyor muydunuz? Büyük Hun Devleti Türklerin ilk ana yurdu olan Orta Asya'n›n. adamlar›n›n suikastleriyle de¤il. bakiyeyi (kalanlar›) de ya¤ma edecek. s. Avrupa Hun Devleti bir süre sonra y›k›ld› (476). güneyde Hindikufl Da¤lar›. daha sonra ise Bat› Roma ‹mparatorlu¤u üzerine seferler yapt›.. Bilgi Kutusu ÖTÜKEN Bugün Mo¤olistan'da yer alan Ötüken. Hunlar›n bask›s›na dayanamayan Avrupa'daki kavimler birbirine bask› yaparak yer de¤ifltirdi. Devletin en ünlü hükümdar› Attila'd›r.. Balamir komutas›nda Hazar Denizi'nin kuzeyinden bat›ya do¤ru ilerlemeye bafllad›lar. Il›man iklimli. Bir süre sonra buradaki Hunlar. do¤uda Kingan Da¤lar›. burada Avrupa Hun Devleti (Bat› Hun Devleti)'ni kurdu. Her iki Roma ‹mparatorlu¤u’nun birçok flehrini istila ederek korkuttu.. kuzeyde ise Sibirya ovalar› ile çevrili bir bölge oldu¤unu biliyor muydunuz? Kavimler Göçü Büyük Hun Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra Hunlar da¤›ld›.. • Roma ‹mparatorlu¤u Bat› ve Do¤u Roma olmak üzere ikiye ayr›ld›.. Kuzey ve Güney Hunlar olarak MS 48 y›l›nda ikiye ayr›ld›.161 (K›salt›larak düzenlenmifltir. En kahraman milletin efendisi. Düflmanlar›n›n sald›r›s› neticesinde de¤il. Bunlar. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. Avrupa Hun Devleti Avrupa Hun Devleti. (375) • Bu göçlerin sonunda Tuna Nehri boylar›na kadar gelen Hunlar.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Nuri Yaz›c›. Kuzey Hun Devleti’ne Çinlilerle ifl birli¤i yapan Sienpiler. SINIF 65 .” Dr. Güney Hun Devleti’ne ise Çinliler son verdi. Orhun Irma¤› ile Selenga Irma¤›'n›n Tamir kolu aras›ndad›r. Kavimler Göçü sonunda. Türk milleti için refah ve mutluluk iflareti kabul edilmekte idi.. Hunlar›n bir bölümü.1. milletinin gö¤sü üzerinde en küçük bir ac› duymadan öldü. diye korkarlar iken onlara af ile muamele etti... Balkafl Gölü ile Aral Gölü aras›ndaki topraklarda yaflamaya devam etti. Ural Da¤lar›ndan Tuna Nehri'ne kadar uzanan Orta ve Do¤u Avrupa topraklar›nda kuruldu. Etkinlik "Muncuk'un o¤lu Attila.. Daha sonra Bat› Roma y›k›ld› (476). Got tarihçesi Jordenes Atilla ile ilgili flunlar› yazm›flt›r: ÖÇK 3. Attila önce Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u. Avrupa'n›n siyasi haritas›n›n de¤iflmesine neden olan ve toplumlar› etkileyen bu olaya tarihte Kavimler Göçü denir (375).

Türkler. Çare bulmak için kurultay topland›. at. öküz ve koyun buldular. Düflman. Çad›rlar› al›nd›. Kay› Han'›n çok çocu¤u oldu. ‹l Han'›n. Bunu k›skanan yabanc› kavimler birleflerek Türklerin üzerine yürüdü. Ergenekon Destan› Türk illerinde Türklere bafl e¤meyen bir yer yoktu. Türkler. Y›lmaz Öztuna. dediler. Kay› ile Dokuz O¤uz. Ergenekon'dan ç›kmak için yol arad›lar fakat bulamad›lar. Türk yurduna geldiler. Gafil avlanan Türkler. Fakat on gün geçmeden bir gece. Ergenekon'da kald›lar ve ço¤ald›kça ço¤ald›lar. ikisi de kad›nlar› ile beraber atlara atlay›p kaçt›lar. 66 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. düflmana esir düflmüfllerdi. Hepsi teker teker öldürüldü. Ergenekon ad› verilen yere yerlefltiler. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1.. Bir tek ev kurtulamad›. yenik düfltü. ‹ki Türk prensinin. bir tanesi d›fl›nda. Bu iki han›n çocuklar›. Da¤lar›n aras›ndan yol izleyip bulal›m. üstün geldi. Ünite Afla¤›da verilen destan› okuyarak “Türklerin ba¤›ms›z yaflama” özelli¤i ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. Düflmanla vuruflal›m!" Kurultay bu karar› al›nca Türkler. çad›rlar›n› ve sürülerini bir yere toplad›lar. Göçüp Ergenekon'dan ç›kal›m.3. Büyüklerin hepsi k›l›çtan geçirildi. fl fl fl fl Yukar›da bir bölümü verilen Ergenekon Destan› hangi Türk devleti ile ilgili olabilir? Destanda söz edilen Demircinin önerisi ne olabilir? Türkler. a¤›rl›klar›n› b›rak›p kaçt›lar. hepsi öldü. "Kay›" ad›n› tafl›yan bu o¤ul. Bu yenilgiden sonra yabanc› kavimlerin hanlar› ve beyleri av yerinde toplan›p konufltular "Türklere hile yapmazsak sonunda iflimiz yaman olur. Küçükler kul yap›ld›. Çevresine hendek kaz›p beklediler. gere¤i odur ki da¤lar›n içinde insan yolu düflmez bir yer izleyip otural›m. Bizim yurdumuz da eskiden o yerlerde imifl. Burada düflmandan kaç›p gelen birçok deve. Türklerin bafl›nda. Fakat bu u¤ursuz vuruflmada. Dediler ki "Atalar›m›zdan iflittik. Çocuklar› çoktu." dediler. O zaman bir demirci dedi ki "Bu da¤da demir madeni var. s. Dört yüz y›l sonra kendileri ve sürüleri o kadar fazlalaflt› ki Ergenekon'a s›¤maz oldular. ‹l Han vard›. Düflman gelince vuruflma da bafllad›. "Bunlar›n vuruflma gücü bitti. güzel yurtlar varm›fl. "Dört taraftaki illerin hepsi bize düflman. Sürülerini al›p da¤a do¤ru göçtüler. o y›l evlenmiflti. kaç›yorlar!" deyip. SINIF . Ergenekon d›fl›nda her kim bize dost olursa onunla görüflelim. zamanla Ergenekon'da çocuklar› ço¤ald›. Sonunda Köktürkler. arkalar›na düfltüler. Ergenekon d›fl›nda genifl ülkeler.” dediler. Dokuz O¤uz Han'›n daha az çocu¤u do¤du. bulunduklar› yerden nas›l ç›km›fl olabilirler? Ergenekon adl› yeri resimlemek isteseniz nas›l resmederdiniz? Defterinize çiziniz. Türkleri görünce birden döndü. bask›na u¤ram›fl gibi. "Dokuz O¤uz" ad›nda bir de ye¤eni vard›. 202’den k›salt›larak al›nm›flt›r.. O gün vurufluldu. Amaçlar› öç almakt›. Tan a¤ar›nca.

Köktürk kültürel birli¤inin bozulmas›na yol açm›flt›r. s. Kutluk Devleti'nin en parlak dönemi Bilge Ka¤an zaman›d›r. kendilerinin ayn› kandan olduklar›n› düflünecekler ve bu kabiliyetle kimseye boyun e¤meyeceklerdir. kardefli Kül Tigin ise ordu komutan› idi. Kardefli ‹stemi'yi ülkesinin bat› bölümüne Yabgu olarak atad›. do¤unun (Merkezin) egemenli¤ini tan›mad›. Türk tarihinde ilk Türk ad› ile kurulan devlettir. sonunda Kutluk ad›ndaki bir kahraman önderli¤inde ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar (682). Basmil ve Karluklar ayaklanarak ‹kinci Köktürk Devleti'ne son verdiler (744). Bu durum olumlu ve olumsuz sonuçlar do¤urdu. Ba¤›ms›zl›¤a al›flk›n olan Türkler. Onun ölümünden sonra (734) devlet zay›flad›. Kutluk Ka¤an Ötüken'i devletine merkez yapt›. devlet baflkan›. Bilge Ka¤an. Türklerin kontrolüne girdi. fl Atatürk’e göre Türk çocu¤u atalar›ndan hangi Türk kabiliyet (yetenek) ve kudretinin (gücünün) tarihteki baflar›lar› meydana ç›kt›kça bütün Türk çocuklar› kendileri için laz›m olan at›l›m kayna¤›n› o tarihte bulabileceklerdir. Bunun sonucu 582 y›l›nda Do¤u Köktürk Devleti ve Bat› Köktürk Devleti olmak üzere ikiye ayr›ld›. Bumin Ka¤an ölünce yerine o¤lu Mukan Ka¤an hükümdar oldu. dedi. Bilge Ka¤an döneminde de vezirlik görevine devam etti. Türkler karfl›s›nda askerî yönden baflar›l› olamayan Çinlilerin k›flk›rtmas› sonucu devletin bat› bölümünü yöneten Tardu. kültürel yaflamlar›n› da etkiledi. Bu devlet ikinci Köktürk Devleti olarak bilindi¤i gibi kurucusunun ad›ndan dolay› Kutluk Devleti olarak da adland›r›lmaktad›r. Çinlilere karfl› baflar›lar kazanarak devletin topraklar›n› geniflletti. Bumin Ka¤an. Türklerin ‹pek Yolu nedeniyle komflular› ile olan iliflkileri. her f›rsatta isyan ettiler. Bilgi Kutusu II. Uygur. M. Türk çocuklar› bu tarihten ba¤›ms›zl›k fikrini kazanacaklar. 359) özellikleri almal›d›r? ÖÇK 3. harikalar yaratan adamlar› ö¤renecekler. ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletlerle siyasi ve ekonomik iliflkiler geliflti. devleti Köktürk Devleti ‹stemi Yabgu ile birlikte yönetti. Köktürk Devleti Çin egemenli¤inde yaflamak istemeyen Türkler. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Tonyukuk ve Kül Tigin'in ölümünden sonra Bilge Ka¤an devleti tek bafl›na yönetti. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. o büyük baflar›lar› düflünecekler. SINIF 67 . de¤erli devlet adam› vezir Tonyukuk idi. Onun en önemli yard›mc›s›. Bu durum. 552 y›l›nda kurulan bu devletin kurucusu Bumin Ka¤an'd›r. Tecrübeli devlet adam› Tonyukuk. Bu dönemde ‹pek Yolu. Daha sonra Bat› Köktürk Devleti de Çin egemenli¤ine girdi 659). Bir süre sonra Do¤u Köktürk Devleti Çin egemenli¤ine girdi (630). Köktürkler döneminde ise Ta-po Ka¤an Mani dinini ve bu dinin temsilcilerini koruma alt›na ald›. Mukan Ka¤an. Kutluk Ka¤an. Hatta bir Mani dini tap›na¤› yapt›rd›. ‹pek Yolu hakimiyetini ele geçirme mücadelesi savafllar›n yaflanmas›na yol açt›. Orta Asya'daki bütün Türk boylar›n› egemenli¤i alt›nda toplad›.‹pek Yolu’nda Türkler O¤uz'un sunumunu tamamlamas›ndan sonra söz alan Aykut: – Arkadafllar.2. Köktürk Devleti. Devletin merkezi Ötüken'dir. ben de sizlere Köktürkleri anlataca¤›m.

fl Sizce Bilge Ka¤an’›n yapt›klar›n› anlatmas›n›n amac› ne olabilir? fl Yukar›daki metinden yararlanarak dönemin ekonomik yap›s› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 68 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Orhon Yaz›tlar›. gündüz oturmad›m. 70-71. kardeflim Kül Tigin ile iki fiad ile birlikte ölesiye yitesiye çal›flt›m çabaBilge Ka¤an Kitabesi lad›m. yüzy›l›n bafllar›nda ikinci Kök Türk Devleti hükümdar› Bilge Ka¤an-Kandesi Kültigin ve bilge vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. Öylece çal›fl›p çabalay›p birleflik halk› atefl ile su gibi birbirlerine düflman etmedim. Ondan sonra tanr› öyle buyurdu¤u için baht›m ve talihim oldu¤u için ölecek halk› diriltip doyurdum.” Talat Tekin. Babam›z›n ve amcam›z›n kazanm›fl olduklar› halk›n ad› san› yok olmas›n diye Türk halk› için gece uyumad›m. SINIF . Prens iki flad ve kardeflim Kül Tigin ile konuflup anlaflt›k. Halk› besleyip doyuray›m diye kuzeyde O¤uz halk›na do¤uda k›tay ve Totab› halklar›na do¤ru güneyde de Çin’e do¤ru on iki kez sefer ettim savaflt›m. Ben kendim hakan olarak tahta oturdu¤umda. “Ben hiç de zengin ve refah içerisinde yaflayan bir halk üzerine hükümdar olmad›m. Bilge Ka¤an. derlenmifltir. s. Tam tersine karn› aç s›rt› ç›plak yoksul ve sefil bir halk üzerine hükümdar oldum.3. güçlü hakan› olandan iyi k›ld›m. Dört bucaktaki halklar› hep kendime tabi k›ld›m. Türk tarihinin bilinen ilk yaz›l› kitabesi olmas› nedeniyle Türk tarih ve kültür araflt›rmalar›nda önemli bir eserdir. fakir halk zengin k›ld›m az halk› çok k›ld›m güçlü devleti olandan. her yere gütmüfl olan halk yayap yap›ldak ve öle yite dönüp geldi. Ç›plak halk› giyimli k›ld›m. Ünite Bilge Ka¤an Kitabesi’nden Orhun yaz›tlar› 8. Türk halk›n› düflmans›z k›ld›m bu halklar›n hepsi bana tabi oldular.

Kaya giderse Türk illerinden bahtiyarl›k da giderdi. Türk vatan›ndaki kufllar. Yeni Türk hakan›. Bu prenses. Beflbal›k flehrini kurdular. Sonunda Beflbal›k flehrinin bulundu¤u ülkeye vard›lar. Çinli prensesin etkisinden kurtulamayan ve millî duygular› azalan hakan. Bundan yedi gün sonra da hakan öldü. Birer birer Çin'e tafl›d›lar. Bu baflar›. Türk ülkesinin esenli¤i buna ba¤l›yd›. milletinin bu inan›fl›na de¤er vermedi. Nerede durmak isterlerse göç etmeyi buyuran ayn› kutsal sesi duydular. prenseslerine karfl›l›k. "Tanr› Da¤›" ad›nda baflka bir da¤ ve onun güneyinde de "Kutlu Da¤" ad›n› tafl›yan büyük bir kaya vard›. bereketsizlik bafllad›. Çünkü Türklerin kutsal tafl› ele geçirilmiflti.3. Nihayet Bögü Ka¤an'›n çocuklar›ndan biri. Kutsal tafl.‹pek Yolu’nda Türkler “ Atilla Arkadafllar. Uygur Türkleri. Göç Destan› Bir gün. ben de sizlere Uygurlar hakk›nda bilgi verece¤im” diyerek söze bafllad›. Tanr›'dan gelen bu iflaret üzerine. Türk hakanlar› tahta oturduktan bir süre sonra ölmeye bafllad›lar. huzursuzluk. hatta konuflmas›n› bilmeyen küçük çocuklar. Onun zaman›nda Türk illerinde evcil ve vahfli bütün hayvanlar. Uygur taht›na yeni bir hakan oturdu. Çin elçileri. Bu hakan. Parçalar› arabalar›na koydular. 233’ten k›salt›larak al›nm›flt›r. hayvanlar ve bitkiler. Türk milletinde rahats›zl›k. bu kayaya ba¤l›d›r. y›rt›c› ve uysal bütün kufllar. göç!" diye ba¤›rmaya bafllad›lar. Yeniden. Bak›c›lar dedi ki "Hatun Da¤›'n›n bahtiyarl›¤›. O çevrede kutsal say›lan. saray›n› Hatun Da¤›'nda kurdu. Türk Devleti'ni güçsüz k›lmak için bu kayay› yok etmeli!" Bunun üzerine Çinliler. yurt içindeki bu tafl parças›n›n Çinlilere verilmesinde bir sak›nca görmedi. bak›c›larla beraber geldiler. Olay. güçlü bir Türk devleti do¤du ve Büyük Türk Hakanl›¤›'n›n flanl› geleneklerini devam ettirdi. s. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. Türk ülkelerinin üzerinden felaket rüzgârlar› geçti. Türk taht›na ç›kt›. Onun için Çinliler. Y›lmaz Öztuna. kolayca götürülemeyecek derecede büyüktü. bütün Çin'i sevindirdi. Burada göç emreden sesler kesildi. Odunlara atefl verdiler. Hâlbuki bu kaya kutsald›. SINIF 69 . kayan›n çevresine odundan tepeler yapt›lar. fl Yukar›daki metinde Türk kültürüne ait hangi unsurlardan söz edilmektedir? ÖÇK 3. büyük yank›lar yapt›. yurtlar›n› b›rak›p gittiler. bu kayay› istediler. kendi dilleriyle bu kayan›n gidifline a¤lad›lar. Çinlilerle yap›lan savafllara bir son vermek için o¤lu Gal› Tekin'e "Kiyu-Liyen" ad›ndaki Çin prensesini almay› düflündü. Tafl› iyice k›zd›rd›ktan sonra. üzerine keskin sirke dökerek parçalad›lar. ‹lk önce Göç Destan› hakk›nda bilgi verdi. "Göç. Bu illerde durdular.

M. Bilim ve sanatta önemli eserler verdiler. Kemal ATATÜRK Mani dinine göre hayvani g›dalar yemek ve insan vücuduna zarar (Atatürkçülük 1. Ünite Uygur Devleti Asya Hunlar›n›n soyundan gelen Uygurlar. 359) verecek içecekler yasakt›. s. yerleflik hayata geçerek tar›mla u¤raflt›lar.3. fl Atatürk yukar›da 780 y›l›nda ka¤an olan Baga Tarkan'›n ölümünden sonra ülke. K›rg›zlar›n 840 y›l›ndaki sald›r›lar› sonucu da cuklar›na hangi mesaj› devlet y›k›ld›. Moyen-Çor Ka¤an döneminde. Karabalgasun'u merkez yapt›. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bir süre Basmil Ka¤anl›¤›’n›n idaresinde yaflad›lar. Bu dinin etkisi ile zamanla savaflc› özelliklerini kaybeden uygurlar konargöçer yaflam tarz›n› b›rakt›. Bu devletler. 13. büyük olur. Bögü Ka¤an döneminde Uygurlar. Bugün Uygurlar. Uygurlar. Uygur Devleti’nin y›k›lmas›ndan sonra Kansu ve Turfan Uygur devletleri kuruldu. Çin'in Sincan-Uygur özerk bölgesinde varl›klar›n› sürdürmektedirler. vermektedir? Aç›klay›n›z. verilen sözü ile Türk çokar›fl›kl›klar içinde kald›. 745 y›l›nda da bu ka¤anl›¤a son vererek kendi devletlerini kurdular. Mani dinini kabul ettiler. SINIF . 70 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yüzy›lda Mo¤ollar›n egemenli¤i alt›na girdi. Müslüman Araplarla Çinliler aras›nda 751 E¤er bir millet büyükse y›l›nda yap›lan Talas Savafl›'ndan yararlanarak Tar›m Havzas›’n› kendisini tan›makla daha ele geçirdiler. da¤›lan Türk birli¤ini yeniden sa¤lad›lar. Devletin kurucusu Kutluk Bilge Kül Ka¤an.

Uygurlara ait kent kal›nt›s› Bir Uygur Freski fl Yukar›daki foto¤raflar uygurlar›n hangi alanda gelifltiklerini göstermektedir? Biliyor muydunuz? Türk ad›n›n geçti¤i ilk tarihsel metin olarak kabul edilen Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabelerinde yer alan sözlerin baz›lar› flunlard›r: “Tanr› istedi¤i için Ka¤›nl›k taht›na oturdum” “Türk milleti’nin’ ad› san› yok almas›n diye özümü o Tanr›. eyer gibi çeflitli el sanatlar› günümüze kadar ulaflm›flt›r. an›t. Özellikle hal›. Bu devletlerin siyasal.” “Ondan sonra o¤ullar› ka¤an olmufl” fl Yukar›daki bilgi kutusunda Türk kültürüne ait nas›l bir ç›kar›mda bulunabilirsiniz? Uygur Türklerinde dokumac›l›¤›n önemli bir yeri vard›r. SINIF 71 . kilim. benim ve grup arkadafllar›m›n anlatt›¤› gibi Türkler tarih boyunca güçlü ve köklü devletler kurmufllard›r. Ka¤an oturttu. Eyer örtüsü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. eser ve yaz›tlar bulunmaktad›r.‹pek Yolu’nda Türkler Son sözü O¤uz ald›. fl Uygurlarda dokumac›l›¤›n geliflmesinin nedeni sizce neler olabilir? fl Asya fiziki haritas›ndan yararlanarak ilk Türk devletlerinin kuruldu¤u bölgenin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. sosyal. – Arkadafllar. ekonomik ve kültürel yaflamlar›na ait günümüze kadar ulaflm›fl ve dünya ortak miras› say›lan pek çok destan.

heykel ve freskler. hakan. Hükümdar›n efli de yönetimde söz sahibi idi. Köktürk ve Uygur Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Devlet Yönetimi ‹lk Türk devletlerinin bafl›nda bulunan hükümdar. Kül Tigin ve Vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir.3. Türklerde hayvan figürleri ‹lk Türk devletleri dönemine ait k›l›çlar ! Türklerin kültürel yaflamlar›n›n (inanç. ! Türklere ait bir süvari heykeli 72 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. giyim kuflam. törelere ve hükümdarlar›n buyruklar›na göre yönetilirdi. edebiyat. ka¤an. kendilerine ait bir alfabesi de vard›r. Köktürk alfabesi ile yaz›lm›flt›r.) oluflumunda yaflad›klar› Orta Asya’n›n izleri görülmektedir. SINIF Uygurlara ait bir fresk . Din ve ‹nan›fl ‹lk Türk devletleri dönemine ait dokuma. Bunlardan O¤uz Ka¤an. k›l›ç. Hükümdarl›k. han unvanlar›n› kullan›rd›. Kitap basma tekni¤ine sahip olan Uygurlar›n. Ergenekon ve Türeyifl Destan› en ünlüleridir. babadan o¤ula geçerdi. Türklerde yaflam tarz›n› yans›tan destanlar da vard›r. askerlik vb. Devlet iflleri. Devlet. Yaz›. Bunlar Bilge Ka¤an. hâlâ varl›¤›n› korumaktad›r. Ünite Hun. kurultay ad› verilen bir mecliste görüflülürdü. Dil ve Edebiyat ‹kinci Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabeleri.

Bunlar›n duvarlar› çeflitli resimlerle süslenmifltir. Türkler. Orta Asya'daki mezar kal›nt›lar›d›r. evlilik ile kurulurdu. Ölülerini ise yu¤ ad› verilen bir törenle gömerlerdi. üstü toprak ve tafllardan örülmüfltü. Geçimlerini genellikle hayvanc›l›kla sa¤larlard›. ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömerlerdi. Yerleflik hayata geçtikten sonra tar›m ve ticaretin önemi daha da artm›flt›r. s. Türklerde aile.‹pek Yolu’nda Türkler Sosyal Yaflam Türkler. Uygurlar Döneminden itibaren saray ve tap›naklar yapm›fllard›r. topra¤›n üstünde bir tümsek gibi dururdu. at koflumlar› ve k›l›çlarda göstermifllerdir. Orhun kitabeleri Bilgi Kutusu Kurgan Kurganlar. Bunun yan› s›ra fiamanizme inananlar da vard›. ! Bir Uygur minyatürü Bir balbal›n üst bölümü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçmifllerdir. Mezarlar›n bafl›na balbal ad› verilen tafllar dikerlerdi. Din ve ‹nan›fl Türkler aras›nda Gök Tanr› inanc› yayg›nd›. Dr. toplumun temeli kabul edilir. ‹çinde mumyalanm›fl ceset ve ölünün eflyalar› bulunurdu. Türkler ölümden sonraki yaflama inan›rlar. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. Dokumac›l›k. Yayg›n kutlanan bayram ise bahar›n geliflini müjdeleyen Nevruz idi.21 Balballar ve freskler. demir ifllemecili¤i ve hal›c›l›k oldukça geliflmifltir. Türkler sanat anlay›fllar›n› kemerler. SINIF 73 . Türk sanat›n›n bir göstergesidir. Nuri Yaz›c›. a¤aç kütüklerinden yap›lm›fl. Bunlar›n törenlerini yöneten kiflilere flaman ad› verilirdi. silahlar. Bilim ve Sanat ‹lk Türk devletlerinde bilim alan›nda yap›lan çal›flmaya en iyi örnek "On ‹ki Hayvanl› Türk Takvimi"dir. Bu durum Türklerin gök bilimi alan›nda çal›flt›klar›n› göstermektedir. Sosyal yaflamda flenlik ve bayramlar›n önemli bir yeri vard›. ilk dönemlerde konargöçer bir yaflam sürüyorlard›. Yaklafl›k bir oda geniflli¤inde. Üst k›sm›.

Onlar milattan 2000 y›l öncesinden itibaren fethettikleri her yere at› da beraberlerinde götürmüfltür. Türklerin binicili¤e verdikleri önemi gösteren kay›tlarla doludur. hakan.. Attan. . deve. yaln›z Asya’da binici bir millet olarak tan›nm›fl de¤ildir. Ünite Bozk›rda Yaflam ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • göç • savafl • vatan • iskan 1.. Avrupa’ya yapt›klar› ak›nlarla dillere destan olmufltur. manalarla doludur. atlar›n› öldürdüm. Metni okuyarak at›n Türklerin hayat›ndaki yerini aç›klay›n›z. 2.. Türklerin av törenleri de binicili¤e olan ba¤l›l›k ve ilgilerini gösterir. Bu söz ile Kaflgarl› Mahmut.” demifltir. Milletlere binicilik hocal›¤› yapm›fllard›r. at. Eski Türkler sürüleri ile geçinir. at›n etini yer. beslenmede ve savafllarda yararlanm›fllard›r. sadece bir ulafl›m arac› olarak de¤il. . Uçmak için kanat laz›m. Türkleri uçan kufla benzetiyor. k›sraklar. keçi. Türk hakanlar›. fl Afla¤›da. sütünü içer.. 85 74 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. s›¤›rlar. Geçmiflte ‹pek Yolu'nun geçti¤i yol üzerinde bulunan ülkelerin ekonomik yaflant›lar›n› bu yolun hangi yönden etkilemifl olabilece¤ini araflt›r›n›z. Tarih Dünyas› dergisi. fl Türklerin ana yurdu olan Orta Asya’n›n co¤rafi özelliklerini hakk›nda neler biliyorsunuz? Türkler Orta Asya'da genifl bozk›rlar›n yer ald›¤› co¤rafi bölgelerde yaflam›fllar. Sürülerini koyun. Türkleri dünyaya hâkim k›lan atlard›r. derisini kullan›rd›. s. Türkler. .’’ diyor. Türklerin binicilik flöhreti. Kaflgarl› Mahmut ‘’ Türk’ün at› kanad›d›r.3.. Türklerin günlük yaflam› âdeta at s›rt›nda geçmifltir. onu binlerce atl› takip ederek müthifl avlar düzenlenirdi.. Orhun Kitabeleri. Kültürün oluflmas› ile yaflan›lan bölge aras›nda sizce nas›l bir iliflki kurulabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Bu kanat. Bu anlaml› söz. koyunlar kesilirdi. bir milleti yendiklerini anlatmak için “Sürülerini. burada göçebe bir yaflam sürmüfllerdir.” derlerdi. Türkler için at› vazgeçilmez k›lm›flt›r. Attila “At›m›n bast›¤› yerde ot bitmez. Avlanmadan sonra büyük bir av ziyafeti verilir..” Türk milletine zafer ve galibiyet sa¤lad›klar›n› anlatmak için de “Milletime at verdim. .. hayvan sürülerinin otlat›lmas›nda.. öküzler olufltururdu.. Sürek avlar›nda. en baflta yürür. at sürüleri ald›m. say› 1. Eski Türklerde kad›n ve çocuklar da binici idiler. SINIF . Bu yaflam.. Nazmi SEVGEN Türklerde At ve Atç›l›k. Türklerin güçlü devlet kurmas›nda at›n önemini belirten bir metin verilmifltir.

Bu sporlar. Cirit. a¤aç. Köktürkler ve Uygurlar. Ölen kiflileri yu¤ ad› verilen törenlerle kutsal kabul edilen kurganlara gömerlerdi. iskan ettikleri yerlerde tar›m ve ticaretle yo¤un olarak u¤raflmaya bafllam›fllard›r. SINIF 75 . fiölenler esnas›nda çeflitli müzik aletleri de kullanm›fllard›r. kutsal ruhlara ilkbahar ve sonbaharda kurbanlar kesmifllerdir. Yeni gün anlam›na gelen nevruzu. sürek avlar›. K›fl›n ise k›fllak ad›n› verdikleri vadilerde yaflam›fllard›r. okçuluk. bunlardan baz›lar›d›r. Türkler. Türklerin bar›nak olarak kulland›klar› çad›r Cirit oynayan atl› sporcu Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yaflad›klar› bozk›r flartlar› gere¤i bahar›n gelifline büyük önem vermifllerdir. onlar›n günlük yaflamlar›n› da flekillendirmifltir. fl Türklerin hayat›nda sporun önemi nedir? Söyleyiniz. Türkler. yaflam flekilleri gere¤i sürekli hareket hâlinde bulunduklar›ndan spora büyük önem vermifllerdir.‹pek Yolu’nda Türkler Orta Asya Türklerinin yaflad›klar› bozk›r ortam›. at üzerinde çevgen ad› verilen top oyunu. göl. k›l›ç oyunu. Orta Asya'da yaflad›klar› co¤rafi bölgenin da¤. gürefl. Türkler. orman gibi varl›klar›n› kutsal sayarak onlarda gizli güçlerinin oldu¤una inanm›fllard›r. onlar için ayn› zamanda savafl e¤itimi niteli¤i tafl›maktad›r. Konargöçer yaflam süren Türkler kalabal›k hayvan sürüleri beslemifller ve hayvanlar›n› otlatabilmek için yaz›n yaylalara ç›km›fllard›r. ›rmak. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçen Türkler. bahar›n müjdecisi kabul etmifller ve bu flölenlerde ziyafetler düzenleyip flark›lar söylemifllerdir.

Arkadafllar› Tolga da Türklerin yaflam›nda önemli bir yeri olan ‹pek Yolu hakk›nda bilgi vermeye bafllad›. Türklerin komflular› ile olan iliflkilerini de etkilemifltir. edebiyat. müzik. 76 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹pek Yolu 6-A s›n›f›n›n ö¤rencileri. Türk tarihine iliflkin yeni bilgiler ö¤rendikçe heyecanland›lar. SINIF . dil. yemek kültürü ve savafl araçlar› bak›m›nda kültürler aras› etkileflimi h›zland›rm›flt›r. ‹ran üzerinden Akdeniz ve Karadeniz'e uzanan ticaret yolu. ayn› zamanda ticaretin yan› s›ra din. ‹pek Yolu. Bu durum ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletler aras› rekabetin nedeni olmufltur. Türk devletleri. Ünite Tart›flma fl Türklerin eserlerinde daha çok hayvan figürlerini kullanmalar›n›n nedenleri neler olabilir? Tart›fl›n›z. k›yafet. Tarihi ‹pek Yolu Haritas› ‹pek Yolu diye bilinen ve Orta Asya. mimari. bu yolu kontrol alt›nda tutmak için büyük çaba harcam›flt›r.3.

Ak Hun Devleti. sansar. Çin ‹mparatoru Wu-ti (MÖ 141-MÖ 87)'nin yüksek rütbeli bir subaya haz›rlatt›¤› rapor. ‹pek Yolu'nun tamam›n› kontrol etmek istemifllerdir. ‹ran'daki Sasani Devleti ile ‹pek Yolu'nu kontrolünde tutan Ak Hunlara karfl› ittifak yapm›flt›r. ‹pek Yolu gibi canl› bir ticari hayata sahiptir. Köktürklerin bat› kanad›n› yöneten hakan› ‹stemi Yabgu. bir süre sonra bozulmufltur. Kürk Yolu. Köktürk egemenli¤indeki Sogd kabilesinin ticari faaliyetlerini engellemifllerdir. Karfl›l›kl› gönderilen elçilik beylerinin çal›flmalar› sonucu Bizans-Köktürk ittifak› kurulmufltur. Sasaniler ile uzlaflma ümidini yitiren Köktürkler. Hatta hile ile ‹stemi Yabgu'nun elçilerini öldürtmüfllerdir. Sabir. Uygurlar Döneminde de devam etmifltir. Sasani-Köktürk ittifak›. ‹pek Yolu üzerindeki ticaret. fl Yandaki foto¤raf› inceleyerek ‹pek Yolu’nda ticaretin hangi flartlar alt›nda yap›ld›¤›n› söyleyiniz. fl ‹pek Yolu ile Kürk Yolu’nun ortak yönleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. MS 1000 y›llar›na kadar sürmüfltür. ‹pek Yolu. Bu çat›flmalarla zay›flayan Sasaniler. samur. Hazar. ‹pek Yolu’nda kervanlar Bilgi Kutusu Kürk Yolu Hazar ve Bulgar ülkelerinden bafllay›p Altay ve Sayan da¤lar›ndan ‹pek Yolu'na paralel olarak Çin'e ulaflan yoldur. sizce Türk devletleri ve toplumlar›n› hangi yönlerden etkilemifl olabilir? ‹pek Yolu. bu dönemde özellikle Çinlilerle olan iliflkilerde etkili olmufltur. Sasaniler. Bu amaçla Akdeniz ve Bizans'a yap›lan nakliyatlar› durdurmufl. Ogur ve Bulgar Türklerinin elde ettikleri sincap. Bu mücadele. Bu subay. Bu ittifak sonucu da Sasani-Bizans çat›flmalar› bafllam›flt›r. bunun en belirgin örne¤idir.4. Köktürkler Döneminde de ikili iliflkilerde belirleyici olmufltur. Etkinlik 77 . ‹pek Yolu üzerinde yer alan ülke ve kavimleri incelemifl ve Türklere karfl› ifl birli¤inin yollar›n› araflt›rm›flt›r. Müslüman ordular›n›n sald›r›lar› sonucunda yenilmifllerdir. Sasani ve Köktürk devletlerinin bask›lar› sonucu y›k›lm›fl ve topraklar› bu iki devlet aras›nda paylafl›lm›flt›r. kunduz kürkleri ve imal ettikleri di¤er mallar. Asya Hun Devleti Döneminde bafllam›flt›r. SINIF ÖÇK 3. bu defa Bizansl›lar ile anlaflma yolunu aram›fllard›r. bu yoldan tafl›n›yordu. fl ‹pek Yolu. Çal›flmalar›n› da Çin imparatoruna rapor hâlinde sunmufltur.‹pek Yolu’nda Türkler ‹pek Yolu üzerindeki Türk-Çin egemenlik mücadelesi.

Bir Uygur rahibinin minyatürü ÖÇK 3. Düflünelim. bir Çin seferinden dönerken yan›nda rahip getirerek Mani dininin Türkler aras›nda yay›lmas›na çal›flm›flt›r. Türklerin savaflç› özelliklerini zemin içerisinde yitirmesi Uygur Devleti'nin y›k›lmas›na neden olmufltur. Uygur Ka¤an› Bögü Ka¤an. Mani dininin etkisiyle Türkler. SINIF . Ünite TARTIfiMA fl Orta Asyada ülkeler aras›ndaki ticari iliflkiler o dönemde yaflayan insanlar›n sosyal ve kültürel hayatlar›n› nas›l etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Etkinlik Uygurlar dönemine ait minyatürler ARAfiTIRINIZ fl Uygurlarda fresk ve minyatür sanat›n›n geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Söyleyelim Sizce karfl›l›kl› ticaret yapan toplumlar birbirlerini hangi yönlerden etkileyebilirler? 78 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.3. savaflç› özelliklerini yitirmifller ve yerleflik hayata geçmifllerdir.5. Yaflam tarz› olarak Çinlilerin ve Manihaistlerin etkisi alt›na girmifllerdir. ‹nternet’ten Orhun Abideleri ile ilgili adreslere girerek bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz.

binbafl› tümenbafl› olarak adland›r›lm›flt›r. Türk ordusu. diye sordu. onlu sisteme göre teflkilatlanm›flt›r. Geç kalan bir ö¤renci biraz s›k›larak s›n›fa girdi. günümüzde de kullan›lmaktad›r. di¤er ülkelerin ordular›n› da etkilemifltir. seçimlere kat›lmak ve kanunlara uymak gibi görevleri oldu¤unu söyledi ve – Türk ordusunun tarihi hakk›nda neler biliyorsunuz. hava ve deniz kuvvetleri komutanl›klar› olarak 1949 y›l›nda teflkilatland›r›lm›flt›r. askere giden a¤abeyimi u¤urlad›¤›m›z için geç kald›m. dedi. Bu tarih. her zaman yurt savunmas›nda erke¤inin yan›nda olmufltur.‹pek Yolu’nda Türkler Kutsal Görev ÖN HAZIRLIK Ordu-millet kavram› sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Sosyal bilgiler ö¤retmeni Alper Bey. SINIF fl Yandaki kara kuvvetlerimize ait bröve de yer alan MÖ 209 tarihi sizce neyi ifade etmektedir? 79 . Türk kad›n›. Cumhuriyet Döneminde önemle ele al›nan konulardan biri de ordumuzun gelifltirilmesi olmufltur. silah. günümüzde Türk Kara Kuvvetlerinin kurulufl tarihi olarak kabul edilmifltir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. asker say›lmaktad›r. Kemal babas›n›n subay oldu¤unu belirterek Türk ordusu hakk›nda bilgi verebilece¤ini söyledi. Jandarma Genel Komutanl›¤› ise bar›fl zamanlar›nda ‹çiflleri Bakanl›¤›na ba¤l› olarak görev yapmaktad›r. yüzbafl›. Bunun en güzel örne¤i. Askerlik. O dönemden itibaren Türk ordusu. – Ö¤retmenim. Sizce bunun nedeni ne Asker u¤urlama olabilir? Türk ordusunun temelinde disiplin yatmaktad›r. zor flartlar alt›nda kazan›lan Kurtulufl Savafl›'d›r. Genelkurmay Baflkanl›¤›n›n görev alan› içindedir. Bu birliklerin komutanlar› onbafl›. – Türk ordusunun temelleri. araç ihtiyac›n›n sa¤lanmas› ile vatandafllar›n askerlik görevlerinin düzenlenmesi. • millet • savafl • vatan KEL‹ME LAR VE KAVRAM netim • yö Askerli¤in ayn› zamanda kutsal bir görev oldu¤unu belirten Alper Bey. ilk Türk devleti Büyük Hun hakan› Mete Han taraf›ndan MÖ 209 y›l›nda at›lm›flt›r. en büyük birlik ise on bin kifliden oluflmaktad›r. fl Bugün Anadolu'da asker u¤urlarken çeflitli törenler ve e¤lenceler düzenlenmektedir. ö¤rencilere vatandafllar›n askerlik yapmak. Ordunun beslenme. bu bakanl›¤›n görevidir. özür dilerim. Ordunun savunma amaçl› savafla haz›rlanmas› ise. Günün flartlar› göz önüne al›narak gerekli her türlü önlem al›nd›. Türklerde hem meslek hem de millî bir görevdir. Türk ordusu kara. Dolay›s›yla her Türk vatandafl›. vergi vermek. bar›nma. En küçük birlik on. Bu rütbeler. derse bafllayaca¤› s›rada kap› aç›ld›. Önce Harbiye Nezareti (Savafl Bakanl›¤›) kald›r›larak Millî Savunma Bakanl›¤› kuruldu. Bu durum ordu-millet kavram›n›n oluflmas›n› sa¤lam›flt›r. Türk ordusundaki bu yap›lanma. iyi yönetilmek flart›yla her zaman baflar›l› olmufltur.

Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. tahammüllü ve iktisatla hareket ederler. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. gurur duygular›yla kabartan flanl› ad. ve 3. kanaatkârl›k ve uyan›kl›k var.s. Dr.197) ÖÇK 3. Türk vatanseverli¤inin çelikleflmifl ifadesidir. milletimiz için sadece bir savafl gücü de¤ildir. Türk birli¤inin. M. O..425 fl Yabanc›lara göre Türk ordusunun özellikleri nelerdir? Türk ordusunun temeli. sizce neyi amaçlamaktad›r? 80 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkiye Cumhuriyeti yaln›z iki fleye güvenir: Biri millet karar›. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Türk ordusu!. Bu ordular. 195 fl "Bar›fl için savafl" sözü. düzen. s. Alper Bey dersini Atatürk'ün "Ordu. ayr›ca yang›n. ona teflekkür etti. Osman Turan.. Ordu. s. Çünkü Türkler hiç sars›lmam›fl kuvvete sahip. Ayr›ca Türklerde kendilerine has inanç.6. s.45 ve 195) Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de yararlanarak Türk askeri ve Türk ordusunun milletimiz için önemini aç›klay›n›z." sözleriyle tamamlad›. Yurdumuza yönelebilecek her türlü iç ve d›fl tehdide karfl› Türkiye Cumhuriyeti'ni kollamak ve korumak. insanca ve ba¤›ms›z yaflamaktan baflka gayesi olmayan. Türk ordusu. Atatürk'ün gösterdi¤i yolda ça¤dafl bir karaktere ve yönetime sahiptir. ordumuzun en baflta gelen görevidir.. tarihte benzeri görülmemifl kahramanl›klar göstermifltir... fianl› zaferler kazanm›flt›r. Atatürkçülük 1. Türk sistemini kendi sistemimizle karfl›laflt›r›nca gelecek günlerin bafl›m›za getirece¤i fleyleri düflünerek titriyorum. sel ve deprem gibi felaketlerde milletin yard›m›na koflmay› da görev saymaktad›r. Bu ordu galip gelecek ve payidar olacak.7 Etkinlik Kemal sözlerini bitirince ö¤retmeni Alper Bey. Ünite Ordumuz. di¤eri en üzücü ve en güç flartlar içinde dünyan›n takdirlerine hakk›yla lay›k olma niteli¤ini kazanan ordumuzun kahramanl›¤›. disipline. cumhuriyetimizin güvencesidir. Türk kudret ve kabiliyetinin. SINIF . disiplin. millî birli¤imizin simgesi. ‹flte bütün milletin gö¤sünü güven. Prof. Millet ve memleketin gerçekten minnet ve teflekkürüne hak kazanm›flt›r.3. biz ise mahvolaca¤›z. Busbecq (Büsbek). Ordumuz. Avusturya Elçisi (Kanuni Dönemi) anlat›yor: Türkler sefer esnas›nda sab›rl›. 1. zorluklara tahammül yetene¤i. milletle ayn› ideale sahip olmaktan gurur duyan ve yaln›z onun emrine ba¤l› ve sad›k öz evlatlar›ndan oluflmufl sayg›de¤er ve kuvvetli bir heyettir.. M. cesarete ve vatan sevgisine dayan›r.

Hz. Hatice'nin ticaret kervanlar›n› idare etmifl. Dedesi hacc›n ‹slam dininin bir emri oldu¤unu söyledi. sorunlar›n çözümünde onun hakemli¤ine güvenilmifltir. Muhammed. Muhammed. Muhammed (571-632) ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • gaza • kronoloji ‹slamiyet ilk önce nerelerde yay›lm›flt›r? Araflt›r›n›z. Muhammed dedesi Abdülmuttalip. SINIF 81 . Burada ilk ‹slam devletini kurmufltur. dürüstlü¤ü ve güvenilirli¤i. Muhammed 610. Hz. Muhammed ve ‹slamiyet hakk›nda Tülin’e bildiklerini anlatt›. 571 y›l›nda Arabistan Yar›madas›'nda yer alan ve içinde Kâbe’nin bulundu¤u Mekke kentinde dünyaya gelmifltir. Muhammed'in peygamber olmadan önce do¤rulu¤u. Muhammed. hacdan yeni dönmüfltü.‹pek Yolu’nda Türkler ‹slamiyet’in Do¤uflu ve Yay›l›fl› Hz. dedesinin oraya niçin gitti¤ini merak ediyordu. daha sonra ise amcas› Ebu Talip taraf›ndan yetifltirilmifltir. Hz. Tülin’in dedesi. onunla birlikte Suriye ve Yemen'e birçok kez yolculuk yapm›flt›r. Muhammed’in hangi özelliklerinden söz edilmektedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hz. Arkas›nda ‹slam dinine inanan ve say›lar› yüz binleri aflan Müslüman toplulu¤u b›rakm›flt›r. Hatice ile evlenmifltir. Hz. daha sonra Hz. fl Yukar›daki metinde Hz. Hz. 632 y›l›nda vefat etmifltir. Tülin. alt› yafl›nda ise annesi Amine ölmüfltür. amcas› Ebu Taliple birlikte ticaretle u¤raflm›fl. Mekke’deki Putperestlerin Müslümanlar üzerinde bask› ve zulümü art›nca 622 y›l›nda MekKâbe’den bir görünüm (Mekke) ke'den Medine'ye göç etmifltir. Muhammed. Mekke'de takdir edilmifl. Bilgi Kutusu Hz. Daha sonra Hz. Hz. Do¤madan önce babas› Abdullah. y›l›nda 40 yafl›nda peygamber olmufltur.

