‹LKÖ⁄RET‹M

SOSYAL B‹LG‹LER
DERS K‹TABI
Kezban KAYA

6

‹MAJ ‹Ç VE DIfi T‹CARET A.fi.

‹maj Center Macun Mah. 3. Cad. No: 2 (A Girifli) ‹stanbul Yolu 6. km. Yenimahalle-ANKARA Tel:. (0.312) 397 91 41 • Faks:. (0.312) 397 41 54

‹MYAY DERS K‹TAPLARI
Her hakk› sakl›d›r ve ‹maj ‹ç ve D›fl Tic. A.fi’ye (‹myay) aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir suretle al›n›p yay›mlanamaz.

Editör: Ekrem Zahid BOYRAZ Dil Uzman›: Taha ÇA⁄LARO⁄LU Görsel Tasar›m: Hayrettin Vural Program Gelifltirme Uzman›: Soner Mehmet ÖZDEM‹R Ölçme ve De¤erlendirme Uzman›: Tülin ACAR Rehberlik ve Geliflim Uzman›: Tahsin ‹LHAN

ISBN 978-9944-120-07-4 Talim ve Terbiye Kurulunun 26.12.2012 tarihve 245 say›l› karar›yla 2013-2014 ö¤retim y›l›ndan itibaren 5 (befl) y›l süreyle ders kitab› olarak kabul edilmifltir.
Bask›: Dorukkaya Matbaac l k Yay nc l k A.fi. - Ankara 2013

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

3

4

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

SINIF 5 .MUSTAFA KEMAL ATATÜRK (1881-1938) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

. . . . . . . . . . . 106 Ülkemizde Ekonomi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 Olgu ve Görüfl . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 6 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . .88 Yaflayan De¤erlerimiz . . . . . . . . . . . . . 120 Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m . . . . . . . . . . . .62 Atalar›m› Tan›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .74 Kutsal Görev . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Yaflad›¤›m›z Dünya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Bir Baflkad›r Benim Memleketim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100 Sanata Vurulan Türk Mührü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› . . . . . . . . . . . . . . . .79 ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64 Bozk›rda Yaflam .10 Hayat›n ‹çinden . . . . . . . . . .81 ‹lk Türk-‹slam Devletleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Haklar›m› Ö¤reniyorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Yap›yoruz. . 127 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 4. 60 3. . . . ÜN‹TE : Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum . . . . 36 Farkl› ‹klimler Farkl› Yaflam Tarzlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Araflt›r›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 Vatandafll›k Borcumuz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : ‹pek Yolu’nda Türkler . . . . . . . . . . . . . . . SINIF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Yeryüzünde Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sat›yoruz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .102 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemizin Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Ölçme ve De¤erlendirme . . . 46 Yaflayan Geçmifl . . . . . . . . . . . . 122 Mesle¤imi Seçerken . . . . . . . . . . . . .‹Ç‹NDEK‹LER Organizasyon fiemas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .187 Doku ve Organ Nakli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .145 Do¤al Afetlerde Dayan›flma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .182 Sosyal Bilimler ve Biz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136 Yurdumuzun Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212 TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemiz ve Dünya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Dünya’m›z› Tan›yal›m . . . . . .195 Ak›lc›l›k ve Bilim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156 Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .172 Türklerde Kad›n Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .162 Haklar›m ve Özgürlüklerim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Demokrasinin Geliflim Süreci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Demokrasinin Serüveni . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Elektronik Yüzy›l . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .166 Dünden Bugüne Demokrasi . . . . . . .213 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .148 Kültür ve Sanat›n Etkileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .184 Bilim ve Teknolojinin Önemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140 Türk Cumhuriyetleri ile ‹liflkilerimiz . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .151 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF 7 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .154 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . .204 KRONOLOJ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .208 KAYNAKÇA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .199 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .190 Telif ve Patent Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .202 SÖZLÜK .210 TÜRK‹YE HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME R VE KAVRAMLA • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. Konu ile ilgili ö¤rencilerin bilgilerini ortaya koymaya ve motivasyonlar›n› sa¤lamaya yönelik çal›flmalar verilmifltir. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. Ünitenin ad› 1. Bu kalk›nma. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. … Bölge. 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Konu bafll›¤› 1. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl.gap. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. SINIF . Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. 6. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. GAP.tr Bilgi Kutusu GAP. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. Kazan›ma ait kelime ve kavramlar›n daha iyi ö¤renilmesine yard›mc› olacak özel aç›klamalar verilmifltir.. 7. dünyan›n da say›l› projelerindendir.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz.. bu proje sayesinde sanayi. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. ÜN‹TE ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tar›m. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür.gov. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. SINIF Konu ile ilgili farkl› görüfl ve düflünceleri ortaya ç›karmak amac›yla haz›rlanan tart›flma konular›n› göstermektedir.Organizasyon fiemas› Ünite numaras› Üniteyi tan›t›c› görseller Ünite ile ilgili ö¤rencilerin ön bilgilerini ortaya ç›karma ve onlar› araflt›rmaya yönlendirmek amac›yla haz›rlanm›flt›r. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. . Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. Konuyu desteklemek amac›yla verilen al›nt› metinleri ve ek bilgileri göstermektedir. www.000 km2lik düzlükleri kapsar. düflünme ve yorum yapmas›n› sa¤layacak çal›flmalar› göstermektedir. 2. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. ulaflt›rma. Ö¤rencilerin derse aktif kat›l›m›n›. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 3. e¤itim vb. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. SINIF 11 Kazan›ma ait kelime ve kavramlar› göstermektedir. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. 5. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z.

1931. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler. Bu olgu.. y ve iliyor m ana . Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir.. s.00 0. ba zeyde Bas›n olaor m ilk r› B liy la bi dan a¤ ...00 488. y›l›nda ..Organizasyon fiemas› ‹fllenifl s›ras›nda dikkat çekmeye... 4... SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. Kitap okumak. dilekçe.. internet haberi gibi kaynaklardan yap›lan al›nt›lar› göstermektedir. Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r.. faaliyetlerini sürdürmektedir.000 27. 5.. ra gezi düzenleyebilirsiniz.. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›.. 1936.0 0. ÖÇK 1... bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. olgu.. Düflünelim....362) Konuyu destekleyen güncel veri. e S› z? an rak ve Y ›n rt›n› unu azar u ol belir biry Dön ise uyd lend yurd t›da H ise Si uyme” i. 1.. 2... Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. 31 Bu yol neden ? kapat›lm›flt›r Konu iflleyifli ile ilgili ek bilgi ve aç›klamalar bu bölümde yer alm›flt›r. s her bilir ki reze deni r ma ir. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z.000 54. 2. 1. Söyleyelim 1..0 27...00 320. 2... Türk Tarih Kurumunun.. Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ . bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r. dergi.... Yar›n hava ya¤murlu olacak.. Türk Dil Kurumu bugün.. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. B. D. SINIF i Kazan›ma ait becerileri gelifltirmek amac›yla haz›rlanan araflt›rma konular› verilmifltir. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n. grafik ve tablolar› yer verilmifltir. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A... 6.. taraf›ndan kurulmufltur... Kazan›m› pekifltirmek amac›yla haz›rlanan çal›flmalar› göstermektedir. Vatandafllar. Türk Tarih Kurumu.. geliflmekte olan bir ülkedir. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle. Söyleyelim Ö¤rencilerin konu ile ilgili yapacaklar› çal›flmalar› gösterir.... Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. Ankara. ku lerin nu 01 A fl Si n D a¤lar› Türk du¤u ral›k z bi Kinga kufl D t e ol r slog 2005 da di bölg n yo an bu do¤u e Hin ili bir lu er lsan yd vr önü yla bula ›z ne güne › ile çe flebili fl›r..... Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z. 100 mikle klu me top demi m ke ¤ r kabu sadece T›pk› ifl. Türk kültürüne. Türk milleti için bir hazinedir.... görüfl... Ali 17 yafl›na girdi. bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z. Atatürk’ün kazan›m›n içeri¤ine uygun sözlerine yer verilmifltir. Afet ‹nan 1. olarak adland›r›l›r. C.. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A.000 60. ti kistan uriye Kaza Cumh Halk Çin erika y Am Güne m Topla ler Gelen ‹lginç t ürün t ve sü fl.. Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r.. Sü iflletilen b ler TÜRK YE’DE HRAÇ VE THAL EDmi LEN ÜRÜNLER N DA ILIMI gib klagil ar›lan ve çinko (T‹E 2004) Yüzde % r. M.000 91. erek ay› fiem r› izley akuy okla eki lü de o rind üze iki yön iniz. C. 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir..0 12 11 6 6 100 Ö¤rencilerin dikkatini çekmeye yönelik sembolleri göstermektedir. ‹stanbul.00 0..1 Etkinlik 3. asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli.. ÖÇK 1. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz.. Her ünitenin sonunda ö¤rencilerin bilgi ve becerilerini ölçmek amac›na yönelik olarak farkl› tekniklerde haz›rlanm›fl çal›flmalar› göstermektedir. B...00 209.. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z.. bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. insanlarla ilgili neler yapt›klar›n› ö¤reniniz.. Türkiye’nin en kalabal›k kentidir.00 136. Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz. Bilgi Kutusu GAP.. Ö¤renci Çal›flma Kitab›nda konu ile ilgili yap›lacak etkinlikleri gösterir. Görevlerini.... Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. D... olur ar r.. s.. Asy “AID birb net" uy izi. Düflünelim.. 4. ARAfiTIRINIZ Yukar›daki olaylarla ilgili kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi. 1.. Gezi-gözlem araflt›rma vb.0 0.0 0 00. 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu). Türk dilinin Arapça. s›rala yabi liriz: i¤i sen an›la dron ann eneden yafla m e bul › uüs vü hasfelç ar m ID rin çe S hasta s› olarak y A l›¤ kilm biliesi am ›na di Dün aha liler Türk evleti ni kkat ya re d D ac›y ir sü üler. Trabzonspor. Etkinliklerle ilgili farkl› çal›flma örnekleri verilmifltir... Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz.00 0. Türkçe konuflmayan bir insan. A¤r› Da¤›... mu ye st› Bo or alm i g›d d‹hracat 80 70 60 50 ‹thalat Türk dili...0 0 00.16. yazarak belirtirler. 2.. Türkiye’nin baflkentidir.. bak›r. dilek ve flikâyetlerini .. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A... Kara du? oval ? ci¤er z n›n dunu de 1A ral› kB ugü nD üny aA IDS Gün Ça¤ nen ›n ve ü A ba o sa dürü lg›n Tu 30 ra ›n›n bafll Bas› ay 20 a ndan 01 10 Ara l›k 20 0 05 40 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir. Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere. hakk› vard›r. kurum.00 1. 3. SINIF 9 . 3. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu.. ö¤renim. ö¤rencileri güdülemeye yönelik aç›klamalara yer verilmifltir... toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. ala rf› r....... Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r..GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde. ilgili olmas›n› dileriz. M... ba yvele raktan ç›k r. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl..00 00 0.. 5..... etkinlikler bu bölümde verilmifltir.. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.000 ..362) Konu anlat›mlar›n› destekleyen gazete. ! Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Türk dilinin..00 0 00... C.00 0. Sa¤la 90 fl.. n bo sterilmiflt edile gö min loda ve tah ›daki tab iflletilen esi afla¤ ada n Düny ›m› ve yüzd ‹flletile % da¤›l zerv rezerv n Re erinin ‹flletile ktar› mi 66 0 00.. slog rta urdu S'liy O ö Den a an›n r”...denir. ü'nün slo n ›mc› AID a'n› gul irin S'i D gan›. kendi benli¤ine.000 36.275 Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk.00 803. film izlemekten daha e¤lencelidir.. 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür.... Konuyu destekleyen ilgi ve merak uyand›r›c› bilgileri göstermektedir. Türkiye.. Bilgi Kutusu n Biline % rezerv 63 16 11 3 7 100 zerv n Re Biline r› mikta Ülke e Türkiy ABD 0 00.. 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür. zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi. Çin Hun “Söz AIDS G la bu lea ün ün lar b d y›lki Hun e düflür amas›yl yard de Dur. B. Herkesin e¤itim ve . Atatürk. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.

ÜN‹TE Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .1.

Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. 3. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. 2. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 5. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. 6.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. 7. SINIF 11 .

neler o labilir? ren flt›¤ ›n çev karfl›la la y • Yak la r bir o r olay benze a r zer bi la . Ünite Hayat›n ‹çinden ÖN HAZIRLIK 1. Bu olay karfl›s›nda nas›l davrand›¤›n›z› aç›klay›n›z.? n z e u b n olay u z ors u¤unu yap›y ›k old neler ›z.1. nede Bu insan olabilir? toplanm›fl Kazan›n nedenle ri. insa ›ld›r? s yerlerin n kiler a sizce ilifl Sayfada verilen olaylarla ilgili çal›flan kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz. ÖÇK 1.1. ‹tfaiye. SINIF . Görevlerini ve hangi hizmetleri yapt›klar›n› araflt›r›n›z. zab›ta kelimeleri sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Düflüncelerinizi söyleyiniz. 2. fl payla fik Bu yolda tra bilir? la o ufl neden durm M foto¤raflarda göarü E L Z izde GÖ ›n›zd len ARAfiTIRINIZ ve ve mey Sebze l›flverifl › gibi a aras› r la r a z pa nlar de. Ailenizde veya akrabalar›n›z aras›nda geçen bir olay›n sizi nas›l etkiledi¤ini söyleyiniz. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • aile • birey deni n›n ne Yang› ilir? e olab n e c z si ns n bula Am hastan› ? › u d y d asa ne olur olm mu duru n lar. ambulans. polis. lay• Tan anlat›n ra benzer o a s r a la ›? V ›n›zla i olay var m dafllar fadak a y k a r S a i • leriniz özlem g li i lg larla i ›n›z. Etkinlik 12 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

ortal›k sessizli¤e bürünmüfltü. Neler olup bitti¤ini merak ediyordum. köfledeki büfeden gazete almak oldu. Sokaktaki insanlar park halindeki araçlar›n sahiplerine ulaflmak için. telaflla sa¤a sola kofluflturuyordu. Olay›n bir çok nedeni oldu¤unu düflünüyordum. Birden siren sesleri içinde sokakta ilerlemeye çal›flan itfaiye araçlar›n› gördüm. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bir taraftan da araçlardan anonslar yap›l›yordu.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Kim Suçlu? Akflam evde ailemle birlikte yemek yerken d›flar›dan gelen sesler dikkatimizi çekti. ‹tfaiye araçlar›n›n geçiflini engelleyen araçlar›n bir an önce çekilmesi isteniyordu. alevler her yan› sarm›flt›. Masan›n bafl›ndan kalk›p pencereden d›flar›ya bakt›¤›m›zda gökyüzüne do¤ru yükselmekte olan dumanlar› fark ettik. SINIF 13 . sanki ana baba günü gibiydi. Acaba yang›n neden ç›km›flt›? Neden bu kadar geç söndürülmüfltü? Can kayb› yaflanm›fl m›yd›? Daha geç söndürülseydi sonucu ne olurdu? ÖÇK 1.2. Ortal›k. Uzun bir u¤rafltan sonra nihayet yang›n söndürülmüfl. Etkinlik Sabah uyan›nca ilk iflim. yang›nla ilgili haberleri aramaya bafllad›m. ‹nsanlar. Evimizin karfl›s›ndaki binalardan birinde yang›n ç›km›fl. polis memurlar› ile birlikte kap› zillerine bas›yorlard›. Ancak sokakta gelifligüzel park etmifl araçlar yüzünden bir türlü yang›n yerine ulaflam›yorlard›. H›zla sayfalar› gözden geçirmeye.

kiminle konuflursan›z konuflun. evi yanan vatandafl›n itfaiye görevlilerini geç kalmakla suçlad›¤› belirtiliyordu. Ancak yang›n›n oldu¤u yerde sokaklar çok dard›. yaz›s›n› flu sözlerle tamaml›yor: “. Çok eski bir yerleflim yeri olan bu mahalledeki binalar› y›kma. Gazetedeki haberin devam›nda ise. Dar sokaklar ve otopark olmad›¤› için suçlanan belediye yetkilileri ise: “. soka¤a girmemizi ve ilerlememizi engelledi.4. Ünite Haberde. onarma ve sokaklar› geniflletme flans›m›z yok. herkes hakl›.” ÖÇK 1. Nasrettin Hoca misali. fl Sizce kim hakl›? Bu olay çok Etkinlik boyutlu mudur? Nedenleriyle aç›klay›n›z..1. ve 1.. O da yetmiyormufl gibi soka¤›n iki yan›na araçlar gelifligüzel park edilmiflti. Yeni planlarda bunlara dikkat ediyor. araçlar için park yerleri oluflturulmas›n› sa¤l›yoruz. Bu sokaklar ve evler yeni yap›lmad›..” diye savunma yap›yorlard›. SINIF . Onlar› teker teker çektirerek sokakta ilerlememiz maalesef zaman ald›..... ‹tfaiyeciler bize k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z.. Biz kime k›zal›m?” diyordu. Bunlar. Belediye. 14 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Konuflanlar hakl› ancak sorunun as›l muhatab› biz de¤iliz.3. Gazete haberini yapan muhabir ise. yolun her iki yan›na araçlar›n› park eden araç sahipleri: “ Biz ne yapal›m? Mahallemizde araçlar›m›z› park edebilece¤imiz yer yok! Oturdu¤umuz apartmanlarda otopark› yok! Soka¤a. yol kenarlar›na park etmek zorunda kal›yoruz. “Yang›n ihbar›n› al›r almaz hemen yola ç›kt›k. ‹tfaiye görevlileri ise kendilerini savunuyor. Ev sahibi k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. park sorununa neden bir çözüm bulmuyor?” diyerek as›l suçun kendilerinde olmad›¤›n› söylüyorlard›.

29 0. Sizce olay›n olumsuz etkilerini en aza indirmek için neler yap›labilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.emniyet. fl Bu kazalar›n nedeni ya da nedenleri nelerdir? Trafik kazas› fl Afla¤›daki tablolar da 2011 y›l› A¤ustos ay› ve ilk sekiz ayda meydana gelen trafik kazalar› ile ilgili veriler gösterilmifltir.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Yaflad›¤›m›z çevrede birçok olay bizleri etkiler yaflam›m›z› bazen kolaylaflt›r›rken bazende zorlaflt›r›r. düfltü¤ü yeri yakar. yaralanmakta veya sakat kalmaktad›r.5.gov.53 1. nas›l etkilenmektedir? 3. Siz de bir yaya oldu¤unuza göre trafik kazalar›na sebep olmamak için yayalar›n ne tür görev ve sorumluluklar›n›n oldu¤unu söyleyiniz.05 100. Trafik kazalar›n›n da pek çok nedeni vard›r.012 1. ‹lgili siteyi ziyaret ederek bilgilenebilir. pek çok can ve mal kayb› yaflan›r.12 0.15 0.16 0. Söyleyelim ÖÇK 1. trafik kazalar› ilk s›ray› almaktad›r. Bunlar aras›nda. Bu kazalarda birçok vatandafl›m›z hayat›n› kaybetmekte.08 100. Trafik kazalar› sonucunda.emniyet.185 Oran› (%) 97.692 661 633 219 415.tr) bu konuda istatistiki bilgi yer almaktad›r. SINIF 15 .00 ‹lk sekiz ayda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 404. Olay›n gerçekleflmesinde insanlar›n etkisi nelerdir? 2. fl Trafik kazalar›n›n önlenebilmesi için önerileriniz nelerdir? Düflünelim. 1.00 www. haberlerde izliyoruz. Emniyet Genel Müdürlü¤ünün ‹nternet sayfas›nda (www. Etkinlik “Atefl. merak ettiklerinizin cevab›n› bulabilirsiniz. Çevremizde her gün çeflitli trafik kazalar› yaflanmaktad›r.gov.353 Oran› (%) 97.077 158 64 42 54. Bunlar› gazetelerde okuyor. Bunlara göre ülkemizde trafik kazalar›n›n büyük ço¤unlu¤u hangi sebepten kaynaklanmaktad›r? Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? A¤ustos ay›nda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 53.gov.98 0.tr www. Yurdumuzda her gün çok say›da kaza meydana gelmektedir.980 8. trafik sorunu pek çok yerde insan yaflam›n› olumsuz etkiler.” atasözünden hareket ederek incelemek üzere bir olay belirleyiniz.emniyet. Bu olaydan kimler. Örne¤in.09 0. Olay›n geçti¤i yer ile olay aras›nda ba¤lant› kurunuz.tr fl Tablolardaki verilere göre en az kusurlu olan unsur hangisi? Sizce bunun nedeni nedir? fl Tablolara göre yayalar da trafik kazalar›na neden olmaktad›r.54 2.

bu proje sayesinde sanayi. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r.tr Bilgi Kutusu GAP. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. Bu kalk›nma. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR K VE AVRAM • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. SINIF . cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. tar›m. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z.gap..gov. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular.1. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. . hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. dünyan›n da say›l› projelerindendir. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. www. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. ulaflt›rma. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir.000 km2lik düzlükleri kapsar. … Bölge. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. e¤itim vb. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan.. GAP. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek.

Ancak.6. ‹nsanlar›n e¤lenceleri aras›nda futbol karfl›laflmalar›n› izlemek. dedi. Baz› olaylara tarafs›z yaklaflamay›z. Koflar ad›mlarla kan ter içerisinde buluflacaklar› yere geldi¤inde onu bekleyen arkadafl›. arkadafl›yla randevusuna yar›m saat geç kalm›flt›. Sen hep böyle geç mi kal›rs›n. SINIF 17 . çok s›k›ld›m.” Bu cümlelerde oldu¤u gibi konuflmalarda tutulan tak›mlarla ilgili kiflisel düflüncelere yer verilir ve abart›l› yorumlar yap›l›r. fl ‹nsanlar›n kendi düflüncelerini yans›tan bu tür ifadeler birer “görüfl müdür”? Neden? fl ‹nsanlar›n gerçek bilgilere kendilerinden de bir fleyler eklemesi. Sizce bu tür davran›fllar do¤ru mudur? Afla¤›daki örnek cümleleri okuyarak sorular› cevaplay›n›z. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ahmet’e karfl› olan davran›fl›nda hakl› m›? Neden? Yukar›daki örnekte oldu¤u gibi günlük yaflant›m›zda benzer ifadelerin s›kça kullan›ld›¤›na tan›k oluruz. asl›nda yar›m saat geç kalm›flt›. Eminim baflka arkadafl›nla görüfltün.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Randevu Ahmet. saatlerdir seni bekliyorum. sizce bilginin do¤rulu¤unu hangi yönden etkiler? fl Böyle bilgilere “olgu” demek mümkün mü? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu defterinize yaz›n›z. Baz›lar›na göre “Galatasaray’dan büyük tak›m yoktur. ÖÇK 1. fl Arkadafl›. Bazen fark›nda olmadan biz de böyle ifadeleri kullan›r›z. Ahmet. futbolla ilgili konuflmalar yapmak yer al›r. Olaylara duygular›m›za göre bir fleyler katar›z.” ya da baz›lar›nca “En büyük Befliktafl’t›r. Bazen de gerçekler sapt›r›l›r. — Nerede kald›n. arkadafl› yar›m saat yerine saatlerden bahsetmekteydi.

O el. Ünite Afla¤›daki foto¤raflar› inceleyiniz. 2005 Pakistan depremi fl fl Yandaki habere göre Türk halk›n›n Pakistan’a yapt›¤› Bu olay karfl›s›nda siz neler yapmak isterdiniz? . y›llar önce kurulmufl. 1. ‹ncirlik’ten hava köprüsü kuruldu .. “Türkiye olmasayd› 7.. Bu nedenle dost ve kardefl ülkeye.1... Hangi genellemelere ulaflt›¤›n›z› söyleyiniz. 2 milyon kifli ise evsiz barks›z kald›. 2005 y›l›nda büyük bir depremin ac›lar›n› yaflayan Pakistan halk›n›nd›. Birleflmifl Milletler. 8 Ekim 2005 tarihinde Pakistanda meydana gelen fliddetli deprem. dost ülke Pakistan’› yasa bo¤du.. Görüfl bildiren ifadeleri bulunuz. Söyleyelim Yukar›daki metinde. (Bas›ndan. Foto¤raflarda K›z›lay›n yapt›¤› hangi çal›flmalar görülmektedir? Söyleyiniz.. ‹flte bu dönemde bir dost eli uzand›. Etkinlik 18 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” dedi. Yandaki foto¤raf deprem bölgesinde nelerin yafland›¤›n› göstermektedir. Olgu cümlelerini seçiniz. . yurdumuzdan yard›m seferberli¤i bafllat›lm›fl bölge hakk›na maddi ve manevi destek sa¤lam›flt›r.. 17 A¤ustos 1999’da Marmara depremini yaflayan Türkiye.7. Asya K›tas›’nda yer alan ülkelerden biri de Pakistan’d›r. Bunlar›n olgu oldu¤unu nas›l kan›tlayabilece¤inizi aç›klay›n›z. 3. ÖÇK 1. Pakistan ile Türkiye aras›ndaki dostluk köprüsü..6’l›k depremle y›k›lan Pakistan’a yard›m götüremezdik. 2. orada yaflananlar›n neler oldu¤unu herkesten daha iyi bilmektedir. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda bir yandan yurdumuzu iflgal eden düflmanlarla savafl›rken di¤er yandan da yoklukla savafl›yorduk. SINIF . 22 Ekim 2005) yard›m kampanyas› hakk›nda neler düflünüyorsunuz? Düflünelim. ‹lk haberlere göre 51 bin kifli yaflam›n› yitirdi.

Önce araflt›rma basamaklar›n› gösteren kartlar haz›rlad›m. Bu madeni çok merak ediyordum. Hemen çal›flmaya bafllad›m.Bor mineralinin önemi .Alternatif enerji kaynaklar› . Etkinlik 1. Ben bor minarelinin önemi ile ilgili konuyu seçtim.Tüketici haklar›n›n bilinmesinin önemi . San›r›m. ‹kinci kart›ma neden bu konuyu seçti¤imi bor hakk›nda ne bildi¤imi. BASAMAK KARTI : Neyi Seçtim ? Seçti¤im konu : Bor mineralinin önemi 2. ne bilmedi¤imi ve neler bilmek istedi¤imi belirttim. BASAMAK KARTI : Neden Seçtim ? Bor mineralinin önemli bir maden oldu¤unu düflünüyorum. Çünkü son zamanlarda televizyonda ve gazetelerde bor mineralinden “gelece¤in madeni” olarak söz ediliyordu. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. dünyada bor madeni bak›m›ndan en zengin ülkeymifliz. seçti¤im konunun ad›n› yazd›m. Ancak bor hakk›nda fazla bilgim yoktu. Ö¤retmenimiz bize herhangi bir konu ile ilgili araflt›rma yapaca¤›m›z› ama önce araflt›raca¤›m›z konuyu belirleyece¤imizi söyledi. seçti¤imiz konu ile ilgili yapaca¤›m›z çal›flmalar› ve araflt›rma basamaklar›n› tahtaya yazd›.Savafl›n ve bar›fl›n toplum üzerinde etkileri KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kaynak • sorumluluk Belirledi¤imiz konulardan birini seçme flans›m›z vard›. Yapt›¤›m›z çal›flmay› tamamlad›ktan sonra araflt›rmam›z› rapor hâlinde s›n›fa sunacakt›k.Türk dilini koruman›n önemi .8. Bu sayede merak›m› da gidermifl olacakt›m. ÖÇK 1. ‹lk kart›ma. Konular›n neler olabilece¤ini s›n›fta beyin f›rt›nas› yaparak belirledik ve flöyle bir liste oluflturduk. SINIF 19 . Önce bir plan yapt›m. Bor nas›l bir madendi? ülkemizde nerelerden ç›kar›l›yordu? Ondan nas›l yararlan›l›yordu? Araflt›rmamda bu sorular›n cevaplar›n› bulmaya çal›flacakt›m. . O plana birebir uyaca¤›ma dair kendime söz verdim. benim ad›m Fatma. Ö¤retmenimiz. araflt›rma yaparken bu konulara dikkat etmemizi söyledi.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Araflt›r›yorum ÖN HAZIRLIK Herhangi bir konuda araflt›rma yaparken nelere dikkat edersiniz? Merhaba.

1. Ünite
Araflt›rmamda 1 ve 2. basama¤› tamamlam›flt›m. S›ra geldi üçüncü basama¤a.

3. BASAMAK KARTI : Kaynak belirleme, kaynaklara ulaflma, ulafl›lan bilgileri metne dönüfltürme, kaynakça oluflturma.

Seçti¤im konuyla ilgili yeterli bilgiye ulaflabilmek için ö¤retmenimin önerdi¤i kaynaklar› belirledim. Araflt›rmamda okul kütüphanesinden, evimizdeki kitaplardan ve ‹nternet’ten yararland›m. Kaynaklardan ulaflt›¤›m bilgileri ve verileri yaz›l› hâle dönüfltürdüm. Yaz›m›n sonunda bir kaynakça oluflturdum. Yararland›¤›m kaynaklar›n yazar›n›, ad›n›, bas›ld›¤› yeri ve y›l› yazd›m. Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda bor madeni ile ilgili flu sonuçlara ulaflt›m.

Bilgi Kutusu
Çok genifl bir kullan›m alan›na sahip olan bor mineralleri en çok cam, seramik, temizlik ürünleri, yanmay› önleyici madde yap›m›, tar›msal faaliyetlerde ve enerji üretiminde kullan›lmaktad›r. Ülkemiz bor mineralleri bak›m›ndan oldukça zengindir. Dünya bor rezervinin yar›dan ço¤una sahiptir. Ülkemizde en çok Eskiflehir, Kütahya, Bal›kesir ve Bursa’dan ç›kar›lmaktad›r. Bor madeni Elde etti¤im bilgilerden ulaflt›¤›m genellemeler sonucu bor minerelinin bafll›ca kullan›m alanlar›n› flu flekilde belirledim.
Bor minerali nerelerde kullan›l›yor?
1. Cam sanayii (›s›ya dayan›kl› cam ve elyaf imali) 2. Seramik sanayii (emaye, frit ve s›r imali) 3. Temizleme ve beyazlatma (deterjan) sanayii 4. Yanmay› önleyici maddeler 5. Tar›m (gübre ve zirai ilaç yap›m›) 6. Metalürji (erimeyi h›zland›r›mada ve çeli¤in sertlefltirilmesinde) 7. Nükleer enerji üretiminde 8. Di¤er kullan›m alanlar› (dericilik , foto¤rafç›l›k, ilaç) 9. Yanmaz, geç alevlenir eflya yap›m› (itfaiye giysileri, elektrik kablolar›, fren balatalar› vb. sistemlerde so¤utucu ya da ›s›nmay› geciktirici, yüksek enerjili ya¤) 10. Mobilya ve benzeri ahflap eflyay› koruyan s›v›lar 11. K⤛t sanayisi ürünleri, yap›flt›r›c›lar 12. Böcek ilaçlar› 13. Krem, pudra ve deodorant (koku giderici) gibi kozmetikler 14. Difl macunu, merhem, deri ve göz hastal›klar› antiseptikleri gibi ilaçlar

20

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

ÖÇK

1.9. Etkinlik

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Araflt›rma Sorular›m ve Cevaplar›
fl Bor, ülkemizde ne zamandan beri biliniyor? Osmanl› Devleti döneminde, 1861 y›l›nda maden kanunu uygulamaya konulmufl. Bunun üzerine 1865’ten itibaren Susurluk ilçesinin Aziziye ve Sultançay›r› köyleri dolaylar›nda önce Frans›z, sonra ‹ngilizler bor üretip Avrupa'ya ihraç etmifller. Bölgedeki faaliyet, 1950'li y›llara kadar sürmüfl. Daha sonra Frans›z ve ‹ngiliz firmalar›n da bölgeden ayr›lmas› ile bor mineraline ait maden yataklar› kapat›lm›flt›r. fl Bor, ülkemizde nerelerde ç›kar›l›yor? Türkiye, bor yataklar› bak›m›ndan dünyan›n en zengin ülkesidir. Eskiflehir'in K›rka beldesi, Kütahya'n›n Emet ve Hisarc›k ilçeleriyle Bursa'n›n Kestelek köyünden, Bal›kesir'in Bigadiç ilçesine kadar kilometrelerce uzunlukta cevher yataklar›na sahiptir. Buralarda bor iflleme tesisleri, Band›rma'da Bor ve Asit ‹flletme Müdürlü¤üne ba¤l› fabrikalar bulunmaktad›r. fl Ülkemizdeki bor rezervi ne kadard›r? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin % 66's› Türkiye'dedir. Dünyada iflletilen toplam 488 milyon tonluk rezervin 320 milyon tonu ülkemizden sa¤lanmaktad›r. Bor madeninin ç›kar›ld›¤› yer (Eskiflehir)
Türkiye de Bor Minerali Rezerv Da¤›l›m› (2011) Bigadiç Emet K›rka Kestelek % 37 % 34 % 28 %1 www.borem.gov.tr

Bor madeni

Rezerv Yata¤›nda veya havzas›nda bulundu¤u hesaplanan, henüz iflletilmemifl kömür, petrol, demir gibi maden.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

21

1. Ünite
fl Bor mineralini ihraç ediyor muyuz? Baflka hangi ülkeler bor madeni bak›m›ndan zengin? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin 2011 y›l› miktar›, da¤›l›m› ve yüzdesi, afla¤›daki tabloda gösterilmifltir.
Ülke
Türkiye ABD Kazakistan Çin fiili Rusya Di¤er ülkeler Genel toplam

Bor ihracat›n›n toplam ihracat›m›z içindeki pay›, sadece % 1 civar›ndad›r.

!

Toplam rezerv (Bin ton)
885.000 80.000 102.000 47.000 41.000 35.000 51.000 1.241.000

Toplam rezerv %
71.3 6.5 8.2 3.8 3.3 2.8 4.1 100

www.borem.gov.tr

Bana ‹lginç Gelenler

?

Bor, sadece topraktan ç›kar›lan ve iflletilen bir maden de¤ilmifl. Yiyeceklerimizin içinde bile bulunuyormufl. T›pk› demir, bak›r, çinko gibi. Bor, vücudumuzun kalsiyumu emebilmesi için gerekli bir mineralmifl. Sa¤lam kemiklerin oluflumunda etkiliymifl. Bor; erik, elma, brokoli, yer f›st›¤› ve kuru üzümde bulunuyormufl. Bor aç›s›ndan en zengin g›dalar; kabuklu meyveler, baklagillermifl. Süt ve süt ürünleri, düflük düzeyde bor içeriyormufl.

Bor, baflta kalsiyum ve D vitamini olmak üzere vücut minerallerinin düzenlemesinde rol oynuyor, kalsiyum ve magnezyumun azalmas›n› önleyerek kemik yap›s›n› koruyormufl. Ayr›ca, küçüklerin ö¤renme yetenekleri ve okul becerilerinin artmas›na katk›da bulunuyormufl. Bor’un sportif performans için tablet fleklinde al›nd›¤›, borun mikrop öldürücü, yara kurutucu etkileri yan›nda vücut ya¤lar›n› da eritti¤i biliniyormufl. Bu bor neymifl me¤erse…
KAYNAKÇAM

• fiAYLI, Prof. Dr. Bekir S›tk›, ‹NSAN SA⁄LI⁄I VE BOR M‹NERALLER‹, Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Emekli Ö¤retim Üyesi ve A. Ü. T›p Fakültesi Araflt›rma Projeleri Yürütücüsü, Ankara, 2000. • www.mta.gov.tr • www.etibank.gov.tr • www.borem.gov.tr

22

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

22

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
4. BASAMAK KARTI : Sorun Nedir?

Yapt›¤›m araflt›rmada bor madeni ile ilgili ihracat›m›z›n neden çok az oldu¤unu sorun olarak belirledim. fl ‹hracat›m›z neden çok az? Rezervlerimizin fazla olmas›na ra¤men üretimimizin düflük olmas› nedeniyle ihracat›m›z yeterli seviye de de¤il. fl Sizin, bu soruna nas›l bir çözüm öneriniz olabilir?
5. BASAMAK KARTI : Poster Oluflturabilir miyim?

Gelece¤in
Yararland›¤›m kaynaklarda, konumla ilgili birçok görsel materyal buldum. Bunlar› araflt›rma basamaklar›ma uygun flekilde, karton üzerine s›ralayarak yerlefltirdim ve posterimi de oluflturdum. Böylece araflt›rma raporumu daha ilgi çekici hâle getirdim.

Madeni BOR

Dünyada en çok BOR madeni

Türkiye’de

6. BASAMAK KARTI : Sunum

Art›k en son basama¤a gelmifltim. Ö¤renci çal›flma kitab›ndaki araflt›rma formunu doldurdum ve ö¤retmenimden izin alarak arkadafllar›ma sunum yapt›m.
ÖNER‹

[!] Bor minerali hakk›nda daha fazla bilgi edinmek için www.etimaden.gov.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.
Düflünelim, Söyleyelim

Sizde araflt›rma basamaklar›n› kullanarak belirledi¤iniz bir konuda araflt›rma yap›n›z. Yapt›¤›n›z çal›flmay› arkadafllar›n›zla paylafl›n›z.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

23

23

kaba kuvvete başvurmamak” gibi sorumlulukları hatırlatılacak. veliler ve okul yönetimi de sözleşmeyle sorumluluklarını kabul edecek. gelece¤in büyükleri olarak etkin bir yurttafl olmak istiyorsan›z yaflad›¤›n›z sorunlar karfl›s›nda sorumluluklar›n›z› ve haklar›n›z› bilmeniz gerekir. okul bahçesinde bulunan bitkileri ayda bir kez sulama ve okula gelen konuklara rehberlik etme gibi görevleri yerine getirme sözü de verecek. Cezai sorumluluk öngörmeyen sözleşme gereği öğrenciler. gerekli açıklamaları yapacağım ama kendi yapması gereken ödevleri asla yapmayacağım. öğretmenlerime ve arkadaşlarıma saygı göstereceğim.. 2005) fl Yukar›daki haberde hangi haklar›n›zdan söz ediliyor? Listeleyiniz. sıramı çizmeyeceğim. “Camları kırmayacağım. okulun kılık kıyafet kurallarına uygun bir şekilde gitmesine yardımcı olacağım. Buna göre veliler şu sorumlulukları üstlenecek: . özgürlük ve etkin bir vatandafl olma konular›yla nas›l bir iliflkisinin olabilece¤ini de¤erlendiriniz.” diye ant içecek.” diyerek ant içecek. Artık ilköğretim ve lise öğrencileri okullarıyla sözleşme imzalayacak!. hak. (‹nternet haberi. güvenli ve sağlıklı bir okulda bulunma. arkadafllar›ma sayg›l› olaca¤›m. Okulda hangi hak ve sorumluluklara sahip oldu¤unuzu söyleyiniz. . . Kanun önünde ayn› hak ve sorumluluklara sahiptirler. fl Haklar›n›zdan kaynaklanan görev ve sorumluluklar›n›z neler olabilir? 24 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÖDEVİNİ YAPMAYACAĞIM Sözleşmede veliler de unutulmamış. . KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hak • sorumluluk • sözleflme rol • medya • Sizler. Çünkü bütün insanlar. HAK VE SORUMLULUKLAR Sözleşmede öğrencilere önce düşüncelerini özgürce ifade etme. okul kurallarına uymak. eşitlik ve okul yönetiminde temsil etme ve edilme gibi hakları olduğu anlatılacak. Etkinlik . Öğrenciler ayrıca. 27.Çocuğumun her gün okula zamanında.10. Haberin. Okulda her istedi¤inizi yapabiliyor musunuz? Neden? 2.Çocuğumun ödevlerine katkı sağlayacağım.10.Aile ortamında fiziksel ve psikolojik şiddete izin vermeyeceğim. okul bahçesindeki bitkileri ayda bir sulayacağım. okul işleyişiyle ilgili bilgilendirilme. SINIF ÖÇK 1. ‹lkö¤retim ve lise ö¤rencileri art›k okullar›yla sözleflme imzalayarak “Cam k›rmayaca¤›m. Bunun vatandafl olman›n getirdi¤i sorumluluk oldu¤unu bilmelisiniz. Sadece öğrenciler değil. arkadaşlarıma vurmayacağım.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Haklar›m› Ö¤reniyorum ÖN HAZIRLIK 1. farklılıklara saygı gösterme. Ardından da “okulda bulunan kişilerin haklarına ve kişisel farklılıklarına saygı göstermek. haklar yönünden eflit ve özgür do¤ar.Ders dışı etkinliklerden en az ikisinde görev alacağım. sorumluluk. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor Afla¤›daki ‹nternet haberini okuyunuz ve arkadafllar›n›zla haber üzerinde tart›fl›n›z.

en iyi markalardan oldu¤u bilinen bir valizi almaya karar verdik. Eflimin kredi kart› ile 315 TL ödemede bulunduk. Eflim önce ‹stanbul. sorumluluklar›m›z› ve bize tan›nan özgürlükleri çok iyi bilmemiz gerekir. Stockholm havaalan›nda valizi teslim alan eflim bir an ne oldu¤unu anlayamam›fl. fl Sizce bir ürün al›n›rken hangi belgelerin olmas›na dikkat etmeliyiz? Neden? ÖÇK 1. Buras› Ankara’n›n çanta. kalitesine güvenerek yeni sat›n ald›¤›m›z valizin kulpunun koptu¤unu fark etmifl… Daha sonra eflimle baflka bir Avrupa kentinde bulufltuk ve 10 gün sonra Türkiye’ye döndük. Eflim. Çeflitli ürünleri inceledik. 17 Eylül 2010 tarihinde eflimle Ankara’daki bir sat›fl ma¤azas›na gittik. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu hak ve sorumluluklarla ilgilidir. flafl›rm›fl kalm›fl. sonra da Münih aktarmal› olarak Stockholm (Stokholm) kentine gitti. Bunlar› bilirsek temel hak ve özgürlüklerimizi kullanm›fl oluruz. Tutana¤›m›z olsaym›fl sorun olmayacakm›fl! Bilinen ve s›k bafla gelen bir durummufl. Ünite Bir Tüketicinin Hak Arama Öyküsü Bir konuda haklar›m›z› aramak için kanunlara baflvururuz. Biçimi hoflumuza giden. bu ürünün ‹stanbul’da bulunan ünlü bir üretici firma taraf›ndan yap›ld›¤›n› ve sorunu onlara aktaracaklar›n› söyledi. Temsilci. tamamen iyi niyet göstergesi olarak valizi onarabileceklerini söyledi. Bu durum karfl›s›nda valizi sat›fl ma¤azas›na. ‹stanbul’daki firma temsilcisi ile telefonla görüfltük. ‹lk iflimiz. Bunun mümkün olmad›¤›n› söyledi.1. Günlük hayatta pek çok olay.11. valizi de alarak sat›fl ma¤azas›na gitmek oldu. mecburiyetten de¤il. E¤er tutanak tuttursayd›k o zaman mümkünmüfl!. Ma¤aza yetkilisi. durumu tutanakla saptay›p saptamad›¤›m›z› sordu. hak ve sorumluluk aç›s›ndan de¤erlendiriniz. Toplumdaki düzenin devam› için haklar›m›z›. SINIF 25 . cüzdan gibi ürünler satan ma¤azalar›ndan biriydi. bavul. Bunu yapmad›¤›m›z› söyledik. Valizimizle birlikte al›flverifl belgesinide alarak ma¤azadan ayr›ld›k. Biz ise ürünü iade etmek istedi¤imizi belirttik. yapabilecekleri bir fley yokmufl. Ancak temsilci. iki gün sonra bir toplant›ya kat›lmak üzere ‹sveç’e gidece¤inden tekerlekli bir valiz almak istiyordu. Bu durumda. Bir süre ma¤azadan herhangi bir haber alamay›nca. Afla¤›daki örnek olay› inceleyerek. flirkete göndermek üzere bir al›nd› fifli karfl›l›¤›nda teslim ettik.. Çünkü.

bedel iadesini de içeren sözleşmeden dönme. (T. Tüketici. fl ‹nternet haberinde tüketicinin sahip oldu¤u hangi haklara vurgu yap›lm›flt›r? Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti Madde 22 : Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤›. etiketinde.4077&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch= Madde 4. Kendileriyle ilgili baflvurmalar›n sonucu. malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi veya ayıp oranında bedel indirimi ya da ücretsiz onarım isteme haklarına sahiptir. maddede alt›n› çizerek belirtti¤im bölüm. Satıcı. Tüketici bu durumda. Madde 74 . tanıtma ve kullanma kılavuzunda ya da reklam ve ilanlarında yer alan veya satıcı tarafından bildirilen veya standardında veya teknik düzenlemesinde tespit edilen nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan ya da tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi.) Ambalajında. Tüketici Mahkemelerinde delil olarak ileri sürülebilir. Ünite Eve döndü¤ümde bu sorunla ilgili olarak Anayasa ve Tüketici Haklar› Yasas› hakk›nda ‹nternet ve çeflitli medya kurulufllar›n›n yay›nlar›ndan yararlanarak bir araflt›rma yapt›m ve hangi haklara sahip oldu¤umu ö¤renmeye çal›flt›m. Etkinlik fl Sizce Anayasan›n 74. Bak›n›z. bu heyetlerce verilmifl bir karar olmaks›z›n Tüketici Mahkemelerine baflvurulamaz. Maddesi ne diyor: Ay›pl› Mal ve Hizmetler http://mevzuat. gözetilmek kayd›yla Türkiye’de ikamet eden yabanc›lar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve flikâyetleri hakk›nda.tr/Metin.12. Yasa’n›n 4. malın teslimi tarihinden itibaren otuz gün içerisinde ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. maddesi neden önemlidir? fl Etkin bir vatandafl denince akl›n›za neler geliyor? fl Hak arayan vatandafl›m›z. SINIF .1. Bu hakk›n kullan›lma biçimi kanunla düzenlenir. il ve ilçe merkezlerinde bu Kanun’un uygulamas›ndan do¤an uyuflmazl›klara çözüm bulmak amac›yla en az bir tüketici sorunlar› hakem heyeti oluflturmakla görevlidir.basbakanlik. ayıplı mal olarak kabul edilir. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yaz› ile baflvurma hakk›na sahiptir. sizce etkin bir vatandafl m›d›r? Neden? Karfl›ma ç›kan adreslerden tüketici haklar› ile ilgili bir siteye girdim. 4.Vatandafllar ve karfl›l›kl›l›k esas›. Tüketici bu seçimlik haklarından biri ile birlikte ayıplı malın neden olduğu ölüm ve/veya yaralanmaya yol açan ve/veya kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olan hallerde imalatçı-üreticiden tazminat isteme hakkına da sahiptir. ÖÇK 1. gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yaz›l› olarak bildirilir. Anayasas›) 26 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.gov.Aspx?MevzuatKod=1.(De¤iflik: 6/3/2003-4822/4 md. hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar. tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.C. Uyuflmazl›k konusu mal veya hizmet bedelinin. o dönem için tespit edilen bedeli geçmemesi durumunda. tart›flmaya yer b›rakmayacak biçimde “iade hakk›m” oldu¤unu kan›tl›yor.5. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin verece¤i kararlar. ‹lk iflim Tüketicinin Korunmas› Hakk›ndaki Kanunu okumak oldu.

3. Seyahat esnas›nda tafl›y›c› firma taraf›ndan durumun bir tutanakla saptanm›fl olmas› gerekti¤ini. eflim taraf›ndan bir iki gün sonra ç›kt›¤› yurt d›fl› seyahatinde kullan›ld›. 2. Bizim durumumuz da böyle imifl. Hemen Ankara’da bulunan hakem heyetini arad›m. yaln›zca bir iyi niyet gösterisi olarak valizin sap›n›n ayn› türden malzeme ile kendilerince yenilenebilece¤ini belirtmifltir. bir hafta içinde karar›n› aç›klad›. Hakem Heyetinin gerekirse bilirkifliye bavulu yerinde inceletebilece¤ini belirtti. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine dilekçe ile baflvurdum ve dilekçede olay› ayr›nt›lar›yla anlatt›m. Böyle bir tutana¤›n varl›¤› durumunda mal› geri almaya haz›r olduklar›n›. “Siz bilirsiniz” dendi. Böylece ikamet etti¤im ilçenin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine yönlendirildim. Problemli ürünün ederi belirli bir rakamdan küçük ise buna ilçelerde kurulmufl Hakem Heyetleri bak›yormufl. Karar. Karar. bir örne¤i de sat›fl ma¤azas›na posta ile gönderildi. Ma¤duriyetimin giderilmesi için gere¤inin yap›lmas›n› arz ederim. “E¤er tutanak olsayd›!”… Bu durumda yarg› yoluna gitmek durumunda kalaca¤›m› söyledi¤imde. eflim. fl Vatandafl›n hakk›n› aramas›n› nas›l de¤erlendiriyorsunuz? Siz. Üzgün olduklar›n›.13 ve 1. Sat›fl ma¤azas›n› arad›m. sat›c› arac›l›¤› ile ‹stanbul’da bulunan imalatç›/ithalatç› firmaya gönderilmesine karar verilmifltir. SINIF 27 . Hakem Heyetindeki görevli ile yapt›¤›m görüflme do¤rultusunda valizi almaya gitmedim. böyle bir durum karfl›s›nda nas›l davran›rd›n›z? 1. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹lçemizin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetini telefonla arad›¤›m zaman onlar taraf›ndan da dikkatle dinlendim. Ülkeye dönüflünün hemen ertesinde sat›c› ma¤aza ile görüflülmüfl.) Valiz. 12 Eylül 2002 tarihinde eflim ile K›z›lay’daki bir ma¤azadan valiz ald›k. Valizin. bana yaz›l› olarak bildirildi. benim istedi¤im gibi sonuçland›. 18 Ekim 2010 Ahmet Ziya Önde Hakem Heyeti.14 Etkinlik ÖÇK Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine Baflvuru Çankaya ‹lçesi Tüketici Hakem Heyeti 18 Ekim’de. imalatç›ya varmas›ndan sonra kendileri ile telefonla görüflülmüfltür. valizin kulpunun koptu¤unu gözlemlemifltir. Uçakla iki aktarmal› gitti¤i var›fl yerinde. (Yine “Tutanak olsayd›!” söylemini dinledim… yan›t vermedim. durumu anlatt›m. sat›fl ma¤azas›na geri döndü. Benzer durumlar›n daha önce de olmufl oldu¤unu. ilk kez. Üretici firmay› tekrar arayarak hiçbir müdahalede bulunulmadan valizin. Fatura ve al›nd› fifli fotokopilerini de dilekçeme ekledim. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin karar› do¤rultusunda ifllem yap›l›p yap›lmayaca¤›n› sordum. sat›fl ma¤azas› üzerinden tekrar bana iletilmesini talep ettim. Eflimin kredi kart› ile ödedik. bu görüflme sonunda valizin. fotokopisi bulunan al›nd› fifli ile valiz sat›c›ya teslim edilmifltir.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum ‹nternet sitesinde. Bir dilekçe ile heyete sorunu iletmemi önererek bana yol gösterdiler. illerdeki Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetlerinin telefonlar› verilmifl. Bu görüflmede imalatç› taraf. ‹ki üç hafta kadar bekledim. aksi takdirde bir yükümlülük üstlenmediklerini. Valiz. 1. Faturas›n› ald›k. Ekte.

1. Ünite
Tüketici Haklar› Mahkemesi
Ankara’da Tüketici Haklar› Mahkemeleri, Adliye Saray›’ndad›r. 19 Aral›k 2010’da mahkemeye baflvuruda bulundum. Herhangi bir avukat tutmad›m. Duruflmalara kendim gimeye karar verdim. ‹lk duruflma (6 fiubat 2011): Daval› sat›fl ma¤azas›n›n avukat›, savunmas›n› verdi. Valizdeki hasar›n d›flar›dan al›nan darbelerle yani kötü kullan›m nedeniyle oluflmufl oldu¤unu savundu. Yarg›ç, celse sonunda ki ara karar›nda bilirkifli görüflü al›nmas›na karar verdi. ‹kinci duruflma (12 Mart 2011): Bilirkifli ücretini geç yat›rm›fl›z. Mahkeme kalemi, bundan dolay› dosyay› bilirkifliye yollamam›fl. Üçüncü duruflma (3 Nisan 2011): Bilirkiflinin raporu, bizim lehimize. Mahkeme, durumu ara karar›nda saptad›. Taraflara bilirkifli raporuna itiraz haklar›n›n kullan›labilmesi için 15 günlük süre tan›nd›. Dördüncü duruflma (2 May›s 2011): Yarg›ç Duruflma salonu davay› sonland›rd›. Karar gere¤ince; valizin bedeli iste¤imiz do¤rultusunda taraf›m›za ödenecek, bilirkifli ve yarg› giderleri de karfl› taraftan al›nacakt› (Valizi dilekçemde talep etmemifl oldu¤umdan ödedi¤im bedel için geçen süreye iliflkin bir faiz istenmedi.).
SONUÇ

Karar›n kesinleflmesinden 15 gün sonra üretici firman›n avukat› arad›, banka hesap numaram› istedi. Hükmedilen geri ödeme bedeli, bankadaki hesab›ma yat›r›ld›.

Adalet Mülkün Temelidir.
fl Örnek olayda vatandafl, sorunu nas›l çözdü? Haklar›n› nas›l arad›? fl Örnekten yola ç›karak siz de benzer bir durumla karfl›laflt›¤›n›zda vatandafll›k hak ve sorumluluklar›n›z› özgürlükler temelinde yerine getirir misiniz? Neden? fl Sosyal bilgiler dersi ile etkin bir vatandafl olma aras›nda nas›l bir ba¤lant› bulunmaktad›r? fl Sosyal bilgiler dersi, bizim geliflimimize nas›l katk› sa¤lar? fl Bir sorunun çözümünde nelere dikkat etmeliyiz?
Düflünelim, Söyleyelim

1. Tüketici Haklar›n›n Korunmas› Kanunu olmasayd› tüketici ne tür sorunlarla karfl›laflabilirdi? Hak, sorumluluk ve özgürlükler temelinde çözüm üretebilir ve arayabilir miydi? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu maddeler hâlinde s›ralay›n›z. 2. Ö¤rendi¤imiz konular›n bizim etkin bir Türk vatandafl› olmam›za katk›s›n› yukar›daki hak arama öyküsünden yola ç›karak nas›l aç›klars›n›z?

28

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü
ÖN HAZIRLIK

KEL‹ME LAR VE KAVRAM
• dil
• kurum • sosyal bilim

Atatürk’ün sosyal bilimler alan›nda çal›flma yapmak üzere açt›¤› kurumlar› araflt›r›n›z. Atatürk, ülkemizin geliflmesi için fen bilimleri kadar sosyal bilimlerin de geliflmesinin gerekti¤ini savunmufltur. Bu konuda özellikle tarih ve Türk dili ile ilgili önemli ad›mlar at›lm›flt›r.

ÖÇK

1.15. Etkinlik

Türk Tarih Kurumu
Türk Tarih Kurumu, 1931 y›l›nda kurulmufltur. Ülkemizde Atatürk’ün emirleriyle kurulan kurumlar›n bafl›nda gelmektedir. Atatürk, Türklerin tarihin en eski ça¤lar›ndan beri gerçek yerinin ve medeniyetlere hizmetlerinin araflt›r›lmas› için bu kurumun kurulmas›n› son derece önemsemifltir.

Atatürk, Türk Tarih Kurumunda bir toplant›ya baflkanl›k ediyor.

Türk Tarih Kurumu, Atatürk hayatta iken dört ciltlik lise tarih kitaplar›, baz› kaz› raporlar›, Piri Reis’in “Kitab-› Bahriye” adl› eseri ile çizmifl oldu¤u haritas›n› yay›mlam›flt›r. 1937 y›l›ndan itibaren ise ad›n› Atatürk’ün verdi¤i BELLETEN dergisini yay›mlamaya bafllam›flt›r. Atatürk, hayat›n›n son dönemlerine kadar kurumun çal›flmalar› ile yak›ndan ilgilenmifltir. Birçok defa kurumun çal›flma plan›n› kendisi haz›rlam›fl ve toplant›lara kat›lm›flt›r. Kuruluflundan itibaren çal›flmalar›n› Ankara’da bulunan Türk Oca¤› Halkevleri binas› ile Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin bir bölümünde sürdürmüfltür. Bugünkü modern binas›na ise 1967 y›l›nda tafl›nm›flt›r. fl Atatürk’ün yeni kurulan

Türkiye Cumhuriyeti’nin her konuda geliflip kalk›nmas› için sosyal bilimler alan›nda neler yapt›¤›n› söyleyiniz. fl Sosyal bilimler ile ilgili yap›lan çal›flmalardan biri hakk›nda kaynak araflt›rmas› yaparak ön bilgi toplay›n›z. Türk Tarih Kurumu binas› (Ankara)
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

29

1. Ünite
Prof. Dr. Ayfle AFET ‹NAN (1908 – 1985) Türkiye’de arkeoloji çal›flmalar›n›n bafllamas›n› öneren ilk kifli, bir genç k›z; iradenin sembolü... Ülkemizi yurt d›fl›ndaki bilim çevrelerinde tan›tmaya çal›flan ve asla geri ad›m atmayan, bir yurtsever, ülkesine lay›k, uygar bir kad›n. ‹lkö¤renimini ‹zmir, Eskiflehir, Ankara ve Biga’da tamamlad›. 1925 y›l›nda Bursa K›z Ö¤retmen Okulunu bitirdi. 1925-1927 y›llar›nda Atatürk’ün himayesinde yurt d›fl›nda e¤itim gördü. Tarih ve Yurt Bilgisi ö¤retmenli¤i de yapan Afetinan, Türk Tarih Kurumunun kurulufl çal›flmalar›nda bulundu ve kurumda as baflkanl›k görevi yapt›. Ankara Üniversitesi, Türk ‹nk›lap Tarihi Enstitüsünde müdürlük yapm›fl olan Afet ‹nan’›n Atatürk ve Türk tarihi ile ilgili birçok yay›n› bulunmaktad›r. www.tdk.gov.tr Afet ‹nan ve M. Kemal Atatürk

Türk Tarih Kurumu yay›nlar›ndan birkaç örnek
Türk tarihçilerine bir öneride bulunmak gerekirse diyebilirim ki daima belgelere ba¤l› kal›n. E¤er gerçe¤i ortaya ç›kar›rsan›z bu daima bizim lehimizedir... E¤er abartma yaparsan›z kendinizi kabul ettiremezsiniz. Sizi ciddiye almazlar. Prof. Dr. Halil ‹NALCIK

ARAfiTIRINIZ
Halil ‹NALCIK kimdir? Araflt›ral›m, hayat›n› k›saca yazal›m.

Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi

Türk Tarih Kurumu, kurulufl amac› olan Türk ve Türkiye tarihi ve bunlarla ilgili konular›, Türklerin medeniyete olan hizmetlerini bilimsel olarak araflt›rmaktad›r. Bu yöndeki çal›flmalar›n› sürdürmekte ve sürdürecektir. Çal›flma sonuçlar›; kongreler, bildiriler, belgeler ad› alt›nda yay›mlanmaktad›r. Türk Tarih Kurumunun bilimsel çal›flmalar için kurdu¤u kütüphanesi, ülkemizin en zengin kütüphanelerinden birisidir. Kütüphanede bilgisayar ile hizmet verilmekte ve ‹nternet a¤› ile dünyan›n di¤er kütüphanelerine ulafl›labilmektedir.

Büyük devletler kuran atalar›m›z, büyük ve kapsaml› medeniyetlere de sahip olmufltur. Bunu aramak, incelemek, Türklü¤e ve dünyaya bildirmek, bizler için bir borçtur. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.359)

fl Atatürk’ün yukar›daki sözünden de yararlanarak tarih alan›ndaki çal›flmalara neden bu kadar çok önem verdi¤ini söyleyiniz.

30

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Türk dilinin, kendi benli¤ine, asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli, ilgili olmas›n› dileriz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Bilgi Kutusu
Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk, 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu), 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir.

Türk dili, Türk milleti için bir hazinedir. Türkçe konuflmayan bir insan; Türk kültürüne, toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›, Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl, Türk dilinin Arapça, Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. Türk Dil Kurumu bugün, 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ - GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde, faaliyetlerini sürdürmektedir. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi, zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi, bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu; ra gezi düzenleyebilirsiniz. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n, bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. Bu olgu, ÖÇK 1.16. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.
Düflünelim, Söyleyelim

1. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. 2. Türk Tarih Kurumunun, bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. 3. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle, bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z.
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

31

... film izlemekten daha e¤lencelidir.. 1....... A¤r› Da¤›..... 1931.......... Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler..... Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz.. kurum... Kitap okumak.. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A.. 3..1.... görüfl..... y›l›nda .. SINIF . Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z. ‹stanbul. B.... Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz... Vatandafllar.. 4... yazarak belirtirler.... Türk Tarih Kurumu.. Türkiye’nin baflkentidir. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A. 4... olarak adland›r›l›r. geliflmekte olan bir ülkedir... Türkiye.denir..... 2. Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere.... Türkiye’nin en kalabal›k kentidir. hakk› vard›r. dilek ve flikâyetlerini .. 5. 6.. 5. Herkesin e¤itim ve ..... 2... B.... D... C.. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z.... 1936. Atatürk.. Trabzonspor.... olgu... Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r... B..... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z. 2.. Yar›n hava ya¤murlu olacak......... ö¤renim.. Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r.... D.. taraf›ndan kurulmufltur. C. C.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.. Ankara. Ali 17 yafl›na girdi...... Afet ‹nan 1. Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z.. dilekçe. 3. 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6..... 1. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z.

) Sosyal bilgiler dersinde bilimsel araflt›rma yapmay› ö¤reniriz.) Olgular. 1. kültürel bir çok neden ve sonucunun bulunmas› olaylar›n çok boyutlu oldu¤unu gösterir. 6. (…. Veri toplama C. herzaman do¤ru olmayabilir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.1. 4. (…. Ceza Mahkemeleri Ç. zenginlefltirilmesi ve güzellefltirilmesi hangi kurumun görevleri aras›ndad›r? A. Afla¤›dakilerden hangisi bilimsel araflt›rma basamaklar›ndan de¤ildir? A. (…. Türk Standartlar› Enstitüsü B. Afla¤›daki kurumlardan hangisi tüketici haklar› ile ilgili de¤ildir? A.) Haks›zl›¤a u¤rad›¤›m›z zaman karfl›m›zdakinin bizden özür dilemesini beklemeliyiz. Türk Standartlar› Enstitüsü B. (….) Günlük yaflant›m›zda karfl›laflt›¤›m›z olaylar›n siyasi ekonomik. Türk Tarih Kurumu C. 7.) Sosyal ve etkin vatandafl olmay› baflarm›fl bireyler karfl›laflt›klar› sorunlara hak özgürlük ve sorumluluklar çerçevesinde çözüm bulmay› baflarabilir.Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti D. 5. Tüketici Mahkemeleri C. SINIF 33 .) Görüfl. (…. Problem belirleme D. (…. Ünite 3. yanl›fl olanlar›n önüne Y harfi yaz›n›z. Türkçe dersinde ö¤reniriz.) Hak ve sorumluluklar›m›z›. Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi 4. 3. Sonuçlar› duyurma B. Verileri de¤erlendirme 5. 2. (…. Türk Dil Kurumu D. kifliden kifliye de¤iflir ve insanlar›n kendi fikirlerini yans›t›r. Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. Türk dilinin sadelefltirilmesi.

ÜN‹TE Yeryüzünde Yaflam Yaflad›¤›m›z Dünya Farkl› ‹klimler. SINIF .2. Farkl› Yaflam Tarzlar› Bir Baflkad›r Benim Memleketim Yaflayan Geçmifl Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› 34 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

8. Yaflad›¤›n›z ilin. 3. Yaflad›¤›n›z bölgede etkili olan iklimin özellikleri nelerdir? Gözlemlerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar aras›nda ne gibi farkl›l›klar›n oldu¤unu ö¤reniniz. 4. 6. 2. bulundu¤u yere kurulma nedenlerini araflt›r›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Dünya haritas› üzerinde yurdumuzun hangi k›talar üzerinde bulundu¤unu inceleyerek konumunu defterinize yaz›n›z. Farkl› iklim bölgelerinde yaflayan insanlar›n giyim tarzlar›n› yans›tan foto¤raflar bularak s›n›fa getiriniz. Buralar›n yerleflim yeri olarak seçilmesinde hangi faktörler etkili olmufl olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. Yaflad›¤›n›z çevrede tarihi de¤er tafl›yan eserler var m›? Varsa hangi dönemlerden kald›¤›n› araflt›r›n›z. Anadolu ve Mezopatamya uygarl›klar›n› gösteren haritalar› inceleyiniz. Türkiye’de görülen iklim çeflitlili¤inde nelerin etkili oldu¤unu araflt›r›n›z. SINIF 35 . 5. 7. Haritalar›n nas›l çizildi¤ini araflt›r›n›z.

bizden haritalar› ve harita ölçeklerini incelememizi. Örne¤in gazetelerden kardefl ülke Pakistan’da büyük bir deprem oldu¤unu okudu¤umda televizyonda Avustralya’da yaflayan kangurularla ilgili bir belgesel izledi¤imde. Ülkemiz ekvatoram› yoksa kutuplaram› daha yak›n söyleyiniz. ben Ayfle. 36 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Demek. sokak ve binalar plan üzerinde gösterilmiflti. Bu küçültme rastgele yap›l›rsa ne olur. Plan gerçek boyutlar›nda de¤ildi ancak tüm cadde. sosyal bilgiler dersinde en çok kulland›¤›m›z araçlardan biri haritalard›r. • harita • ekvator num • co¤rafi ko • kutup • ölçek KEL‹ME LAR VE KAVRAM Ö¤retmenimiz. haritalardaki bilgilerden yararlanarak ülkemizin konumunu aç›klayaca¤›m›z bir ödev haz›rlamam›z› istedi. fl Siz bilmedi¤iniz yerlerin Dünya’n›n neresinde oldu¤unu merak etti¤inizde bunu nas›l ö¤reniyorsunuz? Dünya haritas› Yukar›daki Dünya haritas› ile sayfa 37’deki Türkiye haritas›n› inceledi¤imde bir konu dikkatimi çekti. O anda duvarda as›l› olan flehir plan› dikkatimi çekti. Bana harita bilgisi konusu verildi. haritas› yap›lacak bir yerin özelliklerinin bozulmamas› ve kolay kullan›labilmesi için gerçek ölçüleri belli bir oranda küçültülmesi gerekiyor. diye bir soru akl›ma geldi. Ekvator ve kutup bölgelerini inceleyiniz. Haritalar günlük hayatta da çok faydalan›r›z. Dünya’n›n ya da Türkiye’nin tamam›n› bir düzlem üzerine çizmek mümkün olamazd›. bu küçültme oran›na ölçek ad› veriliyor. Arkadafllar. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar ve haritalardan yararlanma konusu üzerinde araflt›rma yapt›m. ‹flte. Ünite Yaflad›¤›m›z Dünya ÖN HAZIRLIK Bir dünya haritas› veya model küre üzerinde Türkiye’yi. Merhaba arkadafllar. Bunun için haritas› yap›lacak yerin küçültülmesi gerekiyordu. SINIF . Bu ülkelerin nerelerde olduklar›n› harita üzerinden ö¤renebiliriz. Gruplara ayr›larak aram›zda bir görev da¤›l›m› yapt›k. Anlad›m ki gerçek görünüflünü koruyabilmesi için belli bir oranda küçültülerek haz›rlanm›flt›.2.

sizce neyi ifade ediyor? Aç›klay›n›z.000 Ege Bölgesi haritas› ‹zmir ve çevresi haritas› fl Sayfadaki üç haritan›n nerelere ait oldu¤unu söyleyiniz. ÖÇK 2.000 Ölçek: 1/3.Yeryüzünde Yaflam fl Sayfadaki Türkiye. SINIF 37 . ‹zmir ve çevresini gösteren haritalar› inceleyiniz. hangisinde daha az ayr›nt›l› olarak gösterilmifltir? fl Sayfadaki haritalar› karfl›laflt›rarak hangi özelliklerin de¤iflti¤ini listeleyiniz. Aralar›nda fark var m›? Söyleyiniz. Ege Bölgesi. Ölçek: 1/10. di¤erinde ise o kadar ayr›nt› yoktu. Bu farkl›l›¤›n nedenini araflt›rd›¤›mda bu fark›n haritada kullan›lan ölçekle iliflkili oldu¤unu ö¤rendim. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.1. Ölçeklerindeki say›lar. fl Yollar ve yerleflim merkezleri hangisinde ayr›nt›l›. Harita ölçeklerini incelerken yararTürkiye haritas› land›¤›m haritalarda ayr›nt›lar›n birbirine benzemedi¤ini fark ettim. Haritalardaki ölçekleri belirtiniz. Haritan›n birinde baz› yerler ayr›nt›l› olarak gösterilmifl.

Atlas›mdaki haritalar› ve s›n›f›m›zdaki duvar haritas›n› inceledi¤imde ay- 38 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dünya’m›z tam yuvarlak de¤il.3. Bu bilgiler ne amaçla konulmufl olabilir? Ne gibi kolayl›klar sa¤lar? fl Seyahate ç›kt›¤›n›zda hangi haritalara ihtiyaç duyars›n›z? Bu haritalar size ne gibi kolayl›klar sa¤lar? Arkadafllar. kapsad›klar› alan büyüdü¤ü için gösterdikleri ayr›nt› da azal›r. haritan›n özellikleri hakk›nda bize bilgi vermektedir. yerleflim merkezleri ayr›nt›l› olarak gösterilir. göl ve denizlerin derinliklerini ö¤renmek için haritalar birer kaynak m›d›r? Yurdumuzdaki önemli da¤. SINIF . Ancak dikkat ettiniz mi bilmiyorum. Atlaslardaki haritalarla duvar haritalar› içerisinde bu özellikte haritalar›n olup olmad›¤›n› inceleyiniz. orta ölçekli ve küçük ölçekli haritalar olmak üzere üçe ayr›l›r. akarsu ve göller gösterilir mi? Neden? Ölçe¤i 1/500 000’den küçük olan haritalarda. sembollerle birlikte baz› yaz›lar yer al›r. Bunlar. Haritalara “Türkiye Fiziki Haritas›”. 1/200 000 ile 1/500 000 ölçekli haritalarda daha az ayr›nt›ya yer verilir. kutuplarda ise bas›k bir flekilde oldu¤unu görürüz. Ünite Haritalar ölçekleri bak›m›ndan büyük ölçekli. fl Bu nitelikteki haritalarda da¤.2 ve 2. yollar. ova. fl Haritalar›n alt kenar›nda. göl ve akarsular›n özelliklerini. 1/200 000’den büyük ölçekli haritalard›r. flimdi de sizlere Dünya’m›z›n küçük bir maketi olan yerküre üzerindeki yatay ve dikey çizgilerden bahsetmek istiyorum. Baz› haritalarda yer flekilleri. ortas› fliflkince. ÖÇK 2. Dünya’m›z›n uzaydan çekilmifl foto¤raf›na bakt›¤›m›zda yuvarlak bir flekle sahip oldu¤unu görüyoruz. haritalardan ö¤renebilir miyiz? Yandaki Türkiye fiziki haritas›n› inceleyerek bu sorular› cevaplay›n›z. S›n›f›m›zda bulunan model küreyi inceledim.2. “Türkiye Siyasi Haritas›” gibi adlar verilir. Haritan›n ad›. model küre üzerindeki yatay ve dikey olarak çizilmifl çizgiler dikkatimi çekti. Etkinlik Türkiye Fiziki haritas› fl Da¤lar›n yüksekliklerini. ova.

Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Model küreden de yararlanarak paralellerin özellikleri nelerdir? Söyleyiniz. Bafllang›ç meridyeninin 180 tane do¤usunda. 180 tane bat›s›nda olmak üzere 360 meridyen yay› bulunuyor. Paraleller fl Model küreden yararlanarak ekvator ve kutup kavramlar›n› aç›klay›n›z. Bunun için “Türkiye’nin konumu” ifadesini kullanabilirmiyiz. Bunlar›n ne oldu¤unu araflt›r›nca ilginç bilgilere ulaflt›m. kuzey güney do¤rultusunda uzan›yor.4. Kuzey ve Güney Kutup noktalar› aras›nda uzan›yor. ve 2.Yeryüzünde Yaflam n› tür çizgilerin haritalarda da oldu¤unu fark ettim.5. fl Meridyenler için “Bir kutuptan di¤erine do¤ru. Bunlar. dikey çizgilere de meridyen ad› veriliyor. Yani meridyen yaylar› Güney ve Kuzey Kutup noktalar›nda birleflti¤inden meridyen daireleri olarak da adland›r›l›yor. Bütün meridyenlerin boylar› birbirine eflittir. ‹ngiltere’nin Greenwech (Griniç) kasabas› yak›nlar›ndan geçen meridyen yay›. 90 tanesi de Güney Yar›m Küre’de olmak üzere toplam 180 tane paralel bulunmaktad›r. 90 tanesi Kuzey Yar›m Küre’de. bafllang›ç olarak kabul ediliyor. Bunda dünyan›n yuvarlak bir flekle sahip olmas›n›n etkisi vard›r. bizim haritalardan kolay yararlanabilmemiz için çizilmifl hayali çizgilermifl. SINIF Meridyenler 39 .” diyebilir miyiz? Neden? fl Türkiye’nin hangi paralel ve meridyenler aras›nda yer ald›¤›n› atlas›n›zdan da yararlanarak belirleyiniz. fl Sizce bu yatay ve dikey çizgilerin belli bir say›s› varm›d›r? Model küre ve haritalarda gördü¤ümüz yatay çizgilere paralel. model küre ve haritalar üzerindeki bu çizgiler gerçekte yokmufl. Biliyor musunuz. Neden? ÖÇK 2. Meridyen yaylar›. Ancak iki meridyen aras›ndaki uzakl›k Ekvatordan kutuplara do¤ru azal›r ve kutuplarla tüm meridyenler birleflir.

Avrupa ve Afrika k›talar›n›n birbirine en çok yaklaflt›¤› bölgede bulunmaktad›r. Etkinlik 40 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. okyanuslar ve denizler hakk›nda araflt›rma yapt›m. yeryüzündeki k›talar. Ülkemizin üç taraf›n›n deBu özelli¤i ile Türkiye. Arkadafllar. de¤il mi? Haritadan da anlad›¤›m›z gibi yeryüzünde genifl alanlar kaplayan karalar ve sular bulunmaktad›r. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi Türkiye. S›n›f arkadafllar›m›zla yapt›¤›m›z çal›flma da ben. muz topraklar›n› çevreleyen denizleri gösteriniz. Bunlar›n hangi k›talar aras›nda yer ald›¤›n› belirtiniz. Bunlar›n büyüklükleri ile okyanuslar› karfl›laflt›r›n›z. Avrupa ve Asya aras›nda donizlerle çevrili olmas› ve bo¤az¤al bir köprü gibidir. fl Yukar›daki haritada kaç okyanus bulundu¤unu söyleyiniz. benim ad›m Ali. SINIF . Denizlerin hangi k›talar aras›nda oldu¤unu söyleyiniz. Her ikisi de birer yar›madad›r. fl Harita üzerinde ülkemizin yerini bulunuz. Asya’daki topraklar›na Anadolu ad› vealmas›. Asya. Yurdumuzun Avrupa’daki topraklar›n topraklar›m›z içerisinde yer lar›na Trakya. afla¤›daki dünya haritas›n› inceledi¤imizde karalar m›. Yurdumuzun hem ARAfiTIRINIZ Asya hem de Avrupa k›talar›nda topraklar› vard›r.6.2. Bu sulara neden okyanus denilmedi¤ini söyleyiniz. ÖÇK 2. Ünite K›talar ve Okyanuslar Arkadafllar. tajlar sa¤lamaktad›r? Araflt›r›Atlas›n›zdaki haritalardan yararlanarak yurdun›z. yoksa sular m› daha çok yer kapl›yor? Sular. Peki harita üzerindeki büyük kara parçalar›na ve sulara ne ad verilmektedir? K›talar ve okyanuslar fl Yukar›daki haritadan yararlanarak yeryüzünde kaç k›ta oldu¤unu ve bunlar›n adlar›n› söyleyiniz. yurdumuza ne gibi avanrilir.

‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› çok önemli su yollar›d›r. Karadeniz ile Akdeniz aras›ndaki ba¤lant›. Üç taraf› denizlerle çevrilidir.8. Bat›s›nda ise sanayisi geliflmifl Avrupa ülkeleri bulunmaktad›r. Türkiye’nin. SINIF 41 . fl Türkiye’nin önemli ulafl›m yollar› üzerinde bulunmas› ülkemiz için hangi avantajlar sa¤lamaktad›r? ÖÇK 2. KUZEY AMER‹KA AVRUPA TÜRK‹YE ASYA GÜNEY AMER‹KA AFR‹KA OKYANUSYA ANTART‹KA Türkiye’nin Dünya üzerindeki yeri Türkiye. Ayr›ca. bölgesinde neden güçlü bir devlet oldu¤unu anlataca¤›m. Atatürk’ün “Yurtta bar›fl. Bulundu¤u yerden dolay› orta kuflak iklim bölgesinde yer alan ülkemizde farkl› iklimlerin yaflanmas›. bulundu¤u yer itibar›yla güçlü bir devlet yap›s›na sahiptir. dünyada bar›fl” ilkesini göz önünde bulundurarak Türkiye’nin güçlü bir devlet yap›s›na sahip olmas›nda Atatürk ilke ve ink›laplar›n›n katk›s›n› araflt›r›n›z. ve 2.Yeryüzünde Yaflam Türkiye’nin Dünya Üzerindeki Yeri ve Önemi Arkadafllar. Yurdumuzun do¤usunda ve güneyinde zengin petrol yataklar›na sahip petrol üreten ülkeler yer almaktad›r. ülkemiz üzerinden sa¤lanmaktad›r. Dünya üzerinde bulundu¤u yer itibar›yla ayr› bir özelli¤e sahiptir. Etkinlik ARAfiTIRINIZ Türkiye. Asya ve Avrupa k›talar›nda topraklar›n›n bulunmas› nedeniyle bu iki k›ta aras›nda ki hava. ben Asl›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ulusu ve ülkesiyle birlikte bölünmez bütünlü¤ünü korumakta ve komflular›yla bar›fl içinde yaflamaktad›r. Ben Türkiye’nin Dünya üzerinde bulundu¤u yer hakk›nda araflt›rma yapt›m. tar›m ürünlerindeki çeflitlili¤i art›rmaktad›r. Geliflmifl ve geliflmekte olan ülkeler aras›ndaki al›flverifl. Türkiye’nin Dünya üzerindeki yerini size tan›t›rken bu yerin önemini de belirtece¤im. kara ve demir yollar› ülkemizden geçmektedir.7. bu su yollar› arac›l›¤›yla sa¤lanmaktad›r.

evlerini yaflad›kla‹glo ad› verilen eskimo evleri r› yerin koflullar›na uygun yaparlar. Bunda en önemli etken o bölgede yaflanan iklim özelli¤idir. yandaki foto¤rafta da görüldü¤ü gibi Eskimolar. Buz bloklar› ›s› yal›t›m› sa¤layarak d›flardaki so¤uk havan›n içeri girmesini engeller ve evlerin ›s›s›n› korur. Örne¤in. Farkl› Yaflam Tarzlar› ÖN HAZIRLIK So¤uk ve s›cak bölgelerde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› sizce neden farkl›d›r? Afla¤›daki foto¤raflar sizce dünyan›n neresine ait olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • co¤rafi konu • iklim m • kutup • do¤al ortam fl Sizce bu insanlar neden farkl› giyinmifller? Yukar›daki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi dünyan›n farkl› yerlerinde insanlar birbirlerinden farkl› giyinmektedirler. buz kal›plar›n› etkilemez.2. fl Sizce eskimolar günlük yaflamlar›nda hangi zorluklarla karfl›lafl›yor olabilir? fl Kutup bölgeleri buzlarla kapl› oldu¤una göre buralarda yaflayan insanlar nas›l beslenirler? Yiyecek ihtiyaçlar›K›zak çeken köpekler n› nas›l karfl›l›yor olabilirler? fl Kutup bölgelerinin iklim özellikleri ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? 42 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bir gün sonra âdeta kaya gibi sa¤lam olur. evlerini buz bloklar› üst üste y›¤arak yapar. Buzdan evlerin içinde ›s›nmak ve di¤er gereksinimleri karfl›lamak için atefl yak›lmas›. Öyle ki yeni yap›lan ev. SINIF . Kutup bölgelerinde yaflayan insanlar. Ünite Farkl› ‹klimler.

Çölde deve kervan› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afla¤›daki foto¤rafta. Etkinlik fl Yandaki foto¤rafta verilen kurak bir alanda insanlar geçimlerini nas›l sa¤layabilirler? Bu topraklarda ekim dikim yap›labilir mi? Nedenini söyleyiniz. vahalardaki kuyulardan sa¤lan›r. Foto¤raftaki kiflilerin giyim tarzlar›ndan yararlanarak bu bölgede etkili olan iklimin özelliklerini söyleyiniz. Asya k›tas›n›n güney ve güneydo¤usu dünyan›n en fazla ya¤›fl alan bölgesidir. Su. Sizce hangi güçlüklerle karfl›lafl›rlard›? Afrikal› bir insan. bu bölgelerde yaflayan insanlar›n temel besin maddesini oluflturan pirincin elde edildi¤i çeltik tarlalar› görülmektedir. fl Yandaki foto¤rafta sizce insanlar neden çeltik tar›m› yap›yorlar? Bu¤day ekimi yapamazlar m›? Niçin? Yeryüzünde çöller. kutup bölgelerinde yaflayanlar gibi giyinebilir mi? Afrika ile kutup bölgelerinin iklim özellikleri birbirine benzer mi? Neden? Sazdan yap›lan ev Dünya üzerinde baz› bölgeler bol ya¤›fl al›r. Çeltik tar›m› ÖÇK 2. Afrika k›tas›n›n kuzeyinde Büyük Sahra. kurak alanlar olarak dikkat çeker. fl Sizce bu bölgenin iklim özellikleri nelerdir? fl Afrika'da yaflayan bir insanla kutup bölgelerinde yaflayan bir insan›n yer de¤ifltirdiklerini düflününüz. Afrikada günlük k›yafet Foto¤raflar› inceleyerek insanlar›n giyinme. güneyinde Kalahari çölleri dünyan›n en s›cak yerleridir.9. Çöllerde tek tük bitki türlerine rastlan›r. Su kaynaklar› çok k›s›tl›d›r. Afla¤›daki ve yandaki foto¤raflarda insanlar›n bar›nmak için kulland›klar› evler görülmektedir.Yeryüzünde Yaflam Kutup bölgelerinde so¤uk iklim yaflan›rken ekvator ve çevresinde ise s›cak iklim yaflanmaktad›r. Çöllerde s›cakl›klar çok yüksektir. bar›nma ve günlük yaflamlar› hakk›ndaki düflüncelerinizi söyleyiniz. SINIF 43 .

geçimlerini avc›l›k yaparak sa¤l›yorlar.10. f›nd›k üretiliyor. muz… Esma: Arkadafllar. Grup baflkan›m›z Arzu. Buradaki insanlar. oldukça so¤uktu. afla¤›da nehir kenar›ndaki komflu köyde iklim daha ›l›mand›. arpa. genellikle çöl iklimi dedikleri gündüzleri s›cak. Y›l›n büyük bir k›sm› kar ve buzlarla kapl›ym›fl. Oralarda yaflayan insanlar›n ço¤u yeterince beslenemediklerinden s›k s›k hastalan›yorlarm›fl.2. Geçimlerini bu flekilde sa¤l›yorlar. Etkinlik 44 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹nsanlar. ‹klim flartlar› insanlar›n giyim ve beslenme tarzlar›n› ekonomik faaliyetlerini do¤rudan etkilemektedir. Ünite ‹klim Özellikleri Benim ad›m Erol. SINIF . Grup içindeki arakdafllar›n s›ra ile yapt›klar› çal›flmalar› sundular. ne ekerler? Nas›l geçinirler? Ayfle: Ben bu konuda araflt›rma yapm›flt›m. bizler flansl›y›z. Osman: Televizyonda izledim. Dünya’n›n kutup bölgelerinde insanlar geçimlerini nas›l sa¤l›yorlar? Oralar çok so¤ukmufl. ‹klimi. Bunlar so¤uk iklim. Çok güzel bir ülkede yafl›yoruz. çeflitli ürünlerin yetifltirilmesine elveriflli. Bir baflka yerde çay. çal›flmalar›m›z›n sonunda konuyu k›saca özetledi. Bir yerde Afrika da bir su kuyusu pamuk. Orada çeflitli tar›m ürünleri elde ediliyordu. yabani av hayvanlar›n› avl›yorlar. Ali: Biliyor musunuz. sohbetlerinin birinde köyüyle ilgili an›laEskimo bir kad›n r›ndan söz ederken “Bizim köy. Afrika’n›n iç kesimlerindeki Ekvator çevrelerinde. ‹klim kurak oldu¤u için ekim iflleriyle de u¤raflam›yorlarm›fl. s›cak iklim ve ›l›man iklimdir. Bizde grup olarak dünya üzerinde görülen bafll›ca iklimlerin genel özellikleri ile ilgili bir çal›flma yapt›k. Yurdumuzdaki iklimler. Giysilerini de daha çok deriden yap›lm›fl kürklü Çay bahçeleri elbiseler oluflturuyor. Ayfle: Dedem. geceleri çok so¤uk bir iklim egemenmifl. kurakl›k nedeniyle içme suyu bulmakta güçlük çekiyorlarm›fl.” demiflti. incir. Köyümüze yak›n. bir da¤ köyüydü. ÖÇK 2. Ne yer. ne ararsan bulabiliyorsun. Deniz ürünlerini. Il›man bir iklim. fleker pancar› ekiliyor. Her fley yetifliyor. Yine bir baflka yerde üzüm. zeytin yetiflirken di¤er yerde bu¤day. Arzu: Dünya’da genel anlamda üç farkl› iklim özellikleri görülmektedir.

dev e¤relti otlar›. Ya¤mur ormanlar› bitki yaflam› için çok elverifllidir. Ormanlar›n yok edilmesi. ÖÇK fl Ya¤mur ormanlar›n›n s›k ve gür bir yap›da olmas›n›n nedenleri nelerdir? fl Ekvator bölgesinin iklimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Ya¤mur ormanlar›ndan insanlar nas›l yararlan›yorlar? Bu ormanlar›n yok olmas›. gürültüyü ve rüzgâr›n h›z›n› azalt›r ve erozyonu önler. milyonlarca y›ld›r hiçbir yabanc› etkiyle engellenmeden serpilip geliflimini sürdürmüfltür. Temel Britannica. o insanlar› sizce nas›l etkiler? fl Do¤al ürünler ne demektir? fl Ya¤mur ormanlar›n›n yok olmas›. SINIF 45 . nemli bir s›cakl›k ortal›¤› kaplar. bu bölgelerde bitkilerin geliflmesini durduracak so¤uk ve çetin bir k›fl›n ya da kurak. uzun gövdeli yüksek a¤açlar›n birbirine kar›flm›fl dallar› ve yapraklar› günefl ›fl›¤›n›n afla¤› ulaflmas›n› önler. s›cakl›k gibi canl› ve cans›z ögelerden oluflur. Ö¤leye do¤ru bulutlar toplan›r ve çok geçmeden. halata benzeyen farkl› sarmafl›klarla birbirine ba¤lanm›flt›r. su toprak.19. Günefl sabah erkenden yükselir. Bu koflullarda bitkiler flafl›lacak bir h›zla boy atar. varl›¤›n› ancak do¤al bir çevrede sürdürebilir. daha çok ya¤›fl al›r. muz a¤açlar› ve baflka birçok bitki yer al›r. Örne¤in ormanlar oksijen üreterek havay› temizler. Ya¤mur ormanlar›. Bu ormanlardaki a¤açlar kesildikçe saklad›klar› gizler. ya¤›fls›z bir mevsimin olmay›fl›d›r. bitki örtüsüyle kapl›d›r. Her yerden buharlar yükselir. bölgelerin ve Dünya’n›n iklim yap›s›n› sizce nas›l etkiler? Neden? fl Ya¤mur ormanlar›n›n sesi olsan›z insanlara neler söylemek isterdiniz? 2. ‹nce. (K›salt›larak al›nm›flt›r. yüzy›llard›r o bölgede yaflayan insanlar›n ve di¤er canl›lar›n yararland›¤› do¤al ürünlerin ambar› olmufltur. hava. Mevsimler aras›nda fark çok azd›r. tek bir dal bile ç›karmadan 20-25 metre kadar yükselir. hastal›klarla mücadelede bize yard›mc› olabilecek de¤erli do¤al maddeler ve yeni yiyecekler olarak yararlanabilece¤imiz bitkiler sonsuza kadar yitirilmektedir. genellikle ya¤mur ormanlar› ad› verilen s›k a¤açlardan oluflmufl ormanlarla kapl›d›r. genellikle flimflek ve gök gürültüsüyle birlikte. topra¤›n do¤al dengesinin bozulmas›na yol açacak. Ya¤mur ormanlar›. A¤aç gövdeleri. yeni fidanlar›n büyümesine ve orman›n yeniden yetiflmesine engel olacakt›r. A¤açlar›n ço¤u. havadaki tozlar› süzer. Bunun bafll›ca nedeni. Ormanl›k yerler. s. c. bitki. Çevrenin canl› yaflam› üzerinde önemli bir etkisi vard›r. Ormanlar iklimi de etkiler. bardaktan boflan›rcas›na bir ya¤mur bafllar. Sarp kayal›klar d›fl›nda her kar›fl toprak. hayvan. a¤aç alt› canl› yaflam›na son verecek. Her canl›. Bu nedenlerden dolay› do¤al çevreye karfl› her insan duyarl› olmak zorundad›r.) Yukar›daki metni okuyarak afla¤›da verilen sorular› cevapland›r›n›z. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.67-70. Genellikle 45 metre yüksekli¤e ulaflan en büyük a¤açlar›n alt›nda. Geceleri bile hava s›cak ve nemlidir.Yeryüzünde Yaflam ‹çinde yaflad›¤›m›z do¤al çevre. Bu kar›fl›k yap›l› ve gür ormanlar bazen Ekvator ormanlar› olarak da adland›r›l›r. Fakat ne yaz›kt›r ki günümüzde ürkütücü bir h›zla kesilip yok edilmektedir. Bilgi Kutusu Ya¤mur Ormanlar› Ekvator’un yak›n çevrelerinde kalan bölgeler.11. Hemen her zaman ya¤mur ya¤d›¤› için düflen ya¤›fl miktar› çok yüksektir.