Muhammed’e karfl› ç›k›yordu. Muhammed. Haz›rlad›¤› kuvvetlerle Bedir Kuyusu yak›nlar›na geldi. Savaflta esir düflen Mekkelilerden okuma yazma billenler on müslüman’a okuma yazma ö¤retmesi karfl›l›¤›nda serbest b›rak›ld›. Etkinlik 82 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Hz. Muhammed ve Müslümanlar 622 y›l›nda Medine'ye göç ettiler. Bedir zaferi Müslümanlara maddi ve manevi güç kazand›rd›. Müslümanlar. Ünite Hz. Mekkelilerin bir k›sm› ona inand›. önce yak›nlar›n› sonra da Mekke'deki di¤er insanlar› ‹slam dinine davet etti. Hz. fl Sizce Hz. say›ca az olmalar›na ra¤men yap›lan savafl› kazand›lar (624). Muhammed ile yapt›klar› görüflmelerde onu ve Mekkeli Müslümanlar› Medine’ye davet ettiler. Muhammed ve di¤er Müslümanlara kötülük yapt›klar› dönemde ‹slamiyet Medine’de de yay›lmaya bafllam›flt›. Bu olaya "Hicret" ad› verildi. Muhammed’e ilk inananlar kimler olabilir? Hz. peygamber oldu¤unda. Ele geçirilen ganimetler. beflte biri devlet hazinesine ayr›ld›ktan sonra Müslümanlar aras›nda eflit olarak da¤›t›ld›. Muhammed.3.8. Müslümanlar›n kendilerine olan güvenleri artt›. ‹lk olarak Müslümanlar›n Mekke’de kalan mallar›na karfl›l›k olarak Suriye'den dönmekte olan Kureyfl kervan›n› ele geçirmeyi planlad›. Muhammed. peygamberli¤inin yan›nda devlet baflkanl›¤› görevini üstlendi. SINIF . Medineli Müslümanlar Hz. Kâbe ve burada yer alan putlar nedeniyle ticari ve sosyal üstünlük kurmufl olan baz› Mekkeliler bu üstünlüklerini kaybetmek istemedikleri için Hz. sizce neler olabilir? Mekkelilerin Hz. bir k›sm› ise düflman oldu. Medine'ye yerlefltikten sonra Müslümanlara düflmanl›k etmeye devam eden Mekkelilerle savaflmaya karar verdi. fl Müslümanlar›n say›ca az olmalar›na ra¤men Bedir Savafl›'n› kazanmalar›n›n nedeni neler olabilir? ÖÇK Mekke’den bir görünüm 3. Burada karfl›s›nda kalabal›k bir Mekke ordusu buldu. Hicret sonras›nda Medine flehir devleti kuruldu ve Hz. Muhammed'in Medine’ye göç karar›n› vermesinin nedenleri.

geri çekilmek zorunda kald›lar (627). Güçlü bir devlet kurdu. Hz. Üstün durumda iken peygamberin sözüne itaatsizlikleri nedeniyle istedikleri sonucu alamad›lar. SINIF 83 . Mekkeliler. Ali Müslümanlar›n önde gelenlerinin seçimi ile iflbafl›na geldiler. Bunun üzerine yola ç›kan Hz. Ebubekir. Müslümanlar›n kararl›l›¤› karfl›s›nda Mekkeli putperestler antlaflma yapmak zorunda kald›lar. Hz. kentin etraf›na derin hendekler kazd›rd›. Ömer. Muhammed. ‹slamiyetin h›zla yay›lmas›n› önlemek için Medine üzerine tekrar yürüdüler. Muhammed'in 632 y›l›nda vefat›ndan sonra "Dört Halife Dönemi" diye bilinen dönem bafllad›. Hendek Savafl›'ndan sonra Müslümanlar Hayber (629) ve Mekke (630) gibi yerleri ele geçirdiler. Osman ve Hz. Muhammed’e Mekkeye haç emri vahi yoluyla geldi. Müslüman okçular›n Hz. büyük kay›plar verdiler. Muhammed müslümanlarla birlikte 628 y›l›nda Hudeybiye denilen yerde MekkeliSuudi Arabistan’daki Kuba Mescidi’nden bir görünüm ler taraf›ndan durduruldu. Hz. Hz. Hendek Savafl›'ndan sonra Hz.‹pek Yolu’nda Türkler Mekkeliler. Bu savunma önlemi karfl›s›nda bir fley yapamayan Mekkeliler. Her iki ordu Uhud Da¤› eteklerinde karfl›laflt›. Muhammed’in kurdu¤u ‹slam Devleti tan›m›fl oldular. Medine Mescid-i Nebi Camii’nden görünüm Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. siyasal birlikten yoksun Arap kabilelerini birlefltirdi. Arabistan Yar›madas›'n›n tamam›na yay›ld›. Böylece Hz. Hz. Muhammed'in emrine ra¤men yerlerini terk etmeleri sonucu Müslümanlar. 625 y›l›nda Bedir Savafl›'n›n öcünü almak için harekete geçtiler. Hz. Muhammed. ‹slamiyet.

Osman Dönemi (644-656) Hz. Dört Halife Döneminin fetihler aç›s›ndan en parlak dönemidir. Ali Dönemi (656-661) Hz. SINIF . Ebubekir Kur’an-› Kerim’i neden kitap haline getirmifl olabilir? Hz. yine bu dönemde fethedildi. Halifelik nedeniyle Cemel Savafl› (656) ve S›ffin Savafl› (657) yafland›. Muhammed’e ait bir mektup Hz. Hz. M›s›r ele geçirildi. Kadisiye (636) ve Nihavend (642) savafllar› sonucu ‹ran fethedildi. Horasan bölgeleri ele geçirildi. Ali ile Emevi ailesi aras›ndaki sorun. illerin oluflturulmas› ve buralara valilerin atanmas› ile posta örgütünün kurulmas› bu dönemde gerçeklefltirildi. Hz. Peygamberlik iddias›nda bulunan yalanc›lar ortadan kald›r›ld›. ‹slam ordular› Yermük’te Bizans ordusunu yenerek Suriye’ye kadar ilerlediler Kur'an-› Kerim. Ünite Hz. Osman Döneminde. 84 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ali’nin k›l›c› fl Müslümanlar aras›ndaki bölünmeler islamiyetin yay›l›fl›n› nas›l etkilemifl olabilir? fl Sayfa 85’deki harita üzerinde islamiyetin yay›ld›¤› alanlar› inceleyiniz. Hz. Ömer Dönemi (634-644) Hz. hakem arac›l›¤›yla da çözülemedi. Adliye teflkilat›. Ömer Dönemi. Tunus. Bu nedenle fetihler durdu. bu dönemde kitap hâline getirildi. Hz. Filistin fethedildi. Hz. fl Hz. Hz. En çok hangi dönemde yay›l›fl alan›n geniflledi¤ini söyleyiniz. Müslümanlar ile Türkler (Hazar Türkleri) aras›nda ilk savafl yap›ld›. Bu dönemde sasanilerden ›rak al›nd›. Ebubekir Dönemi (632-634) Bu dönemde ‹slamiyetten dönen ve zekât vermek istemeyen kabileler itaat alt›na al›nd›. Osman'›n öldürülmüfl olmas› nedeniyle kar›fl›kl›klar içinde geçti. Bu dönemde Suriye.3. Ömer Camii ve Mescid-i Aksa (Kudüs) Hz. Ali Dönemi. Kur'an-› Kerim ço¤alt›larak ‹slam merkezlerine gönderildi. Ali'nin öldürülmesi ile Müslümanlar aras›nda bölünmeler daha da h›zland›. K›br›s ile Harzem. Kudüs.

SINIF 85 ‹slamiyetin Yay›l›fl› Haritas› .‹pek Yolu’nda Türkler 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

fl Sizce o dönemde Türklerin inançlar› ile ‹slamiyet aras›nda ne gibi benzerlikler olabilir? ÖÇK 3. Arap ordular› ile savaflmaya bafllad›. Emevilerin aksine insanlara hoflgörü ile yaklaflmalar›. dedesinin anlatt›klar›ndan sonra Türklerin Müslüman olmalar› ile ilgili bir ödev haz›rlad›: Türklerle Müslümanlar›n ilk karfl›laflmalar›. Hz. Hz. Osman Döneminde tekrar karfl›laflm›fllard›r. Türgifllerin zay›flamas› ve 744 y›l›nda Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Emevileri durduracak bir güç kalmad›. 630 659 682 Kutluk Devleti’nin kuruluflu 744 Kutluk Devleti’nin y›k›l›fl› 745 766 Do¤u Köktürk Bat› Köktürk Devleti’nin Devleti’nin y›k›l›fl›. 0 M 552 Köktürk Devleti’nin kuruluflu 582 Köktürk Devleti ikiye ayr›ld›. Emeviler ele geçirdikleri bölgelerdeki Türklere iyi davranm›yordu. Türkler. Zamanla Emevi Devleti’nde iç kar›fl›kl›k artt›. Türklerin toplu olarak Müslüman olmalar›nda eski inançlar› ile ‹slam dini aras›ndaki benzerliklerin de etkisi olmufltur. Emevi ordular› birçok Türk flehirlerini ele geçirdi. Etkinlik 86 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.9. y›k›l›fl› Türgifller ve Hazarlar ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar. Ömer’in ölümü. SINIF . Osman’›n halife olmas› Hz. Ebubekir’in ölümü. Hazar Türkleri ile Müslümanlar aras›nda olmufltur. Hicret Muhammed’in Muhammed’in do¤umu peygamberli¤i Abbasilerin. pek dostça olmam›flt›r. harekete geçtiler. dostça geliflmeye bafllad›. ‹lk Müslüman-Türk çarp›flmas›. kitleler hâlinde Müslüman olmaya bafllam›fllard›r. Araplar›n eline geçti. Köktürk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bölgede devlet kuran Türgifller. 0 M 571 610 622 624 Bedir Savafl› 625 Uhut Savafl› 627 Hendek Savafl› 630 Mekke’nin fethi 632 Hz. Bu yard›m sonucu. Uygur Türgifller Devleti’nin Devleti’nin kuruluflu y›k›l›fl› ‹slam Devleti’nin yönetimini Abbasi ailesinin ele almas›ndan sonra ‹slam tarihinde Abbasi Devleti (750-1258) dönemi bafllad›. Böylece Müslümanlar›n Türklerle iliflkileri. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Orta Asya'da ortaya ç›kan siyasal ve askerî bofllu¤u doldurmak isteyen Çinliler ve Müslümanlar. Türklerin ‹slam dinini daha yak›ndan tan›malar›n› sa¤lam›flt›r. savafl› Müslümanlar kazand›. Müslümanlar›n yan›nda savaflt›lar. Emeviler (661-750)'in Horasan Valisi Kuteybe bin Müslim zaman›nda Maveraünnehir bölgesi.3. Hz. Ömer Döneminde olmufltur. Ebubekir’in halife olmas› 634 Hz. Hz. bunun sonucunda k›sa bir süre sonra da Emevi Devleti y›k›ld› (750). Muhammed’in vefat›. Ünite Türkler ‹slamiyetle Tan›fl›yor Tülin. Ancak bu karfl›laflma. Daha sonra Hz. ‹ki toplum aras›nda 751 y›l›ndaki Talas Savafl›'nda Türkler. Ömer’in halife olmas› 644 Hz. Hz.

Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. niçin Müslümanl›¤› seçmifl olabilirler? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. 656 Hz. Abbasi Devleti’nin kuruluflu 1055 Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a gelmesi 1258 Abbasilerin y›k›l›fl› Türkler. kolayca Müslüman oldu. Osman’›n ölümü. s. Bu dönemde Türk halk›. ‹slam toplumu içinde yer alan çeflitli uluslar›n dil. cennet ve cehennem kavramlar›n›n her iki dinde de bulunmas›. • ‹slam›n ahlak anlay›fl› ile Türk kültüründeki ahlak anlay›fl›n›n ortak noktalar›n›n olmas›. gelenek ve folkloründen etkilendi. ‹slam dininde de tek Allah inanc›n›n olmas›. âdet. Farkl› kültürlerden ve ‹slam kültüründen elde etti¤i de¤erleri. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Emeviler Dönemi’nin bafllamas› 750 Emeviler Devleti’nin y›k›l›fl›. SINIF 87 . ahiret.425 840 Uygur Devleti’nin y›k›l›fl›. Ali’nin halife olmas› 661 Hz. Osman Turan. Allah inanc› Türklerin tek tanr› inanc›na benziyordu. • Dürüstlük ve adaletin üstün kabul edilip h›rs›zl›k ve yalanc›l›¤›n her iki inanç sisteminde de yasaklanmas›. kendi öz kültürü ile birlefltirerek yeni bir kültürel yap›ya kavufltu. Dr. • Her iki inanç sisteminde de ruhban s›n›f› ve sosyal s›n›flar›n olmamas›. Bilim insanlar› da yo¤un çal›flmalar içine girdiler. ‹slamiyeti kabul ettikten sonra özellikle Abbasi ordusunda ve devlet yönetiminde görev almaya bafllad›lar. • Kurban. Türk milleti daima tek bir Tanr›'ya inan›yordu. Bu yüzden Türkler. • Her iki dinin de temizli¤e büyük önem vermesi. Ali’nin ölümü.‹pek Yolu’nda Türkler Tart›flma fl Türkler. Hz. yeni bir kültür çevresinin içerisine girdi. Karahanl›lar Devleti’nin kuruluflu 963 Gazneliler Devleti’nin kuruluflu 1040 Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu 1157 Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›l›fl› 1187 Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Bu benzerlikler flunlard›r: • Türklerin engin bir hoflgörüye sahip olmas› ve ‹slam dininin de bir hoflgörü dini olmas›. • Türklerin tek Tanr›’ya (Gök Tanr›) inanmalar›. (Süryani Mihael) Prof.

atasözlerinden örnekler vermifltir. Babas› Hüseyin ibni Muhammed adl› Barsganl› bir beydir. tarihlerini. Türk ad›n› “Olgunluk Ça¤›” olarak aç›klam›flt›r. Afla¤›daki Kaflgarl› Mahmut’un yaflam›na ait belgeyi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. ! 88 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bilgi Kutusu KAfiGARLI MAHMUT Kaflgarl› Mahmut'un do¤um ve ölüm tarihi bilinmemektedir. Türk kavimlerinin dillerini. destanlar›n›. s. Kaflgarl› Mahmut taraf›ndan Ba¤dat'ta Abbasi Halifesi Ebulkas›m Abdullah'a sunulmufltur. 1072-1077 y›llar› aras›nda Selçuklular›n egemenli¤indeki Ba¤dat'ta yaflam›flt›r. Eserinde halk aras›nda yaflayan halk fliirlerinden. Türkçenin ilk sözlük ve dil bilgisi kitab› olan Divanü Lügâti’t Türk. Karahanl›lar devri devlet teflkilat› ile saray ve halk hayat› hakk›nda önemli bilgiler vermektedir. Kaflgarl› Mahmut.3. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletleri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • fetih • uygarl›k Tarih atlaslar›n›zdan Karahanl›lar›n yaflad›¤› bölgeyi inceleyerek kuruldu¤u yerin özelliklerini söyleyiniz. SINIF . Türk tarihi bak›m›ndan önemi nedir? fl Yukar›daki foto¤rafta görülen yap›t dönemin hangi özelliklerini yans›tmaktad›r? Kaflgarl› Mahmut. 25-26’dan derlenmifltir. 7. Hayat›n›n önemli bir bölümünü Karahanl›lar bölgesinde geçiren Kaflgarl› Mahmut. Karahanl›lar Orta Asya’da kurulan ilk Türk-‹slâm devletidir. Türk illerinin birço¤unu dolaflm›fl. kültür ve medeniyet bak›m›ndan da zengin bir geçmifli oldu¤unu ortaya koymak. efsanelerini bir kitapta toplam›flt›r. C. Türk milletinin dil. Karahanl›lar dönemine ait bir minare fl Kaflgarl› Mahmut Divanu Lûgati-i Türk adl› ünlü eserini niçin yazm›flt›r? fl Bu eserin. ‹slâm dininin ve ‹slâm kültürünün Orta Asya’da yay›lmas›nda önemli rol oynam›fllard›r. Bu dönemde yaflam›fl olan Kaflgarl› Mahmut özellikle Türk dili ve kültürünün tan›t›lmas›nda önemli katk›larda bulunmufltur. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Türkçenin Arapçadan üstün bir dil oldu¤unu ispatlamak ve Araplara Türkçeyi ö¤retmek için Divanü Lügâti’t Türk adl› eserini yazm›flt›r. Kaflgarl› Mahmut.

Arslan Kara Han unvan›n› tafl›yan do¤u k›sm›n›n hâkimi büyük hakan. Ülkenin bat› k›sm›n› yöneten büyük hakan›n yüksek hâkimiyetini tan›mak kayd›yla hanedan›n bir baflka üyesi taraf›ndan yönetiliyordu. SINIF 89 . Bu devlet. ilk-Türk ‹slam devletleri hakk›nda bilgi verir misiniz? Ahmet Bey.‹pek Yolu’nda Türkler Cem. Karahanl›lardan kalma bir an›t (Semerkant) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. — Amca. hanedana ba¤l› flehzadeler veya askerî valilerin idaresine veriliyordu. Samaniler. bütün Karahanl›lar›n hükümdar› idi ve Kara-Ordu'da yerleflmiflti. ‹ller. ‹ran’da kurulmufl olan Samano¤ullar› ile mücadele etmifltir. 893 y›l›nda Talas’› ele geçirdiler. Bu durum karfl›s›nda O¤ulcak Han. Onun iki o¤lundan Arslan Han Baz›r büyük hakan s›fat›yla Balasagun'dan. Biliyor muydunuz? Bu devletin ad›n›n "kara=güçlü" kelimesinden geldi¤ini biliyor muydunuz? fl Kara ya¤›z sözcü¤ünün günümüzde ne anlama geldi¤ini araflt›r›n›z. Orta Asya’da kurulan ilk Türk ‹slam devletinin Karahanl›lar oldu¤unu belirterek sözleflme devam etti. kendisini bozk›rlar hâkiminin yasal varisi ilan ederek Karahanl›lar Devleti'ni kurdu. ! Karahanl›lardan kalma bir türbe (Talas) Karahanl› hakan› Bilge Kül Kad›r Han. 840'ta Uygur Devleti’nin K›rg›zlar taraf›ndan y›k›lmas› üzerine Karluk Yabgusu. Bilge Kül Kad›r Han. di¤er o¤lu Kad›r Han O¤ulcak ise Talas'tan devleti idare ettiler. o gün derste ö¤rendikleri konularla ilgili daha fazla bilgi edinmek için tarih ö¤retmeni olan amcas›na baz› sorular sordu. bilinen ilk Karahanl› ka¤an›d›r. merkezi Kaflgar'a naklederek Samano¤ullar› egemenli¤i alt›ndaki bölgelere ak›n düzenlemeye bafllad›. fl Yukar›daki bilgilerden ve foto¤raflardan yararlanarak Karahanl›lar dönemi devlet yönetimi ve kültürel özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz. Bu¤ra Kara Han unvan›n› tafl›yan bat› k›sm›n›n hâkimi ise Talas'ta oturuyordu. ikili teflkilat sistemine uygun olarak iki hakan yönetiminde iki k›sma ayr›ld›.

Selçuklular›n 1141 y›l›nda yap›lan Katvan Savafl›'nda Karahitaylara yenilmesi üzerine Bat› Karahanl›lar. Ancak taht kavgalar› nedeniyle devlet 1042 y›l›nda. Bat› Karahanl›lar. geliflmemifl kavimler. ÖÇK 3. 90 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Büyük Selçuklu Devleti'nin kurulmas›ndan sonra Selçuklu-Gazneli mücadelesine Karahanl›lar da kat›ld›. ne güzel aynad›r! ‹nsanlar. Gaznelilerle ortak hareket eden Karahanl›lar. Maveraünnehir Karahanl›lara. Bu devletin topraklar›. Etkinlik fl Karahanl›lar Devletin’nin y›k›lmas›nda hangi faktörler etkili olmufltur? Neden? Ahmet Bey. amcas›na karfl› taht mücadelesini kazand›ktan sonra ‹slamiyeti. Do¤u Karahanl› Devleti. en büyük kutsall›klar karfl›s›nda bile k›skançl›k duygular›na kap›lmaktan kendilerini kurtaram›yorlar. 361 ve 359) fl Yukar›daki sözlerden de yararlanarak Atatürk’ün millî tarihimize verdi¤i önemi aç›klay›n›z.3. Bu tarihten itibaren Do¤u Karahanl›lara karfl› mücadele ederken etraf›ndaki Müslüman gönüllülerden yararlanm›flt›r. 999 y›l›nda komflular› Samano¤ullar› Devleti’nin varl›¤›na son verdiler. 1211 y›l›nda da Karahitaylar taraf›ndan y›k›ld›. Karahanl›lara s›¤›nm›fl olan Ebu Nasr adl› Samani flehzadesi ile karfl›lafl›r. ad›n› Abdülkerim olarak de¤ifltirmifltir (945). hele ahlak. SINIF . Baflkenti Balasagun olan Do¤u Karahanl› Devleti bir süre ba¤›ms›z yaflad›ktan sonra Melikflah döneminde Büyük Selçuklulara ba¤land›. konuflmas›n›n bu bölümünde Atatürk’ün millî tarihimizle ilgili flu sözlerini hat›rlatt›. Gazneliler ve Karahanl›lar taraf›ndan paylafl›ld›. ‹slam devleti özelli¤i kazanm›flt›r. M.. Eski gücüne bir daha kavuflamayan Bat› Karahanl› Devleti'ne Harzemflahlar 1212 y›l›nda son vermifllerdir. resmî din olarak kabul etmifltir. önce Özkent'i daha sonra Semerkant'› baflkent yapt›. Horasan ise Gaznelilere kald›. Saltuk Bu¤ra Han’›n hükümdar olmas›ndan sonra Karahanl› Devleti. Tarih.. Bu dostluk sonucunda ‹slam dinini benimser. Ünite Bilgi Kutusu Satuk Bu¤ra Han. Do¤u Karahanl›lar ve Bat› Karahanl›lar olmak üzere ikiye ayr›ld›. Bat› Karahanl›lar›n durumunu de¤ifltirmifltir. Aralar›nda dostluk oluflur. Satuk Bu¤ra Han. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Millet için ve milletçe yap›lan ifllerin hat›ras› her türlü hat›ralar›n üstünde tutulmazsa millî tarih kavram›n›n k›ymetini takdir etmek mümkün olamaz. s. Bu olay. Bat› Karahanl› Devleti. Satuk Bu¤ra. bu defa da Karahitaylar›n egemenli¤ine girdiler.10. Sultan Melikflah döneminde Selçuklu egemenli¤ine girmifltir.

Mert ve cesur bir insand›. Biliyor muydunuz? Gazneli Mahmut'un "sultan" unvan›n› kullanan ilk Türk hükümdar› oldu¤unu biliyor muydunuz? fl Yukar›daki metne göre Gazneli Mahmut’un iyi bir e¤itim görmüfl olmas›. 1030'da Gazne'de vefat etti ve orada defnedildi. 5. 29-31’den derlenmifltir. Samano¤ullar› Devleti'nin Horasan valisi idi. genç yafltan itibaren devlet idaresinde görev ald›. Gazneliler Bilgi Kutusu GAZNEL‹ SULTAN MAHMUT Gazneliler Devleti'nin en büyük hükümdar› ve Hindistan fatihi Gazneli Sultan Mahmut. Babas› sa¤ iken Horasan valili¤i görevini yürüttü. saray›nda âlim ve flairlere çeflitli konularda sohbet ve tart›flmalar yapt›r›rd›. C. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. anlat›m›na Gaznelilerle devam etti: Özellikle Gaznelilerin en ünlü hükümdar› olan Sultan Mahmut hakk›nda bilgi verdi. SINIF 91 . s. Büyük bilginlerin elinde yetiflti. Firdevsi'nin meflhur fiehname'si de dâhil olmak üzere. Kendisi bilime ve sanata karfl› büyük bir sevgi besliyordu.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey. Gazneli Mahmut'un babas› Sebük Tekin. Sebük Tekin öldü¤ü zaman tahta Mahmut’un küçük kardefli ‹smail geçmiflti. Gazneli Mahmut. ‹yi bir ö¤renim gördü. döneminin pek çok kitab› Gazneli Sultan Mahmut'a takdim edildi. Gazneli Sultan Mahmut'un saray› bir bilim akademisi hâline geldi. o dönemin e¤itim anlay›fl› hakk›nda size nas›l bir fikir vermektedir? fl O dönem yaz›lm›fl olan pek çok kitab›n Gazneli Mahmut’a takdim edilmesinin nedeni neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Gazneli Mahmut. küçük kardefliyle yapt›¤› mücadeleyi kazanarak hükümdar oldu. Âlim bir kiflili¤i olan Sultan Mahmut. Bîrûni ve Firdevsi gibi birçok meflhur bilgin Sultan Mahmut'un saray›nda himaye gördüler. 971 tarihinde do¤du. 33 y›l hükümdarl›k yapan Sultan Mahmut.

Ünite Gazneliler Devleti Samano¤ullar› Devleti'nde yetiflmifl Alptekin adl› bir Türk kumandan›. Sebük Tekin. K›sa süre içerisinde bütün Afganistan ile Horasan ve ‹ran'›n do¤u k›s›mlar›n› yönetimi alt›na ald›. Afganistan'›n Gazne flehrini ele geçirerek Gazneliler Devleti’ni kurdu (963). Gazneli Mahmut. yaln›z Gazneli Devleti'nin de¤il. Hindistan'a on yedi sefer düzenleyerek büyük zaferler kazand›. devleti babas› gibi iyi yönetemedi. ‹ran'›n orta eyaletleriyle Harzem topraklar›n› da ülkesine katarak zaman›n›n en büyük hükümdar› oldu. Sebük Tekin'den sonra tahta geçen o¤lu Mahmut. Alptekin’den sonra devletin bafl›na Sebük Tekin geçti. ayn› zamanda. ona ne gibi üstünlükler sa¤lam›fl olabilir? fl Gazneli Mahmut'un Hindistan seferlerinin nedenleri sizce neler olabilir? 92 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Sultan Mahmut'un seferlerde kulland›¤› filler. Büyük Selçuklularla giriflti¤i mücadeleyi kaybetti. 1040 Dandanakan Savafl›'ndan sonra topraklar›n›n bat› bölümünü Büyük Selçuklulara b›rakmak zorunda kald›lar. Babas›n›n izinde devam eden Gazneli Mahmut. baflar›l› bir kumandand›. Bu ülkede ‹slam›n köklü flekilde yerleflip geliflmesinde önemli rol oynad›. Sultan Mahmut'tan sonra devletin bafl›na geçen Sultan Mesut. 1187 y›l›nda da Gurlular taraf›ndan tamamen ortadan kald›r›ld›. iyi bir devlet adam›. Türk tarihinin de en büyük devlet adamlar›ndan biridir. Gazneliler. SINIF .3.

Bu yenilgiler üzerine Karahanl› hükümdar› fiemsülmülk Nasr af dilemek zorunda kald› ve Nizamülmülk'ün arac›l›¤› ile bar›fl yap›ld› (1074). kendi arzular›yla onun idaresine girdi. Bütün Rum ve Ermeniler. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey Orta Asya’daki ilk Türk-‹slam devletinden biri olan Büyük Selçuklu Devleti hakk›nda bilgi vermeye devam etti. Dr. Urfal› Mathieus (Mateyus) Prof. en ak›ll› ve kudretlisi olan Melikflah. Sultan Melikflah. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Bilgi Kutusu HERKES‹N BABASI MEL‹KfiAH ‹nsanlar›n en adili. Alparslan'›n ölümünden sonra. Karahanl›lar karfl›s›nda da üstünlü¤ünü gösterdi ve önce Tirmiz flehrine girdi. Gazneliler neticede bar›fl teklif etmek zorunda kald›lar. 7. ‹ki taraf aras›nda Hemedan civar›nda yap›lan savafl› Nizamülmülk'ün iyi idaresi sayesinde Melikflah kazand› (1073). SINIF 93 . 471 fl Yukar›daki bilgide Melikflah’›n hangi özelliklerine vurgu yap›lm›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Melikflah'›n dedesi Ça¤r› Bey ve dedesinin büyük kardefli Tu¤rul Bey taraf›ndan 1040 y›l›nda kurulmufltur. vezir Nizamülmülk’ün yard›m› ve deste¤i ile Büyük Selçuklu Devleti taht›na ç›kt›. Geçti¤i ülkelerin halklar›na karfl› bir baba gibi davran›rd›. onun sultanl›¤›n› tan›mad›. Melikflah'›n amcas› ve Kirman meliki Kavurd. Gaznelilere karfl› kazan›lan Dandanakan Savafl› sonras›nda gerçekleflmifltir. fl Devletin ad›n›n. Sultan Melikflah bir süre sonra devlet merkezini de ‹sfahan'a nakletti. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Bar›fl yap›larak iki hanedan aras›nda akrabal›k kuruldu. Osman TURAN. C. s. s. 168’den derlenmifltir. Selçuklu topraklar›na sald›r›ya geçen Gazneliler ve Karahanl›lar üzerine yürüdü. Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin dedelerinin ad›yla iliflkisi olabilir mi? Bu iliflkilendirmeyi nas›l aç›klars›n›z? Türk tarihinde benzer adland›rma yap›lan baflka devletler de varm›? Hangilerini biliyorsunuz? Bilgi Kutusu MEL‹KfiAH Alparslan öldükten sonra o¤lu Melikflah. bütün insanlara ve Hristiyanlara karfl› baba gibi idi. Büyük Selçuklu Devleti Büyük Selçuklu Devleti. sonra Semerkant'a do¤ru ilerledi. Sultan Melikflah.

Ancak müttefikleri Harezm valisi Harun ve Ali Tegin'in ölümleri (1035) üzerine.3. Karahanl›lar›n egemenli¤ine karfl› ç›kan Tu¤rul ve Ça¤r› Beyler Harezm bölgesine çekilmek zorunda kald› (1030). 94 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Arslan Yabgu. gücünden çekindi¤i. Gazneli Mahmut. SINIF . Selçuklular Horasan'a çekildiler. Ünite Büyük Selçuklu Devleti ve di¤er Türk Devletleri Selçuk Bey’in o¤lu olan ve yabgu unvan›n› tafl›yan Arslan. Horasan’da Gazneli egemenli¤ine son veren Tu¤rul Bey. Bu güç birli¤ine karfl› Gazneli Sultan Mahmut ve Karahanl› Yusuf Kad›r Han da anlaflmaya vard›lar. Tutuklat›p Hindistan'›n kuzeyindeki Kalincar Kalesi'ne hapsetti (1025). Daha sonra artan Gazneli tehlikesine karfl› Ali Tegin ve Harezm valisi Harun ile ittifak kurdular. etkisiz k›lmak istedi¤i Arslan Yabgu’yu görüflme iste¤i ile yan›na ça¤›rd›. amcalar› Arslan Yabgu'nun tutuklanmas› üzerine fiilen Selçuklular›n liderleri durumuna geldiler. Tu¤rul ve Ça¤r› beyler. fl Yukar›daki haritadan yararlanarak Orta Asya Türk-‹slam devletleri ile ilgili bir tarih fleridi oluflturunuz. babas›n›n ölümü üzerine bafla geçti. Arslan Yabgu'nun ölümünden sonra Selçuklularda k›sa süren bir da¤›n›kl›k yafland›. Niflabur’u kendine merkez yapt›. Maveraünnehir'i ele geçiren Karahanl›larla mücadele etti. Buhara'y› ele geçirdiler. Karahanl›lara karfl› isyan eden Karahanl› Prensi Ali Tegin ile ittifak kurdu.

tamamen Selçuklulara geçti (1043). s. Gazneliler ile Selçuklular Merv yak›nlar›ndaki Dandanakan’da karfl›laflt›. Atatürkçülük 1. Abbasi halifeli¤i. millî bilinci kuvvetlendirmedeki gerçeklere dayanan rolüdür. Büyük Selçuklu Devleti ise bu savafl sonucunda hukuken ba¤›ms›zl›¤›n› kazanm›fl devletin kuruluflunu tamamlad›lar. Selçuklu Sultan› ilan edildi. Selçuklu Devleti’ni tan›m›flt›r. Merv'de yap›lan kurultayda devlet teflkilat› düzenlendi.” Türk tarihini. s. Türk kültür ve uygarl›¤›n› incelemek bizim için borç oldu¤u gibi millî s›n›rlar›m›z d›fl›ndaki Türkler ve uygar milletler için de zorunludur. a¤›r bir yenilgiye u¤rat›ld› (1040). Pasinler Savafl› sonunda Bizans'›n Anadolu'daki askerî gücü önemli ölçüde k›r›lm›fl oldu. Arslan Yabgu'nun o¤lu Kutalm›fl ve ‹brahim Y›nal. “Tarihi yapan ak›l. fl Selçuklular’›n seferlerini bat›ya do¤ru yöneltmelerinin nedeni ne olabilir? Bilgi Kutusu Atatürk’ün. SINIF 95 . genç nesillere her konuda en iyi ilham ve güç verecek olaylarla doludur. Selçuklulara kesin bir darbe indirmek için ordusunun bafl›na geçti. Türk’ün tarihî uygar niteliklerinden. Dandanakan Savafl›'n›n hemen sonras›nda Tu¤rul Bey. Türk tarihi üzerinde özellikle durmas›n›n nedeni. Gazneli ordusu. 359 ve Atatürkçülük 3. mant›k. belki bunlardan çok duygulard›r. zengin bir tarihtir. Türk tarihi. muhakeme de¤il. Bizans-Gürcü kuvvetlerini Pasinler Savafl› ile büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar (1048). Tu¤rul Bey sefere ç›karak ‹ran'daki birçok bölgeyi ele geçirdi.‹pek Yolu’nda Türkler Horasan'› kaybeden Gazneli Sultan› Mesut. Gazneliler devleti bu yenilgi üzerine y›k›lma sürecine girdi. insanl›¤›n çok faydalanaca¤› aç›kt›r. kuflkusuz tarihin. Tu¤rul Bey’in temsilî resmi Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin birlikte ç›kt›¤› seferde Harezm bölgesi. Fetih bölgelerine daha yak›n olmas› sebebiyle Niflabur'u b›rakarak Rey'i devletin yeni baflkenti yapt›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 145 -146’dan derlenmifltir. Tu¤rul Bey zaman›nda Bizans ve Gürcülere karfl› da büyük baflar›lar sa¤lanm›flt›r.

Bizans'›n Malazgirt Savafl›’ndan sonra anlaflmaya uyÖÇK mamas› üzerine Anadolu ak›nlar› 3. böylece devletin do¤u s›n›rlar›n›n emniyetini sa¤layarak bütün gayretini Anadolu'ya sarf etmeye bafllad›. yeni fetih alan› olarak Anadolu'yu seçti. fiam'a yürümekten vazgeçen sultan. Malazgirt Meydan Savafl›'ndan sonra Türkler için Anadolu'da yeni bir dönem bafllad›.3. Alparslan’›n Malazgirt’teki heykeli (Mufl) Malazgirt Meydan Savafl›. Selçuklu askerlerini gösteren bir gravür 96 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Alparslan'›n ölümü üzerine Melikflah henüz 18 yafl›nda iken sultanl›¤a getirildi (1072). Devlet merkezi. Maveraünnehir’e ç›kt›¤› sefer s›ras›nda öldürüldü (1072). Sultan Alparslan. fl ‹kinci Köktürk Devleti'nin kurucular› Bilge Ka¤an ve Kültigin’in birlikteli¤i ile Tu¤rul ve Ça¤r› Bey'in birlikteli¤inin sonuçlar›na yönelik neler söyleyebilirsiniz? Do¤udan gelen O¤uzlara yurt bulmak isteyen Alparslan. A¤abeyi ve Kirman Meliki Kavurd'un isyan›n› da bast›ran Alparslan. M›s›r'a sefere haz›rland›¤› s›rada Bizans ‹mparatoru Romen Diyojen'in Do¤u Anadolu'ya ilerledi¤ini ö¤rendi. Azerbaycan ve Kafkasya'da birçok kaleyi ele geçirdikten sonra Do¤u Anadolu'ya girdi. Azerbaycan üzerinden Malazgirt'e gelerek buray› k›sa sürede ele geçirdi. sonuçlar› aç›s›ndan Dandanakan'dan sonra cereyan eden en önemli meydan savafl›d›r. Nizamülmülk'ü vezirli¤e getirdi (1064). Melikflah öncelikle s›n›r boylar›na sald›r›lar düzenleyen Karahanl›lar ve Gazneliler'i yenerek bar›fla zorlad›. Etkinlik h›zland›r›ld›. Hristiyanl›¤›n do¤udaki en güçlü kalesi olan Ani'yi fliddetli bir kuflatmadan sonra ele geçirdi. Rey'den daha güneydeki ‹sfahan'a tafl›nd›.11. h›zla geri döndü ve Malazgirt'te Bizans ordusunu a¤›r bir yenilgiye u¤ratt› (1071). Ünite Biliyor muydunuz? ‹slam dünyas›n›n koruyuculu¤unu üstlenen Tu¤rul Bey’in 1055 y›l›nda Abbasi halifesi taraf›ndan "Do¤unun ve Bat›n›n Sultan›" ilan edildi¤ini biliyor muydunuz? Tu¤rul Bey'in ölümünden sonra Alparslan tahta ç›kt›. Ard›ndan Kars'a girdi (1064). Sultan Alparslan. SINIF .

Taht kavgalar›. kuzeyde Kafkaslardan. Melikflah döneminde Selçuklu Devleti. Selçuklu baflkentini Merv'e tafl›yan Sencer zaman›nda devlet tekrar kendini toparlamaya bafllam›flt›r. bat›da Anadolu ve M›s›r'dan.” Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. devlet yönetimindeki önemini aç›klay›n›z. Ancak Melikflah'›n ölümünden sonra geliflen baz› olaylar. Fakat 1141 y›l›nda do¤udan gelen Karahitaylar'a karfl› yapt›¤› Katvan Savafl›'nda yenilince itibar›n› kaybetti. do¤uda Balkafl ve Iss›k Gölü'ne. halk aras›nda ne olup bitti¤ini bilmeli. Melikflah'›n emriyle Arabistan Yar›madas›'ndaki Hicaz. Söyleyelim Afla¤›da Nizamülmülk’ün baz› sözleri verilmifltir. güneyde Arabistan Yar›madas›'na kadar uzanmaktayd›.” “Padiflahlar ordu ve halk›n durumunu uzak veya yak›ndan bizzat incelemeli. Sencer'in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti son buldu (1157). memlekette fesat ve adaletsizlik al›r yürür. Sultan Melikflah. Halka zulüm eder. Bu sözlerin. “Melik. Mescid-i Cuma’dan bir görünüm (‹sfahan) Düflünelim. Melikflah'›n o¤lu Sultan Sencer. Melikflah zaman›nda Büyük Selçuklu Devleti. Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük hükümdar›d›r. Sultan Sencer.” “Halk padiflah›n saray›na gidip hâlini anlatmak isterse onlar› bundan men etme. en genifl s›n›rlar›na ulaflm›flt›r. SINIF 97 . Bu sebeple Sultan Sencer zaman› için ikinci imparatorluk devri ad› verilir. Selçuklu ülkesinin tamam›nda hâkimiyet kurarak birli¤i sa¤lad›.‹pek Yolu’nda Türkler Anadolu fatihlerinden Artuk Bey. Böyle yapmazsa hata eder ve gaflete düfler. inkâr ve küfürle ayakta kalabilse de zulümle kalamaz. Yemen ve Aden'i Selçuklu topraklar›na katt›. devletin gücünü kaybetmesine neden olmufltur. Melikflah 1087'de ç›kt›¤› sefer sonucunda Karahanl›lar'›n do¤u kolunu da hâkimiyeti alt›na ald›. en parlak y›llar›n› yaflam›flt›r. Bu s›n›rlar. 1092 y›l›nda öldü. ba¤l› beyliklerin ba¤›ms›zl›¤›n› ilan ederek birbirleriyle mücadele etmeleri ve isyanlar ülkenin düzenini bozmufltur.

Onlar› yetifltirmek için yanlar›nda atabey unvan› tafl›yan devlet adamlar› bulunurdu. Bu sistemde topraklar gelirlerine göre gruplara ayr›l›rd›. haraci araziler. Bu durum.3. Türk-‹slam devletlerinde hukuk. Toprak Yönetimi ve Ordu ‹slam devletlerinden ald›klar› ikta ad› verilen toprak sistemini uygularlard›. Selçuklularda ise Farsça idi. Hükümdar›n en büyük yard›mc›s› ise vezir idi. Devlet Yönetimi Türk-‹slam devletlerinde devletin bafl›nda bulunan hükümdara Karahanl›larda Han. Hükümdarl›k babadan o¤ula geçerdi. Gazneliler ve Selçuklarda ise Sultan unvan› verilirdi. bu dönemlerde edebiyat alan›nda da etkisini göstermiflti. Bu ordu. Hal› motifi Sultan Sencer TürbesiTürkmenistan (Meru) 98 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF Mescid-i Cuma (Kazvin) Büyük Selçuklular Dönemi (‹ran) . hükümdar ailesinin ortak mal› say›l›rd›. ayl›kl› askerlerden oluflurdu. Resmî dildeki de¤iflim. Selçuklularda eyaletlere ayr›lan ülke yönetiminde hükümdar›n erkek çocuklar› görev al›rd›. Ordu yap›lanmas›nda ikta askerlerinden baflka sultan›n hassa ordusu bulunurdu. Gaznelilerde resmî dil Arapça. Ülke topraklar›. Devlet memurlar› ve komutanlar. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Cem: Ahmet Amca! Bu ilk Türk devletlerinde kültürel ve sosyal yaflam nas›ld›? Konuflulan Diller Karahanl›larda resmî dil Türkçe idi ve Uygur alfabesi kullan›l›yordu. vak›f ve mülk arazileri bulunurdu. ‹kta sisteminin yan› s›ra has araziler. Davalara kad›lar bakard›. hükümdarlar›n ölümünde taht kavgalar›na ve ülkenin parçalanmas›na neden olurdu. Halk ise Türkçe konufluyordu. Kaflgarl› Mahmut'un Divanü Lügâti’t Türk ve Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adl› eserleri. fler'i (‹slami) ve örfi (gelenek ve âdet) olmak üzere ikiye ayr›l›rd›. görevlerine göre bu topraklar›n gelirlerini toplard›. Toplad›klar› gelirin bir bölümü ile devlete atl› asker yetifltirirlerdi. dönemin edebiyat ürünleridir. Bunlar›n yan› s›ra ba¤l› beyliklerden gelen askerler ve gönüllü Türkmen birlikleri de ordunun di¤er bölümlerini olufltururdu.

türbe gibi mimari eserlerde çini ve oymac›l›k sanat›n›n en güzel örneklerini vermifllerdir. Devletin gelirleri. Müslüman zanaatkârlar›n kurduklar› lonca teflkilat›. Lonca teflkilat›. hükümdarlar taraf›ndan desteklenmifltir. köprü. Devlet. Türk-‹slam devletleri döneminde Farabi. Selçuklular döneminde Sultan Alparslan. ‹lk Türk-‹slam devletlerinde dinar ve dirhem ad› verilen alt›n ve gümüfl paralar kullan›lm›flt›r. Sosyal ve Ekonomik yaflam Türk-‹slam devletlerinde halk. Gazali gibi bilim adamlar› yetiflmifltir. veziri Nizamülmülk'e dünyan›n ilk üniversitesi say›lan Nizamiye Medresesini Ba¤dat'ta kurdurmufltur. gümrük ve maden vergileriydi. canl› bir ticaret yaflam›na sahip olan ülkede han ve kervansaraylar yapt›rarak ticarete destek olmufltur. cizye. tar›m ve hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ticaretle de u¤rafl›yordu. SINIF 99 . haraç.‹pek Yolu’nda Türkler Bilim ve Sanat Türk-‹slâm devletleri döneminde canl› bir bilim hayat› vard›. cami. Orta Asya’da kurulan ilk Türk‹slam Devleti Karahanl›lard›r. ganimet. çeflme. Konargöçer hayat› sürdürüp a¤›rl›kl› olarak hayvanc›l›kla geçinenler de vard›. E¤itim ve ö¤retim kurumlar›. Farkl› dinlere inanan insanlar› bu devletlerin himayesinde huzur içinde yaflam›fllard›. han. öflür. devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. Müslüman esnaf›n haklar›n› koruyan bir tür sendika görevi görüyordu. Din ve ‹nan›fl Türkler genellikle Talas Savafl›'ndan sonra ‹slam’› kabul etmifltir. ‹bn-i Sina. hamam. üretimde kalite ve disiplini sa¤l›yordu. Çini örne¤i fl ‹slâmiyetin kabulu Orta Asya’daki Türk devletlerinin devlet yönetimi. Vezir Nizamülmülk'ün yazd›¤› Siyasetname adl› eser. Sanata büyük önem veren Türkler. hastane. sanat anlay›fl› ve kültürel özelliklerinde hangi de¤iflimleri neden olmufltur? Selçuklu dönemine ait bir köprü Gaznelilere ait bir zafer an›t› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türk-‹slam devletlerinde Müslümanlar›n yan› s›ra baflka dinlere inanan insanlar da vard›.

Dü¤ün geleneklerinde inançlar›n ve geleneklerin etkili oldu¤u görülmektedir. k›z anas›. Gelin odas›n›n efli¤inde testi Gider yolun enlisine. Yörüklerde Dü¤ün Bilgi Kutusu Niflanlarda bafll›ca âdetler dünür göndermekle bafllar. pilav döker ve çalg› ile bu yemekleri k›z›n obas›na gönderir. K›z›n evinde bu yemekler.270 ÖÇK likte söyleyiniz.269. fl Dü¤ünlerle ilgili bildi¤iniz inan›fl ve gelenekler nelerdir? fl K›na gecesinde söylenen bildi¤iniz mâni ve türküleri arkadafllar›n›zla bir- 3. Cenupta Türkmen Oymaklar› 1. • tören • millî kültür Bayram ve dü¤ün gibi kutlamalar›m›z Orta Asya’daki ilk Türk topluluklar›ndan günümüze kadar çeflitli de¤iflikliklere u¤rayarak da olsa varl›¤›n› devam ettirmektedir.s. cilt. Baz› yörelerde ise bu olay. 273. K›z anam. ya da cam k›r›lmas› ise gelinin köMufltu gelsin emmisine. fl Sizce damat. Ünite Yaflayan De¤erlerimiz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kültür • dü¤ün • gelenek 1. tü huylar›n›n kovulmas›na iflaret K›z anas›. Kültürümüzün korunup sürdürülmesinde törenlerimizin rolü sizce nelerdir? 2. Etkinlik 100 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. dü¤ün. dü¤ün vb. büyük bir e¤lence ile yenir. Selam söylen day›s›na. "mendil almak" veya "mendil vermek" olarak ifade edilmektedir. Biner at›n iyisine. Niflan günü o¤lan taraf› davar keser. âdetlerle yukar›da verilen âdetler aras›nda benzerlik var m›? Nelerdir? Günümüzde de niflan ve dü¤ün törenleri Anadolu'nun çeflitli bölgelerinde farkl›l›klar göstermektedir. Gider yolun koyusuna. Afla¤›daki bilgi kutusunda yörük kültürünü yans›tan nisan ve dü¤ün törenlerini içeren kültürel ögelere yer verilmifltir. Baz› yörelerde k›z istemek için dünür gidilmesi sonucu al›nan "evet" cevab›. Dünür gitmesi.3. âdetin yerini bulmas› demektir. Gelin attan inmeden güveyi testiden avucuna biraz su doldurur ve bu suyu gelinin bafl›na serper. SINIF . say›lmaktad›r. dir. s. Oldu güvey kaynanas›. asker u¤urlama gibi kat›ld›¤›n›z bir tören ile ilgili an›lar›n›z› s›n›fta arkadafllar›n›zla paylafl›n›z. Örne¤in eflinin evine gelen gelinin üzerine bu¤day serpilmesi. Birlikte okuyal›m.12. Elinde dolu bulunan bir su testisini gelin evin kap›s›na gelinceye kadar saklar. 267. "söz kesmek" olarak adland›r›lmaktad›r. k›nan kutlu olsun! Söyle dillerin tatl› olsun! Ali R›za YALMAN / Cenupta Türkmen Oymaklar›1. evinin en yüksek bir yerinde uzaktan gelen alay› gözetir. Ali R›za Yalman. 274’ten derlenmifltir. Gelin yeni evine gelirken güveyi. Niflan. neden gelinin bafl›na su serpmifl olabilir? fl Sizin çevrenizdeki niflan. 1. Fakat Yörüklerde k›z›n iste¤i önemli oldu¤undan dünür gönderilmeden önce k›z›n gönlü edilmelidir. bereketi simgelemekteBiner at›n etlisine.

Kurtulufl Savafl› kazan›l›p yeni devletimiz kurulduktan sonra da nevruz flenlikleri devam etmifltir. Günümüzde de Türk topluluklar›nda demir dövme törenleri yap›lmaktad›r. Yeni gün yeni y›l her y›l an›lm›fl Kâh "Nevruz" kâh "Mart Dokuzu" denilmifl Kazanlar kurulmufl. 19. Büyük Taaruz için haz›rl›klar› yap›ld›¤› günlerde Mustafa Kemal Pafla. Kurulan büyük kazanlarda yemekler piflirilir ve gelen insanlara da¤›t›l›r. Padiflaha nevruziye adl› hediye vermek gelenek olmufl. Ergenekon'dan ç›kmak için atefl yak›l›p demir dö3. fl Yeni gün olarak bilinen Nevruz gününde sizin çevrenizde neler yap›l›yor? Kastamonu'nun Tosya ilçesinin baz› köylerinde bahar›n müjdecisi kabul edilen Nevruz’da kurbanlar kesilir ve e¤lenceler düzenlenir. Etkinlik vülmesi. oldu¤unu biliyor muydunuz? her y›l mart ay›n›n 21 ve 22. . Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. afllar yenilmifl Türk'ün gen (genifl) gönlüne o gün yer darm›fl.20’den derlenmifltir. s. günlerinde ziyaretçi ak›n›na u¤ramaktad›r. Mart. SINIF 101 . Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. çok bilek bükmüfl Bayram demifl bugün atefller yakm›fl Han k›zg›n demire çekici vurmufl.‹pek Yolu’nda Türkler Bahar›n Müjdecisi Nevruz Biliyor muydunuz? Büyük Selçuklu Sultan› Melikflah ad›na düzenle- Kastamonu'nun Taflköprü ilçesinin Ob. 2005 s.. Bu türbede yatan kiflinin. kutsal sayd›¤› bu mekânda ya¤mur duas›na ç›kar. bu günler flenliklerle kutlanm›flt›r. Ergenekon destan›na göre demir daginin eritilmesi ve Türklerin dünyaya yay›lmas› bu güne rastlamaktad›r. Bilgi Kutusu Bafll› bafl›n e¤mifl dizli diz çökmüfl Çok taht y›km›fl atam. Yöre halk›. 19 fl Çevrenizde Nevruz günü hangi etkinliklerle kutlanmaktad›r? Nevruz günü Osmanl›larda da ayr› bir önem tafl›maktad›r.13.nen "Celali Takvim"in bafllang›c›n›n Nevruz günü ruk köyünde bulunan Nevruz Sultan Türbesi . Burada yap›lan dualar›n kabul olunaca¤›na inan›l›r. bu güne ayr› bir önem kazand›rmaktad›r. Mart. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. Kastamonu evliyalar›ndan oldu¤u san›lmaktad›r. Bahar›n bolluk ve bereket getirmesi için dualar edilir. dualar edilir. 2005.. Kutsal gün olarak kabul edilen Nevruz günü kurtulufl ÖÇK günü olarak da kutlanmaktad›r. Yak›lan atefl etraf›nda dönülür ya da ateflin üzerinden atlan›r. 1922'de Ankara'da düzenlenen flenliklere kat›lm›flt›r.

Orta Asya Esik kurgan›nda bulunan bir Türk prensine aittir. uda benzeyen kopuzdur. ›rmak aras›ndaki a¤ac›n üzerine gökten mavi bir ›fl›k indi. dar süvari pantolonu.3. Ünite Sanata Vurulan Türk Mührü ÖN HAZIRLIK Türk-‹slammimarisi denilince hangi tür eserler akl›n›za geliyor? Düflüncelerinizi belirtiniz. Bunlar›n biri. s. oradan güzel musiki sesleri geliyordu. Orta Asya Türklerinin en eski çalg› aletidir. küçük alt›n levhalarla ifllenmifltir. Bu orkestran›n kulland›¤› sazlar çeflitlidir. 110 Biliyor muydunuz? Çeflitli kopuzlar Alt›n Elbiseli Adam Yandaki foto¤rafta görülen z›rh fleklindeki elbise. Kaftan ve çizmeleri. Dede Korkut Hikâyeleri’nde hemen her kahraman›n elinden düflmeyen kopuz. Kopuz. yumuflak çizmelerden oluflmaktad›r. Belinde 16 büyük alt›n levha ile süslü bir kemeri vard›r. m›zrap ve yayla çal›nan çeflitleri vard›r. Ayn› orkestrada a¤›zla çal›nan sazlar da görülmektedir. 1. fl Kopuz. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • sanat • estetik Kopuz Türk musiki sanat›n›n millî saz›. A¤ac›n gövdesi gittikçe kabar›yor. SINIF . günümüzdeki hangi müzik aletine benzemektedir? Uygurlara ait Göç Destan›’ndan bir bölüm: "Bir gece. kopuzdur. C. Giysi. Anadolu Türklerinde de kullan›lm›flt›r. diz alt›nda kalan k›sa. Türkistan'da Turfan bölgesinde yap›lan kaz›larda bulunan Uygur minyatürleri. sa¤dan sola V yakal› bir kaftan. Bu saz›n parmakla. Uygur Türkleri aras›nda orkestra teflkilat›n›n bulundu¤unu göstermektedir. fl Esik kurgan›nda bulunan prense “Alt›n Elbiseli Adam” denilmesinin nedeni nedir? 102 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6." Türklerin Alt›n Kitab›.

14. Göçebe hayat›n etkisiyle. çinicilik. 13.‹pek Yolu’nda Türkler Türk hal› dokumac›l›¤› da geleneksel yaflant›ya ba¤l› olarak geliflmifltir. SINIF 103 . seramikçilik. dericilik. Etkinlik ÖÇK Bilgi Kutusu Türk hal›lar›n›n sa¤laml›k ve esteti¤ini taktirle karfl›layanlardan biri de Marko Polo4dur. Çini örne¤i Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.da yaflam›fl ünlü seyyah günlü¤üne “Dünya’n›n en güzel hal›lar› Konya’da yap›l›yor” fleklinde bir not düfltü¤ünü biliyor muydunuz? Türk-‹slam devletlerinde maden iflletmecili¤i ve hal› dokumac›l›¤› d›fl›nda geliflen sanat dallar›na a¤aç iflleri. köpü vb. Türklerin mobilya ve döflemeleri kolayl›kla tafl›nabilen hal› ve keçeler olmufltur. fl Türkler dokuduklar› hal› ve kilimlerde daha çok hangi figürleri kullanm›fllard›r? Bu figürler dönemin kültürel özellikleri hakk›nda ne tür bilgiler vermektedir? 3.15. hal› dokuma tekni¤ini ilk olarak islam dünyas›na ard›ndan da tüm dünyeye tan›tm›fllard›r. ARAfiTIRINIZ Türk-‹slam devletlerinden günümüze kalan eserler (cami. terzilik. Yandaki foto¤raf› inceleyiniz. Türk hal›lar›n› di¤er ülkelerin hal›lar›ndan ay›rmaktad›r. Orta Asya Türk boylar› çad›rlar›n›n zamanlar›n› daha kal›n ve s›cak tutabilmek amac›yla hal› sanat›na önem vermifllerdir. Etkinlik 3. Türk (Gördes) dü¤ümü ad› verilen bu tekni¤e göre ipekten yap›lan hal›larda santimetre kare bafl›na 80-100 dü¤üm at›l›rd›. Selçuklu hal›lar›nda kullan›lan dü¤üm tekni¤i.) hakk›nda internetten araflt›rma yaparak buldu¤unuz foto¤raflar› s›n›fta sergileyiniz. Türkler. Türkmen ve yörük afliretleri taraf›ndan Anadolu’ya getirilen hal› sanat› Selçuklular döneminde büyük bir geliflme göstermifltir. yy. mermer ve lüle tafl› iflletmecili¤i örnek olarak gösterilebilir.

..... ..... Türk ordu teflkilat›. 5.. 4..... Kral Yolu...Araplara Türkçenin zengin bir dil oldu¤unu anlatmak amac›yla yaz›lan eserdir. Ötüken'in Türkler için önemi nedir? Ötüken'in kaybedilmesi.... ..... 1. ‹pek Yolu.. hangi kuvvet komutanl›klar›ndan oluflmaktad›r? B. Türk Silahl› Kuvvetleri. Orhun Kitabeleri.... Türkleri nas›l etkilemifltir? 11. ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömmeleri hangi inanc›n belirtileridir? 8.. SINIF . Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A...... Uygurlar›n hayat›nda hangi de¤iflikliklere yol açm›flt›r? 6... ‹lk Türk devletlerinin parçalanmas›nda hâkimiyet anlay›fl›n›n etkisi olmufl mudur? Örneklerle aç›klay›n›z...... Divanü Lügâti’t Türk 1. Türklerin Müslüman olmalar›n› kolaylaflt›ran ögeler nelerdir? 12.. hangi yönüyle di¤er uluslar› etkilemifltir? 10...... 4.... Emeviler ile Abbasilerin halka karfl› yaklafl›m›... ‹lk Türk devletlerinin siyasal.‹slam dininin kutsal kitab›d›r. sosyal ve kültürel yaflamlar›n› anlatan destanlar hangileridir? 2.3.... bugünkü hangi kuruma benzemektedir? Aralar›nda hangi benzerlikler vard›r? 9.. 3..ad› verilen heykeller dikerlerdi........ Türklerin.. 14..... Orta Asya’da Türk-‹slam sanat eserlerinden iki tane örnek veriniz.... ..... . Manihaizmin kabul edilmesi.’e aittir.. Köktürk.... 2........ ilk Türk devletleri dönemindeki en önemli ticaret yoludur. Türk tarihi ve Türk kültürü için önemini tart›fl›n›z...... 7...... balbal. Avrupa Hun Devleti.. 104 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6...... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z... Kur’an-› Kerim...... Nevruz bayram› tarihimizde hangi olayla birlikte an›lmaktad›r? 13. Avrupa'n›n siyasal yap›s›na hangi etkileri yapm›flt›r? 3. Kurultay. Türkler.. hangi siyasal sonuçlar› do¤urmufltur? 5.... Köktürk Yaz›tlar›n›n Türk edebiyat›.... eskiden mezarlar›n›n bafl›na ......

O¤uz Ka¤an Destan› D..) Tanr›’n›n verdi¤ine inan›lan yönetme yetkisine kut denir. sonraki Türk devletlerinde de korunmufltur? A. Karluklar C.Abbasiler C. 3.. Uygurlar D.. (. SINIF 105 . Büyük Selçuklular 5. 5. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Divan teflkilat› 2. (... Afla¤›daki yarg›lardan do¤ru olanlar›n önüne D. Uygurlar D.. Kavimler Göçü’ne neden olan Türk boyu hangisidir? A.. 4..Fat›miler Ç. E¤itim teflkilat› B. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z.) Yusuf Has Hacip “ Kutadgu Bilig” adl› eserinde devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. Ba¤dat Nizamiye Medresesi hangi Türk devleti döneminde kurulmufltur? A. Karahanl›lar B.Endülüs Emevileri D. Ergenekon Destan› B. Ordu teflkilat› C. (. 1. Köktürkler dönemine ait destan afla¤›dakilerden hangisidir? A. Hunlar 4.) ‹lk Türk devletlerinde resmi din ‹slamiyettir. 2. Adliye teflkilat› D. Manas Destan› 3. (. Asya Hun Devleti zaman›nda oluflturulan hangi teflkilat.) Kaflgarl› Mahmut’un eseri Atabet-ül Hakay›k’t›r.Emeviler B...‹pek Yolu’nda Türkler C. Dört Halife Döneminden sonra kurulan ‹slam devleti hangisidir? A. 1.. Gazneliler C..) Karahanl›lar›n resmî dili Türkçedir... (. Türeyifl Destan› C. Avarlar B.

Sat›yoruz Vatandafll›k Borcumuz Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m Mesle¤imi Seçerken 106 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .4. ÜN‹TE Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde Ekonomi Yap›yoruz.

Bu kaynaklar›n bilinçsizce tüketilmesi yaflant›m›z› nas›l etkiler? Aç›klay›n›z. Ülkemizdeki ekonomik faaliyetlere örnek veriniz. Yaflad›¤›n›z çevrede. 3. 8. 2. 6. hangi sebze ve meyve-ler üretilmektedir? Araflt›r›n›z. Yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na örnekler veriniz. “Nitelikli insan gücü” denince akl›n›za neler geliyor? Aç›klay›n›z. Bu ekonomik faaliyetlerden hangisinin ülke ekonomisine katk›s› daha fazlad›r? Araflt›r›n›z. Meslek tercihi yaparken nelere dikkat etmemiz gerekir? Düflüncelerinizi not ediniz. Bu kaynaklardan biri ile ilgili ne tür yat›r›m ve pazarlama yap›ld›¤›n› ö¤reniniz. 4. 7. Çevrenizdeki do¤al kaynaklara örnek veriniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. SINIF 107 . Vatandafl olarak vergi vermenin önemini ve Atatürk’ün vergi vermenin önemini belirten sözlerini araflt›r›n›z. 5. Yak›n çevrenizde hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Araflt›r›n›z.

Tar›m ve hayvanc›l›k gibi pekçok ekonomik faaliyet topraklardan yararlanarak yap›lmaktad›r.4. SINIF . ülkemizde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. 2008 Sanayide ham madde olarak kullan›lan tar›m ürünleridir. Kaynak: TÜ‹K. ülkemizde tar›m ve hayvanc›l›k konulu bir sunum haz›rlad›k. Turfanda sebzecilik ve serac›l›k. fleker pancar›. BAZI TARIM ÜRÜNLER‹M‹Z SEBZEC‹L‹K VE MEYVEC‹L‹K SANAY‹ B‹TK‹LER‹ Sebzecilik. Ülkemizde iklim çeflitlili¤inin fazla olmas› nedeniyle çok çeflitli meyve yetifltirilir. 108 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ülkemiz topraklar›n›n üçte birinde tar›m yap›lmaktad›r. En çok Akdeniz Bölgesi’nde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. Ülkemizde en çok yetifltirilen bafll›ca sanayi bitkileri pamuk. ayçiçe¤i. Ekonomik de¤eri di¤er tar›m ürünlerine göre daha fazlad›r. fl Yukar›daki grafikleri inceleyerek yaflad›¤›n›z bölgede ençok hangi ürünlerin yetifltirildi¤ini söyleyiniz. f›nd›k ve zeytin olarak s›ralanabilir. Topraklar ülkemizin en önemli do¤al kaynaklar›ndand›r. Yafl ve kuru olarak tüketilen bu meyveler ülkemiz ticaretinde önemli bir yere sahiptir. • ekonomi KEL‹ME LAR VE KAVRAM faaliyet • ekonomik • emek • enerji • ticaret Sosyal Bilgiler dersinde arkadafllar›n›zla gruplara ayr›larak ülkemizin kaynaklar› ile ilgili bir araflt›rma yapt›k ve ekonomik faaliyetlerle arkadafl›m Ahmet ve ben. Ünite Ülkemizde Ekonomi ÖN HAZIRLIK Yaflad›¤›n›z bölgede daha çok hangi ekonomik faaliyetler ön plana ç›km›flt›r? Gözlemlerinizi aç›klay›n›z. tütün. sebzecili¤in geliflmesine katk› sa¤lam›flt›r. fl Yandaki haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünleri ile iklim özelliklerinin iliflkilerini aç›klay›n›z.

kaz. bal mumu. eflek. tavuk bu gruba girer. ARICILIK Ar›c›l›k sektöründe. at.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde tar›mla birlikte topraklar›m›zdan hayvanc›l›kta da yararlan›lmaktad›r. ar› sütü ve polen üretimi yap›lmaktad›r. tiftik keçisi ve k›l keçisi olup genel ad› davard›r. sulamas›z yap›l›r. www.gov. yurdumuzda ekimi en çok yap›lan ürünlerdir. K›rm›z› mercimek. yeflil mercimek ‹ç Anadolu Bölgesi’nde yetiflir. Bunu palamut. ‹PEK BÖCEKÇ‹L‹⁄‹ ‹pek böce¤i.ordu. Bal üretiminde Ordu ili birinci s›radad›r. BAKLAG‹LLER Baklagiller. Modern tavuk çiftlikleri büyük flehirlerin yak›n›nda kurulmufltur. BALIKÇILIK Ülkemizde bal›kç›l›k daha çok k›y› bal›kç›l›¤› fleklinde yap›lmaktad›r. Etkinlik BÜYÜKBAfi HAYVANCILIK S›¤›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Haritadan yararlanarak hayvanc›l›¤›n en çok hangi bölgelerde yap›ld›¤›n› söyleyiniz. k›y› bölgelerimizde yap›l›r. Ayr›ca tar›m ve hayvanc›l›ktan elde edilen ürünlerin sanayi ve hammadde olarak kullan›lmaktad›r. ördek. Büyükbafl hayvanc›l›¤›n en yayg›n oldu¤u yerler. sardalye ve kefal izler. fl Yukar›daki bilgilerden ve haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünlerini söyleyiniz. En çok hamsi avlan›r.tr Tar›m ürünlerinin ülke ekonomisinde önemli bir yeri vard›r. ar›c›l›k için çok uygun koflullara sahiptir. bal. Bal›kç›l›k. KÜMES HAYVANCILI⁄I Hindi.1. Mercimek üretimi. Türkiye. Marmara’n›n güney kesimlerinde yayg›n olarak bu faaliyetler gerçeklefltirilir. Özellikle yafl sebze ve meyve yurtd›fl›na satt›¤›m›z ürünlerin bafl›nda gelir. Güney Do¤u Anadolu Bölgesi’nde. Koyun. ÖÇK 4. SINIF 109 . dut yapra¤› yiyerek beslendi¤i için dut a¤ac›n›n oldu¤u yerlerde yetifltirilir. Türkiye’de en çok yetifltirilen hayvand›r. kat›r ve deve bu gruba girer. Do¤u Anadolu’nun kuzeyi ve Do¤u Karadeniz Bölgesi’dir. Tiftik keçisine Ankara keçisi de denir. Ülkemizde yap›lan bafll›ca hayvanc›l›k faaliyetlerini birlikte inceleyelim. KÜÇÜKBAfi HAYVANCILIK Koyun.

Ülkemizde üretilen bafll›ca madenleri ve enerji kaynaklar›n› birlikte ö¤renelim. elektronik ve kimya sanayisi ile mutfak eflyas› yap›m›nda kullan›l›r. Ülkemizde enerji kaynaklar›m›z ile ilgili tuz. BOKS‹T Alüminyum cevheridir. Beyaz kömür de denir. deterjan. motorlu araçlar. fl Barajlardan hangi amaçla yararlan›r›z? H‹DROELEKTR‹K Barajlardan elde edilen bir enerji çeflididir. r›yla paylaflt›lar. Ülkemiz dünya hidroelektrik potansiyelinin %1’ine sahiptir. 110 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. di¤erlerine göre ekonomik midir? Neden? JEOTERMAL ENERJ‹ Yer kabu¤unun derinliklerinden ç›kan s›cak su ve su buhar›ndan elde edilen enerjidir. Ünite Madenlerimiz ve Enerji Kaynaklar›m›z fl Günlük yaflam›m›zda kulland›¤›n›z eflyalar hangi madenlerden yap›lm›flt›r? Birkaç örnek veriniz. BOR M‹NERAL‹ Zenginli¤i yönünden Türkiye dünyada 1. Bor minerali ençok jet ve roket yak›t›. yer alt›nda oluflan kaya tuzu denlerimiz ve yataklar›ndan da elde edilir. s›radad›r. Meskenlerin ve seralar›n ›s›t›lmas›nda kullan›l›r. Günlük hayat›m›zda kulland›¤›m›z pekçok eflya çeflitli madenlerden yap›lmaktad›r. fl Jeotermal kaynaklardan elde edilen enerji. en çok Tuz Gölü’nden elde haz›rlad›klar› sunumu arkadafllaedilir. Alüminyum. k⤛t ve çeflitli elektronik araçlar›n yap›m›nda kullan›l›r. TUZ ‹kinci grupta Demet ve Ali ülTuz deniz ve göllerin yan› kemizdeki mas›ra.4. SINIF . sabun.

fl Evinizde çelikten yap›lm›fl hangi eflyalar›n›z var? Örnek veriniz. Demirin sertlefltirilmesinde ve paslanmaz çelik elde edilmesinde kullan›ld›¤› için demir-çelik sanayisinin önemli ham maddesidir TAfi KÖMÜRÜ Maden kömürü de denilen tafl kömürü enerji kayna¤› olarakde¤eri yüksek oldu¤undan demirçelik fabrikalar›nda demirin eritilmesinde kullan›l›r.Ülkemizin Kaynaklar› KROM Türkiye’de en çok ç›kar›lan madendir. L‹NY‹T Türkiye’nin hemen her yerinden ç›kar›l›r. Etkinlik fl Sizce madenler ve enerji kaynaklar›n›n ülkemiz aç›s›ndan önemi nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Demir. çelik sanayide hammadde olarak kullan›l›r. Rezervi en zengin olan yer Elâz›¤-Maden’dir. D›fl ülkelere ihraç edilir.2. BAKIR Kolay bir iletken oldu¤u için özellikle elektrik ve elektronik sanayisinde kullan›l›r. Türkiye’de elde edilen bak›r madeninin yar›s› buradan ç›kar›l›r. ÖÇK DEM‹R Demir yataklar›m›z oldukça yayg›nd›r. Mesken ve ifl yerlerinde yak›t olarak tüketildi¤i gibi elektrik enerjisi (termik santral) üretmek için santrallerde kullan›l›r. Kullan›m alan› oldukça yayg›n olan demir ülkemiz ekonomisi aç›s›ndan önemli bir yere sahiptir. fl Türkiye maden haritas›ndan yararlanarak ülkemizde madenlerin nerelerde ç›kar›ld›¤›n› söyleyiniz. SINIF 111 . 4.

Ordu. Buralar. Bursa. Kars. yurdumuzun hangi bölgesinde veya kentinde hangi sanayinin bulundu¤unu anlataca¤›z. Karadeniz Bölgesi’nin do¤usunda kurulmufltur. Ünite Ülkemizde Sanayi Üçüncü grupta yer alan Zeynep ve Ömer ülkemizdeki bafll›ca sanayi kollar› ile ilgili bir araflt›rma yapm›fllard›. A¤r›. Bal›kesir gibi illerimizde meyve. ‹stanbul. marmelat. fiimdi sizlere ülkemizdeki sanayi dallar›n› bafll›klar alt›nda. Trabzon. Çanakkale ve Bal›kesir gibi denize k›y›s› olan illerimizde bal›k konserve fabrikalar› vard›r. s›n›fta konu ile ilgili aç›klamalarda bulundu: — Arkadafllar. Erzurum. Cumhuriyet Döneminde ilk kez Uflak’ta fieker fabrikas› kurulmufltur. Çay fabrikalar›. Etkinlik 112 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Buralar. Marmara Bölgesi’nde toplanm›flt›r. peynir ve tereya¤›. reçel ve salça fabrikalar› vard›r. Tereya¤› ve peynir üretimi de. geliflen bir sanayi koludur. 40’a yak›n fleker fabrikas›.3. sebze. besin sanayisinin bir koludur. G›da Sanayi: Un fabrikalar›. A¤r› ve Kars’ta peynir üretimi fazlad›r. SINIF . Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu bölgeleriyle Karadeniz Bölgesi’nin do¤usu ve Trakya Yar›madas›’d›r. ‹zmir. G›da sanayisi içinde konservecilik. Konserve fabrikalar› h›zla ço¤almaktad›r. ‹ç Anadolu (Konya) baflta olmak üzere ülkemizin her taraf›na da¤›lm›fl durumdad›r. fianl›urfa ve Diyarbak›r’da hayvansal ya¤ üretimi yap›l›r. ‹zmir. Van ve Malatya’da et kombinalar› bulunmaktad›r. ülkemizde tar›m ürünlerine dayal› sanayi kollar› daha fazla geliflmifltir. Van. Zeytin ya¤› çeflitleri Bursa ve Kayseri gibi illerimizde meyve suyu fabrikalar› kurulmufltur. Bolu. bakliyat konserveleri. Zeynep. Ayçiçe¤i ya¤› fabrikalar›n›n ço¤u. yurdumuzun fleKonserve yap›m› ker pancar› üretiminin yo¤un oldu¤u yerlere kurulmufltur. çay üretimi yap›lan yerlerdir. Marmara ve Ege baflta olmak üzere Akdeniz ve Güneydo¤u Anadolu bölgelerimizde zeytinya¤› üretimi evlerdeki küçük imalathanelerde ve fabrikalarda yap›l›r.4. fl Çevrenizde tar›ma dayal› hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Bunlarda neler üretilmektedir? Kaflar peyniri ÖÇK 4. Edirne. ‹stanbul. Süt. ilk s›ray› al›r. hayvanc›l›¤›n yo¤un oldu¤u yörelerimizden elde edilir.

bak›r. çelik. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. s›v›laflt›r›lm›fl petrol gaz› (LPG) ve jet yak›t› üretilir. sentetik iplik ise dokuma sanayisinde kullan›lmaktad›r. baflka sanayi dallar›nda ham madde olarak kullan›l›r. sabun. gaz ya¤›. nafta. boya gibi. deri ve giyim sanayisidir. fl Ülkemizde dokuma. sabun. ‹lk olarak Batman’da bir rafineri kurulmufltur. do¤rudan. Bu alanla ilgili ülkemizde Karabük (Kardemir).Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde en yayg›n ve en geliflmifl sanayi kolu dokuma. Kimya Sanayisi: Kimya sanayisinden elde edilen ürünlerin bir k›sm›. ilaç. solvent. Kimya ve ilaç sanayi ürünleri Demir-Çelik fabrikas› Biliyor muydunuz? Dünya’da üretilen 50 çeflit madenin 29 çeflidinin ülkemizde bulundu¤unu biliyor muydunuz? ÖÇK 4. bir k›sm› da. yünlü dokuma fabrikalar› ile deri fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer al›r. ‹zmir. Ere¤li (Erdemir). SINIF 113 . Ergani ve Murgul’da bak›r Keban’da kurflun ve çinko üretim tesisleri bulunmaktad›r. benzin. Ayr›ca boya. motorin. deri ve giyim sanayiinin geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? ‹plik dokuma fabrikas› Ülkemizde geliflmifl olan di¤er sanayi kollar›ndan biride maden sanayidir. ‹skenderun (‹sdemir)’da demir ve çelik fabrikalar› kurulmufltur. deterjan. Pamuklu dokuma.4. Ülkemizde di¤er bir sanayi kolu olan kimya sanayisi. ilaç ve gübre fabrikalar›da bu sanayi kollar›ndad›r. K›r›kkale rafinerileri izlemifltir. fuel-oil. Buralarda ham petrolden. krom fabrikalar› maden sanayi içinde yer alamaktad›r. ipekli dokuma. Demir. petro-kimya tesislerinin kurulmas›yla geliflme göstermifltir. Bunu ‹zmit. Mersin. Fosfat ve azot gübre yap›m›nda. Deriden yap›lm›fl ürünler Bunlar›n d›fl›nda Seydiflehir’de alüminyum Elâz›¤ ve Antalya’da ferro-krom Samsun. fl Çevrenizde maden sanayiinde elde edilen ürünlerin kullan›ld›¤› alanlara örnekler veriniz.

Elde edilen orman ürünlerinden çok say›da insan geçimini sa¤lar. tu¤la. Sizce bunun nedenleri neler olabilir? Tart›flma Ormanlar›n yok edilmesi insanlar› ne tür tehlikelerle karfl› karfl›ya getirir? S›n›fta arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. kereste ve mobilya fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer almaktad›r. yani a¤aç kütü¤üdür. Ancak orman alanlar›m›z her geçen gün daralmaktad›r. fl Ülkemizde hemen hemen her bölgede çimento fabrikas› kurulmas›n›n nedeni neler olabilir? Orman Sanayisi: K⤛t. Bu nedenle ormanlar›n korunmas› ve gelifltirilmesi gerekmektedir.4. kiremit fabrikalar› toprak ürünleri sanayi kolu içerisinde yer almaktad›r. Ünite Ülkemizde cam. seramik. çimento. SINIF . Çimento fabrikalar› ülkemizde hemen her bölgede bulunur. Ormanlar›m›z›n yakacak odun d›fl›nda kereste sanayi odunu ihtiyac›n› karfl›lar. 114 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çimento fabrikas› ARAfiTIRINIZ Ormanlarda a¤aç ve kereste d›fl›nda baflka hangi ürünler elde edilmektedir? Orman ürünlerinden elde edilen baz› araç ve malzemeler fl Orman ürünleri d›fl›nda insanlar ormanlardan nas›l yararlanmaktad›r? Ülkemizde günümüzde ormanlar yüzölçümümüzün %25’ni kaplamaktad›r. Bu sanayinin ham maddesi a¤açt›r.

007.215.787. Etkinlik Denizlerimizde bal›kc›l›k yap›lmaktad›r.371. Dokuma Sanayi kollar› Da€›l›m› Barajlar enerji üretiminde önemli bir yere sahiptir.634.462. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.000 1.000 41. iklimi ve yer flekillerinin etkisi ile zengin göl. 2011 .000 % 18 17 3 31 6 18 7 100 TÜ‹K. G‹Y‹M ORMAN ÜRÜNLER‹ K‹MYA TOPRAK VE Ç‹MENTO ÜRÜNLER‹ MAK‹NE VE OTOMOT‹V ÜRÜNLER‹ MADEN TOPLAM DE⁄ER/ TL 7.000 2. ÖÇK 4. fl Sizce ülkemiz ekonomisinin gelifliminde hangi ekonomik faaliyetlere daha fazla yat›r›m yapmam›z gerekir? Nedenlerini aç›klay›n›z.334.077.322.634.000 7.081.000 7.Ülkemizin Kaynaklar› TABLO: ÜLKEM‹Z GEL‹RLER‹ ‹ÇER‹S‹NDE SANAY‹ KOLLARININ DA⁄ILIMI SANAY‹ KOLLARI GIDA DOKUMA. turizm gibi alanlarda da faydalan›lmaktad›r. deniz ve akarsu potansiyeline sahiptir.000 12. Bunlar›n d›fl›nda deniz ve göllerimizde bal›kç›l›k. 2011 fl Yukar›daki tablo ve grafige göre ülke ekonomisinde en çok hangi sanayi kolu önemlidir.350.914. Ayr›ca baz› akarsular›m›zda su sporlar› yap›lmaktad›r.000 2. DER‹. tuz üretimi. Ülkemiz co¤rafi konumu. Özellikle enerji üretimi sulama ve içme suyu sa¤lama bak›m›ndan akarsular›m›z büyük önem tafl›r.132.5.962. TÜ‹K.429. Bu sanayi kolunun ürünlerine örnekler verin. SINIF 115 .

sormak istedi¤imiz konular› belirledik. fl Siz organik tar›m hakk›nda neler biliyorsunuz? 116 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak organik tar›m›n nas›l yap›ld›¤› konusunda daha çok bilgi edinmemiz gerekiyordu. Sat›yoruz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bütçe a • dayan›flm i rg ve • • pazar • giriflimci • ürün • varsay›m Yaflad›¤›m›z yerde ençok yap›lan ekonomik faaliyetlerin bölgenizde bulunan do¤al kaynaklarla ilgisi var m›? Aç›klay›n›z. Babam ‹zmir’de bir çiftlikte çal›fl›yor. Buras› iklim ve toprak flartlar› bak›m›ndan organik tar›m yapmaya uygun bir aland›. Ünite Yap›yoruz. Bu konu ile ilgili olarak Tar›m ‹l Müdürlü¤ü’nden bilgi alabilirdik. Biraz para biriktirerek bu bölgede bir tarla sat›n ald›.4. Burada kendi iflini yapmak istiyordu. Yetkililer biOrganik sebze üretimi zi karfl›lad›¤›nda babam sorular› sormaya bafllad›. SINIF Organik tar›m alan› . Babamla birlikte biraz araflt›rma yaparak neler yapabilece¤imiz konusunda fikir edindik. Babamla ilk ifl olarak ‹nternet’ten organik tar›m hakk›nda bilgi toplamaya karar verdik. Fakat nas›l bir ifl yapaca¤› konusunda karars›zd› ve bu konuda deste¤e ihtiyac› vard›. Buradaki yetkili kiflilerden randevu alarak. Benim ad›m Tar›k.

. . .Ekonomiyi desteklemek.Gelecek nesilleri korumak bafll›ca yararlar›d›r. . herkes organik tar›m yapabilir mi? Yetkili: Organik tar›m ürünleri üretecek. toprak ve su kaynaklar› ile havay› kirletmeden çevre. pazarlayacak.Daha nitelikli ürün elde etmek. SINIF 117 . . Babam: Organik tar›m›n yararlar› nelerdir? Yetkili: Herfleyden önce toprak erozyonunu önler. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤›ndan yetki alm›fl kurulufllar›ndan biriyle sözleflme yapmalar› zorunludur. Biz bu konuda özel sektöre ve yerel yönetimlere organik tar›mla ilgili yat›r›m projeleri haz›rl›yoruz. Babam: Peki.Enerji tasarrufu yapar.Kimyasallar›n insanlar üzerindeki olumsuz etkilerinden korur. ithal veya ihraç edecek kiflilerin faaliyette bulunabilmeleri için G›da. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . iflleyecek.Ülkemizin Kaynaklar› Babam: Organik tar›m hakk›nda bize k›saca bilgi verirmisiniz? Yetkili: Organik tar›m di¤er ad›yla “ekolojik tar›m” üretimde kimyasal madde kullanmadan üretimden tüketime kadar her aflamas› kontrollü ve sertifikal› tar›msal üretim biçimidir. . kurutulmufl incir ve üzüm üretimiyle bafllad›. fl Ülkemizde organik tar›m ürünü yetifltiricili¤inin geliflmesi insanlar›n ve di¤er canl›lar›n sa¤l›¤› aç›s›ndan neden önemlidir? Organik tar›m ürünleri ÖÇK 4. çok farkl› ürün yetifltirme imkân› var. Türkiye'de organik tar›m tamamen ithalatç› flirketlerin belirledi¤i ölçütlere göre yap›l›yor.6. Oysa Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda.Su kalitesini korur. Babam: Organik tar›m ile ilgili olarak Türkiye'de gelinen nokta nedir? Yetkili: Türkiye'de organik tar›m. Ancak. hayvan ve insan sa¤l›¤›n› korumakt›r. bitki. Ekolojik tar›m›n amac›.Çiftçilerin ve tar›msal iflletmelerde çal›flan insanlar›n sa¤l›¤›n› korumak.

daha kârl› olaca¤›n› düflünüyordu. ‹hraç etti¤imiz ülkelerden Almanya ilk s›rada yer al›yor. az ve öz üretim yap›lmas› gerekiyor. Avrupa'n›n pazarlama ve üretim tekniklerini Türkiye'deki yat›r›mc›ya tafl›maya çal›fl›yoruz. insan ve çevre sa¤l›¤›n› destekleyen bir tar›m biçimi olmas›.4. 22 bin 771 hektar alanda kurutulmufl organik meyve üretiyor. bahçe veya dükkan varsa ziyaret ederek bunlar›n hangi ürünler oldu¤unu not ediniz? ÖÇK 4. organik tar›m ifline girmeye karar verdi. Etkinlik 118 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . Babam: Bize son olarak organik tar›m hakk›nda söyleyece¤iniz bir fleyler var m›? Dan›flman: Türkiye'de son y›llarda ifllenmifl organik ürünlerin miktar› da artmaya bafllad›. Bu bilgileri ald›ktan sonra babam. 829 iflletmede de bu ürünler iflleniyor. Bakanl›¤›m›z bu alanda üretimde bulunmak isteyen çiftcileri her türlü dan›flmanl›k hizmetleri ve kredi deste¤i sa¤lamaktad›r. Dan›flman: Ben teflekkür ederim. G›da. Babam: Verdi¤iniz bilgiler için çok teflekkür ederiz. Kurutulmufl baz› organik tar›m ürünleri ARAfiTIRINIZ Yak›n çevrenizde organik tar›m ürünü üreten veya satan bir tarla. Ünite Babam: Organik tar›m üreticilerine neler önerirsiniz? Dan›flman: Özellikle yerel ve kalitesi yüksek ürünlerin d›fl pazarlarda daha fazla flans› bulunuyor. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤› verilerine göre Türkiye'de 7 bin 364 üretici. Ancak pazarlama iflini yurt içinde yapman›n. Türkiye'de üretilen organik ürünlerin yüzde 98’i ihraç ediliyor.7. Organik tar›m›n en önemli özelli¤i. Çok ürün elde etme anlay›fl› yerine yüksek kaliteli.

su kaynaklar›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Ülkemizin Kaynaklar› Babam. B ‹ Z Ç ‹ L E K Y E T ‹ fi T ‹ R ‹ Y O R U Z SA⁄LI⁄INIZI SEV‹YORSANIZ ORGAN‹K ÜRÜNLER‹ TERC‹H ED‹N. SINIF 119 . böylece ürünümüzün tan›t›m›n› ve pazarlamas›n› daha k›sa yoldan yapabilece¤imizi söyledim. neden yurt d›fl›na ihraç ediliyor? 2. fl Uluslararas› sertifikalar› olan organik tar›m ve hayvanc›l›k ürünlerini tüketerek organik tar›m›n yayg›nlaflmas›na katk›da bulunun. fl Tar›k ve babas› bir giriflimci olarak hangi çal›flmalar› yapt›? fl Tar›k’›n haz›rlad›¤› broflürde dikkatinizi en çok hangi nokta çekti? Neden? Düflünelim. Babama broflürü elektronik postayla ulaflabildi¤imiz herkese yollayabildi¤imizi. Organik ürünler. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda organik tar›m›n yap›lmas› için önerileriniz neler olurdu? Tart›fl›n›z. Ben de ilk ifl olarak yetifltirece¤imiz ürünün tan›t›m ve pazarlamas› için bir broflür tasarlad›m. ‹zmir’in iklim. Söyleyelim 1. fl Organik tar›mla elde edilen sebzeler. Bütün dünya. di¤erlerine göre daha fazla yararl› madde içermektedir. ulafl›m ve pazarlama imkânlar›n›n elveriflli olmas› nedeniyle çilek yetifltirmeye karar verdi. Organik ürünlerin di¤er ürünlerden fark› nedir? 3. organik ürünleri kullan›rken biz neden kullanmayal›m? Hem lezzetli hem sa¤l›kl› hem de do¤al… AMAN D‹KKAT !!! fl Organik tar›mla elde edilen ürünleri seçin.

Ancak yine de akl›na tak›lanlar vard›. Kanunlara uymak ve sayg›l› olmak bir vatandafll›k görevidir. baraj. 4. kamu giderlerini karfl›lamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür. parklar. Devlet. Ayfle’ye fifl al›p almad›¤›n› sordu. spor sahalar› bizim verdi¤imiz vergilerle yap›l›r. Bu fifli almam. Bir k›sm› ile çal›flanlar›n ücretlerini karfl›lar. toplad›¤› paralar›n bir k›sm›n› ülkemizin ve bizim güvenli¤imizi sa¤lamak için kullan›r. Ünite Vatandafll›k Borcumuz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM r • vergi • de¤e • kurum • tüketim • tasarruf • bütçe Sizce devlet vatandafllar›na yapt›¤› hizmetlerin harcamalar›n› nereden karfl›l›yor olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. ne yap›yor bu vergilerle? Anne: Devletimizin bize hizmet sunabilmesi için paraya ihtiyac› vard›r. Anne: Elbette k›z›m. E¤er al›flverifl fiflini almazsan senin devlete vermen gereken para. köprü. Annesinin istediklerini al›p paras›n› ödeyerek al›flverifl fiflini ald›. Annesinin sözlerini dikkatle dinleyen Ayfle çok flafl›rm›flt›. Ayfle: Peki anneci¤im. arsa gibi sahip oldu¤umuz gayrimenkul ve mallar›m›z için de y›ll›k vergi öderiz.8. SINIF . Atatürk de vergi vermenin önemini dile getirmifl ve vergi için “Vergi. Anayasa’m›z›n 73. diyerek fifli annesine uzatt›. araba. devletin millet ve ülkeye karfl› yerine getirmeye mecbur oldu¤u görevlerini yapabilmesi için gereken giderlere bireyin kat›lma pay›d›r: “Askerlik nas›l bir vatan borcu ise vergi de vatandafl›n ödemesi gereken borcudur. “Herkes. al›flverifl tutar›n› kasaya ödeyince kasiyer paran›n üzeri ile al›flverifl fiflini de birlikte verdi. Fifl alman›n bu kadar önemli oldu¤unu bilmiyordu.” denilmektedir. neden önemli diye sordu? Anne: Çünkü yapt›¤›n her al›flveriflinde fifl ya da fatura almal›s›n. yol. Ayr›ca ev. hastane. sat›c›ya kal›r. Günlük ÖÇK ihtiyaçlar›m›z için sat›n ald›¤›m›z baz› ürünler için vergi veriyoruz. Bir k›s›m okul. Ayfle: Nas›l vergi veriyoruz anneci¤im? Anne: Gelirimizin belli bir oran›n› vergi olarak veriyoruz. Oysa herkes devlete vergi ödemek zorundad›r. Ayr›ca yararland›¤›m›z kütüphaneler. Vergi vermek vatandafll›k görevlerimizden biridir. Ayfle: Evet anneci¤im. fabrika yapt›r›r. Bak. fl Atatürk vergi vermeyi neden askerlik yapmayla eflde¤erde tutmufltur? 120 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” (Atatürkçülük. Devletin. annesinin kendisine verdi¤i listeyi alarak al›flverifl yapmak üzere markete gitti. vergi nedir anlat›rm›s›n? diye sordu. fiflin üzerinde senin bu al›flveriflten dolay› ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak kesildi¤i gösteriliyor. Cilt 1 s:439) diyerek vergi vermenin önemini vurgulam›flt›r.4. Etkinlik Ayfle: Devlet bu paray› neden topluyor. kanunlara uygun olarak vatandafllar›n›n gelirlerinden belli bir oranda toplad›¤› paralara vergi diyoruz. maddesinde. Annesi. Ayfle.

Ülkemizin Kaynaklar› fl Faturalar›n›z› (elektrik. yat›r›m yapamaz. cilt 1. bir vatandafll›k borcudur. Etkinlik Düflünelim. Ayfle: Teflekkür ederim. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Vergilendirilmifl kazanç. Ayfle: Vergilerimizi ödemezsek ne olur? Anne: Vergi vermek. ben de vergi veriyor muyum? Vergi Dairesi Anne: Evet. Söyleyelim Vergi vermek neden bir vatandafll›k görevi olarak kanunlarla zorunluluk alt›na al›nm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Bundan sonra al›flverifl yaparken fifl yada fatura alma konusunda daha dikkatli olaca¤›m. anneci¤im. O ald›¤›n fleylerin karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n bir bölümünü vergi olarak veriyorsun. 439 fl Ülkemizdeki vergi dairelerinin kap›lar›n›n üzerinde neden bu Atatürk’ün sözü yer almaktad›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Atatürk Atatürkçülük. telefon. Ayfle: Benim hiçbir kazanc›m yok. Al›flverifl fiflini dikkatli bir flekilde incelersen orada ald›¤›n ürün karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak gitti¤ini görürsün. fiöyleki: Biz sana harçl›k veriyoruz ve sen onunla gidip bir fleyler al›yorsun. Hizmetlerin aksamamas›. SINIF 121 . asl›na bakarsan sen de vergi veriyorsun k›z›m. hangi tür vergi kesintilerinin yer ald›¤›n› belirleyiniz.9. Vergilerimizi ödemezsek devlet hizmetlerini düzenli yürütemez. do¤al gaz) inceleyiniz. Ülkemizin savunmas› güçlü olmaz. insanlar›n sorunsuz yaflayabilmesi için herkesin vergisini zaman›nda ve düzenli olarak ödemesi gerekiyor. su. Vergi hakk›nda çok fley ö¤rendim senden. kutsald›r. ÖÇK 4. s.