Ünite Bir Baflkad›r Benim Memleketim ÖN HAZIRLIK 1. Ülkemizde Akdeniz k›y›lar›nda denize girilirken ayn› zamanda Erzurum Palandöken’de k›fl sporlar› yap›lmaktad›r. Yurdumuzdaki da¤l›k bölgeler neden so¤uktur? 3. sizce ülkemiz iklimini nas›l etkilemektedir? Neden? fl Türkiye’nin s›cak ve so¤uk iklim kuflaklar› aras›nda oldu¤unu hat›rlay›n›z. KEL‹ME LAR VE KAVRAM m • beflerî orta • bölge • iklim • Yön Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizin üç taraf›n›n denizlerle çevrili oldu¤unu. Bu durumu nas›l aç›klars›n›z? 2. Türkiye iklim tipleri haritas› fl Türkiye’de birbirinden farkl› iklim tiplerinin görülmesinin nedenleri ne olabilir? fl Türkiye’nin Ekvator’a yak›n bir yerde bulunmas›. “Bir baflkad›r benim memleketim” adl› flark›n›n söz ve ritmini ö¤renerek s›n›fta söyleyiniz.2. Buna göre ülkemizde nas›l bir iklim özelli¤inin etkili oldu¤unu söyleyiniz. 46 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Türkiye haritas›ndan da yararlanarak yaflad›¤›n›z ilin hangi iklim bölgesinde oldu¤unu söyleyiniz. SINIF . Sizce bu özellikler yurdumuzda görülen iklim özelliklerini nas›l etkiler? Afla¤›daki haritay› inceleyerek ülkemizde görülen iklim tiplerinin özelliklerini birlikte ö¤renelim. ovalar›n ve da¤l›k alanlar›n genifl yer kaplad›¤›n› görürüz.

Etkinlik K›y›lar›m›z bol ya¤›fl al›r. kuzeyden Karadeniz. da¤lar›n k›y›ya paralel uzad›¤›n› görürüz. Denizlerin etkisiyle k›y› bölgelerimiz daha ›l›man bir iklim yaflan›rken iç kesimlere do¤ru gidildikçe karasall›¤›n etkisi artar.Yeryüzünde Yaflam fl Türkiye. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yandaki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi yükseltisi fazla olan da¤larla kapl›d›r. Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤inizde yurdumuzun kuzey ve güney kesimlerinde. SINIF 47 . bat›dan Ege Denizi ve güneyden Akdeniz ile çevrili bir ülkedir.12. Ülkemizde da¤lar genifl yer kaplar. Sizce bu kadar genifl topraklar üzerinde ayn› iklim özelli¤inin yaflanmas› mümkün müdür? Nedenini söyleyiniz. ve 2. ya¤›fl›n da¤›l›fl›nda önemli etkileri bulunmaktad›r. fl Da¤lar›n k›y›ya paralel uzanmas› ile deniz etkilerinin iç kesimlere ulaflamamas› aras›nda ÖÇK nas›l bir iliflki vard›r? 2. Denizler üzerinden gelen rüzgârlar beraberlerinde nemli hava kütlelerinide tafl›yarak özellikle k›y› bölgelerimize bol ya¤›fl b›rak›rlar. Ülkemizi çevreleyen denizlerin özellikle s›cakl›k.13. Ayr›ca ülke topraklar›m›z›n kuzeybat› kesiminde ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› ile bu bo¤azlar aras›nda Marmara Denizi yer almaktad›r. oldukça genifl topraklara sahip bir ülkedir. Türkiye fiziki haritas› Türkiye. Yurdumuz.

Etkinlik 48 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Da¤lar›n aralar›nda. Ünite Ülkemizin bat› k›y›lar›nda ise da¤lar k›y›ya dik olarak uzanmakta ve alçalarak Ege Denizi’nde son bulmaktad›r. Sizce bu iklimi nas›l etkiler? ÖÇK 2. SINIF . Harran Ovas› Deniz K›y›s› (Ayd›n) ‹ller Antalya Erzurum Diyarbak›r Rize ‹zmir ‹stanbul Ankara Van Samsun Y›ll›k Ortalama S›cakl›k (0C) 18. uzun koridorlar› and›ran ve iç bölgelere do¤ru uzanan vadiler ve genifl ovalar bulunur.6 14 11.8 17. don olay› gibi co¤rafi olaylar›n nas›l bir iliflkisi olabilir? Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizde ortalama yükseltinin fazla oldu¤unu ve genelde da¤l›k bir araziye sahip oldu¤umuzu görürüz. baz› illerimize ait y›ll›k s›cakl›k ortalamas› ile ya¤›fl miktarlar› verilmifltir.8 13.9 15. iç kesimlerden daha yüksek olmas›n›n nedenlerini söyleyiniz.7 14 Ya¤›fl Miktar› (m2) 1052 447 491 2300 691 677 377 380 650 Kaynak (TÜ‹K. 2010) fl K›y›lar›m›zda y›ll›k s›cakl›k oran›n›n.1 5. Tabloyu inceleyerek ve atlaslar›n›zdan yararlanarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z .14. fl Bat› k›y›lar›nda da¤lar›n k›y›ya dik uzanmas› buradaki iklimi nas›l etkilemektedir? Afla¤›daki tabloda.2. fl K›y› illerimizin iç bölgelerimizdeki illerden daha fazla ya¤›fl almas›n›n nedeni nedir? fl K›fl aylar›n›n so¤uk geçti¤i iller hangileridir? Sizce bunu etkileyen faktörler nelerdir? fl Denizin ›l›t›c› etkisi ile kar ya¤›fl›.7 8.

do¤uya do¤ru gidildikçe artarak devam eder. Yurdumuzun do¤u kesimlerinde bu yükseklik. fl Sizce foto¤raflar.Yeryüzünde Yaflam Bat› Anadolu k›y›lar›m›zdan. yurdumuzun hangi bölgelerine ait olabilir? Tahminlerinizi söyleyiniz. k›fl›n ise kuzeyden gelen so¤uk hava kütlelerinin etkisi alt›na girer. ortalama 2000 metreye ulafl›r. ‹klim tiplerinin da¤›l›fl›ndaki yeryüzü flekillerinin etkisini nas›l aç›klars›n›z? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bilgi Kutusu Türkiye 36o-42o kuzey paraleleri aras›nda ›l›man iklim kufla¤›n›n Ekvator’a yak›n bölümünde bulunmaktad›r. deniz seviyesinden (0) itibaren bafllayan yükselme. fl Türkiye Fiziki haritas› ve sayfa 48’deki tablodan yararlanarak yükseltinin iklim koflullar› üzerinde nas›l bir etkisi oldu¤unu aç›klay›n›z. SINIF 49 . Türkiye’nin bu konumu ›l›man iklim flartlar›n›n etkili olmas›na ve mevsimlerin belirgin olarak görülmesine neden olmufltur. Bulundu¤u konum nedeniyle ülkemizde dört mevsim belirgin olarak yaflan›r. Sayfadaki foto¤raflar ayn› mevsimde ülkemizin farkl› bölgelerine ait görüntülerdir. Yaz›n daha çok güneyden gelen s›cak hava. o anda s›cakl›klar›n kaç derece olabilece¤ini tahmin ediniz. Ülkemizdeki farkl› iklim bölgelerinden görünüm fl Ayn› mevsimde farkl› iklim flartlar›n›n yaflanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Foto¤raflar›n ait oldu¤u yerlerde.

Baba: (Kitapl›kta bulunan büyükçe bir atlas› al›r ve k›z›n›n yan›na gelir. Yazlar s›cak geçer. senin de tahmin etti¤in gibi Karadeniz’in etkisi alt›nda olan yerler. da¤lar›n denize bakan yamaçlar›nda daha fazla görülür. Baba: Evet. k›fl›n ve özellikle ilkbaharda düfler. Söyleyelim 1. ‹ç Anadolu’dan do¤uya do¤ru gidildikçe s›cakl›klarda düflüfl gözlenir. SINIF . Yurdumuzun güney k›y›lar›na paralel uzanan Toroslar da Kuzey Anadolu da¤lar› gibi güneyden gelen nemli rüzgârlar›n iç k›s›mlara geçmesine engel olur. Yurdumuzda ya¤›fl›n bol oldu¤u. bak biraz dikkatli oldu¤unda ipuçlar›n› çok kolay bulabiliyorsun. uzun ve kar ya¤›fll›d›r. Baba: Aferin k›z›m. Karadeniz k›y›lar›nda Karadeniz iklimi görülür. k›y›ya paralel uzanan Kuzey Anadolu da¤lar›n›n yamaçlar›na çarparak yükselir. k›fllar ise ›l›k ve ya¤›fll› geçer. yazlar ise s›cak ve kurak geçer. k›fllar›n ise ›l›k geçti¤i bu alanlarda y›l›n hemen hemen tamam›nda ya¤›fl görülür. Yurdumuzun iç kesimlerinde ve denizden uzakta kalan yerlerde. Yazlar ise serin ve k›sad›r. aylarca karla örtülü kal›r. Yurdumuzun kuzeyinde yer al›n. Bak. Ya¤›fllar daha çok. Bu çal›flma benim için çok faydal› oldu. Do¤uda en çok ya¤›fl da ilkbaharda ve yaz›n düfler. Yükselirken tafl›d›¤› su buhar› yo¤unlafl›r ve ya¤›fl olarak yere iner. Ünite Yurdumuzda görülen iklimleri ve özelliklerini daha iyi kavramak için afla¤›daki diyalo¤u okuyunuz.2. Ülkemizde birbirinden farkl› iklim özelliklerinin görülmesini nedenleri nelerdir? 2. Karadeniz üzerinden gelen nemli ve ›l›k hava kütleleri. Evet. ödevimi haz›rlamamda bana yard›mc› olabilir misin? Baba: Elbette k›z›m. Düflünelim.) Yurdumuzda bafll›ca üç iklim tipi görülür. Ayfle: (Türkiye fiziki haritas›nda Kuzey Anadolu da¤lar›n› göstererek) Babac›¤›m. bu da¤lar gibi yurdumuzun güneyinde de s›rada¤lar var. Akdeniz iklimi. Karadeniz ikliminin görüldü¤ü yerler. Buralarda s›cakl›k. denizlerin etkisi görülmez. k›z›m. Böylece ülkemizin hem kuzeyde hem de güneyinde ya¤›fllar. Yaflad›¤›n›z yer hangi iklim bölgesi içerisindedir? Burada iklimi etkileyen faktörler nelerdir? 50 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Buralarda karasal iklim etkilidir. yerflekillerinin engebeli olma durumu ve yükseklik farklar› nedeniyle bu iklimin görüldü¤ü yerlerde kendi içerisindede farkl›l›klar yaflan›r. ‹kisi aras›nda bir iliflki var sanki. Bu iklimin etkili oldu¤u yerlerde yazlar s›cak ve kurak. Ayfle: Yurdumuzun kuzeyindeki Karadeniz ile iklimin ad›n›n ayn› olmas› dikkatimi çekti. iklimle deniz aras›ndaki iliflkiyi fark etmeye bafllad›n. Ayfle ile Babas› Ayfle: Babac›¤›m. yazlar›n serin. K›fl aylar›n›n ortalama s›cakl›¤› 0 0C dolay›ndad›r. Konumlar›. toprak. yurdumuzun güney ve bat› k›y›lar›nda görülür. babac›¤›m. Ülkemizde etkili olan di¤er bir iklim özelli¤i ise Akdeniz ‹klimidir. Bu iklimde k›fllar so¤uk ve kar ya¤›fll›. Ayfle: Yurdumuzun denizlerden uzak kalan iç ve do¤u kesimlerinde ise iklim k›y›larda daha farkl› olmal›! Baba: Do¤ru tahmin ettin k›z›m. Ayfle: Nas›l yani? Baba: ‹ç Anadolu’da k›fllar. Ayfle: Yurdumuzda etkili olan iklimleri ve özelliklerini araflt›r›yorum. Ayfle: Teflekkür ederim.

buluntulardan ve yap›lan kaz›lardan elde edilen araç ve gereçlerle ulafl›lmaktad›r. tarih öncesi ça¤lar olarak adland›r›l›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Anadolu'daki yerleflme yerlerinin pek ço¤unun ad›n›n Çatalhöyük. Ebru. bol suyunun ve verimli topraklar›n›n bulunmas›. ARAfiTIRINIZ Kapadokya olarak bilinen bölge ve buradaki eski yerleflmeler hakk›nda bilgi ve foto¤raf toplayarak bir sunum haz›rlay›n›z. Varsa özellikleri hakk›nda bilgi toplay›n›z. o dönemlerde beslenme ve giyimlerini nas›l sa¤lam›fl olabilirler? Ebru. Tarih boyunca Asya ve Avrupa k›talar› aras›nda bir köprü görevi görmüfltür. Daha önceki dönemler de. Anadolu tarihi ile ilgili araflt›rma yaparak edindi¤i bilgilerle bir sunum haz›rlad›. Gülhüyük.Yeryüzünde Yaflam Yaflayan Geçmifl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • yerleflme • yüzy›l Bulundu¤unuz yerleflim yerinin ne zaman kuruldu¤unu. Oluflan bu yapay tepelere höyük (hüyük) denilmektedir. Uygun iklim koflullar›na sahip olmas›. Anadolu'da 1000'in üzerinde hüyük oldu¤u bilinmektedir. Bilgi Kutusu Tarih. fl Yak›n çevrenizde benzer özellikte kal›nt›lar olup olmad›¤›n› ö¤reniniz. Bu ça¤lara ait bilgilere. Anadolu. MÖ 3200 y›llar›nda yaz›n›n bulunmas›yla bafllar... fleklinde olmas›n› da flöyle aç›klad›: Tarih boyunca çeflitli nedenlerle y›k›lan yerleflme alanlar›nda. Bozüyük. Geçmifl dönemlerde bu topraklarda çeflitli medeniyetler kurulmufl. 51 . SINIF Tart›flma fl ‹lk Ça¤ yerleflmeleri ile günümüzdeki yerleflmeleri etkileyen faktörler aras›nda benzerlik ve farkl›l›klar var m›d›r? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile tepeler oluflmufltur. fl Tarih öncesi dönemde yaflayan insanlar›n. pek çok kavmin buray› yurt edinmesine neden olmufltur. Eski kaya s›¤›naklar› kaya s›¤›naklar›n› yerleflim yeri olarak seçmelerinin nedenleri neler olabilir? fl Kaya s›¤›naklar›nda yaflayan insanlar. nas›l bir geliflme ve de¤iflme gösterdi¤ini araflt›r›n›z. Anadolu eski medeniyetlerin yerleflim alan› olarak tarihteki yerini alm›flt›r. Bunlardan baz›lar›nda yap›lan kaz›larda farkl› dönemlere ait tafl ve de¤iflik madenler kullan›larak elde edilen araç ve gereçler bulunmufltur. dünyan›n ilk yerleflme alanlar› içinde yer al›r.

1961. ‹lk yerleflme örne¤i olan yap›larda kerpiç. Çatalhöyük. Lan Hodder. ‹lçenin 10 km do¤usunda.2. Ünite Anadoluda ilk yerleflmeler: Çatalhöyük Eski yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan da anlafl›ld›¤› gibi Anadolu'da tarih öncesi dönemlerde pek çok uygarl›¤›n bulundu¤u görülmektedir. Anadolu'daki en eski yerleflim kültürlerini oluflturur. 1958 y›l›nda ortaya ç›kar›lm›flt›r. Bu bölgede kaz› çal›flmas› yapan ‹ngiliz arkeolo¤ Prof. Evlerin aralar›nda sokaklar yoktur ve insanlar evler aras›nda çat›dan çat›ya geçerek dolafl›rlar. Bu uygarl›klardan biri de Çatalhöyük'te kurulmufltur. Evlere damlardan merdivenle girilir. SINIF . Çatalhöyük için "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. Etkinlik 52 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6." demifltir. a¤aç ve kam›fl›n kullan›ld›¤› belirlenmifltir. hiçbirinde kap› olmad›¤› görülür. farkl› büyüklükteki iki tepeden oluflmaktad›r.15. Bilgi Kutusu Çatalhöyük. fl O dönemde insanlar›n. düz daml› ve d›fla tümüyle kapal› oldu¤u görülmektedir. evlerini bu flekilde yapmalar›n›n nedeni sizce ne olabilir? ÖÇK 2." sözünden neler anl›yorsunuz? Yorumlay›n›z. 1963 ve 1965 y›llar›nda burada yap›lan kaz›lar sonucu 13 yap› kal›nt›s› ortaya ç›kar›lm›flt›r. Çatalhöyük. fl ‹ngiliz arkeolo¤un Çatalhöyük için söyledi¤i "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. Konya'n›n Çumra ilçesi s›n›rlar› içerisinde bulunmaktad›r. Evlerin temelden baflÇatalhöyük’te günlük yaflam› gösteren temsilî bir resim layarak kerpiçten yap›ld›¤›. fl Sizce Çatalhöyük’teki ilk yerleflmelerde evler neden kerpiç. a¤aç ve kam›fltan yap›lm›fl olabilir? Yandaki resmi inceleyiniz. O dönemde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Çatalhöyük'teki evlerin yap›l›fl flekilleri incelendi¤inde ço¤unlukla kare planl›.

16. avc›lar.Yeryüzünde Yaflam Günümüzden yaklafl›k 9000 . belirli yerlere yerleflmeye bafllad›lar. s›¤›r gibi hayvanlar› evcillefltirdiler. bu¤day yetifltirmeye. toplay›c›l›k yerine ise tar›ma yöneldiler. buna ba¤l› olarak kerpiç evler yapmaya bafllad›lar. Arpa. ‹lk yerleflmelere ait duvar resimleri (Çatalhöyük) fl Duvar resimlerindeki hayvan figürleri o dönemle ilgili hangi bilgileri vermektedir? fl Geçmiflte zaman içinde insanlar›n yaflam tarz›nda nas›l bir de¤iflim olmufltur? fl Yaflad›¤›n›z yerdeki ev tipleri ile Çatalhöyük’teki ev tiplerini karfl›laflt›rarak benzerlik ve farkl›l›klar› söyleyiniz. geometrik biçimler. Böylece ilk yerleflim birimleri olufltu. ‹lk Ça¤ insanlar›ndan daha farkl› bir yaflama geçtiler. Yap›lan kaz›lar buran›n nüfusunun çok kalabal›k. Çatalhöyük yerleflim alan› Araflt›rmac›lar. manzara resimleri gibi çok çeflitlilik içermektedir. Çamurun güneflte sertleflti¤ini fark ettiler. büyük bir köy oldu¤unu ortaya koymaktad›r. Avc›l›k yerine hayvanc›l›k. Resimlerde bu hayvanlar›n çevrelerini sarm›fl küçük insanlar da yer almaktad›r. Çatalhöyük'ün ileri bir tar›m kültürüne sahip yerleflim yeri oldu¤u sonucuna varm›fllard›r.10 000 y›l öncesinde Çatalhöyük'te insanlar. fl ‹nsanlar›n bir araya gelip toplu yerleflim birimlerinde birlikte yaflamas›n›n nedeni neler olabilir? Çatalhöyük evlerindeki duvar resimleri. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kilin piflirilmesiyle çanak çömlek üretir oldular. At. Bu resimlerdeki temalar da hayvanlar. koyun. SINIF 53 . yap›lar›n duvarlar›n› süslemekteydi. Hayvanlar›n hepsi de büyük ve insanlara zarar verebilecek kadar güçlü (bo¤a. ay› ve yaban domuzu gibi) görünmektedir. ÖÇK 2.

baz› madenleri iflleyerek çeflitli araç-gereç yapt›klar› anlafl›lmaktad›r. Tarihî olaylar belirlenirken ça¤. En yayg›n olarak “Ay” ve “Günefl” y›llar›na dayanan takvim kullan›lm›fl. milattan önce (MÖ) ve milattan sonra (MS) terimleri kullan›lmaktad›r. Örne¤in tarih öncesi ça¤larda yap›lan ilk araçlar. ifl imkan›. Günümüzde ise do¤al ‹lk yerleflimlere ait kal›nt›lar faktörlerin yan› s›ra ekonomik faaliyetler ve kültürel faktörler yerleflme alanlar›n› belirlemektedir. sonraki ça¤larda daha da gelifltirilerek kullan›lm›flt›r. devir olarak adland›r›l›r. dönem. Ünite fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi ilk yerleflmelerde insanlar›n. zaman ölçüsü olarak çeflitli takvimler kullanm›fllard›r. sa¤l›k hizmeti. Tarih öncesi dönemlerde yerleflmeler do¤al faktörlerin etkisi alt›ndayd›. ulafl›m kolayl›¤›. kendine özgü bir özellik tafl›yan zaman parças›. SINIF . Günümüz insanlar›. Turizm. ‹sa’n›n do¤umu ) 375 Kavimler Göçü’nün bafllamas› ORTA ÇA⁄ MS 1453 ‹stanbul’un fethi 1789 Frans›z ‹htilali YEN‹ ÇA⁄ YAKIN ÇA⁄ Bilgi Kutusu Tarihte meydana gelen olaylar› iyi anlamak için onlar›n s›ras›n› bilmemiz gerekir. Daha sonra Erzurum ve Sivas kongrelerini toplad›. tarih ça¤lar›n› inceleyiniz. tarihin ak›fl› içinde. Zaman s›ralamas›na bir baflka örnek verelim: “Atatürk. fl Konu anlat›m›ndan hareketle tarih öncesinden günümüze yerleflmeyi etkileyen faktörlerin neler oldu¤unu belirleyiniz. baflka bir olay›n sebebini oluflturur. Çünkü sona eren bir olay. sosyal faaliyet ve e¤itim imkân› fazla olan yerleri yerleflim alan› olarak tercih etmektedir. Ard›ndan TBMM'nin kurulmas›n› sa¤lad›. Tarih fieridi ‹LK ÇA⁄ MÖ 3200 Yaz›n›n bulunmas› 0 Milat ( Hz. yüzy›l.” Bu önemli geliflmeleri zaman s›ralamas›na koyarak anlat›r›z. Süreç içinde etkili olan faktörlerin neden de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. Afla¤›daki tarih fleridi üzerinde. Hz.2. Edindikleri bu becerinin ekonomik ve sosyal yaflant›lar›na katk›s› olmufl mudur? ‹lk uygarl›klar›n oluflmas›na etkisi olabilir mi? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. ‹sa’n›n do¤du¤u y›l milatta bafllang›ç olarak kabul edilir. bunlar günümüzde de kullan›lmaktad›r. Yüzy›l ise yüz y›ll›k süre için kullan›l›r. 54 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ça¤. Binlerce y›l boyunca takvim sistemlerini gelifltirerek günümüze kadar ulaflt›rm›fllard›r. sanayi ve ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerler önemli yerleflim birimleridir. Günümüzde yerleflmeler ‹nsanlar. önce Samsun'a geldi.

Yetkileri “Pankufl” ad› verilen bir meclis taraf›ndan s›n›rland›r›lm›flt›. yaya ve atl›-arabal› askerlerden oluflurdu. fiimdi Anadolu da kurulmufl olan medeniyetlerin hangileri oldu¤unu Ebru’nun anlat›m›ndan yararlanarak birlikte ö¤renelim. Hitit Uygarl›¤› Geçen yaz. Burada Hititler hakk›nda bilgiler edindim: ‹lk Ça¤da Anadolu'da ilk devleti kurmufl olan toplum Hititlerdir. ilk kez bu dönemde. Heykel ve kabartma sanat› alan›nda da geliflmifllerdi. Önce Çorum ili s›n›rlar› içinde bulunan Bo¤azköy’e gittik. geçmiflte önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i bir bölge olmas›nda etkili olmufltur. M›s›r. Hititlerde gerçeklefltirilmifltir. balta gibi silahlar kullan›l›rd›. Hititlerde devlet yönetiminde halk. m›zrak. Eski ça¤larda Anadolu. kalkan. Mezopotamya'dan ald›klar› çivi yaz›s› ile daha çok tafl tabletler üzerine yazd›klar› resim yaz›s›n› (hiyeroglif) kullan›rlard›. Çok tanr›l› bir inanca sahip olan Hititler.Yeryüzünde Yaflam Anadolu ve Mezopotamya Uygarl›klar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • uygarl›k • yerleflme ‹lk ça¤lardaki yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan o dönemdeki insanlar›n yaflamlar› ile ilgili hangi bilgilere ulafl›labiliriz? Hititler Döneminden kalma eserler fl Yukar›daki foto¤raflarda neler görüyorsunuz? Sizce bunlar hangi amaçla yap›lm›fl olabilir? Anadolu’nun cografi konumu. Anadolu’daki uygarl›klar›n birbirleriyle ve komflular›yla etkileflimi buradaki medeniyetlerin geliflmesini h›zland›rm›flt›r. Hititler. Ancak kral›n yetkileri. Hattuflafl (Bo¤azköy)'› baflkent yap›p bir devlet kuran Hititler. çeflitli kültürlerin yafland›¤› bir bölgeymifl. temizli¤e büyük önem verir. Dünyan›n ilk yaz›l› antlaflmas› olan Kadefl Bar›fl Antlaflmas›. Bu tur sayesinde. Ba¤c›l›k. birtak›m s›n›flara ayr›lm›flt›r. Anadolu'da sulamal› tar›m. Ancak bu s›n›flar aras›nda fazla bir ayr›cal›k yoktu. MÖ 1450 y›llar›nda büyük bir imparatorluk hâHititlere ait bir duvar resmi line geldiler. Ülke yönetiminde kraliçe. ailemle Anadolu turuna ç›km›flt›k. Çevresindeki Mezopotamya. Eli silah tutan herkes asker say›l›rd›. MÖ 2000 bafllar›nda Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya gelerek K›z›l›rmak çevresindeki topraklara yerleflmifller. Roma ve Yunan kültürlerinden karfl›l›kl› olarak etkilenmifltir. Anadolu’da ilk ça¤larda kurulan uygarl›klarla ilgili pekçok bilgiye ulaflt›m. ibadet için tap›na¤a gitmeden önce y›kan›r ve temiz giysiler giyerlerdi. Hititlerde ordu. tah›l tar›m› ve hayvanc›l›k önemli ekonomik faaliyetlerdendi. Hititlerle M›s›rl›lar aras›nda imzalanm›flt›r (MÖ 1280). Savafllarda ok. kraldan sonra en yetkili kifli say›l›rd›. sonsuz ve s›n›rs›z de¤ildi. Hititlerde devlet yönetiminde baflta kral bulunurdu. Hitit uygarl›¤›nda tar›ma önem verilmifltir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 55 . yay. Hititler. ‹ran.

odalar.2. Frigyal›lar. Buradaki evlerin kap›lar› oymalarla. vazolar ve seramik çanaklar bunun en güzel örne¤ini oluflturmaktad›r. Tap›naklar›n›n ve mezarlar›n›n üzerini de geometrik süsler ve hayvan flekilleriyle süsleyip donatm›fllard›r. Frigya halk›n›n büyük ço¤unlu¤u çiftçilikle u¤rafl›yordu. krallar›na Midas unvan›n› verirlerdi. Benzerlik ve farkl›l›klar›n› söyleyiniz. ÖÇK 2. Frigler. dünyadaki her fleyin sahibi oldu¤una inan›lan bereket tanr›ças›yd›. Eskiflehir’e do¤ru yola koyulduk. Frigler. Kayalar› oyarak sütunlar. Etkinlik Midas An›t› (Yaz›l›kaya-Eskiflehir) 56 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Frigler maden ve tafl iflçili¤inde neden gelimifl olabilirler? fl Hititler ve Friglerin sosyal ve ekonomik yap›lar›n› benzerlikleri yönünden karfl›laflt›r›n›z. Friglerin tafl iflçili¤inde ne kadar usta olduklar›n› ve ileri gittiklerini gösteren aç›k bir örnektir. surlarla çevrili ve büyük bir kap›s› olan flehirdir. Kibele. MÖ 800 y›llar›nda Orta Anadolu'da güçlü bir devlet kurmufllard›r.17. SINIF . tunçtan yap›lm›fl çengelli i¤neler. Kibele ad›ndaki ana tanr›çaya büyük sayg› gösterirlerdi. Madenlerden yapt›klar› eflyalar› baflka ülkelere sat›yorlard›. Eskiflehir'deki Yaz›l›kaya. Hayvanc›l›k ve tar›m›n korunmas›na yönelik kanunlar koymufllard›. Ünite fl Hititlerdeki yönetim anlay›fl›n› günümüzdeki ile karfl›laflt›r›n›z. Bugün Ankara yak›nlar›ndaki Gordion'da bulunan. koridorlar yapm›fllard›r. Frig Uygarl›¤› Bo¤azköy’den sonra. Friglerin ekonomisi tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal›yd›. Frigler. özellikle maden iflçili¤inde ilerlemifllerdi. d›fl yüzleri ise kabartma süslemeli levhalarla kaplanm›flt›r. Çengelli i¤ne Seramik çanak Tunçtan yap›lm›fl kadehler vazolar Gordion. Frigler. kadehler. Friglerin baflkenti olan Gordion (Yass›höyük)’a geldik. kaya oymac›l›¤›nda da çok geliflmifllerdi.

Bat› Anadolu'da Gediz ve Büyük Menderes ›rmaklar› aras›nda kalan bölgeye Lidya denilmekteydi. Krall›kla yönetilen ülkede asiller. fl Sizce para icat edilmeden önce. 50 binin üzerinde izleyiciyi alabilecek kapasiteye sahiptir. sanat ve bilim alan›nda önemli geliflmelere neden olmufltur. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Efes bir zamanlar deniz k›y›s›nda bulunuyormufl. Ancak bugün Menderes ›rmaklar›n›n denizi doldurmas› ile k›y›dan 12 km kadar içeride kalm›flt›r. Efes'teki Artemis Tap›na¤› dünyan›n en güzel eserlerinden say›lan görkemli bir yap›d›r. mimaride büyük eserler ortaya koymufllar. bugün bile görenleri hay2. ticareti gelifltirmeye çal›flm›fl bu sayede zenginliflmifllerdi. Diyojen. geometri. alt›n para Lidyal›lar Sardes’ten bafll›yarak Mezopotamya’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu yapm›fllard›r. zamanla yerli halkla kaynaflarak flehir devletler kurdular. Bu bölgede MÖ 687 y›l›nda baflkenti Sardes (Sard) olan. matematik.18. fiehir devletlerinin önemi.kultur. söz Lidyal›lara ait ilk sahibi idi. Efes Antik Tiyatrosu ‹yonlar. Bu tiyatro. Krallar. astronomi ve co¤rafya gibi pozitif bilimlerde önemli geliflmeler kaydetmifllerdir. Etkinlik ran b›rakan büyük bir tiyatro vard›r. Ticaretin geliflmesi sonucu birçok kültür ile iliflki kurdular. Ticaretle yo¤un bir flekilde u¤raflan Lidyal›lar. ÖÇK 2.Yeryüzünde Yaflam Lidya Uygarl›¤› Turumuzun bu dura¤›nda Bat› Anadolu’daki tarihî Sard (Sardes) kenti vard›. ‹yon flehir devletleri aras›nda en bilinenleri ‹zmir Milet ve Efes'tir. MÖ 1000 y›llar›nda Yunanistan'dan Bat› Anadolu'ya geçen ‹yonlar. denize s›n›r› olmamas›na ra¤men karadaki ticaretin yan›nda deniz yoluyla denizafl›r› ülkelerlede ticari iliflkiler kurmufllard›r.gov. ve Efes flehrinde. özgür düflünce ve bilimin ilk kez burada do¤mufl olmas›d›r. Ekonominin geliflmesi ve demokrasinin varl›¤›. Bu nedenle dünyada ça¤dafl ekonominin temelini Lidyal›lar atm›flt›r. Babam›n “Sard denince ilk akl›na gelen para” demesi dikkatimi çekmiflti.19. insanlar nas›l ticaret yap›yorlard›? fl Paran›n kullan›lmas› sizce o dönemde ticareti nas›l etkilemifl olabilir? ‹yon Uygarl›¤› Sard kentinden güneye do¤ru turumuza devam etti¤imizde ‹zmir yak›n›nda yer alan Efes’e geldik.tr internet sitesine girerek Anadolu’da yaflayan uygarl›klara ait bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz. fl ‹yonlar›n bilim ve sanatta geliflmesinin nedenleri neler olabilir? ARAfiTIRINIZ www. fikir. SINIF 57 . gerçek anlamda ilk paray› icat etmifl ve kullanm›fllard›r. ‹lk Ça¤da. Kral Yolu üzerinde yap›lan ticaret sayesinde do¤u ile bat› aras›nda kültürel etkileflim h›zlanm›flt›r. tüccarlar ve büyük toprak sahipleri. Lidyal› tüccarlar. güçlü bir Lidya Devleti kurulmufltur. Tales Anaksimenes gibi bilim adamlar›n›n çal›flmalar› ile özellikle felsefe.

Ancak bu bölge gezi program›m›zda belirledi¤imiz güzergah üzerinde olmad›¤›ndan Urartularla ilgili bilgilere ‹nternet üzerinden ulaflt›m. özellikle baflkentleri olan Tuflpa (Van) kenti ile Mezopotamya bölgesini görmek istiyordum. Ünite Urartu Uygarl›¤› Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu’da devlet kuran Urartular›n yaflad›¤› yerleri. Urartulara ait bir kale (Van) Urartular›n. Urartular. hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ova ve akarsu boylar›nda tar›m yapm›fllar. Devlet. süslü atlar›n koflum tak›mlar›d›r. yüzy›llarda en parlak dönemini yaflam›fl ve krall›kla yönetilmifl.20. Elde edilen buluntular içerisinde tunçtan yap›lm›fl. SINIF . Bunun yan›nda günlük hayatta. 2.2. bunun için birçok sulama kanal› ve gölet infla etmifllerdir. Urartular. Bu disklerin en s›k kullan›ld›¤› yerler. Hititlerinkine benzer resim yaz›lar› da kullanm›fllard›r. eyaletlere ayr›lm›fl ve her eyaletin bafl›nda bir vali görev yap›yormufl. Bu dönemde Do¤u Anadolu'da kayalar oyulmufl. saraylar. MÖ 8-7. Etkinlik 58 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. savafl tanr›s› Haldi idi. tap›naklar. Urartular. su tesisleri yap›lm›flt›r.21. Bu dilde. Bu tanr›lar›n içinde en önemlisi. muhteflem kaleler. Haldi'nin kutsal say›lan arabas›yla ordular›n önünden gitti¤ine inan›l›rd›. çok tanr›l› bir inan›fllar› vard›.22. özellikle mimarl›kta çok ileri bir düzeye ulaflm›fllard›r. köklere ekler getirilerek sözcükler türetilirmifl. fl Urartular sulama kanallar› ve göletler yapmas› yaflad›klar› bölgenin hangi özelli¤ini ÖÇK Urartulardan kalma bir disk 2. yans›tmaktad›r? ve 2. Urartular Türkçeye çok benzer bir dil ve çivi yaz›s› kullanm›fllar. çeflitli amaçlara hizmet eden küçük diskler de bulunmaktad›r.

Dicle ve F›rat ›rmaklar›n›n aras›nda. Dicle ve F›rat ›rmaklar› taraf›ndan sulanan bereketli topraklarda geçmiflte çeflitli devletler kurulmufltu. Asurlular›n MÖ 19001700 y›llar› aras›nda Anadolu’da pek çok pazar yeri kurdu¤u bilinir. Mezopotamya’da siyasi birlik kurmay› baflarm›fl. Asurlulara ait duvar kabartmas› Sümerler zaman ölçmeyi ö¤renmifller. “Hammurabi Kanunlar›” ile kanun yap›c› olarak ün salm›flt›r. çivi yaz›s› kullan›yordu. En büyük kral› Hammurabi’dir. Uruk. etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Babil ve Asurlularda ise yönetimin bafl›nda. Sümerlerde siteler. Mezopotamya’da yarat›lan tarihin en eski ve en iyi korunmufl yaz›l› kanunlar›ndand›r. Astronomideki n›nda gerçeklefltirilen bulufllar. dakikay› da 60 saniyeye bölmüfllerdir. Sümerler. o dönemin en ünlü destan›d›r. MÖ 3500 bafllar›nda kurulan Ur. haftay› 7 güne. Babilliler ve Asurlulard›r. Hammurabi. ayn› zamanda en yüksek rahip görevine de sahip olan kral bulunurdu. Bu kanunlar. Babilliler. Tarihte ilk kez çivi yaz›s›n› kullanarak insanl›¤a ve bilimin geliflmesine büyük bir hizmette bulunmfllard›r.Yeryüzünde Yaflam Mezopotamya Uygarl›klar› Ebru. kuzeyde Toroslardan. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hammurabi Kanunlar›. ‹nternet üzerinden Mezopotamya ile ilgili flu bilgilere ulaflt›: Mezopotamya. Mezopotamya devletleri. güneyde Basra Körfezi’ne kadar uzanan bölgedir. Lagafl ve Eridu gibi siteler (kentler) bu devletlerden baz›lar›d›r. Bu kentler aras›nda ekonomik ve siyasal nedenlerle s›ks›k savafllar yap›lm›flt›r. Mezopotamya. Asurlular MÖ 612 y›l›nda y›k›lm›flt›r. Bunlar›n en önemlileri Sümerler. MÖ 2000 y›llar›nda y›k›lm›fllard›r. Geceyle gündüzü Tart›flma on ikifler saate. da ilk flehir devletlerini kurmufllard›r. daha sonraki yaflam› nas›l ilk temeli Mezopotamyal›lar atm›flt›r. rahip krallarca yönetilirdi. kanallar ve barajlar yapt›lar ve sulamaya dayal› bir tar›m gelifltirdiler. y›l› ise fl Anadolu ve Mezopotamya’da bilim ve sanat ala12 aya ay›rm›fllard›r. bir saati 60 dakikaya. SINIF 59 . Babil’in Asma Bahçelerinin temsilî resmi Asurlular. zaptetti¤i flehirlere iyi yetiflmifl valiler göndererek iyi bir yönetici oldu¤unu göstermifltir. G›lgam›fl Destan›. daha çok tüccar bir kavim görünümündedir. yerlefltikleri yerlere sulama sistemi. MÖ 2000 y›l›nda Mezopotamya’da çok büyük ve çok teflkilatl› bir devlet kurdular. Sümerler. Mezopotamya dinleri çok tanr›l› bir inanca sahipti. Bu tanr›lar için irili ufakl› tap›naklar yap›lm›flt›. Anadolu uygarl›klar› ile yak›ndan iliflkisi olan Mezopotamya uygarl›¤› hakk›nda da araflt›rma yapmak istedi. bütün çevre ülkeleri üzerinde etkili olmufltur. Anadolu’ya çivi yaz›s›n› getirenler Asurlu tüccarlar olmufltur.

K›ta ve okyanuslar›n adlar›n› flema hâlinde gösteriniz. geçimini nas›l sa¤l›yorlard›? 8. Tarih öncesi ça¤larda insanlar. Mezopotamya bölgesi neden ilk yerleflim yerlerinden biri olarak seçilmifltir? 60 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 6. Fiziki haritalardan neler ö¤renebiliriz? 3. Ünite Yukar›daki haritada görüldü¤ü gibi üç taraf› denizlerle çevrili olan Anadolu topraklar› da ve Mezopotamyada tarih boyunca Hitit. Lidya. SINIF . Türkiye'nin Dünya üzerindeki yerinin önemini belirtiniz. ‹yon ve Urartular gibi pek çok uygarl›¤›n kesiflti¤i bir yerde bulunmaktad›r. Ölçme ve De¤erlendirme A. Anadolu da kurulan uygarl›klar›n birbirinden etkilenmesinin nedenleri neler olabilir? 9. 1. fl Mezopotamya uygarl›klar›n›n yafland›¤› yerlerin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. Frig.2. Yurdumuzun k›y› bölgelerinde ya¤›fl›n iç kesimlere göre daha fazla olmas›n›n nedenleri nedir? 7. 4. Dünya'n›n bütününü ayn› büyüklükte bir düzlem üzerine çizmek mümkün mü? Neden? 2. fl Yukar›daki harita üzerinde Anadoluda kurulan ilk uygarl›klar›n yerlerini inceleyiniz. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. fl Buralar›n co¤rafi özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Anadolu da farkl› dönemlerde pek çok uygarl›klar›n kurulmas›n›n nedenlerini aç›klay›n›z.

.. Asya......... So¤uk iklim D. ‹nsanlar›n yerleflik hayata geçmesi D.. höyük tan›m› ile ilgilidir? A. Ekvator C.... Dünya üzerine çizilebilecek en büyük daire . Akdeniz iklimi C.. . Ülkemizde k›y› bölgesinden iç kesimlere do¤ru gidildikçe ... ad› verilir..... denir. Paray› icat eden kavim.. Il›man iklim 5... So¤uk iklim B.... Yaflad›¤›n›z yeri daha ayr›nt›l› görebilmeniz için afla¤›daki ölçeklerden hangisi ile çizilen haritay› kullanmam›z gerekir? A. Urartular Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. yaz›n›n. d›r.. Tarih.... Afrika B. Avustralya C........ Yükseklik B. ölçek 1. ‹yonlar D... ile ... Frigler B........ 1/1.... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile oluflan tepeler C.. SINIF 61 .000 2... 7...000 D.... Lidyal›lar C. Da¤lar›n uzan›fl› C.... Eskimo. Karasal iklim 7.... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. afla¤›daki iklim türlerinden hangisinin etkisindedir? A...... Afla¤›daki kavramlardan hangileri bir yerin konumunu belirlemede kullan›lmaz? A.... ya¤›fl... Afla¤›dakilerden hangisi.... Eksen B. 5. Urartular 9. Antarktika 3.000.... Paraleller D... Denizlerin etkisi 6........... Kayalar›n oyularak bar›nak yap›lmas› B. Amerika D. olarak adland›r›l›r.. 4..... 2.... s›cakl›k.. Türkiye'de görülen iklim üzerinde etkili de¤ildir? A........ Türkiye... k›talar› aras›nda yer al›r.. 1/500. Paray› bulan ilk uygarl›k ... Afla¤›daki devletlerden hangisi Anadolu'da ‹lk Ça¤da kurulan devletlerden biri de¤ildir? A.. 1/100.. ‹yonlar D.. Meridyenler 4...... 6.. S›cak iklim D. . Afla¤›dakilerden hangisi ülkemize en uzak olan k›tad›r? A. Haritas› yap›lacak yerin belirli bir oranda küçültülmesine .. Türkiye. Sümerler B. Kutuplarda yaflayan yerli halka ......000 B... C... Kutup iklimi C.... Lidya.. Amerika..... azal›r. Göllerin derinli¤i D. Afla¤›dakilerden hangisi.Yeryüzünde Yaflam B.. 1/50.... ‹nsanlar›n av ve toplay›c›l›k yapmas› 8.000 C... Ekvator....... Hititler C. Karadeniz iklimi B.... 1. afla¤›dakilerden hangisidir? A.... Yurdumuzun iç kesimlerinde etkili olan iklim afla¤›dakilerden hangisidir? A...... Avrupa. 3.... Thales (Tales).. bulunmas›yla bafllar.. avc›l›k...

ÜN‹TE ‹pek Yolu’nda Türkler Atalar›m› Tan›yorum Bozk›rda Yaflam Kutsal Görev ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› ‹lk Türk-‹slam Devletleri Yaflayan De¤erlerimiz Sanata Vurulan Türk Mührü 62 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .3.

6. Tarihte ‹pek Yolu olarak bilinen güzergaha neden bu ismin verildi¤ini araflt›r›n›z. 4. 9. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹slam toplumu ile Türkler aras›ndaki ilk iliflkiler nas›l bafllam›flt›r. Bir devletin ba¤›ms›zl›¤›n›n korunmas›nda ordunun rolü sizce neler olabilir? Aç›klay›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 7. 2. SINIF 63 . Karahanl›lar. Bu bölgelerde günümüzde hangi devletlerin bulundu¤unu ö¤reniniz. 8. Gazneliler ve Büyük Selçuklular›n kurulduklar› bölgeleri harita üzerinde inceleyiniz. 10. Türklerin Müslüman olmalar›ndan sonra sanat anlay›fllar›nda meydana gelen de¤ifliklikleri araflt›r›n›z. Dinlerin toplum yaflam›nda ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu araflt›r›n›z. 5. Destanlar›n toplumlar›n hangi özellikleri hakk›nda bilgi verdiklerini araflt›r›n›z. Kültürlerin gelecek nesillere aktar›lmas›nda gelenek ve göreneklerin etkilerini araflt›r›n›z. 3. Sizin çevrenizde hangi günlerde kutlamalar yap›l›yor? Sizce bu törenler neden yap›l›yor? Düflüncelerinizi not ediniz. Araflt›r›n›z. Dünya iklim haritas›ndan yararlanarak Orta Asya’n›n ikliminin burada kurulmufl olan Türk devletlerinin yaflant›s›na etkileri hakk›nda düflüncelerinizi aç›klay›n›z.

Kocad›m. Mete Han'›n ölümünden sonra Hunlar bir süre daha Asya'daki varl›klar›n› devam ettirdiler. bol bol avland›ktan sonra. Düflte gördüklerini O¤uz Han'a anlatt›: "Ey Hakan’›m. yay sizin olsun!" Gök Han. Ay Han ve Y›ld›z Han. Çok savafllar gördüm. Ad› "Ulu¤ Türk" idi. bol bol avland›ktan sonra. Büyük Tarih Ansiklopedisi 2. dedi. Türklerin sald›r›lar› karfl›s›nda Çinliler ünlü Çin Seddi'ni yapt›lar. O¤uz Han. dedi. Hunlar›n bilinen ilk hükümdar› Tuman (Teoman)'d›r. yurdunu o¤ullar›na pay etti. Oklar› ald›lar. O¤uz ve Attila haz›rlad›klar› ödevlerini arkadafllar›na anlatmaya bafllad›lar. Ya¤›lar›m› (düflmanlar›m›) a¤latt›m. özellikle Çinlilerle mücadele ettiler. Bu nedenle "Böl ve Yönet" uygulamas›yla Büyük Hun Devleti'ni y›kmay› baflard›lar. Yay› üç parça etti. bu oklar sizin olsun!" O¤uz Han. Dostlar›m› güldürdüm. ‹lk olarak söz hakk›n› O¤uz ald›: – Arkadafllar! Ben size Orta Asya’da kurulmufl ilk Türk devletlerinden biri olan Büyük Hun Devleti'ni anlataca¤›m. hay›rl› olsun! Gök Tanr›. Gücümü yitirdim. Teoman'dan sonra yerine büyük o¤lu Mete Han geçti (MÖ Çin Seddi 209). Herkese dan›fl›ld›. Ay ve Y›ld›z. Türk beyleri ile evlenen Çin prensesleri. Gök. siz bat›ya gidin!" Bunun üzerine O¤uz Han'›n üç o¤lu do¤uya. Yurdumuzun üzerinde bilgelik ve bahtiyarl›kla yaflay›n. Yay› ald›lar. Anlay›fll› ve do¤ru bir adamd›. Devlet merkezi Ötüken olan Hunlar. Bilgeli¤ini övdü. Ulu¤ Türk. Gök Tanr›'ya borcumu eda ettim. O¤uz Han sevindi. Dedi ki "Ey o¤ullar›m! Gönlüm av diliyor. bundan sonra Ulu Kurultay'› toplad›. Gök Tanr›'n›n buyru¤undan ç›kmay›n. Çinliler. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. 516-517’den k›salt›larak al›nm›flt›r. "Ey büyük kardefller. fl Destana göre Hunlardaki devlet yönetimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 64 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. • kültürel as • Ortak Mir y ta ul • Kur Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinden biri Büyük Hun Devleti'dir. Da¤ Han ve Deniz Han. Çok ok att›m. Halk› da ça¤›rd›. Ata bindim. üç gümüfl ok buldular. günlerden bir gün. Mete Han güçlü bir ordu kurup Asya'daki K›rg›zlar d›fl›ndaki bütün Türk boylar›n› Hun yönetimi alt›nda toplad› ve Çinlilerle savaflt›. beyleri birbirlerine düflürdülerdir. Ulu¤ Türk'ün sözlerini çok be¤endi. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. Esen kal›n!" Sonra gök gözlerini kapatt›. Ünite Atalar›m› Tan›yorum ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM öge • devlet • vatan • kut • ça¤ Türklere ait destanlardan hangilerini biliyorsunuz? Sizce konusu en ilginç olan› hangisi? Sosyal bilgiler dersi için 6-A s›n›f›nda grup çal›flmas› yapan Aykut. yolda bir alt›n yay buldular. O¤ullar›n› toplad›. O⁄UZ KA⁄AN DESTANI O¤uz Ka¤an'›n yan›nda. Sizlere de yurdumu veriyorum.3. Ö¤üdünü dinledi. Ulu¤ Türk. düflümde gördüklerimi yerine getirsin! Diledi¤i yeri sana versin!” O¤uz Han. dedi. ak sakall›. boz saçl› çok bilge bir kifli vard›. bize Türk sald›r›lar›n›n çok fazla oldu¤unu göstermektedir. Alt›n yay. Y›lmaz Öztuna. O¤uz Han sevindi. çok yaflad›m. Gök Tanr›'n›n sana verdikleri. üç o¤lu da bat›ya gitti. yolda. Orta Asya’daki Türk topluluklar›n›n yaflam tarz›n› konu alan afla¤›daki destan› okuyarak ilgili soruyu cevaplay›n›z. Üç gümüfl ok da kuzeye do¤ru gidiyordu. K›l›ç sallad›m. Gün. gün do¤usundan gün bat›s›na dek uzan›yordu. siz do¤uya var›n. s. SINIF . Da¤ ve Deniz. Oklar› onlara pay edip "Ey küçük kardefller. Gün Han. Türkleri savafl yoluyla yenemeyeceklerini anlam›fllard›. Dedi ki "Ey o¤ullar. düflünde bir alt›n yay ve üç gümüfl ok gördü. Çin Seddi'nin 2200 km uzunlu¤unda olmas›. uykudan uyand›.

bat›da Hazar Denizi. Etkinlik "Muncuk'un o¤lu Attila. Bilgi Kutusu ÖTÜKEN Bugün Mo¤olistan'da yer alan Ötüken. Türk milleti için refah ve mutluluk iflareti kabul edilmekte idi. Avrupa Hun Devleti bir süre sonra y›k›ld› (476). diye korkarlar iken onlara af ile muamele etti. s. Ural Da¤lar›ndan Tuna Nehri'ne kadar uzanan Orta ve Do¤u Avrupa topraklar›nda kuruldu. Attila önce Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u.. Avrupa Hun Devleti Avrupa Hun Devleti. Düflmanlar›n›n sald›r›s› neticesinde de¤il. burada Avrupa Hun Devleti (Bat› Hun Devleti)'ni kurdu. Kuzey Hun Devleti’ne Çinlilerle ifl birli¤i yapan Sienpiler.. Hunlar›n bir bölümü.. Ötüken'de oturmak.. Bunlar. milletinin gö¤sü üzerinde en küçük bir ac› duymadan öldü.. Balamir komutas›nda Hazar Denizi'nin kuzeyinden bat›ya do¤ru ilerlemeye bafllad›lar. kuzeyde ise Sibirya ovalar› ile çevrili bir bölge oldu¤unu biliyor muydunuz? Kavimler Göçü Büyük Hun Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra Hunlar da¤›ld›.. Kavimler Göçü sonunda. do¤uda Kingan Da¤lar›.” Dr. Nuri Yaz›c›. Hunlar›n bask›s›na dayanamayan Avrupa'daki kavimler birbirine bask› yaparak yer de¤ifltirdi. Orhun Irma¤› ile Selenga Irma¤›'n›n Tamir kolu aras›ndad›r. Avrupa'n›n siyasi haritas›n›n de¤iflmesine neden olan ve toplumlar› etkileyen bu olaya tarihte Kavimler Göçü denir (375). Kuzey ve Güney Hunlar olarak MS 48 y›l›nda ikiye ayr›ld›... güneyde Hindikufl Da¤lar›. Daha sonra Bat› Roma y›k›ld› (476).) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Got tarihçesi Jordenes Atilla ile ilgili flunlar› yazm›flt›r: ÖÇK 3. Her iki Roma ‹mparatorlu¤u’nun birçok flehrini istila ederek korkuttu. • Kavimler Göçü ile ‹lk Ça¤ sona erdi. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. En kahraman milletin efendisi.1. Bir süre sonra buradaki Hunlar. bakiyeyi (kalanlar›) de ya¤ma edecek. Il›man iklimli. (375) • Bu göçlerin sonunda Tuna Nehri boylar›na kadar gelen Hunlar. Biliyor muydunuz? Büyük Hun Devleti Türklerin ilk ana yurdu olan Orta Asya'n›n. Devletin en ünlü hükümdar› Attila'd›r. Balkafl Gölü ile Aral Gölü aras›ndaki topraklarda yaflamaya devam etti..‹pek Yolu’nda Türkler Hun Devleti..161 (K›salt›larak düzenlenmifltir. • Roma ‹mparatorlu¤u Bat› ve Do¤u Roma olmak üzere ikiye ayr›ld›. SINIF 65 . bol bitkili ve ormanl›k bölge olarak bilinen Ötüken'de bugün baz› kal›nt›lar yer almaktad›r. adamlar›n›n suikastleriyle de¤il. Güney Hun Devleti’ne ise Çinliler son verdi. daha sonra ise Bat› Roma ‹mparatorlu¤u üzerine seferler yapt›.

dediler. O zaman bir demirci dedi ki "Bu da¤da demir madeni var. güzel yurtlar varm›fl. Dokuz O¤uz Han'›n daha az çocu¤u do¤du. ikisi de kad›nlar› ile beraber atlara atlay›p kaçt›lar. s. Küçükler kul yap›ld›. fl fl fl fl Yukar›da bir bölümü verilen Ergenekon Destan› hangi Türk devleti ile ilgili olabilir? Destanda söz edilen Demircinin önerisi ne olabilir? Türkler. Kay› ile Dokuz O¤uz. Düflman gelince vuruflma da bafllad›. Ergenekon d›fl›nda her kim bize dost olursa onunla görüflelim. 66 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Gafil avlanan Türkler. Çare bulmak için kurultay topland›. Amaçlar› öç almakt›. "Bunlar›n vuruflma gücü bitti. öküz ve koyun buldular." dediler. ‹l Han'›n. Burada düflmandan kaç›p gelen birçok deve. "Kay›" ad›n› tafl›yan bu o¤ul. bask›na u¤ram›fl gibi. Bu iki han›n çocuklar›. Bizim yurdumuz da eskiden o yerlerde imifl. bir tanesi d›fl›nda. Dört yüz y›l sonra kendileri ve sürüleri o kadar fazlalaflt› ki Ergenekon'a s›¤maz oldular. Bu yenilgiden sonra yabanc› kavimlerin hanlar› ve beyleri av yerinde toplan›p konufltular "Türklere hile yapmazsak sonunda iflimiz yaman olur. Ergenekon d›fl›nda genifl ülkeler. Bir tek ev kurtulamad›. Düflman.. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. Çocuklar› çoktu. gere¤i odur ki da¤lar›n içinde insan yolu düflmez bir yer izleyip otural›m. arkalar›na düfltüler. Ünite Afla¤›da verilen destan› okuyarak “Türklerin ba¤›ms›z yaflama” özelli¤i ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. Hepsi teker teker öldürüldü. Tan a¤ar›nca. Çad›rlar› al›nd›. Ergenekon Destan› Türk illerinde Türklere bafl e¤meyen bir yer yoktu. Sonunda Köktürkler. zamanla Ergenekon'da çocuklar› ço¤ald›. Y›lmaz Öztuna. Göçüp Ergenekon'dan ç›kal›m. Bunu k›skanan yabanc› kavimler birleflerek Türklerin üzerine yürüdü. Türkleri görünce birden döndü. Türklerin bafl›nda. yenik düfltü. "Dokuz O¤uz" ad›nda bir de ye¤eni vard›. Türk yurduna geldiler. Ergenekon'dan ç›kmak için yol arad›lar fakat bulamad›lar.” dediler. ‹l Han vard›. "Dört taraftaki illerin hepsi bize düflman. Büyüklerin hepsi k›l›çtan geçirildi. O gün vurufluldu. üstün geldi. çad›rlar›n› ve sürülerini bir yere toplad›lar. Türkler. Ergenekon'da kald›lar ve ço¤ald›kça ço¤ald›lar. Dediler ki "Atalar›m›zdan iflittik. kaç›yorlar!" deyip. bulunduklar› yerden nas›l ç›km›fl olabilirler? Ergenekon adl› yeri resimlemek isteseniz nas›l resmederdiniz? Defterinize çiziniz. at. SINIF . Türkler. hepsi öldü. Fakat on gün geçmeden bir gece. düflmana esir düflmüfllerdi. o y›l evlenmiflti.3. Ergenekon ad› verilen yere yerlefltiler. Sürülerini al›p da¤a do¤ru göçtüler. Da¤lar›n aras›ndan yol izleyip bulal›m. a¤›rl›klar›n› b›rak›p kaçt›lar. ‹ki Türk prensinin. Kay› Han'›n çok çocu¤u oldu. Fakat bu u¤ursuz vuruflmada. Düflmanla vuruflal›m!" Kurultay bu karar› al›nca Türkler.. Çevresine hendek kaz›p beklediler. 202’den k›salt›larak al›nm›flt›r.

Ba¤›ms›zl›¤a al›flk›n olan Türkler.‹pek Yolu’nda Türkler O¤uz'un sunumunu tamamlamas›ndan sonra söz alan Aykut: – Arkadafllar. Türkler karfl›s›nda askerî yönden baflar›l› olamayan Çinlilerin k›flk›rtmas› sonucu devletin bat› bölümünü yöneten Tardu. devlet baflkan›. Türk çocuklar› bu tarihten ba¤›ms›zl›k fikrini kazanacaklar. Bumin Ka¤an ölünce yerine o¤lu Mukan Ka¤an hükümdar oldu. Uygur. Basmil ve Karluklar ayaklanarak ‹kinci Köktürk Devleti'ne son verdiler (744). Çinlilere karfl› baflar›lar kazanarak devletin topraklar›n› geniflletti. her f›rsatta isyan ettiler. Orta Asya'daki bütün Türk boylar›n› egemenli¤i alt›nda toplad›. Bilge Ka¤an döneminde de vezirlik görevine devam etti. fl Atatürk’e göre Türk çocu¤u atalar›ndan hangi Türk kabiliyet (yetenek) ve kudretinin (gücünün) tarihteki baflar›lar› meydana ç›kt›kça bütün Türk çocuklar› kendileri için laz›m olan at›l›m kayna¤›n› o tarihte bulabileceklerdir. dedi. Bir süre sonra Do¤u Köktürk Devleti Çin egemenli¤ine girdi (630). Bu durum. Kutluk Devleti'nin en parlak dönemi Bilge Ka¤an zaman›d›r. Köktürk Devleti. Tecrübeli devlet adam› Tonyukuk. Bu dönemde ‹pek Yolu. ‹pek Yolu hakimiyetini ele geçirme mücadelesi savafllar›n yaflanmas›na yol açt›. s. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Devletin merkezi Ötüken'dir. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.2. 552 y›l›nda kurulan bu devletin kurucusu Bumin Ka¤an'd›r. Türklerin ‹pek Yolu nedeniyle komflular› ile olan iliflkileri. Kutluk Ka¤an Ötüken'i devletine merkez yapt›. o büyük baflar›lar› düflünecekler. Hatta bir Mani dini tap›na¤› yapt›rd›. Mukan Ka¤an. SINIF 67 . Tonyukuk ve Kül Tigin'in ölümünden sonra Bilge Ka¤an devleti tek bafl›na yönetti. de¤erli devlet adam› vezir Tonyukuk idi. Kardefli ‹stemi'yi ülkesinin bat› bölümüne Yabgu olarak atad›. kültürel yaflamlar›n› da etkiledi. devleti Köktürk Devleti ‹stemi Yabgu ile birlikte yönetti. Onun ölümünden sonra (734) devlet zay›flad›. ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletlerle siyasi ve ekonomik iliflkiler geliflti. do¤unun (Merkezin) egemenli¤ini tan›mad›. M. Onun en önemli yard›mc›s›. Köktürk Devleti Çin egemenli¤inde yaflamak istemeyen Türkler. sonunda Kutluk ad›ndaki bir kahraman önderli¤inde ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar (682). Köktürk kültürel birli¤inin bozulmas›na yol açm›flt›r. kardefli Kül Tigin ise ordu komutan› idi. harikalar yaratan adamlar› ö¤renecekler. Bunun sonucu 582 y›l›nda Do¤u Köktürk Devleti ve Bat› Köktürk Devleti olmak üzere ikiye ayr›ld›. Bu devlet ikinci Köktürk Devleti olarak bilindi¤i gibi kurucusunun ad›ndan dolay› Kutluk Devleti olarak da adland›r›lmaktad›r. Türk tarihinde ilk Türk ad› ile kurulan devlettir. Bumin Ka¤an. Köktürkler döneminde ise Ta-po Ka¤an Mani dinini ve bu dinin temsilcilerini koruma alt›na ald›. ben de sizlere Köktürkleri anlataca¤›m. Bilge Ka¤an. Kutluk Ka¤an. Bilgi Kutusu II. Bu durum olumlu ve olumsuz sonuçlar do¤urdu. 359) özellikleri almal›d›r? ÖÇK 3. Daha sonra Bat› Köktürk Devleti de Çin egemenli¤ine girdi 659). Türklerin kontrolüne girdi. kendilerinin ayn› kandan olduklar›n› düflünecekler ve bu kabiliyetle kimseye boyun e¤meyeceklerdir.

Dört bucaktaki halklar› hep kendime tabi k›ld›m. s. Ben kendim hakan olarak tahta oturdu¤umda. Ç›plak halk› giyimli k›ld›m. Türk tarihinin bilinen ilk yaz›l› kitabesi olmas› nedeniyle Türk tarih ve kültür araflt›rmalar›nda önemli bir eserdir.3. Ondan sonra tanr› öyle buyurdu¤u için baht›m ve talihim oldu¤u için ölecek halk› diriltip doyurdum. derlenmifltir. yüzy›l›n bafllar›nda ikinci Kök Türk Devleti hükümdar› Bilge Ka¤an-Kandesi Kültigin ve bilge vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. Babam›z›n ve amcam›z›n kazanm›fl olduklar› halk›n ad› san› yok olmas›n diye Türk halk› için gece uyumad›m. kardeflim Kül Tigin ile iki fiad ile birlikte ölesiye yitesiye çal›flt›m çabaBilge Ka¤an Kitabesi lad›m. gündüz oturmad›m. fl Sizce Bilge Ka¤an’›n yapt›klar›n› anlatmas›n›n amac› ne olabilir? fl Yukar›daki metinden yararlanarak dönemin ekonomik yap›s› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 68 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bilge Ka¤an. “Ben hiç de zengin ve refah içerisinde yaflayan bir halk üzerine hükümdar olmad›m. fakir halk zengin k›ld›m az halk› çok k›ld›m güçlü devleti olandan. Prens iki flad ve kardeflim Kül Tigin ile konuflup anlaflt›k.” Talat Tekin. her yere gütmüfl olan halk yayap yap›ldak ve öle yite dönüp geldi. Öylece çal›fl›p çabalay›p birleflik halk› atefl ile su gibi birbirlerine düflman etmedim. SINIF . Ünite Bilge Ka¤an Kitabesi’nden Orhun yaz›tlar› 8. Tam tersine karn› aç s›rt› ç›plak yoksul ve sefil bir halk üzerine hükümdar oldum. 70-71. güçlü hakan› olandan iyi k›ld›m. Türk halk›n› düflmans›z k›ld›m bu halklar›n hepsi bana tabi oldular. Halk› besleyip doyuray›m diye kuzeyde O¤uz halk›na do¤uda k›tay ve Totab› halklar›na do¤ru güneyde de Çin’e do¤ru on iki kez sefer ettim savaflt›m. Orhon Yaz›tlar›.

Tanr›'dan gelen bu iflaret üzerine. Türk taht›na ç›kt›. Olay. Y›lmaz Öztuna. ‹lk önce Göç Destan› hakk›nda bilgi verdi. kolayca götürülemeyecek derecede büyüktü. prenseslerine karfl›l›k. Bu hakan. Uygur Türkleri. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. bu kayay› istediler. Onun zaman›nda Türk illerinde evcil ve vahfli bütün hayvanlar. Nihayet Bögü Ka¤an'›n çocuklar›ndan biri. Bu illerde durdular. Türk hakanlar› tahta oturduktan bir süre sonra ölmeye bafllad›lar. "Göç. bu kayaya ba¤l›d›r. fl Yukar›daki metinde Türk kültürüne ait hangi unsurlardan söz edilmektedir? ÖÇK 3. y›rt›c› ve uysal bütün kufllar. yurtlar›n› b›rak›p gittiler. "Tanr› Da¤›" ad›nda baflka bir da¤ ve onun güneyinde de "Kutlu Da¤" ad›n› tafl›yan büyük bir kaya vard›. Türk ülkelerinin üzerinden felaket rüzgârlar› geçti. Türk milletinde rahats›zl›k. Türk Devleti'ni güçsüz k›lmak için bu kayay› yok etmeli!" Bunun üzerine Çinliler. hayvanlar ve bitkiler. Bu prenses. üzerine keskin sirke dökerek parçalad›lar. Türk ülkesinin esenli¤i buna ba¤l›yd›. Bak›c›lar dedi ki "Hatun Da¤›'n›n bahtiyarl›¤›. Odunlara atefl verdiler. bereketsizlik bafllad›. Parçalar› arabalar›na koydular. Çinli prensesin etkisinden kurtulamayan ve millî duygular› azalan hakan.3. huzursuzluk. Burada göç emreden sesler kesildi. O çevrede kutsal say›lan. Türk vatan›ndaki kufllar. Sonunda Beflbal›k flehrinin bulundu¤u ülkeye vard›lar. Kutsal tafl.‹pek Yolu’nda Türkler “ Atilla Arkadafllar. Çünkü Türklerin kutsal tafl› ele geçirilmiflti. Nerede durmak isterlerse göç etmeyi buyuran ayn› kutsal sesi duydular. Kaya giderse Türk illerinden bahtiyarl›k da giderdi. ben de sizlere Uygurlar hakk›nda bilgi verece¤im” diyerek söze bafllad›. milletinin bu inan›fl›na de¤er vermedi. kendi dilleriyle bu kayan›n gidifline a¤lad›lar. Yeni Türk hakan›. Yeniden. Beflbal›k flehrini kurdular. Hâlbuki bu kaya kutsald›. Çinlilerle yap›lan savafllara bir son vermek için o¤lu Gal› Tekin'e "Kiyu-Liyen" ad›ndaki Çin prensesini almay› düflündü. bak›c›larla beraber geldiler. Göç Destan› Bir gün. saray›n› Hatun Da¤›'nda kurdu. Çin elçileri. s. göç!" diye ba¤›rmaya bafllad›lar. hatta konuflmas›n› bilmeyen küçük çocuklar. Uygur taht›na yeni bir hakan oturdu. Bundan yedi gün sonra da hakan öldü. kayan›n çevresine odundan tepeler yapt›lar. Birer birer Çin'e tafl›d›lar. güçlü bir Türk devleti do¤du ve Büyük Türk Hakanl›¤›'n›n flanl› geleneklerini devam ettirdi. Bu baflar›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 233’ten k›salt›larak al›nm›flt›r. büyük yank›lar yapt›. bütün Çin'i sevindirdi. Onun için Çinliler. SINIF 69 . yurt içindeki bu tafl parças›n›n Çinlilere verilmesinde bir sak›nca görmedi. Tafl› iyice k›zd›rd›ktan sonra.

büyük olur.3. Çin'in Sincan-Uygur özerk bölgesinde varl›klar›n› sürdürmektedirler. Uygurlar. vermektedir? Aç›klay›n›z. Uygur Devleti’nin y›k›lmas›ndan sonra Kansu ve Turfan Uygur devletleri kuruldu. Moyen-Çor Ka¤an döneminde. SINIF . Ünite Uygur Devleti Asya Hunlar›n›n soyundan gelen Uygurlar. 745 y›l›nda da bu ka¤anl›¤a son vererek kendi devletlerini kurdular. fl Atatürk yukar›da 780 y›l›nda ka¤an olan Baga Tarkan'›n ölümünden sonra ülke. yüzy›lda Mo¤ollar›n egemenli¤i alt›na girdi. verilen sözü ile Türk çokar›fl›kl›klar içinde kald›. s. Mani dinini kabul ettiler. M. Müslüman Araplarla Çinliler aras›nda 751 E¤er bir millet büyükse y›l›nda yap›lan Talas Savafl›'ndan yararlanarak Tar›m Havzas›’n› kendisini tan›makla daha ele geçirdiler. K›rg›zlar›n 840 y›l›ndaki sald›r›lar› sonucu da cuklar›na hangi mesaj› devlet y›k›ld›. 13. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bir süre Basmil Ka¤anl›¤›’n›n idaresinde yaflad›lar. Kemal ATATÜRK Mani dinine göre hayvani g›dalar yemek ve insan vücuduna zarar (Atatürkçülük 1. 359) verecek içecekler yasakt›. Bu dinin etkisi ile zamanla savaflc› özelliklerini kaybeden uygurlar konargöçer yaflam tarz›n› b›rakt›. Devletin kurucusu Kutluk Bilge Kül Ka¤an. Karabalgasun'u merkez yapt›. Bilim ve sanatta önemli eserler verdiler. Bugün Uygurlar. yerleflik hayata geçerek tar›mla u¤raflt›lar. Bögü Ka¤an döneminde Uygurlar. Bu devletler. 70 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. da¤›lan Türk birli¤ini yeniden sa¤lad›lar.

an›t. – Arkadafllar. ekonomik ve kültürel yaflamlar›na ait günümüze kadar ulaflm›fl ve dünya ortak miras› say›lan pek çok destan. benim ve grup arkadafllar›m›n anlatt›¤› gibi Türkler tarih boyunca güçlü ve köklü devletler kurmufllard›r. Özellikle hal›.” “Ondan sonra o¤ullar› ka¤an olmufl” fl Yukar›daki bilgi kutusunda Türk kültürüne ait nas›l bir ç›kar›mda bulunabilirsiniz? Uygur Türklerinde dokumac›l›¤›n önemli bir yeri vard›r. sosyal.‹pek Yolu’nda Türkler Son sözü O¤uz ald›. fl Uygurlarda dokumac›l›¤›n geliflmesinin nedeni sizce neler olabilir? fl Asya fiziki haritas›ndan yararlanarak ilk Türk devletlerinin kuruldu¤u bölgenin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. kilim. eyer gibi çeflitli el sanatlar› günümüze kadar ulaflm›flt›r. eser ve yaz›tlar bulunmaktad›r. Ka¤an oturttu. Uygurlara ait kent kal›nt›s› Bir Uygur Freski fl Yukar›daki foto¤raflar uygurlar›n hangi alanda gelifltiklerini göstermektedir? Biliyor muydunuz? Türk ad›n›n geçti¤i ilk tarihsel metin olarak kabul edilen Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabelerinde yer alan sözlerin baz›lar› flunlard›r: “Tanr› istedi¤i için Ka¤›nl›k taht›na oturdum” “Türk milleti’nin’ ad› san› yok almas›n diye özümü o Tanr›. Bu devletlerin siyasal. SINIF 71 . Eyer örtüsü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Yaz›. ! Türklere ait bir süvari heykeli 72 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türklerde hayvan figürleri ‹lk Türk devletleri dönemine ait k›l›çlar ! Türklerin kültürel yaflamlar›n›n (inanç. Devlet iflleri. kurultay ad› verilen bir mecliste görüflülürdü. askerlik vb.) oluflumunda yaflad›klar› Orta Asya’n›n izleri görülmektedir. babadan o¤ula geçerdi. Bunlar Bilge Ka¤an. Hükümdar›n efli de yönetimde söz sahibi idi. Kül Tigin ve Vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. SINIF Uygurlara ait bir fresk . heykel ve freskler. giyim kuflam. hâlâ varl›¤›n› korumaktad›r. Ergenekon ve Türeyifl Destan› en ünlüleridir. ka¤an. hakan. Hükümdarl›k. Ünite Hun. Bunlardan O¤uz Ka¤an. Köktürk ve Uygur Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Devlet Yönetimi ‹lk Türk devletlerinin bafl›nda bulunan hükümdar. Köktürk alfabesi ile yaz›lm›flt›r. Kitap basma tekni¤ine sahip olan Uygurlar›n. han unvanlar›n› kullan›rd›. kendilerine ait bir alfabesi de vard›r. edebiyat. törelere ve hükümdarlar›n buyruklar›na göre yönetilirdi. k›l›ç. Türklerde yaflam tarz›n› yans›tan destanlar da vard›r.3. Din ve ‹nan›fl ‹lk Türk devletleri dönemine ait dokuma. Devlet. Dil ve Edebiyat ‹kinci Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabeleri.

21 Balballar ve freskler. Dokumac›l›k. Orhun kitabeleri Bilgi Kutusu Kurgan Kurganlar. ! Bir Uygur minyatürü Bir balbal›n üst bölümü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkler sanat anlay›fllar›n› kemerler. Ölülerini ise yu¤ ad› verilen bir törenle gömerlerdi. s. Bunlar›n törenlerini yöneten kiflilere flaman ad› verilirdi. ilk dönemlerde konargöçer bir yaflam sürüyorlard›. Yaklafl›k bir oda geniflli¤inde. Bunun yan› s›ra fiamanizme inananlar da vard›. Türkler ölümden sonraki yaflama inan›rlar. toplumun temeli kabul edilir. demir ifllemecili¤i ve hal›c›l›k oldukça geliflmifltir. Sosyal yaflamda flenlik ve bayramlar›n önemli bir yeri vard›. Dr. at koflumlar› ve k›l›çlarda göstermifllerdir. a¤aç kütüklerinden yap›lm›fl. Bunlar›n duvarlar› çeflitli resimlerle süslenmifltir.‹pek Yolu’nda Türkler Sosyal Yaflam Türkler. ‹çinde mumyalanm›fl ceset ve ölünün eflyalar› bulunurdu. Nuri Yaz›c›. Din ve ‹nan›fl Türkler aras›nda Gök Tanr› inanc› yayg›nd›. Yayg›n kutlanan bayram ise bahar›n geliflini müjdeleyen Nevruz idi. Uygurlar Döneminden itibaren saray ve tap›naklar yapm›fllard›r. Bu durum Türklerin gök bilimi alan›nda çal›flt›klar›n› göstermektedir. Mezarlar›n bafl›na balbal ad› verilen tafllar dikerlerdi. üstü toprak ve tafllardan örülmüfltü. Türklerde aile. Yerleflik hayata geçtikten sonra tar›m ve ticaretin önemi daha da artm›flt›r. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçmifllerdir. evlilik ile kurulurdu. silahlar. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. Türk sanat›n›n bir göstergesidir. topra¤›n üstünde bir tümsek gibi dururdu. Orta Asya'daki mezar kal›nt›lar›d›r. Üst k›sm›. ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömerlerdi. Geçimlerini genellikle hayvanc›l›kla sa¤larlard›. SINIF 73 . Bilim ve Sanat ‹lk Türk devletlerinde bilim alan›nda yap›lan çal›flmaya en iyi örnek "On ‹ki Hayvanl› Türk Takvimi"dir. Türkler.

s›¤›rlar. fl Türklerin ana yurdu olan Orta Asya’n›n co¤rafi özelliklerini hakk›nda neler biliyorsunuz? Türkler Orta Asya'da genifl bozk›rlar›n yer ald›¤› co¤rafi bölgelerde yaflam›fllar.. . hayvan sürülerinin otlat›lmas›nda.. Onlar milattan 2000 y›l öncesinden itibaren fethettikleri her yere at› da beraberlerinde götürmüfltür. Eski Türklerde kad›n ve çocuklar da binici idiler. Avlanmadan sonra büyük bir av ziyafeti verilir. 2. yaln›z Asya’da binici bir millet olarak tan›nm›fl de¤ildir. Türklerin binicili¤e verdikleri önemi gösteren kay›tlarla doludur. beslenmede ve savafllarda yararlanm›fllard›r. burada göçebe bir yaflam sürmüfllerdir. Orhun Kitabeleri.. deve. Ünite Bozk›rda Yaflam ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • göç • savafl • vatan • iskan 1.” derlerdi. . Kaflgarl› Mahmut ‘’ Türk’ün at› kanad›d›r.. at sürüleri ald›m. fl Afla¤›da. Türkler için at› vazgeçilmez k›lm›flt›r. Türkler. öküzler olufltururdu. keçi. Bu söz ile Kaflgarl› Mahmut. Türklerin günlük yaflam› âdeta at s›rt›nda geçmifltir. SINIF .. at. en baflta yürür.. Türkleri dünyaya hâkim k›lan atlard›r.. Nazmi SEVGEN Türklerde At ve Atç›l›k. Sürülerini koyun. koyunlar kesilirdi. Türklerin güçlü devlet kurmas›nda at›n önemini belirten bir metin verilmifltir. Türklerin binicilik flöhreti.” demifltir.3. Tarih Dünyas› dergisi.. Bu kanat. Türkleri uçan kufla benzetiyor. Bu anlaml› söz. manalarla doludur. Türklerin av törenleri de binicili¤e olan ba¤l›l›k ve ilgilerini gösterir. at›n etini yer. Attila “At›m›n bast›¤› yerde ot bitmez. Eski Türkler sürüleri ile geçinir. Uçmak için kanat laz›m. Geçmiflte ‹pek Yolu'nun geçti¤i yol üzerinde bulunan ülkelerin ekonomik yaflant›lar›n› bu yolun hangi yönden etkilemifl olabilece¤ini araflt›r›n›z.. bir milleti yendiklerini anlatmak için “Sürülerini. k›sraklar. . Metni okuyarak at›n Türklerin hayat›ndaki yerini aç›klay›n›z. 85 74 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu yaflam. Türk hakanlar›. derisini kullan›rd›.. Kültürün oluflmas› ile yaflan›lan bölge aras›nda sizce nas›l bir iliflki kurulabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. say› 1. . Avrupa’ya yapt›klar› ak›nlarla dillere destan olmufltur. hakan.’’ diyor. Sürek avlar›nda. atlar›n› öldürdüm. Attan..” Türk milletine zafer ve galibiyet sa¤lad›klar›n› anlatmak için de “Milletime at verdim. Milletlere binicilik hocal›¤› yapm›fllard›r. s. sütünü içer. onu binlerce atl› takip ederek müthifl avlar düzenlenirdi. sadece bir ulafl›m arac› olarak de¤il.

Türkler. Bu sporlar. onlar›n günlük yaflamlar›n› da flekillendirmifltir. orman gibi varl›klar›n› kutsal sayarak onlarda gizli güçlerinin oldu¤una inanm›fllard›r. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçen Türkler. fiölenler esnas›nda çeflitli müzik aletleri de kullanm›fllard›r. yaflam flekilleri gere¤i sürekli hareket hâlinde bulunduklar›ndan spora büyük önem vermifllerdir. Türklerin bar›nak olarak kulland›klar› çad›r Cirit oynayan atl› sporcu Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. K›fl›n ise k›fllak ad›n› verdikleri vadilerde yaflam›fllard›r. Konargöçer yaflam süren Türkler kalabal›k hayvan sürüleri beslemifller ve hayvanlar›n› otlatabilmek için yaz›n yaylalara ç›km›fllard›r. kutsal ruhlara ilkbahar ve sonbaharda kurbanlar kesmifllerdir. Yeni gün anlam›na gelen nevruzu. bahar›n müjdecisi kabul etmifller ve bu flölenlerde ziyafetler düzenleyip flark›lar söylemifllerdir. at üzerinde çevgen ad› verilen top oyunu. SINIF 75 . onlar için ayn› zamanda savafl e¤itimi niteli¤i tafl›maktad›r. k›l›ç oyunu. Türkler. Köktürkler ve Uygurlar.‹pek Yolu’nda Türkler Orta Asya Türklerinin yaflad›klar› bozk›r ortam›. sürek avlar›. yaflad›klar› bozk›r flartlar› gere¤i bahar›n gelifline büyük önem vermifllerdir. fl Türklerin hayat›nda sporun önemi nedir? Söyleyiniz. gürefl. okçuluk. Cirit. bunlardan baz›lar›d›r. göl. Ölen kiflileri yu¤ ad› verilen törenlerle kutsal kabul edilen kurganlara gömerlerdi. ›rmak. iskan ettikleri yerlerde tar›m ve ticaretle yo¤un olarak u¤raflmaya bafllam›fllard›r. a¤aç. Orta Asya'da yaflad›klar› co¤rafi bölgenin da¤. Türkler.

Bu durum ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletler aras› rekabetin nedeni olmufltur. Ünite Tart›flma fl Türklerin eserlerinde daha çok hayvan figürlerini kullanmalar›n›n nedenleri neler olabilir? Tart›fl›n›z. Türk devletleri. ‹pek Yolu 6-A s›n›f›n›n ö¤rencileri. edebiyat. ayn› zamanda ticaretin yan› s›ra din. Tarihi ‹pek Yolu Haritas› ‹pek Yolu diye bilinen ve Orta Asya.3. ‹pek Yolu. SINIF . Türk tarihine iliflkin yeni bilgiler ö¤rendikçe heyecanland›lar. ‹ran üzerinden Akdeniz ve Karadeniz'e uzanan ticaret yolu. Türklerin komflular› ile olan iliflkilerini de etkilemifltir. yemek kültürü ve savafl araçlar› bak›m›nda kültürler aras› etkileflimi h›zland›rm›flt›r. 76 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. dil. Arkadafllar› Tolga da Türklerin yaflam›nda önemli bir yeri olan ‹pek Yolu hakk›nda bilgi vermeye bafllad›. mimari. müzik. bu yolu kontrol alt›nda tutmak için büyük çaba harcam›flt›r. k›yafet.

Müslüman ordular›n›n sald›r›lar› sonucunda yenilmifllerdir. ‹pek Yolu’nda kervanlar Bilgi Kutusu Kürk Yolu Hazar ve Bulgar ülkelerinden bafllay›p Altay ve Sayan da¤lar›ndan ‹pek Yolu'na paralel olarak Çin'e ulaflan yoldur. MS 1000 y›llar›na kadar sürmüfltür. Ogur ve Bulgar Türklerinin elde ettikleri sincap. Sasaniler ile uzlaflma ümidini yitiren Köktürkler. Bu ittifak sonucu da Sasani-Bizans çat›flmalar› bafllam›flt›r. Ak Hun Devleti. Kürk Yolu. ‹pek Yolu üzerinde yer alan ülke ve kavimleri incelemifl ve Türklere karfl› ifl birli¤inin yollar›n› araflt›rm›flt›r. fl ‹pek Yolu ile Kürk Yolu’nun ortak yönleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu subay. ‹pek Yolu. sizce Türk devletleri ve toplumlar›n› hangi yönlerden etkilemifl olabilir? ‹pek Yolu. bir süre sonra bozulmufltur. Köktürklerin bat› kanad›n› yöneten hakan› ‹stemi Yabgu. kunduz kürkleri ve imal ettikleri di¤er mallar. ‹ran'daki Sasani Devleti ile ‹pek Yolu'nu kontrolünde tutan Ak Hunlara karfl› ittifak yapm›flt›r.4. samur. Asya Hun Devleti Döneminde bafllam›flt›r. Sasani ve Köktürk devletlerinin bask›lar› sonucu y›k›lm›fl ve topraklar› bu iki devlet aras›nda paylafl›lm›flt›r. fl Yandaki foto¤raf› inceleyerek ‹pek Yolu’nda ticaretin hangi flartlar alt›nda yap›ld›¤›n› söyleyiniz. SINIF ÖÇK 3. Hazar. Bu mücadele. Sabir. ‹pek Yolu gibi canl› bir ticari hayata sahiptir. ‹pek Yolu'nun tamam›n› kontrol etmek istemifllerdir. Çal›flmalar›n› da Çin imparatoruna rapor hâlinde sunmufltur. Bu çat›flmalarla zay›flayan Sasaniler. ‹pek Yolu üzerindeki ticaret. bunun en belirgin örne¤idir. Çin ‹mparatoru Wu-ti (MÖ 141-MÖ 87)'nin yüksek rütbeli bir subaya haz›rlatt›¤› rapor. Etkinlik 77 .‹pek Yolu’nda Türkler ‹pek Yolu üzerindeki Türk-Çin egemenlik mücadelesi. Bu amaçla Akdeniz ve Bizans'a yap›lan nakliyatlar› durdurmufl. bu yoldan tafl›n›yordu. Sasani-Köktürk ittifak›. Köktürkler Döneminde de ikili iliflkilerde belirleyici olmufltur. Uygurlar Döneminde de devam etmifltir. Sasaniler. Köktürk egemenli¤indeki Sogd kabilesinin ticari faaliyetlerini engellemifllerdir. bu dönemde özellikle Çinlilerle olan iliflkilerde etkili olmufltur. Hatta hile ile ‹stemi Yabgu'nun elçilerini öldürtmüfllerdir. bu defa Bizansl›lar ile anlaflma yolunu aram›fllard›r. Karfl›l›kl› gönderilen elçilik beylerinin çal›flmalar› sonucu Bizans-Köktürk ittifak› kurulmufltur. fl ‹pek Yolu. sansar.