Fabrikan›n kenar›nda bir ›rmak vard›. o gün okula giderken bir fabrikan›n yan›ndan geçiyordu. Kirlilik artt›¤› için baz› deniz canl›lar› da yok olmaktad›r. Zeynep’in verdi¤i örnekten yola ç›karak “Do¤al kaynaklar› kirletmemek.4. Dolay›s›yla da bu kaynaklar›n kullan›m hakk› toplumun yani hepimizindir. Hava. Okula geldi¤inde derste ö¤retmenine gördüklerini anlatt›. do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›m›n›n insan yaflam›na olumsuz etkileri nelerdir? fl Gelecekte dünyam›z› hangi sorunlar›n bekledi¤ini düflünüyorsunuz? 122 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Fakat fabrikadan ›rma¤a kirli sular ak›yordu. Ö¤retmeni. korumak için neler yapabiliriz?” konusunda ö¤rencilerinden araflt›rma yapmalar›n› ve s›n›fta sunmalar›n› istedi. Çevre kirlili¤inin artmas› ve do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›lmas› günümüzde dünyada h›zla artmaktad›r. Çünkü do¤al kaynaklar. kirli sulardan kaynaklanan hastal›klar da artmaktad›r. do¤al kaynaklar do¤ada var olan kaynaklard›r. Ancak bu bize onlar› istedi¤imiz gibi kullanma hakk›n› vermiyor. Zeynep. Zeynep ve arkadafllar› konuyla ilgili yapt›klar› araflt›rmay› arkadafllar›yla paylaflt›. Ünite Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m ÖN HAZIRLIK Do¤al kaynaklar›m›z›n korunmas› gelece¤imiz aç›s›ndan neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • do¤al kaynak • bütçe • yat›r›m • tüketim lar Zeynep. Arkadafllar. hava kirlili¤i toprak kirlili¤i deniz kirlili¤i su kirlili¤i fl Sizce. SINIF . Bu kirli su hem çok pis kokuyor hem de ›rma¤›n suyunun rengini de¤ifltiriyordu. kirli suyun ›rma¤a kar›flmas›na çok üzülmüfltü. gelecek nesillerin de kullanaca¤› kaynaklard›r. su ve toprak kirlenmekte.

Ayr›ca hayvanc›l›k için de çay›r ve meralar önemlidir.10. fl Topraklar›n insan yaflam›ndaki yerini aç›klay›n›z. Bugün yeryüzü nüfusunun beflte biri. Biliyor muydunuz? K›z›l›rmaktan bir görünüm Su kullan›m›n›n. Topraktan uzun süreli¤ine yararlanabilmek için onu oldu¤u flekilde ve do¤al güzellikleriyle korumak gerekir. Bu da tar›m› gelifltirelim derken hayvanc›l›¤›n gerilemesine ve ormanlar›m›z›n yok olmas›na neden olmaktad›r. alan kayb› gibi nedenlerden dolay› sa¤l›kl›. tatl› su kaynaklar› bunun yaln›z. Ancak çay›r. Ormanlara da önem vermemiz ve onlar› korumam›z gerekir. 4. www. mera ve ormanlar›m›z tarlaya dönüfltürülmek amac›yla yok edil- Türkiye arazisinin kullan›m durumu www. kirlilik. Ormanlar bir ülkenin akci¤eridir. Tar›m. son 25 y›l içinde % 60 artt›¤›n› biliyor muydunuz? Hektar Toprak Varl›¤› Ülkemizde topraklar›n kullan›m alan› yanda verilen grafikteki gibidir. temiz ve içilebilir suya sahip de¤il. Günümüzde yaklafl›k 1.gap. Tar›m için de topra¤a ihtiyac›m›z var. bilinenin aksine.gelecek neslin ihtiyaçlar›n› yok ca %2. Türkiye’nin su zengini olmad›¤›n› gözler önüne seriyor.000 m3 olmas› gerekirken bu miktar Türkiye’de 1. lar›n›n yanl›fl kullan›m›. ülkemiz için önemli bir ekonomik faaliyettir. Dünyam›z›n %70’i su‹sraftan kaç›nal›m. Mera ve ormanl›k bir alan Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.gov. Bu rakam. su kaynaketmeyelim. Bunlar›n içinde en büyük bölüm ekili dikili alan olarak ayr›lm›flt›r.Ülkemizin Kaynaklar› Bafll›ca do¤al kaynaklar›m›z› flu bafll›klar alt›nda inceleyebiliriz: Yeryüzündeki tüm canl›lar için yaflam›n temel kayna¤› olan kullan›labilir su giderek azalmaktad›r. SINIF 123 . Etkinlik Bir ülkenin su zengini olabilmesi için kifli bafl›na düflen y›ll›k ortalama su miktar›n›n en az 10.tr (2011) mektedir.meteor.5’idir. larla kapl› olmas›na ra¤men. Gelecek 25 y›lda bu ÖÇK say›n›n 2 kat›na ç›kaca¤› tahmin ediliyor.430 m3tür.tr Su Varl›¤› ! Tart›flma fl Su kaynaklar›n›n azalmas› insan yaflam›n› nas›l etkiler? Tart›fl›n›z.3 milyar kifli su s›k›nt›s› çekmekte.gov.

hatta büyük bir canl› organizmad›r. Do¤al kaynaklarda israf› önlemenin yan›nda. Ancak ormanlar›m›z. yaln›zca a¤açlar›n bulundu¤u genifl alanlar de¤ildir.11. herkesin duyarl›l›k gösÖÇK termesi gereken bir konudur. SINIF . konuflmas›n› geri dönüflümle ilgili bilgiler vererek sürdürdü. bor ülkemizde en fazla ç›kar›lan madenlerimizdir.meteor. dikkatli kulla4. Gelecekte do¤al kaynaklar›m›z›n yok olmamas› için bugünden gerekli tedbirleri almal›y›z. Bu görevi sadece devletin ve sivil toplum kurulufllar›n›n sorumlulu¤u gibi görmemeliyiz. linyit. tabiat park› gibi koruma alanlar›n›n say›s›n›n art›r›lmas›yla mümkündür. tala açma gibi nedenlerle h›zla yok edilmektedir. en önemli do¤al kaynaklar›m›zdand›r. Madenlerin önemli özelli¤i. Bu yüzden madenlerimizi de dikkatli kullanmak zorunday›z. Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rs›z olmad›¤›. Türkiye orman alanlar›n›n co¤rafi bölgelere göre da¤›l›m› www. Ancak rezerv yönünden çok zengin de¤iliz. Yeralt› Kaynaklar› Türkiye. yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan oldukça zengindir. Zeynep. Bu önemli zenginli¤in gelecek kuflaklara aktar›labilmesi. Çok say›da bitki ve hayvan topluluklar›ndan oluflan bir yaflam birli¤i. Ormanlar. at›klar›n geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas› için de çal›flmalar yap›lmaktad›r. tabiat› koruma alan›. Üzerimize düflen görevleri bilmeli ve yerine getirmeliyiz.tr (2011) Ülkemizin ormanlar›da canl› çefletlili¤i bak›m›ndan oldukça zengindir.Ülkemizin Kaynaklar› Orman Varl›¤› Ormanlar. orman yang›nlar›. Tafl kömürü. 124 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu. bilinçsiz yararlanma. Etkinlik n›lmad›¤› takdirde tükenece¤i flüphesizdir. millî park. hayvan otlatma. halk›n bilinçlenmesi. tükenebilir olmalar›d›r.gov.

do¤al kaynaklar›n korunmas› niçin isteniyor? “Geri dönüflüm. me‹sraf› tal içecek kutular›n›n geri dönüflümü iflleminde bu meönleme ad›na yapt›¤›m›z taller do¤rudan eritilerek yeni ürün hâline dönüfltürülfleyler.Ülkemizin Kaynaklar› Geri dönüflüm Demir. ne olursa olsun dü¤ünde bu metallerin üretimi için kullan›lan maden cevheri yararl›d›r. plastik. 2. kutu. bak›r. Benzer flekilde plastik at›klar›n›n geri dönüflümü ile petrolden tasarruf sa¤lanabilir. GER‹ DÖNÜfiÜM Do¤al kaynaklar›m›z. normal ifllemler için gerekli olan›n % 50’si kadard›r. 3. elimizden önemli oranda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. k⤛d›n geri dönüflümü ile ormanlarda a¤açlar›n daha az kesilmesini sa¤lam›fl oluruz. Birbirimize zehretmeyelim. Örne¤in. Enerji tasarrufu sa¤lan›r. k⤛t. runday›z. Bu dünya bizim. gübre gibi yeni bir ürüne lar› geri dönüfltürerek do¤al kaynaklar›m›z› verimli kullanmak zodönüfltürülmesidir. kauçuk. geleni yapal›m. Geri dönüflüm. Bu dünya bizim. Bu noktada geri dönüflüm. Do¤al kaynaklar›m›z korunur. Bu nedenle tüketimi azaltmak.. yok etmeyelim. Geri dönüflüm. Benzer flekilde kat› at›klardan ayr›lan k⤛d›n yeniden iflleme sokulmas› için gerekli Büyük olan enerji. ve bu cevherin saflaflt›r›lma ifllemlerine gerek olmadan üretim gerçeklefltirilebilmektedir. daha kolay olacakt›r. dünya nüfusunun artmas› ve tüketim At›klar›n ham madde gibi al›flkanl›klar›n›n de¤iflmesi nedeni ile her geçen gün azalmaktakullan›larak flifle. Geri dönüflümün uygulanmas› ile at›klar›n tafl›nmas› ve depolanmas› ifllemleri. de¤erlendirilebilir nitelikli at›kplastik. . ekonomi üzerinde 4. gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. çelik. Ülke ihtiyaçlar›n› karfl›layabilmek için ithal edilen ürünlere ödenen döviz miktar›n› da azalt›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Örne¤in. d›r. malzeme üretiminde endüstriyel ifllem say›s›n› azaltmak suretiyle enerji tasarrufu sa¤lar. Bu flekilde bir alüminyum kutunun geri dönüflümünden % 96 oran›nda enerji tasarrufu sa¤lanabilir.. . k⤛t. At›klar›n önemli bir miktar›. Etkinlik olumlu etki yapacakt›r. Ayn› flekilde cam ve plastik at›klar›n da geri dönüflümünden küçük demeyelim. Di¤er önemli bir husus. kullan›lan enerjiden büyük ölçüde tasarruf edilir. At›k miktar› azal›r. niçin önemlidir?” Bu soruya farkl› cevaplar verilebilir: 1. do¤al kaynaklar›m›z›n tükenmesini önler.. 4.12. Ham maddenin azalmas› ve do¤al kaynaklar›n h›zla tükenmesi sonucunda ÖÇK ekonomik problemler ortaya ç›kabilir. bu sayede çevre kirlili¤inin önemli ölçüde önlenmesidir. SINIF 125 . Yukar›daki flark›da. Yeni ifl imkânlar› ve gelecek kuflaklara do¤al kaynaklardan ! ! yararlanma olana¤› sa¤layacakt›r. kirletmeyelim. cam gibi maddelerin geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas›.. kurflun. geri dönüfltürülebilen ve yeniden kullan›labilir malzemelerden yap›lmaktad›r.

• Piknik yapt›¤›m›z alan›. gilen han i z i n i iler lanab i çöp ¤ k a e s d Ev flümü dönü i r e g yap›rinin neler n i ç i lir? unun Siz b nuz? yorsu EM GÖZL Düflünelim. Sizin çözüm önerileriniz nelerdir? 4. • Çöplerimizi ay›rarak onlar için ayr›lm›fl olan çöp kutular›na atal›m. yollar›m›z›n. • Çamafl›r ve bulafl›k makinesini tam kapasitede doldurmadan çal›flt›rmayal›m. defterlerimizi tutumlu kullanal›m. Kirli su ar›tma tesisleri • Difl f›rçalarken suyu sürekli aç›k b›rakmayal›m. ileride bizim yaflant›m›z› veya gelecek nesillerin yaflant›lar›n› nas›l etkiler? 126 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. • Herhangi bir ürünü al›rken geri dönüflümlü olmas›na dikkat edelim. SINIF . kullan›lm›fl k⤛tlar› geri kazanal›m. buldu¤umuz gibi temiz b›rakal›m. çöplerin yerinin çöp kutular› oldu¤unu unutmayal›m. Söyleyelim 1. yeniden doldurulabilir pilleri kullanal›m. • Balkonlar› ve merdivenleri hortum kullanarak y›kamak yerine paspas yapal›m. Çöp at›p çevreyi kirletenleri mutlaka uyaral›m. sürekli kullanabilece¤imiz bez torba ve fileleri tercih edelim. Do¤al kaynaklar›m›z› kullan›rken nelere dikkat etmeliyiz? 2. göllerimizin. • Kullan-at piller yerine. Ünite Peki bunlar›n yan›nda biz ne yapabiliriz? Bununla ilgili size birkaç öneri sunabilirim: • Bir kere kullan›p ataca¤›m›z pofletler yerine. Geri dönüflüm kutular› • K⤛tlar›m›z›. parklar›m›z›n çöplük olmad›¤›n›. Do¤al kaynaklar›m›z›n bilinçsizce tüketilmesi. • Denizlerimizin. Do¤al kaynaklar›m›z› korumak kimin görevidir? 3. • Ormanlarda atefl yakmayal›m.4.

Ülkemizin Kaynaklar› Mesle¤imi Seçerken ÖN HAZIRLIK 1. ifl ar›yordu. A¤abeyi. bugün neler yaflad›¤›m› anlatay›m. Müdür. Ali: — Gel kardeflim. SINIF 127 . dedi. Fatma. çay için kardefline teflekkür etti ve anlatmaya bafllad›: — Bugün gazetede bir flirketin “Eleman Aran›yor.” ilan›n› gördüm ve ifl görüflmesi için verilen adrese gittim. a¤abeyine bugün ifl görüflmesine gidip gitmedi¤ini ve neden can›n›n s›k›ld›¤›n› sordu. Fatma. 3. büyük bir flirket olduklar›ndan yurt içinde ve yurt d›fl›nda ifl yapt›klar›ndan bahsetti. Nitelikli insan gücünün yetiflmesin de e¤itimin rolü nedir? Bunun ülkemiz aç›s›ndan önemini de¤erlendiriniz. her mesle¤i yapabilir mi? Neden? 2. akflam eve can s›k›nt›s› ile gelmiflti. Ali. Herkes. fiimdiden sana da ders olsun. Daha sonra da bana ifl baflvuru formunu vererek doldurmam› istedi. ‹fi BAfiVURU FORMU Ad›n›z Soyad›n›z En son mezun oldu¤unuz okul Bildi¤iniz yabanc› diller ve düzeyi Sahip oldu¤unuz sürücü belgesinin s›n›f› Seyahat etmeye engel bir durumunuz var m›? Varsa nedir? ‹fl deneyiminiz / referanslar›n›z Hobileriniz Bilgisayar sertifikan›z var m›? Varsa düzeyiniz FOTO⁄RAF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Beyin göçü dendi¤inde akl›n›za neler geliyor? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • meslek • varsay›m • iflsizlik Nitelikli ‹nsan Gücü Fatma’n›n a¤abeyi Ali. fiirket müdürü. a¤abeyine bir çay getirdi ve yan›na oturarak merak içinde konuflmas›n› bekledi. bana sat›fl sorumlusu arad›klar›n› söyledi.

ifli bilmeyen elemanlar yüzünden aksar. Kemal ATATÜRK www.tr ÖÇK 4. formu inceledikten sonra bana dönüp. Derslerime çal›flmad›m ve liseden sonra okula devam etmedim.” dedi. Atatürk’ün e¤itime önem veren sözleri sana rehber olsun. bilmiyorum.14. sizde yok. Bu kay›plar hemen flirketi. . fiirketler.atam. nitelikli olmayan. benim yapt›¤›m› yapma. Ayr›ca yurt içindeki faaliyetleri-mizi sürdürmek için de arabayla flehirleri gezip birkaç gün kalman›z gerekebilir. Bu yafltan sonra kendimi nas›l gelifltirebilir ve bir ifl bulabilirim. eğitimimizin temelini oluşturmalıdır. Bizim için nitelikli insan çok önemlidir.13. Üniversite bitiren arkadafllar›m›n hepsi flimdi ifl sahibi. Sen. Bir ifl yerinin iflini aksatmas› di¤erini. zaman›nda okulumu önemsemedim. o da bir baflkas›n› etkiler. Ben. Bu da ifl ve zaman kayb› demekti. kendine bir hedef seç. “Bu da ona çok benziyor. o da di¤erini.gov. sak›n.Bizim arad›¤›m›z özelliklerin ço¤u. SINIF .” fl Kelebek etkisine siz bir örnek verebilir misin? Fatma. onun için hangi niteliklere sahip olman gerekiyorsa onlara sahip olmak için u¤rafl. ülke ekonomisine katk› sa¤layan kurumlard›r. Ali devam etti: “‹flte böyle kardeflim ve biliyorsun bunu ben ilk kez yaflam›yorum. Derslerine çal›fl. Biz yurt içi ve yurt d›fl› çal›flan bir firma oldu¤umuz için en az bir yabanc› dil bilen birine ihtiyac›m›z var. fiirket müdürünü dikkatle dinledim ve hak verdim gerçekten. Benim gibi herkes kendini gelifltirmeden bir ifle girecek olursa yapaca¤› ifli ö¤renene kadar epey zaman geçer. ülke ekonomisini olumsuz yönde etkiler. a¤abeyini dikkatle dinliyordu. Bu yüzden de sürücü belgenizin olmas› gerekir. Ben 25 yafl›na geldim.4. ve 4. Müdür. Etkinlik 128 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yay›la yay›la ülke ekonomisine kadar gider ve onu da olumsuz etkiler. Böylece ileride nitelikli bir eleman oldu¤un için k›sa sürede ifl sahibi olabilirsin. sana örnek olsun. fiimdi yapt›¤›m›n ne kadar kötü oldu¤unu görüyorum.” M. Ünite Formu doldurup daha sonra flirket müdürüne verdim. kardefline “Kelebek etkisini biliyorsun. Zaman›nda yap›lmas› gereken ifller. Bu dalga. Kendimi gelifltirecek hiçbir fley yapmad›m.” “Bir yandan bilgisizliği ortadan kaldırmaya uğraşırken bir yandan da memleket evladını toplumsal ve ekonomik hayatta aktif şekilde etkili ve verimli kılabilmek için zorunlu ilk bilgileri uygulamalı bir biçimde vermek metodu. fiimdi yaflad›klar›m. Ali. Yapt›¤›m ifl baflvurular›nda genelde böyle özellikler ve nitelikler istiyorlar.

verimli elemanlar yetifltirmek laz›md›r. Bence bu program›n iki esasl› noktas› vard›r: 1. Meslek seçiminde önemli olan. istedi¤i mesle¤i belirlesi ve ona göre yönelmesi gerekti¤ini düflündü. Kemal ATATÜRK www. Kendisinin flimdiden. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bizim amac›m›z. hangi mesle¤i seçecekti? Her mesle¤i yapabilir miydi? Mesle¤ini neye göre seçmeliydi? Sadece istemesi yeterli miydi? Yoksa o meslek için baz› yeteneklere sahip olmas› gerekiyor muydu? Bu sorular›n cevab›n› ö¤renmek için okulundaki rehber ö¤retmene gitmeye karar verdi. kiflinin do¤ru bir de¤erlendirme yapabilmesidir. Bir taraftan toplumsal hayatta bizzat faal ve faydal›. seçece¤i mesle¤e uygun olmas›. Fatma’y› dinledi ve flunlar› söyledi: — Aferin Fatmac›¤›m! Bu konular› benimle paylaflmakla çok iyi yapt›n. kesinlikle muzaffer olmak laz›md›r. Çünkü mesle¤ini severek ve isteyerek yapmal›s›n. ülkene de faydal› olamazs›n.gov. Bir mesle¤i seçerken kiflilik özelliklerinin yan›nda.atam. ancak bu surette olur. yok4. Kiflisel özelliklerinin uydu¤u tek bir meslek yok elbette. Millî e¤itim ifllerinde. ça¤›n gereklerine uymas›d›r. a¤abeyinin durumuna gerçekten çok üzüldü. Etkinlik Böylece çal›flt›¤›n kuruma da.Ülkemizin Kaynaklar› En önemli ve verimli görevlerimiz. yanl›fl bir seçim olabilir. sizi bu konularda yönlendirmek. Ertesi gün okula biraz erken gitti. ayn› derecede önemlidir.gov. el becerileri zay›f bir insan›n t›p okumas›.” M. Ayr›ca baflka mesleklerin gerektirdi¤i özelliklere de sahip olabilirsin. Mesle¤imizi seçerken kendimizle ilgili düflünme f›rsat› buluruz. Mesle¤ini sevmezsen kendini gelifltirmek için çal›flmazs›n. Rehber ö¤retmen. SINIF 129 .16. bireyin kendi ruhsal ve bedensel yap›s›n›n da.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözlerini dikkate alarak ülke ekonomisinin geliflmesinde e¤itimin önemini aç›klay›n›z. Peki. Rehber ö¤retmene kendisiyle konuflmak istedi¤ini söyledi. cahilli¤in yok edilmesidir. Kan görmeye dayanamayan. Kiflisel özellikler ve mesle¤in gerektirdi¤i özelliklere ne kadar uygunsan baflar›l› olma flans›n da o kadar artacakt›r. millî e¤itim iflleridir. ve sa o iflte verimli olamazs›n.atam. Bir milletin hakiki kurtuluflu. M. 4. Kemal ATATÜRK www. Sosyal hayat›m›z›n ihtiyaçlar›na uygun olmas› 2. hâlâ yapabilece¤i fleyler var m›? fl Sizin Ali’ye önerileriniz ne olurdu? Fatma. Bu zaferin sa¤lanmas› için hepimizin tek vücut ve tek düflünce olarak esasl› bir program üzere çal›flmas› gerekir. Çünkü kendimize uygun bir meslek seçimi ancak kendimizi tan›mam›zla mümkündür.15. Bu da ilk ve orta ö¤retimin uygulamal› bir flekilde olmas›yla mümkündür. fl Ali kendini gelifltirmek için gerçekten geç mi kalm›flt›? Peki. Böyle bir durumda da bunlar›n içinden gerçekten seÖÇK vece¤in bir mesle¤i seçmelisin.tr “Millî e¤itim program›m›z›n temel tafl›.

teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. hangi mesle¤i seçmek istiyorsunuz? ‹lgi duydu¤unuz meslekleri s›ralay›n›z. terlemek de¤ildir. kimyager. Kendi kaynaklar› ile yetifltirdi¤i e¤itimli bireyleri kaybeden. rehber ö¤retmenin odas›ndan ç›karken masan›n üzerinde bir haber dikkatini çekti: “Nitelikli insan gücü. dedi. az geliflmifl veya bizim gibi geliflmekte olan ülkelerin beyin göçü. Bu mesleklere. matematikçi. Bilgi Kutusu 130 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bunun için de nitelikli insan ve ifl gücünün. Fatma’ya araflt›rmaya dayal› mesleklerden birini seçebilece¤ini söyledi.atam. ülkeler aras›ndaki geliflmifllik fark›n›n daha da artmas›na neden olmaktad›r. Bir meslek için sadece üniversite bitirmek yeterli olmayabilir. bilgi. onu de¤erlendirdi. SINIF . kendine özgü e¤itimi vard›r. Fatma — O nedenle flimdiden benim için uygun bir mesle¤i seçmem ve kendimi ona göre yönlendirmem gerekiyor. Fatma formu doldurduktan sonra rehber ö¤retmen. rehber ö¤retmene teflekkür etti. biyolog. nitelikli ve yetenekli insan›n ve ifl gücünün yetiflti¤i ülkede de¤il de baflka bir ülkede çal›flmas›d›r. belki sana ne yapmaktan hoflland›¤›n konusunda ipucu verebilir. Etkinlik Rehber ö¤retmen — Anlad›m Fatmac›¤›m. Bunlardan kendisine en uygun olan› seçecekti.4. Ünite — Evet ö¤retmenim. t›p teknisyeni gibi örnekler verdi. Çünkü her mesle¤in. Ancak ben henüz hangi mesle¤i istedi¤imi bile bilmiyoÖÇK rum. 4. fl Siz. bofluna yorulmak.gov. flimdi sana bir form verece¤im. BEY‹N GÖÇÜ: ‹yi e¤itim görmüfl. Ancak bu nitelikli insan. Seçece¤iniz mesle¤in gerektirdi¤i e¤itim.17. ülke ekonomisi için çok önemlidir. beceri ve kiflilik özellikleri nelerdir? Çal›flmak demek. Ö¤retmenin verdi¤i örnek meslekler hakk›nda bir araflt›rma yapmaya karar verdi. Bu formdaki sorular. Fatma’n›n araflt›rmac› yönünün a¤›r bast›¤›n› gören rehber ö¤retmen. astronot. M. Zaman›n gereklerine göre bilim. Beyin göçü. Üniversite d›fl›nda baflka e¤itimler de gerekebilir.” “Ülkemizin insan›. Kemal ATATÜRK www. Konuyla ilgili bir dergide okuduklar›n› hat›rlad›: Bir ülkenin geliflmesi için bilim ve teknolojinin yan›nda nitelikli insan gücüne ihtiyac› vard›r. Ülkemizin kalk›nmas› için nitelikle meslek sahiplerine ihtiyaç var. Seçti¤i meslek için “Hangi derslerde baflar›l› olmak ve hangi e¤itimi almak gerekir?” konusunu araflt›racak ve o yönde e¤itim alacakt›. Rehber ö¤retmen. nitelikli insan olman›n kendimiz ve ülkemiz için ne kadar önemli oldu¤unu biliyorum art›k. fizikçi. flöyle devam etti: — Bütün bunlar› de¤erlendirdikten sonra seçece¤in meslek için gerekli e¤itimi alman da gerekiyor. antropolog.tr Beyin Göçü Fatma. Geliflmifl ülkelerin yetiflmifl beyinlere daha yüksek ücret ve daha iyi olanaklar sa¤lad›¤›. kendini gelifltirdikten sonra bu niteli¤ini baflka ülkede kullan›rsa ne olacak?” diye düflündü. Gerçekten de araflt›rma yapmay› sevdi¤ini düflündü. ülke içinde kalmas› gerekmektedir. geliflmeleri daha da yavafllamaktad›r. ülke içinde kal›r ve çal›fl›rsa. dedi. bir gerçektir. Fatma.

tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözünü dikkate alarak e¤itimin topluma kazand›rd›klar› hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. Refah seviyemizi ancak üretimde bulunarak art›rabiliriz. 4. SINIF 131 . www. Ö¤rencilerimizin geliflmifl ülkelerde yüksek ö¤renim görmeleri elbetteki önemlidir.gov. Düflünelim. Aksi takdirde ülkemize gelenler. yurt d›fl›nda ö¤renim görmektedir. 3. Ancak yurt d›fl›nda e¤itim gören ve yurda dönen yetiflmifl bireylerin de ülkemizde iyi de¤erlendirilmesi ve onlara iyi olanaklar sunulmas› gerekmektedir. s›rada yer ald›¤›n› ve iyi e¤itim gören yüz kifliden 59’unu kaybetti¤ini biliyor muydunuz? (‹nternet Gazete Haberi) 17.2009 En önemli yat›r›m. Biliyor muydunuz? Her mesle¤in kendine özgü e¤itimi vard›r. Türkiye’nin. teknolojiye ve yetiflmifl beyin gücüne gereken önemi vererek baflarabiliriz. yüce bir sosyal toplum hâlinde yaflatan veya esaret ve sefalete terk eden terbiyedir (e¤itimdir). Söyleyelim 1. 2. insan›n e¤itimine yap›lan yat›r›md›r.Ülkemizin Kaynaklar› Yüksek Ö¤retim Kurumu (YÖK) taraf›ndan haz›rlanan bir rapora göre 24 bini Almanya’da. ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Beyin göçünü engellemek için neler yapabiliriz? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. neden önemlidir? Beyin göçünün nedenleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Beyin göçünün.gov. Bir meslek sahibi olmak. Bir milleti hür. ba¤›ms›z. tekrar geliflmifl ülkelere gidebilirler.tr. Kemal ATATÜRK www.meb. Bunu da bilime. beyin göçü en fazla olan 34 ülke içinde 24. 15 bini Amerika Birleflik Devletleri’nde olmak üzere 50 binden fazla Türk genci.04. flanl›. M.atam.

........... iklim. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz...... pek çok uygarl›¤a ev sahipli¤i yapm›fl olmas› gibi nedenlerle ülkemizde... D.. Gelecek nesillere güzel bir dünya b›rakmak istiyorsak . 5.. denir... dir. B. 2. “Geri Dönüflüm” için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A. C..... Vergi vermek D. do¤al kaynaklar. C. Devletin hizmetleri yerine getirmek için bizden ald›¤› paraya ... Oy kullanmak C.......... Turizm D..ülkemizdeki nitelikli insan gücünün azalmas›na neden olmaktad›r. meslek. vergi. Ülkemizde ihtiyac›m›z› karfl›layacak kadar ç›kar›lan madenler hangileridir? Yaflad›¤›n›z çevrede ekonomik faaliyetlerden hangisi yayg›n olarak yap›lmaktad›r? Ülkemizde sanayi. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.4.. 132 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. Seyahat etmek 4. 5. 6.. Askere gitmek B.. Sanayi C.. hangi ekonomik faaliyetin geliflmesini sa¤lam›flt›r? A... Meslek sahibi olmufl kiflinin ülkesinden baflka bir ülkeye gidip orada çal›flmas› sonucu oluflan..... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. Tar›msal faaliyetleri etkileyen en önemli etmen .. 7.... Tar›m ve hayvanc›l›¤›n ülke ekonomisindeki yeri nedir? Örneklerle aç›klay›n›z. Üç taraf›nda denizlerin olmas›. 4. Çimento C.... Gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. beyin göçü....... Do¤al kaynaklar›m›z korunur. en çok hangi bölgemizde yo¤un olarak bulunmaktad›r? Neden? Vergi kaç›rman›n ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Do¤al kaynaklar›m›z› korumak için neler yapabiliriz? Meslek seçiminde dikkat etmemiz gereken noktalar nelerdir? 1. 3. Pamuklu dokuma B... Afla¤›dakilerden hangisi vatandafll›k görevlerimizden biri de¤ildir? A.. 3... Enerji tasarrufu sa¤lan›r.. Tar›m B. 1. ifl gücü 1.. SINIF . denir. Afla¤›da verilen sanayi kollar›ndan hangisinin üretimi iklim flartlar›ndan etkilenmez? A.. Neden? 4........ At›k miktar› artar.. korumal›y›z. B........ Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z... Ya¤ üretimi D. 2.. fieker üretimi 3. Geçimimizi sa¤lamak için yapt›¤›m›z ifle .. Hayvanc›l›k 2...

...) (......... 1. s›rada yer al›r.. ........................ (.................................................................................................................................. çok çal›flan insan demektir........... D.. Nitelikli insan.. ........) (... sürekli kendini yenilemektedir.......................................................... II ve III D................................................................ ............................................................................... Sulama III.................... 3.......... ....................................................................... Bal›kç›l›k II............... I............................ bor rezervi bak›m›ndan dünyada 1........................................ 4........ III ve IV 6...................................................................................................) Türkiye... ‹leride seçece¤imiz meslekle ilgili nelere dikkat etmeliyiz? A................................. ‹lgi-kariyer-kiflilik özellikleri Ç....................................... Bölgenizin hangi özelliklerini dikkate alarak ne tür yat›r›m yapard›n›z? Neden? ............................................................................................. Uygun olanlar›n› efllefltiriniz........................... yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z...................................................................................................................................................... ‹lgi-kariyer-para C............... Ayçiçe¤i fieker pancar› Çay Üzüm Karpuz ‹ç Anadolu Marmara Bölgesi Güneydo¤u Anadolu Bölgesi Karadeniz Bölgesi Ege Bölgesi E............................................................................................... I ve II B..............................................................................................Ülkemizin Kaynaklar› 5... Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D......) (............................................................................................................. Do¤al kaynaklar›m›z........................................ .. ............ Afla¤›da baz› ürünler ve en fazla yetifltikleri bölgeler verilmifltir.................................. .................................................... I ve III C................................. ......... ‹lgi-beceri-para D............................................... Tuz elde etme Ülkemizde yukar›da verilenlerden hangisinde akarsulardan yararlan›lmaz? A............................ Tafl›mac›l›k IV........... ............ ‹lgi-beceri-kiflilik özellikleri B........................................................ Yaflad›¤›m›z bölgeye yönelik bir yat›r›m projesi haz›rlad›¤›n›z› düflünün............ 2.............. ........................... Petrol ihraç eden ülkelerden biriyiz....... SINIF 133 ................................ ........... ....... Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6..........................................................................................................

5. SINIF . ÜN‹TE Ülkemiz ve Dünya Dünya’m›z› Tan›yal›m Yurdumuzun Kaynaklar› Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz Do¤al Afetlerde Dayan›flma Kültür ve Sanat›n Etkileri 134 Sosyal Bilgiler • 6.

Ülkemizin bu tür olaylara karfl› nas›l bir yaklafl›m sergiledi¤ini ö¤reniniz. 4. Yak›n zamanda çeflitli ülkelerde meydana gelen do¤al afetleri araflt›r›n›z. 6. 3. Yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin olan bölgelerinin fazla nüfuslanmas›n›n nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. Sosyal Bilgiler • 6. Türkiye’nin en çok hangi ülkelerle ticaret yapt›¤›n› araflt›r›n›z. sanat ve spor etkinlikleri ile ilgili haber toplayarak s›n›fa getiriniz.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 5. Bu ülkelerle olan kültürel ba¤lar›m›z› araflt›r›n›z. 7. Ülkelerin neden birbirlerine ürün al›p satt›¤› konusundaki düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Dünya nüfusunun neden baz› bölgelerde daha yo¤un oldu¤unu araflt›r›n›z. 2. Dünya haritas› üzerinde Türk Cumhuriyetlerinin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. Son y›llarda yap›lan uluslararas› kültür. SINIF 135 .

Yandaki haritaya göre nüfusun yo¤un oldu¤u alanlar nerelerdir? Bu alanlar. Etkinlik fl Dünya nüfusunun da¤›l›fl›nda iklim özelliklerinin ne gibi etkisi olabilir? Nedenlerini söyleyiniz. Bu da¤›l›fl› etkileyen faktörler flöyle s›ralanabilir: Nüfusun Da¤›l›fl›n› Etkileyen Faktörler Fiziki Faktörler • Yeryüzü flekilleri • ‹klim özellikleri • Bitki örtüsü • Toprak verimlili¤i • Su kaynaklar› • Co¤rafi konum • Yeralt› kaynaklar› Befleri ve Ekonomik Faktörler • Ulafl›m • Sanayileflme • Ticaret • Tar›m • Madencilik • Turizm • Tarihi faktörler fl Sizin yaflad›¤›n›z yerde nufusun da¤›l›fl›nda hangi faktörler daha etkili olmufltur? Düflüncelerinizi söyleyiniz. fl Atlaslar›n›zdan Dünya iklim tipleri da¤›l›fl› haritas›n› inceleyerek Dünya’da nüÖÇK fusun yo¤un oldu¤u alanlar›n hangi iklim bölgelerinde oldu¤unu söyleyiniz.5. SINIF . hangi ülkelerin s›n›rlar› içerisinDünya nüfusunun da¤›l›fl› (2012) dedir? Dünya siyasi haritas›nda da yararlanarak bu ülkelere örnek veriniz. Ünite Dünya’m›z› Tan›yal›m ÖN HAZIRLIK Kutuplar ve çöller yeryüzünün en az nüfuslanm›fl alanlar›ndand›r. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi nüfus baz› yerlerde yo¤un baz› yerlerde seyrektir.1. 136 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yaflama koflullar›na sahip iklimlerin görüldü¤ü bölgelerde toplanm›flt›r. 5. Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • nüfus • flehirleflme • rezerv Dünya Nüfusunun Da¤›l›fl› Yandaki haritada görüldü¤ü gibi dünya üzerinde nüfus her yere eflit ve dengeli da¤›lmam›flt›r.

Nil. akarsular›n. Dicle. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tatl› su kaynaklar›n›n oldu¤u yerlerde de nüfus yo¤undur. Yeryüzünde genellikle da¤l›k olan alanlar nüfus yo¤unlu¤unun az oldu¤u yerlerdir. ‹nsanlar as›rlar boyunca yerleflmek için düz alanlar› seçmifltir. sanayinin geliflti¤i Bat› Avrupa ülkeleri ve Japonya nüfusun yo¤un oldu¤u alanlard›r. genifl tar›m alanlar›n›n bulundu¤u Hindistan.2. tar›m. Buna karfl›l›k verimli topraklar›n bulundu¤u. Örne¤in önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i Türkiye. fl Yukar›daki haritadan ve dünya nüfus da¤›l›m› haritas›ndan yararlanarak yeralt› kaynaklar›n›n nüfusun da¤›l›m›n› nas›l etkiledi¤ini aç›klay›n›z. Bu yerlerde ulafl›m ve tar›m s›n›rl› olur. Dünya nüfusunun ço¤unlu¤u ova ve düzlüklerde yaflamaktad›r. ÖÇK 5. ticaret ve enerji kaynaklar›n›n iflletilmesi gibi ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerlerde insan gücüne ihtiyaç duyulmas› nedeniyle buralarda nüfus yo¤undur. ‹ndus ve Ganj gibi akarsular›n çevreleri tar›ma elveriflli oldu¤u için buralarda nüfus yo¤undur. Ulafl›m. SINIF 137 . yeryüzündeki önemli maden ve sanayi alanlar›n›n dünya üzerindeki da¤›l›fl› gösterilmifltir. Bu nedenle da¤l›k ve engebeli alanlar nüfusun seyrek oldu¤u yerlerdir. göllerin. Bu madenlerin ç›kar›ld›¤› yerlerde genellikle ç›kar›lan madene dayal› sanayi kollar› geliflmifltir.Ülkemiz ve Dünya Dünya üzerinde önemli madenler ve sanayi alanlar›n›n da¤›l›fl› (2011) Yukar›daki haritada. sanayi. Örne¤in. F›rat. Bu nedenle bu bölgelerde nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. Örne¤in Alp ve Himalaya da¤lar› gibi yüksek ve engebeli yerlerde nüfus oldukça azd›r.

insanlar›n yaflamalar›na ve ekonomik faaliyetlere daha elverifllidir? Bu yerlerde nüfus da¤›l›fl› nas›l bir özellik gösterir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z.5. SINIF . ÖÇK 5. Ünite Tart›flma fl Afla¤›da verilen foto¤raf›ndaki yerlerden hangileri. Etkinlik Çöl alan› Da¤l›k alan Ulafl›m a¤›n›n geliflti¤i bölge Sanayinin geliflti¤i alanlar K›y› Bölgeleri Tar›m alanlar› 138 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.3.

stratejik önemini. Ayn› anda dört mevsimin yafland›¤› yurdumuz. toprak tipleri gibi fiziki koflullar› belirlemek veya etkilemekle kalmaz. ülkelerin Dünya üzerindeki siyasi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. dünyan›n siyasal ve stratejik bak›m›ndan çok kritik bir bölgesinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti’ni her yönden güçlü ve daha büyük bir ulusal devlet hâline getirmek istemifltir. Ayr›ca zengin yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na sahiptir. Örne¤in. su kaynaklar›. ÖÇK Atatürk’ün en büyük baflar›lar›ndan biri de Türkiye co¤rafi konumunun gerekleri5.Bu durum. bitki örtüsü. Türkiye çok çeflitli siyasal. ülkemizin ekonomik önemini art›rmaktad›r. yaln›zca iklim. de¤erlendirmifl ve Türk siyasetini buna göre yönlendirmifl olmas›d›r. dünyada bar›fl!” ilkesi oluflturur. Ayn› zamanda ülkenin sosyal ve ekonomik yap›s›n›. Türkiye’nin Türkiye’nin Co¤rafi Konumu ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›na hâkim bir konumda olmas› da yurdumuza bölgesinde büyük bir stratejik üstünlük sa¤lamaktad›r. dünya petrol rezervlerinin yar›dan ço¤una sahip olan Orta Do¤u ülkeleriyle bu yataklarda üretilen petrole ihtiyac› olan sanayileflmifl Avrupa ülkeleri aras›ndad›r. Türkiye’nin güvenilir bir istikrar unsuru olmas›n› amaçlam›fl ve bunu baflarm›flt›r. ekonomik ve askerî ç›karlar›n çat›flt›¤› bu bölgelerin ortas›nda. Ayn› zamanda bu sayede bölgede ve dünyada. ‹flte Atatürk. Buralarda nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r.4. d›flar›dan gelecek tehlikelere karfl› savunmas›n› di¤er ülkelerle olan siyasi iliflkilerini belirlemede de önemli rol oynar. Örne¤in önemli ticaret yollar› üzerinde bulunan. Bu siyasetin özünü “Yurtta bar›fl. Co¤rafi konum. onlar› birbirine ba¤layan kara. fl Atatürk. SINIF 139 . Türkiye’nin konumu ülkemize sosyal 0 2800 km ve ekonomik bak›mdan önemli bir avantaj sa¤lamaktad›r. aç›k denizlere ve okyanuslara aç›labilmesi ancak Çanakkale ve ‹stanbul bo¤azlar› sayesinde mümkündür. Türkiye Cumhuriyeti topraklar›. deniz ve hava yollar› üzerindedir.Ülkemiz ve Dünya Co¤rafi Konumun Önemi Co¤rafi konum. ekonomik ve sosyal yap›lar›n› belirlemede önemli bir etkendir. tar›m ürünleri bak›m›ndan da zengindir. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkelerin. Genç ve dinamik bir nüfusun olmas› nedeniyle önemli bir ifl gücüne sahiptir. Türkiye Cumhuriyetinin bulundu¤u bölgede güçlü bir devlet olmas›n›n neden önemsemifltir? fl Dünya haritas›ndan yararlanarak co¤rafi konumu bakm›ndan avantajl› olan ülkelere örnekler veriniz. denizlere k›y›s› olan ve uygun iklime sahip ülkelerin konumu ekonomik geliflmelerini olumlu yönde etkilemektedir. Etkinlik ni en do¤ru flekilde görmüfl.

Türkiye. Evinizde kulland›¤›n›z eflyalar›n hangileri baflka ülkelerde üretilmifltir? Listeleyiniz. Elbette ki hay›r. ‹htiyac›n›z olan bir ürünü yak›n çevrenizde bulamad›¤›n›zda neler yapars›n›z? Tart›fl›n›z. elma. neden birbirinden farkl›d›r? fl Yurdumuzda üretilen petrol miktar› tafl›tlar›n ihtiyac›n› karfl›layamamaktad›r. Ülkeler aras›nda da buna benzer ticaret yap›lmaktad›r. fl Dünyada kendi kaynaklar›yla tüm ihtiyaçlar›n› karfl›layabilen ülke olabilir mi? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Örne¤in. 2. Buna karfl›l›k f›nd›k. et. sizce nas›l karfl›lanmaktad›r? Tart›flma fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi çeflitli meyve ve sebze ihtiyac›m›z› genelde yak›n›m›zda kurulan pazarlardan karfl›lar›z. Bu durumda. domates. fl Kiflilerin ya da ülkelerin sahip olduklar› veya ihtiyaç duyduklar› ürünler. de¤iflik bölgelerden gelebilir. ve 5. Etkinlik 140 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.5. Peki ald›¤›m›z bu ürünlerin hepsini kendi çevremizde veya ülkemizde üretebilir miyiz. Örne¤in. market. petrol üretimi yurdumuzda çok Al›flverifl Merkezi azd›r ve ihtiyac›m›z› karfl›lamamaktad›r.6. bulundu¤umuz yere baflka yerlerden. Böylece yurt içinde bölgeler aras›nda çeflitli ürünler al›n›p sat›larak ticaret yap›l›r. Yetifltirilen ürünler. ihracat ve gümrük kavramlar› hakk›nda bilgi toplay›n›z. Ünite Yurdumuzun Kaynaklar› ÖN HAZIRLIK 1. Semt pazar›ndan bir görünüm ÖÇK 5. ihtiyac› olan bölgelere gönderilir. bor ve demir madenleri gibi çeflitli ürünlerinini ihtiyac› olan ülkelere satmaktad›r.5. Bunlar›n hepsini ayn› yerde üretmek veya yetifltirmek olanaks›zd›r. de¤il mi? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • ihracat • ithalat ‹htiyac›m›z olan ürünler. al›flverifl merkezi gibi yerlerden sa¤lar›z. ‹htiyaçlar›m›z› çevremizdeki pazar. hatta baflka ülkelerden gelebilir. manav. üzüm gibi yiyeceklerle tekstil ürünleri. tafl›tlar›n çal›flmas› için gerekli olan petrol. bal›k gibi ürünler. ‹thalat. yaflad›¤›m›z yere portakal. SINIF . do¤algaz ihtiyac›n› d›fl ülkelerden sa¤lamaktad›r.

otomobil.7. çeflitli makine ve elektrik ürünlerini ithal ederler. Ekonomisi tar›ma dayal› ülkeler. Türkiye’nin en fazla ülke olan Rusya ile cografi yak›nl›¤›m›z ticaretin geliflmesinde önemli bir etkendir. Afla¤›daki tabloda Rusya ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. kara-demiryolu tafl›mac›l›¤›. inflaat. Bu durumun nedenleri neler olabilir? Ülkemizin pek çok ülke ile ticari iliflkileri geliflmifltir. Yandaki grafikte ülkemizin di¤er ülkelerle en çok al›p satt›¤› ürünler görülmektedir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ayçiçe¤i. k›rm›z› et ve süt üretimi önemlidir. plastik • Tekstil. Tabloyu inceleyerek en çok neler al›p satt›¤›m›z› söyleyiniz. Ayr›ca tah›l. tekstil ve g›da sanayi alan›nda geliflmifltir. elektronik eflya ve çeflitli sanayi ürünleri satarlar. petrol ve do¤algaz bak›m›ndan oldukça zengin kaynaklara sahiptir.Ülkemiz ve Dünya Ülkeler. karfl›l›kl› yapt›klar› ticaret anlaflmalar› ile ihtiyaç duyduklar› ürünleri birbirlerine al›p satarlar. TÜRK‹YE’DE ‹HRAÇ VE ‹THAL ED‹LEN ÜRÜNLER‹N DA⁄ILIMI Yüzde % 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri ‹hracat ‹thalat (TÜ‹K. alüminyum (TÜ‹K. genellikle tar›msal ve hayvansal ürünleri ihraç eder. Ancak baz› ülkelerle daha fazla ithalat ve ihracat yap›lmaktad›r. Makine. RUSYA Dünya’n›n en büyük yüzölçümüne sahip ülkelerinden biri olan Rusya. gemi. 2011) Do¤algaz üretim tesisi ÖÇK 5. SINIF 141 . iletiflim. Sanayisi geliflmifl ülkeler ise tar›msal ürünlerle çeflitli ham maddeler al›r. fiimdi bu ülkelerle ticari iliflkilerimizin nas›l oldu¤unu birlikte ö¤renelim. demir çelik ‹thal etti¤imiz ürünler (2011) • Do¤algaz • Demir çelik • Petrol ürünleri • Bak›r. fleker pancar›. Rusya ayn› zamanda önemli bir sanayi ve tar›m ülkesidir. ‹hraç etti¤imiz ürünler (2011) • Sebze ve meyve • Karayolu tafl›tlar› • Makine. 2010) fl Grafi¤i inceleyerek ülkemizin en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› söyleyiniz. Ancak bu ürünlerin ihraç ürünleri içindeki pay› çok azd›r. fl Ülkemizin en az al›p satt›¤› ürünler hangileridir? fl Ülkemizde tar›m etkinlikleri yo¤un olarak yap›lmaktad›r.