Bir Uygur rahibinin minyatürü ÖÇK 3.5. ‹nternet’ten Orhun Abideleri ile ilgili adreslere girerek bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz. Söyleyelim Sizce karfl›l›kl› ticaret yapan toplumlar birbirlerini hangi yönlerden etkileyebilirler? 78 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Uygur Ka¤an› Bögü Ka¤an. bir Çin seferinden dönerken yan›nda rahip getirerek Mani dininin Türkler aras›nda yay›lmas›na çal›flm›flt›r. Etkinlik Uygurlar dönemine ait minyatürler ARAfiTIRINIZ fl Uygurlarda fresk ve minyatür sanat›n›n geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. SINIF .3. Ünite TARTIfiMA fl Orta Asyada ülkeler aras›ndaki ticari iliflkiler o dönemde yaflayan insanlar›n sosyal ve kültürel hayatlar›n› nas›l etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Türklerin savaflç› özelliklerini zemin içerisinde yitirmesi Uygur Devleti'nin y›k›lmas›na neden olmufltur. Mani dininin etkisiyle Türkler. savaflç› özelliklerini yitirmifller ve yerleflik hayata geçmifllerdir. Yaflam tarz› olarak Çinlilerin ve Manihaistlerin etkisi alt›na girmifllerdir. Düflünelim.

hava ve deniz kuvvetleri komutanl›klar› olarak 1949 y›l›nda teflkilatland›r›lm›flt›r. O dönemden itibaren Türk ordusu. iyi yönetilmek flart›yla her zaman baflar›l› olmufltur. günümüzde de kullan›lmaktad›r. SINIF fl Yandaki kara kuvvetlerimize ait bröve de yer alan MÖ 209 tarihi sizce neyi ifade etmektedir? 79 . – Türk ordusunun temelleri. günümüzde Türk Kara Kuvvetlerinin kurulufl tarihi olarak kabul edilmifltir. Bu durum ordu-millet kavram›n›n oluflmas›n› sa¤lam›flt›r. her zaman yurt savunmas›nda erke¤inin yan›nda olmufltur. • millet • savafl • vatan KEL‹ME LAR VE KAVRAM netim • yö Askerli¤in ayn› zamanda kutsal bir görev oldu¤unu belirten Alper Bey. bu bakanl›¤›n görevidir. Önce Harbiye Nezareti (Savafl Bakanl›¤›) kald›r›larak Millî Savunma Bakanl›¤› kuruldu. Türk kad›n›. araç ihtiyac›n›n sa¤lanmas› ile vatandafllar›n askerlik görevlerinin düzenlenmesi. ö¤rencilere vatandafllar›n askerlik yapmak. seçimlere kat›lmak ve kanunlara uymak gibi görevleri oldu¤unu söyledi ve – Türk ordusunun tarihi hakk›nda neler biliyorsunuz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Genelkurmay Baflkanl›¤›n›n görev alan› içindedir. derse bafllayaca¤› s›rada kap› aç›ld›. bar›nma. Türk ordusundaki bu yap›lanma. fl Bugün Anadolu'da asker u¤urlarken çeflitli törenler ve e¤lenceler düzenlenmektedir. – Ö¤retmenim. Türklerde hem meslek hem de millî bir görevdir. askere giden a¤abeyimi u¤urlad›¤›m›z için geç kald›m. Bu birliklerin komutanlar› onbafl›. Türk ordusu kara. Günün flartlar› göz önüne al›narak gerekli her türlü önlem al›nd›. Jandarma Genel Komutanl›¤› ise bar›fl zamanlar›nda ‹çiflleri Bakanl›¤›na ba¤l› olarak görev yapmaktad›r. silah. vergi vermek. Askerlik. diye sordu. Türk ordusu. asker say›lmaktad›r. onlu sisteme göre teflkilatlanm›flt›r.‹pek Yolu’nda Türkler Kutsal Görev ÖN HAZIRLIK Ordu-millet kavram› sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Sosyal bilgiler ö¤retmeni Alper Bey. zor flartlar alt›nda kazan›lan Kurtulufl Savafl›'d›r. Kemal babas›n›n subay oldu¤unu belirterek Türk ordusu hakk›nda bilgi verebilece¤ini söyledi. özür dilerim. Bunun en güzel örne¤i. Sizce bunun nedeni ne Asker u¤urlama olabilir? Türk ordusunun temelinde disiplin yatmaktad›r. Cumhuriyet Döneminde önemle ele al›nan konulardan biri de ordumuzun gelifltirilmesi olmufltur. en büyük birlik ise on bin kifliden oluflmaktad›r. Geç kalan bir ö¤renci biraz s›k›larak s›n›fa girdi. En küçük birlik on. binbafl› tümenbafl› olarak adland›r›lm›flt›r. Bu tarih. di¤er ülkelerin ordular›n› da etkilemifltir. Bu rütbeler. Dolay›s›yla her Türk vatandafl›. dedi. ilk Türk devleti Büyük Hun hakan› Mete Han taraf›ndan MÖ 209 y›l›nda at›lm›flt›r. yüzbafl›. Ordunun beslenme. Ordunun savunma amaçl› savafla haz›rlanmas› ise.

zorluklara tahammül yetene¤i. disipline. Millet ve memleketin gerçekten minnet ve teflekkürüne hak kazanm›flt›r. s.. sel ve deprem gibi felaketlerde milletin yard›m›na koflmay› da görev saymaktad›r. Türkiye Cumhuriyeti yaln›z iki fleye güvenir: Biri millet karar›. 195 fl "Bar›fl için savafl" sözü. ona teflekkür etti. s. tarihte benzeri görülmemifl kahramanl›klar göstermifltir. Ordumuz. O. milletimiz için sadece bir savafl gücü de¤ildir. disiplin. Dr. tahammüllü ve iktisatla hareket ederler. Prof. ayr›ca yang›n. Osman Turan. Yurdumuza yönelebilecek her türlü iç ve d›fl tehdide karfl› Türkiye Cumhuriyeti'ni kollamak ve korumak. 1.6.s. Türk vatanseverli¤inin çelikleflmifl ifadesidir.3.. fianl› zaferler kazanm›flt›r. Atatürkçülük 1.197) ÖÇK 3. cumhuriyetimizin güvencesidir.425 fl Yabanc›lara göre Türk ordusunun özellikleri nelerdir? Türk ordusunun temeli. s.. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Türk kudret ve kabiliyetinin. Türk ordusu. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.45 ve 195) Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de yararlanarak Türk askeri ve Türk ordusunun milletimiz için önemini aç›klay›n›z. Türk sistemini kendi sistemimizle karfl›laflt›r›nca gelecek günlerin bafl›m›za getirece¤i fleyleri düflünerek titriyorum. Ünite Ordumuz. ordumuzun en baflta gelen görevidir. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. insanca ve ba¤›ms›z yaflamaktan baflka gayesi olmayan. düzen. Türk ordusu!. di¤eri en üzücü ve en güç flartlar içinde dünyan›n takdirlerine hakk›yla lay›k olma niteli¤ini kazanan ordumuzun kahramanl›¤›. Bu ordu galip gelecek ve payidar olacak. kanaatkârl›k ve uyan›kl›k var. Atatürk'ün gösterdi¤i yolda ça¤dafl bir karaktere ve yönetime sahiptir. ‹flte bütün milletin gö¤sünü güven. Çünkü Türkler hiç sars›lmam›fl kuvvete sahip.. biz ise mahvolaca¤›z. milletle ayn› ideale sahip olmaktan gurur duyan ve yaln›z onun emrine ba¤l› ve sad›k öz evlatlar›ndan oluflmufl sayg›de¤er ve kuvvetli bir heyettir.. Ayr›ca Türklerde kendilerine has inanç. Türk birli¤inin.7 Etkinlik Kemal sözlerini bitirince ö¤retmeni Alper Bey. ve 3. M. sizce neyi amaçlamaktad›r? 80 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ordu. SINIF . M. Alper Bey dersini Atatürk'ün "Ordu.. millî birli¤imizin simgesi." sözleriyle tamamlad›. cesarete ve vatan sevgisine dayan›r. Avusturya Elçisi (Kanuni Dönemi) anlat›yor: Türkler sefer esnas›nda sab›rl›. Busbecq (Büsbek). Bu ordular. gurur duygular›yla kabartan flanl› ad.

hacdan yeni dönmüfltü. Hz. Muhammed. y›l›nda 40 yafl›nda peygamber olmufltur. alt› yafl›nda ise annesi Amine ölmüfltür. Muhammed dedesi Abdülmuttalip. Muhammed. fl Yukar›daki metinde Hz. dedesinin oraya niçin gitti¤ini merak ediyordu. onunla birlikte Suriye ve Yemen'e birçok kez yolculuk yapm›flt›r. Hatice'nin ticaret kervanlar›n› idare etmifl. Hz. Muhammed. Muhammed’in hangi özelliklerinden söz edilmektedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.‹pek Yolu’nda Türkler ‹slamiyet’in Do¤uflu ve Yay›l›fl› Hz. Hz. Muhammed ve ‹slamiyet hakk›nda Tülin’e bildiklerini anlatt›. Hatice ile evlenmifltir. Muhammed 610. Mekke'de takdir edilmifl. Dedesi hacc›n ‹slam dininin bir emri oldu¤unu söyledi. 571 y›l›nda Arabistan Yar›madas›'nda yer alan ve içinde Kâbe’nin bulundu¤u Mekke kentinde dünyaya gelmifltir. SINIF 81 . Arkas›nda ‹slam dinine inanan ve say›lar› yüz binleri aflan Müslüman toplulu¤u b›rakm›flt›r. 632 y›l›nda vefat etmifltir. Do¤madan önce babas› Abdullah. Hz. Bilgi Kutusu Hz. Burada ilk ‹slam devletini kurmufltur. Mekke’deki Putperestlerin Müslümanlar üzerinde bask› ve zulümü art›nca 622 y›l›nda MekKâbe’den bir görünüm (Mekke) ke'den Medine'ye göç etmifltir. Muhammed'in peygamber olmadan önce do¤rulu¤u. Tülin’in dedesi. Muhammed. daha sonra ise amcas› Ebu Talip taraf›ndan yetifltirilmifltir. Hz. sorunlar›n çözümünde onun hakemli¤ine güvenilmifltir. Hz. Hz. Daha sonra Hz. dürüstlü¤ü ve güvenilirli¤i. daha sonra Hz. amcas› Ebu Taliple birlikte ticaretle u¤raflm›fl. Muhammed (571-632) ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • gaza • kronoloji ‹slamiyet ilk önce nerelerde yay›lm›flt›r? Araflt›r›n›z. Tülin.

Muhammed’e ilk inananlar kimler olabilir? Hz. fl Müslümanlar›n say›ca az olmalar›na ra¤men Bedir Savafl›'n› kazanmalar›n›n nedeni neler olabilir? ÖÇK Mekke’den bir görünüm 3. ‹lk olarak Müslümanlar›n Mekke’de kalan mallar›na karfl›l›k olarak Suriye'den dönmekte olan Kureyfl kervan›n› ele geçirmeyi planlad›. önce yak›nlar›n› sonra da Mekke'deki di¤er insanlar› ‹slam dinine davet etti. Savaflta esir düflen Mekkelilerden okuma yazma billenler on müslüman’a okuma yazma ö¤retmesi karfl›l›¤›nda serbest b›rak›ld›. Muhammed. Kâbe ve burada yer alan putlar nedeniyle ticari ve sosyal üstünlük kurmufl olan baz› Mekkeliler bu üstünlüklerini kaybetmek istemedikleri için Hz. fl Sizce Hz. Ele geçirilen ganimetler. Medineli Müslümanlar Hz. Burada karfl›s›nda kalabal›k bir Mekke ordusu buldu. say›ca az olmalar›na ra¤men yap›lan savafl› kazand›lar (624). Haz›rlad›¤› kuvvetlerle Bedir Kuyusu yak›nlar›na geldi. peygamberli¤inin yan›nda devlet baflkanl›¤› görevini üstlendi. Muhammed. Muhammed'in Medine’ye göç karar›n› vermesinin nedenleri. Bedir zaferi Müslümanlara maddi ve manevi güç kazand›rd›.3. Hz. Muhammed ile yapt›klar› görüflmelerde onu ve Mekkeli Müslümanlar› Medine’ye davet ettiler. SINIF . Müslümanlar. Muhammed ve Müslümanlar 622 y›l›nda Medine'ye göç ettiler.8. bir k›sm› ise düflman oldu. Muhammed’e karfl› ç›k›yordu. sizce neler olabilir? Mekkelilerin Hz. Müslümanlar›n kendilerine olan güvenleri artt›. Mekkelilerin bir k›sm› ona inand›. Medine'ye yerlefltikten sonra Müslümanlara düflmanl›k etmeye devam eden Mekkelilerle savaflmaya karar verdi. Bu olaya "Hicret" ad› verildi. Muhammed. Hicret sonras›nda Medine flehir devleti kuruldu ve Hz. beflte biri devlet hazinesine ayr›ld›ktan sonra Müslümanlar aras›nda eflit olarak da¤›t›ld›. Muhammed ve di¤er Müslümanlara kötülük yapt›klar› dönemde ‹slamiyet Medine’de de yay›lmaya bafllam›flt›. Ünite Hz. Etkinlik 82 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. peygamber oldu¤unda. fl Hz.

büyük kay›plar verdiler. Ali Müslümanlar›n önde gelenlerinin seçimi ile iflbafl›na geldiler. Hz. Hendek Savafl›'ndan sonra Hz. Bunun üzerine yola ç›kan Hz. Bu savunma önlemi karfl›s›nda bir fley yapamayan Mekkeliler. ‹slamiyetin h›zla yay›lmas›n› önlemek için Medine üzerine tekrar yürüdüler. Muhammed. siyasal birlikten yoksun Arap kabilelerini birlefltirdi. Hz. Her iki ordu Uhud Da¤› eteklerinde karfl›laflt›. Hendek Savafl›'ndan sonra Müslümanlar Hayber (629) ve Mekke (630) gibi yerleri ele geçirdiler. Hz.‹pek Yolu’nda Türkler Mekkeliler. Arabistan Yar›madas›'n›n tamam›na yay›ld›. Osman ve Hz. Böylece Hz. Muhammed'in emrine ra¤men yerlerini terk etmeleri sonucu Müslümanlar. kentin etraf›na derin hendekler kazd›rd›. Mekkeliler. Ebubekir. Muhammed'in 632 y›l›nda vefat›ndan sonra "Dört Halife Dönemi" diye bilinen dönem bafllad›. ‹slamiyet. Muhammed’e Mekkeye haç emri vahi yoluyla geldi. SINIF 83 . Muhammed’in kurdu¤u ‹slam Devleti tan›m›fl oldular. Medine Mescid-i Nebi Camii’nden görünüm Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Muhammed. Hz. Müslüman okçular›n Hz. Hz. geri çekilmek zorunda kald›lar (627). Güçlü bir devlet kurdu. Muhammed müslümanlarla birlikte 628 y›l›nda Hudeybiye denilen yerde MekkeliSuudi Arabistan’daki Kuba Mescidi’nden bir görünüm ler taraf›ndan durduruldu. Üstün durumda iken peygamberin sözüne itaatsizlikleri nedeniyle istedikleri sonucu alamad›lar. 625 y›l›nda Bedir Savafl›'n›n öcünü almak için harekete geçtiler. Ömer. Müslümanlar›n kararl›l›¤› karfl›s›nda Mekkeli putperestler antlaflma yapmak zorunda kald›lar. Hz.

En çok hangi dönemde yay›l›fl alan›n geniflledi¤ini söyleyiniz. Ömer Camii ve Mescid-i Aksa (Kudüs) Hz. Ebubekir Dönemi (632-634) Bu dönemde ‹slamiyetten dönen ve zekât vermek istemeyen kabileler itaat alt›na al›nd›. Ömer Dönemi (634-644) Hz. yine bu dönemde fethedildi. Ali Dönemi. Hz. illerin oluflturulmas› ve buralara valilerin atanmas› ile posta örgütünün kurulmas› bu dönemde gerçeklefltirildi. Hz. Ömer Dönemi. Hz. Horasan bölgeleri ele geçirildi. Bu nedenle fetihler durdu. Ali’nin k›l›c› fl Müslümanlar aras›ndaki bölünmeler islamiyetin yay›l›fl›n› nas›l etkilemifl olabilir? fl Sayfa 85’deki harita üzerinde islamiyetin yay›ld›¤› alanlar› inceleyiniz.3. Kur'an-› Kerim ço¤alt›larak ‹slam merkezlerine gönderildi. SINIF . Ali'nin öldürülmesi ile Müslümanlar aras›nda bölünmeler daha da h›zland›. Ebubekir Kur’an-› Kerim’i neden kitap haline getirmifl olabilir? Hz. Ali ile Emevi ailesi aras›ndaki sorun. Filistin fethedildi. Halifelik nedeniyle Cemel Savafl› (656) ve S›ffin Savafl› (657) yafland›. Osman'›n öldürülmüfl olmas› nedeniyle kar›fl›kl›klar içinde geçti. ‹slam ordular› Yermük’te Bizans ordusunu yenerek Suriye’ye kadar ilerlediler Kur'an-› Kerim. Kudüs. hakem arac›l›¤›yla da çözülemedi. Ali Dönemi (656-661) Hz. Kadisiye (636) ve Nihavend (642) savafllar› sonucu ‹ran fethedildi. Peygamberlik iddias›nda bulunan yalanc›lar ortadan kald›r›ld›. Osman Dönemi (644-656) Hz. Müslümanlar ile Türkler (Hazar Türkleri) aras›nda ilk savafl yap›ld›. K›br›s ile Harzem. Osman Döneminde. bu dönemde kitap hâline getirildi. Adliye teflkilat›. Bu dönemde sasanilerden ›rak al›nd›. Hz. Tunus. Bu dönemde Suriye. Hz. Muhammed’e ait bir mektup Hz. Dört Halife Döneminin fetihler aç›s›ndan en parlak dönemidir. M›s›r ele geçirildi. Hz. 84 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite Hz. fl Hz.

SINIF 85 ‹slamiyetin Yay›l›fl› Haritas› .‹pek Yolu’nda Türkler 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Türkler. dedesinin anlatt›klar›ndan sonra Türklerin Müslüman olmalar› ile ilgili bir ödev haz›rlad›: Türklerle Müslümanlar›n ilk karfl›laflmalar›. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Orta Asya'da ortaya ç›kan siyasal ve askerî bofllu¤u doldurmak isteyen Çinliler ve Müslümanlar. dostça geliflmeye bafllad›. Hz. Ömer’in ölümü. Emevi ordular› birçok Türk flehirlerini ele geçirdi. Araplar›n eline geçti. Türgifllerin zay›flamas› ve 744 y›l›nda Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Emevileri durduracak bir güç kalmad›. Hazar Türkleri ile Müslümanlar aras›nda olmufltur. Hz. SINIF . savafl› Müslümanlar kazand›. 0 M 552 Köktürk Devleti’nin kuruluflu 582 Köktürk Devleti ikiye ayr›ld›. Böylece Müslümanlar›n Türklerle iliflkileri. Ebubekir’in halife olmas› 634 Hz. Bu yard›m sonucu. Hicret Muhammed’in Muhammed’in do¤umu peygamberli¤i Abbasilerin. Ebubekir’in ölümü. Zamanla Emevi Devleti’nde iç kar›fl›kl›k artt›. Ancak bu karfl›laflma. Hz. bunun sonucunda k›sa bir süre sonra da Emevi Devleti y›k›ld› (750). ‹lk Müslüman-Türk çarp›flmas›. ‹ki toplum aras›nda 751 y›l›ndaki Talas Savafl›'nda Türkler. Daha sonra Hz. pek dostça olmam›flt›r. Osman Döneminde tekrar karfl›laflm›fllard›r. kitleler hâlinde Müslüman olmaya bafllam›fllard›r. Köktürk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bölgede devlet kuran Türgifller. Arap ordular› ile savaflmaya bafllad›. Müslümanlar›n yan›nda savaflt›lar. Emeviler (661-750)'in Horasan Valisi Kuteybe bin Müslim zaman›nda Maveraünnehir bölgesi. Osman’›n halife olmas› Hz. Emeviler ele geçirdikleri bölgelerdeki Türklere iyi davranm›yordu. Hz. Etkinlik 86 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türklerin ‹slam dinini daha yak›ndan tan›malar›n› sa¤lam›flt›r. 630 659 682 Kutluk Devleti’nin kuruluflu 744 Kutluk Devleti’nin y›k›l›fl› 745 766 Do¤u Köktürk Bat› Köktürk Devleti’nin Devleti’nin y›k›l›fl›.3. harekete geçtiler. fl Sizce o dönemde Türklerin inançlar› ile ‹slamiyet aras›nda ne gibi benzerlikler olabilir? ÖÇK 3. 0 M 571 610 622 624 Bedir Savafl› 625 Uhut Savafl› 627 Hendek Savafl› 630 Mekke’nin fethi 632 Hz. Emevilerin aksine insanlara hoflgörü ile yaklaflmalar›. Muhammed’in vefat›. Hz. Ömer Döneminde olmufltur.9. Uygur Türgifller Devleti’nin Devleti’nin kuruluflu y›k›l›fl› ‹slam Devleti’nin yönetimini Abbasi ailesinin ele almas›ndan sonra ‹slam tarihinde Abbasi Devleti (750-1258) dönemi bafllad›. Ömer’in halife olmas› 644 Hz. Ünite Türkler ‹slamiyetle Tan›fl›yor Tülin. y›k›l›fl› Türgifller ve Hazarlar ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar. Türklerin toplu olarak Müslüman olmalar›nda eski inançlar› ile ‹slam dini aras›ndaki benzerliklerin de etkisi olmufltur.

656 Hz. âdet.‹pek Yolu’nda Türkler Tart›flma fl Türkler. Osman’›n ölümü. ahiret. Abbasi Devleti’nin kuruluflu 1055 Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a gelmesi 1258 Abbasilerin y›k›l›fl› Türkler. niçin Müslümanl›¤› seçmifl olabilirler? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Hz. Emeviler Dönemi’nin bafllamas› 750 Emeviler Devleti’nin y›k›l›fl›. • Türklerin tek Tanr›’ya (Gök Tanr›) inanmalar›. kolayca Müslüman oldu. ‹slam toplumu içinde yer alan çeflitli uluslar›n dil. SINIF 87 . yeni bir kültür çevresinin içerisine girdi. • Kurban. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹slam dininde de tek Allah inanc›n›n olmas›. Ali’nin halife olmas› 661 Hz. Türk milleti daima tek bir Tanr›'ya inan›yordu. ‹slamiyeti kabul ettikten sonra özellikle Abbasi ordusunda ve devlet yönetiminde görev almaya bafllad›lar. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. • ‹slam›n ahlak anlay›fl› ile Türk kültüründeki ahlak anlay›fl›n›n ortak noktalar›n›n olmas›. Osman Turan. Bilim insanlar› da yo¤un çal›flmalar içine girdiler. s. • Dürüstlük ve adaletin üstün kabul edilip h›rs›zl›k ve yalanc›l›¤›n her iki inanç sisteminde de yasaklanmas›. Dr. cennet ve cehennem kavramlar›n›n her iki dinde de bulunmas›. • Her iki inanç sisteminde de ruhban s›n›f› ve sosyal s›n›flar›n olmamas›. Bu dönemde Türk halk›. Ali’nin ölümü. kendi öz kültürü ile birlefltirerek yeni bir kültürel yap›ya kavufltu. Allah inanc› Türklerin tek tanr› inanc›na benziyordu.425 840 Uygur Devleti’nin y›k›l›fl›. gelenek ve folkloründen etkilendi. Bu yüzden Türkler. Farkl› kültürlerden ve ‹slam kültüründen elde etti¤i de¤erleri. Karahanl›lar Devleti’nin kuruluflu 963 Gazneliler Devleti’nin kuruluflu 1040 Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu 1157 Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›l›fl› 1187 Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Bu benzerlikler flunlard›r: • Türklerin engin bir hoflgörüye sahip olmas› ve ‹slam dininin de bir hoflgörü dini olmas›. (Süryani Mihael) Prof. • Her iki dinin de temizli¤e büyük önem vermesi.

‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Türkçenin Arapçadan üstün bir dil oldu¤unu ispatlamak ve Araplara Türkçeyi ö¤retmek için Divanü Lügâti’t Türk adl› eserini yazm›flt›r. ‹slâm dininin ve ‹slâm kültürünün Orta Asya’da yay›lmas›nda önemli rol oynam›fllard›r. Karahanl›lar devri devlet teflkilat› ile saray ve halk hayat› hakk›nda önemli bilgiler vermektedir. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletleri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • fetih • uygarl›k Tarih atlaslar›n›zdan Karahanl›lar›n yaflad›¤› bölgeyi inceleyerek kuruldu¤u yerin özelliklerini söyleyiniz. Kaflgarl› Mahmut taraf›ndan Ba¤dat'ta Abbasi Halifesi Ebulkas›m Abdullah'a sunulmufltur. Eserinde halk aras›nda yaflayan halk fliirlerinden. Türkçenin ilk sözlük ve dil bilgisi kitab› olan Divanü Lügâti’t Türk. Bilgi Kutusu KAfiGARLI MAHMUT Kaflgarl› Mahmut'un do¤um ve ölüm tarihi bilinmemektedir. Karahanl›lar dönemine ait bir minare fl Kaflgarl› Mahmut Divanu Lûgati-i Türk adl› ünlü eserini niçin yazm›flt›r? fl Bu eserin. ! 88 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.3. Kaflgarl› Mahmut. Afla¤›daki Kaflgarl› Mahmut’un yaflam›na ait belgeyi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. C. Babas› Hüseyin ibni Muhammed adl› Barsganl› bir beydir. s. Türk tarihi bak›m›ndan önemi nedir? fl Yukar›daki foto¤rafta görülen yap›t dönemin hangi özelliklerini yans›tmaktad›r? Kaflgarl› Mahmut. Karahanl›lar Orta Asya’da kurulan ilk Türk-‹slâm devletidir. Türk kavimlerinin dillerini. kültür ve medeniyet bak›m›ndan da zengin bir geçmifli oldu¤unu ortaya koymak. 7. Kaflgarl› Mahmut. tarihlerini. Türk illerinin birço¤unu dolaflm›fl. efsanelerini bir kitapta toplam›flt›r. Türk milletinin dil. 25-26’dan derlenmifltir. destanlar›n›. atasözlerinden örnekler vermifltir. Bu dönemde yaflam›fl olan Kaflgarl› Mahmut özellikle Türk dili ve kültürünün tan›t›lmas›nda önemli katk›larda bulunmufltur. Türk ad›n› “Olgunluk Ça¤›” olarak aç›klam›flt›r. SINIF . Hayat›n›n önemli bir bölümünü Karahanl›lar bölgesinde geçiren Kaflgarl› Mahmut. 1072-1077 y›llar› aras›nda Selçuklular›n egemenli¤indeki Ba¤dat'ta yaflam›flt›r.

ikili teflkilat sistemine uygun olarak iki hakan yönetiminde iki k›sma ayr›ld›. Bilge Kül Kad›r Han. fl Yukar›daki bilgilerden ve foto¤raflardan yararlanarak Karahanl›lar dönemi devlet yönetimi ve kültürel özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz.‹pek Yolu’nda Türkler Cem. Ülkenin bat› k›sm›n› yöneten büyük hakan›n yüksek hâkimiyetini tan›mak kayd›yla hanedan›n bir baflka üyesi taraf›ndan yönetiliyordu. Onun iki o¤lundan Arslan Han Baz›r büyük hakan s›fat›yla Balasagun'dan. Karahanl›lardan kalma bir an›t (Semerkant) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. di¤er o¤lu Kad›r Han O¤ulcak ise Talas'tan devleti idare ettiler. Samaniler. Bu devlet. — Amca. SINIF 89 . hanedana ba¤l› flehzadeler veya askerî valilerin idaresine veriliyordu. merkezi Kaflgar'a naklederek Samano¤ullar› egemenli¤i alt›ndaki bölgelere ak›n düzenlemeye bafllad›. Biliyor muydunuz? Bu devletin ad›n›n "kara=güçlü" kelimesinden geldi¤ini biliyor muydunuz? fl Kara ya¤›z sözcü¤ünün günümüzde ne anlama geldi¤ini araflt›r›n›z. o gün derste ö¤rendikleri konularla ilgili daha fazla bilgi edinmek için tarih ö¤retmeni olan amcas›na baz› sorular sordu. ilk-Türk ‹slam devletleri hakk›nda bilgi verir misiniz? Ahmet Bey. bütün Karahanl›lar›n hükümdar› idi ve Kara-Ordu'da yerleflmiflti. 893 y›l›nda Talas’› ele geçirdiler. ! Karahanl›lardan kalma bir türbe (Talas) Karahanl› hakan› Bilge Kül Kad›r Han. ‹ran’da kurulmufl olan Samano¤ullar› ile mücadele etmifltir. bilinen ilk Karahanl› ka¤an›d›r. Arslan Kara Han unvan›n› tafl›yan do¤u k›sm›n›n hâkimi büyük hakan. Orta Asya’da kurulan ilk Türk ‹slam devletinin Karahanl›lar oldu¤unu belirterek sözleflme devam etti. 840'ta Uygur Devleti’nin K›rg›zlar taraf›ndan y›k›lmas› üzerine Karluk Yabgusu. Bu¤ra Kara Han unvan›n› tafl›yan bat› k›sm›n›n hâkimi ise Talas'ta oturuyordu. Bu durum karfl›s›nda O¤ulcak Han. ‹ller. kendisini bozk›rlar hâkiminin yasal varisi ilan ederek Karahanl›lar Devleti'ni kurdu.

konuflmas›n›n bu bölümünde Atatürk’ün millî tarihimizle ilgili flu sözlerini hat›rlatt›. Baflkenti Balasagun olan Do¤u Karahanl› Devleti bir süre ba¤›ms›z yaflad›ktan sonra Melikflah döneminde Büyük Selçuklulara ba¤land›. hele ahlak. Tarih.3. M. 90 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bat› Karahanl› Devleti. Selçuklular›n 1141 y›l›nda yap›lan Katvan Savafl›'nda Karahitaylara yenilmesi üzerine Bat› Karahanl›lar. s.. SINIF . Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. 361 ve 359) fl Yukar›daki sözlerden de yararlanarak Atatürk’ün millî tarihimize verdi¤i önemi aç›klay›n›z. Do¤u Karahanl› Devleti. Ancak taht kavgalar› nedeniyle devlet 1042 y›l›nda. Aralar›nda dostluk oluflur. Bu dostluk sonucunda ‹slam dinini benimser. en büyük kutsall›klar karfl›s›nda bile k›skançl›k duygular›na kap›lmaktan kendilerini kurtaram›yorlar. Do¤u Karahanl›lar ve Bat› Karahanl›lar olmak üzere ikiye ayr›ld›. Büyük Selçuklu Devleti'nin kurulmas›ndan sonra Selçuklu-Gazneli mücadelesine Karahanl›lar da kat›ld›. 1211 y›l›nda da Karahitaylar taraf›ndan y›k›ld›. Eski gücüne bir daha kavuflamayan Bat› Karahanl› Devleti'ne Harzemflahlar 1212 y›l›nda son vermifllerdir. ÖÇK 3. Bat› Karahanl›lar. Maveraünnehir Karahanl›lara. amcas›na karfl› taht mücadelesini kazand›ktan sonra ‹slamiyeti. Satuk Bu¤ra Han. Saltuk Bu¤ra Han’›n hükümdar olmas›ndan sonra Karahanl› Devleti.10. Etkinlik fl Karahanl›lar Devletin’nin y›k›lmas›nda hangi faktörler etkili olmufltur? Neden? Ahmet Bey. resmî din olarak kabul etmifltir. Sultan Melikflah döneminde Selçuklu egemenli¤ine girmifltir. ad›n› Abdülkerim olarak de¤ifltirmifltir (945). bu defa da Karahitaylar›n egemenli¤ine girdiler. ‹slam devleti özelli¤i kazanm›flt›r. 999 y›l›nda komflular› Samano¤ullar› Devleti’nin varl›¤›na son verdiler. Bu devletin topraklar›. Karahanl›lara s›¤›nm›fl olan Ebu Nasr adl› Samani flehzadesi ile karfl›lafl›r. Gazneliler ve Karahanl›lar taraf›ndan paylafl›ld›. önce Özkent'i daha sonra Semerkant'› baflkent yapt›. Satuk Bu¤ra. geliflmemifl kavimler. Bu tarihten itibaren Do¤u Karahanl›lara karfl› mücadele ederken etraf›ndaki Müslüman gönüllülerden yararlanm›flt›r. Millet için ve milletçe yap›lan ifllerin hat›ras› her türlü hat›ralar›n üstünde tutulmazsa millî tarih kavram›n›n k›ymetini takdir etmek mümkün olamaz. Bu olay. Gaznelilerle ortak hareket eden Karahanl›lar. Horasan ise Gaznelilere kald›. Ünite Bilgi Kutusu Satuk Bu¤ra Han.. Bat› Karahanl›lar›n durumunu de¤ifltirmifltir. ne güzel aynad›r! ‹nsanlar.

29-31’den derlenmifltir. 1030'da Gazne'de vefat etti ve orada defnedildi. Samano¤ullar› Devleti'nin Horasan valisi idi. s. Gazneli Mahmut. genç yafltan itibaren devlet idaresinde görev ald›. Babas› sa¤ iken Horasan valili¤i görevini yürüttü. döneminin pek çok kitab› Gazneli Sultan Mahmut'a takdim edildi. Gazneliler Bilgi Kutusu GAZNEL‹ SULTAN MAHMUT Gazneliler Devleti'nin en büyük hükümdar› ve Hindistan fatihi Gazneli Sultan Mahmut. Gazneli Sultan Mahmut'un saray› bir bilim akademisi hâline geldi. Bîrûni ve Firdevsi gibi birçok meflhur bilgin Sultan Mahmut'un saray›nda himaye gördüler. ‹yi bir ö¤renim gördü.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey. Firdevsi'nin meflhur fiehname'si de dâhil olmak üzere. SINIF 91 . 5. o dönemin e¤itim anlay›fl› hakk›nda size nas›l bir fikir vermektedir? fl O dönem yaz›lm›fl olan pek çok kitab›n Gazneli Mahmut’a takdim edilmesinin nedeni neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Gazneli Mahmut. Kendisi bilime ve sanata karfl› büyük bir sevgi besliyordu. Sebük Tekin öldü¤ü zaman tahta Mahmut’un küçük kardefli ‹smail geçmiflti. Âlim bir kiflili¤i olan Sultan Mahmut. Biliyor muydunuz? Gazneli Mahmut'un "sultan" unvan›n› kullanan ilk Türk hükümdar› oldu¤unu biliyor muydunuz? fl Yukar›daki metne göre Gazneli Mahmut’un iyi bir e¤itim görmüfl olmas›. Büyük bilginlerin elinde yetiflti. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. 33 y›l hükümdarl›k yapan Sultan Mahmut. 971 tarihinde do¤du. küçük kardefliyle yapt›¤› mücadeleyi kazanarak hükümdar oldu. saray›nda âlim ve flairlere çeflitli konularda sohbet ve tart›flmalar yapt›r›rd›. anlat›m›na Gaznelilerle devam etti: Özellikle Gaznelilerin en ünlü hükümdar› olan Sultan Mahmut hakk›nda bilgi verdi. C. Mert ve cesur bir insand›. Gazneli Mahmut'un babas› Sebük Tekin.

baflar›l› bir kumandand›. 1187 y›l›nda da Gurlular taraf›ndan tamamen ortadan kald›r›ld›. SINIF . Ünite Gazneliler Devleti Samano¤ullar› Devleti'nde yetiflmifl Alptekin adl› bir Türk kumandan›. Sultan Mahmut'tan sonra devletin bafl›na geçen Sultan Mesut. Bu ülkede ‹slam›n köklü flekilde yerleflip geliflmesinde önemli rol oynad›. Sebük Tekin. fl Sultan Mahmut'un seferlerde kulland›¤› filler. Büyük Selçuklularla giriflti¤i mücadeleyi kaybetti.3. Gazneli Mahmut. Türk tarihinin de en büyük devlet adamlar›ndan biridir. Afganistan'›n Gazne flehrini ele geçirerek Gazneliler Devleti’ni kurdu (963). yaln›z Gazneli Devleti'nin de¤il. devleti babas› gibi iyi yönetemedi. ona ne gibi üstünlükler sa¤lam›fl olabilir? fl Gazneli Mahmut'un Hindistan seferlerinin nedenleri sizce neler olabilir? 92 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hindistan'a on yedi sefer düzenleyerek büyük zaferler kazand›. ‹ran'›n orta eyaletleriyle Harzem topraklar›n› da ülkesine katarak zaman›n›n en büyük hükümdar› oldu. Sebük Tekin'den sonra tahta geçen o¤lu Mahmut. iyi bir devlet adam›. ayn› zamanda. Alptekin’den sonra devletin bafl›na Sebük Tekin geçti. Gazneliler. K›sa süre içerisinde bütün Afganistan ile Horasan ve ‹ran'›n do¤u k›s›mlar›n› yönetimi alt›na ald›. Babas›n›n izinde devam eden Gazneli Mahmut. 1040 Dandanakan Savafl›'ndan sonra topraklar›n›n bat› bölümünü Büyük Selçuklulara b›rakmak zorunda kald›lar.

s. Bilgi Kutusu HERKES‹N BABASI MEL‹KfiAH ‹nsanlar›n en adili. Büyük Selçuklu Devleti Büyük Selçuklu Devleti. s. SINIF 93 . ‹ki taraf aras›nda Hemedan civar›nda yap›lan savafl› Nizamülmülk'ün iyi idaresi sayesinde Melikflah kazand› (1073). vezir Nizamülmülk’ün yard›m› ve deste¤i ile Büyük Selçuklu Devleti taht›na ç›kt›. kendi arzular›yla onun idaresine girdi. fl Devletin ad›n›n. Geçti¤i ülkelerin halklar›na karfl› bir baba gibi davran›rd›. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey Orta Asya’daki ilk Türk-‹slam devletinden biri olan Büyük Selçuklu Devleti hakk›nda bilgi vermeye devam etti. Selçuklu topraklar›na sald›r›ya geçen Gazneliler ve Karahanl›lar üzerine yürüdü. Bütün Rum ve Ermeniler. Gazneliler neticede bar›fl teklif etmek zorunda kald›lar. sonra Semerkant'a do¤ru ilerledi. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu. Urfal› Mathieus (Mateyus) Prof. C. 7. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Bu yenilgiler üzerine Karahanl› hükümdar› fiemsülmülk Nasr af dilemek zorunda kald› ve Nizamülmülk'ün arac›l›¤› ile bar›fl yap›ld› (1074). 168’den derlenmifltir. Sultan Melikflah bir süre sonra devlet merkezini de ‹sfahan'a nakletti. Melikflah'›n dedesi Ça¤r› Bey ve dedesinin büyük kardefli Tu¤rul Bey taraf›ndan 1040 y›l›nda kurulmufltur. bütün insanlara ve Hristiyanlara karfl› baba gibi idi. Sultan Melikflah. onun sultanl›¤›n› tan›mad›. 471 fl Yukar›daki bilgide Melikflah’›n hangi özelliklerine vurgu yap›lm›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sultan Melikflah. Osman TURAN. en ak›ll› ve kudretlisi olan Melikflah. Gaznelilere karfl› kazan›lan Dandanakan Savafl› sonras›nda gerçekleflmifltir. Bar›fl yap›larak iki hanedan aras›nda akrabal›k kuruldu. Alparslan'›n ölümünden sonra. Karahanl›lar karfl›s›nda da üstünlü¤ünü gösterdi ve önce Tirmiz flehrine girdi. Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin dedelerinin ad›yla iliflkisi olabilir mi? Bu iliflkilendirmeyi nas›l aç›klars›n›z? Türk tarihinde benzer adland›rma yap›lan baflka devletler de varm›? Hangilerini biliyorsunuz? Bilgi Kutusu MEL‹KfiAH Alparslan öldükten sonra o¤lu Melikflah. Melikflah'›n amcas› ve Kirman meliki Kavurd. Dr.

Ancak müttefikleri Harezm valisi Harun ve Ali Tegin'in ölümleri (1035) üzerine. Horasan’da Gazneli egemenli¤ine son veren Tu¤rul Bey. Ünite Büyük Selçuklu Devleti ve di¤er Türk Devletleri Selçuk Bey’in o¤lu olan ve yabgu unvan›n› tafl›yan Arslan. Buhara'y› ele geçirdiler. etkisiz k›lmak istedi¤i Arslan Yabgu’yu görüflme iste¤i ile yan›na ça¤›rd›. fl Yukar›daki haritadan yararlanarak Orta Asya Türk-‹slam devletleri ile ilgili bir tarih fleridi oluflturunuz. Bu güç birli¤ine karfl› Gazneli Sultan Mahmut ve Karahanl› Yusuf Kad›r Han da anlaflmaya vard›lar. amcalar› Arslan Yabgu'nun tutuklanmas› üzerine fiilen Selçuklular›n liderleri durumuna geldiler.3. Karahanl›lar›n egemenli¤ine karfl› ç›kan Tu¤rul ve Ça¤r› Beyler Harezm bölgesine çekilmek zorunda kald› (1030). gücünden çekindi¤i. Arslan Yabgu'nun ölümünden sonra Selçuklularda k›sa süren bir da¤›n›kl›k yafland›. Tutuklat›p Hindistan'›n kuzeyindeki Kalincar Kalesi'ne hapsetti (1025). Gazneli Mahmut. Tu¤rul ve Ça¤r› beyler. babas›n›n ölümü üzerine bafla geçti. Niflabur’u kendine merkez yapt›. 94 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Daha sonra artan Gazneli tehlikesine karfl› Ali Tegin ve Harezm valisi Harun ile ittifak kurdular. Karahanl›lara karfl› isyan eden Karahanl› Prensi Ali Tegin ile ittifak kurdu. SINIF . Maveraünnehir'i ele geçiren Karahanl›larla mücadele etti. Selçuklular Horasan'a çekildiler. Arslan Yabgu.

tamamen Selçuklulara geçti (1043). millî bilinci kuvvetlendirmedeki gerçeklere dayanan rolüdür. Gazneliler ile Selçuklular Merv yak›nlar›ndaki Dandanakan’da karfl›laflt›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Arslan Yabgu'nun o¤lu Kutalm›fl ve ‹brahim Y›nal. s. Türk tarihi. Merv'de yap›lan kurultayda devlet teflkilat› düzenlendi. Tu¤rul Bey sefere ç›karak ‹ran'daki birçok bölgeyi ele geçirdi. muhakeme de¤il. a¤›r bir yenilgiye u¤rat›ld› (1040). insanl›¤›n çok faydalanaca¤› aç›kt›r. Türk tarihi üzerinde özellikle durmas›n›n nedeni.” Türk tarihini. “Tarihi yapan ak›l.‹pek Yolu’nda Türkler Horasan'› kaybeden Gazneli Sultan› Mesut. fl Selçuklular’›n seferlerini bat›ya do¤ru yöneltmelerinin nedeni ne olabilir? Bilgi Kutusu Atatürk’ün. Abbasi halifeli¤i. Büyük Selçuklu Devleti ise bu savafl sonucunda hukuken ba¤›ms›zl›¤›n› kazanm›fl devletin kuruluflunu tamamlad›lar. 359 ve Atatürkçülük 3. Tu¤rul Bey zaman›nda Bizans ve Gürcülere karfl› da büyük baflar›lar sa¤lanm›flt›r. Tu¤rul Bey’in temsilî resmi Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin birlikte ç›kt›¤› seferde Harezm bölgesi. Dandanakan Savafl›'n›n hemen sonras›nda Tu¤rul Bey. Gazneliler devleti bu yenilgi üzerine y›k›lma sürecine girdi. 145 -146’dan derlenmifltir. Türk kültür ve uygarl›¤›n› incelemek bizim için borç oldu¤u gibi millî s›n›rlar›m›z d›fl›ndaki Türkler ve uygar milletler için de zorunludur. Pasinler Savafl› sonunda Bizans'›n Anadolu'daki askerî gücü önemli ölçüde k›r›lm›fl oldu. Fetih bölgelerine daha yak›n olmas› sebebiyle Niflabur'u b›rakarak Rey'i devletin yeni baflkenti yapt›. Türk’ün tarihî uygar niteliklerinden. Selçuklu Devleti’ni tan›m›flt›r. Atatürkçülük 1. zengin bir tarihtir. Selçuklulara kesin bir darbe indirmek için ordusunun bafl›na geçti. s. Gazneli ordusu. Bizans-Gürcü kuvvetlerini Pasinler Savafl› ile büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar (1048). kuflkusuz tarihin. belki bunlardan çok duygulard›r. SINIF 95 . genç nesillere her konuda en iyi ilham ve güç verecek olaylarla doludur. mant›k. Selçuklu Sultan› ilan edildi.

fl ‹kinci Köktürk Devleti'nin kurucular› Bilge Ka¤an ve Kültigin’in birlikteli¤i ile Tu¤rul ve Ça¤r› Bey'in birlikteli¤inin sonuçlar›na yönelik neler söyleyebilirsiniz? Do¤udan gelen O¤uzlara yurt bulmak isteyen Alparslan. Sultan Alparslan. Rey'den daha güneydeki ‹sfahan'a tafl›nd›. Sultan Alparslan. Bizans'›n Malazgirt Savafl›’ndan sonra anlaflmaya uyÖÇK mamas› üzerine Anadolu ak›nlar› 3. Selçuklu askerlerini gösteren bir gravür 96 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Alparslan'›n ölümü üzerine Melikflah henüz 18 yafl›nda iken sultanl›¤a getirildi (1072).11. Alparslan’›n Malazgirt’teki heykeli (Mufl) Malazgirt Meydan Savafl›. Etkinlik h›zland›r›ld›. Devlet merkezi. böylece devletin do¤u s›n›rlar›n›n emniyetini sa¤layarak bütün gayretini Anadolu'ya sarf etmeye bafllad›. Melikflah öncelikle s›n›r boylar›na sald›r›lar düzenleyen Karahanl›lar ve Gazneliler'i yenerek bar›fla zorlad›. M›s›r'a sefere haz›rland›¤› s›rada Bizans ‹mparatoru Romen Diyojen'in Do¤u Anadolu'ya ilerledi¤ini ö¤rendi. Azerbaycan üzerinden Malazgirt'e gelerek buray› k›sa sürede ele geçirdi. sonuçlar› aç›s›ndan Dandanakan'dan sonra cereyan eden en önemli meydan savafl›d›r. Malazgirt Meydan Savafl›'ndan sonra Türkler için Anadolu'da yeni bir dönem bafllad›. yeni fetih alan› olarak Anadolu'yu seçti. Ünite Biliyor muydunuz? ‹slam dünyas›n›n koruyuculu¤unu üstlenen Tu¤rul Bey’in 1055 y›l›nda Abbasi halifesi taraf›ndan "Do¤unun ve Bat›n›n Sultan›" ilan edildi¤ini biliyor muydunuz? Tu¤rul Bey'in ölümünden sonra Alparslan tahta ç›kt›. h›zla geri döndü ve Malazgirt'te Bizans ordusunu a¤›r bir yenilgiye u¤ratt› (1071). Azerbaycan ve Kafkasya'da birçok kaleyi ele geçirdikten sonra Do¤u Anadolu'ya girdi. Nizamülmülk'ü vezirli¤e getirdi (1064).3. Ard›ndan Kars'a girdi (1064). Hristiyanl›¤›n do¤udaki en güçlü kalesi olan Ani'yi fliddetli bir kuflatmadan sonra ele geçirdi. Maveraünnehir’e ç›kt›¤› sefer s›ras›nda öldürüldü (1072). A¤abeyi ve Kirman Meliki Kavurd'un isyan›n› da bast›ran Alparslan. SINIF . fiam'a yürümekten vazgeçen sultan.