Bu ürünlerin üretiminde Avrupada ilk s›rada yer almaktad›r.974 2. uzanan bir yar›mada ülkesidir. 2011) ‹talya’da otomotiv sanayisi geliflmifltir. Özellikle demir-çelik. tekstil.355 ‹hraç 555.802. Sanayi kollar› içinde otomobil.400.074 8. sentetik madde. sebze ve meyve üretimi yap›l›r.118 2. Ancak yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin Türkiye’ye satt›¤› Türkiye’den bafll›ca ürünler ald›¤› bafll›ca ürünler kimyasal ürünler pamuk ipli¤i çeflitli makineler ham demir optik aletler konfeksiyon kösele ürünleri (TÜ‹K.169 2. Almanya. Etkinlik de¤ildir.8.022.770 5.651 (TÜ‹K. Akdeniz’e do¤ru. Genifl tar›m alanlar›na sahiptir. sanayisi geliflmifl zengin ülkelerdendir. Ruhr Havzas›. g›da ve makine. tafl kömürü ve linyittir. gemi. Avrupa’n›n güneyinde. ‹talya.276. Tablodan da anlafl›laca¤› gibi miktar olarak en çok al›flverifl yapt›¤›m›z ülke Rusya’d›r. Ayr›ca Almanya’da 3 milyona yak›n Türk iflçisi çal›flmaktad›r. sanayi çok geliflmifltir. dünyan›n say›l› zengin ülkelerinden biridir. Avrupa ülkeleri aras›nda en fazla al›flverifl yapt›¤›m›z ülkedir. Türkiye’nin ithalat ve ihracat yapt›¤› bafll›ca ülkeler ve bu ülkelerin ithalat-ihracat miktarlar› gösterilmifltir.577.658.087 3. dünyada sanayisi geliflmifl ülkelerdendir.379. modern yöntemlerle yap›lmakta ve yüksek verim al›nmaktad›r. 2011) fl Sizce Almanya Türkiye’ye en çok hangi ürünleri satar ve ülkemizden hangi ürünleri al›r? fl Yandaki tabloda.832 1.721 2. Ünite Almanya Orta Avrupa ülkesi olan Almanya. turunçgil. kimya. Yandaki tabloda.594 2. Önemli yer alt› kayna¤›. Ancak Almanya’da yetifltirilen tar›m ürünleri.496. Ülkede en çok üzüm. SINIF . Ülkede tar›m. 142 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. otomotiv. ve 5.766 10. ‹talya ile Türkiye aras›ndaki ticaret ürünleri gösterilmifltir.5. Bunlar› inceleyerek iki ülke aras›ndaki ticari iliflkiler hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz.638. ülkenin ihtiyac›n› karfl›lamaya yetmemektedir. Almanya’da bir atamabil fabrikas› Ülke ad› Almanya ‹talya Fransa ‹ngiltere ABD Rusya Çin Bin $ (Dolar) ‹thalat 8.274. elektronik ve k⤛t sanayisi kollar› çok geliflmifltir. ÖÇK 5.633. Bunun nedeni neler olabilir? ‹talya ‹talya. seramik. kimya.188. zeytin. Almanya’n›n ve dünyan›n en büyük sanayi bölgelerindendir.468.9.385 6.995 3.

Fransa’n›n ülkemizden ald›¤› ve ülkemize satt›¤› bafll›ca ürünler gösterilmifltir. dünyan›n en önemli kömür üreticilerinden biridir. Tar›msal üretim. elektronik. fleker pancar› yetifltirilir. Ülkede kimyasal ürünler. ‹talya ile Fransa’n›n Türkiye’ye satt›¤› ürünleri karfl›laflt›r›n›z. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapan bir ülke olmufltur. Fransa. Ancak sanayi için gerekli olan ham maddenin büyük k›sm›n› d›flar›dan al›r. modern tar›m makinalar› ile yap›l›r. Benzerlik olup olmad›¤›n› söyleyiniz. tafl›t üretimi. Tabloyu inceleyerek ‹ngiltere’den en çok petrol al›p tekstil ürünleri ÖÇK satmam›z›n nedenlerini söyleyiniz. Fransa’da tar›m modern yöntemlerle yap›lmaktad›r. bilgi teknolojileri. SINIF 143 . Avrupa Birli¤i ülkeleri aras›nda en büyük cografi alana sahip ülkesidir. fl Yandaki tabloda. telsiz ve telefon cihazlar› ile ilgili sanayi kollar› geliflmifltir. Tar›ma elveriflli olan ülke topraklar›nda bu¤day. Enerji üretiminin büyük k›sm›. Fransa. ‹ngiltere. Avrupa ülkelerinin tar›m ürünleri ihtiyac›n›n büyük bir bölümünü karfl›lar. kömürden sa¤lan›r. arpa.10. 2011) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler kimyasal maddeler demir-çelik ilaç parfümeri-kozmetik ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler sebze-meyve tekstil mineral ve madenler elektrikli makine ve cihazlar (TÜ‹K. Etkinlik ‹ngiltere’deki sanayiden bir görünüm ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler petrol ürünleri eczac›l›k ürünleri otomobil kara tafl›tlar› uçak ve çeflitli makineler ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler tekstil ürünleri otomobil ürünleri meyve ve sebze elektronik eflya (TÜ‹K. demir-çelik. 2011) ‹ngiltere ‹ngiltere. Atlas Okyanusu’nda yer alan adalar ülkesidir. Dünya’n›n ekonomik yandan geliflmifl ilk befl ülkesinden biridir. ‹ngiltere ile Türkiye aras›nda yap›lan bafll›ca ticaret ürünleri gösterilmifltir.Ülkemiz ve Dünya Fransa Fransa. Ülke. 5. önemli bir tar›m ülkesidir. Avrupa’n›n kuzeybat›s›nda. Yandaki tabloda. kimya ilaç ve g›da sanayi bafll›ca sanayi kollar›d›r. Otomotiv. uçak ve uzay sanayi.

Elektronik eflyalar. pamuk. Ülkemizin ticaret yapt›¤› fl Ülkelerin ekonomik bak›m›nda birbirlerine ihtiyaç duymalar›n›n nedenlerini söyleyiniz. çeflitli ülkelerle ilgili gazete kupürleri toplayarak okul panosunda sergileyiniz. Ülkede büyük tar›m çiftliklerinde modern makinalarla yap›lan tar›mdan. kaliteli ve ucuz ürünler kullanabilmesi için çeflitli ekonomik önlemler almaktad›r.) bak›m›ndan oldukça zengindir. Bu kaynaklar› sayesinde ekonomik yönden dünyan›n en geliflmifl ülkesi durumundad›r. SINIF . Bunun d›fl›nda uçak ve otomotiv sanayisi çok geliflmifl ve ülkeye büyük gelir sa¤lam›flt›r. Dolay›s›yla kaynaklar›n ihtiyac› karfl›lamas› ya da karfl›lamamas› ülkeler aras›nda iliflkileri geliflARAfiTIRINIZ tirmektedir. bu da ülkeler aras›nda ekonomik yönden iliflkilerin geliflmesine yard›mc› olmaktad›r. ülkeler aras› ekonomik iliflkiler büyük önem kazanm›flt›r. sebze ve meyve üretimi oldukça fazlad›r. gümüfl. k⤛t ve çimento. boksit vb. Örne¤in. Ünite Amerika Birleflik Devletleri (ABD) Kuzey Amerika k›tas›nda yer alan ABD. yurdumuzda ç›kar›lan petrol ve do¤al gaz. önde gelir. yüksek verim al›nmaktad›r.5. halk›n›n ekonomik yönden rahat yaflamas›. Bu ürünler ülke ihtiyac›n› karfl›lad›¤› gibi baflka ülkelere de ihraç edilir. alt›n. Yer alt› kaynaklar› (demir. Özellikle h›zla artan nüfusu beslemek ülkeler için önemli sorun oluflturmaktad›r. ‹nceleyerek di¤er ülkelerle olan ithalat ve ihracat ürünleri ile karfl›laflt›r›n›z. ihtiyaçlar›n› di¤er ülkelerden karfl›lamakta. Bilgi Kutusu Ekonomik ‹liflkiler Günümüz dünyas›nda. 2011) fl Yandaki tabloda ABD’de ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. 144 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu¤day. Türkiye. dokuma. Ülke. Sanayi ürünleri bak›m›ndan. yulaf. Ülkemizdeki baz› kaynaklar›n rezervlerinin yok denecek kadar az oldu¤u da bir gerçektir. dünyada önemli bir güç haline gelmifltir. Ülkemizin bu ülkelere en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› listeleyiniz. Makineler. fasulye. yer alt› kaynaklar› bak›m›ndan da zengindir. dünya üretiminin önemli bir k›sm›n› sa¤lar. bulundu¤u konum itibar›yla çok çeflitli tar›msal ürünlerin yetifltirilmesine uygun iklim ve yer flekillerine sahiptir. zengin do¤al kaynaklara sahiptir. bak›r. ülke ihtiyac›n› karfl›lamamaktad›r. metal iflleme. g›da. tütün. savunma araçlar› haberleflme cihazlar› demir-çelik ürünleri t›bbi malzeme makine parçalar› m›s›r ve soya ya¤› tekstil ürünleri tütün demir-çelik pamuk meyve-sebze (TÜ‹K. demir-çelik ürünleri vb. teknoloji ve sanayi bafll›ca ürünler bafll›ca ürünler alanlar›ndaki ilerlemesi sayesinde ABD. ihtiyaçlar›m›z› da d›fl ülkelerden karfl›lamaktay›z. Bilim. demir-çelik. ABD’de bir fabrikadan görünüm Petrol ve kömür bak›m›ndan dünyan›n önde gelen ülkelerindendir. M›s›r. kimyasal ürünler. krom. Her ülke. ABD’de çok say›da bilimsel araflt›rma ve teknoloji ‹thal etti¤imiz ‹hraç etti¤imiz merkezleri kurulmufltur. Bu da tar›ma dayal› sanayi kollar›n›n geliflmesini sa¤lam›flt›r. Kendi kaynaklar› yeterli olmayan ülkeler. Bunlar›n d›fl›nda bak›r. demir ve kükürt gibi madenler de fazla miktarda ç›kar›lmaktad›r.

Suriye. Milletler buna nas›l haz›rlan›r? Manevi köprülerini sa¤lam tutarak. Bulgaristan. Bugün elinde s›ms›k› tuttu¤u milletler. Haz›r olmak. ‹ran. Dil bir köprüdür… ‹nanç bir köprüdür… Tarih bir köprüdür…” “…Köklerimize inmeli ve olaylar›n böldü¤ü tarihimizin içinde bütünleflmeliyiz. Anadolu ve Balkanlara uzanan Türk dünyas›na ve yapt›¤› devrimleriyle. Atatürk. Türkiye. ÖÇK 5. avuçlar›ndan kaçabilir. T›pk› Osmanl› gibi. Irak. ba¤›ms›z bir devletin varl›¤› için millî bir d›fl politikay› temel flartlardan biri olarak kabul ediyordu. ayn› zamanda Orta Asya’dan Kafkasya. Bu dostlu¤a ihtiyac›m›z vard›r. Ona göre bugünkü uygar milletlerin karfl›l›kl› iliflkilerine etken olan “milletin kendi gelece¤ine kendisinin egemen olmas›” hakk›. t›pk› Avusturya-Macaristan gibi parçalanabilir. Atatürk’e göre her devletin ba¤›ms›z yaflama hakk› vard›r ve her devlet di¤er devletlerle eflit haklara sahiptir. bunun gerçekleflmesine çal›flt›. onlara birbirini sevdirmek oldu¤unu belirtmifltir. komflumuzdur. bütün milletler için tan›nmas› gerekli bir amaçt›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dünya yeni bir dengeye ulaflabilir. Bizim onlara yaklaflmam›z gereklidir. Haz›rlanmak laz›md›r. siyasi. Atatürk. Bu nedenle onun millî d›fl politikada de¤iflmez ilkesi “Yurtta bar›fl. komflu ve di¤er ülkelerle bar›fl içinde yaflama arzusundad›r. milletlerin kendi kendilerini yönetmelerini kutsal bir hak olarak tan›d›. kültürel ve ekonomik alanlarda neler yap›labilir. müttefikimizdir.tr runlar • küresel so • ihracat • ithalat • dil • din KEL‹ME LAR VE KAVRAM fl Yukar›daki metinden.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz ÖN HAZIRLIK Türk Cumhuriyetlerinin ve komflu ülkelerin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. Atatürk’ün millî d›fl politikas› çerçevesinde Türkiye.” olmufltur. Azerbaycan (Nahcivan). ufalanabilir. inanc› bir.atam.11. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve Türk ulusunun önderi olan Atatürk. dünyada bar›fl. “Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. insanlar› mutlu edecek tek yolun onlar› birbirine yaklaflt›rmak. çeflitli uluslara örnek olmufltur. yaln›z o günü susup beklemek de¤ildir. iliflkiler nas›l gelifltirilebilir? Aç›klay›n›z. Fakat yar›n ne olaca¤›n› kimse bugünden kestiremez. Onun düflünceleri Kuzey Afrika’dan Orta Do¤u’ya kadar pek çok ülkenin ba¤›ms›zl›k kazanmas›na rehber olmufltur.” dedi¤i ülkeler hangileridir? fl Atatürk’ün belirtti¤i ülkelerle Türkiye aras›nda hangi yönlerden benzerlikler bulunmaktad›r? fl “Manevi köprüler “sözünden ne anl›yorsunuz? Metinde bunlar›n hangilerinden söz edilmektedir? fl Atatürk’e göre Türk Cumhuriyetleri. SINIF 145 . bulundu¤u co¤rafi konum itibar›yla Yunanistan.” (29 Ekim 1933) www. Atatürk’ün hangi özelliklerini ç›karabilirsiniz? fl Atatürk’ün. ‹flte o zaman Türkiye ne yapaca¤›n› bilmelidir… Bizim bu dostumuzun idaresinde dili bir.gov. Onlar›n (d›fl Türklerin) bize yaklaflmas›n› bekleyemeyiz. Bu amaçla ortak geçmifle sahip oldu¤umuz Türk Cumhuriyetleri ile ilgili 1933 y›l›nda flunlar› söylemifltir: “Bugün Sovyetler Birli¤i dostumuzdur. komflu ve di¤er ülkelerle sosyal. Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. özü bir kardefllerimiz vard›r. milletler aras› iliflkilerimizin geliflmesinde ve devletin k›sa zamanda d›fl politikada sayg›nl›k kazanmas›nda en büyük etken olmufltur. Kurtulufl Savafl›’na at›ld›¤› ilk günden bafllayarak hep bu ilkeyi savundu. Ermenistan ve Gürcistan’la komfludur. Atatürk. Atatürk’ün bu görüflü.

Atatürk. Türkiye Türkçesiyle Gülüm Var. 146 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Ortak dilin kullan›lmas›n›n ülkeler aras›nda sosyal ve kültürel iliflkileri nas›l etkileyebilece¤ini söyleyiniz. mutlu ve huzurlu bir dünyan›n olmas›n›n ilk flart›d›r.5. örf ve âdetlere hoflgörülü olmalar›. Hiç kem umit etmesin. Ak gerdan› kar gibi. kültürel. flark› ve türkülerimiz birbirine çok benzemektedir. Örne¤in. ortak ve zengin bir kültüre sahiptir. Gülzar›m Var. oynad›¤›m›z oyunlar. Menden özge hiç yi¤it Yüre¤inde yer etmez. imge. Yüre¤inde yer etmez. Benim rahat ceylan›m Benden baflka(s›n›) seyretmez. fiiiri okuyarak benzer olan kelimeleri söyleyiniz. Benden baflka hiç kimse. Atatürkçülük 1. bu konuda flunlar› söylemifltir: “Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli prensiplerinden biri olan. Ünite Bilgi Kutusu Dünya Bar›fl› Atatürk’e göre dünya milletlerinin mutlu ve huzurlu olmas›. siyasi ve sosyal iliflkileri vard›r. s. yurtta bar›fl. Çünkü milletlerin bar›fl içinde. kültürel ve akrabal›k ba¤lar›m›z bulunmaktad›r. Goy. ilkesi. Al yanakl› yârim var. estetik ve dil bak›m›ndan benzer özellikler çoktur. Menin messan moral›m Menden özge seretmez. di¤er milletlerin örf ve âdetlerine hoflgörülü olmufltur. bizim için iftihar nedenidir. Türklerde kukla oynatma gelene¤i çok eskilere dayanmaktad›r. insanl›¤›n ve uygarl›¤›n refah ve ilerlemesinde en önde gelen etken olsa gerektir. Atatürk. Buna elimizden geldi¤i kadar hizmet etmifl ve etmekte bulunmufl olmak. Afla¤›da Türkmen flairi “Ata Atacano¤lu”nun fliirinden bir bölüm hem bizim dilimizle hem de Türkmenistan diliyle verilmifltir. Dünya güzelli¤inin Hepsi flunda var gibi Koy. dünya bar›fl›n›n nas›l sa¤lanaca¤›n› belirtiyor? fl Atatürk’e göre di¤er milletlerin örf ve âdetlerine niçin hoflgörülü ve sayg›l› olmal›y›z? Ülkemizin di¤er ülkelerle bar›fl ve dostluk temeline dayanan ekonomik. Bu ülkelerle. SINIF . gözleri gitmesin. Gülzar›m Bar Al yanakl› yâr›m bar Al yana¤› nar yal› Ak alk›m› kar yal› Dünye gözelli¤inin Bar› flonda bar yal›. gözleri gitmesin. dünyada bar›fl. konufltu¤umuz dil. Özellikle Türk Cumhuriyetleri ile ortak tarihsel. Türkmenistan Türkçesiyle Gülüm Bar. fliir. bar›fl ortam› içinde kalk›nmas› gerekir.” MEB. Kaflgarl› Mahmut’un “Divanü Lûgati’t-Türk” adl› eserinden kuklalar›n mucidinin Türkler oldu¤undan bahsedilmektedir. Hiç kötü (fley) ümit etmesin. Al yana¤› nar gibi.377 fl Yukar›daki söze göre Atatürk. Orta Asya’da bafllayan bu oyun zamanla Türk dünyas›n›n di¤er bölgelerine de yay›lm›flt›r. fiiirlerde duygu. Kukla oynatma Türk Cumhuriyetlerinde fliir. güven içinde yaflamas›.

Ancak özellikle Türk Cumhuriyetleriyle olan iliflkilerine ayr› bir önem vermektedir. 2008) fl Tabloyu inceleyerek Türkiye’nin. fl Türk Cumhuriyetinin yerlerini harita üzerinde inceleyiniz. ve 5. çamafl›r makinesi. makine ve cihazlar› pamuk hurda bak›r alüminyum bak›r. fl Türk Cumhuriyetleri ile sosyal kültürel ve ekonomik iliflkilerimizin geliflmifl olmas›n›n nedenleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu ülkelerde yat›r›m yapmakta.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleriyle ‹thalat ve ihracat Türkiye. bisküvi. Türk cumhuriyetlerinden en çok hangi ürünleri ald›¤›n› ve onlara hangi ürünleri satt›¤›n› listeleyiniz. SINIF 147 . fleker.13.14.12. çinko boya Türkmenistan K›rg›zistan Özbekistan 5. Afla¤›daki tabloda Türk Cumhuriyetleri ile ticaret yapt›¤›m›z ürünler verilmifltir. çay makine ve cihazlar› motor otomobil plastik ürünler hal› alüminyum eflya • • • • • Türkiye’nin ald›¤› bafll›ca ürünler Ürün Ad› • • • • • • • bak›r alüminyum konfeksiyon ürünleri hal› sabun do¤al gaz petrol Kazakistan • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • külçe çinko pamuk bak›r ham deri gübre mineral ya¤lar ve ürünler pamuk.. TV) • tafl›t • mobilya • plastik ürünler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • otomotiv makine ve cihazlar› plastik ve plastik ürünler TV g›da ürünleri. Türkiye’nin satt›¤› bafll›ca ürünler Ülke Ad› Azerbaycan Ürün Ad› makine ve makine cihazlar› elektrikli cihazlar g›da maddeleri mineral yak›tlar ve ya¤lar dayan›kl› tüketim mallar› (buzdolab›. Bu amaçla ülkemizden çok say›da ifl adam›. ticaret ve ifl birli¤i imkânlar› gelifltirilmeye çal›fl›lmaktad›r. prefabrik yap›lar alüminyum eflyalar bu¤day. fleker alüminyum eflyalar elektrikli makine ve cihazlar tar›msal ilaçlar demir ve çelik eflya beyaz eflya alüminyum ürünler makarna. plastik ve plastik ürünler motorin hurda demir-çelik mineral yak›tlar ve ya¤lar pamuk ipek ham deri sebzeler kazanlar. komflu ve di¤er ülkelerle ekonomik ve ticari iliflkiler içerisinde bulunmaktad›r. Etkinlik ÖÇK (TÜ‹K. bu¤day konfeksiyon ürünleri hal› elektrikli malzemeler mobilya. 5. Türk Cumhuriyetleri.

SINIF . 2. Do¤al afetler. Etkinlik fl Foto¤raflarda hangi do¤al afetlerin görüntüsü verilmifltir? fl Sizin çevrenizde bu do¤al afetlerden biri yafland› m›? Yafland›ysa hangi kurulufllar do¤al afet sonras›nda yard›mda bulundu? fl Do¤al afetlerin yafland›¤› ülkelerde hangi sorunlar görülebilir? fl Do¤al afetler konusunda ülkeler tek bafl›na mücadele edebilir mi? Nedenini aç›klay›n›z. Ünite Do¤al Afetlerde Dayan›flma ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • afet • deprem • çevre ili¤i • çevre kirl kuruluflu um pl to l vi si • 1. ARAfiTIRINIZ Arama ve Kurtarma Teflkilat› (AKUT)’n›n çal›flmalar› ile ilgili bir araflt›rma yap›n›z. 148 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÖÇK 5. büyük maddi hasarlara neden olur. Do¤al afetlerle ilgili çal›flma yapan hangi yard›m kurulufllar›n› biliyorsunuz? Söyleyiniz. can ve mal kayb›na.15. Do¤al afete u¤ram›fl bir ülkeye yard›m etmek neden önemlidir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›za sununuz. Afla¤›da dünyan›n farkl› bölgelerinde yaflanan do¤al afetlere ait foto¤raflar verilmifltir.5. Foto¤raflar› inceleyerek ilgili sorular› cevaplay›n›z.

(İnternet haberi. Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref de telefon bağlantısıyla geceye katılacak.” diye konuştu. Muzafferabad çevresi ve Keşmir vadisi çevresi olduğu belirtiliyor. Pakistan’ın Ankara Büyükelçisi Syed İftikhar.kistan’a yollanacak... Pakistan Depremi 8 Ekim 2005 tarihinde. 08. (Basından.10.000 civarında kişinin ölümüne.000 kişinin yaralanmasına yol açtığı belirtildi.2005) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Pakistan Dostluk Derneği. “Türk insanının duyarlılığına çok teşekkür ediyorum. Otelinde bugün yapılacak “ Yaralı Yüreklere Yardım” gecesine birçok ünlü sanatfl Sizler böyle bir kampanyaya çı şarkılarıyla katılacak.50’de Pakistan’ın başkenti İslamabad’ın 95 km kuzeydoğusunda 7. 08. Türkiye saati ile 06. 2005) 5. Ana şokun ardından çok sayıda artçı depremin olduğu ve bunların da yıkımlara yol açtığı belirtiliyor. Depremin odak derinliğinin ise 10 km olduğu açıklandı.6 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi.16. .10. Pakistan’ın yanı sıra Hindistan ve Afganistan’da da hissedilen ve hasara neden olan depremin 30. 50. Biletleri 250 TL’ den satışa sunulan gecenin tüm geliri Pakat›ld›n›z m›? Kat›ld›ysan›z hangi etkin. Bu yöredeki köylerin tümüyle tahrip olduğu ve haritadan silindiği ifade ediliyor. iki ülke vatanlikte bulundunuz? ÖÇK Yaralı yüreklere yardım daşlarının birbirlerine her durumda yardım ettiğini belirterek. SINIF 149 . Yaklaşık bir dakika süren yer sarsıntısının en güçlü olarak hissedildiği ve hasarın en yüksek kesimin.. ünlü sanatçıların ce hangi amaçla düzenleniyor? katılacağı bir gece düzenleyerek Pakistan’daki depremzedelere yardımcı olacak. Deprem ve depremin neden olduğu heyelanlar ve kaya düşmeleri sonucu yollar kapandığı için ulaşım güçlükleri olan bölgede ölü ve yaralı sayısının artmasından endişe ediliyor. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z.Ülkemiz ve Dünya Afla¤›daki internet ve gazete haberlerinde Pakistan’da yaflanan bir do¤al afetten söz edilmektedir. Etkinlik fl Haberde hangi do¤al afetlerden söz edilmektedir? Bu do¤al afetler orada yaflayan insanlar›n hayat›n› nas›l etkilemifltir? fl Sizce di¤er devletler Pakistan’a nas›l yard›m edebilirler? fl Yandaki haberde belirtilen gePakistan’a yardım devam ediyor. Türk.

Greenpace (Grinpiis). Türkiye Çevre Vakf› gibi kurulufllar. bu do¤rultuda e¤itilmesi büyük önem tafl›maktad›r. Çöp alanlar› önemli bir çevre sorunudur fl Sizce insanlar›n hangi davran›fllar› çevre kirlili¤ine neden olmaktad›r? fl Biliyoruz ki plastik ambalajlar ve pofletler. bunlardan baz›lar›d›r. fl Su kaynaklar›n›n kirletilmesini ve tükenmesini nas›l önleyebiliriz? fl Sizce uluslararas› iflbirli¤i ve gönüllü yard›m kurulufllar›n›n çevre kirlili¤i ve do¤al afetler konusundaki çal›flmalar›n›n önemi nedir? Do¤al güzellik 150 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÖÇK 5. Çevre kirlenmesinin büyük boyutlara ulaflmas›. gelecek nesillere o kadar güzel bir dünya b›rakabiliriz. art›klar. SINIF . Çevre sorunlar›n›n çözülmesinde ülkelerin ifl birli¤i yapmas›n›n yan› s›ra bizlere de görevler düflmektedir. Dünya nüfusu h›zla artmakta. çöp y›¤›nlar›. do¤ada parçalanmadan yüzy›llarca kalabilmektedir. Do¤al Hayat› Koruma Derne¤i. Ünite Çevre kirlili¤i Baz› çevre sorunlar›da insanlar için afet niteli¤i tafl›maktad›r. ‹nsan›n çevre konusunda do¤ru davran›fllar kazanabilmesi. Siz. do¤al kaynaklar›m›z›n h›zla tükenmesi gelece¤imizi büyük ölçüde olumsuz etkileyecektir. buna ra¤men su kaynaklar› ayn› kalmaktad›r. Afl›r› nüfus art›fl› da kaynaklar›n›n tüketilmesine ve kirletilmesine neden olmaktad›r.17. bunlar›n yerine neleri kullanabiliriz? Su kirlili¤i Ülkemizde ve di¤er baflka ülkelerde. Etkinlik Hava kirlili¤i ‹nsan yaflam›n›n vazgeçilmez unsurlar›ndan olan su. Biz çevre korumac›l›¤›n› kendi yaflant›m›zdan bafllat›rsak bu yönde yap›lacak çal›flmalara da katk›da bulunmufl oluruz. çevre duyarl›l›¤›n›n geliflmesi ve çevrenin korunmas› amac›yla çeflitli gönüllü kurulufllar bulunmaktad›r. Çevre sorunlar›n›n ço¤unlu¤u. s›n›rl› bir kaynakt›r. Bizler çevre konusunda ne kadar bilinçli olursak.5. insanlar›n bilinçsiz ve yanl›fl uygulamalar›ndan kaynaklanmaktad›r.

İsveç. fl Fuarlar. mimaride yans›tm›fllard›r. bir sergi de yer alacak. GÖZLEM izde Yak›n çevren lan›n› a r a fu bulunan bir lemlerinizi z ö g k re e gez ezinizi ‹nterinot ediniz. Yunanistan. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z.10. Toplumlar›n kendilerine özgü kültürel de¤erleri çeflitli etkinliklerle di¤er toplumlarada aktar›lm›flt›r. tiyatro gösterisi. gösteri spor ve sanat etkinlikleri ile di¤er toplumlara tan›t›lmakta ve ülkeler aras› bar›fl. bilim adamı. fuar. Fuara Almanya. fuarda yer alacaktır. Beylikdüzü’ndeki TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi’nde açılıyor.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu tema çerçevesinde edebiyattan kültüre. İngiltere. Günümüzde bu de¤erler. Azerbaycan’dan günümüzün önemli yazarları da katılacak. 24. Afla¤›daki ‹nternet haberinde ülkemizde yap›lan uluslararas› bir etkinlikten söz etmektedir. gazeteci ve politikacı. 08. dostluk ve dayan›flman›n geliflmesini sa¤lamaktad›r. el sanatlar›nda. toplumlar aras› etkileflime katk›lar› nelerdir? Aç›klay›n›z. (G n de yapab net üzerinde lirsiniz.Ülkemiz ve Dünya Kültür ve Sanat›n Etkileri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • etkileflim • sanat • sorumluluk Uluslararas› alanda en büyük etkinliklerden biri olan Olimpiat oyunlar›n›n toplumlar aras› dostluklar› gelifltirmedeki önemi sizce ne olabilir? Yüzy›llard›r birlikte yaflayan insanlar. pek çok yabanc› yazar›n kat›lma sebebi ne olabilir? Bunun ülkemizin tan›t›m›na etkisi olabilir mi? Aç›klay›n›z. İstanbul Kitap Fuarı. onlarla söyleşip kitaplarını imzalatacaklardır. Yaklaşık 400 yayınevi ve sivil toplum kuruluşunun katılımı ile gerçekleştirilen İstanbul Kitap Fuarı’nın ana teması bu yıl “Avrupa’daki Türkiye. çeflitli kültürleri meydana getirmifller. sergi. Her sene olduğu gibi bu yıl da kitapseverler imza gününde yüzlerce değerli yazarla buluşma imkânı bulacak.2005) ÖÇK fl Fuar hangi amaçla düzenlen5.18. İstanbul Kitap Fuarı. İspanya. müzikte. insanlar aras›nda hangi duygular›n geliflmesine katk›da bulunur? fl Fuarlar›n. Ayrıca fuarda. bunlar› fliirde. ‹stanbul Kitap Fuar› 24. bu yıl ilk olarak çocuklar için 25’e yakın masal okuma. Etkinlik mifltir? fl Fuara kimler kat›lm›flt›r? fl Bu fuara. Fuar. (İnternet haberi. geniş bir yelpazede yaklaşık 210 etkinlikle 750 yazar. Türkiye’deki Avrupa” olarak belirlendi. 24. SINIF 151 . oyunlu okuma ve atölye çalışması etkinliklerini sadece çocuklara ait bir alanda TÜYAP Çocuk Kulübünde gerçekleştirecek. 8 Ekim 2005 Cumartesi günü. her yıl olduğu gibi bu yıl da yurt dışından değerli yazarları konuk edecek. Fransa. sanatçı.

fl Gezdi¤iniz bir sergi ile ilgili gözlemlerinizi GÖZLEM Çevrenizde ve okulunuzda resim sergisi düzenleniyor mu? Bu sergilerin niçin düzenlendi¤ini.01.tr Atatürkçü düflüncenin temelinde. 152 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 08. Bir toplant›da haz›r bulunanlara flu konuflmay› yapm›flt›: “…Hepiniz milletvekili olabilirsiniz. bütün milletleri. SINIF . örf ve âdetlerine sayg› göstermek vard›r.19. Bu nedenledir ki Atatürk sanat› ve sanatç›lar› çok sever ve onlara de¤er verirdi. Hem teknik düzenleme ve güvenlik de mükemmel. hatta cumhurbaflkan› olabilirsiniz.20 Etkinlik Bilgi Kutusu Sanat›n ve sanatç›lar›n toplumun ça¤dafl düzeye gelmesinde önemi büyüktür. neden önem tafl›maktad›r? ÖÇK 5. ve 5. milletlerin millî de¤erlerine. Türk milletinin ba¤›ms›zl›¤›n›n yüceltilmesi ve güçlenmesinin yan› s›ra bütün dünya milletlerinin bar›fl ve huzur içinde yaflamas› esast›r. Fakat sanatkâr olamazs›n›z. insanlar aras›nda ne gibi bir etkileflim yaratt›¤› hakk›ndaki gözlemlerinizi notediniz. Sorular› yan›tlayan Picasso’nun torunu. fl Atatürk. s›n›fa anlat›n›z. bütün insanl›¤› sevmek. Ünite Sabanc› Üniversitesi Sak›p Sabanc› Müzesi’nde yar›n aç›lacak olan “Picasso ‹stanbul’da” bafll›kl› sergi. fl Ülkemizde dünyaca ünlü bir ressam›n resimlerinin sergilenmesi.5. (Basından. bas›n mensuplar›na tan›t›ld›. bakan olabilirsiniz. niçin herkesin sanatkâr olamayaca¤›n› söylüyor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z.” dedi.gov.atam.” www. “Türkler en büyük medeniyetlerden birini kurdu¤u için bu gün bu tablolar burada. Hayatlar›n› büyük bir sanata adayan bu çocuklar› sevelim.2006) fl Yukar›da bahsedilen resim sergisi insanlar aras›nda nas›l bir etkileflim yaratm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz.

SINIF 153 . Türkiye’nin tan›t›m›na ne gibi katk› sa¤lar? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dünya üniversite oyunlarının.Ülkemiz ve Dünya Uluslararas› spor karfl›laflmalar›. voleybol. Her ülkeden sporcunun kat›ld›¤› bu karfl›laflmalar. jimnastik. Türkiye’nin ilk defa ev sahipliği yaptığı oyunlar. Oyunlar. Dünya Gençliğinin Kalbi İzmir’de Attı 170 ülkenin üniversiteli sporcuları “Unirversiade 2005 İzmir Dünya Üniversite Oyunları” için 11-21 Ağustos 2005 tarihleri arasında İzmir’de bir araya geldi.08. Üniversite oyunlarında 10 zorunlu. Bu yıl oyunlar “Dünya Ege Mavisinde Buluşuyor” sloganıyla İzmir’de gerçekleşti. Üniversite oyunları. tekvando. Görkemli bir açılış ve kapanış törenlerine sahne olan üniversite oyunları eşine rastlanmayan bir düzenleme ile başarılı bir şekilde gerçekleştirildi. (İnternet haberi. Oyunlara yaklaşık 8 bin sporcu katıldı. olimpiyatlardan sonra dünyanın en büyük ve en kapsamlı spor organizasyonudur. TRT ile birlikte dünyanın dört bir yanındaki televizyonlarda canlı olarak yayımlandı.2005) fl Yukar›daki haberde oldu¤u gibi bu tür etkinliklerin ülkeler aras› dostluk ve kaynaflmaya katk›lar› nelerdir? Düflüncelerinizi paylafl›n›z. basketbol. ülkelerin birbirlerine yak›nlaflmas›na önemli bir etkendirr. eskrim. 24. tenis. su topu. atletizm. atlama. üniversiteli gençlerin katılımı ile bir şölen havasına büründü. yüzme. bu yıl yirmi üçüncüsü gerçekleşti. Zorunlu dallar. Kapanış törenleri ise. hem ülkelerin tan›t›lmas›nda hemde insanlar aras›nda sevgi ve bar›fl duygular›n›n geliflmesine katk› sa¤lar. futbol. İsteğe bağlı dallar ise güreş. madalya için yarışıyor. “Güneşin Doğduğu Yer Anadolu” adı verilen açılış gösterisinde Antik Çağdan Cumhuriyet Türkiye’sine bir kültür mozaiği canlandırıldı. fl Bu etkinliklerin yurdumuzda yap›lmas›. dünya genelinde iki yılda bir düzenleniyor ve binlerce üniversiteli sporcu. 3 adet de seçme dal var. yelken ve okçuluktur.

. 7. 5.. 4..…....….... ve .. 1...5.. D. k›talar› aras›nda yer al›r... 3. nüfusun yo¤unlu¤unun fazla oldu¤u alanlard›r.. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. azd›r.... Avrupa ülkeleri ile Orta Do¤u ülkeleri aras›nda köprü durumundad›r. C.. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri ile ilgili de¤ildir? A... C. 7. .. geliflmifl sanayi bölgelerindendir.... önemini art›rmaktad›r..... ithal..... Karadeniz’e k›y›s› olan ülkeler.... Çay›rl›k alan D... Afla¤›daki yerlerden hangisi.....….. A..….. ekonomik. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›. sanayi........ ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›n›n önemini belirtiniz.. ekonomik etkinliklere elveriflli de¤ildir? A. Deniz kenar› 154 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Havzas›.. B.. Rusya’n›n topraklar›n›n büyük bölümü ……………... Dünya’da yaflanan bir do¤al afet karfl›s›nda neler yap›lmal›d›r? Önerilerinizi aç›klay›n›z. tar›ma... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z..... B. 2. sanayi bölgeleri... Afla¤›dakilerden hangisi........ Co¤rafi konumun Türkiye’ye sa¤lad›¤› yararlar nelerdir? 2. Afla¤›daki ifadelerden yanl›fl olan› iflaretleyiniz.... Ruhn..… elverifllidir. Türkiye …. ürünleri ihraç eden bir ülkedir.. Nüfus da¤›l›fl›n› etkileyen faktörler nelerdir? 4.... ‹klim B...... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A... turizm....…. Türkiye ….... ekonomimizi nas›l etkiler? 5...... 3.. Türkiye ile Almanya aras›nda belli bafll› hangi ürünler al›n›p sat›lmaktad›r? Neden? 6........ Türkiye’nin ‹talya ile daha çok ne al›p satmaktad›r.. Sanayi kurulufllar› 2... Türkiye..…... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.. Türk Cumhuriyetleri ile ülkemiz aras›ndaki kültürel iliflkilere örnekler veriniz..... aç›k okyanuslara Ege ve Akdeniz üzerinden aç›l›r. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› D. bir nüfusa sahiptir.. Türkiye petrol …. Almanya’n›n …. 6.. Bitki örtüsü C.. yurdumuz s›n›rlar› içerisindedir.... SINIF .eden bir ülkedir. 3..... genç dinamik. Asya Avrupa 1... Türkiye’nin genç bir nüfusa sahip oluflu... 8.. Co¤rafi konum bir ülkenin fiziki koflullar›n› etkiler..... Ova B. Türkiye …... 1.. Tar›m ürünleri ülkemizin ….. Orta Do¤u... 8.. Çöl C..

‹ngiltere 9. Uzak Do¤u 6. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. Ticaret C. Sanayi B. Ülkemizin dünyada tan›t›lmas›na B. Maden ürünleri C. (…. 1. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sanayi etkinliklerinin fazla olmas› 11. Orta Do¤u C. Dünyada petrolün en çok üretildi¤i bölge hangisidir? A.) Atatürk. (…. Orman ürünleri 7. Zengin do¤al kaynaklara sahip olmas› B. 6. zengin petrol yataklar›na sahiptir. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne “D”. Ülkemiz hakk›ndaki yanl›fl bilgilerin ortadan kakmas›na C. (…. Turizm D. ‹klim 5. Ülkemizin düzenleyece¤i uluslararas› kültür. ABD’n›n ekonomisinin geliflmesinde afla¤›dakilerden hangisinin etkisi en azd›r? A.) Yeralt› kaynaklar›n›n zengin oldu¤u yerlerde nüfusun yo¤un oldu¤u görülür.) Türkiye. sanat ve spor etkinlikleri afla¤›dakilerden hangisine etkisi yoktur? A. K›rg›zistan 10.) Nüfusun da¤›l›fl›nda e¤itim en etkili faktörlerdendir. (…. SINIF 155 . dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapm›flt›r? A. afla¤›daki ürünlerden en çok hangisini ithal etmektedir? A. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. Almanya D.) Rusya en çok ticaret yapt›¤›m›z ülkelerden biridir. Hindistan D. Hollanda C. 7. Türkiye. Bilimsel araflt›rmalara önem vermesi C. 4. Büyük Okyanus ve Atlas Okyanusu aras›nda yer almas› D. Afla¤›daki ülkelerden hangisi ile ülkemizin ihraçat ve ithalat› en fazlad›r? A. yanl›fl olanlar›n önüne “Y” yaz›n›z. Azerbaycan 8. Türk Cumhuriyetlerinden biri de¤ildir? A.Ülkemiz ve Dünya 4. Almanya B. Anadolu B. Türkmenistan D. Fransa D. (…. (…. Nüfus da¤›l›fl›nda afla¤›dakilerden hangisi en fazla etkilidir? A.) Tar›msal faaliyetlerin yap›ld›¤› yerlerde nüfus yo¤unlu¤u azd›r. Ülkemize yap›lan göçün artmas›na Ç. Yunanistan B. 5. ‹talya C. çeflitli tar›m ürünlerinin yetifltirildi¤i ender ülkelerdendir.) Türkiye. (…. Gürcistan C. Uluslararas› ticari ve kültürel iliflkilerin geliflmesine D. Azerbaycan B. Sanayi ürünleri B. 2. Tar›m ürünleri D. Türkiye’nin güçlü bir devlet olmas›n› istemifltir. 3.

SINIF . ÜN‹TE Demokrasinin Serüveni Demokrasi Demokrasinin Geliflim Süreci Haklar›m ve Özgürlüklerim Dünden Bugüne Demokrasi Türklerde Kad›n Haklar› 156 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.6.

‹nsan haklar›n›n günümüzde hangi belgelerle koruma alt›na al›nd›¤›n› araflt›r›n›z. Türk kad›n haklar› ile ilgili kurulufllar hakk›nda bilgi toplay›n›z. Demokrasinin tarihsel geliflimi hakk›nda bilgi toplayarak s›n›fa getiriniz.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 6. Demokratik bir ortam›n oluflmas› için neler yapabilirsiniz? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiiniz. Çevrenizdeki demokratik uygulamalara örnekler veriniz. SINIF 157 . 5. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 3. 4. Demokrasiyi di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran temel özellikler nelerdir? Araflt›r›n›z. 7. 2. Demokratik yönetimlerde birey haklar›n›n nas›l korundu¤unu araflt›r›n›z.