Melikflah 1087'de ç›kt›¤› sefer sonucunda Karahanl›lar'›n do¤u kolunu da hâkimiyeti alt›na ald›. devletin gücünü kaybetmesine neden olmufltur.” “Padiflahlar ordu ve halk›n durumunu uzak veya yak›ndan bizzat incelemeli. do¤uda Balkafl ve Iss›k Gölü'ne. Sencer'in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti son buldu (1157). SINIF 97 . Halka zulüm eder. devlet yönetimindeki önemini aç›klay›n›z. “Melik. Melikflah zaman›nda Büyük Selçuklu Devleti.” “Halk padiflah›n saray›na gidip hâlini anlatmak isterse onlar› bundan men etme. Selçuklu baflkentini Merv'e tafl›yan Sencer zaman›nda devlet tekrar kendini toparlamaya bafllam›flt›r.‹pek Yolu’nda Türkler Anadolu fatihlerinden Artuk Bey. en genifl s›n›rlar›na ulaflm›flt›r. memlekette fesat ve adaletsizlik al›r yürür. Bu sözlerin. Melikflah'›n emriyle Arabistan Yar›madas›'ndaki Hicaz. ba¤l› beyliklerin ba¤›ms›zl›¤›n› ilan ederek birbirleriyle mücadele etmeleri ve isyanlar ülkenin düzenini bozmufltur. Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük hükümdar›d›r. Selçuklu ülkesinin tamam›nda hâkimiyet kurarak birli¤i sa¤lad›. güneyde Arabistan Yar›madas›'na kadar uzanmaktayd›. kuzeyde Kafkaslardan. Sultan Melikflah. bat›da Anadolu ve M›s›r'dan. inkâr ve küfürle ayakta kalabilse de zulümle kalamaz. Böyle yapmazsa hata eder ve gaflete düfler. Fakat 1141 y›l›nda do¤udan gelen Karahitaylar'a karfl› yapt›¤› Katvan Savafl›'nda yenilince itibar›n› kaybetti.” Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. en parlak y›llar›n› yaflam›flt›r. Mescid-i Cuma’dan bir görünüm (‹sfahan) Düflünelim. Melikflah döneminde Selçuklu Devleti. Melikflah'›n o¤lu Sultan Sencer. Sultan Sencer. Ancak Melikflah'›n ölümünden sonra geliflen baz› olaylar. Yemen ve Aden'i Selçuklu topraklar›na katt›. Bu s›n›rlar. Bu sebeple Sultan Sencer zaman› için ikinci imparatorluk devri ad› verilir. Taht kavgalar›. halk aras›nda ne olup bitti¤ini bilmeli. 1092 y›l›nda öldü. Söyleyelim Afla¤›da Nizamülmülk’ün baz› sözleri verilmifltir.

fler'i (‹slami) ve örfi (gelenek ve âdet) olmak üzere ikiye ayr›l›rd›. Gazneliler ve Selçuklarda ise Sultan unvan› verilirdi. SINIF Mescid-i Cuma (Kazvin) Büyük Selçuklular Dönemi (‹ran) . Onlar› yetifltirmek için yanlar›nda atabey unvan› tafl›yan devlet adamlar› bulunurdu. hükümdar ailesinin ortak mal› say›l›rd›. vak›f ve mülk arazileri bulunurdu. haraci araziler. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Cem: Ahmet Amca! Bu ilk Türk devletlerinde kültürel ve sosyal yaflam nas›ld›? Konuflulan Diller Karahanl›larda resmî dil Türkçe idi ve Uygur alfabesi kullan›l›yordu. Toprak Yönetimi ve Ordu ‹slam devletlerinden ald›klar› ikta ad› verilen toprak sistemini uygularlard›. Bunlar›n yan› s›ra ba¤l› beyliklerden gelen askerler ve gönüllü Türkmen birlikleri de ordunun di¤er bölümlerini olufltururdu.3. bu dönemlerde edebiyat alan›nda da etkisini göstermiflti. Hal› motifi Sultan Sencer TürbesiTürkmenistan (Meru) 98 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ülke topraklar›. ‹kta sisteminin yan› s›ra has araziler. Selçuklularda eyaletlere ayr›lan ülke yönetiminde hükümdar›n erkek çocuklar› görev al›rd›. Bu durum. Halk ise Türkçe konufluyordu. Devlet memurlar› ve komutanlar. Kaflgarl› Mahmut'un Divanü Lügâti’t Türk ve Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adl› eserleri. Türk-‹slam devletlerinde hukuk. Gaznelilerde resmî dil Arapça. hükümdarlar›n ölümünde taht kavgalar›na ve ülkenin parçalanmas›na neden olurdu. Resmî dildeki de¤iflim. Selçuklularda ise Farsça idi. Hükümdar›n en büyük yard›mc›s› ise vezir idi. ayl›kl› askerlerden oluflurdu. görevlerine göre bu topraklar›n gelirlerini toplard›. Bu sistemde topraklar gelirlerine göre gruplara ayr›l›rd›. Davalara kad›lar bakard›. Bu ordu. Ordu yap›lanmas›nda ikta askerlerinden baflka sultan›n hassa ordusu bulunurdu. Devlet Yönetimi Türk-‹slam devletlerinde devletin bafl›nda bulunan hükümdara Karahanl›larda Han. Toplad›klar› gelirin bir bölümü ile devlete atl› asker yetifltirirlerdi. Hükümdarl›k babadan o¤ula geçerdi. dönemin edebiyat ürünleridir.

Çini örne¤i fl ‹slâmiyetin kabulu Orta Asya’daki Türk devletlerinin devlet yönetimi. Din ve ‹nan›fl Türkler genellikle Talas Savafl›'ndan sonra ‹slam’› kabul etmifltir. Gazali gibi bilim adamlar› yetiflmifltir. Devlet. üretimde kalite ve disiplini sa¤l›yordu. Vezir Nizamülmülk'ün yazd›¤› Siyasetname adl› eser. sanat anlay›fl› ve kültürel özelliklerinde hangi de¤iflimleri neden olmufltur? Selçuklu dönemine ait bir köprü Gaznelilere ait bir zafer an›t› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. han. köprü. türbe gibi mimari eserlerde çini ve oymac›l›k sanat›n›n en güzel örneklerini vermifllerdir. tar›m ve hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ticaretle de u¤rafl›yordu. Müslüman esnaf›n haklar›n› koruyan bir tür sendika görevi görüyordu. SINIF 99 . Müslüman zanaatkârlar›n kurduklar› lonca teflkilat›. öflür. veziri Nizamülmülk'e dünyan›n ilk üniversitesi say›lan Nizamiye Medresesini Ba¤dat'ta kurdurmufltur. devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. cizye. canl› bir ticaret yaflam›na sahip olan ülkede han ve kervansaraylar yapt›rarak ticarete destek olmufltur.‹pek Yolu’nda Türkler Bilim ve Sanat Türk-‹slâm devletleri döneminde canl› bir bilim hayat› vard›. Sosyal ve Ekonomik yaflam Türk-‹slam devletlerinde halk. hükümdarlar taraf›ndan desteklenmifltir. ‹bn-i Sina. Devletin gelirleri. çeflme. hastane. ganimet. E¤itim ve ö¤retim kurumlar›. Orta Asya’da kurulan ilk Türk‹slam Devleti Karahanl›lard›r. Sanata büyük önem veren Türkler. cami. Lonca teflkilat›. Farkl› dinlere inanan insanlar› bu devletlerin himayesinde huzur içinde yaflam›fllard›. Konargöçer hayat› sürdürüp a¤›rl›kl› olarak hayvanc›l›kla geçinenler de vard›. Türk-‹slam devletlerinde Müslümanlar›n yan› s›ra baflka dinlere inanan insanlar da vard›. gümrük ve maden vergileriydi. ‹lk Türk-‹slam devletlerinde dinar ve dirhem ad› verilen alt›n ve gümüfl paralar kullan›lm›flt›r. Türk-‹slam devletleri döneminde Farabi. Selçuklular döneminde Sultan Alparslan. hamam. haraç.

1. 273.3. âdetin yerini bulmas› demektir. Cenupta Türkmen Oymaklar› 1. Dü¤ün geleneklerinde inançlar›n ve geleneklerin etkili oldu¤u görülmektedir. 274’ten derlenmifltir. fl Dü¤ünlerle ilgili bildi¤iniz inan›fl ve gelenekler nelerdir? fl K›na gecesinde söylenen bildi¤iniz mâni ve türküleri arkadafllar›n›zla bir- 3. Afla¤›daki bilgi kutusunda yörük kültürünü yans›tan nisan ve dü¤ün törenlerini içeren kültürel ögelere yer verilmifltir. Selam söylen day›s›na. Baz› yörelerde ise bu olay. evinin en yüksek bir yerinde uzaktan gelen alay› gözetir. pilav döker ve çalg› ile bu yemekleri k›z›n obas›na gönderir. s. • tören • millî kültür Bayram ve dü¤ün gibi kutlamalar›m›z Orta Asya’daki ilk Türk topluluklar›ndan günümüze kadar çeflitli de¤iflikliklere u¤rayarak da olsa varl›¤›n› devam ettirmektedir. Birlikte okuyal›m. Dünür gitmesi. Oldu güvey kaynanas›. "söz kesmek" olarak adland›r›lmaktad›r. Biner at›n iyisine. Niflan günü o¤lan taraf› davar keser. dir. k›nan kutlu olsun! Söyle dillerin tatl› olsun! Ali R›za YALMAN / Cenupta Türkmen Oymaklar›1. bereketi simgelemekteBiner at›n etlisine.s. Gelin odas›n›n efli¤inde testi Gider yolun enlisine. asker u¤urlama gibi kat›ld›¤›n›z bir tören ile ilgili an›lar›n›z› s›n›fta arkadafllar›n›zla paylafl›n›z. Yörüklerde Dü¤ün Bilgi Kutusu Niflanlarda bafll›ca âdetler dünür göndermekle bafllar. Elinde dolu bulunan bir su testisini gelin evin kap›s›na gelinceye kadar saklar.270 ÖÇK likte söyleyiniz. âdetlerle yukar›da verilen âdetler aras›nda benzerlik var m›? Nelerdir? Günümüzde de niflan ve dü¤ün törenleri Anadolu'nun çeflitli bölgelerinde farkl›l›klar göstermektedir. Gelin yeni evine gelirken güveyi. tü huylar›n›n kovulmas›na iflaret K›z anas›.269. Gelin attan inmeden güveyi testiden avucuna biraz su doldurur ve bu suyu gelinin bafl›na serper. dü¤ün vb. 267. Niflan. fl Sizce damat. neden gelinin bafl›na su serpmifl olabilir? fl Sizin çevrenizdeki niflan. k›z anas›. ya da cam k›r›lmas› ise gelinin köMufltu gelsin emmisine. Gider yolun koyusuna. Baz› yörelerde k›z istemek için dünür gidilmesi sonucu al›nan "evet" cevab›. say›lmaktad›r. Etkinlik 100 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . cilt.12. büyük bir e¤lence ile yenir. Kültürümüzün korunup sürdürülmesinde törenlerimizin rolü sizce nelerdir? 2. K›z anam. "mendil almak" veya "mendil vermek" olarak ifade edilmektedir. Örne¤in eflinin evine gelen gelinin üzerine bu¤day serpilmesi. dü¤ün. Fakat Yörüklerde k›z›n iste¤i önemli oldu¤undan dünür gönderilmeden önce k›z›n gönlü edilmelidir. Ünite Yaflayan De¤erlerimiz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kültür • dü¤ün • gelenek 1. Ali R›za Yalman. K›z›n evinde bu yemekler.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Günümüzde de Türk topluluklar›nda demir dövme törenleri yap›lmaktad›r. 19. oldu¤unu biliyor muydunuz? her y›l mart ay›n›n 21 ve 22. Mart.20’den derlenmifltir. Büyük Taaruz için haz›rl›klar› yap›ld›¤› günlerde Mustafa Kemal Pafla. . günlerinde ziyaretçi ak›n›na u¤ramaktad›r. Yöre halk›. dualar edilir. Yak›lan atefl etraf›nda dönülür ya da ateflin üzerinden atlan›r. 1922'de Ankara'da düzenlenen flenliklere kat›lm›flt›r. Kutsal gün olarak kabul edilen Nevruz günü kurtulufl ÖÇK günü olarak da kutlanmaktad›r. afllar yenilmifl Türk'ün gen (genifl) gönlüne o gün yer darm›fl. 19 fl Çevrenizde Nevruz günü hangi etkinliklerle kutlanmaktad›r? Nevruz günü Osmanl›larda da ayr› bir önem tafl›maktad›r.13. fl Yeni gün olarak bilinen Nevruz gününde sizin çevrenizde neler yap›l›yor? Kastamonu'nun Tosya ilçesinin baz› köylerinde bahar›n müjdecisi kabul edilen Nevruz’da kurbanlar kesilir ve e¤lenceler düzenlenir.nen "Celali Takvim"in bafllang›c›n›n Nevruz günü ruk köyünde bulunan Nevruz Sultan Türbesi . kutsal sayd›¤› bu mekânda ya¤mur duas›na ç›kar. 2005. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. Padiflaha nevruziye adl› hediye vermek gelenek olmufl.. Kurtulufl Savafl› kazan›l›p yeni devletimiz kurulduktan sonra da nevruz flenlikleri devam etmifltir. Kastamonu evliyalar›ndan oldu¤u san›lmaktad›r. s. Bilgi Kutusu Bafll› bafl›n e¤mifl dizli diz çökmüfl Çok taht y›km›fl atam. Mart. Kurulan büyük kazanlarda yemekler piflirilir ve gelen insanlara da¤›t›l›r. Bahar›n bolluk ve bereket getirmesi için dualar edilir. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. Etkinlik vülmesi. çok bilek bükmüfl Bayram demifl bugün atefller yakm›fl Han k›zg›n demire çekici vurmufl. Burada yap›lan dualar›n kabul olunaca¤›na inan›l›r. Yeni gün yeni y›l her y›l an›lm›fl Kâh "Nevruz" kâh "Mart Dokuzu" denilmifl Kazanlar kurulmufl. Bu türbede yatan kiflinin. bu günler flenliklerle kutlanm›flt›r. SINIF 101 . Ergenekon'dan ç›kmak için atefl yak›l›p demir dö3.. Ergenekon destan›na göre demir daginin eritilmesi ve Türklerin dünyaya yay›lmas› bu güne rastlamaktad›r.‹pek Yolu’nda Türkler Bahar›n Müjdecisi Nevruz Biliyor muydunuz? Büyük Selçuklu Sultan› Melikflah ad›na düzenle- Kastamonu'nun Taflköprü ilçesinin Ob. bu güne ayr› bir önem kazand›rmaktad›r. 2005 s.

Bu orkestran›n kulland›¤› sazlar çeflitlidir. diz alt›nda kalan k›sa. Orta Asya Esik kurgan›nda bulunan bir Türk prensine aittir. küçük alt›n levhalarla ifllenmifltir.3. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • sanat • estetik Kopuz Türk musiki sanat›n›n millî saz›. 110 Biliyor muydunuz? Çeflitli kopuzlar Alt›n Elbiseli Adam Yandaki foto¤rafta görülen z›rh fleklindeki elbise. Belinde 16 büyük alt›n levha ile süslü bir kemeri vard›r. m›zrap ve yayla çal›nan çeflitleri vard›r. A¤ac›n gövdesi gittikçe kabar›yor. 1. Anadolu Türklerinde de kullan›lm›flt›r. kopuzdur. dar süvari pantolonu. Orta Asya Türklerinin en eski çalg› aletidir. oradan güzel musiki sesleri geliyordu. fl Kopuz. Bunlar›n biri. Uygur Türkleri aras›nda orkestra teflkilat›n›n bulundu¤unu göstermektedir. sa¤dan sola V yakal› bir kaftan. Dede Korkut Hikâyeleri’nde hemen her kahraman›n elinden düflmeyen kopuz. Kaftan ve çizmeleri. Ünite Sanata Vurulan Türk Mührü ÖN HAZIRLIK Türk-‹slammimarisi denilince hangi tür eserler akl›n›za geliyor? Düflüncelerinizi belirtiniz. günümüzdeki hangi müzik aletine benzemektedir? Uygurlara ait Göç Destan›’ndan bir bölüm: "Bir gece. C. fl Esik kurgan›nda bulunan prense “Alt›n Elbiseli Adam” denilmesinin nedeni nedir? 102 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Giysi. Bu saz›n parmakla. Ayn› orkestrada a¤›zla çal›nan sazlar da görülmektedir. Türkistan'da Turfan bölgesinde yap›lan kaz›larda bulunan Uygur minyatürleri. SINIF . ›rmak aras›ndaki a¤ac›n üzerine gökten mavi bir ›fl›k indi. yumuflak çizmelerden oluflmaktad›r." Türklerin Alt›n Kitab›. uda benzeyen kopuzdur. Kopuz. s.

Türklerin mobilya ve döflemeleri kolayl›kla tafl›nabilen hal› ve keçeler olmufltur.) hakk›nda internetten araflt›rma yaparak buldu¤unuz foto¤raflar› s›n›fta sergileyiniz. Selçuklu hal›lar›nda kullan›lan dü¤üm tekni¤i. Etkinlik ÖÇK Bilgi Kutusu Türk hal›lar›n›n sa¤laml›k ve esteti¤ini taktirle karfl›layanlardan biri de Marko Polo4dur. Çini örne¤i Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yandaki foto¤raf› inceleyiniz.‹pek Yolu’nda Türkler Türk hal› dokumac›l›¤› da geleneksel yaflant›ya ba¤l› olarak geliflmifltir. fl Türkler dokuduklar› hal› ve kilimlerde daha çok hangi figürleri kullanm›fllard›r? Bu figürler dönemin kültürel özellikleri hakk›nda ne tür bilgiler vermektedir? 3. köpü vb. ARAfiTIRINIZ Türk-‹slam devletlerinden günümüze kalan eserler (cami. Etkinlik 3. dericilik. Türk hal›lar›n› di¤er ülkelerin hal›lar›ndan ay›rmaktad›r. SINIF 103 . çinicilik. Göçebe hayat›n etkisiyle. Türkmen ve yörük afliretleri taraf›ndan Anadolu’ya getirilen hal› sanat› Selçuklular döneminde büyük bir geliflme göstermifltir.15.14. 13. Türk (Gördes) dü¤ümü ad› verilen bu tekni¤e göre ipekten yap›lan hal›larda santimetre kare bafl›na 80-100 dü¤üm at›l›rd›. yy. Orta Asya Türk boylar› çad›rlar›n›n zamanlar›n› daha kal›n ve s›cak tutabilmek amac›yla hal› sanat›na önem vermifllerdir. hal› dokuma tekni¤ini ilk olarak islam dünyas›na ard›ndan da tüm dünyeye tan›tm›fllard›r.da yaflam›fl ünlü seyyah günlü¤üne “Dünya’n›n en güzel hal›lar› Konya’da yap›l›yor” fleklinde bir not düfltü¤ünü biliyor muydunuz? Türk-‹slam devletlerinde maden iflletmecili¤i ve hal› dokumac›l›¤› d›fl›nda geliflen sanat dallar›na a¤aç iflleri. terzilik. seramikçilik. mermer ve lüle tafl› iflletmecili¤i örnek olarak gösterilebilir. Türkler.

...... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.. Manihaizmin kabul edilmesi.... 7. hangi kuvvet komutanl›klar›ndan oluflmaktad›r? B....... Divanü Lügâti’t Türk 1........ Türklerin Müslüman olmalar›n› kolaylaflt›ran ögeler nelerdir? 12...... Türkler........... Avrupa Hun Devleti....... hangi yönüyle di¤er uluslar› etkilemifltir? 10... ilk Türk devletleri dönemindeki en önemli ticaret yoludur...... Kral Yolu. 4. ‹lk Türk devletlerinin parçalanmas›nda hâkimiyet anlay›fl›n›n etkisi olmufl mudur? Örneklerle aç›klay›n›z. 5... ..’e aittir.. 14..Araplara Türkçenin zengin bir dil oldu¤unu anlatmak amac›yla yaz›lan eserdir. Türkleri nas›l etkilemifltir? 11.... .. Emeviler ile Abbasilerin halka karfl› yaklafl›m›. Nevruz bayram› tarihimizde hangi olayla birlikte an›lmaktad›r? 13.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.ad› verilen heykeller dikerlerdi... ‹lk Türk devletlerinin siyasal....... 3.... . Türk Silahl› Kuvvetleri...... Türk ordu teflkilat›.......... Uygurlar›n hayat›nda hangi de¤iflikliklere yol açm›flt›r? 6....... eskiden mezarlar›n›n bafl›na .... Köktürk Yaz›tlar›n›n Türk edebiyat›. 104 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. hangi siyasal sonuçlar› do¤urmufltur? 5.... Ötüken'in Türkler için önemi nedir? Ötüken'in kaybedilmesi...... Orta Asya’da Türk-‹slam sanat eserlerinden iki tane örnek veriniz............ Türk tarihi ve Türk kültürü için önemini tart›fl›n›z. Türklerin... 1.. Orhun Kitabeleri. ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömmeleri hangi inanc›n belirtileridir? 8. sosyal ve kültürel yaflamlar›n› anlatan destanlar hangileridir? 2. 4. balbal. Kur’an-› Kerim. ‹pek Yolu..3. 2.‹slam dininin kutsal kitab›d›r. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.. Kurultay.. Avrupa'n›n siyasal yap›s›na hangi etkileri yapm›flt›r? 3. bugünkü hangi kuruma benzemektedir? Aralar›nda hangi benzerlikler vard›r? 9. Köktürk. SINIF .... .

. Afla¤›daki yarg›lardan do¤ru olanlar›n önüne D. 3. Kavimler Göçü’ne neden olan Türk boyu hangisidir? A.) ‹lk Türk devletlerinde resmi din ‹slamiyettir. O¤uz Ka¤an Destan› D.. 1.Fat›miler Ç. Gazneliler C. (.) Kaflgarl› Mahmut’un eseri Atabet-ül Hakay›k’t›r. Dört Halife Döneminden sonra kurulan ‹slam devleti hangisidir? A. Büyük Selçuklular 5.. Uygurlar D.. Asya Hun Devleti zaman›nda oluflturulan hangi teflkilat. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z. Ba¤dat Nizamiye Medresesi hangi Türk devleti döneminde kurulmufltur? A. SINIF 105 .. Karahanl›lar B. (.) Karahanl›lar›n resmî dili Türkçedir.. 5.. Avarlar B. Hunlar 4.‹pek Yolu’nda Türkler C.) Tanr›’n›n verdi¤ine inan›lan yönetme yetkisine kut denir.Emeviler B. 2. Ordu teflkilat› C.Abbasiler C. Karluklar C. 4. Divan teflkilat› 2. (.. (. sonraki Türk devletlerinde de korunmufltur? A.. Manas Destan› 3. Ergenekon Destan› B. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 1.. Adliye teflkilat› D. Türeyifl Destan› C....) Yusuf Has Hacip “ Kutadgu Bilig” adl› eserinde devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. (. Uygurlar D.. E¤itim teflkilat› B. Köktürkler dönemine ait destan afla¤›dakilerden hangisidir? A. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.Endülüs Emevileri D..

4. Sat›yoruz Vatandafll›k Borcumuz Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m Mesle¤imi Seçerken 106 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . ÜN‹TE Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde Ekonomi Yap›yoruz.

Bu kaynaklardan biri ile ilgili ne tür yat›r›m ve pazarlama yap›ld›¤›n› ö¤reniniz. 5. hangi sebze ve meyve-ler üretilmektedir? Araflt›r›n›z. Yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na örnekler veriniz. 4. Yak›n çevrenizde hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Araflt›r›n›z. Çevrenizdeki do¤al kaynaklara örnek veriniz. Yaflad›¤›n›z çevrede. Bu kaynaklar›n bilinçsizce tüketilmesi yaflant›m›z› nas›l etkiler? Aç›klay›n›z. Vatandafl olarak vergi vermenin önemini ve Atatürk’ün vergi vermenin önemini belirten sözlerini araflt›r›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 107 . Ülkemizdeki ekonomik faaliyetlere örnek veriniz. 6. 8. 7. 2. Meslek tercihi yaparken nelere dikkat etmemiz gerekir? Düflüncelerinizi not ediniz.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 3. Bu ekonomik faaliyetlerden hangisinin ülke ekonomisine katk›s› daha fazlad›r? Araflt›r›n›z. “Nitelikli insan gücü” denince akl›n›za neler geliyor? Aç›klay›n›z.

Ünite Ülkemizde Ekonomi ÖN HAZIRLIK Yaflad›¤›n›z bölgede daha çok hangi ekonomik faaliyetler ön plana ç›km›flt›r? Gözlemlerinizi aç›klay›n›z. Kaynak: TÜ‹K.4. fl Yukar›daki grafikleri inceleyerek yaflad›¤›n›z bölgede ençok hangi ürünlerin yetifltirildi¤ini söyleyiniz. Ülkemizde iklim çeflitlili¤inin fazla olmas› nedeniyle çok çeflitli meyve yetifltirilir. tütün. 108 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sebzecili¤in geliflmesine katk› sa¤lam›flt›r. Topraklar ülkemizin en önemli do¤al kaynaklar›ndand›r. ülkemizde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. Turfanda sebzecilik ve serac›l›k. fleker pancar›. ülkemizde tar›m ve hayvanc›l›k konulu bir sunum haz›rlad›k. Ülkemizde en çok yetifltirilen bafll›ca sanayi bitkileri pamuk. Ekonomik de¤eri di¤er tar›m ürünlerine göre daha fazlad›r. BAZI TARIM ÜRÜNLER‹M‹Z SEBZEC‹L‹K VE MEYVEC‹L‹K SANAY‹ B‹TK‹LER‹ Sebzecilik. Tar›m ve hayvanc›l›k gibi pekçok ekonomik faaliyet topraklardan yararlanarak yap›lmaktad›r. 2008 Sanayide ham madde olarak kullan›lan tar›m ürünleridir. fl Yandaki haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünleri ile iklim özelliklerinin iliflkilerini aç›klay›n›z. ayçiçe¤i. En çok Akdeniz Bölgesi’nde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. SINIF . Yafl ve kuru olarak tüketilen bu meyveler ülkemiz ticaretinde önemli bir yere sahiptir. • ekonomi KEL‹ME LAR VE KAVRAM faaliyet • ekonomik • emek • enerji • ticaret Sosyal Bilgiler dersinde arkadafllar›n›zla gruplara ayr›larak ülkemizin kaynaklar› ile ilgili bir araflt›rma yapt›k ve ekonomik faaliyetlerle arkadafl›m Ahmet ve ben. Ülkemiz topraklar›n›n üçte birinde tar›m yap›lmaktad›r. f›nd›k ve zeytin olarak s›ralanabilir.

Türkiye’de en çok yetifltirilen hayvand›r. En çok hamsi avlan›r. dut yapra¤› yiyerek beslendi¤i için dut a¤ac›n›n oldu¤u yerlerde yetifltirilir. ar›c›l›k için çok uygun koflullara sahiptir. kaz. www. Büyükbafl hayvanc›l›¤›n en yayg›n oldu¤u yerler. Tiftik keçisine Ankara keçisi de denir.1. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkiye. Bunu palamut. at. BAKLAG‹LLER Baklagiller. Etkinlik BÜYÜKBAfi HAYVANCILIK S›¤›r. KÜÇÜKBAfi HAYVANCILIK Koyun.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde tar›mla birlikte topraklar›m›zdan hayvanc›l›kta da yararlan›lmaktad›r. ARICILIK Ar›c›l›k sektöründe. Mercimek üretimi. fl Haritadan yararlanarak hayvanc›l›¤›n en çok hangi bölgelerde yap›ld›¤›n› söyleyiniz. Do¤u Anadolu’nun kuzeyi ve Do¤u Karadeniz Bölgesi’dir. BALIKÇILIK Ülkemizde bal›kç›l›k daha çok k›y› bal›kç›l›¤› fleklinde yap›lmaktad›r. ÖÇK 4. Modern tavuk çiftlikleri büyük flehirlerin yak›n›nda kurulmufltur. Bal›kç›l›k. k›y› bölgelerimizde yap›l›r. fl Yukar›daki bilgilerden ve haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünlerini söyleyiniz. eflek. yurdumuzda ekimi en çok yap›lan ürünlerdir. sulamas›z yap›l›r. K›rm›z› mercimek. ar› sütü ve polen üretimi yap›lmaktad›r. Koyun.tr Tar›m ürünlerinin ülke ekonomisinde önemli bir yeri vard›r. tiftik keçisi ve k›l keçisi olup genel ad› davard›r. bal. Ayr›ca tar›m ve hayvanc›l›ktan elde edilen ürünlerin sanayi ve hammadde olarak kullan›lmaktad›r. kat›r ve deve bu gruba girer.ordu. SINIF 109 . Marmara’n›n güney kesimlerinde yayg›n olarak bu faaliyetler gerçeklefltirilir. Özellikle yafl sebze ve meyve yurtd›fl›na satt›¤›m›z ürünlerin bafl›nda gelir. ördek.gov. sardalye ve kefal izler. tavuk bu gruba girer. Ülkemizde yap›lan bafll›ca hayvanc›l›k faaliyetlerini birlikte inceleyelim. ‹PEK BÖCEKÇ‹L‹⁄‹ ‹pek böce¤i. yeflil mercimek ‹ç Anadolu Bölgesi’nde yetiflir. KÜMES HAYVANCILI⁄I Hindi. bal mumu. Güney Do¤u Anadolu Bölgesi’nde. Bal üretiminde Ordu ili birinci s›radad›r.

motorlu araçlar. SINIF . BOKS‹T Alüminyum cevheridir. Ülkemizde enerji kaynaklar›m›z ile ilgili tuz. k⤛t ve çeflitli elektronik araçlar›n yap›m›nda kullan›l›r. Bor minerali ençok jet ve roket yak›t›. Meskenlerin ve seralar›n ›s›t›lmas›nda kullan›l›r. Alüminyum. s›radad›r. fl Barajlardan hangi amaçla yararlan›r›z? H‹DROELEKTR‹K Barajlardan elde edilen bir enerji çeflididir. 110 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Günlük hayat›m›zda kulland›¤›m›z pekçok eflya çeflitli madenlerden yap›lmaktad›r. TUZ ‹kinci grupta Demet ve Ali ülTuz deniz ve göllerin yan› kemizdeki mas›ra. Ünite Madenlerimiz ve Enerji Kaynaklar›m›z fl Günlük yaflam›m›zda kulland›¤›n›z eflyalar hangi madenlerden yap›lm›flt›r? Birkaç örnek veriniz. Beyaz kömür de denir. yer alt›nda oluflan kaya tuzu denlerimiz ve yataklar›ndan da elde edilir. en çok Tuz Gölü’nden elde haz›rlad›klar› sunumu arkadafllaedilir.4. BOR M‹NERAL‹ Zenginli¤i yönünden Türkiye dünyada 1. fl Jeotermal kaynaklardan elde edilen enerji. sabun. elektronik ve kimya sanayisi ile mutfak eflyas› yap›m›nda kullan›l›r.Ülkemizde üretilen bafll›ca madenleri ve enerji kaynaklar›n› birlikte ö¤renelim. r›yla paylaflt›lar. Ülkemiz dünya hidroelektrik potansiyelinin %1’ine sahiptir. deterjan. di¤erlerine göre ekonomik midir? Neden? JEOTERMAL ENERJ‹ Yer kabu¤unun derinliklerinden ç›kan s›cak su ve su buhar›ndan elde edilen enerjidir.

Ülkemizin Kaynaklar› KROM Türkiye’de en çok ç›kar›lan madendir. Demirin sertlefltirilmesinde ve paslanmaz çelik elde edilmesinde kullan›ld›¤› için demir-çelik sanayisinin önemli ham maddesidir TAfi KÖMÜRÜ Maden kömürü de denilen tafl kömürü enerji kayna¤› olarakde¤eri yüksek oldu¤undan demirçelik fabrikalar›nda demirin eritilmesinde kullan›l›r. Rezervi en zengin olan yer Elâz›¤-Maden’dir. Etkinlik fl Sizce madenler ve enerji kaynaklar›n›n ülkemiz aç›s›ndan önemi nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 4. Kullan›m alan› oldukça yayg›n olan demir ülkemiz ekonomisi aç›s›ndan önemli bir yere sahiptir. Mesken ve ifl yerlerinde yak›t olarak tüketildi¤i gibi elektrik enerjisi (termik santral) üretmek için santrallerde kullan›l›r. Türkiye’de elde edilen bak›r madeninin yar›s› buradan ç›kar›l›r.2. L‹NY‹T Türkiye’nin hemen her yerinden ç›kar›l›r. BAKIR Kolay bir iletken oldu¤u için özellikle elektrik ve elektronik sanayisinde kullan›l›r. Demir. fl Evinizde çelikten yap›lm›fl hangi eflyalar›n›z var? Örnek veriniz. SINIF 111 . fl Türkiye maden haritas›ndan yararlanarak ülkemizde madenlerin nerelerde ç›kar›ld›¤›n› söyleyiniz. ÖÇK DEM‹R Demir yataklar›m›z oldukça yayg›nd›r. D›fl ülkelere ihraç edilir. çelik sanayide hammadde olarak kullan›l›r.

fl Çevrenizde tar›ma dayal› hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Bunlarda neler üretilmektedir? Kaflar peyniri ÖÇK 4. Bal›kesir gibi illerimizde meyve. Karadeniz Bölgesi’nin do¤usunda kurulmufltur. SINIF . yurdumuzun fleKonserve yap›m› ker pancar› üretiminin yo¤un oldu¤u yerlere kurulmufltur. Cumhuriyet Döneminde ilk kez Uflak’ta fieker fabrikas› kurulmufltur. Trabzon. ‹zmir. besin sanayisinin bir koludur. Kars. Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu bölgeleriyle Karadeniz Bölgesi’nin do¤usu ve Trakya Yar›madas›’d›r. ‹stanbul. ‹zmir. ülkemizde tar›m ürünlerine dayal› sanayi kollar› daha fazla geliflmifltir. ‹ç Anadolu (Konya) baflta olmak üzere ülkemizin her taraf›na da¤›lm›fl durumdad›r. G›da sanayisi içinde konservecilik. 40’a yak›n fleker fabrikas›. Ünite Ülkemizde Sanayi Üçüncü grupta yer alan Zeynep ve Ömer ülkemizdeki bafll›ca sanayi kollar› ile ilgili bir araflt›rma yapm›fllard›. Çay fabrikalar›. Bursa.4.3. G›da Sanayi: Un fabrikalar›. A¤r›. Marmara ve Ege baflta olmak üzere Akdeniz ve Güneydo¤u Anadolu bölgelerimizde zeytinya¤› üretimi evlerdeki küçük imalathanelerde ve fabrikalarda yap›l›r. reçel ve salça fabrikalar› vard›r. marmelat. geliflen bir sanayi koludur. yurdumuzun hangi bölgesinde veya kentinde hangi sanayinin bulundu¤unu anlataca¤›z. çay üretimi yap›lan yerlerdir. A¤r› ve Kars’ta peynir üretimi fazlad›r. Bolu. Marmara Bölgesi’nde toplanm›flt›r. Buralar. Erzurum. Van. ‹stanbul. Konserve fabrikalar› h›zla ço¤almaktad›r. fiimdi sizlere ülkemizdeki sanayi dallar›n› bafll›klar alt›nda. Zeytin ya¤› çeflitleri Bursa ve Kayseri gibi illerimizde meyve suyu fabrikalar› kurulmufltur. peynir ve tereya¤›. fianl›urfa ve Diyarbak›r’da hayvansal ya¤ üretimi yap›l›r. Tereya¤› ve peynir üretimi de. Çanakkale ve Bal›kesir gibi denize k›y›s› olan illerimizde bal›k konserve fabrikalar› vard›r. ilk s›ray› al›r. Ordu. Zeynep. Edirne. bakliyat konserveleri. Ayçiçe¤i ya¤› fabrikalar›n›n ço¤u. sebze. Etkinlik 112 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Buralar. Van ve Malatya’da et kombinalar› bulunmaktad›r. s›n›fta konu ile ilgili aç›klamalarda bulundu: — Arkadafllar. Süt. hayvanc›l›¤›n yo¤un oldu¤u yörelerimizden elde edilir.

Demir. motorin. SINIF 113 . solvent. Ere¤li (Erdemir). ipekli dokuma. Buralarda ham petrolden. Pamuklu dokuma. ilaç. Kimya Sanayisi: Kimya sanayisinden elde edilen ürünlerin bir k›sm›. yünlü dokuma fabrikalar› ile deri fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer al›r. bak›r. Kimya ve ilaç sanayi ürünleri Demir-Çelik fabrikas› Biliyor muydunuz? Dünya’da üretilen 50 çeflit madenin 29 çeflidinin ülkemizde bulundu¤unu biliyor muydunuz? ÖÇK 4. ilaç ve gübre fabrikalar›da bu sanayi kollar›ndad›r. fuel-oil. krom fabrikalar› maden sanayi içinde yer alamaktad›r. fl Çevrenizde maden sanayiinde elde edilen ürünlerin kullan›ld›¤› alanlara örnekler veriniz. Bunu ‹zmit. baflka sanayi dallar›nda ham madde olarak kullan›l›r. fl Ülkemizde dokuma. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ergani ve Murgul’da bak›r Keban’da kurflun ve çinko üretim tesisleri bulunmaktad›r. s›v›laflt›r›lm›fl petrol gaz› (LPG) ve jet yak›t› üretilir. çelik. Bu alanla ilgili ülkemizde Karabük (Kardemir). boya gibi. deterjan. deri ve giyim sanayisidir. nafta. ‹skenderun (‹sdemir)’da demir ve çelik fabrikalar› kurulmufltur. Ülkemizde di¤er bir sanayi kolu olan kimya sanayisi. sentetik iplik ise dokuma sanayisinde kullan›lmaktad›r. bir k›sm› da. sabun. ‹lk olarak Batman’da bir rafineri kurulmufltur. Fosfat ve azot gübre yap›m›nda. Ayr›ca boya. Mersin. petro-kimya tesislerinin kurulmas›yla geliflme göstermifltir. gaz ya¤›.4. Deriden yap›lm›fl ürünler Bunlar›n d›fl›nda Seydiflehir’de alüminyum Elâz›¤ ve Antalya’da ferro-krom Samsun. ‹zmir. do¤rudan. sabun. deri ve giyim sanayiinin geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? ‹plik dokuma fabrikas› Ülkemizde geliflmifl olan di¤er sanayi kollar›ndan biride maden sanayidir.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde en yayg›n ve en geliflmifl sanayi kolu dokuma. benzin. K›r›kkale rafinerileri izlemifltir.

Çimento fabrikalar› ülkemizde hemen her bölgede bulunur. yani a¤aç kütü¤üdür. çimento. fl Ülkemizde hemen hemen her bölgede çimento fabrikas› kurulmas›n›n nedeni neler olabilir? Orman Sanayisi: K⤛t. Bu nedenle ormanlar›n korunmas› ve gelifltirilmesi gerekmektedir. Sizce bunun nedenleri neler olabilir? Tart›flma Ormanlar›n yok edilmesi insanlar› ne tür tehlikelerle karfl› karfl›ya getirir? S›n›fta arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Ancak orman alanlar›m›z her geçen gün daralmaktad›r. Elde edilen orman ürünlerinden çok say›da insan geçimini sa¤lar. kiremit fabrikalar› toprak ürünleri sanayi kolu içerisinde yer almaktad›r. Çimento fabrikas› ARAfiTIRINIZ Ormanlarda a¤aç ve kereste d›fl›nda baflka hangi ürünler elde edilmektedir? Orman ürünlerinden elde edilen baz› araç ve malzemeler fl Orman ürünleri d›fl›nda insanlar ormanlardan nas›l yararlanmaktad›r? Ülkemizde günümüzde ormanlar yüzölçümümüzün %25’ni kaplamaktad›r. Bu sanayinin ham maddesi a¤açt›r. SINIF . seramik. kereste ve mobilya fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer almaktad›r.4. Ormanlar›m›z›n yakacak odun d›fl›nda kereste sanayi odunu ihtiyac›n› karfl›lar. tu¤la. Ünite Ülkemizde cam. 114 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Ayr›ca baz› akarsular›m›zda su sporlar› yap›lmaktad›r.371. G‹Y‹M ORMAN ÜRÜNLER‹ K‹MYA TOPRAK VE Ç‹MENTO ÜRÜNLER‹ MAK‹NE VE OTOMOT‹V ÜRÜNLER‹ MADEN TOPLAM DE⁄ER/ TL 7. Ülkemiz co¤rafi konumu.000 1. turizm gibi alanlarda da faydalan›lmaktad›r.334.000 7.000 % 18 17 3 31 6 18 7 100 TÜ‹K.000 2.429. DER‹. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.007.000 41.215.914.000 12. tuz üretimi. Etkinlik Denizlerimizde bal›kc›l›k yap›lmaktad›r.081. Özellikle enerji üretimi sulama ve içme suyu sa¤lama bak›m›ndan akarsular›m›z büyük önem tafl›r.077. Dokuma Sanayi kollar› Da€›l›m› Barajlar enerji üretiminde önemli bir yere sahiptir.132. iklimi ve yer flekillerinin etkisi ile zengin göl.634.5.322.Ülkemizin Kaynaklar› TABLO: ÜLKEM‹Z GEL‹RLER‹ ‹ÇER‹S‹NDE SANAY‹ KOLLARININ DA⁄ILIMI SANAY‹ KOLLARI GIDA DOKUMA. ÖÇK 4. deniz ve akarsu potansiyeline sahiptir. fl Sizce ülkemiz ekonomisinin gelifliminde hangi ekonomik faaliyetlere daha fazla yat›r›m yapmam›z gerekir? Nedenlerini aç›klay›n›z.350.000 2. TÜ‹K. SINIF 115 .962. 2011 . Bu sanayi kolunun ürünlerine örnekler verin.000 7. Bunlar›n d›fl›nda deniz ve göllerimizde bal›kç›l›k. 2011 fl Yukar›daki tablo ve grafige göre ülke ekonomisinde en çok hangi sanayi kolu önemlidir.462.787.634.

Burada kendi iflini yapmak istiyordu. Fakat nas›l bir ifl yapaca¤› konusunda karars›zd› ve bu konuda deste¤e ihtiyac› vard›. Ünite Yap›yoruz. Biraz para biriktirerek bu bölgede bir tarla sat›n ald›. Bu konu ile ilgili olarak Tar›m ‹l Müdürlü¤ü’nden bilgi alabilirdik. sormak istedi¤imiz konular› belirledik.4. Babamla birlikte biraz araflt›rma yaparak neler yapabilece¤imiz konusunda fikir edindik. Ancak organik tar›m›n nas›l yap›ld›¤› konusunda daha çok bilgi edinmemiz gerekiyordu. SINIF Organik tar›m alan› . Buras› iklim ve toprak flartlar› bak›m›ndan organik tar›m yapmaya uygun bir aland›. Sat›yoruz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bütçe a • dayan›flm i rg ve • • pazar • giriflimci • ürün • varsay›m Yaflad›¤›m›z yerde ençok yap›lan ekonomik faaliyetlerin bölgenizde bulunan do¤al kaynaklarla ilgisi var m›? Aç›klay›n›z. Buradaki yetkili kiflilerden randevu alarak. Yetkililer biOrganik sebze üretimi zi karfl›lad›¤›nda babam sorular› sormaya bafllad›. Babam ‹zmir’de bir çiftlikte çal›fl›yor. Babamla ilk ifl olarak ‹nternet’ten organik tar›m hakk›nda bilgi toplamaya karar verdik. Benim ad›m Tar›k. fl Siz organik tar›m hakk›nda neler biliyorsunuz? 116 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

6. Türkiye'de organik tar›m tamamen ithalatç› flirketlerin belirledi¤i ölçütlere göre yap›l›yor.Ekonomiyi desteklemek. toprak ve su kaynaklar› ile havay› kirletmeden çevre. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤›ndan yetki alm›fl kurulufllar›ndan biriyle sözleflme yapmalar› zorunludur. pazarlayacak. Oysa Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda. Babam: Organik tar›m ile ilgili olarak Türkiye'de gelinen nokta nedir? Yetkili: Türkiye'de organik tar›m. Babam: Peki. hayvan ve insan sa¤l›¤›n› korumakt›r. . . ithal veya ihraç edecek kiflilerin faaliyette bulunabilmeleri için G›da.Çiftçilerin ve tar›msal iflletmelerde çal›flan insanlar›n sa¤l›¤›n› korumak. Biz bu konuda özel sektöre ve yerel yönetimlere organik tar›mla ilgili yat›r›m projeleri haz›rl›yoruz. çok farkl› ürün yetifltirme imkân› var. Ancak. iflleyecek. . SINIF 117 . bitki.Kimyasallar›n insanlar üzerindeki olumsuz etkilerinden korur. . herkes organik tar›m yapabilir mi? Yetkili: Organik tar›m ürünleri üretecek. Ekolojik tar›m›n amac›. . . fl Ülkemizde organik tar›m ürünü yetifltiricili¤inin geliflmesi insanlar›n ve di¤er canl›lar›n sa¤l›¤› aç›s›ndan neden önemlidir? Organik tar›m ürünleri ÖÇK 4.Daha nitelikli ürün elde etmek. . kurutulmufl incir ve üzüm üretimiyle bafllad›.Gelecek nesilleri korumak bafll›ca yararlar›d›r.Su kalitesini korur.Enerji tasarrufu yapar. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Babam: Organik tar›m›n yararlar› nelerdir? Yetkili: Herfleyden önce toprak erozyonunu önler.Ülkemizin Kaynaklar› Babam: Organik tar›m hakk›nda bize k›saca bilgi verirmisiniz? Yetkili: Organik tar›m di¤er ad›yla “ekolojik tar›m” üretimde kimyasal madde kullanmadan üretimden tüketime kadar her aflamas› kontrollü ve sertifikal› tar›msal üretim biçimidir.

SINIF . Babam: Bize son olarak organik tar›m hakk›nda söyleyece¤iniz bir fleyler var m›? Dan›flman: Türkiye'de son y›llarda ifllenmifl organik ürünlerin miktar› da artmaya bafllad›.4. insan ve çevre sa¤l›¤›n› destekleyen bir tar›m biçimi olmas›. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤› verilerine göre Türkiye'de 7 bin 364 üretici. ‹hraç etti¤imiz ülkelerden Almanya ilk s›rada yer al›yor. Avrupa'n›n pazarlama ve üretim tekniklerini Türkiye'deki yat›r›mc›ya tafl›maya çal›fl›yoruz. daha kârl› olaca¤›n› düflünüyordu. Ünite Babam: Organik tar›m üreticilerine neler önerirsiniz? Dan›flman: Özellikle yerel ve kalitesi yüksek ürünlerin d›fl pazarlarda daha fazla flans› bulunuyor. 829 iflletmede de bu ürünler iflleniyor. 22 bin 771 hektar alanda kurutulmufl organik meyve üretiyor. Ancak pazarlama iflini yurt içinde yapman›n. Çok ürün elde etme anlay›fl› yerine yüksek kaliteli. Organik tar›m›n en önemli özelli¤i. G›da.7. Bakanl›¤›m›z bu alanda üretimde bulunmak isteyen çiftcileri her türlü dan›flmanl›k hizmetleri ve kredi deste¤i sa¤lamaktad›r. az ve öz üretim yap›lmas› gerekiyor. Etkinlik 118 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkiye'de üretilen organik ürünlerin yüzde 98’i ihraç ediliyor. Babam: Verdi¤iniz bilgiler için çok teflekkür ederiz. Bu bilgileri ald›ktan sonra babam. Kurutulmufl baz› organik tar›m ürünleri ARAfiTIRINIZ Yak›n çevrenizde organik tar›m ürünü üreten veya satan bir tarla. Dan›flman: Ben teflekkür ederim. bahçe veya dükkan varsa ziyaret ederek bunlar›n hangi ürünler oldu¤unu not ediniz? ÖÇK 4. organik tar›m ifline girmeye karar verdi.

neden yurt d›fl›na ihraç ediliyor? 2. organik ürünleri kullan›rken biz neden kullanmayal›m? Hem lezzetli hem sa¤l›kl› hem de do¤al… AMAN D‹KKAT !!! fl Organik tar›mla elde edilen ürünleri seçin. fl Tar›k ve babas› bir giriflimci olarak hangi çal›flmalar› yapt›? fl Tar›k’›n haz›rlad›¤› broflürde dikkatinizi en çok hangi nokta çekti? Neden? Düflünelim. Söyleyelim 1. böylece ürünümüzün tan›t›m›n› ve pazarlamas›n› daha k›sa yoldan yapabilece¤imizi söyledim. Organik ürünlerin di¤er ürünlerden fark› nedir? 3. SINIF 119 . di¤erlerine göre daha fazla yararl› madde içermektedir. B ‹ Z Ç ‹ L E K Y E T ‹ fi T ‹ R ‹ Y O R U Z SA⁄LI⁄INIZI SEV‹YORSANIZ ORGAN‹K ÜRÜNLER‹ TERC‹H ED‹N. Organik ürünler. ulafl›m ve pazarlama imkânlar›n›n elveriflli olmas› nedeniyle çilek yetifltirmeye karar verdi. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda organik tar›m›n yap›lmas› için önerileriniz neler olurdu? Tart›fl›n›z. fl Uluslararas› sertifikalar› olan organik tar›m ve hayvanc›l›k ürünlerini tüketerek organik tar›m›n yayg›nlaflmas›na katk›da bulunun. fl Organik tar›mla elde edilen sebzeler. Ben de ilk ifl olarak yetifltirece¤imiz ürünün tan›t›m ve pazarlamas› için bir broflür tasarlad›m. su kaynaklar›.Ülkemizin Kaynaklar› Babam. ‹zmir’in iklim. Babama broflürü elektronik postayla ulaflabildi¤imiz herkese yollayabildi¤imizi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bütün dünya.

Vergi vermek vatandafll›k görevlerimizden biridir. kamu giderlerini karfl›lamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür. Günlük ÖÇK ihtiyaçlar›m›z için sat›n ald›¤›m›z baz› ürünler için vergi veriyoruz. Devletin. hastane. Devlet. “Herkes. parklar. Bir k›s›m okul. Oysa herkes devlete vergi ödemek zorundad›r. Ayfle: Peki anneci¤im. SINIF . maddesinde. toplad›¤› paralar›n bir k›sm›n› ülkemizin ve bizim güvenli¤imizi sa¤lamak için kullan›r. Fifl alman›n bu kadar önemli oldu¤unu bilmiyordu. Atatürk de vergi vermenin önemini dile getirmifl ve vergi için “Vergi. Etkinlik Ayfle: Devlet bu paray› neden topluyor. E¤er al›flverifl fiflini almazsan senin devlete vermen gereken para. 4. spor sahalar› bizim verdi¤imiz vergilerle yap›l›r. Anne: Elbette k›z›m. Bu fifli almam. Anayasa’m›z›n 73. baraj. kanunlara uygun olarak vatandafllar›n›n gelirlerinden belli bir oranda toplad›¤› paralara vergi diyoruz. Kanunlara uymak ve sayg›l› olmak bir vatandafll›k görevidir. köprü.” (Atatürkçülük. Ayr›ca yararland›¤›m›z kütüphaneler. Ünite Vatandafll›k Borcumuz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM r • vergi • de¤e • kurum • tüketim • tasarruf • bütçe Sizce devlet vatandafllar›na yapt›¤› hizmetlerin harcamalar›n› nereden karfl›l›yor olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Cilt 1 s:439) diyerek vergi vermenin önemini vurgulam›flt›r. yol. Ayfle. Annesinin istediklerini al›p paras›n› ödeyerek al›flverifl fiflini ald›. neden önemli diye sordu? Anne: Çünkü yapt›¤›n her al›flveriflinde fifl ya da fatura almal›s›n. Ayfle’ye fifl al›p almad›¤›n› sordu. annesinin kendisine verdi¤i listeyi alarak al›flverifl yapmak üzere markete gitti. ne yap›yor bu vergilerle? Anne: Devletimizin bize hizmet sunabilmesi için paraya ihtiyac› vard›r.” denilmektedir. Bak. Ayfle: Evet anneci¤im. al›flverifl tutar›n› kasaya ödeyince kasiyer paran›n üzeri ile al›flverifl fiflini de birlikte verdi.4. fabrika yapt›r›r. arsa gibi sahip oldu¤umuz gayrimenkul ve mallar›m›z için de y›ll›k vergi öderiz. vergi nedir anlat›rm›s›n? diye sordu. sat›c›ya kal›r. Ayr›ca ev. Ayfle: Nas›l vergi veriyoruz anneci¤im? Anne: Gelirimizin belli bir oran›n› vergi olarak veriyoruz. Annesinin sözlerini dikkatle dinleyen Ayfle çok flafl›rm›flt›. diyerek fifli annesine uzatt›. Annesi. devletin millet ve ülkeye karfl› yerine getirmeye mecbur oldu¤u görevlerini yapabilmesi için gereken giderlere bireyin kat›lma pay›d›r: “Askerlik nas›l bir vatan borcu ise vergi de vatandafl›n ödemesi gereken borcudur. Bir k›sm› ile çal›flanlar›n ücretlerini karfl›lar. araba. fl Atatürk vergi vermeyi neden askerlik yapmayla eflde¤erde tutmufltur? 120 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.8. fiflin üzerinde senin bu al›flveriflten dolay› ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak kesildi¤i gösteriliyor. Ancak yine de akl›na tak›lanlar vard›.

Vergilerimizi ödemezsek devlet hizmetlerini düzenli yürütemez. Vergilendirilmifl kazanç. Hizmetlerin aksamamas›. ÖÇK 4.9. Ülkemizin savunmas› güçlü olmaz.Ülkemizin Kaynaklar› fl Faturalar›n›z› (elektrik. SINIF 121 . telefon. bir vatandafll›k borcudur. s. 439 fl Ülkemizdeki vergi dairelerinin kap›lar›n›n üzerinde neden bu Atatürk’ün sözü yer almaktad›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. cilt 1. Söyleyelim Vergi vermek neden bir vatandafll›k görevi olarak kanunlarla zorunluluk alt›na al›nm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Ayfle: Vergilerimizi ödemezsek ne olur? Anne: Vergi vermek. anneci¤im. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. O ald›¤›n fleylerin karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n bir bölümünü vergi olarak veriyorsun. do¤al gaz) inceleyiniz. Etkinlik Düflünelim. insanlar›n sorunsuz yaflayabilmesi için herkesin vergisini zaman›nda ve düzenli olarak ödemesi gerekiyor. yat›r›m yapamaz. Al›flverifl fiflini dikkatli bir flekilde incelersen orada ald›¤›n ürün karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak gitti¤ini görürsün. Vergi hakk›nda çok fley ö¤rendim senden. su. fiöyleki: Biz sana harçl›k veriyoruz ve sen onunla gidip bir fleyler al›yorsun. kutsald›r. Ayfle: Benim hiçbir kazanc›m yok. ben de vergi veriyor muyum? Vergi Dairesi Anne: Evet. Atatürk Atatürkçülük. Bundan sonra al›flverifl yaparken fifl yada fatura alma konusunda daha dikkatli olaca¤›m. Ayfle: Teflekkür ederim. asl›na bakarsan sen de vergi veriyorsun k›z›m. hangi tür vergi kesintilerinin yer ald›¤›n› belirleyiniz.

Dolay›s›yla da bu kaynaklar›n kullan›m hakk› toplumun yani hepimizindir. Bu kirli su hem çok pis kokuyor hem de ›rma¤›n suyunun rengini de¤ifltiriyordu. Fabrikan›n kenar›nda bir ›rmak vard›. Arkadafllar. SINIF . do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›m›n›n insan yaflam›na olumsuz etkileri nelerdir? fl Gelecekte dünyam›z› hangi sorunlar›n bekledi¤ini düflünüyorsunuz? 122 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Zeynep. Ö¤retmeni. kirli suyun ›rma¤a kar›flmas›na çok üzülmüfltü. Okula geldi¤inde derste ö¤retmenine gördüklerini anlatt›.4. gelecek nesillerin de kullanaca¤› kaynaklard›r. su ve toprak kirlenmekte. Zeynep ve arkadafllar› konuyla ilgili yapt›klar› araflt›rmay› arkadafllar›yla paylaflt›. do¤al kaynaklar do¤ada var olan kaynaklard›r. Çünkü do¤al kaynaklar. hava kirlili¤i toprak kirlili¤i deniz kirlili¤i su kirlili¤i fl Sizce. korumak için neler yapabiliriz?” konusunda ö¤rencilerinden araflt›rma yapmalar›n› ve s›n›fta sunmalar›n› istedi. o gün okula giderken bir fabrikan›n yan›ndan geçiyordu. Hava. Çevre kirlili¤inin artmas› ve do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›lmas› günümüzde dünyada h›zla artmaktad›r. Zeynep’in verdi¤i örnekten yola ç›karak “Do¤al kaynaklar› kirletmemek. Ünite Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m ÖN HAZIRLIK Do¤al kaynaklar›m›z›n korunmas› gelece¤imiz aç›s›ndan neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • do¤al kaynak • bütçe • yat›r›m • tüketim lar Zeynep. Kirlilik artt›¤› için baz› deniz canl›lar› da yok olmaktad›r. kirli sulardan kaynaklanan hastal›klar da artmaktad›r. Fakat fabrikadan ›rma¤a kirli sular ak›yordu. Ancak bu bize onlar› istedi¤imiz gibi kullanma hakk›n› vermiyor.

Ülkemizin Kaynaklar› Bafll›ca do¤al kaynaklar›m›z› flu bafll›klar alt›nda inceleyebiliriz: Yeryüzündeki tüm canl›lar için yaflam›n temel kayna¤› olan kullan›labilir su giderek azalmaktad›r. www.430 m3tür.tr Su Varl›¤› ! Tart›flma fl Su kaynaklar›n›n azalmas› insan yaflam›n› nas›l etkiler? Tart›fl›n›z. SINIF 123 . tatl› su kaynaklar› bunun yaln›z. son 25 y›l içinde % 60 artt›¤›n› biliyor muydunuz? Hektar Toprak Varl›¤› Ülkemizde topraklar›n kullan›m alan› yanda verilen grafikteki gibidir. Etkinlik Bir ülkenin su zengini olabilmesi için kifli bafl›na düflen y›ll›k ortalama su miktar›n›n en az 10. Ormanlar bir ülkenin akci¤eridir.meteor. fl Topraklar›n insan yaflam›ndaki yerini aç›klay›n›z. bilinenin aksine. kirlilik. Türkiye’nin su zengini olmad›¤›n› gözler önüne seriyor. Tar›m. mera ve ormanlar›m›z tarlaya dönüfltürülmek amac›yla yok edil- Türkiye arazisinin kullan›m durumu www. lar›n›n yanl›fl kullan›m›.000 m3 olmas› gerekirken bu miktar Türkiye’de 1. Topraktan uzun süreli¤ine yararlanabilmek için onu oldu¤u flekilde ve do¤al güzellikleriyle korumak gerekir. Bunlar›n içinde en büyük bölüm ekili dikili alan olarak ayr›lm›flt›r.gov. Tar›m için de topra¤a ihtiyac›m›z var.10.gelecek neslin ihtiyaçlar›n› yok ca %2. Bu rakam.gov. Günümüzde yaklafl›k 1. ülkemiz için önemli bir ekonomik faaliyettir.gap. 4. Mera ve ormanl›k bir alan Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. larla kapl› olmas›na ra¤men. Gelecek 25 y›lda bu ÖÇK say›n›n 2 kat›na ç›kaca¤› tahmin ediliyor.5’idir. Bugün yeryüzü nüfusunun beflte biri. Ayr›ca hayvanc›l›k için de çay›r ve meralar önemlidir. Dünyam›z›n %70’i su‹sraftan kaç›nal›m. Ancak çay›r. Ormanlara da önem vermemiz ve onlar› korumam›z gerekir. Bu da tar›m› gelifltirelim derken hayvanc›l›¤›n gerilemesine ve ormanlar›m›z›n yok olmas›na neden olmaktad›r. alan kayb› gibi nedenlerden dolay› sa¤l›kl›.3 milyar kifli su s›k›nt›s› çekmekte. Biliyor muydunuz? K›z›l›rmaktan bir görünüm Su kullan›m›n›n.tr (2011) mektedir. temiz ve içilebilir suya sahip de¤il. su kaynaketmeyelim.

SINIF . tabiat park› gibi koruma alanlar›n›n say›s›n›n art›r›lmas›yla mümkündür. Bu yüzden madenlerimizi de dikkatli kullanmak zorunday›z. herkesin duyarl›l›k gösÖÇK termesi gereken bir konudur. Ancak rezerv yönünden çok zengin de¤iliz. Bu önemli zenginli¤in gelecek kuflaklara aktar›labilmesi. Ancak ormanlar›m›z. linyit. Üzerimize düflen görevleri bilmeli ve yerine getirmeliyiz. Tafl kömürü. Yeralt› Kaynaklar› Türkiye. Çok say›da bitki ve hayvan topluluklar›ndan oluflan bir yaflam birli¤i. 124 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ormanlar. tabiat› koruma alan›. Zeynep. Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rs›z olmad›¤›.gov. Bu.tr (2011) Ülkemizin ormanlar›da canl› çefletlili¤i bak›m›ndan oldukça zengindir. yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan oldukça zengindir. hatta büyük bir canl› organizmad›r. yaln›zca a¤açlar›n bulundu¤u genifl alanlar de¤ildir. tükenebilir olmalar›d›r. bilinçsiz yararlanma. dikkatli kulla4. orman yang›nlar›. halk›n bilinçlenmesi. Etkinlik n›lmad›¤› takdirde tükenece¤i flüphesizdir.Ülkemizin Kaynaklar› Orman Varl›¤› Ormanlar. Bu görevi sadece devletin ve sivil toplum kurulufllar›n›n sorumlulu¤u gibi görmemeliyiz. Gelecekte do¤al kaynaklar›m›z›n yok olmamas› için bugünden gerekli tedbirleri almal›y›z. millî park. Türkiye orman alanlar›n›n co¤rafi bölgelere göre da¤›l›m› www. konuflmas›n› geri dönüflümle ilgili bilgiler vererek sürdürdü. at›klar›n geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas› için de çal›flmalar yap›lmaktad›r. hayvan otlatma. bor ülkemizde en fazla ç›kar›lan madenlerimizdir.11. Do¤al kaynaklarda israf› önlemenin yan›nda.meteor. tala açma gibi nedenlerle h›zla yok edilmektedir. en önemli do¤al kaynaklar›m›zdand›r. Madenlerin önemli özelli¤i.

. Bu noktada geri dönüflüm. Do¤al kaynaklar›m›z korunur. Yeni ifl imkânlar› ve gelecek kuflaklara do¤al kaynaklardan ! ! yararlanma olana¤› sa¤layacakt›r. Benzer flekilde kat› at›klardan ayr›lan k⤛d›n yeniden iflleme sokulmas› için gerekli Büyük olan enerji. çelik. ne olursa olsun dü¤ünde bu metallerin üretimi için kullan›lan maden cevheri yararl›d›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. dünya nüfusunun artmas› ve tüketim At›klar›n ham madde gibi al›flkanl›klar›n›n de¤iflmesi nedeni ile her geçen gün azalmaktakullan›larak flifle. cam gibi maddelerin geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas›. kullan›lan enerjiden büyük ölçüde tasarruf edilir. GER‹ DÖNÜfiÜM Do¤al kaynaklar›m›z. . k⤛d›n geri dönüflümü ile ormanlarda a¤açlar›n daha az kesilmesini sa¤lam›fl oluruz. de¤erlendirilebilir nitelikli at›kplastik. Ham maddenin azalmas› ve do¤al kaynaklar›n h›zla tükenmesi sonucunda ÖÇK ekonomik problemler ortaya ç›kabilir. runday›z.. Geri dönüflümün uygulanmas› ile at›klar›n tafl›nmas› ve depolanmas› ifllemleri. elimizden önemli oranda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. Bu dünya bizim. Benzer flekilde plastik at›klar›n›n geri dönüflümü ile petrolden tasarruf sa¤lanabilir. At›klar›n önemli bir miktar›.Ülkemizin Kaynaklar› Geri dönüflüm Demir. Geri dönüflüm. geri dönüfltürülebilen ve yeniden kullan›labilir malzemelerden yap›lmaktad›r. do¤al kaynaklar›n korunmas› niçin isteniyor? “Geri dönüflüm. Geri dönüflüm. kutu. 3. Etkinlik olumlu etki yapacakt›r. Bu dünya bizim. Yukar›daki flark›da. Örne¤in. me‹sraf› tal içecek kutular›n›n geri dönüflümü iflleminde bu meönleme ad›na yapt›¤›m›z taller do¤rudan eritilerek yeni ürün hâline dönüfltürülfleyler. Enerji tasarrufu sa¤lan›r. ve bu cevherin saflaflt›r›lma ifllemlerine gerek olmadan üretim gerçeklefltirilebilmektedir. Bu flekilde bir alüminyum kutunun geri dönüflümünden % 96 oran›nda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. bu sayede çevre kirlili¤inin önemli ölçüde önlenmesidir. . Birbirimize zehretmeyelim. bak›r. gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. kauçuk. Di¤er önemli bir husus. Ülke ihtiyaçlar›n› karfl›layabilmek için ithal edilen ürünlere ödenen döviz miktar›n› da azalt›r.12. kurflun. k⤛t. Bu nedenle tüketimi azaltmak.. SINIF 125 . ekonomi üzerinde 4. daha kolay olacakt›r. d›r. Ayn› flekilde cam ve plastik at›klar›n da geri dönüflümünden küçük demeyelim. 2. do¤al kaynaklar›m›z›n tükenmesini önler. At›k miktar› azal›r. Örne¤in. malzeme üretiminde endüstriyel ifllem say›s›n› azaltmak suretiyle enerji tasarrufu sa¤lar. k⤛t. 4. geleni yapal›m. niçin önemlidir?” Bu soruya farkl› cevaplar verilebilir: 1.. plastik. normal ifllemler için gerekli olan›n % 50’si kadard›r. gübre gibi yeni bir ürüne lar› geri dönüfltürerek do¤al kaynaklar›m›z› verimli kullanmak zodönüfltürülmesidir. kirletmeyelim. yok etmeyelim.

• Çöplerimizi ay›rarak onlar için ayr›lm›fl olan çöp kutular›na atal›m. • Kullan-at piller yerine. • Çamafl›r ve bulafl›k makinesini tam kapasitede doldurmadan çal›flt›rmayal›m. gilen han i z i n i iler lanab i çöp ¤ k a e s d Ev flümü dönü i r e g yap›rinin neler n i ç i lir? unun Siz b nuz? yorsu EM GÖZL Düflünelim. Ünite Peki bunlar›n yan›nda biz ne yapabiliriz? Bununla ilgili size birkaç öneri sunabilirim: • Bir kere kullan›p ataca¤›m›z pofletler yerine. • Denizlerimizin. defterlerimizi tutumlu kullanal›m. parklar›m›z›n çöplük olmad›¤›n›. yeniden doldurulabilir pilleri kullanal›m. • Ormanlarda atefl yakmayal›m. buldu¤umuz gibi temiz b›rakal›m. Çöp at›p çevreyi kirletenleri mutlaka uyaral›m. çöplerin yerinin çöp kutular› oldu¤unu unutmayal›m. Geri dönüflüm kutular› • K⤛tlar›m›z›. sürekli kullanabilece¤imiz bez torba ve fileleri tercih edelim. yollar›m›z›n. göllerimizin. Do¤al kaynaklar›m›z›n bilinçsizce tüketilmesi. kullan›lm›fl k⤛tlar› geri kazanal›m. ileride bizim yaflant›m›z› veya gelecek nesillerin yaflant›lar›n› nas›l etkiler? 126 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Do¤al kaynaklar›m›z› kullan›rken nelere dikkat etmeliyiz? 2. Kirli su ar›tma tesisleri • Difl f›rçalarken suyu sürekli aç›k b›rakmayal›m. Do¤al kaynaklar›m›z› korumak kimin görevidir? 3. • Herhangi bir ürünü al›rken geri dönüflümlü olmas›na dikkat edelim. • Piknik yapt›¤›m›z alan›. Söyleyelim 1. SINIF . Sizin çözüm önerileriniz nelerdir? 4. • Balkonlar› ve merdivenleri hortum kullanarak y›kamak yerine paspas yapal›m.4.

fiirket müdürü. Nitelikli insan gücünün yetiflmesin de e¤itimin rolü nedir? Bunun ülkemiz aç›s›ndan önemini de¤erlendiriniz. Daha sonra da bana ifl baflvuru formunu vererek doldurmam› istedi. Ali. Beyin göçü dendi¤inde akl›n›za neler geliyor? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • meslek • varsay›m • iflsizlik Nitelikli ‹nsan Gücü Fatma’n›n a¤abeyi Ali. Fatma. ifl ar›yordu. büyük bir flirket olduklar›ndan yurt içinde ve yurt d›fl›nda ifl yapt›klar›ndan bahsetti.Ülkemizin Kaynaklar› Mesle¤imi Seçerken ÖN HAZIRLIK 1. a¤abeyine bir çay getirdi ve yan›na oturarak merak içinde konuflmas›n› bekledi. A¤abeyi. Müdür. akflam eve can s›k›nt›s› ile gelmiflti. Ali: — Gel kardeflim. a¤abeyine bugün ifl görüflmesine gidip gitmedi¤ini ve neden can›n›n s›k›ld›¤›n› sordu. 3. Fatma. bana sat›fl sorumlusu arad›klar›n› söyledi. her mesle¤i yapabilir mi? Neden? 2. fiimdiden sana da ders olsun. Herkes. bugün neler yaflad›¤›m› anlatay›m.” ilan›n› gördüm ve ifl görüflmesi için verilen adrese gittim. ‹fi BAfiVURU FORMU Ad›n›z Soyad›n›z En son mezun oldu¤unuz okul Bildi¤iniz yabanc› diller ve düzeyi Sahip oldu¤unuz sürücü belgesinin s›n›f› Seyahat etmeye engel bir durumunuz var m›? Varsa nedir? ‹fl deneyiminiz / referanslar›n›z Hobileriniz Bilgisayar sertifikan›z var m›? Varsa düzeyiniz FOTO⁄RAF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 127 . çay için kardefline teflekkür etti ve anlatmaya bafllad›: — Bugün gazetede bir flirketin “Eleman Aran›yor. dedi.

ülke ekonomisini olumsuz yönde etkiler. Atatürk’ün e¤itime önem veren sözleri sana rehber olsun. Ben. nitelikli olmayan. o da di¤erini. Bu yafltan sonra kendimi nas›l gelifltirebilir ve bir ifl bulabilirim. Derslerime çal›flmad›m ve liseden sonra okula devam etmedim. Böylece ileride nitelikli bir eleman oldu¤un için k›sa sürede ifl sahibi olabilirsin. Ünite Formu doldurup daha sonra flirket müdürüne verdim. zaman›nda okulumu önemsemedim. . formu inceledikten sonra bana dönüp. Zaman›nda yap›lmas› gereken ifller. Biz yurt içi ve yurt d›fl› çal›flan bir firma oldu¤umuz için en az bir yabanc› dil bilen birine ihtiyac›m›z var. onun için hangi niteliklere sahip olman gerekiyorsa onlara sahip olmak için u¤rafl.” dedi. Ben 25 yafl›na geldim.tr ÖÇK 4. eğitimimizin temelini oluşturmalıdır. ve 4. Yapt›¤›m ifl baflvurular›nda genelde böyle özellikler ve nitelikler istiyorlar.4. Müdür. kendine bir hedef seç.” “Bir yandan bilgisizliği ortadan kaldırmaya uğraşırken bir yandan da memleket evladını toplumsal ve ekonomik hayatta aktif şekilde etkili ve verimli kılabilmek için zorunlu ilk bilgileri uygulamalı bir biçimde vermek metodu. Derslerine çal›fl. o da bir baflkas›n› etkiler. Bir ifl yerinin iflini aksatmas› di¤erini. Sen. sana örnek olsun. Bizim için nitelikli insan çok önemlidir. Etkinlik 128 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sizde yok. fiimdi yaflad›klar›m. sak›n.13. SINIF .atam. Ali devam etti: “‹flte böyle kardeflim ve biliyorsun bunu ben ilk kez yaflam›yorum. Kemal ATATÜRK www. ifli bilmeyen elemanlar yüzünden aksar. Kendimi gelifltirecek hiçbir fley yapmad›m. Üniversite bitiren arkadafllar›m›n hepsi flimdi ifl sahibi. bilmiyorum. yay›la yay›la ülke ekonomisine kadar gider ve onu da olumsuz etkiler. fiirketler. benim yapt›¤›m› yapma.Bizim arad›¤›m›z özelliklerin ço¤u. kardefline “Kelebek etkisini biliyorsun. Ayr›ca yurt içindeki faaliyetleri-mizi sürdürmek için de arabayla flehirleri gezip birkaç gün kalman›z gerekebilir. Ali.gov. Benim gibi herkes kendini gelifltirmeden bir ifle girecek olursa yapaca¤› ifli ö¤renene kadar epey zaman geçer. Bu yüzden de sürücü belgenizin olmas› gerekir. “Bu da ona çok benziyor. Bu da ifl ve zaman kayb› demekti. Bu dalga. fiimdi yapt›¤›m›n ne kadar kötü oldu¤unu görüyorum.” M. Bu kay›plar hemen flirketi.” fl Kelebek etkisine siz bir örnek verebilir misin? Fatma. fiirket müdürünü dikkatle dinledim ve hak verdim gerçekten. a¤abeyini dikkatle dinliyordu. ülke ekonomisine katk› sa¤layan kurumlard›r.14.

istedi¤i mesle¤i belirlesi ve ona göre yönelmesi gerekti¤ini düflündü. Bir mesle¤i seçerken kiflilik özelliklerinin yan›nda. Bu zaferin sa¤lanmas› için hepimizin tek vücut ve tek düflünce olarak esasl› bir program üzere çal›flmas› gerekir. Kiflisel özelliklerinin uydu¤u tek bir meslek yok elbette. M. seçece¤i mesle¤e uygun olmas›. Mesle¤imizi seçerken kendimizle ilgili düflünme f›rsat› buluruz. Kemal ATATÜRK www. Böyle bir durumda da bunlar›n içinden gerçekten seÖÇK vece¤in bir mesle¤i seçmelisin. fl Ali kendini gelifltirmek için gerçekten geç mi kalm›flt›? Peki.tr “Millî e¤itim program›m›z›n temel tafl›.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözlerini dikkate alarak ülke ekonomisinin geliflmesinde e¤itimin önemini aç›klay›n›z. Meslek seçiminde önemli olan. Fatma’y› dinledi ve flunlar› söyledi: — Aferin Fatmac›¤›m! Bu konular› benimle paylaflmakla çok iyi yapt›n. sizi bu konularda yönlendirmek. Mesle¤ini sevmezsen kendini gelifltirmek için çal›flmazs›n.atam. el becerileri zay›f bir insan›n t›p okumas›.gov.” M. ülkene de faydal› olamazs›n. 4. a¤abeyinin durumuna gerçekten çok üzüldü. Rehber ö¤retmen. bireyin kendi ruhsal ve bedensel yap›s›n›n da. Kiflisel özellikler ve mesle¤in gerektirdi¤i özelliklere ne kadar uygunsan baflar›l› olma flans›n da o kadar artacakt›r. ça¤›n gereklerine uymas›d›r. millî e¤itim iflleridir. Bizim amac›m›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Ülkemizin Kaynaklar› En önemli ve verimli görevlerimiz. Etkinlik Böylece çal›flt›¤›n kuruma da. Ertesi gün okula biraz erken gitti. Bir taraftan toplumsal hayatta bizzat faal ve faydal›. verimli elemanlar yetifltirmek laz›md›r. hâlâ yapabilece¤i fleyler var m›? fl Sizin Ali’ye önerileriniz ne olurdu? Fatma. ayn› derecede önemlidir. Peki. Kan görmeye dayanamayan.gov. Kemal ATATÜRK www. Millî e¤itim ifllerinde. SINIF 129 . Bence bu program›n iki esasl› noktas› vard›r: 1. cahilli¤in yok edilmesidir. yanl›fl bir seçim olabilir. Bir milletin hakiki kurtuluflu. Çünkü kendimize uygun bir meslek seçimi ancak kendimizi tan›mam›zla mümkündür. Sosyal hayat›m›z›n ihtiyaçlar›na uygun olmas› 2.15. Rehber ö¤retmene kendisiyle konuflmak istedi¤ini söyledi. kiflinin do¤ru bir de¤erlendirme yapabilmesidir. Ayr›ca baflka mesleklerin gerektirdi¤i özelliklere de sahip olabilirsin. ve sa o iflte verimli olamazs›n.atam. ancak bu surette olur. yok4.16. hangi mesle¤i seçecekti? Her mesle¤i yapabilir miydi? Mesle¤ini neye göre seçmeliydi? Sadece istemesi yeterli miydi? Yoksa o meslek için baz› yeteneklere sahip olmas› gerekiyor muydu? Bu sorular›n cevab›n› ö¤renmek için okulundaki rehber ö¤retmene gitmeye karar verdi. Kendisinin flimdiden. Bu da ilk ve orta ö¤retimin uygulamal› bir flekilde olmas›yla mümkündür. kesinlikle muzaffer olmak laz›md›r. Çünkü mesle¤ini severek ve isteyerek yapmal›s›n.

Ancak bu nitelikli insan. Bunun için de nitelikli insan ve ifl gücünün.4. rehber ö¤retmenin odas›ndan ç›karken masan›n üzerinde bir haber dikkatini çekti: “Nitelikli insan gücü. az geliflmifl veya bizim gibi geliflmekte olan ülkelerin beyin göçü. Kendi kaynaklar› ile yetifltirdi¤i e¤itimli bireyleri kaybeden. Bunlardan kendisine en uygun olan› seçecekti. Ö¤retmenin verdi¤i örnek meslekler hakk›nda bir araflt›rma yapmaya karar verdi.tr Beyin Göçü Fatma.gov. bilgi. Çünkü her mesle¤in. Etkinlik Rehber ö¤retmen — Anlad›m Fatmac›¤›m. Beyin göçü. 4.atam. fl Siz. Fatma. Bu mesleklere. kendini gelifltirdikten sonra bu niteli¤ini baflka ülkede kullan›rsa ne olacak?” diye düflündü. dedi. fizikçi. Ancak ben henüz hangi mesle¤i istedi¤imi bile bilmiyoÖÇK rum.17. Rehber ö¤retmen. geliflmeleri daha da yavafllamaktad›r. hangi mesle¤i seçmek istiyorsunuz? ‹lgi duydu¤unuz meslekleri s›ralay›n›z. teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. ülkeler aras›ndaki geliflmifllik fark›n›n daha da artmas›na neden olmaktad›r. Seçece¤iniz mesle¤in gerektirdi¤i e¤itim. flimdi sana bir form verece¤im. bofluna yorulmak. bir gerçektir. onu de¤erlendirdi. kimyager. terlemek de¤ildir. Bir meslek için sadece üniversite bitirmek yeterli olmayabilir. Zaman›n gereklerine göre bilim. Fatma formu doldurduktan sonra rehber ö¤retmen. nitelikli insan olman›n kendimiz ve ülkemiz için ne kadar önemli oldu¤unu biliyorum art›k. Bu formdaki sorular. rehber ö¤retmene teflekkür etti. Ünite — Evet ö¤retmenim. ülke içinde kal›r ve çal›fl›rsa. Üniversite d›fl›nda baflka e¤itimler de gerekebilir. flöyle devam etti: — Bütün bunlar› de¤erlendirdikten sonra seçece¤in meslek için gerekli e¤itimi alman da gerekiyor. Gerçekten de araflt›rma yapmay› sevdi¤ini düflündü. Geliflmifl ülkelerin yetiflmifl beyinlere daha yüksek ücret ve daha iyi olanaklar sa¤lad›¤›. BEY‹N GÖÇÜ: ‹yi e¤itim görmüfl. kendine özgü e¤itimi vard›r. beceri ve kiflilik özellikleri nelerdir? Çal›flmak demek. Ülkemizin kalk›nmas› için nitelikle meslek sahiplerine ihtiyaç var. Fatma’n›n araflt›rmac› yönünün a¤›r bast›¤›n› gören rehber ö¤retmen. nitelikli ve yetenekli insan›n ve ifl gücünün yetiflti¤i ülkede de¤il de baflka bir ülkede çal›flmas›d›r.” “Ülkemizin insan›. Fatma — O nedenle flimdiden benim için uygun bir mesle¤i seçmem ve kendimi ona göre yönlendirmem gerekiyor. Kemal ATATÜRK www. Fatma’ya araflt›rmaya dayal› mesleklerden birini seçebilece¤ini söyledi. Konuyla ilgili bir dergide okuduklar›n› hat›rlad›: Bir ülkenin geliflmesi için bilim ve teknolojinin yan›nda nitelikli insan gücüne ihtiyac› vard›r. ülke ekonomisi için çok önemlidir. astronot. SINIF . matematikçi. biyolog. M. Bilgi Kutusu 130 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. belki sana ne yapmaktan hoflland›¤›n konusunda ipucu verebilir. ülke içinde kalmas› gerekmektedir. antropolog. dedi. t›p teknisyeni gibi örnekler verdi. Seçti¤i meslek için “Hangi derslerde baflar›l› olmak ve hangi e¤itimi almak gerekir?” konusunu araflt›racak ve o yönde e¤itim alacakt›.

ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Beyin göçünü engellemek için neler yapabiliriz? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Söyleyelim 1. teknolojiye ve yetiflmifl beyin gücüne gereken önemi vererek baflarabiliriz. Kemal ATATÜRK www. Düflünelim. Bir milleti hür.tr. 15 bini Amerika Birleflik Devletleri’nde olmak üzere 50 binden fazla Türk genci. SINIF 131 .tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözünü dikkate alarak e¤itimin topluma kazand›rd›klar› hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. Refah seviyemizi ancak üretimde bulunarak art›rabiliriz. tekrar geliflmifl ülkelere gidebilirler.atam.meb. Biliyor muydunuz? Her mesle¤in kendine özgü e¤itimi vard›r. flanl›. ba¤›ms›z.2009 En önemli yat›r›m. Bir meslek sahibi olmak. www. Ancak yurt d›fl›nda e¤itim gören ve yurda dönen yetiflmifl bireylerin de ülkemizde iyi de¤erlendirilmesi ve onlara iyi olanaklar sunulmas› gerekmektedir.gov. 3. Bunu da bilime. yüce bir sosyal toplum hâlinde yaflatan veya esaret ve sefalete terk eden terbiyedir (e¤itimdir). Ö¤rencilerimizin geliflmifl ülkelerde yüksek ö¤renim görmeleri elbetteki önemlidir. Aksi takdirde ülkemize gelenler. beyin göçü en fazla olan 34 ülke içinde 24. M. s›rada yer ald›¤›n› ve iyi e¤itim gören yüz kifliden 59’unu kaybetti¤ini biliyor muydunuz? (‹nternet Gazete Haberi) 17.Ülkemizin Kaynaklar› Yüksek Ö¤retim Kurumu (YÖK) taraf›ndan haz›rlanan bir rapora göre 24 bini Almanya’da. neden önemlidir? Beyin göçünün nedenleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Beyin göçünün. 4. yurt d›fl›nda ö¤renim görmektedir.gov. 2. Türkiye’nin. insan›n e¤itimine yap›lan yat›r›md›r.04.

....... Tar›msal faaliyetleri etkileyen en önemli etmen . Hayvanc›l›k 2... 3. Vergi vermek D.. Oy kullanmak C. Tar›m B. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.... 5. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz... SINIF ........ Üç taraf›nda denizlerin olmas›. C. D.. hangi ekonomik faaliyetin geliflmesini sa¤lam›flt›r? A. pek çok uygarl›¤a ev sahipli¤i yapm›fl olmas› gibi nedenlerle ülkemizde........ Gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir......... vergi. dir. do¤al kaynaklar. en çok hangi bölgemizde yo¤un olarak bulunmaktad›r? Neden? Vergi kaç›rman›n ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Do¤al kaynaklar›m›z› korumak için neler yapabiliriz? Meslek seçiminde dikkat etmemiz gereken noktalar nelerdir? 1... Enerji tasarrufu sa¤lan›r.. 2. 1. iklim... Afla¤›da verilen sanayi kollar›ndan hangisinin üretimi iklim flartlar›ndan etkilenmez? A. korumal›y›z.. 5... denir. C.. Gelecek nesillere güzel bir dünya b›rakmak istiyorsak ... Askere gitmek B.. 3.. B... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. Tar›m ve hayvanc›l›¤›n ülke ekonomisindeki yeri nedir? Örneklerle aç›klay›n›z...ülkemizdeki nitelikli insan gücünün azalmas›na neden olmaktad›r.. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.. 2.. Sanayi C. Seyahat etmek 4. “Geri Dönüflüm” için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A. Do¤al kaynaklar›m›z korunur..... Ülkemizde ihtiyac›m›z› karfl›layacak kadar ç›kar›lan madenler hangileridir? Yaflad›¤›n›z çevrede ekonomik faaliyetlerden hangisi yayg›n olarak yap›lmaktad›r? Ülkemizde sanayi. Devletin hizmetleri yerine getirmek için bizden ald›¤› paraya . Neden? 4. At›k miktar› artar..... Geçimimizi sa¤lamak için yapt›¤›m›z ifle . denir....4... 4. beyin göçü.... Turizm D.... Çimento C. Pamuklu dokuma B. 6.. B. meslek...... Ya¤ üretimi D. Afla¤›dakilerden hangisi vatandafll›k görevlerimizden biri de¤ildir? A... 7. Meslek sahibi olmufl kiflinin ülkesinden baflka bir ülkeye gidip orada çal›flmas› sonucu oluflan... ifl gücü 1.. fieker üretimi 3... 132 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

.............................................................................................. Bal›kç›l›k II............................. bor rezervi bak›m›ndan dünyada 1.......... Afla¤›da baz› ürünler ve en fazla yetifltikleri bölgeler verilmifltir........ Tuz elde etme Ülkemizde yukar›da verilenlerden hangisinde akarsulardan yararlan›lmaz? A... .. Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D................................................................) Türkiye.................................................................................... Yaflad›¤›m›z bölgeye yönelik bir yat›r›m projesi haz›rlad›¤›n›z› düflünün..................... Uygun olanlar›n› efllefltiriniz........................................................................... .................. ‹lgi-beceri-para D...... 4................................... Tafl›mac›l›k IV........... Do¤al kaynaklar›m›z................................................... SINIF 133 .......................... .............. Nitelikli insan......... Bölgenizin hangi özelliklerini dikkate alarak ne tür yat›r›m yapard›n›z? Neden? .................. ‹lgi-beceri-kiflilik özellikleri B...................................................................................................... yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z......................................................................................................... ................................... Petrol ihraç eden ülkelerden biriyiz. ........... ................. Sulama III............................................................ II ve III D............................Ülkemizin Kaynaklar› 5................ 1...................... çok çal›flan insan demektir............................................................................................) (............... D................... s›rada yer al›r....... 2................................................ Ayçiçe¤i fieker pancar› Çay Üzüm Karpuz ‹ç Anadolu Marmara Bölgesi Güneydo¤u Anadolu Bölgesi Karadeniz Bölgesi Ege Bölgesi E........ 3.................................................................................................................. ....................... III ve IV 6............... ‹leride seçece¤imiz meslekle ilgili nelere dikkat etmeliyiz? A..... ............. ‹lgi-kariyer-para C.............................................................................. .. ‹lgi-kariyer-kiflilik özellikleri Ç. I...................) (.................... sürekli kendini yenilemektedir......................................... (.. ................... I ve II B........................................................................................................................ Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6............................................................................. I ve III C.............................. ..........) (.............................. ...........................................................................................................................

SINIF .5. ÜN‹TE Ülkemiz ve Dünya Dünya’m›z› Tan›yal›m Yurdumuzun Kaynaklar› Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz Do¤al Afetlerde Dayan›flma Kültür ve Sanat›n Etkileri 134 Sosyal Bilgiler • 6.

Ülkelerin neden birbirlerine ürün al›p satt›¤› konusundaki düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Türkiye’nin en çok hangi ülkelerle ticaret yapt›¤›n› araflt›r›n›z. sanat ve spor etkinlikleri ile ilgili haber toplayarak s›n›fa getiriniz. 7.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin olan bölgelerinin fazla nüfuslanmas›n›n nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. 2. SINIF 135 . Son y›llarda yap›lan uluslararas› kültür. Dünya nüfusunun neden baz› bölgelerde daha yo¤un oldu¤unu araflt›r›n›z. Dünya haritas› üzerinde Türk Cumhuriyetlerinin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. Sosyal Bilgiler • 6. Ülkemizin bu tür olaylara karfl› nas›l bir yaklafl›m sergiledi¤ini ö¤reniniz. 3. 6. 5. 4. Yak›n zamanda çeflitli ülkelerde meydana gelen do¤al afetleri araflt›r›n›z. Bu ülkelerle olan kültürel ba¤lar›m›z› araflt›r›n›z.

hangi ülkelerin s›n›rlar› içerisinDünya nüfusunun da¤›l›fl› (2012) dedir? Dünya siyasi haritas›nda da yararlanarak bu ülkelere örnek veriniz.5.1. 5. Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yaflama koflullar›na sahip iklimlerin görüldü¤ü bölgelerde toplanm›flt›r. Ünite Dünya’m›z› Tan›yal›m ÖN HAZIRLIK Kutuplar ve çöller yeryüzünün en az nüfuslanm›fl alanlar›ndand›r. Bu da¤›l›fl› etkileyen faktörler flöyle s›ralanabilir: Nüfusun Da¤›l›fl›n› Etkileyen Faktörler Fiziki Faktörler • Yeryüzü flekilleri • ‹klim özellikleri • Bitki örtüsü • Toprak verimlili¤i • Su kaynaklar› • Co¤rafi konum • Yeralt› kaynaklar› Befleri ve Ekonomik Faktörler • Ulafl›m • Sanayileflme • Ticaret • Tar›m • Madencilik • Turizm • Tarihi faktörler fl Sizin yaflad›¤›n›z yerde nufusun da¤›l›fl›nda hangi faktörler daha etkili olmufltur? Düflüncelerinizi söyleyiniz. SINIF . Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • nüfus • flehirleflme • rezerv Dünya Nüfusunun Da¤›l›fl› Yandaki haritada görüldü¤ü gibi dünya üzerinde nüfus her yere eflit ve dengeli da¤›lmam›flt›r. Etkinlik fl Dünya nüfusunun da¤›l›fl›nda iklim özelliklerinin ne gibi etkisi olabilir? Nedenlerini söyleyiniz. Yandaki haritaya göre nüfusun yo¤un oldu¤u alanlar nerelerdir? Bu alanlar. fl Atlaslar›n›zdan Dünya iklim tipleri da¤›l›fl› haritas›n› inceleyerek Dünya’da nüÖÇK fusun yo¤un oldu¤u alanlar›n hangi iklim bölgelerinde oldu¤unu söyleyiniz. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi nüfus baz› yerlerde yo¤un baz› yerlerde seyrektir. 136 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

sanayi. ‹nsanlar as›rlar boyunca yerleflmek için düz alanlar› seçmifltir. ÖÇK 5. Dicle. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 137 . göllerin. akarsular›n. yeryüzündeki önemli maden ve sanayi alanlar›n›n dünya üzerindeki da¤›l›fl› gösterilmifltir. ‹ndus ve Ganj gibi akarsular›n çevreleri tar›ma elveriflli oldu¤u için buralarda nüfus yo¤undur. Örne¤in. Yeryüzünde genellikle da¤l›k olan alanlar nüfus yo¤unlu¤unun az oldu¤u yerlerdir. sanayinin geliflti¤i Bat› Avrupa ülkeleri ve Japonya nüfusun yo¤un oldu¤u alanlard›r. Bu madenlerin ç›kar›ld›¤› yerlerde genellikle ç›kar›lan madene dayal› sanayi kollar› geliflmifltir. Dünya nüfusunun ço¤unlu¤u ova ve düzlüklerde yaflamaktad›r. Buna karfl›l›k verimli topraklar›n bulundu¤u. Bu nedenle da¤l›k ve engebeli alanlar nüfusun seyrek oldu¤u yerlerdir. Ulafl›m. Nil.Ülkemiz ve Dünya Dünya üzerinde önemli madenler ve sanayi alanlar›n›n da¤›l›fl› (2011) Yukar›daki haritada. tatl› su kaynaklar›n›n oldu¤u yerlerde de nüfus yo¤undur.2. genifl tar›m alanlar›n›n bulundu¤u Hindistan. tar›m. F›rat. ticaret ve enerji kaynaklar›n›n iflletilmesi gibi ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerlerde insan gücüne ihtiyaç duyulmas› nedeniyle buralarda nüfus yo¤undur. Örne¤in önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i Türkiye. Bu nedenle bu bölgelerde nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. fl Yukar›daki haritadan ve dünya nüfus da¤›l›m› haritas›ndan yararlanarak yeralt› kaynaklar›n›n nüfusun da¤›l›m›n› nas›l etkiledi¤ini aç›klay›n›z. Bu yerlerde ulafl›m ve tar›m s›n›rl› olur. Örne¤in Alp ve Himalaya da¤lar› gibi yüksek ve engebeli yerlerde nüfus oldukça azd›r.