Etkinlik Neden? 158 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.1.6. parti kurma hak ve özgürlüklerine sahiptirler. ÖÇK fl Demokratik yönetimlerde. tüm vatandafllar kanunlar önünde eflittir. fl Siyasi özgürlüklerde herkes oy verme hakk›na sahip midir? Neden? TBMM genel kurulu Bir mahkeme salonu Oy kullanmak. herhangi bir konuda sizin görüflleriniz al›n›yor mu? Neden? Bu uygulaman›n demokrasi ile ilgisini aç›klay›n›z. Ünite Demokrasi ÖN HAZIRLIK Ailenizde. Bütün insanlar. Kanunlarda ›rk. halk egemenli¤ine dayanarak teflkilatlanmal›d›r. dil ve düflünce ayr›m› yap›lamaz. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. • demokrasi • özgürlük • egemenlik • eflitlik • monarfli • oligarfli KEL‹ME LAR VE KAVRAM riyet • cumhu • teokrasi • seçim enlik • millî egem ›k zl s› m • ba¤› DEMOKRAS‹N‹N ‹LKELER‹ Egemenlik Siyasi Özgürlükler Özgürlük ve Eflitlik Bir ülkede yönetim fleklinin demokrasi olabilmesi için her fleyden önce egemenli¤in halka ait olmas› gerekir. vatandafll›k görevidir. seçilme ve siyasi faaliyetlerde bulunma. Demokrasilerde. özgür do¤ar. bir kifliye ve gruba ayr›cal›k tan›nabilir mi? 6. Özgürlük. Devlet. SINIF . din. fl Sizce demokrasinin en önemli dayana¤› nedir? Vatandafllar seçme.

devleti yöneten kiflinin yetkiyi yaflam› boyunca elinde bulundurmas›d›r. Bu kiflilerin yapt›klar› veya verdi¤i kararlar hiç bir kurum taraf›ndan denetlenemez veya sorgulanamaz. düflüncelerini özgürce belirtebilir mi? Neden? Oligarfli Oligarfli. Günümüzde yak›n zamana kadar Güney Afrika Cumhuriyeti oligarfli ile yönetilmifltir. Soylular taraf›ndan ülkeyi yönetmekle görevlendirilen kifli ülke yönetimini elinde bulundurur. zümre veya ailedir. Bu kifliler ölünce yerine kendi soyundan birisi bafla geçer. fl Oligarflide. emir gibi ünvanlar al›r. devleti yöneten grubun elindedir. yürütme ve yarg› gücü. askerî. Katar emirlikleri. Kuveyt. siyasi veya maddi olarak ülkenin önde gelen gruplar›ndan biridir. fl Monarfli yönetiminin özelliklerini söyleyiniz. devlet yönetiminde kimler bulunuyor? fl Bu yönetimde. otoritenin kayna¤› s›n›f. Yetkilerini istedi¤i gibi kullanma hakk›na sahip olmayan kral yapaca¤› ifllerde soylulardan onay al›r. Yasama. Monarflide tüm siyasal iktidar›n kayna¤› krald›r. Günümüzde Suudi Arabistan. zümrenin yönetmesidir. Monarfli yönetiminde egemenli¤i elinde bulunduran kifliler kral. kifli hak ve özgürlüklerine yer verilir mi? fl Oligarfli ile monarfli yönetimi aras›ndaki benzerlik ve farkl›l›klar› belirtiniz.Demokrasinin Serüveni Yönetim biçimleri Monarfli Monarfli tek kiflinin yasalara uygun yönetimidir. Kral ile halk aras›nda genellikle soylular yer al›r. Yeni devletin tüm kurumlar›n›n küçük bir az›nl›¤›n kontrolünde olmal›d›r. ÖÇK 6. SINIF 159 . fl Monarfli yönetiminde insanlar. Bunlar.3 Etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.2. devleti bir s›n›f›n. Küçük bir az›nl›¤›n yönetimde oldu¤u yönetim fleklidir. Bu yönetimde. Monarfli ile yönetilen ülkeler aras›nda gösterilebilir. Bu kifli devleti kendi istekleri do¤rultusunda diledi¤ince yönetir. ve 6. Monarfli yönetimini di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran en önemli özellik.

SINIF . fl Teokrasi yönetiminin özellikleri nelerdir? fl Bu yönetim fleklini monarfli ve oligarfli yönetimi flekliyle karfl›laflt›r›n›z. kral. Hâkimiyet kayna¤› Tanr›’d›r. dinî kurallar ülke yönetiminde aynen uygulan›r ya da büyük ölçüde din kurallar›ndan etkilenir.” sözünü niçin söylemifl olabilir? 160 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yasalar. Din kurallar›n›n geçerli oldu¤u bu yöntemde. Devleti ve milleti yönetecek kifliler de belirli bir süre için seçilerek yönetime gelir. kiflisel hak ve özgürlükler dinî kurallara göre uygulan›r. di¤er yönetim biçimleriyle karfl›laflt›r›n›z. Cumhuriyet yönetiminde hükümdar. halk› ve devleti temsil edecek kiflileri seçmesi esast›r. Bu yönetimlerde devlet baflkan›. Cumhuriyette halk›n seçme hakk›n› kullanmas›. Toplumsal yap›. Günümüzde Vatikan teokrasi ile yönetilen ülkelerden biridir. gizli oy ve aç›k say›m usulüne uygun olarak yarg› denetimi alt›nda yap›l›r. Cumhuriyet Bayram› kutlamalar› Cumhuriyet Cumhuriyet milletin. fl Atatürk “Türk milletinin yap›s›na en yak›fl›r idare cumhuriyettir. fl Cumhuriyet yönetiminin özellikleri nedir? fl Cumhuriyet yönetimini. Ünite Teokrasi Din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir. sultan gibi yöneticiler yoktur. egemenli¤i kendi elinde tuttu¤u ve bunu.6. hukuki yorumlar. anayasada belirtilen süre içinde seçimle iflbafl›na gelir. bir yönetim biçimidir. Seçim. e¤itim. belirli süreler için seçti¤i milletvekilleri arac›l›¤›yla kulland›¤› yönetim biçimidir. En ‹yi Yönetim fiekli Cumhuriyet. dinî esaslara ve metinlere göre haz›rlan›r.

okulda devam eder. oy kullanma. SINIF ÖÇK 161 . çal›flmalar› yürütmektedirler.Demokrasinin Serüveni Demokrasi Bilinci Demokrasi. Ö¤renciler. fl Sizin okulunuzda. genel kurulda söz alma. önerge verme. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulamaya konulmufltur. karar alma gibi ifllemleri kavramaktad›rlar. Demokrasi e¤itimi. il ve Türkiye ö¤renci meclisleri oluflturulmufltur. uygulama. Buna göre okullar›m›zda okul. disiplin cezas› uygulama. kifliye demokrasi bilincini kazand›r›r. oy say›m› yapabilme ve tutanaklara geçme. Bu süreç içerisinde okul yönetimi. Demokrasiyi yaflamak ve yaflatmak. denetleme. Oy kullanmak. propaganda yapma. rapor haz›rlama vb. okullar›nda aday olma. en çok okulda al›nan e¤itimle mümkün olur. itiraz ve itirazlar› de¤erlendirme gibi seçim süreçlerini yaflayarak ve uygulayarak ö¤renebilmektedirler. sand›k kurulunu oluflturma. demokrasi bilinci kazand›rmak amac›yla Millî E¤itim Bakanl›¤› ile TBMM Baflkanl›¤› aras›nda 13 Ocak 2004 tarihinde bir protokol imzalanarak.4. Toplum düzenini ve devaml›l›¤›n› korur. fl Okulda yap›lan seçimlere kat›larak demokratik ortam›n oluflmas›na katk›da bulundu¤unuzu düflünüyor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ö¤rencilerde. ailede bafllar. toplumda demokrasiyi yaflat›r. Okul. demokrasinin gere¤idir. oy pusulas› haz›rlama. Etkinlik ya konuldu mu? Bu proje nas›l uygulanmaktad›r? fl Demokrasi bilincinin oluflmas›nda ve gelifltirilmesinde okulun etkisi var m›d›r? Örnekler veriniz. sadece seçim takvimi ile seçim ve sand›k kurullar›n› belirlemede rehberlik etmektedir. Seçim sonras› komisyonlar› oluflturma. bir yaflam biçimidir. Planlama. Demokrasi bilincini benimseyen kifliler. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulama6.

Can ve mal güvenli¤i getirildi. Ünite Demokrasinin Geliflim Süreci ÖN HAZIRLIK Dünyadaki demokratik geliflmeler. Bunlar› birlikte inceleyelim. Bu durum demokrasik hak ve taleplerin h›zlanmas›n› sa¤lad›. kral›n yetkilerini s›n›rland›rd›. çeflitli sosyal s›n›flara ayr›l›rd›. Kurulacak halk meclisi temsilcilerine genifl yetkiler tan›nd›. • bildirge (beyanname) • egemenlik • demokrasi t • cumhuriye KEL‹ME LAR VE KAVRAM et • meflrutiy • siyasi güç • vatandafll›k • saltanat MS 212 1215 DEMOKRAS‹N‹N B‹RAZ GEL‹fiM‹fi fiEKL‹ ‹ngiltere’de kral ve lordlar aras›nda Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) imzaland›. modern matbaay› buldu. sizce ülkemizi nas›l etkilemifl olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg) fl Matbaan›n bulunmas› ve yayg›n olarak kullan›lmas› demokrasinin geliflmesin de nas›l etkili olmufltur? ÖÇK 6. MÖ 450.5. Daha çok kitap bas›ld›. Bu ferman. kitaplar yard›m›yla yeni fikirlerle tan›flt›lar. Eski Roma’da halk.6. kitaplar daha çok kiflinin eline geçti. DEMOKRAS‹ YÖNET‹M‹N‹N ORTAYA ÇIKIfiI Eski Yunan’da site devletlerinde uygulanm›flt›r. Kendi düflüncelerini aç›klamaya bafllad›lar. Köleler: Seçme ve seçilme hakk›na sahip de¤ildir. MS 212 y›l›nda imparatorluk içerisindeki tüm özgür insanlar Roma yurttafl› olma hakk›n› kazand›lar. ‹nsanlar. 1450 Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg). Etkinlik 162 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afla¤›daki demokrasinin geliflim sürecini yans›tan olaylar kronolojik s›raya göre verilmifltir. Bu dönemde insanlar iki gruba ayr›l›r: Vatandafllar: Bunlar›n seçme ve seçilme hakk› vard›r. SINIF .

6. Frans›z ‹htilali’ni anlatan bir tablo ÖÇK fl Düflüncelerin aç›kça ifade edilmesi. ve 6. “‹nsanlar.7. DEMOKRAS‹N‹N TEMEL‹ ATILDI “Amerikan Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi” imzaland›.Demokrasinin Serüveni 1776-MODERN 1689 ‹ngiltere’de Haklar Bildirgesi imzaland›. Parlamentoda ifade özgürlü¤ü tan›nd›. fl Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso)’nun düflüncesini do¤ru buluyormusunuz? Neden? Demokrasilerde insanlar tart›flarak ortak karar verirler. Bildirge ile yeni hak ve hürriyetler sa¤land›. 1789-DEMOKRAT‹K YÖNET‹M ESASLARI BEL‹RLEND‹ Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi ile demokratik yönetimin esaslar› oluflturuldu. 6. hür ve eflit do¤arlar.” düflüncesini savundu. etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 163 . 1750 Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso). eflitlik ve özgürlük fikrini yayg›nlaflt›rm›fl olabilir mi? Aç›klay›n›z.

insanl›¤›n kurtulufl umudu oldu. Ünite 1800-DEMOKRAS‹ YÖNET‹MLER‹ TOPLUMLARDA YAYGINLAfiTI Avrupa’da Sanayi ‹nk›lab› sonucu zengin bir s›n›f ile iflçi s›n›f› ortaya ç›kt›. ‹nsanlar.6. II. 164 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. huzur ve güvenin garantisidir. 1948 Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›. insanlar›n hangi haklara sahip oldu¤unu araflt›r›n›z. demokrasiye daha çok inanmaya bafllad›lar. 1945 ‹kinci Dünya Savafl›’ndan sonra demokrasi ve hürriyetler. SINIF . Avrupa ülkelerinde demokratik yönetimler kurulmaya bafllad›. Dünya Savafl›’nda birçok kent harap olmufltur. fl Demokratik hak ve özgürlüklerin güçlenmesinde kitle iletiflim araçlar›n›n rolü nedir? fl Demokrasi ile yönetilen ülkelerde. Demokratik yönetimler.

demokrasinin geliflimine nas›l bir katk›da bulunmufltur? 6. Bu sayede bütün dünyayla iletiflim daha da h›zland›. ‹ki Almanya birleflti. 2000 Yöneticileri seçimle yönetime gelen ülke say›s› artt›. Berlin Duvar›’n›n y›k›l›fl›. 1995 ‹nternet yayg›nlaflt›. ÖÇK fl ‹nternet’in yayg›nlaflmas›. ‹nsanlar bu iletiflim arac› ile dünyada olup bitenleri k›sa sürede ö¤renmeye ve demokratik tepkilerini ortaya koymaya bafllad›lar. ‹nternet arac›l›¤›yla tüm dünyadaki olaylar izlenebilmektedir.8. demokrasinin bir zaferi olmufltur.Demokrasinin Serüveni 1989 Berlin duvar› y›k›ld›. Etkinlik fl ‹nsanlar›n birbirlerine sahip ç›kmalar› ile demokrasi kültürü aras›nda nas›l bir iliflki kurulabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sovyetler Birli¤i ile Do¤u Avrupa ülkelerinde rejim de¤iflikli¤i demokrasinin yay›lmas›n› sa¤lad›. SINIF 165 .

Yaflama hakk›m›z›n güvencede olmas›n› sadece yasalardan beklememeliyiz. do¤umla bafllar ve ömür boyu sürer. Sadece bizim de¤il. Bir Bebe¤in Yaflad›klar› Olay. Biz de sorumluluklar›m›z›n oldu¤unu bilmeliyiz. 166 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. madddesinde de “Herkesin yaflam hakk›.C. yaflama. Ünite Haklar›m ve Özgürlüklerim ÖN HAZIRLIK 1. insanlar›n yaflama hakk›n› elinden almaktad›r. maddesine göre. Amerika’da bir hastanenin doğum servisinde geçmiştir. Trafik kazalar›n›n bu hakk›m›z› etkilememesi için neler yapabiliriz? Yaflama hakk›. ameliyatı istemediklerini belirttiler. yasan›n korumas› alt›ndad›r. Anayasas›’nda de¤il Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 2. Şöyle ki. fl Trafik kazalar›n›n ço¤u.” flekliyle yer almaktad›r.” Bu madde. maddi ve manevi varl›¤›n› koruma ve gelifltirme hakk›na sahiptir. sadece T. Anayasa’m›z›n 17. Buna Hakk›m Var Anayasalar kiflilerin hak ve özgürlüklerini garanti alt›na al›r. SINIF . Haklar›n›z› kullanman›z› engelleyenler olursa neler yapars›n›z? 3. • düflünce • birey • kamuoyu • millet KEL‹ME MLAR VE KAVRA • yönetim • laiklik • anayasa Yafl›yorum. insan›n en vazgeçilmez haklar›ndan biridir. dünyadaki herkesin yaflama hakk› vard›r.6. “Herkes. Bebeğin öncelikle ameliyat ile bağırsak sorununun giderilmesi gerekmektedir. Ancak bebeğin Down Sendromu ve bağırsakta bir sorunu olduğu saptanır. Ancak durumu kabullenmekte güçlük çeken anne ve baba. Yaflama hakk›. Haklar›n›z›n ve özgürlüklerinizi s›n›rlayan yasal dayanaklar›n›n neler oldu¤unu araflt›r›n›z. Hangi hak ve özgürlüklere sahipsiniz 2. Bu yüzden savafl ve benzeri hâllerde bile durdurulamaz. Bir gün her ikisi de sağlıklı ve yüksek zekâ özelliklerine ve iyi bir eğitime sahip olan 27 yaşlarında olan anne ve babanın bir kız çocuğu dünyaya gelir.

Dr. bu durumdan rahatsız olduklarını belirterek bebeğin başka bir servise nakledilmesini isterler. Anne ve babaya karşı yoğun tepkiler oluşmaya başlamıştır. Down Sendromu ile yaşamına başlar. Bebeğin günden güne gücünü kaybettiğine tanık olan hemşireler. ameliyat edilmeyeceği kararıyla. Ancak.03. mahkeme tarafından atanan bir yetişkinin koruyuculuğuna verilir. bebeğin bakımını üstlenme konusunda başvurular gelmeye başlar. doktorlar tarafından anne babaya bildirilir.9. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Haber.2004) fl Yaflama hakk› ile ilgili bir slogan oluflturarak s›n›f panonuzda sergileyiniz. bebeğin nakledildiği ünitenin hemşireleridir. Böylece bebek. daha sonra yerel radyoda duyulmaya başlanır. onun. yoğun bakım ünitesine nakledilir. ÖÇK 6. 0-6 yaş grubu çocukların yatırıldığı pediatri yoğun bakım ünitesine nakline karar verirler. Bununla birlikte hemşireler arasında huzursuzluk ve moral bozukluğu meydana gelmiştir. Bu arada olayın yankıları artarak tüm hastaneye yayılmaktadır. Gülten UYER 08. aynı durumdaki vakalarla deneyimi olan koruyucu ailelerden. Bu talep karşısında. anne ve baba. Bundan sonra. Doğal olarak bu durumdan en çok etkilenenler.Demokrasinin Serüveni Ameliyat edilirse bebeğin yaşamını Down Sendrom’u olarak iyi bir bakımla sürdürebileceği. SINIF 167 . Hastanenin adı da kullanılarak bir bebeğe gerekli tedavinin yapılmadığı sürekli anons edilir ve hastane telefonlar almaya başlar. Onların cerrahi girişim için onayı istenir. Bunun üzerine hemen ameliyat edilen bebek. aynı zamanda. Prof. bu ameliyata onay vermez.

sadece kiflinin kendi r›zas›yla olacak bir fleydir. kad›nlar ve çocuklar oluyor. her iki aileden birinde sözlü fliddetin var oldu¤u Türkiye'de de dünyada oldu¤u gibi en tehlikeli fliddet davran›fllar›n›n kurbanlar›. Kifli sa¤l›¤›nda kehdisinden ölümünden sonra organ veya doku al›nmas›na karfl› oldu¤uni belirtirse organ ve doku al›namaz. Ünite Dokunulmazl›¤›m Var Yaflama hakk›n›n gerçekleflebilmesi için ise ''kifli dokunulmazl›¤›'' ile ''kifli güvenli¤i"nin sa¤lanmas› gerekir. fl Kiflinin zorlanamayaca¤› ifadesini nas›l yorumlars›n›z? “Aile ‹çi fiiddete Son” Kampanyas›nda ‹kinci Aflamaya Geçiliyor Dünyada her dört kad›ndan ve her alt› erkekten biri aile içi fliddeti yafl›yor. Aile içi fliddete son kampanyas›n›n ilk etab› 2004 Ekim-Aral›k aylar›nda gerçeklefltirildi. maddesi ile insanlar›n hangi haklar› güvence alt›na al›nm›flt›r? Son zamanlarda bilimdeki geliflmeler. 05. Ancak fliddet. maddi ve manevi varl›klar›n› koruyabilme ve gelifltirebilme haklar›n› içerir. 11. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da ifllemlere tabi tutulamaz. SINIF . E¤er kifli. maddesinde: “T›bbi zorunluluklar ve kanunda yaz›l› hâller d›fl›nda kiflinin vücut bütünlü¤üne dokunulamaz. kimse insan haysiyeti ile ba¤daflmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. bunun "aile meselesi" ve do¤al bir olaym›fl gibi görülmesine sebep oluyor. Ancak bu. ikisi birlikte. insanlar›n yaflama. evdeki fliddetin gizli kalmas›na. Kifli özgürlü¤ü ve güvenli¤i. Anayasa’m›z›n 17. Toplumda kad›n ve erkek rolleriyle ilgili olarak benimsenen geleneksel de¤erler var. Bu slogan›n sizin için anlam› nedir? 168 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.6. Kifli dokunulmazl›¤›. en temel insan haklar›ndan biridir. insan onurunu zedeleyen ceza verilememesi ve muamele yap›lamamas› gibi kurallar› vard›r. doku ve organ nakli konusunda istekli de¤ilse kimse onu zorlayamaz. ‹flkence ve eziyet yasa¤›.” hükmü yer al›r. Efller Aras› ‹liflkiler Destek Program› çerçevesinde kad›nlara ve erkeklere fliddeti önleme amaçl› e¤itimler verildi. insan›n yasayla belirlenmifl ve s›n›rland›r›lm›fl durumlar d›fl›nda hareket serbestli¤i ve özgürlü¤ünden yoksun b›rak›lmamas› anlam›na gelir. Kimseye iflkence ve eziyet yap›lamaz. fl Bu sözleflmenin 3. (‹nternet haberi. r›zas› olmadan bilimsel ve t›bbi deneylere tabi tutulamaz.” denmektedir. ço¤u zaman a盤a ç›km›yor. maddesinde: “Hiç kimse iflkenceye. 2005) fl Aile içi fliddeti önlemek için neler yap›labilir? fl Kifli dokunulmazl›¤› ile ilgili bir slogan yaz›n›z. doku ve organ naklini olanakl› hâle getirmifltir. fl Sizce bu güvence yeterli midir? Neden? Kifli dokunulmazl›¤›. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 3. Kad›n›n ekonomik ve sosyal destekten yoksun oluflu ve fliddetin yaratt›¤› psikolojik etkiler. Her üç aileden birinde daya¤›n.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kamu düzeninin. elde edilmesi ve verilmesi özgürlü¤ünü içerir. Bu hak. düflünce ve kanaatleri sebebiyle k›nanamaz ve suçlanamaz. düflünce ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. okulumda. Biliyorum ki düflünce özgürlü¤ü. Çünkü Çocuk Haklar›’na Dair Sözleflme’nin 13. 19 ve 22 Kas›m 2005 tarihleri aras›nda.” Anayasa’m›z›n 25. vicdan ve din özgürlü¤üne sahiptir. ‹stanbul Büyükflehir Belediyesinin ev sahipli¤i yapt›¤› bu buluflma çerçevesinde edebiyat. Ben de buna göre muamele görmek istiyorum. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 9. SINIF 169 . sanatsal biçimde veya benim seçece¤im baflka bir araçla her türlü haber ve düflüncelerin araflt›r›lmas›.” denilmektedir. görüfllerini aç›klama ve anlat›m özgürlü¤üne sahiptir. kamu sa¤l›¤›. maddesine göre “Ben. düflüncemi özgürce aç›klama hakk›na sahibim.” hükmü yer almaktad›r. 10. demokratik bir toplumda zorunlu tedbirlerle ve yasayla s›n›rlanabilir. gerekli olmak kayd›yla s›n›rlayabilirsiniz. ahlak›n korunmas› nedenleriyle ve kanun taraf›ndan öngörülmek. sanat. maddesi ise flöyle der: “Herkes. bugünün dünyas›nda yeterince özgür mü? Engelleri kald›rmak ve s›n›rlar›n› geniflletmek için baflka neler yap›labilir?” sorular›n›n cevapland›r›lmak üzere daima önümüzde durmas› gerekti¤ine inan›yoruz. ülke s›n›rlar›na ba¤l› olmaks›z›n yaz›l›. 11. Bu hakk›m› yaln›zca: a) Baflkas›n›n haklar›na ve itibar›na sayg›. (‹nternet haberi. ifl yaflam› gibi konularda toplant›lar gerçeklefltirildi. kamu düzeninin. Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse. farkl› ülkelerden yaklafl›k 30 kat›l›mc› Türkiye’deki meslektafllar›yla bir araya geldi. genel sa¤l›¤›n veya ahlak›n ya da baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için. Özgürce düflünemeyen insanlar›n.Demokrasinin Serüveni B›rak›n Konuflay›m Evimde. fikrimi söyleyebilmeliyim. 08. bu hak. ancak kamu güvenli¤inin. düflünce özgürlü¤ünün küresel sorunlar›n› tart›flmak ve çözümler üretmek için bir araya geldikleri uluslararas› bir toplant› düzenlendi. ‹stanbul Buluflmas›'' “Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul Buluflmas›” farkl› ülkeler ve k›talardan insanlar›n. di¤er hak ve özgürlüklerin besleyicisidir.. maddesinde: “Herkes. bas›l›. b) Millî güvenli¤in. 2005) fl Düflünce özgürlü¤ü için böyle bir toplant›ya neden gerek duyulmufltur? fl Düflünce özgürlü¤ünü yans›tan bir slogan oluflturunuz. maddesinde:” Herkes düflünce. Düflünce.. kanaat özgürlü¤ü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke s›n›rlar› söz konusu olmaks›z›n haber veya fikir alma ve verme özgürlü¤ünü de içerir. arkadafllar›m›n yan›nda ve her yerde düflündüklerimi rahatl›kla ifade edebilmeli. düflünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. sözlü. “ ''Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin 4. medya. Din veya inanc›n› aç›klama özgürlü¤ü. di¤er hak ve özgürlüklerini gelifltirebilmesi ve kullanabilmesi mümkün de¤ildir. fl Özgürlüklerin baflkalar›n›n özgürlükleri ile ba¤lant›s› olabilir mi? Örnekler veriniz.

millet ve devlet iflleriyle kar›flt›rmamaya çal›fl›yoruz. madde hükümlerine ayk›r› olmamak flart›yla ibadet. dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. Atatürkçülük 1. dine sayg› gösteririz. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü¤ünü bozmay› ve insan haklar›na dayanan demokratik ve laik cumhuriyeti ortadan kald›rmay› amaçlayan faaliyetler biçiminde kullan›lamaz. dinî ayin ve törenler serbesttir. Anayasa’da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri. Anayasa’m›z›n 24. Herkez istedi¤i dine inanma inanc›n›n gereklerini yerine getirme hakk›na sahiptir. Düflünüfle ve düflünceye karfl› de¤iliz. vicdan. vicdan›n›n emrine uymakta serbesttir. Tart›flma fl Atatürk. SINIF . Din.111 fl Bütün hak ve özgürlüklerimiz. yukar›daki sözü ile neyi anlatmak istemifltir? Tart›fl›n›z. M. Cami Kilise Havra 170 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Biz. neden s›n›rs›z de¤ildir. Din ve vicdan özgürlü¤ü baflkalar›n›n dinine ve inanc›na sayg› göstermeyi gerektirir. sadece din ifllerini. ibadete. Ünite Dinim ve Vicdan›m Özgürdür Benim Ülkemizde farkl› inanç ve kültürlere sahip insanlar bir arada yaflamaktad›r. dinî ayin ve törenlere kat›lmaya. MADDE 14. dinî inanç ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. dinî inanç ve kanaatlerinden dolay› k›nanamaz ve suçlanamaz. s. Biz. maddesine göre: Herkes. Kemal ATATÜRK MEB. Kimse. 14. bir vicdan meselesidir. Herkes.6.

s. toplumsal. özellikle düflünce özgürlü¤üne büyük de¤er vermifltir. Söyleyelim 1. Fikir ve bas›n hürriyetinin geliflmesi için çaba harcam›flt›r.” 1 diyen Atatürk.” 2 görüflüne sahip olan Atatürk. SINIF 171 . fl Atatürk döneminde e¤itim ve kültür alan›nda elde edilen hak ve özgürlükler hangileridir? Düflünelim.185 ÖÇK 6. Sizin. hukuk. Cumhuriyetin ilan› ile de ulus egemenli¤ini en üst düzeye tafl›m›flt›r. yeni Türk devletinde hak ve özgürlüklere büyük önem vermifltir.Demokrasinin Serüveni “Hürriyet olmayan bir memlekette ölüm ve yok olma vard›r. “Kimsenin fikrine ve vicdan›na egemen olunamaz. her tür kalk›nman›n hak ve özgürlüklere sahip bir toplum taraf›ndan gerçeklefltirilece¤ine inanm›flt›r. Kurtulufl Savafl›’n› baflar› ile tamamlad›ktan sonra saltanat› kald›rarak kiflisel egemenli¤e son vermifltir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Her ilerlemenin ve kurtuluflun anas› hürriyettir. Bundan dolay› Türk milletinin siyasal. Haklar›m›z› ve özgürlüklerimizi korumak için neler yapabiliriz? 1 Atatürkçülük 1. sahip oldu¤unuz haklar›n›zdan kullanamad›klar›z var m›? Neden? 3. ekonomik.10. e¤itim ve kültür alanlar›ndaki tüm haklar›n› kullanmas›n› sa¤lam›flt›r. Sizce haklar›n korunmas› neden önemlidir? 2.181 2 Atatürkçülük 1. Atatürk. s. Atatürk.

Uyarlanm›flt›r. s. Hammurabi Kanunlar›’nda. Cahiliye devrinde güdülen kan davalar› tamamen kald›r›lm›flt›r. Allah’›n haram ve dokunulmaz k›ld›¤› can› haks›z yere öldürmeyeceksiniz. temel insan haklar›ndan hangisini güvence alt›na alm›flt›r? fl Hz. namuslar›n›z da mukaddestir.tr) Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesinden al›nm›flt›r. Suçlular e¤er özgür bir insan de¤ilse “göze göz. Muhammed’in Arafat’taki büyük kalabal›¤a söyledi¤i hutbeden bir bölüm) Ey ‹nsanlar! Canlar›n›z. Cahiliyeden kalma bütün âdetler kald›r›lm›flt›r. hangi sözü ile insanlar›n eflit olduklar›n› vurgulam›flt›r? fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› ceza uygulanmas› ile Hz. fl Hz. hükümler. Sizin kad›nlar üzerinde hakk›n›z. Muhammed’in insanlar›n eflit oldu¤unu vurgulamas›n› insan haklar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. Muhammed’in. belgeler yay›mlanm›flt›r. Veda Hutbesi 172 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ölüm ile cezaland›r›l›r. Arap olmayan›n da Arap üzerine üstünlü¤ü olmad›¤› gibi k›rm›z› tenlinin siyah üzerine. ‹slam Tarihi. Dikkat ediniz. kad›nlar›n da sizin üzerinizde hakk› vard›r. ekonomik ve dinsel alanlar›n› bir yasayla düzenlemifltir.tpb.org. (www. Abdülmuttalip’in torunu ‹lyas bin Rabia’n›n kan davas›d›r. siyah›n da k›rm›z› tenli üzerinde bir üstünlü¤ü yoktur. ülkesinin toplumsal. siyasal. Muhammed. toplumsal hayat› düzenleyen hükümler de bulunmaktad›r. meflru örf ve âdete göre yiyecek ve giyeceklerini temin etmenizdir. Özgür insanlar. SINIF . her türlü tecavüzden korunmufltur. fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› cezalar›n uygulanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Hammurabi Kanunlar›’nda insan haklar› ile ilgili hangi hak ve özgürlüklerden söz edilmektedir? Hammurabi Kanunlar› (Hz. hangi tarihsel süreçten geçerek yasal güvence alt›na al›nm›flt›r? Araflt›r›n›z. Kad›nlar›n da sizin üzerinizdeki haklar›. Mülkiyet hakk›. Günümüzde birçok hukukta var olan “k›sas” sistemini bu kanunlarda da görmekteyiz. 41. difle difl” yasas› geçerlidir. MEB. Ünite Dünden Bugüne Demokrasi ÖN HAZIRLIK ‹nsan haklar› 19. Babil halk›n› s›n›f s›n›f ay›rm›fl ve bu s›n›flar›n hak ve yetkilerini düzenlemifltir. kan davas›n› yasaklamas›. Kald›rd›¤›m ilk kan davas›. Mezopotamya’da MÖ ikinci bin y›lda hüküm süren Babil Devleti’nde Kral Hammurabi. mallar›n›z. suçlar›n›n bedellerini maddi bir tazminatla ödeyebilirler. emanet sözleflmesi. Aile yaflam› hakk›ndaki düzenlemelerde ise tek efllilik esas› görülmektedir. yüzy›lda. Arap’›n Arap olmayana.6. fiimdi tarihsel süreç içinde demokrasi ve insan haklar› ile ilgili önemli belgelerden baz›lar›n› inceleyelim. sözleflmelere uymama veya ay›pl› mal sat›lmas› hâlinde. zarar karfl› tarafa ödettirilmek üzere yapt›r›ma ba¤lanm›flt›. • demokrasi • egemenlik • düflünce KEL‹ME LAR VE KAVRAM eflme • sözl • yasama • yürütme • yarg› Demokrasinin toplumun geliflmesi ile beraber geliflen bir yap›s› vard›r. istisna ve hizmet sözleflmeleri düzenlenmifl. Bunun d›fl›nda hemen hemen bütün a¤›r suçlar. Tarihin bu ilk yaz›l› anayasas›. Tarihsel süreç içinde demokrasi ad›na birçok kanunlar.

fl Magna Carta belgesi ile Hammurabi Kanunlar›’nda yer alan suçlarla ilgili cezalar› karfl›laflt›r›n›z.. hapse at›lamaz. s.tr adresinden derlenmifltir. C. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi.Her türlü hakk›n kayna¤› kiflidir.” www. askerî ve di¤er gerekli mevzuatlar› içine alan bafll›klar hâlindedir. 4. Kemal ATATÜRK MEB. 75’ten al›nm›flt›r. Kiflisel hürriyetler kutsald›r. mal ve mülkü elinden al›namaz. “Özgür bir adam.Demokrasinin Serüveni Magna Carta (Magna Karta 19 Haziran 1215) ‹ngiltere kral› Yurtsuz John ile ‹ngiliz asiller aras›nda imzalanm›fl bir belgedir. Çünkü. ilgili olayda do¤ru ve güvenilir deliller ortaya koymadan dava edemez.edu. Bu belge ile kral›n yetkileri s›n›rlanm›fl. Magna Carta Kendi zümresinden olanlar ya da ülkenin ilgili yasalar›na uygun olarak verilen bir karar olmad›kça hiçbir özgür kifli tutuklanamaz.175 fl Atatürk’ün yukar›da verilen sözlerinde anlat›lmak istenen nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 173 . Kanunnamenin haz›rlanmas›nda. Suç.gazi. Bundan böyle hiçbir hâkim herhangi bir kimseyi. M. Kemal ATATÜRK MEB. Osmanl›larda uygulanan kanunlar› ‹slam hukuku esaslar›na göre toplatt›rm›fl ve düzenlettirmifltir. M.ksef. halk ve askerlerle ilgili kanunlar› kapsamaktad›r. hür ve sorumlu olan yaln›z insand›r. gerçek. Atatürkçülük 1. s. sürgüne yollanamaz ya da herhangi bir biçimde kötü muameleye maruz b›rak›lamaz. devrin büyük âlimlerinden olan Ahmet ‹bn-i Kemal Paflazade ile Ebussuud Efendiler yard›mc› olmufllard›r. hukuki. Kanunname. suçun derecesine göre küçük bir suç için yaln›zca para cezas›na çarpt›r›labilir. idari. Atatürkçülük 1. fl Kanunname öncelikle hangi düzenlemeleri esas alm›flt›r? .181 Sultan Süleyman Han’›n Kanunnamesi (Kanunlar›) Kanuni Sultan Süleyman. s. Ceza ve vergi düzenlemelerini.. halka hak ve özgürlükler tan›nm›flt›r. suçun büyüklü¤üne göre para cezas›na çarpt›r›labilir ve bir tüccar da mallar› korunarak ayn› flekilde cezaland›r›labilir. mali.

yönetme yetkisi kullanamaz. toplum düzenine zarar vermemek kayd›yla düflüncesini.meb. ‹nsanlar. yüzy›l›n sonlar›na do¤ru Fransa’da. 2. Bu beyanname ile insanlar›n temel hak ve hürriyetleri garanti alt›na al›nm›flt›r. millete aittir. Hâkimiyet. 4.6. 1789 ‹nsan Haklar› Beyannamesi’nde ne tür bir geliflme göstermifltir? Karfl›laflt›r›n›z. ‹ngiltere’deki meflruti yönetim ve Amerika Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi’nin etkisi ile bir ihtilal meydana gelmifltir. 8. Bütün vatandafllar. hukuki olarak hür ve eflit do¤arlar. 1. yazma ve bas›n hürriyetine sahiptir. Bu ihtilalden sonra 26 A¤ustos 1789 tarihinde Fransa’da ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Evrensel Bildirgesi” ilan edilmifltir. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. do¤al yeteneklerini serbestçe gelifltirebilmesidir. 3. Mahkeme karar› kesinleflinceye kadar herkes masumdur. Etkinlik . kurulu düzeni bozmamak flart›yla konuflma. www. Milletin onay› al›nmadan hiçbir kimse ya da grup.tr fl 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi. SINIF 6.gov. Kiflinin birinci hakk›. cezaland›r›lamaz. Mülkiyeti ve güvenli¤i sa¤lama. Kanunla yasaklanmam›fl her fley serbesttir. yarg›lanamaz. Herkes. zulme karfl› koruma.11. Bu geliflimi sa¤lamak için en iyi vas›ta. Ünite 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi 18.177) ÖÇK 174 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Fransa’da demokrasinin geliflmesine etkisi olmufl mudur? Neden? fl Magna Carta’da yer alan özgürlükler. M. dinî ve vicdani kanaatlerini aç›klayabilir. 5. Hiç kimse kanun d›fl› olarak tutuklanamaz. sosyal ve ekonomik yap›daki olumsuzluklar. 6. istedi¤i gibi sevk ve idare etmeye müsaade etmektir. 7. siyasi otoritenin ve siyasi teflkilat›n görevidir. kifliye bir baflkas›n›n benzer hakk›na zarar vermeksizin kendi kendini. s.

SINIF 175 . 50-52’den derlenmifltir. Yasalar›n belirtti¤i durumlar d›fl›nda. ‹ngiltere’de kral›n yetkileri 13. 2. M. mahkeme huzurunda hakk›n› savunarak gerekli gördü¤ü yasal araçlar› kullanabilecekti. fl Özgürlükler. Yasa gere¤i olmadan kimseden vergi ya da baflka bir ad alt›nda para al›namayacakt›. mülkün temelidir. Komisyonun haz›rlad›¤› metin. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. milletimin ve büyük atalar›m›n en k›ymetli miraslar›ndan olan ba¤›ms›zl›k aflk› ile yarat›lm›fl bir adam›m. fl Yetki s›n›rlamas›n›n Osmanl› Devleti’nde daha geç gerçekleflmesinin nedenleri nelerdir? Hürriyet ve ba¤›ms›zl›k. Ben. yeni ve sa¤lam esaslar›yla Türk milletini güvenli ve sa¤lam bir gelecek yoluna koydu¤u kadar as›l fikirlerde ve ruhlarda yaratt›¤› güvenlik itibar›yla büsbütün yeni bir hayat›n müjdecisi olmufltur. Kemal ATATÜRK MEB. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi. Atatürkçülük 1. yetkililer meskene zorla giremeyecekti. Abdülhamit’in izniyle baflland›. 23 Aral›k 1876’da ilan edildi. s. 3.181 Cumhuriyet. Osmanl›lar›n tümü. Mahkemelere müdahale edilemeyecekti. Kemal ATATÜRK MEB. yüzy›l›n sonlar›nda Kanunuesasi ile padiflah›n yetkileri k›smen s›n›rland›r›lm›flt›r.Demokrasinin Serüveni Kanunuesasi Osmanl› Devleti’nde Kanunuesasi haz›rl›klar›na padiflah II.181 ÖÇK 6. Osmanl› Devleti’nde ise 19. c 4 s. Mithat Pafla baflkanl›¤›nda bir komisyon oluflturuldu. 5. s. 6. benim karakterimdir. 1. yüzy›l bafllar›nda Magna Carta ile s›n›rland›r›lm›flt›r. Atatürkçülük 1. sizce s›n›rs›z m›d›r? Neden? fl Ülkenin karfl›laflt›¤› tehlikeler karfl›s›nda özgürlüklerin k›s›tlanmas›n› nas›l de¤erlendirirsiniz? fl “Adalet. 4.12. Herkes.” sözünü insan haklar› aç›s›ndan yorumlay›n›z. Ülkenin bir taraf›nda isyan ç›kaca¤›n› gösteren kan›tlar görülürse hükûmet o yerde geçici olarak s›k›yönetim ilan edebilecekti. M. baflkalar›n›n özgürlüklerine müdahale etmemek kofluluyla kiflisel özgürlü¤e sahipti. Osmanl› Devleti’nin uyru¤unda bulunan kiflilerin tümüne “Osmanl›” denilecekti.

haklar›n›n ve ödevlerinin ya da kendisine yöneltilen ve ceza niteli¤i tafl›yan herhangi bir suçlaman›n saptanmas›nda. M. fl ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi’nde. düzenin korunmas›. ister ba¤›ms›z ülke uyru¤u olsun. Ak›l ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karfl› kardeflçe davranmal›d›rlar. tam bir eflitlikle. ulusal ya da toplumsal köken. Madde 10: Herkes. Madde 5: Hiç kimse iflkenceye ya da ac›mas›z.13. din. ulusal veya toplumsal köken. vazgeçilmez kabul edilmifltir? Türkler. davan›n ba¤›ms›z ve tarafs›z bir mahkemece. Madde 7: Yasa önünde herkes eflittir ve herkes ayr›m gözetilmeksizin yasan›n koruyuculu¤undan eflit olarak yararlanma hakk›n› tafl›r. cins. Herkes özel ve aile hayat›na. Türk Cumhuriyeti’nin kurucular› ve sahipleri. ›rk. do¤ufl ya da herhangi bir baflka ayr›m gözetilmeksizin bu Bildirge'de aç›klanan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir. keyfi olarak tutuklanamaz. varl›kl›l›k. kiflili¤inin tan›nmas› hakk›na sahiptir. konutuna ve yaz›flmas›na sayg› gösterilmesi hakk›na sahiptir. sürülemez. nerede olursa olsun. kamu güvenli¤i. 2. dil. siyasal ya da her hangi bir baflka inanç. servet. do¤um baflta olmak üzere herhangi baflka bir duruma dayal› hiçbir ayr›mc›l›k gözetilmeksizin sa¤lanmal›d›r. cinsiyet. Kemal ATATÜRK Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Madde 8 Özel ve aile hayat›na sayg› hakk› 1. Madde 4: Hiç kimse köle ya da kul olarak kullan›lamaz. Madde 8: Her kiflinin. adil ve aç›k olarak görülmesi hakk›na sahiptir. ÖÇK 6. hür ve sorumluluklar›n› bilen vatandafllard›r. isterse ba¤›ml›. Madde 9: Hiç kimse. Madde 14 Ayr›mc›l›k yasa¤› Bu Sözleflme’de tan›nan hak ve özgürlüklerden yararlanma. suç ifllenmesinin önlenmesi. siyasal veya di¤er kanaatler.6. Bu hakk›n kullan›lmas›na bir kamu makam›n›n müdahalesi. ulusal bir az›nl›¤a aidiyet. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da muameleye u¤rat›lamaz. Madde 2: Herkes. bu Bildirge'ye ayk›r› her türlü ayr›ma ve bu tür ayr›m gözetici ifllemler için yap›lacak her türlü k›flk›rtmaya karfl› eflit korunma hakk› vard›r. insan haklar› yönünden de¤erlendiriniz. Ünite ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi (1948) Madde 1: Bütün insanlar özgür. Bundan baflka. uyru¤u bulundu¤u devlet ya da ülkenin siyasal. Madde 3: Yaflamak. SINIF . özerk olmayan ya da baflka bir egemenlik k›s›tlamas›na ba¤l› ülke uyru¤u olsun. al›konulamaz. Herkesin. hangi hak ve özgürlükler. dil. din. onur ve haklar› yönünden eflit do¤arlar. fl Türkiye’nin yukar›daki sözleflmeleri kabul etmesini. kölelik ve köle al›m sat›m› her türlü biçimiyle yasakt›r. ülkenin ekonomik refah›. ancak müdahalenin yasayla öngörülmüfl ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik. Madde 6: Herkes. kendisine Anayasa ya da yasa ile tan›nan temel haklara ayk›r› ifllemlere karfl› ilgili ulusal mahkemelerin etkin koruyucu önlemlerinden yararlanma hakk› vard›r. ›rk. adli ya da uluslararas› durumu bak›m›ndan hiçbir ayr›m gözetilmeyecektir. renk. bizzat kendileridir. bir kifli hakk›nda. demokrat. renk. Etkinlik 176 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sa¤l›¤›n veya ahlak›n veya baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için gerekli bir tedbir olmas› durumunda söz konusu olabilir. özgürlük ve kifli güvenli¤i herkesin hakk›d›r.

Bir k›z evlendi¤i zaman dü¤ününde bir flaman haz›r bulunurdu. büyüklere ad›yla hitap etmezlerdi. cilt s. genellikle ince belli. Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1. annesine bakmaya mecburdu. al yanakl›. o¤lu düflmana esir düflen Dirse Han’›n k›z›. babas›na var›r yard›m ister. Kad›n.14. Aile hayat› son derece mükemmeldi. SINIF 177 . düflmanla savafl›r. kad›nlarla ilgili hangi özellikler belirtiliyor? fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. selvi boylu. Eski Türklerde kad›nlarla ilgili hiçbir dövülme olay›na rastlanmazd›. erke¤inin yan›nda ata biner. Kad›nlar mütevazi ve çal›flkand›. Bu durum. kad›n haklar› ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? ÖÇK 6. erkek çocu¤a kal›rd›. kalem kafll›d›r. Nihat Sami Banarl›. silah kullan›r. Yan›na k›rk ince k›z alarak o¤lunu bulmaya gider ve baflar›l› olur. Erkek çocuk. E¤er böyle olmazsa ailenin büyük bir felaketle karfl›laflaca¤›na inan›l›rd›. Kad›n. eski Türklerin kad›na verdikleri büyük de¤erlere rastlanmaktad›r. Nihat Sami Banarl› Resimli Türk Edebiyat› Tarihi. E¤er baban›n o¤lu ya da erkek akrabas› yoksa kad›na ancak o zaman miras kalabilirdi. Bo¤aç Han hikâyesinde.Demokrasinin Serüveni Türklerde Kad›n Haklar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hoflgörü • demokrasi • de¤iflim • kat›l›m • kurultay Eski Türk belgelerinde geçen ”Hakan ve hatun buyuruyor ki” sözünden nas›l bir anlam ç›kar›yorsunuz? Orta Asya Türklerinde Kad›n Orta Asya Türklerinden Haskan savaflta oldu¤u zaman kurultaya Hakan›n efli hatun baflkanl›k ederdi. buna ra¤men baz› haklardan yoksundu. Kad›na bu kadar sayg› gösterilmesi. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çocuklar. cilt s. 1. 399 fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. Mal. daha çok onun kutsal Türk çocu¤unun annesi olmas›ndand›r. 33-35 (Düzenlenmifltir). Hikâyelerde Türk kad›n tipi. özellikle miras hakk›nda kendini gösterirdi. Bütün törenlerde ve insanlar aras› iliflkilerde terbiyeli ve kibar davran›l›rd›. fl Yukar›daki metinde Türklerde kad›n haklar›na yönelik hangi ç›kar›mlarda bulunulabilir? Dede Korkut Hikâyeleri Han›n K›z› Dede Korkut Hikâyeleri’nde.