Etkinlik Çöl alan› Da¤l›k alan Ulafl›m a¤›n›n geliflti¤i bölge Sanayinin geliflti¤i alanlar K›y› Bölgeleri Tar›m alanlar› 138 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.5. SINIF . insanlar›n yaflamalar›na ve ekonomik faaliyetlere daha elverifllidir? Bu yerlerde nüfus da¤›l›fl› nas›l bir özellik gösterir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z.3. ÖÇK 5. Ünite Tart›flma fl Afla¤›da verilen foto¤raf›ndaki yerlerden hangileri.

ülkemizin ekonomik önemini art›rmaktad›r. de¤erlendirmifl ve Türk siyasetini buna göre yönlendirmifl olmas›d›r. Buralarda nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. Ayr›ca zengin yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na sahiptir. aç›k denizlere ve okyanuslara aç›labilmesi ancak Çanakkale ve ‹stanbul bo¤azlar› sayesinde mümkündür. Ayn› anda dört mevsimin yafland›¤› yurdumuz. tar›m ürünleri bak›m›ndan da zengindir. Türkiye çok çeflitli siyasal.Ülkemiz ve Dünya Co¤rafi Konumun Önemi Co¤rafi konum. Türkiye’nin Türkiye’nin Co¤rafi Konumu ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›na hâkim bir konumda olmas› da yurdumuza bölgesinde büyük bir stratejik üstünlük sa¤lamaktad›r. Ayn› zamanda bu sayede bölgede ve dünyada. Türkiye Cumhuriyeti topraklar›.4. d›flar›dan gelecek tehlikelere karfl› savunmas›n› di¤er ülkelerle olan siyasi iliflkilerini belirlemede de önemli rol oynar. dünyan›n siyasal ve stratejik bak›m›ndan çok kritik bir bölgesinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti’ni her yönden güçlü ve daha büyük bir ulusal devlet hâline getirmek istemifltir. deniz ve hava yollar› üzerindedir. Etkinlik ni en do¤ru flekilde görmüfl. su kaynaklar›. ‹flte Atatürk. ekonomik ve sosyal yap›lar›n› belirlemede önemli bir etkendir. Türkiye Cumhuriyetinin bulundu¤u bölgede güçlü bir devlet olmas›n›n neden önemsemifltir? fl Dünya haritas›ndan yararlanarak co¤rafi konumu bakm›ndan avantajl› olan ülkelere örnekler veriniz. yaln›zca iklim. Örne¤in. stratejik önemini. Genç ve dinamik bir nüfusun olmas› nedeniyle önemli bir ifl gücüne sahiptir. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkelerin. Ayn› zamanda ülkenin sosyal ve ekonomik yap›s›n›. dünyada bar›fl!” ilkesi oluflturur. fl Atatürk. bitki örtüsü. onlar› birbirine ba¤layan kara. SINIF 139 . denizlere k›y›s› olan ve uygun iklime sahip ülkelerin konumu ekonomik geliflmelerini olumlu yönde etkilemektedir.Bu durum. ekonomik ve askerî ç›karlar›n çat›flt›¤› bu bölgelerin ortas›nda. toprak tipleri gibi fiziki koflullar› belirlemek veya etkilemekle kalmaz. Türkiye’nin güvenilir bir istikrar unsuru olmas›n› amaçlam›fl ve bunu baflarm›flt›r. ülkelerin Dünya üzerindeki siyasi. Örne¤in önemli ticaret yollar› üzerinde bulunan. ÖÇK Atatürk’ün en büyük baflar›lar›ndan biri de Türkiye co¤rafi konumunun gerekleri5. Co¤rafi konum. Bu siyasetin özünü “Yurtta bar›fl. dünya petrol rezervlerinin yar›dan ço¤una sahip olan Orta Do¤u ülkeleriyle bu yataklarda üretilen petrole ihtiyac› olan sanayileflmifl Avrupa ülkeleri aras›ndad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkiye’nin konumu ülkemize sosyal 0 2800 km ve ekonomik bak›mdan önemli bir avantaj sa¤lamaktad›r.

ihracat ve gümrük kavramlar› hakk›nda bilgi toplay›n›z. ‹htiyaçlar›m›z› çevremizdeki pazar. de¤iflik bölgelerden gelebilir. Örne¤in. ‹thalat. market. SINIF . elma. domates. sizce nas›l karfl›lanmaktad›r? Tart›flma fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi çeflitli meyve ve sebze ihtiyac›m›z› genelde yak›n›m›zda kurulan pazarlardan karfl›lar›z. bal›k gibi ürünler. Buna karfl›l›k f›nd›k. manav. ihtiyac› olan bölgelere gönderilir. Bunlar›n hepsini ayn› yerde üretmek veya yetifltirmek olanaks›zd›r. üzüm gibi yiyeceklerle tekstil ürünleri. de¤il mi? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • ihracat • ithalat ‹htiyac›m›z olan ürünler. Ünite Yurdumuzun Kaynaklar› ÖN HAZIRLIK 1. yaflad›¤›m›z yere portakal. Peki ald›¤›m›z bu ürünlerin hepsini kendi çevremizde veya ülkemizde üretebilir miyiz. neden birbirinden farkl›d›r? fl Yurdumuzda üretilen petrol miktar› tafl›tlar›n ihtiyac›n› karfl›layamamaktad›r. Etkinlik 140 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tafl›tlar›n çal›flmas› için gerekli olan petrol.6. Yetifltirilen ürünler. Örne¤in. bulundu¤umuz yere baflka yerlerden. Semt pazar›ndan bir görünüm ÖÇK 5. ve 5. bor ve demir madenleri gibi çeflitli ürünlerinini ihtiyac› olan ülkelere satmaktad›r. 2.5. Türkiye. fl Dünyada kendi kaynaklar›yla tüm ihtiyaçlar›n› karfl›layabilen ülke olabilir mi? Düflüncelerinizi söyleyiniz. fl Kiflilerin ya da ülkelerin sahip olduklar› veya ihtiyaç duyduklar› ürünler.5. do¤algaz ihtiyac›n› d›fl ülkelerden sa¤lamaktad›r. Ülkeler aras›nda da buna benzer ticaret yap›lmaktad›r. hatta baflka ülkelerden gelebilir. petrol üretimi yurdumuzda çok Al›flverifl Merkezi azd›r ve ihtiyac›m›z› karfl›lamamaktad›r. Elbette ki hay›r. Evinizde kulland›¤›n›z eflyalar›n hangileri baflka ülkelerde üretilmifltir? Listeleyiniz. ‹htiyac›n›z olan bir ürünü yak›n çevrenizde bulamad›¤›n›zda neler yapars›n›z? Tart›fl›n›z. al›flverifl merkezi gibi yerlerden sa¤lar›z. et. Bu durumda. Böylece yurt içinde bölgeler aras›nda çeflitli ürünler al›n›p sat›larak ticaret yap›l›r.

gemi. demir çelik ‹thal etti¤imiz ürünler (2011) • Do¤algaz • Demir çelik • Petrol ürünleri • Bak›r. genellikle tar›msal ve hayvansal ürünleri ihraç eder. tekstil ve g›da sanayi alan›nda geliflmifltir. Tabloyu inceleyerek en çok neler al›p satt›¤›m›z› söyleyiniz. plastik • Tekstil. alüminyum (TÜ‹K.Ülkemiz ve Dünya Ülkeler. Türkiye’nin en fazla ülke olan Rusya ile cografi yak›nl›¤›m›z ticaretin geliflmesinde önemli bir etkendir. ‹hraç etti¤imiz ürünler (2011) • Sebze ve meyve • Karayolu tafl›tlar› • Makine. inflaat. 2011) Do¤algaz üretim tesisi ÖÇK 5. Ekonomisi tar›ma dayal› ülkeler. ayçiçe¤i. Makine. TÜRK‹YE’DE ‹HRAÇ VE ‹THAL ED‹LEN ÜRÜNLER‹N DA⁄ILIMI Yüzde % 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri ‹hracat ‹thalat (TÜ‹K.7. Sanayisi geliflmifl ülkeler ise tar›msal ürünlerle çeflitli ham maddeler al›r. Ancak baz› ülkelerle daha fazla ithalat ve ihracat yap›lmaktad›r. fl Ülkemizin en az al›p satt›¤› ürünler hangileridir? fl Ülkemizde tar›m etkinlikleri yo¤un olarak yap›lmaktad›r. otomobil. Ayr›ca tah›l. k›rm›z› et ve süt üretimi önemlidir. çeflitli makine ve elektrik ürünlerini ithal ederler. kara-demiryolu tafl›mac›l›¤›. karfl›l›kl› yapt›klar› ticaret anlaflmalar› ile ihtiyaç duyduklar› ürünleri birbirlerine al›p satarlar. SINIF 141 . iletiflim. 2010) fl Grafi¤i inceleyerek ülkemizin en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› söyleyiniz. RUSYA Dünya’n›n en büyük yüzölçümüne sahip ülkelerinden biri olan Rusya. Afla¤›daki tabloda Rusya ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yandaki grafikte ülkemizin di¤er ülkelerle en çok al›p satt›¤› ürünler görülmektedir. fleker pancar›. Ancak bu ürünlerin ihraç ürünleri içindeki pay› çok azd›r. petrol ve do¤algaz bak›m›ndan oldukça zengin kaynaklara sahiptir. fiimdi bu ülkelerle ticari iliflkilerimizin nas›l oldu¤unu birlikte ö¤renelim. Bu durumun nedenleri neler olabilir? Ülkemizin pek çok ülke ile ticari iliflkileri geliflmifltir. elektronik eflya ve çeflitli sanayi ürünleri satarlar. Rusya ayn› zamanda önemli bir sanayi ve tar›m ülkesidir.

Ünite Almanya Orta Avrupa ülkesi olan Almanya. Ülkede tar›m. Ruhr Havzas›. ülkenin ihtiyac›n› karfl›lamaya yetmemektedir. uzanan bir yar›mada ülkesidir. Almanya. elektronik ve k⤛t sanayisi kollar› çok geliflmifltir. tafl kömürü ve linyittir. zeytin. gemi. Avrupa’n›n güneyinde.074 8.468. turunçgil. Özellikle demir-çelik.658.385 6.721 2. Bunlar› inceleyerek iki ülke aras›ndaki ticari iliflkiler hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz.802.638.9. Yandaki tabloda.577. kimya.766 10.022.651 (TÜ‹K.118 2. sanayisi geliflmifl zengin ülkelerdendir. ‹talya.276. ‹talya ile Türkiye aras›ndaki ticaret ürünleri gösterilmifltir. 2011) ‹talya’da otomotiv sanayisi geliflmifltir. Ülkede en çok üzüm. Sanayi kollar› içinde otomobil. Tablodan da anlafl›laca¤› gibi miktar olarak en çok al›flverifl yapt›¤›m›z ülke Rusya’d›r. tekstil. Almanya’da bir atamabil fabrikas› Ülke ad› Almanya ‹talya Fransa ‹ngiltere ABD Rusya Çin Bin $ (Dolar) ‹thalat 8.770 5. dünyan›n say›l› zengin ülkelerinden biridir.169 2.379.087 3. Almanya’n›n ve dünyan›n en büyük sanayi bölgelerindendir. dünyada sanayisi geliflmifl ülkelerdendir. Avrupa ülkeleri aras›nda en fazla al›flverifl yapt›¤›m›z ülkedir.496.995 3. sanayi çok geliflmifltir. sentetik madde. Türkiye’nin ithalat ve ihracat yapt›¤› bafll›ca ülkeler ve bu ülkelerin ithalat-ihracat miktarlar› gösterilmifltir.8. g›da ve makine. otomotiv. sebze ve meyve üretimi yap›l›r.188.400. Ancak yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin Türkiye’ye satt›¤› Türkiye’den bafll›ca ürünler ald›¤› bafll›ca ürünler kimyasal ürünler pamuk ipli¤i çeflitli makineler ham demir optik aletler konfeksiyon kösele ürünleri (TÜ‹K.974 2.274. kimya. seramik. Ayr›ca Almanya’da 3 milyona yak›n Türk iflçisi çal›flmaktad›r.5.594 2. modern yöntemlerle yap›lmakta ve yüksek verim al›nmaktad›r. ÖÇK 5.832 1. Bu ürünlerin üretiminde Avrupada ilk s›rada yer almaktad›r. Ancak Almanya’da yetifltirilen tar›m ürünleri. Akdeniz’e do¤ru. Önemli yer alt› kayna¤›. Bunun nedeni neler olabilir? ‹talya ‹talya.355 ‹hraç 555. SINIF .633. 2011) fl Sizce Almanya Türkiye’ye en çok hangi ürünleri satar ve ülkemizden hangi ürünleri al›r? fl Yandaki tabloda. Genifl tar›m alanlar›na sahiptir. ve 5. 142 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Etkinlik de¤ildir.

10. SINIF 143 . 5. Fransa. Otomotiv. Fransa’da tar›m modern yöntemlerle yap›lmaktad›r. Avrupa’n›n kuzeybat›s›nda. kimya ilaç ve g›da sanayi bafll›ca sanayi kollar›d›r.Ülkemiz ve Dünya Fransa Fransa. Avrupa Birli¤i ülkeleri aras›nda en büyük cografi alana sahip ülkesidir. ‹ngiltere ile Türkiye aras›nda yap›lan bafll›ca ticaret ürünleri gösterilmifltir. ‹talya ile Fransa’n›n Türkiye’ye satt›¤› ürünleri karfl›laflt›r›n›z. Tabloyu inceleyerek ‹ngiltere’den en çok petrol al›p tekstil ürünleri ÖÇK satmam›z›n nedenlerini söyleyiniz. Fransa’n›n ülkemizden ald›¤› ve ülkemize satt›¤› bafll›ca ürünler gösterilmifltir. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapan bir ülke olmufltur. Etkinlik ‹ngiltere’deki sanayiden bir görünüm ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler petrol ürünleri eczac›l›k ürünleri otomobil kara tafl›tlar› uçak ve çeflitli makineler ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler tekstil ürünleri otomobil ürünleri meyve ve sebze elektronik eflya (TÜ‹K. Avrupa ülkelerinin tar›m ürünleri ihtiyac›n›n büyük bir bölümünü karfl›lar. elektronik. önemli bir tar›m ülkesidir. uçak ve uzay sanayi. fl Yandaki tabloda. 2011) ‹ngiltere ‹ngiltere. ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler kimyasal maddeler demir-çelik ilaç parfümeri-kozmetik ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler sebze-meyve tekstil mineral ve madenler elektrikli makine ve cihazlar (TÜ‹K. dünyan›n en önemli kömür üreticilerinden biridir. Dünya’n›n ekonomik yandan geliflmifl ilk befl ülkesinden biridir. Tar›msal üretim. Fransa. kömürden sa¤lan›r. 2011) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ülke. telsiz ve telefon cihazlar› ile ilgili sanayi kollar› geliflmifltir. tafl›t üretimi. demir-çelik. modern tar›m makinalar› ile yap›l›r. Ülkede kimyasal ürünler. Benzerlik olup olmad›¤›n› söyleyiniz. Enerji üretiminin büyük k›sm›. Atlas Okyanusu’nda yer alan adalar ülkesidir. Ancak sanayi için gerekli olan ham maddenin büyük k›sm›n› d›flar›dan al›r. bilgi teknolojileri. Yandaki tabloda. ‹ngiltere. Tar›ma elveriflli olan ülke topraklar›nda bu¤day. arpa. fleker pancar› yetifltirilir.

fasulye. Dolay›s›yla kaynaklar›n ihtiyac› karfl›lamas› ya da karfl›lamamas› ülkeler aras›nda iliflkileri geliflARAfiTIRINIZ tirmektedir. teknoloji ve sanayi bafll›ca ürünler bafll›ca ürünler alanlar›ndaki ilerlemesi sayesinde ABD. Bunlar›n d›fl›nda bak›r. dokuma. yulaf. Kendi kaynaklar› yeterli olmayan ülkeler. metal iflleme. halk›n›n ekonomik yönden rahat yaflamas›. bulundu¤u konum itibar›yla çok çeflitli tar›msal ürünlerin yetifltirilmesine uygun iklim ve yer flekillerine sahiptir. Ünite Amerika Birleflik Devletleri (ABD) Kuzey Amerika k›tas›nda yer alan ABD. Elektronik eflyalar. g›da. demir ve kükürt gibi madenler de fazla miktarda ç›kar›lmaktad›r. Ülkemizin bu ülkelere en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› listeleyiniz. k⤛t ve çimento. Bilgi Kutusu Ekonomik ‹liflkiler Günümüz dünyas›nda. Sanayi ürünleri bak›m›ndan. Türkiye. ‹nceleyerek di¤er ülkelerle olan ithalat ve ihracat ürünleri ile karfl›laflt›r›n›z. dünya üretiminin önemli bir k›sm›n› sa¤lar. Ülkede büyük tar›m çiftliklerinde modern makinalarla yap›lan tar›mdan. ABD’de çok say›da bilimsel araflt›rma ve teknoloji ‹thal etti¤imiz ‹hraç etti¤imiz merkezleri kurulmufltur. Yer alt› kaynaklar› (demir. alt›n. ülke ihtiyac›n› karfl›lamamaktad›r. tütün. Bunun d›fl›nda uçak ve otomotiv sanayisi çok geliflmifl ve ülkeye büyük gelir sa¤lam›flt›r. Bilim. ihtiyaçlar›n› di¤er ülkelerden karfl›lamakta. Özellikle h›zla artan nüfusu beslemek ülkeler için önemli sorun oluflturmaktad›r. Ülkemizdeki baz› kaynaklar›n rezervlerinin yok denecek kadar az oldu¤u da bir gerçektir. yüksek verim al›nmaktad›r.5. ülkeler aras› ekonomik iliflkiler büyük önem kazanm›flt›r. Bu da tar›ma dayal› sanayi kollar›n›n geliflmesini sa¤lam›flt›r. yurdumuzda ç›kar›lan petrol ve do¤al gaz. yer alt› kaynaklar› bak›m›ndan da zengindir. SINIF . demir-çelik. kimyasal ürünler. boksit vb. Bu ürünler ülke ihtiyac›n› karfl›lad›¤› gibi baflka ülkelere de ihraç edilir.) bak›m›ndan oldukça zengindir. M›s›r. ihtiyaçlar›m›z› da d›fl ülkelerden karfl›lamaktay›z. 2011) fl Yandaki tabloda ABD’de ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. Bu kaynaklar› sayesinde ekonomik yönden dünyan›n en geliflmifl ülkesi durumundad›r. dünyada önemli bir güç haline gelmifltir. krom. Makineler. bu¤day. kaliteli ve ucuz ürünler kullanabilmesi için çeflitli ekonomik önlemler almaktad›r. bak›r. pamuk. savunma araçlar› haberleflme cihazlar› demir-çelik ürünleri t›bbi malzeme makine parçalar› m›s›r ve soya ya¤› tekstil ürünleri tütün demir-çelik pamuk meyve-sebze (TÜ‹K. çeflitli ülkelerle ilgili gazete kupürleri toplayarak okul panosunda sergileyiniz. Örne¤in. Ülke. zengin do¤al kaynaklara sahiptir. bu da ülkeler aras›nda ekonomik yönden iliflkilerin geliflmesine yard›mc› olmaktad›r. Her ülke. önde gelir. gümüfl. demir-çelik ürünleri vb. ABD’de bir fabrikadan görünüm Petrol ve kömür bak›m›ndan dünyan›n önde gelen ülkelerindendir. Ülkemizin ticaret yapt›¤› fl Ülkelerin ekonomik bak›m›nda birbirlerine ihtiyaç duymalar›n›n nedenlerini söyleyiniz. sebze ve meyve üretimi oldukça fazlad›r. 144 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

bunun gerçekleflmesine çal›flt›.tr runlar • küresel so • ihracat • ithalat • dil • din KEL‹ME LAR VE KAVRAM fl Yukar›daki metinden. yaln›z o günü susup beklemek de¤ildir. Haz›r olmak. siyasi. bütün milletler için tan›nmas› gerekli bir amaçt›. Atatürk’e göre her devletin ba¤›ms›z yaflama hakk› vard›r ve her devlet di¤er devletlerle eflit haklara sahiptir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve Türk ulusunun önderi olan Atatürk. müttefikimizdir.atam. Milletler buna nas›l haz›rlan›r? Manevi köprülerini sa¤lam tutarak.11. iliflkiler nas›l gelifltirilebilir? Aç›klay›n›z. Irak. ÖÇK 5. komflu ve di¤er ülkelerle sosyal. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” olmufltur. Kurtulufl Savafl›’na at›ld›¤› ilk günden bafllayarak hep bu ilkeyi savundu. t›pk› Avusturya-Macaristan gibi parçalanabilir.” dedi¤i ülkeler hangileridir? fl Atatürk’ün belirtti¤i ülkelerle Türkiye aras›nda hangi yönlerden benzerlikler bulunmaktad›r? fl “Manevi köprüler “sözünden ne anl›yorsunuz? Metinde bunlar›n hangilerinden söz edilmektedir? fl Atatürk’e göre Türk Cumhuriyetleri. Ona göre bugünkü uygar milletlerin karfl›l›kl› iliflkilerine etken olan “milletin kendi gelece¤ine kendisinin egemen olmas›” hakk›.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz ÖN HAZIRLIK Türk Cumhuriyetlerinin ve komflu ülkelerin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. ba¤›ms›z bir devletin varl›¤› için millî bir d›fl politikay› temel flartlardan biri olarak kabul ediyordu. Haz›rlanmak laz›md›r. Onun düflünceleri Kuzey Afrika’dan Orta Do¤u’ya kadar pek çok ülkenin ba¤›ms›zl›k kazanmas›na rehber olmufltur. çeflitli uluslara örnek olmufltur. Dünya yeni bir dengeye ulaflabilir. Atatürk.” (29 Ekim 1933) www. Fakat yar›n ne olaca¤›n› kimse bugünden kestiremez. Atatürk. komflumuzdur. Bu nedenle onun millî d›fl politikada de¤iflmez ilkesi “Yurtta bar›fl. özü bir kardefllerimiz vard›r. ufalanabilir. Ermenistan ve Gürcistan’la komfludur. Bu dostlu¤a ihtiyac›m›z vard›r. Atatürk’ün millî d›fl politikas› çerçevesinde Türkiye. Türkiye. bulundu¤u co¤rafi konum itibar›yla Yunanistan. inanc› bir. ayn› zamanda Orta Asya’dan Kafkasya. Dil bir köprüdür… ‹nanç bir köprüdür… Tarih bir köprüdür…” “…Köklerimize inmeli ve olaylar›n böldü¤ü tarihimizin içinde bütünleflmeliyiz. Azerbaycan (Nahcivan). Atatürk. Bugün elinde s›ms›k› tuttu¤u milletler. avuçlar›ndan kaçabilir. onlara birbirini sevdirmek oldu¤unu belirtmifltir.gov. Bu amaçla ortak geçmifle sahip oldu¤umuz Türk Cumhuriyetleri ile ilgili 1933 y›l›nda flunlar› söylemifltir: “Bugün Sovyetler Birli¤i dostumuzdur. Atatürk’ün bu görüflü. milletler aras› iliflkilerimizin geliflmesinde ve devletin k›sa zamanda d›fl politikada sayg›nl›k kazanmas›nda en büyük etken olmufltur. Onlar›n (d›fl Türklerin) bize yaklaflmas›n› bekleyemeyiz. Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. ‹flte o zaman Türkiye ne yapaca¤›n› bilmelidir… Bizim bu dostumuzun idaresinde dili bir. milletlerin kendi kendilerini yönetmelerini kutsal bir hak olarak tan›d›. Suriye. kültürel ve ekonomik alanlarda neler yap›labilir. “Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. komflu ve di¤er ülkelerle bar›fl içinde yaflama arzusundad›r. dünyada bar›fl. T›pk› Osmanl› gibi. SINIF 145 . Bizim onlara yaklaflmam›z gereklidir. Anadolu ve Balkanlara uzanan Türk dünyas›na ve yapt›¤› devrimleriyle. insanlar› mutlu edecek tek yolun onlar› birbirine yaklaflt›rmak. Bulgaristan. ‹ran. Atatürk’ün hangi özelliklerini ç›karabilirsiniz? fl Atatürk’ün.

flark› ve türkülerimiz birbirine çok benzemektedir. Gülzar›m Bar Al yanakl› yâr›m bar Al yana¤› nar yal› Ak alk›m› kar yal› Dünye gözelli¤inin Bar› flonda bar yal›. örf ve âdetlere hoflgörülü olmalar›. Özellikle Türk Cumhuriyetleri ile ortak tarihsel. Hiç kem umit etmesin. Al yana¤› nar gibi. imge. Türklerde kukla oynatma gelene¤i çok eskilere dayanmaktad›r. Türkmenistan Türkçesiyle Gülüm Bar. Benim rahat ceylan›m Benden baflka(s›n›) seyretmez.5. ortak ve zengin bir kültüre sahiptir. dünya bar›fl›n›n nas›l sa¤lanaca¤›n› belirtiyor? fl Atatürk’e göre di¤er milletlerin örf ve âdetlerine niçin hoflgörülü ve sayg›l› olmal›y›z? Ülkemizin di¤er ülkelerle bar›fl ve dostluk temeline dayanan ekonomik.” MEB.377 fl Yukar›daki söze göre Atatürk. insanl›¤›n ve uygarl›¤›n refah ve ilerlemesinde en önde gelen etken olsa gerektir. Orta Asya’da bafllayan bu oyun zamanla Türk dünyas›n›n di¤er bölgelerine de yay›lm›flt›r. kültürel. Al yanakl› yârim var. Hiç kötü (fley) ümit etmesin. dünyada bar›fl. mutlu ve huzurlu bir dünyan›n olmas›n›n ilk flart›d›r. bar›fl ortam› içinde kalk›nmas› gerekir. ilkesi. Atatürk. SINIF . fiiiri okuyarak benzer olan kelimeleri söyleyiniz. Çünkü milletlerin bar›fl içinde. Ünite Bilgi Kutusu Dünya Bar›fl› Atatürk’e göre dünya milletlerinin mutlu ve huzurlu olmas›. Atatürkçülük 1. siyasi ve sosyal iliflkileri vard›r. Menden özge hiç yi¤it Yüre¤inde yer etmez. fliir. kültürel ve akrabal›k ba¤lar›m›z bulunmaktad›r. oynad›¤›m›z oyunlar. Bu ülkelerle. 146 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Goy. konufltu¤umuz dil. Benden baflka hiç kimse. bizim için iftihar nedenidir. Örne¤in. yurtta bar›fl. s. fiiirlerde duygu. Buna elimizden geldi¤i kadar hizmet etmifl ve etmekte bulunmufl olmak. Menin messan moral›m Menden özge seretmez. estetik ve dil bak›m›ndan benzer özellikler çoktur. Atatürk. gözleri gitmesin. Gülzar›m Var. di¤er milletlerin örf ve âdetlerine hoflgörülü olmufltur. bu konuda flunlar› söylemifltir: “Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli prensiplerinden biri olan. gözleri gitmesin. Ak gerdan› kar gibi. Kukla oynatma Türk Cumhuriyetlerinde fliir. Afla¤›da Türkmen flairi “Ata Atacano¤lu”nun fliirinden bir bölüm hem bizim dilimizle hem de Türkmenistan diliyle verilmifltir. güven içinde yaflamas›. fl Ortak dilin kullan›lmas›n›n ülkeler aras›nda sosyal ve kültürel iliflkileri nas›l etkileyebilece¤ini söyleyiniz. Yüre¤inde yer etmez. Dünya güzelli¤inin Hepsi flunda var gibi Koy. Türkiye Türkçesiyle Gülüm Var. Kaflgarl› Mahmut’un “Divanü Lûgati’t-Türk” adl› eserinden kuklalar›n mucidinin Türkler oldu¤undan bahsedilmektedir.

plastik ve plastik ürünler motorin hurda demir-çelik mineral yak›tlar ve ya¤lar pamuk ipek ham deri sebzeler kazanlar. Afla¤›daki tabloda Türk Cumhuriyetleri ile ticaret yapt›¤›m›z ürünler verilmifltir. bu ülkelerde yat›r›m yapmakta. Türkiye’nin satt›¤› bafll›ca ürünler Ülke Ad› Azerbaycan Ürün Ad› makine ve makine cihazlar› elektrikli cihazlar g›da maddeleri mineral yak›tlar ve ya¤lar dayan›kl› tüketim mallar› (buzdolab›. ticaret ve ifl birli¤i imkânlar› gelifltirilmeye çal›fl›lmaktad›r. çay makine ve cihazlar› motor otomobil plastik ürünler hal› alüminyum eflya • • • • • Türkiye’nin ald›¤› bafll›ca ürünler Ürün Ad› • • • • • • • bak›r alüminyum konfeksiyon ürünleri hal› sabun do¤al gaz petrol Kazakistan • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • külçe çinko pamuk bak›r ham deri gübre mineral ya¤lar ve ürünler pamuk. Bu amaçla ülkemizden çok say›da ifl adam›. SINIF 147 . fl Türk Cumhuriyetleri ile sosyal kültürel ve ekonomik iliflkilerimizin geliflmifl olmas›n›n nedenleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu¤day konfeksiyon ürünleri hal› elektrikli malzemeler mobilya. fleker. 5. fl Türk Cumhuriyetinin yerlerini harita üzerinde inceleyiniz. Ancak özellikle Türk Cumhuriyetleriyle olan iliflkilerine ayr› bir önem vermektedir. Türk Cumhuriyetleri. çamafl›r makinesi. fleker alüminyum eflyalar elektrikli makine ve cihazlar tar›msal ilaçlar demir ve çelik eflya beyaz eflya alüminyum ürünler makarna. 2008) fl Tabloyu inceleyerek Türkiye’nin.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleriyle ‹thalat ve ihracat Türkiye. Türk cumhuriyetlerinden en çok hangi ürünleri ald›¤›n› ve onlara hangi ürünleri satt›¤›n› listeleyiniz.13.12. çinko boya Türkmenistan K›rg›zistan Özbekistan 5.14. Etkinlik ÖÇK (TÜ‹K.. bisküvi. ve 5. TV) • tafl›t • mobilya • plastik ürünler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • otomotiv makine ve cihazlar› plastik ve plastik ürünler TV g›da ürünleri. makine ve cihazlar› pamuk hurda bak›r alüminyum bak›r. prefabrik yap›lar alüminyum eflyalar bu¤day. komflu ve di¤er ülkelerle ekonomik ve ticari iliflkiler içerisinde bulunmaktad›r.

ÖÇK 5.15. Etkinlik fl Foto¤raflarda hangi do¤al afetlerin görüntüsü verilmifltir? fl Sizin çevrenizde bu do¤al afetlerden biri yafland› m›? Yafland›ysa hangi kurulufllar do¤al afet sonras›nda yard›mda bulundu? fl Do¤al afetlerin yafland›¤› ülkelerde hangi sorunlar görülebilir? fl Do¤al afetler konusunda ülkeler tek bafl›na mücadele edebilir mi? Nedenini aç›klay›n›z. can ve mal kayb›na. ARAfiTIRINIZ Arama ve Kurtarma Teflkilat› (AKUT)’n›n çal›flmalar› ile ilgili bir araflt›rma yap›n›z. Do¤al afetler. SINIF .5. Araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›za sununuz. büyük maddi hasarlara neden olur. Afla¤›da dünyan›n farkl› bölgelerinde yaflanan do¤al afetlere ait foto¤raflar verilmifltir. Foto¤raflar› inceleyerek ilgili sorular› cevaplay›n›z. 2. 148 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Do¤al afete u¤ram›fl bir ülkeye yard›m etmek neden önemlidir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Do¤al afetlerle ilgili çal›flma yapan hangi yard›m kurulufllar›n› biliyorsunuz? Söyleyiniz. Ünite Do¤al Afetlerde Dayan›flma ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • afet • deprem • çevre ili¤i • çevre kirl kuruluflu um pl to l vi si • 1.

kistan’a yollanacak.10. ünlü sanatçıların ce hangi amaçla düzenleniyor? katılacağı bir gece düzenleyerek Pakistan’daki depremzedelere yardımcı olacak.16.6 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. 08. Otelinde bugün yapılacak “ Yaralı Yüreklere Yardım” gecesine birçok ünlü sanatfl Sizler böyle bir kampanyaya çı şarkılarıyla katılacak. SINIF 149 . Pakistan Depremi 8 Ekim 2005 tarihinde.. Yaklaşık bir dakika süren yer sarsıntısının en güçlü olarak hissedildiği ve hasarın en yüksek kesimin.2005) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2005) 5. 08. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z.” diye konuştu. (İnternet haberi. Ana şokun ardından çok sayıda artçı depremin olduğu ve bunların da yıkımlara yol açtığı belirtiliyor.. Pakistan’ın Ankara Büyükelçisi Syed İftikhar. Türkiye saati ile 06. Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref de telefon bağlantısıyla geceye katılacak. 50. Depremin odak derinliğinin ise 10 km olduğu açıklandı. iki ülke vatanlikte bulundunuz? ÖÇK Yaralı yüreklere yardım daşlarının birbirlerine her durumda yardım ettiğini belirterek. Deprem ve depremin neden olduğu heyelanlar ve kaya düşmeleri sonucu yollar kapandığı için ulaşım güçlükleri olan bölgede ölü ve yaralı sayısının artmasından endişe ediliyor.50’de Pakistan’ın başkenti İslamabad’ın 95 km kuzeydoğusunda 7.Pakistan Dostluk Derneği. Bu yöredeki köylerin tümüyle tahrip olduğu ve haritadan silindiği ifade ediliyor.Ülkemiz ve Dünya Afla¤›daki internet ve gazete haberlerinde Pakistan’da yaflanan bir do¤al afetten söz edilmektedir.000 civarında kişinin ölümüne. (Basından.. Türk.10. “Türk insanının duyarlılığına çok teşekkür ediyorum. . Biletleri 250 TL’ den satışa sunulan gecenin tüm geliri Pakat›ld›n›z m›? Kat›ld›ysan›z hangi etkin. Muzafferabad çevresi ve Keşmir vadisi çevresi olduğu belirtiliyor.000 kişinin yaralanmasına yol açtığı belirtildi. Pakistan’ın yanı sıra Hindistan ve Afganistan’da da hissedilen ve hasara neden olan depremin 30. Etkinlik fl Haberde hangi do¤al afetlerden söz edilmektedir? Bu do¤al afetler orada yaflayan insanlar›n hayat›n› nas›l etkilemifltir? fl Sizce di¤er devletler Pakistan’a nas›l yard›m edebilirler? fl Yandaki haberde belirtilen gePakistan’a yardım devam ediyor.

do¤ada parçalanmadan yüzy›llarca kalabilmektedir. Greenpace (Grinpiis).17. SINIF .5. ‹nsan›n çevre konusunda do¤ru davran›fllar kazanabilmesi. Dünya nüfusu h›zla artmakta. Türkiye Çevre Vakf› gibi kurulufllar. bunlardan baz›lar›d›r. bu do¤rultuda e¤itilmesi büyük önem tafl›maktad›r. Etkinlik Hava kirlili¤i ‹nsan yaflam›n›n vazgeçilmez unsurlar›ndan olan su. Çevre sorunlar›n›n ço¤unlu¤u. Afl›r› nüfus art›fl› da kaynaklar›n›n tüketilmesine ve kirletilmesine neden olmaktad›r. buna ra¤men su kaynaklar› ayn› kalmaktad›r. Çöp alanlar› önemli bir çevre sorunudur fl Sizce insanlar›n hangi davran›fllar› çevre kirlili¤ine neden olmaktad›r? fl Biliyoruz ki plastik ambalajlar ve pofletler. Çevre kirlenmesinin büyük boyutlara ulaflmas›. fl Su kaynaklar›n›n kirletilmesini ve tükenmesini nas›l önleyebiliriz? fl Sizce uluslararas› iflbirli¤i ve gönüllü yard›m kurulufllar›n›n çevre kirlili¤i ve do¤al afetler konusundaki çal›flmalar›n›n önemi nedir? Do¤al güzellik 150 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bizler çevre konusunda ne kadar bilinçli olursak. Biz çevre korumac›l›¤›n› kendi yaflant›m›zdan bafllat›rsak bu yönde yap›lacak çal›flmalara da katk›da bulunmufl oluruz. çöp y›¤›nlar›. bunlar›n yerine neleri kullanabiliriz? Su kirlili¤i Ülkemizde ve di¤er baflka ülkelerde. gelecek nesillere o kadar güzel bir dünya b›rakabiliriz. Do¤al Hayat› Koruma Derne¤i. s›n›rl› bir kaynakt›r. ÖÇK 5. do¤al kaynaklar›m›z›n h›zla tükenmesi gelece¤imizi büyük ölçüde olumsuz etkileyecektir. Ünite Çevre kirlili¤i Baz› çevre sorunlar›da insanlar için afet niteli¤i tafl›maktad›r. çevre duyarl›l›¤›n›n geliflmesi ve çevrenin korunmas› amac›yla çeflitli gönüllü kurulufllar bulunmaktad›r. insanlar›n bilinçsiz ve yanl›fl uygulamalar›ndan kaynaklanmaktad›r. Siz. art›klar. Çevre sorunlar›n›n çözülmesinde ülkelerin ifl birli¤i yapmas›n›n yan› s›ra bizlere de görevler düflmektedir.

müzikte. Fuar. çeflitli kültürleri meydana getirmifller. dostluk ve dayan›flman›n geliflmesini sa¤lamaktad›r. toplumlar aras› etkileflime katk›lar› nelerdir? Aç›klay›n›z. her yıl olduğu gibi bu yıl da yurt dışından değerli yazarları konuk edecek. bu yıl ilk olarak çocuklar için 25’e yakın masal okuma. İngiltere. Fransa. Ayrıca fuarda.2005) ÖÇK fl Fuar hangi amaçla düzenlen5. Yunanistan. oyunlu okuma ve atölye çalışması etkinliklerini sadece çocuklara ait bir alanda TÜYAP Çocuk Kulübünde gerçekleştirecek. GÖZLEM izde Yak›n çevren lan›n› a r a fu bulunan bir lemlerinizi z ö g k re e gez ezinizi ‹nterinot ediniz. insanlar aras›nda hangi duygular›n geliflmesine katk›da bulunur? fl Fuarlar›n. sergi. İsveç. geniş bir yelpazede yaklaşık 210 etkinlikle 750 yazar. Beylikdüzü’ndeki TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi’nde açılıyor.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Her sene olduğu gibi bu yıl da kitapseverler imza gününde yüzlerce değerli yazarla buluşma imkânı bulacak. İspanya. bilim adamı. İstanbul Kitap Fuarı.10. onlarla söyleşip kitaplarını imzalatacaklardır. ‹stanbul Kitap Fuar› 24. fl Fuarlar. fuar. Günümüzde bu de¤erler. Afla¤›daki ‹nternet haberinde ülkemizde yap›lan uluslararas› bir etkinlikten söz etmektedir. Bu tema çerçevesinde edebiyattan kültüre. pek çok yabanc› yazar›n kat›lma sebebi ne olabilir? Bunun ülkemizin tan›t›m›na etkisi olabilir mi? Aç›klay›n›z. gösteri spor ve sanat etkinlikleri ile di¤er toplumlara tan›t›lmakta ve ülkeler aras› bar›fl. gazeteci ve politikacı. bunlar› fliirde. Etkinlik mifltir? fl Fuara kimler kat›lm›flt›r? fl Bu fuara. Türkiye’deki Avrupa” olarak belirlendi. 24. fuarda yer alacaktır. Toplumlar›n kendilerine özgü kültürel de¤erleri çeflitli etkinliklerle di¤er toplumlarada aktar›lm›flt›r. sanatçı. el sanatlar›nda.Ülkemiz ve Dünya Kültür ve Sanat›n Etkileri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • etkileflim • sanat • sorumluluk Uluslararas› alanda en büyük etkinliklerden biri olan Olimpiat oyunlar›n›n toplumlar aras› dostluklar› gelifltirmedeki önemi sizce ne olabilir? Yüzy›llard›r birlikte yaflayan insanlar. tiyatro gösterisi.18. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. bir sergi de yer alacak. Yaklaşık 400 yayınevi ve sivil toplum kuruluşunun katılımı ile gerçekleştirilen İstanbul Kitap Fuarı’nın ana teması bu yıl “Avrupa’daki Türkiye. İstanbul Kitap Fuarı. Azerbaycan’dan günümüzün önemli yazarları da katılacak. mimaride yans›tm›fllard›r. 8 Ekim 2005 Cumartesi günü. 24. (İnternet haberi. 08. Fuara Almanya. SINIF 151 . (G n de yapab net üzerinde lirsiniz.

bütün milletleri. Bu nedenledir ki Atatürk sanat› ve sanatç›lar› çok sever ve onlara de¤er verirdi. SINIF .tr Atatürkçü düflüncenin temelinde.01.” www. Türk milletinin ba¤›ms›zl›¤›n›n yüceltilmesi ve güçlenmesinin yan› s›ra bütün dünya milletlerinin bar›fl ve huzur içinde yaflamas› esast›r. s›n›fa anlat›n›z.2006) fl Yukar›da bahsedilen resim sergisi insanlar aras›nda nas›l bir etkileflim yaratm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. “Türkler en büyük medeniyetlerden birini kurdu¤u için bu gün bu tablolar burada.5. fl Ülkemizde dünyaca ünlü bir ressam›n resimlerinin sergilenmesi. bas›n mensuplar›na tan›t›ld›.” dedi. Hayatlar›n› büyük bir sanata adayan bu çocuklar› sevelim.19. Bir toplant›da haz›r bulunanlara flu konuflmay› yapm›flt›: “…Hepiniz milletvekili olabilirsiniz. bakan olabilirsiniz. ve 5. fl Gezdi¤iniz bir sergi ile ilgili gözlemlerinizi GÖZLEM Çevrenizde ve okulunuzda resim sergisi düzenleniyor mu? Bu sergilerin niçin düzenlendi¤ini. bütün insanl›¤› sevmek. milletlerin millî de¤erlerine.atam. hatta cumhurbaflkan› olabilirsiniz. fl Atatürk. örf ve âdetlerine sayg› göstermek vard›r. 152 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.gov. Fakat sanatkâr olamazs›n›z. 08. niçin herkesin sanatkâr olamayaca¤›n› söylüyor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. neden önem tafl›maktad›r? ÖÇK 5. insanlar aras›nda ne gibi bir etkileflim yaratt›¤› hakk›ndaki gözlemlerinizi notediniz. (Basından.20 Etkinlik Bilgi Kutusu Sanat›n ve sanatç›lar›n toplumun ça¤dafl düzeye gelmesinde önemi büyüktür. Hem teknik düzenleme ve güvenlik de mükemmel. Sorular› yan›tlayan Picasso’nun torunu. Ünite Sabanc