Yunanl›lar›n ‹zmir’e ç›k›fl›ndan sonra düzenlenen mitinglerde konufltu. Günümüzde kad›nlar toplumsal yaflamda her geçen gün daha iyi bir konuma yükselmekte ve ülke ekonomisine kat›l›m› artmaktad›r. Etkinlik 178 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. aile. toplumun oluflmas›nda en önemli etkendir. Hasta bak›c›l›k yapt›. ÖÇK 6. “Bir toplumda k›ymet ve kuvvet. Kad›n›n Türk Toplumundaki Yeri Atatürkçü düflüncenin esas›nda. Birinin hayat› ve çal›flmalar› hakk›nda bilgi edininiz. rütbesi baflçavufllu¤a kadar yükseldi. fl Ülkemizde ifl hayat›nda ve ailede kad›n-erkek rollerinin zaman içinde nas›l de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. Kifli. toplumun de¤erini oluflturur. önemli bir bütün oluflturur. Ancak bu gibi kiflilerden meydana gelmifl sosyal toplumlar.” ARAfiTIRINIZ Halide Edip Ad›var gibi Kurtulufl Savafl›’nda aktif rol oynayan Türk kad›nlar›n› araflt›r›n›z. Kurtulufl Savafl›’na kat›ld›. Toplum içinde kifli hürriyetlerinin s›n›r›.1964) ‹stanbul’da do¤du. SINIF . onu oluflturan kiflilerin kendilerini bir k›ymet ve kuvvet kabul etmelerindendir. Ünite Halide Edip Ad›var (1884 .15. bu hürriyetin toplumun huzuru ile iliflkisi üzerinde durulacak hususlard›r. toplum ve millet hayat›. Atatürkçülükte kifli ve toplum iliflkilerinin özünde kifli hak ve hürriyetleri büyük yer tutar. Amerikan K›z Kolejini bitirdikten sonra çeflitli okullarda ö¤retmenlik yapt›. Kiflilerin de¤eri. tam bir bütün olarak k›ymet ve kudret görünümü arz edebilir. Çal›flmalar›n›z› s›n›fa sununuz. kifliye verilen de¤er.6. Savafl an›lar›n› “Türk’ün Ateflle ‹mtihan›” adl› eserinde yazd›. Türk kad›n›n›n ifl yaflam›nda ve aile içinde rolleri zaman içinde de¤iflmifltir.

Ailenin ana unsurlar›ndan birini teflkil eden kad›n›n bizdeki anlam›n› “Türkiye Cumhuriyeti’nde kad›n.) Bilgi Kutusu Türk kad›n›. bu konudaki düflüncelerini flöyle belirtmifltir: “Daha esenlikle.Demokrasinin Serüveni Kad›n›n toplumdaki yeri yüksektir. hayat›m›z› onunla birlikte yürütmek. Bizim milletimizde kad›n.” Bu düflünce yap›s›. hep böyle k›ymetli atalar›n. birçok Avrupa ülkesinden önce siyasal haklar kazanm›flt›r. yaln›z Asya’da de¤il Avrupa’da bile. tarihin. Toplumda kad›n-erkek aras›nda ayr›mc›l›k yap›lmas› ne gibi sonuçlara neden olur? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Atatürk “fiuna inanmak laz›md›r ki dünya yüzünde gördü¤ümüz her fley. ekonomik hayatta erke¤in orta¤›. eskiden bu önemi hakikaten en yüksek derecede kazanm›flt›r. Bu yol. Söyleyelim 6. s. daha dürüst olarak yürütece¤imiz yol vard›r. büyük Türk kad›n›n› çal›flmam›za ortak yapmak. ekonomik.” demifltir. büyük ezici gücünü göstermifl olmas›.157 (Düzenlenmifltir. arkadafl›. çal›flma hayat›m›zda erkekle eflittir. k›ymetli evlatlar yetifltirmeleriydi. flereflidir. Düflünelim. faziletli evlatlar yetifltirmesi ve daha beflikten çocuklar›n›n ruhuna mertlik ve fazilet afl›lamas› sayesinde olmufltur. yard›mc›s› ve destekleyicisi yapmak yoludur. kad›n›n eseridir. Etkinlik 1. bütün Türk tarihinde oldu¤u gibi bugün de en sayg›n yerde ve flerefli bir varl›kt›r.” fleklinde tan›mlam›flt›r. Gerçekten Türk milletinin bütün dünyada. Türk toplumunda bir insan olarak kad›na kiflilik vermifl. K›z çocuklar›n›n okula gönderilmesi neden önemlidir? 2. ÖÇK Kad›nlar çal›flma hayat›nda önemli bir konuma sahiptir. ahlaki. sosyal ve siyasi hayattaki yerini belirlemifltir. Atatürk.” Atatürk’ün bu sözleriyle tarihteki önemi vurgulanan Türk kad›n›.16. olaylar›n flahitli¤i ile ispatlanm›flt›r ki gerçekten yüksek faziletler göstermifllerdir. sosyal. Kad›n›n yeri ve görevini de flöyle belirtmifltir: “Kad›nlar›m›z›n her millette oldu¤u gibi bizim milletimiz için de ne kadar yüksek önemi oldu¤unu söylememe lüzum yoktur. SINIF 179 . Büyük atalar›m›z ve onlar›n analar›. Türk kad›n›n› ilmî. Burada birçok noktalardan sayabilece¤imiz o faziletlerin en büyü¤ü ve en önemlisi. görkemli savafllar yapm›fl bulunmas›. Atatürkçülük III.

.. .. .. hangi haklar› elde etmifltir? Aç›klay›n›z. teokrasi. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz........6.. demokrasinin ilkelerinden biri de¤ildir? A.... efendi-köle 1... 5........ 3.... Eski Roma'da halk .. ... ....... büyük önem vermifltir. Siyasi egemenlik B......... Afla¤›dakilerden hangisi........ Magna Carta’n›n demokrasinin geliflmesine ne tür katk›lar› olmufltur? 6........... monarfli.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.....bir kiflinin egemenli¤ine dayanan yönetim ............ C.. yeni Türk devletinde . Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. 2.. insanl›¤a neler kazand›rm›flt›r? Örneklerle aç›klay›n›z. Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›.... din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir... Demokrasiye uygun olmayan uygulamalar nelerdir? 3.. olarak ikiye ayr›l›r. 1......... Ekonomik ba¤›ml›l›k C........... Atatürk.. 2...... Kurtulufl Savafl›'na kat›lan ve baflar›lar kazanan kad›nlar›m›za örnekler veriniz? 4. 4.... SINIF ..................... Düflünce özgürlü¤ün olmad›¤› toplumlarda hangi sorunlar yaflanabilir? B.......... ve ... tarihinde kabul etmifltir..... Atatürk döneminde Türk kad›n›... Halk egemenli¤i D..... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.. 5.. 6 Nisan 1949. Özgürlük ve eflitlik 180 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Demokrasi... Türkiye..... 1.. 1948. ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi'ni ...... hak ve özgürlükler.... 6................fleklidir. demokrasi...

Napolyon C.Demokrasinin Serüveni 2. 1450 D. Türkiye D. devleti bir s›n›f›n veya ailenin yönetmesidir. (. Tarihte bilinen ilk yaz›l› anayasa afla¤›dakilerden hangisidir? A. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z.. Magna Carta D. 1301 B. J.. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi 7.) Modern demokrasinin temeli.J. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi. (. Kanunuesasi 6. Afla¤›daki yasalardan hangisinde kan davas› aç›kça yasaklanm›flt›r? A. Kanunuesasi B. Johann Gutenberg D.) Özgürlük. Rousseau 4.. Hammurabi Kanunlar› C.. "Herkesin e¤itim hakk› vard›r. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. 1215 C. Tarihte kral›n yetkilerini s›n›rland›ran Magna Carta. Kanunuesasi B.. ‹ngiltere B. hangi ülkede ilan edilmifltir? A. 4. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sokrates B. ilkö¤retim zorunludur.. 1789 3. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda hemflirelik yapm›flt›r.) Halide Edip Ad›var. 1776 y›l›nda at›ld›. Avrupa ‹nsan Haklar› C.) Monarfli... Fransa Ç.) Seçme ve seçilme hakk›. SINIF 181 . ‹talya C.. (... (. 3. Afla¤›daki cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D.. 2. kaç y›l›nda imzalanm›flt›r? A. Matbaay› afla¤›dakilerden hangisi gelifltirmifltir? A.." maddesi afla¤›dakilerden hangisinde yer alm›flt›r? A.. 5. Hammurabi Kanunlar› C. halk egemenli¤i ilkesinde yer al›r.. Veda Hutbesi D. 1789 ‹nsan Haklar› Sözleflmesi B. 1. (. Magna Carta 5. ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi D.

SINIF . ÜN‹TE Elektronik Yüzy›l Sosyal Bilimler ve Biz Bilim ve Teknolojinin Önemi. Gelece¤i Doku ve Organ Nakli Telif ve Patent Haklar› Ak›lc›l›k ve Bilim 182 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.7.

Sosyal bilimlerin toplum hayat›na olan katk›lar›na örnekler veriniz. Roman. ak›l ve bilimdir. 4. 2. Atatürk. ‹flportadan kitap ya da CD ald›n›z m›? Herhangi bir sorunla karfl›laflt›n›z m›? Aç›klay›n›z. Organ ba¤›fl› ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. 7. “Benim manevi miras›m. öykü ve hikaye kitaplar›n›z› nerelerden al›yorsunuz? Al›rken nelere dikkat ediyorsunuz? 6. Günümüzde kullan›lan teknolojik ürünlerden hangileri gelecekte ne tür bir de¤iflimi u¤rayabilir? Düflüncelerinizi not edeniz. 3.” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 5. Okulunuzda hangi teknolojik ürünleri kullan›yorsunuz? Bu ürünler size hangi kolayl›klar› sa¤l›yor? Aç›klay›n›z. SINIF 183 . Sosyal bilimler hangi bilim dallar›n› kapsamaktad›r? Araflt›r›n›z.

Bizim gördü¤ümüz sosyal bilgiler dersinin bilgi temelinin büyük bir k›sm›n› sosyal bilimler oluflturur. Ünite Sosyal Bilimler ve Biz ÖN HAZIRLIK Sosyal bilimler denince akl›n›za hangi dersleriniz geliyor? listeleyiniz.1. SINIF . insanla ilgili bilgiler üreten bilim dallar› toplulu¤udur. her alandaki faaliyetleri oluflturur.7. insan› daha iyi anlamak. kültürel. sosyal bilimler alan›nda yap›lan çal›flmalar›n toplum hayat›na etkilerinden bahsederek derse girifl yapt›: “Sosyal bilimlerin konusunu insanlar›n sosyal. insan›n kendi ihtiyaçlar›n›.” Ayten Ö¤retmen. Etkinlik 184 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu aç›klamalar› yapt›ktan sonra tahtaya afla¤›daki tabloyu çizerek sosyal bilimlerin içine giren bilim dallar› ve k›saca bunlar›n inceleme alanlar›n› gösterdi. isteklerini. ekonomik vb. Sosyal bilimlerin amac›. Sosyal bilgiler ö¤retmeni Ayten Han›m. SOSYAL B‹L‹MLER B‹L‹M DALLARI ANTROPOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ S‹YASET B‹L‹M‹ CO⁄RAFYA TAR‹H EKONOM‹ PS‹KOLOJ‹ FELSEFE KONULARI ‹NSAN VE KÜLTÜR ‹NSAN VE TOPLUM ‹NSAN VE YÖNET‹M ‹NSAN VE YER KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • bulgu • sosyal bilim ‹NSAN VE GEÇM‹fiTEK‹ FAAL‹YETLER ‹NSAN VE KAYNAK PAYLAfiIMI ‹NSAN VE DAVRANIfiI VARLI⁄IN VE B‹LG‹N‹N ARAfiTIRILMASI fl Sizce Bu Bilim dallar›n›n birbirleriyle olan ortak yönleri nelerdir? ÖÇK 7. beklentilerini kavrayarak ona göre kendisine yön vermesine yard›mc› olmakt›r. Sosyal bilimler.

Etkinlik Bizi yönetecek kiflileri seçece¤iz.Elektronik Yüzy›l Aysel Ö¤retmen. kültürel ve biyolajik yap›lar›n› inceler her toplumun farkl› ve benzer kültürleri olabilece¤ini. Bugünü anlayabilmek için geçmiflte olaylar›n hangi flartlarda ve nas›l do¤up geliflti¤ini bilmemiz gerekir. SINIF 185 .2. Geçmifli bilmek gelece¤imizi nas›l yönlendirmemiz gerekti¤i konusunda bize yard›m eder. Co¤rafya ÖÇK 7. ailede ve arkadafll›k gruplar› içinde bize düflen görevlerin ve sorumluluklar›n neler oldu¤unu bu bilimin çal›flmalar›ndan ö¤reniriz. afla¤›daki flemay› haz›rlayarak sosyal bilimlerin baz› bilim dallar› ile ilgili ö¤rencilere bilgi verdi.gelecek ba¤lant›s› kurabilmek için tarihe ihtiyac›m›z olacakt›r. Antropoloji Tarih Psikoloji Antropoloji toplumlar›n sosyal. Toplumda. Bu güzel yurdu korumam›z gerekti¤ini anlar›z. Gelecekte iyi bir meslek sahibi olarak hem kendimize hem de ülkemize yararl› olmaya gayret gösteriyoruz. Okulda veya yetiflkin olup hayata at›ld›¤›m›z zaman kararlar›m›z› do¤ru ve yerinde vermeyi ö¤renece¤iz. Ayr›ca di¤er ülkeler hakk›nda da bilgi sahibi oluruz. farkl›l›¤›n bir zenginlik oldu¤unu bilimin bu çal›flmalar› sayesinde ö¤reniriz. k›zg›nl›klar›n› nas›l anlayaca¤›m›z› ve onlar› k›rmamak için nas›l davranaca¤›m›z›. kendimizi arkadafllar›m›za nas›l ifade edece¤imizi ö¤reniyoruz. Yurdumuzun dünya üzerindeki konumunu kaynaklar›n› cografya sayesinde ö¤reniriz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Haklar›m›z› ve sorumluluklar›m›z› ö¤renece¤iz.bugün . Arkadafllar›m›zla iyi geçinmek için onlar› tan›maya çal›fl›yoruz. Neye k›zd›klar›n›. Sosyoloji Geçmifl . Bu bilim dallar›n›n bize neler kazand›rd›¤›n› anlatt›. Siyaset Bilimi Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rl› ama istek ve ihtiyaçlar›m›z›n s›n›rs›z oldu¤unu görerek ona göre bütçemizi dengelemeye çal›fl›yoruz. Çünkü haklar›m›z çi¤nendi¤i zaman haklar›m›z› ve nas›l koruyaca¤›m›z› bilmek zorunday›z. Ekonomi Yaflant›m›z boyunca çeflitli gruplar içerisinde yer al›r›z.

. arkadafllar›m›zla ve di¤er insanlarla etkili bir iletiflim kurma yollar›n›.Devletin devam› ve huzuru için belli kurallar oldu¤unu ve bu kurallara uymam›z gerekti¤ini.Do¤al kaynaklar›n bizim için oldu¤unu ancak bunlar› kullan›rken gelecek nesilleri de düflünerek kullanmam›z gerekti¤ini. antropoloji ve felsefe bilimleri sizce hangi konularda çal›flma yap›yor olabilir? 2. SINIF . fl Sosyal bilimlerdeki çal›flma ve bulgulardan hareketle. bu çözümlerden en uygun olan›n› seçme yollar›n›.Etkin bir Türkiye Cumhuriyeti vatandafl› olarak bir sorunumuzu hak ve sorumluklar›m›z çerçevesinde çözme yollar›n›.E¤itim. . daha sonra ö¤rencilerden sosyal bilimlerin hangi bilim dallar›nda olufltuklar›na ve bunlar›n hangi konularda çal›flma yapt›klar›na önem vermelerini istedi. Ünite Ayten Ö¤retmen. gelecekte önemli kararlar› almada gerekli oldu¤unu ö¤retir. . Psikoloji. sosyal bilimlerin toplum hayat›na ne gibi etkileri olabilir? Örnek vererek aç›klay›n›z. . .Çeflitli gruplar içinde yer ald›¤›m›z›.7. . grup içinde olman›n sorumluluk gerektirdi¤ini. .Bir sorunun pek çok çözümü oldu¤unu. topluluklar› bir arada tutan özellikler oldu¤unu ve kültürümüzü korumam›z gerekti¤ini.Ailemizle.Karar verme becerimizin. Sosyal bilgiler. kiflilik özelli¤i ve becerilerimizin neler oldu¤unu ve bunlara en uygun mesle¤i bularak ona göre hangi e¤itimi alaca¤›m›za karar vermemizi. . fl Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz konular size neler kazand›r›yor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. . Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz bilgilerin günlük hayat›m›zdaki önemi nedir? 186 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Düflünelim. Söyleyelim 1.Kültürün.

buhar› senin yoluna feda ettik… fl Siz de yukar›daki düflüncelere kat›l›yor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. günlerce sürecek bir ifllemi saniyede yap›yorsun ancak unutma ki seni yapan bir insan. SINIF 187 . pratiksin.” deyip insan beynini hor görme… Evet güçlüsün. Ne 24 saati? Bunlar› birbirine ekle. Bu çocuklardan sadece birkaç›n›n ad›n› söyleyecek olursak: HAYAT B‹L‹M‹ HAYVAN B‹L‹M‹ YER B‹L‹M‹ TOPLUM B‹L‹M‹ B‹YOLOJ‹ ZOOLOJ‹ JEOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ Ve TEKNOLOJ‹ deriz. de¤iflken bir kavram… Günü geliyor. petrol yerine “YEN‹LENEB‹L‹R ENERJ‹”lerden birini getirir oturturuz! Biliyorsun. ciltleyen.Elektronik Yüzy›l Bilim ve Teknolojinin Önemi ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • teknoloji Gelecekte ulafl›m ve haberleflme alan›nda ne tür teknolojik geliflmelerin yaflanaca¤› konusundaki düflüncelerinizi söyleyiniz... mevsim olsun. hafta olsun. tek kelimeyle ömür olsun… ‹flte bir ömür boyu senin can yoldafl›n TEKNOLOJ‹ bu… TEKNOLOJ‹. kimisi pek sevimli… ‹çlerinden bir tanesi var ki hem pek becerikli hem de pek cömert… Ancak pek fl›mar›k… Seni sabah yata¤›ndan uyand›ran bu… Yüzünü s›ms›cak su ile y›katan bu… Çay›n› pifliren ocak bu… Giydi¤in elbiseyi. aya¤›na geçirdi¤in ayakkab›y›. Egzoz gaz› ile dünyam›z› kirletmeye devam edersen 盤›rtkanl›¤›nla kulaklar›m›z› rahats›z edersen. y›l olsun. “B‹L‹M” di¤er ad›yla “LOJ‹” çok çocuklu bir anne gibidir.. ay olsun.. pabucu dama at›l›yor. kimisi pek duygusal. Bu yüzden ona birkaç nasihatim olacak: “Ben bilgisayar›m. Bu çocuklar›n kimisi pek uslu.. kaplayan bu… Okula gitmek için bindi¤in araç bu… Okula geldi¤inde seni içeriye davet eden zilin sesi bu… K›sacas› sana 24 saat hizmet eden bu. Senin haf›zan var ama vicdan›n yok!.. pabucunu dama atar.. eline ald›¤›n çantay› diken bu… Çantaya koydu¤un kitab› basan.

Bu çerçevede." hedefi konulsun. ANKARA .10.10. uzay çalışmalarında en önemli aşamanın kararlı olmak ve hedef koymaktan geçtiğini belirtti. SINIF . 16. 16. Uydu yapmak bir marifetse bizim bunu yapacak durumumuz var. bu konuda kararlı hedefler konması gerektiğini söyledi. yüksek düzeyli ortak savunma grubu toplantısı için Ankara’da bulunan ABD Savunma Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı ile Hava Kuvvetleri Komutanımız tarafından imzalandı. Dr.7. Eğitim programı. Dr.2005) fl Yukar›daki internet haberlerinden yararlanarak hedef koymak sözünden ne anl›yorsunuz? Söyleyiniz. Anlaşmayla. NASA’da eğitim görecek. fl Uzay çal›flmalar› ile ilgili haz›rlanan projeler neden önemlidir? Aç›klay›n›z. Hüsnü Arsev Eraslan. ayrıca Türkiye’nin bu alanda yetişmiş insan gücünün karşılanmasına dönük eğitim programını da içeriyor. Hava Kuvvetleri bünyesinde kurulan Uzay Dairesi’nin uzmanları. ABD Savunma Bakanlığı ile ABD Uzay Kurumu NASA. Teknolojik alt yapımız gayet iyi.'' dedi. Anlaşma. ''Astronotu uyduya koyup uzaya yollamanın'' zor olmadığını belirten Eraslan. Türkiye'nin uzay çalışmaları için teknolojik alt yapısının yeterli olduğunu belirten Eraslan. (‹nternet haberi. (‹nternet haberi. Ünite Uzay Çal›flmalar› Uzayda ABD-Türkiye Ortakl›¤› Türkiye ile ABD. bizim yeterli alt yapı ve insan gücümüz var. ortak uzay çal›flmalar› gelifltirilmesi için çerçeve anlaflmas› imzalad›. Türkiye'nin uzay çalışmaları için yeterli alt yapı ve insan gücünün bulunduğunu." NASA'nın Ay’a çıkılmasını hedefleyen Apollo projesine yazılımlarıyla katkıda bulunan Türk bilim insanı Prof. Türkiye’nin uzay çalışmalarına eğitim ve teknoloji desteği verecek iki ülke bu alanda ortak projeler geliştirecek. ''Türkiye'de beyin gücü ve bilim gücü olarak her şey var.2005) Uzaya Gidiyoruz NASA'nın Apollo projesinde görev alan Türk bilim insanı Prof. Eraslan: ''Yeter ki 'Uzaya gidiyoruz.Anlaşma. 188 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak bu kullanılmayarak dışarıya bakılıyor. Öncelikle bu anlayış değişmeli. ilk Türk astronotunun yetiştirilmesi için NASA’ya pilot subayların gönderilmesini ve iş birliğinin ileriki aşamalarında bir Türk astronotunun ABD uzay programlarından birine dâhil edilerek uzaya gönderilmesini de içeriyor.

Biliyor muydunuz? TARTIfiINIZ Teknolojik geliflmeler sonucu ortaya ç›kan hava kirlili¤inin insan sa¤l›¤›na olumsuz etkilerini tart›fl›n›z. Kök Hücre Kök hücreler. Nerede ve Ne Zaman Kök Hücreler Kullan›l›r? Biyoteknolojiyle kordon ba¤›ndaki kök hücrelerinden vücut dokusu oluflturmak için ümit verici geliflmeler yaflanmaktad›r. Teknolojide meydana gelen geliflmeler. • Genellikle hangi tip dokuya ihtiyaç varsa ona dönüflür. her türlü vücut hücresine dönüflme ve yeni görevler üstlenme imkân›na sahip hücrelerdir. Kök hücreler. SINIF 189 . 1988’de kök hücrenin ilk defa Paris’te bir bebekten al›narak hasta kardeflini kurtarmak için kullan›ld›¤›n›. 2001’de Almanya ve Avusturya’da yetiflkin hastalar›n kordon kan› yard›m›yla baflar›l› bir flekilde tedavi edildi¤ini biliyor muydunuz? ‹nternet haberi. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹nsan yaflland›kça kök hücrelerin say›s› azal›r. kaslar. hamilelerde bebe¤in görüntüsüne ulafl›labiliyor. ‹nsan vücudundaki cilt. kemikler. Ultrason cihaz› sayesinde yay›lan ›fl›k ve ses dalgalar›yla vücutta tümör olup olmad›¤› anlafl›l›yor. Yayd›¤› ses dalgalar›yla bal›klar›n yerlerini tespit edebiliyorlar. 04. Soner cihaz› da bal›kç›lar›n ifline yar›yor. Söyleyelim 1. T›p alan›ndaki en önemli geliflmelerden biride kök hücre ile tedavi yöntemidir. hayat›m›z› nas›l etkiliyor? 2. Vücudumuzdaki k›r›klarda alç›ya alma yan›nda günümüzde platin çiviler kullan›larak insanlar›n h›zl› bir flekilde sa¤l›¤›na kavuflmas› sa¤lanmaktad›r.3. Hedef. Kök hücre: • ‹nsan vücudunda hastal›klar ve yaralanmalar nedeniyle oluflan hasarlar› onar›r ve iyilefltirir. hayat›n temel tafllar› ve insan vücudunu oluflturan ana hücrelerdir. kan hücreleri gibi tüm organlar.10. Özet olarak denilebilir ki kök hücreler ne kadar gençse o kadar fazla geliflebilir ve farkl› hücrelere dönüflebilir.2005 Düflünelim. Kronik ba¤›rsak enfeksiyonu ve eklem hastal›¤› gibi hastal›klar›n tedavisinde hastan›n kendi kök hücrelerinin kullan›lmas›yla ilk ümit verici tecrübeler elde edilmifltir. sinirler. hücre biyolojisi teknikleri kullanarak kordon kan›nda bulunan kök hücrelerle tamir etmektir. zarar görmüfl dokular›. kök hücrelerinden oluflur.Elektronik Yüzy›l Özellikle t›p alan›nda bilimsel ve teknolojik geliflmeler h›zl› bir flekilde ilerlemektedir. 1999’da Brezilya’da ilk defa bir çocu¤un tedavisinde kendi kordon kan›n›n kullan›ld›¤›n›. ‹leride bilim ve teknoloji ad›na bir bulufl yapmak isteseniz hangi sorunun çözümüne yönelik çal›fl›rd›n›z? Neden? ÖÇK 7. s›n›rs›z bölünme.

T›p alan›ndaki geliflmelerin sizce önemi nedir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • dayan›flma • bulufl • doku • organ Benim ad›m Ömer Çelik. Bu konuda araflt›rma yapabilirim” dedim. bir annenin gözlerindeki sevgiyi görmemifl birine verin. yaflamak için haftadan haftaya makineye ba¤lanan birine verin. SINIF 7. Bu da sizin toplumsal duyarl›l›¤›n›z› gösteriyor. Sosyal bilgiler dersinde ö¤retmenimiz “Doku ve organ ba¤›fl› konusunda kimler araflt›rma yapmak ister. Kalbimi.” Gözlerimi. Araflt›rmalarla ilgili babamdan da yard›m alarak çeflitli kaynaklardan bilgi toplad›m. Etkinlik . Böbreklerimi. Ünite Doku ve Organ Nakli ÖN HAZIRLIK 1. Bir doku veya organ ba¤›fllayarak hasta insan›n hayata yeniden merhaba demesini sa¤layabiliyorsunuz. E¤er yeri gelir de beni hat›rlamak isterseniz bunu size ihtiyac› olan birine yard›m ederek yap›n. “Ö¤retmenim benim babam doktor. kendi kalbi yaflamas›na yetmeyen birine verin. Ülkemizde doku ve organ nakli ile ilgili teknolojik geliflmeler sayesinde çok önemli baflar›lar elde edilmektedir.7. fl Yandaki sözden yararlanarak doku ve organ ba¤›fl›n›n önemi ile ilgili bir kompozisyon çal›flmas› yap›n›z. E¤er tüm bu isteklerimi yap›yorsan›z ben sonsuza dek yaflayaca¤›m. Bundan daha büyük bir fley olabilir mi? Hem de bunu tan›mad›¤›n›z biri için ve hiçbir karfl›l›k beklemeden yap›yorsunuz. Doku ve organ ba¤›fl› hakk›nda neler biliyorsunuz? 2. gün ›fl›¤›n›. Bir hafta sonra sunumumu yapmak için ö¤retmenimden izin ald›m ve anlatmaya bafllad›m.4. Kan›m›. “Doku ve organ ba¤›fl›n›n çok önemli oldu¤una inan›yorum. B‹R ORGANIN BA⁄IfiI D‹ND‹R‹R B‹N GÖZYAfiI ÖÇK 190 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu nedenle vatandafl olarak bu konuda duyarl› olmal›y›z. Acil kana ihtiyac› olan insanlara da¤›t›n. Birgün bizlerde doku veya organ nakline ihtiyaç duyacak bir hastal›¤a yakalanabiliriz. Bu konuda organ ba¤›fl› yapan bir kiflinin flu sözlerini sizinle paylaflmak istiyorum.” diye sordu¤unda hemen parmak kald›rd›m. bir bebe¤in yüzünü.

bir böbreğini S.Kesinlikle hay›r. da. Böbrek hastalarına karşı duyarlı olunsun. Organ ba¤›fl kartlar›n› hastanelerden temin edebilirsiniz. K’. Akdeniz Üniversitesi Organ Nakli Merkezindeki inceleme sonunda hasta olan eşlere. S. Beyin ölümü gerçekleflmifl. Organ ba¤›fl›. Organ ba¤›fl› için yafl s›n›r› var m›d›r? . inançlar›m›za ayk›r› m›d›r? . da K. E. Bunun için yan›n›zda tafl›d›¤›n›z ba¤›fl kart›n› y›rt›p atman›z yeterlidir. eşini diyalizden kurtaran H. E. SINIF 191 . E.2005) fl Doku veya organlar›n›z› herkese verebilir misiniz? Neden? fl Doku veya organ ba¤›fl›nda bulunmak ister misiniz? Niçin? fl Kimsenin doku veya organ›n› ba¤›fllamad›¤›n› düflününüz. M. Merkezde yapılan operasyonlarla M. eşi H. E.Hay›r. Organlar›n› ba¤›fllayan bir kiflinin bu durumu ailesine önceden bildirmesinde yarar vard›r. Bir kifli. böbrek. K. K.İki kişi böbreklerini 'çapraz nakille' birbirlerinin eşlerine verdi. Organ ba¤›fllayan kiflinin organlar›n›n kullan›lmas› ancak o kifliye t›bben yap›lacak tüm tedaviler uyguland›ktan sonra gündeme gelir.Bir organ ba¤›fl kart› al›p yan›n›zda tafl›man›z yeterlidir. ne yapmal›y›m? . İki hastanın sağlıklı eşleri. K.K. İki ailenin de acısı sona erdi.'nin eşi M. böbreğini. Organlar›m› ba¤›fllam›flt›m.Elektronik Yüzy›l Ba¤›fllayabilece¤imiz Doku ve Organlar›m›z Ülkemizde t›p alan›nda geliflmeler sayesinde kalp. kas ve kemik ili¤i gibi dokular›n nakli baflar›yla yap›labilmektedir.'ye verdi. benim sa¤l›¤›m› bozar m›? . Ben sadece böbreklerimi ba¤›fllamak istiyorum. "Diyaliz makinesinde hayat geçmiyor. gibi diyaliz makinesiyle yaşamını sürdürmeye başladı. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 11 ay önce doğum sırasında yanlış müdahale nedeniyle böbreklerini kaybeden S. Lütfen organ bağışlayın. K.Hay›r. gözün kornea tabakas›. akci¤er. karaci¤er ve pankreas gibi organlar ile kalp kapa¤›. eşi için 'elleri öpülecek kadın' derken.ye verdi. Doku ve organ nakli ile ilgili merak edilen sorular› babama sordum: Organ ba¤›fl›. Gazetelerde ve ‹nternet’te s›k s›k doku ve organ ba¤›fl› yap›larak hayata dönen hastalardan bahseden haberler yer alan. vazgeçebilir miyim? . sağlıklı eşlerdeki böbreklerin çapraz nakil yapılabileceği ortaya çıktı. Bu doku veya organlara ihtiyac› olan hastalar›n durumu. 16 yıl önce böbreğinden rahatsızlandı. Organlar›m› ba¤›fllamak için ne yapmal›y›m? . (İnternet haberi. Dinimizde ve di¤er dinlerde organ ba¤›fl›na ayk›r› bir durum yoktur. sizce ne olurdu? ÖÇK 7. 30. 18 yafl›ndan küçüklerin organlar›n›n kullan›lmas› için ebeveynleri izin vermesi gerekir. organlar›n› ba¤›fllayarak birçok insana yaflama imkân› verebilir." dedi.5.'nin eşi K. Karfl›l›kl› böbrek nakli hayat verdi ANTALYA .Evet.Ba¤›fl kart›nda bunu belirtmeniz yeterlidir. Benim babam doktor oldu¤u için doku ve organ nakli ile ilgili onunla bir röportaj yapt›m. bir böbreklerini eşlerine vermeye razı oldu ancak doku uyuşmazlığı bunu engelledi. S. Afla¤›da onlardan biri verilmifltir. E.10. M.

Saklanan ya da yanl›fl bilgiler içeren formlar.7. Kan ba¤›fl› yapmaya uygun olup olmad›¤›n›z. 7. tamamen do¤ru veriler içermelidir. Ünite Ülkemizde doku ve organ nakli bekleyen pek çok insan›m›z var. Bu çal›flmadan etkilenen annem ve babam organlar›n› ba¤›fllamaya karar verdiler. Kan›n önemini iyi kavramak ve kan›n yerine geçebilecek baflka bir tedavinin olmad›¤›n› bilmek. bizim yapaca¤›m›z yard›mlar› bekliyor. ihtiyaç sahipleri için kolayl›kla ba¤›fllayabilir. vücut taraf›ndan yeni hücreler üretilmesiyle yaklafl›k olarak dört haftada yerine konur. fl Gazetelerde böbreklerini ba¤›fllayan kiflilerle ilgili bir haber duydu¤unuzda ne düflünüyorsunuz? fl Böbrek hastas› olan kifliler sizin ailenizden biri olsayd› ve ona böbrek ba¤›fllanm›fl olsayd› ne düflünürdünüz? fl Doku ve organ ba¤›fl›n› art›rabilmek için neler yapabiliriz? Doku ve organ naklinin yan›nda daha kolay yapabilece¤imiz baflka bir fley daha var: Kan vermek… Kan Ba¤›fl› Ülkemizin sa¤l›k alan›ndaki bafll›ca problemlerinden biri.. binler yaflayacak. ihtiyaç hâlinde kan ve kan ürünlerinin yetersiz olufludur. Sa¤l›kl› bireylerden al›nan kan. sizin sa¤l›ÖÇK ¤›n›z› ve ba¤›flta bulundu¤unuz kiflinin sa¤l›¤›n› olumsuz etkileyebilir. Biliyor muydunuz? 03-09 Kas›m tarihleri aras› Organ Nakli Haftas› oldu¤unu biliyor muydunuz? Bu araflt›rmay› yaparken annem ve babam da bana yard›m etti. Kan de¤erleri normal. Hastalar›n hepsi. Onlar›n sesini duyal›m ve yard›m eli uzatal›m. Onlar yafl›yor! Deste¤inizle onlar. SINIF . kan bankalar›nda ya da ilgili hastanelerde size doldurtulacak olan form sonucunda anlafl›l›r. neden kan ba¤›fl›nda bulunmam›z gerekti¤inin bir cevab› olabilir. Sa¤l›kl› bir birey ifadesi. 500 mililitrelik kan›n›. Ancak doldurulan bu form. bizim verece¤imiz sa¤l›kl› kana ne kadar çok ihtiyaç duyduklar›n›. ne yaz›k ki o hastal›klar kendi bafl›m›za geldi¤inde fark›na var›r›z. Etkinlik 192 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.6. kimler kan verebilir? Bir kiflinin kan ba¤›fl›nda bulunabilmesi için öncelikle sa¤l›kl› olmas› gerekmektedir. fl Kan ba¤›fl›. yüzler. herhangi bir hastal›¤› olmamak ve kan de¤erlerinin normal de¤erlerde olmas› olarak özetlenebilir. nerelerde yap›l›r? Peki. Kan nakline ihtiyaç duyan hastalar›n.. Hep beraber gittik ve onlarla organ ba¤›fl› kart› doldurduk. UNUTMAYIN! Belki bugün sa¤l›kl›s›n›z ama ya yar›n?. kalp ve dolafl›m sistemi ile ilgili bir hastal›¤› bulunmayan bir kifli.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Van’da ‘tifo salg›n›’ Van’›n Erçek Beldesi’nde 100’e yak›n kifli tifo salg›n› nedeniyle hastaneye kald›r›ld›. genelde do¤al afetlerin ard›ndan ortaya ç›kar: tifo. difteri. Ö¤retmenin izin vermesi üzerine. önemli sorunlardan biridir. Tüberküloz : Uzun süreli ve bulafl›c› bir hastal›kt›r. 01. iyileflme olmazsa karaci¤er kanserine. (Bas›ndan. ortak kullan›lan enjektörler ve dövme yoluyla geçer. genelde pis insanlarda görüldü¤ü söylense de bu. Temiz ve titiz insanlarda da görülebilir. SINIF 193 . HEPAT‹T B : Cinsel iliflki ve kan yoluyla bula(‹nternet haberi. kolera. “Sözünde Dur. Virüs vücuda girdikten sonra ortalama 5-10 y›lda hastal›k belirtileri görülebilir. yard›mc› slogan›n›n ise “AIDS'liye S›rt›n› Dönme” olarak belirlendi. Hepatit A : Hijyen koflullar›n›n iyi olmad›¤› yerlerde görülür. Hastal›k daha çok akçi¤erde görülür. Hastal›¤a neden olan parazitlerden bit. hapflurmas› ve tükmürmesi yoluyla çevreye yay›l›r. çok çabuk yay›lan ve herkesi tehdit eden hastal›klard›r. Ortak eflya kullan›m› da bi hastal›¤›n yay›lmas›na neden olur. bu aç›klamalar›n›n ard›ndan birkaç önemli konudan bahsetmek istedi¤ini söyleyerek ö¤retmeninden devam etmek için izin istedi.12. Bunun için al›nacak tedbirlerden biri de afl› olmakt›r. verem veya grip ölüme yol açabilir. 18. Vücudun her taraf›n›n kafl›nmas›na yol açar. Ba¤›fl›kl›k sistemi felç oldu¤undan ölüm genellikle bulafl›c› hastal›klar sonucu meydana gelmektedir. Hâlen geliflmifl ülkelerde bile. Hasta kiflinin öksürmesi. Çünkü bunlar. Ayr›ca bölgede tifo salg›n›n›n bafllayabilece¤ine de dikkat çekti.Elektronik Yüzy›l Ömer. bit gibi parazitlerle yay›l›r. fl Aids virüsü ile ilgili siz bir slogan bulsan›z ne olurdu? 1 Aral›k Dünya AIDS Günü Ça¤›n vebas› olarak bilinen AIDS hastal›¤›na dikkatlerin çekilmesi amac›yla bu y›lki Dünya AIDS Günü'nün slogan›. Vatandafllar› musluktan su içmemeleri konusunda uyard›. Etkeni: HIV’dir. Bulafl›m›n› önlemek için baflkalar›n›n giysilerini. Salg›n hastal›klar. Su ve besin maddelerine virüs içeren d›flk›n›n bulaflmas› sonucu insana geçer. kan nakli. siroza dönüflebilir.2008) Bulafl›c› hastal›klar› ise flu flekilde s›ralayabiliriz: AIDS (Edinsel ba¤›fl›kl›k eksikli¤i sendromu): Bu hastal›k.10. bulafl›c› ve salg›n hastal›klard›r. Bütün bu hastal›klar›n nas›l bulaflt›klar›n›. Dikkat edece¤imiz en tehlikeli hastal›klar. bunlardan korunma yollar›n› bilmeli ve gerekli tedbirleri almak zorunday›z. yata¤›n› paylaflmamak gerekir. tara¤›n›. Karaci¤erde enfeksiyona neden olur. Hasta Olmamak ‹çin Hasta olmamak için önce sa¤l›¤›m›z› korumam›z gerekmektedir. genel kural de¤ildir. Sa¤l›k Bakanl›¤› Temel Sa¤l›k Hizmetleri Genel Müdürü.2005) fl›r. Uyuz: Pire. dizanteri. AIDS'i Durdur”. Daha çok vücut direnci düflük kiflilerde görülür. grip. cinsel iliflki. Ömer konuflmas›na devam etti. Örne¤in. veba vb.

Afl›lar. Onlar da korunabilir. çok daha iyidir. Ek olarak Hib menenjiti. yaratt›¤› bireysel etkiler yan›nda k›sa sürede büyük kitlelere ulaflmaktad›r. hastal›¤›n istenmeyen sonuçlar›n› ve s›k›nt›s›n› yaflamadan o hastal›ktan korunmay› sa¤lar. Afl› ile korunmak. Enfeksiyon hastal›klar›. doku ve organ baAfl›lar bizi çeflitli hastal›klardan korur ¤›fl›n›n yan› s›ra farkl› konulara da de¤indi¤im için memnun oldu¤unu söyleyip bana teflekkür etti. her zaman tedavi etmekten çok daha kolay ve anlaml›d›r. fiimdiye kadar hangi afl›lar› vuruldunuz? Bunlar sizi hangi hastal›klardan koruyor? 2. mikroplar› di¤er kiflilere tafl›yamayaca¤› için afl›lanmam›fl kiflilere de hastal›¤›n geçifli engellenir. toplum sa¤l›¤›n›n kazan›lmas›nda yard›mc›d›r. K›z›lay gibi çeflitli yard›m kurulufllar›na kan ba¤›fl› yap›lmas›n›n toplum için önemi nedir? 194 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hastal›klar. Söyleyelim 1. ac› çekmeye kal›c› sakatl›klara ve ölümlere neden olabilmektedir. Hamile kad›nlar k›zam›kç›k geçirirse bebeklerinde ciddi do¤umsal sakatl›klar görülebilir. Afl›lar ve Yararlar› Afl›lar. Hastal›klar. Etkinlik Düflünelim. SINIF . Hastal›¤›n oluflmas›n› önlemek. öncelikle uyguland›klar› kiflileri hastal›ktan korur. bo¤maca ve k›zam›k sonras› beyinde hasar görülebilir. salg›n ve bulafl›c› hastal›klardan bahsettikten sonra bunlardan baz›lar› için basit bir korunma yolu olan afl›lardan ve yararlar›ndan söz etti. ÖÇK 7. Ö¤retmenimiz.7. Ancak hastal›ktan korunan kifliler.7. Çünkü afl› olunmazsa çocuk felci ve hepatit B (karaci¤er kanseri) hastal›¤›na yakalanabiliriz. Ünite Ömer. zaman zaman hiçbir flekilde tedavi edilemeyecek sorunlara ve kal›c› hasarlara yol açabilmektedir. Afl›lar.

Sat›n alarak okumaya karar verdim. Orijinal kitab›n ciltlenmesi. Hâlbuki bunlar. annem ve babam da okudu. daha yeni al›nm›fl gibi p›r›l p›r›ld›. sadece kitaplar›n de¤il CD’lerin de korsan›n› yap›yorlar. Kitab›n sayfalar›n› çevirdikçe yapraklar› elimde kald›. Bütün bunlar›n yan›nda korsan al›nan her kitap veya CD ile. Eve dönerken yol kenar›nda. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. nas›l oldu da böyle sa¤lam kald›? diye sordu¤umda bana kitab›n üzerindeki bandrolü gösterdi ve: . Ben de ona olanlar› anlatt›m ve hevesim kaçt›¤› için bitiremedi¤imi söyledim. Her sohbette bu kitaptan bahsediliyordu. Etkinlik vermifl oluyoruz.Bu kitap orijinal. Arkadafl›m: . Arada baz› sayfalar›n yaz›lar› bulan›k ç›kt›¤› için rahat okuyamad›m.Elektronik Yüzy›l Telif ve Patent Haklar› ÖN HAZIRLIK Bir ürünün yasal yollardan temin edilmesi. Sonrada okumam için bana kendi kitab›n› verdi. Kitap. Korsan kitap ise ucuz olsun diye her fleyi kötü ve kalitesiz malzemeden yap›yorlar. Onlar da bir kere dinlenince veya seyredilince bozuluyor. Okumaya bafllad›¤›m›n ikinci günü kitab›n cildi ayr›ld›. Kitab›n görünüflüyle ilgili olarak flaflk›nl›¤›m› gizleyememifl olmal›y›m ki: . KEL‹ME LAR VE KAVRAM tent • telif ve pa et ar • tic Benim ad›m Zeynep. uzun süre kullanmak amac›yla al›nan fleyler. Fiyat› oldukça uygundu. onlardan habersiz ço¤altan ve satan kiflilere 7. Bu flekilde al›flverifl yaparsak kitap yazan veya CD ÖÇK haz›rlayan kiflinin hakk› olan paray›. CD gibi eserleri haz›rlayan kifliler. Yak›n çevremdeki insanlar›n d›fl›nda bas›nda da s›kça söz ediliyordu. Arkadafl›m›n tavsiyesi üzerine son günlerde popüler olan bir kitaba ilgi duydum. kitab› nas›l buldu¤umu sordu. fl Benzer bir durum yaflad›n›z m›? Yaflad›ysan›z nedeni ne olabilir? Birkaç gün sonra arkadafl›m. dedi. . fl Kitap al›rken nelere dikkat edersiniz? Harçl›klar›mdan biraz para biriktirmifltim. Böylece kitap. daha ben okurken parçaland›. niçin önemli olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz.Benim ald›¤›m kitap.8. SINIF 195 . Bence herkesin kütüphanesinde bulunmas› gereken bir kaynak.Kitap. çok güzel ve kaliteli.Bunu sadece ben de¤il. emeklerinin karfl›l›¤›n› almam›fl oluyorlar. Bütün bunlar benim kitaba karfl› daha çok ilgi duymama neden oldu. Paras›n› ödeyerek kitab› ald›m ve eve gelince hemen okumaya bafllad›m. yerde kitap satan bir sat›c›da kitab› gördüm. diye konuyla ilgili olarak aç›klamada bulundu. Sen korsan kitap alm›fls›n. Hem biliyor musun. Kitab›n sat›fl fiyat›n›n benim için çok yüksek oldu¤unu görünce kitab› alamadan oradan ayr›ld›m. Bu parayla kitab› almak için kitapç›ya u¤rad›m. dedi. yaz›s› ve renkleri kaliteli olur. o ürün için emek harcayan kiflinin hakk› da elinden al›nm›fl oluyor.

filmler ve plaklar gibi. • Gerek teknik. ses ve/veya görüntü iletimine yarayan araçlarla yayan veya yay›m›na arac›l›k eden. d) Bir eseri topluma aç›k yerlerde gösteren veya temsil eden. Ünite Kitab› arkadafl›mdan ald›m ve tekrar okudum. b) Bir eseri herhangi bir flekilde ço¤altan. bu gösterimi düzenleyen veya dijital iletim de dâhil olmak üzere her nevi iflaret. sesler. c) Bir eseri herhangi bir flekilde yayan. eserlerini hangi yollarla koruma alt›na alabilirler? Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda telif ve patentle ilgili kanunlar oldu¤unu ö¤rendim. tablolar. bulufllar. maddesi: “Müzik ve sinema eserlerinin ço¤alt›lm›fl nüshalar› ile süreli olmayan yay›nlara bandrol yap›flt›r›lmas› zorunludur. markalar ve tasar›mlar gibi de¤iflik fikir eseri türleri. Kütüphanemde bulunmas› gereken ve her zaman faydalanaca¤›m bir kitap oldu¤una karar verdim. Yeni fikir eseri (fikrî mülkiyet) genel olarak. eserinden ya da buluflundan belli bir süre için ticari olarak yararlanma haklar›n›n tan›nmas›yla korunur. SINIF . farkl› flekillerde korunur: • Kitaplar.” diyerek eser sahibinin eserinin orjinal ve korsan ayr›m›n› yapmam›z› kolaylaflt›rmaktad›r. kokular. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserlerini Koruma Kanunu’nun 72. Bu sefer. f›kras›: “Hak sahibinin izni olmaks›z›n. Edebiyat ve sanat eserleri. ç) Bir eserin nüshalar›n› yasal veya yasal olmayan yollardan ülkeye sokan ve her ne flekilde olursa olsun ticaret konusu yapan. renkler ve flekiller gibi bir ürünü veya ÖÇK hizmeti di¤erlerinden ay›rt etmeye yarayan özellikler marka haklar› ile korunur. Ucuz kitap alay›m.7. lisans› al›nabilir veya baflka flekillerde tasarruf edilebilir. • Sözcükler. simgeler. gerek bilimsel bulufllar patent ile korunur. Telif ve Patent Hakk›’n›n yan› s›ra bir de Fikir Eserlerinin Korunmas› Kanunu ile de bir eser ortaya ç›karan veya bulufl yapan›n hakk› korunmufltur. genellikle telif hakk› ile korunur. cezaland›r›l›r. müzik eserleri. Çünkü ucuz mal alacak kadar zengin de¤ilim. Bir daha asla bandrolü olmayan bir kitap ya da baflka eser al›p hem kendimi hem de eseri üreten kiflinin eme¤ini zarara u¤ratmayaca¤›m. 7. Bir süre daha para biriktirerek kitapç›ya gittim ve bandrollü bir kitap alarak kütüphaneme koydum. edebiyat ve sanat eserleri ile yaz›l›mlar. maddesinin 3. Örne¤in. fl Telif ve patent haklar› konusunda yasal düzenlemeler nelerdir? fl ‹nsanlar. Etkinlik 196 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu haklar ayr›ca.9. bir eserin yarat›c›s›na veya bir buluflu yapana. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 81. Yine. önceki s›k›nt›lar› yaflamad›m ve kitab› büyük bir heyecanla. a) Bir eseri herhangi bir flekilde iflleyen. kâr edeyim derken daha çok zarar etmifl oldum. zevk alarak bitirdim. hak sahibi taraf›ndan sat›labilir.” diyerek eser sahibinin haklar›n› korumaktad›r.

Korsan ürünlerin zarar›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.2009) fl Korsan sat›fllar›n hem ülkemize hem de bunlar›n as›l üreticilerine zararlar› nelerdir? Korsan Ürünlerinin Zararlar› • Korsan sat›fllardan vergi al›namad›¤›ndan devletin trilyonlarca lira vergi kayb› olmaktad›r. kullanma. ayn› zamanda ticari s›rlar›n ve di¤er fikir eseri hakk›d›r. Korsan›n. • Korsan sat›fllarla elde edilen yüksek miktardaki para. Korsan bir kitap almakla sadece kendime zarar vermifl de¤ilim asl›nda. 4. organize suç örgütlerine gitmekte ve yasa d›fl› ifllerin finansman›nda kullan›lmaktad›r. • Ticaret dünyas›nda haks›z rekabeti engelleyici bir süre üretme. • Bilgi toplumunun en önemli itici güçlerinden olan yaz›l›m sektörü geliflememektedir. korsan CD. geliflimini. kaset ile kitapların üretim. satma veya ithal etme kurallar. co¤rafi iflaretler ve ticari s›rlar da Patent fikir eseri türleri olarak kabul edilir ve ço¤u ülkede bunBulufl sahibinin bulufl konusu ürünü. ilim/edebiyat sektörleri ülkemizin gerek ekonomisi ve gerekse kültür hayat› için vazgeçilmezdir. ülke ekonomisine zarar›n›n yan›nda bana yapt›¤› zarar hiç kal›r. DVD. 21 kişinin gözaltına alındığı. 22. VCD ile bandrolsüz yazılı ürün ele geçirildiği belirtildi. Bunlar›n uluslararas› alanda rekabet flans›n›. belirli lar için belli bir hukuki koruma biçimi vard›r. (İnternet haberi.8 milyon TL tutarında korsan CD. dağıtım ve satışının engellenmesine yönelik operasyonların devam edeceği söylendi. SINIF 197 . sadece ald›¤›m kitab›n y›rt›lmas› de¤il. bu sektörlerde nitelikli eserler üretilmesini engellemekte ve imkâns›z hâle getirmektedir.VCD. DVD. • Müzik.Elektronik Yüzy›l • Tasar›mlar. Nas›l m›? ‹stanbul’da korsan CD operasyonu İstanbul'da yapılan korsan yayın ve CD operasyonunda. ÖÇK 7. verilir. İstanbul Emniyet Müdürlüğünün yaptığı açıklamada. sinema.10. Bu hakk› gösteren belgeye de patent ad› türlerinin korunmas›na da yard›mc› olur. yarat›c› emeklerinin karfl›l›¤›n› alamad›¤› için “yarat›c›l›k” engellenmektedir. • Eser sahipleri.01.

Etkinlik Türk Patent Enstitüsü.gov.2003) fl Türk Patent Enstitüsünün çal›flmalar› hakk›nda neler biliyorsunuz? Düflünelim. • Müflteri odakl›. ilgili kesimlerle ifl birli¤ini gelifltirmek. teknik ve beflerî alt yap›y› güçlendirmek. ÖÇK 7. (İnternet haberi 18. h›zl› ve kaliteli hizmet sunarak etkin bir s›nai mülkiyet sistemi oluflturmak. Dava. bu amaçla yasal. 198 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tasar›m ve di¤er sanayi eseri haklar›n›n etkin korunmas›n› sa¤lamak. Başka bir firmanın özgün olarak tasarladığı sandalyeleri korsan olarak üreten mobilyacı “endüstriyel tasarım fikrini çalmak” suçundan hapis ve para cezasına çarptırıldı. Bunun için Türk Patent Enstitüsü kurulmufltur.7. • Yarat›c›l›¤› ve yenili¤i teflvik ederek Türkiye'nin ekonomik ve teknolojik geliflmesine katk›da bulunmak. koruma alt›na alabiliyorsunuz. sandalyeleri kullananlar hakkında da dava açtı. Korsan kitap veya CD alma konusunda neler düflündü¤ünüzü yazarak aç›klay›n›z.tr TÜRK‹YE’DE ‹LK ENDÜSTR‹YEL TASARIM DAVASI Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas› Korsan kitap ve CD'nin ardından ''korsan sandalye''ye de ceza geldi. • Patent. marka.gov.11.09. • Sanayi eseri (s›nai mülkiyet) sahibi olma bilincini ve bilgisini ülke genelinde yaymak. Davanın sonuçlanmasının ardından firma. (www. Söyleyelim 1.turkpatent.tr) http://www. SINIF .dyegm. Bu Enstitünün görevleri flunlard›r. • Türk ekonomisinin ç›karlar›n› korumak ve gelifltirmek amac›yla uluslararas› platformlarda Türkiye’yi temsil etmek ve ifl birli¤ini güçlendirmek için kurulmufltur. Ünite Meydana getirdi¤iniz bir eseri. Türkiye'de tasarımcı şirket lehine sonuçlanan ilk endüstriyel tasarım davası oldu. Telif ve patent hakk› ile korunan ürünleri al›rken nelere dikkat etmeliyiz? Neden? 2.

yukar›daki sözleriyle neyi vurgulamaktad›r? AKILCILIK: Akla ve ak›l yolu ile var›lan yarg›ya inanma. ba¤r›ndan ç›kt›¤›m›z Türk milleti ve milletler tarihinin bin bir facia ve ›st›rap kaydeden yapraklar›ndan ç›kartt›¤›m›z neticelerdir.” Atatürk. terlemek de¤ildir. bofluna yorulmak. SINIF 199 . B‹L‹M: Belli bir konuyu bilme iste¤inden yola ç›kan. ‹lim ve fennin d›fl›nda yol gösterici aramak gaflettir. bilimsel düflünceye. en belirgin özelli¤imizdir. bir ülke için neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • kan›t Bir toplumun kalk›nma düzeyini. fendir. Biz de ça¤dafl uygarl›k düzeyine ulaflmak istiyorsak bilime. Mant›k.gov. Bunun için y›lmadan yorulmadan çal›flmal›y›z. müspet ilimdir. akla ayk›r› veya ak›l d›fl› hiçbir fleyi tan›mama davran›fl› ve tutumu. Çal›flmak demek. Dünyada her fley için. ça¤dafllaflma ile ak›l ve bilim aras›ndaki iliflkiyi dile getirerek bilimsel çal›flmalar sayesinde cehaletin ortadan kalkabilece¤ini vurgulam›flt›r. belli bir amaca yönelen bir bilgi edinme ve yöntemli araflt›rma süreci.Elektronik Yüzy›l Ak›lc›l›k ve Bilim ÖN HAZIRLIK Bilim ve teknoloji alan›ndaki geliflmeleri takip etmek. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6." Yapt›¤› her iflte ak›lc›l›¤a ve bilime önem veren Mustafa Kemal Atatürk’ün bu konuda pek çok sözü de vard›r. Kemal Atatürk www. Zaman›n gereklerine göre bilim ve teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. Kurtulufl Savafl›’n› kazand›ktan sonra kurdu¤u Türkiye Cumhuriyeti’ni gelifltirmek için her zaman ak›l ve bilimi ön planda tutmufltur. içinde yaflad›¤›m›z yurt. "Biz ilhamlar›m›z› gökten veya gaipten de¤il. Atatürk bilimin her konuda insan hayat›na yön vermesi gerekti¤ine inanm›fl. cahilliktir.atam.tr fl Sizce Atatürk. Hayatta en hakiki mürflit ilimdir. baflar› için en gerçek yol gösterici ilimdir. elinde ve kafas›nda tuttu¤u meflale. akla ve teknolojiye önem vermeliyiz. Bizim yolumuzu çizen. M. bilim ve teknolojideki geliflmeler belirlemektedir. zekâ ile hareket etmek. Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur. do¤rudan do¤ruya hayattan alm›fl bulunuyoruz. Bir sözünde flöyle demifltir: “Türk milletinin yürümekte oldu¤u ilerleme ve uygarl›k yolunda. hayat için. do¤ru yoldan sapmakt›r. medeniyet için. bilimde ilerleme olmadan kalk›nma ve geliflme olmayaca¤›n› söylemifltir. Mustafa Kemal Atatürk.

Bu üretim. sosyal ve siyasal önemini anlatmak. Cumhuriyetin ilan›ndan sonra 16 fiubat 1925'te Atatürk'ün emirleriyle "Türk Tayyare Cemiyeti" ad›yla kuruldu. sivil. personeli yetifltirmek ve UÇAN B‹R TÜRK GENÇL‹⁄‹ yaratmakt›r. Ordunun modern ça¤›n gereklerinde uygun düzeyde yükselmesi için Atatürk. SINIF . sanayinin gelifltirilmesi için yap›lan çal›flmalar› flöyle anlat›r: "Harp sanayi tesisat›m›z› daha ziyade gelifltirmek ve geniflletmek için al›nan tedbirlere devam edilmeli ve endüstrileflme çal›flmam›zda da ordu ihtiyac› ayr›ca göz önünde tutulmal›d›r. araç ve gereçleri Türk topraklar›nda üretecek sanayi tesislerinin temelini att›. Hava Kuvvetleri’nin ald›¤› ehemmiyeti göz önünde tutarak bu mesaiyi planlaflt›rmak ve bu konuyu lay›k oldu¤u ehemmiyetle milletin nazar›nda canl› tutmak laz›md›r. bütün yurtta çok büyük heyecan yaratt›. sportif ve turistik havac›l›¤›n geliflmesini sa¤lamak.7." (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. kendi atölyesinde üretti¤i uçakla Ankara'dan havalanarak küçük bir Türkiye turu yapmay› baflard›. (motor ve pervanesi hariç) tüm parçalar› Türk mal› olan ilk ulusal tipteki uça¤›m›z›n prototipini üretti. ARAfiTIRINIZ www.org.tr internet adresini ziyaret ederek Türk Hava Kurumu’nun ö¤rencilere yönelik çal›flmalar› hakk›nda bilgi edinebilirsiniz. Ünite Türkiye Cumhuriyeti’nin do¤u dönemde ülkenizde ordunun ihtiyac›n› karfl›layacak silahlar› üretecek tesisler ve fabrikalar yoktu. s.thk. Türkiye'de havac›l›k sanayisini kurmak.tr 1931 y›l›nda. 1932 y›l›nda cemiyetin yurt d›fl›nda e¤itti¤i mühendislerden Selahattin Reflit Bey ve ekibi. Türk Silahl› Kuvvetleri’nin ihtiyac› olan silah. 1929'da Uluslararas› Havac›l›k Federasyonu (FAI)’na tam üye oldu. hava sporlar› konusunda. Bundan sonras› için bütün uçaklar›m›z›n memleketimizde yap›lmas› ve harp hava sanayimizin de bu esasa göre inkiflaf ettirilmesi gerekir. bütün bunlar için gerekli araç ve gereci haz›rlamak. K›sa zamanda kendini gelifltiren cemiyet. askerî. Pilot Vecihi Hürkufl. www. yurt içinde ve yurt d›fl›nda baflar›yla temsil etmektedir. 1935'te al›nan kongre (genel kurul) karar›yla cemiyetin ismi "Türk Hava Kurumu" (THK) olarak de¤ifltirildi. Mustafa Kemal Atatürk. Kurum o günden beri ülkemizi. Cemiyetin kurulufl amac›. 200 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 403) TÜRK HAVA KURUMU Türk Hava Kurumu. ekonomik.org.thk. havac›l›¤›n askerî. Cilt I.

Ayn› zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin önüne konulanhedeflerden biri oldu.” sözü.tr)” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Aç›klay›n›z. Türkiye’nin ayd›n gelece¤i için kad›nlar›m›z›n da e¤itim ve çal›flma hayat›na at›lmalar›n› teflvik etmifl ve bu amaçla çal›flmalar yapm›flt›r.atam. havac›l›k coflkusu.gov. Atatürk'ün. gitti¤i yerlerde konuflmalar yaparak gençli¤e vermek istedi¤i havac›l›k aflk›. o y›llar›n coflkusu içinde söylenen sadece bir çift güzel söz de¤ildi. Çünkü ondan önce askerî okula k›z ö¤renci al›nm›yordu. bilim ve akl›n rehberli¤inde kendini sürekli yenilemektedir. Söyleyelim 1. k›sa sürede sonuca ulaflt›. Sabiha Gökçen’i Eskiflehir Tayyare Mektebine yollad›. Gençler. (www.Elektronik Yüzy›l ‹stikbal Göklerdedir Atatürk’ün “‹stikbal göklerdedir. Bu amaçla 3 May›s 1935'te Atatürk’ün ad›n› verdi¤i Türk Kuflu kuruldu. Etkinlik ‹stikbal göklerdedir çünkü göklerini koruyamayan uluslar. “Toplumumuz için ilim ve fen laz›m ise hem erkek hem de kad›nlar›m›z›n bunlara ayn› derecede sahip olmas› gerekir. bize hangi tavsiyelerde bulunuyor? Neden? 2.” demifltir. insan kafas›ndan ç›kar. Bu olay. Atatürk.12. SINIF 201 . Kurum. Atatürk.atam. geliflmelere uygun olarak her dönemde önemini korumaktad›r. Sabiha Gökçen o okulun ilk k›z ö¤rencisi oldu ve Atatürk’ün özel izniyle okula yaz›ld›. Atatürk Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi ile Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunu kurarak neyi amaçlam›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.tr Düflünelim. Atatürk “Bu dünyada her fley. 3.gov. birçok de¤erli eleman yetifltirdi. ÖÇK 7. Ça¤›n ihtiyaçlar›na. Atatürk. vatan göklerine aralar›nda Atatürk'ün manevi k›z› ve dünyan›n ilk kad›n savafl pilotu Sabiha GÖKÇEN'in de bulundu¤u. okula gidecek k›z ö¤renciler için de örnek olmufltur. ak›n ak›n Türk Kuflu‘na koflmaya bafllad›. Bu nedenle Atatürk’ün düflüncelerini iyi anlamam›z ve do¤ru uygulamam›z gerekir. Atatürk’ün düflünceleri. M. Kemal Atatürk www. yar›nlar›ndan asla emin olamazlar.

7. Ünite
Ölçme ve De¤erlendirme
A. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 1. Sosyal bilimlerin amac› nedir? Örnek vererek aç›klay›n›z. 2. Bilim ve teknolojinin, hayat›m›zdaki önemi nedir? 3. T›p alan›ndaki geliflmelerin amac› ve insanl›k için önemi nedir? 4. Korsan ürünlerin ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? 5. Atatürk’ün, ak›lc›l›k ve bilime verdi¤i önemi belirten sözlerinden örnekler veriniz. B. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Dil ve Tarih-Co¤rafya, psikoloji, patent, organ nakli, kan ba¤›fl›, dayan›flma 1. ‹nsanlar›n davran›fllar›n› inceleyen, etkili iletiflim kurman›n yollar›n› ö¤reten bilim dal›na ............... denir. 2. .............................her alt› ayda bir yapmam›z tavsiye edilen bir ba¤›flt›r. 3. Bir doku ve organ›n bir hastaya verilmesine ........................... denir. 4. Atatürk'ün bilime önem verdi¤ini gösteren bir örnek ............... ............... ............... ............... Fakültesinin kurulmas›d›r. 5. Bulufl sahibinin ürününü belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etme hakk›na ............... denir. C. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. 1. T›p alan›ndaki geliflmelerin nedeni, afla¤›dakilerden hangisidir? A. Geliflmeyi gerçeklefltiren kiflinin ad›n› duyurmak istemesi B. ‹nsan yaflam›n› daha iyi hâle getirmesi C. T›p alan›nda geliflmenin zorunlu olmas› D. T›p alan›nda geliflmenin önemli bir nedeninin olmas› 2. Afla¤›dakilerden hangisi, Atatürk'ün ak›lc›l›¤a ve bilime verdi¤i önemi gösteren bir sözüdür? A. "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. ‹leri!" B. "Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur." C. "Vergilendirilmifl kazanç kutsald›r." D. “Yurtta sulh, cihanda sulh.” 3. Afla¤›dakilerden hangisi, toplumsal dayan›flmay› sa¤layan olaylardan biridir? A. Doku ve organ nakli B. Turizm faaliyetleri C. Teknolojik geliflmeler D. Aile içi sorumluluklar

202

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Elektronik Yüzy›l
4. Afla¤›dakilerden hangisi, sosyal bilimlerin ara disiplinlerinden biri de¤ildir? A. Sosyoloji B. Psikoloji C. Müzik D. Felsefe 5. Afla¤›dakilerden hangisi, bilimsel ve teknolojik bir geliflme de¤ildir? A. Gen teknolojisi B. Kök hücre C. Nano teknoloji D. Kufl gribi Ç. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne D, yanl›fl olanlar›n yan›na Y yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. 5. 6. (....) (....) (....) (....) (....) (....) Sosyal bilimler olmasayd› kendi geliflimimizden haberdar olamazd›k. Organlar, sadece insanlar yaflam›n› yitirince ba¤›fllanabilir. Atatürk, ak›lc›l›k ve bilimi her zaman önemsemifltir. T›p alan›nda geliflmeler gereksizdir. Doku ve organ ba¤›fl›, yaln›zca aile bireyleri aras›nda yap›lmal›d›r. Korsan kitap ve CD'ler kullanmamal›y›z.

D. Afla¤›daki sözlerin birbiriyle iliflkili olanlar›n› efllefltiriniz. Doku ve organ nakli Kan ba¤›fl› Korsan Bulafl›c› hastal›k Siyaset ilmi CD/Kitap AIDS Oy sand›¤› Hayat kurtarma Toplumsal yard›mlaflma

E. Son 25 y›lda insan hayat›n› ve dünyay› en fazla etkileyen bulufllar s›ralamas›nda ilk 5 s›ray› afla¤›daki ürünler almaktad›r. Bunlar›n etkilerini defterinize yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. ‹nternet Cep telefonu Kiflisel bilgisayar Fiber optik E-posta Siz, bunlardan hangisini kullan›yorsunuz? Bu s›ralamay› siz nas›l yapard›n›z? Gelecekte bunlar üzerinde nas›l bir de¤ifliklik olabilir? Gelecekte insanlar›n hayat›n› kolaylaflt›racak bir bulufl tasarlar m›s›n›z?
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

203

SÖZLÜK
agresif alg› ana fikir ana yön anjiyo antiseptik at›k beceri beflerî beflerî unsur birey bütçe : : : : : : : : : : : : A Sald›rgan. Bir fleye dikkati yönelterek o fleyin bilincine varma, idrak. Bir yaz›n›n temeli olan as›l düflünce. Kuzey, güney, do¤u ve bat› yönlerinden her biri. Damaryolu ile kalp damarlar›n›n aç›k ya da kapal› olup olmad›¤› durumunun tespit edilmesi. Vücudun çeflitli k›s›mlar›n› mikroplardan ar›nd›rmak için kullan›lan kimyasal madde. At›lm›fl, at›lan. B 1. Elinden ifl gelme durumu, ustal›k. 2. Kiflinin yatk›nl›k ve ö¤renime ba¤l› olarak bir ifli baflarma ve bir ifllemi amaca uygun olarak sonuçland›rma yetene¤i. ‹nsanla ilgili. ‹nsanlar›n oluflturdu¤u yap›lar. Toplumlar› oluflturan ve düflünsel, duygusal, iradeyle ilgili nitelikleri toplum içinde belirlenen insanlar›n her biri, fert. Devletin, bir kuruluflun, bir aile veya bir kimsenin gelecekteki belirli bir süre için tasarlad›¤› gelir ve giderlerin tümü. C cazip celse : Al›ml›. : Oturum. Ç : Kabu¤u ay›klanmam›fl pirinç : 1.Bir fleyin yak›n›, dolay›, etraf. 2. Kiflinin içinde bulundu¤u toplumu oluflturan ortam. : Da¤›n bir noktas›ndan kopup yuvarlanan ve yuvarland›kça büyüyen kar kümesi. D : 1. Davranma ifli veya biçimi, tutum, hareket. 2. D›fltan gözlemlenebilecek tepkilerin toplam›. 3. Organizman›n uyaranlar karfl›s›ndaki tepkilerinin bütünü. : Halk›n egemenli¤i temeline dayanan yönetim biçimi. : 1. Tarih öncesi tanr›, tanr›ça, yar› tanr› ve kahramanlarla ilgili ola¤anüstü olaylar› konu alan fliir. 2. Bir kahramanl›k hikâyesini veya bir olay› anlatan, ölçüsü on bir hece olan halk fliiri. : Do¤an›n sebep oldu¤u y›k›m ve felaketler. : 1. Duyularla alg›lama, his. 2. Belirli nesne, olay veya bireylerin insan›n iç dünyas›nda uyand›rd›¤› izlenim. : Kar› kocan›n baba ve annelerinin her biri. : 1. Fikir 2. D›fl dünyan›n insan zihnine yans›mas›. 3. Niyet, tasar›. E : Bir cismi iki eflit parçaya bölen çizgi. : Duygudafll›k. Kiflinin kendisini baflka bir bincin yerine koyarak söz konusu bilincin duygular›n›, isteklerini ve düflüncelerini denemeksizin anlayabilmesi becerisi. : Orta Ça¤’da Katoliklerde kat› inançlar›na karfl› gelenleri cezaland›rmak için kurulan kilise mahkemelerinin genel ad›. : Yer kabu¤unu oluflturan kayalar›n, baflta akarsular olarak üzere türlü d›fl etmenlerle y›prat›l›p yerinden kopar›larak eritilmeleri veya bir yerden baflka bir yere tafl›nmas› olay›. : 1. Kuzey Kutbu‘nda yaflayan topluluklar›n ad›. 2. Bu topluluktan olan kimse. : Belli bir kurala göre düzenlenmifl, kula¤a hofl gelen ses dizisi, melodi. F : Ahlak›n övdü¤ü iyi olma, alçak gönüllülük, yi¤itlik, do¤ruluk ve benzeri niteliklerin genel ad›. : Hemen parlayan, k›z›nca gözü dünyay› görmeyen.

çeltik çevre 盤

davran›fl demokrasi destan do¤al afet duygu dünür düflünce

eksen empati engizisyon erozyon eskimo ezgi

fazilet fevri

204

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

fikir fresk

: Düflünce. : Yafl duvar s›vas› üzerine kireç suyunda eritilmifl madeni boyalarla resim yapma yöntemi. G Bir yar›flma, karfl›laflma, çat›flma vb. sonunda yenen, üstün gelen baflar› kazanan. Bat›. Bir toplumda yapt›r›m gücü olan kültürel kal›nt›lar, al›flkanl›klar, bilgi, töre ve davran›fllar. Bir olay, varl›k veya düflünce üzerinde var›lan yarg›, fikir. Bir nesnenin, olay›n veya bir gerçe¤in, niteliklerinin bilinmesi amac›yla dikkatli ve planl› olarak ele al›n›p incelenmesi. Bir maddenin en küçük tanesi. A¤aç, metal veya tafl bir yüzeye ayr› kollar halinde de¤iflik renkli boyalar sürüldükten sonra üstteki katlar› yer yer kaz›yarak altlardaki renklerden yayarlanma tekni¤i. 1. Ortak özellikleri olan varl›klar, nesneler bütünü. 2. Görüflleri, ç›karlar› bir olan kimseler bütünü, ekip. Gül bahçesi. Evlenmekte olan bir erke¤e, evlenme töreni s›ras›nda verilen ad.

galip garp gelenek görüfl gözleme granül gravür grup gülzar güvey

: : : : : : : : : :

hak heyelan hiyeroglif hoflgörü höyük

hukuki

H 1. Adalet. 2. Adaletin, hukukun gerektirdi¤i veya birine ay›rd›¤› fley, kazanç. Toprak kaymas›. Resim yaz›. Her fleyi anlay›flla karfl›layarak olabildi¤i kadar hofl görme durumu. 1. Tarih boyunca türlü sebeplerle y›k›lan yerleflme bölgelerinde, y›k›nt›lar›n üst üste birikmesiyle oluflan, içinde yap› kal›nt›lar›n›n gömülü bulundu¤u yayvan tepe. 2. Toprak y›¤›n›, küçük tepe. : Hukuk ile ilgili, hukuksal. : : : : : I

›st›rap

: 1. Ac› 2. Üzüntü, s›k›nt›, keder. ‹ : 1. Duygu, düflünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla baflkalar›na aktar›lmas›, haberleflme. 2. Telefon, televizyon, radyo vb araçlardan yararlanarak yürütülen bilgi al›flverifli. : 1. Geliflme, geliflim. 2. Meydana ç›kma, aflikâr olma. : 1. Bir yerden baflka bir yere geçme geçifl. 2. Anlama, kavrama. : Baflkas›n›n arsa, yol, bahçe vb. tafl›nmaz mal›ndan belirli bir yolda yararlanma hakk›. : 1. Bir sonuç ç›karmak için olgular› yöntemli bir biçimde toplay›p say› olarak belirtme ifli, say›mlama. 2. Say› bilimi. : Aç›kta yap›lan sat›fl. J : 1.Beklenmedik iyi davran›fl. 2. Herhangi bir fleyi aç›klamak için genellikle el, kol ve bafl ile yap›lan içgüdüsel veya iradeli hareket. K : 1. Kabartmak ifli. 2. Bir biçimin veya bir süslemenin düz yüzey üzerindeki ç›k›nt›s›. 3. K›l, alç›, tafl vb. ifllenebilir gereçleri girintili ç›k›nt›l› yüzeyler durumunda biçimlendirerek yap›lm›fl olan eser. : Bir fleyin do¤rulu¤u, gerçekli¤i konusunda kanaat verici belge, delil, iz. : Nesnelerin veya olaylar›n ortak özelliklerini kapsayan ve bir ortak ad alt›nda toplayan genel tasar›m. : 1. Bir fleyin ç›kt›¤› yer. 2. Araflt›rma ve incelemede yararlan›lan belge.

iletiflim

inkiflaf intikal ‹rtifak hakk› istatistik iflporta

jest

kabartma

kan›t kavram kaynak

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

205

Birbiriyle karfl›t olan fleylerden her biri. mala. Çeflitli ülkelerden yöneticilerin. renkli resim sanat›. 1. 3. 2. 2. 2. : 1. ana kara. Birkaç sanayi kurumunun tek yönetimde birleflmesi. 2.b hafif nesnelerden yap›lm›fl insan ve hayvan figürleri. Birtak›m olaylar›n dayand›¤› sebep veya bu sebeplerin yol açt›¤› sonuç. Tah›l ölçmeye yarar kap›. Yer yuvarla¤›n›n. : 1. Askerlerin bir komutan›n emrinde bir araya gelmesinden oluflan birlik. bak›fltaki çarp›c› ve öldürücü güç. Belli kimselerde bulundu¤una inan›lan. 2. : 1. : 1. müzik besteleyen. elçilerin. delegelerin kat›lmas›yla yap›lan toplant›. Bak›fl bakma. Ço¤unlukla eski yazma kitaplarda görülen ›fl›k. temel konular› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle veya gerektikçe yapt›¤› genel toplant›. 2. Eski Türklerde devlet ifllerinin görüflülüp karara ba¤land›¤› meclis. : 1. M Malzeme. 2. gündemindeki sorunlar› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle yapt›¤› genel toplant›. : 1. bildiren veya yazan kifli. Bir kuruluflun. yurt. Ev. Önder. Ç›kar. 2. : Besteci. : Bir topluma veya halk toplulu¤una özgü düflünce ve sanat eserlerinin bütünü. 2. Birlefltirilmifl et tesisi. bez. : Bir konu veya nesnenin bafll›ca özelliklerini yans›tacak biçimde haz›rlanm›fl tasla¤›. lider materyal mekân menfaat minyatür motivasyon muhabir : : : : nafta nazar N : Yap›s› benzine çok benzeyen ya da özdefl olan ve yer ya¤›n›n dam›t›m›yla üretilen ye¤ni hidrokarbenler kar›fl›m›. Birim kabul edilen herhangi bir fleyin alabildi¤i kadar ölçü. flef. 3. Zaman dizini. okyanus olgu le oksit ölçek pandomim 206 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. gölge ve hacim duygusu yans›t›lmayan küçük. : 1. ana deniz. bulunulan yer. göz atma O : K›talar› birbirinden ay›ran engin. Ö : 1. tar. : Eski Roma döneminde sanat etkinliklerinin yan›s›ra dövüfllerinde yap›ld›¤› yap›. : Oksijenin bir element veya kökle birleflmesiyle oluflan madde. : 1. Varl›¤› deneykan›tlanm›fl fley. 2. gereç. 2. gündemindeki sorunlar›. Hareketli yerleri iplikle sanatç›n›n parmaklar›na ba¤lanarak veya eldiven gibi bir kesiti kullanarak bir perdenin üzerinden oynat›lan. karton v. evcil hayvanlara. 2. Ulusal veya uluslararas› bilimsel toplant›. göz. : Baz› cisimlerin ald›klar› geometrik biçim. Bir partinin veya bir kuruluflun en üst düzeyde yönetimiyle görevli kimse. hatta cans›z nesnelere de zarar veren. P : Düflünce ve duygular› müzik veya türlü eflyalar eflli¤inde bazen dansla. aç›k deniz. L : 1.k›ta kolezyum kombina kompozitör kongre kristal kroki kronoloji kukla kutup kurultay kültür : 1. 2. SINIF . Bir harita veya resimde görülen uzakl›klarla bunlar›n iflaret etti¤i. Ayaklar› olmayan. Zaman bilimi. : 1. insanlara özellikle çocuklara. Ekvator’dan en uzak olan yer ekseninin geçti¤i varsay›lan iki noktas›ndan her biri. Yer. karfl›land›¤› gerçek uzunluklar aras›ndaki oran. Yeryüzündeki büyük kara parçalar›ndan her biri. alttan içine el sokularak oynat›lan çeflitli nesnelerden yap›lm›fl bebek. eve. ‹steklendirme. Güdülenme : Bas›n ve yay›n organlar›na haber toplayan. Bir kuruluflun. bazen de gövde ve yüz hareketleriyle yans›tmay› amaçlayan oyun. sözsüz oyun. kongre: Dil Kurultay›.

2. K›sa ve çarp›c› propaganda sözü. ordubozan Y : Sevgili. dost. : Bir sanayi dal› ile ilgili yap›m yöntemlerini. canavar düdü¤ü. as›ls›z söz. k⤛t vb. randevu rapor rezerv safsata sembol siren sesi slogan solvent sunum : : : : : : flema flamanizim fi : Bir aletin. cankurtaran ve polis araçlar›nda bulunan. tiz ses. Hastan›n dinlenme durumu vb. bir tasar›n›n plan›. yak›n. maliyeti hesaplanm›fl. bir arac›n veya bir biçimin ana çizgilerini gösteren çizim. doktor veya doktorlar kurulu taraf›ndan verilen yaz›. taraf. Bir yaz›n›n veya bir sözün. pastel ve kara kalem resim. ‹nsanlar›n toplumun varl›¤› ve geliflmesi için gerekli olan nesneleri sa¤lamak üzere. R : Belli bir saatle. temeli olan ana öge. özel kurum veya devlet ad›na gerçeklefltirilmesi kabul edilmifl bilimsel çal›flma tasar›s›. 2. pasif. ilke. : T : Bez. 2. amaçl› etkinlikleriyle do¤al çevrelerini de¤ifltirmeleri.A¤aç duvar kaplamalar›na veya tavanlara süs için konulan resim. Bir edebiyat eserinin. : Yata¤›nda bilindi¤i hesaplanan. Bir sanat eserine veya bir edebî esere temel olan ilkeler. sulu boya. : 1. kullan›lan araç. eleman. : 1. 2. tahta. 2. Belli bir noktaya göre olan yer. Bir maddeyi çözebilme özelli¤ine sahip s›v›. S Bafl. : 1. düflünceleri veya gözlemleri bildiren yaz›. 2. : Toplardamar genifllemesi. Yüksekçe yer. Üzerinde bildiri. : Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerinde ka¤andan sonra gelen en üst düzeydeki yöneticinin ünvan›. bir konuda yap›lan inceleme ve araflt›rma sonucunu. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. : 1. anlafl›lmas› güç yönlerini aç›klayarak ayd›nl›¤a kavuflturma. ‹tfaiye. : 1. 1. V : 1. aç›klama veya tan›tma k⤛tlar› tutturmak için haz›rlanm›fl levha. Bir bildirinin çeflitli yollarla dinleyenlere aktar›lmas›. Bir araflt›rman›n. SINIF 207 . Z üretim veri varis yâr yabgu yorum yön ziraat : Tar›m. Herhangi bir iflte. istikamet. simge.Bir olay› belli bir görüfle göre aç›klama. 2. Sunma ifli. Bir yere gitmek için izlenen yol. çiftçilik. De¤iflik alanlarda önceden plan ve programa al›nm›fl. : Her ortama uyum gösteren. temelsiz. maddeler üzerine yap›lm›fl ya¤l› boya. bir tart›flman›n. 2. Tasarlanm›fl fley. heniz ifllenmemifl maden. tasar›. de¤erlendirme.pano platform proje : 1. gereç ve aletleri kapsayan bilgi. ni gösteren. U tablo teknoloji unsur uygucu : Öge. Ü : 1. Duyularla ifade edilemeyen bir fleyi belirten somut nesne veya iflaret. belli bir yerde iki veya daha çok kifli aras›nda kararlaflt›r›lan buluflma.

KRONOLOJ‹
MÖ 3200 2000 1700 1280 1200 900 800 687 600 450 214 209 0 MS 48 375 395 434 453 552 571 582 622 624 625 627 628 630 630 632 632 632 634 634 642 644 644 656 656 Hun ‹mparatorlu¤u’nun, Kuzey ve Güney Hunlar› olarak ikiye ayr›lmas› Kavimler Göçü Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Attila’n›n, Avrupa Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Attila’n›n ölümü Kök Türk Devleti’nin kurulmas› Hz. Muhammed’in do¤umu Kök Türk ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göç etmesi Bedir Savafl› Uhut Savafl› Hendek Savafl› Hudeybiye Savafl› Mekke’nin Fethi Do¤u Kök Türklerin Çin egemenli¤i alt›na girmeleri Veda Hutbesi Hz. Muhammed’in ölümü Dört Halife Döneminin bafllamas› Hz. Ebubekir’in ölümü Hz. Ömer’in halife olmas› Nihavend Savafl› Hz. Ömer’in öldürülmesi Hz. Osman’›n halife olmas› Hz. Osman’›n öldürülmesi Hz. Ali’nin halife olmas› Yaz›n›n bulunmas› Anadolu’da Hitit dönemi’nin bafllamas› Orta Asya göçlerinin bafllamas› Kadefl Antlaflmas› Hitit Devleti’nin y›k›lmas› Urartu Devleti’nin kurulmas› Frig Devleti’nin kurulmas› Lidya Devleti’nin kurulmas› Urartu Devleti’nin y›k›lmas› Demokrasi yönetiminin ortaya ç›kmas› Çin Seddi’nin yap›m›n›n tamamlanmas› Mete’nin Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Hz. ‹sa’n›n do¤umu ve miladi takvimin bafllang›c›

208

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

661 661 681 744 745 750 751 840 840 1040 1040 1048 1055 1063 1064 1071 1072 1092 1141 1157 1157 1187 1212 1215 1258 1450 1689 1750 1776 1789 1800 1876 1931 1932 1935 1945 1948 1953 1989 1995 2000

Hz. Ali’nin öldürülmesi Emeviler Döneminin bafllamas› ‹kinci Köktürk Devleti’nin kuruluflu ‹kinci Köktürk Devleti’nin y›k›l›fl› Uygur Devleti’nin kuruluflu Emevi Devleti’nin y›k›l›fl› Talas Savafl› Uygur Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl› Devleti’nin kuruluflu Dandanakan Savafl› Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu Pasinler Savafl› Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a girmesi Tu¤rul Bey’in ölümü Alparslan’›n hükümdar olmas› Malazgirt Savafl› Alp Arslan’›n ölümü Melikflah’›n ölümü Katvan Savafl› Sencer’in ölümü Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›lmas› Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl›lar Devleti’nin y›k›l›fl› Magna Carta’n›n ‹ngiltere’de kabul edilifli Abbasi Devleti’nin y›k›l›fl› Matbaan›n Jan Gutenberg taraf›ndan gelifltirilmesi Haklar Bildirgesi imzaland›. J.J. Rousseau “‹nsanlar hür ve eflit do¤arlar” ilkesini savundu. Amerikan Ba¤›ms›zl›k bildirgesi Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi Demokrasi yönetimlerinin yayg›nlaflmas› Kanunuesasi’nin kabulü Türk Tarih Kurumunun Kurulmas› Türk Dil Kurumunun Kurulmas› Dil ve Tarih Co¤rafya Fakültesinin kurulmas› ‹kinci Dünya Savafl› sona erdi. Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bilgirgesi Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Berlin Duvar› y›k›ld›. Internet yayg›nlaflt›. Yöneticileri seçimle iflbafl›na gelen ülke say›s› artt›.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

209

KAYNAKÇA
ATALAY, ‹brahim, K›talar ve Ülkeler Co¤rafyas›, ‹zmir, 1999. BANARLI, Nihat Sami, Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1-2, MEB Bas›mevi, ‹stanbul, 1971. Bilimin ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, MEB Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›, Mart 2004 Say›s›, Ankara, 2004. ER‹NÇ, S›rr›, Klimatoloji ve Metodlar›, ‹stanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Co¤rafya Enstitüsü Yay›n›, ‹stanbul, 1984. ERKAN, Serdar, Örnek Grup Rehberli¤i Etkinlikleri, Pegem A Yay›nlar›, Ankara, 2002. GÜRKAYNAK, Prof. Dr. ‹pek, Yurttafl Olmak ‹çin, ‹stanbul, 1998. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 5-7, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 10, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, 1995. KAFESO⁄LU, ‹brahim, Türk Millî Kültürü, 3. bask›, Bo¤aziçi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1984. Atatürkçülük I. Kitap, MEB yay›nlar›, ‹stanbul 1984. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi, C. 4, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ÖZDEM‹R, SAD‹, Anadolu’da Zoru Baflaran Cesur Giriflimciler, ‹stanbul, 2005 s. 170-173. ÖZTUNA, Y›lmaz, Büyük Tarih Ansiklopedisi, Batefl, Yay›nlar›, Ankara, 1992. ÖZTÜRK, Cemil – D‹LEK, Dursun, Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Ö¤retimi, Mart, 2005. Resimli Tarih Atlas›, Evrensel ‹letiflim Yay›nlar›, Ankara, 2008. SELÇUK, Prof. Dr. Ziya – KAYILI, Hüseyin – OKUT, Levent, Çoklu Zekâ Uygulamalar›, Ankara, 2004. SEVGEN, Nazmi, Tarih Dünyas› dergisi, Y›l 1, Say›: 1 Aral›k, 1964. SEV‹M, Prof Dr. Ali; TURAL, Prof. Dr. M. Akif; ÖZTOPRAK, Prof. Dr. ‹zzet, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri C.1 TTK yay›nlar›, Ankara, 2005. SOYSAL, ‹smail, Türkiye’nin Uluslar aras› Siyasal Ba¤›tlar›, (1945-1990), Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›, Ankara,1991. Tarih Konufluyor, Ayl›k Tarih Mecmuas›, Say›: 10, ‹stanbul, 1964. TEK‹N, Talat, Orhon Yaz›tlar›, Kül Tigin, Bilge Ka¤an, Tonyukuk, 2. bask›, Simurg Yay›n evi, ‹stanbul 1998. Temel Britannica, C.19, Ya¤mur ormanlar›, Hürriyet Gazetisi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1992. TURAN, Osman, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, Nak›fllar Yay›nevi, ‹stanbul,1978. Türkler’in Alt›n Kitab›, C. 1, Tercüman Yay›nlar›, ‹stanbul, 1990. Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara, 2005. Türk Tarih Kurumu Yay›n Katalo¤u, TTK Bas›mevi, Ankara, 2004. Unat Faik Reflit, Tarih Atlas›, Kanaat Yay›nlar›, ‹stanbul, 2008. YALMAN, Ali R›za, Cenupta Türkmen Oymaklar› 1-2, Kültür Bakanl›¤› Yay›nlar›, ‹stanbul, 1993. YAVUZ, Eren Kudret, Ö¤renen ve Geliflen E¤itimciler ‹çin Çoklu Zekâ Teorisi Uygulama Rehberi, Ankara, 2004. YAZICI, Nuri, Tarihte Türkler ve Türk Devletleri, Damla Matbaas›, Konya, 1997.

210

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Gazete, Dergi ve ‹nternet 1 Aral›k Dünya AIDS Günü, Posta gazetesi, 1.12.2005. Aile ‹çi fiiddete Son, Hürriyet gazetesi, 11.05.2005. Dünya Gençli¤inin Kalbi ‹zmir’de Att›, Zaman gazetesi, 24.08.2005. Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul’da 4. Buluflma, Sabah gazetesi, 08.11.2005. Karfl›l›kl› Böbrek Nakli, Sabah gazetesi, 04.02.2012. Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas›, Hürriyet gazetesi. Korsan Almayana, Hürriyet gazetesi, 15.03.2005. K›z›l›rmak kurumaya bafllad›, Posta gazetesi, 18.10.2005. Medimagazin (Sa¤l›k profesyonellerinin) gazetesi ‹nternet sitesi 08.03.2004 www.ksef.gazi.edu.tr Nakil bekleyen kalp hastalar›na umut, Sabah gazetesi, 15.10.2005. Pakistan Depremi, Posta gazetesi, (22. Ekim 2005). Picasso ‹stanbul’da, Sabah gazetesi, 08.01.2006. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor, Sabah gazetesi, 27.10.2005. Televizyon Çocuklar› fiiddete Yönlendiriyor, Posta gazetesi, 20.11.2005. Uzay’da ABD – Türkiye Ortakl›¤›, Uzaya Gidiyoruz, Sabah gazetesi. 16.10.2005. www.abgs.gov.tr Yaral› Yüreklere Yard›m, Sabah gazetesi. 24. ‹stanbul Kitap Fuar›, 08 Ekim 2005, Milliyet gazetesi. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, Say›: 61, Mart, 2005. Atlas Dergisi, A¤ustos 1973, say› 5. Atlas Dergisi, May›s 1997, say› 50. Atlas Dergisi, Ekim 1999, say› 79. Bilim Çocuk dergisi, say›: 78, Haziran 2004. Focus Dergisi, say›: 7, Temmuz 2002. Haritalar, Gürbüz Yay›nc›l›k. www.emniyet.gov.tr www.gap.gov.tr www.borem.gov.tr www.meteor.gov.tr www.meb.gov.tr www.mta.gov.tr www.cevreorman.gov.tr www.tdk.gov.tr www.tpb.org.tr (Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesi ) www.ttkb.gov.tr www.die.gov.tr www.tuik.gov.tr www.ksef.gazi.edu.tr www.ato.org.tr

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

211

212 TÜRK‹YE HAR‹TASI Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI 213 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful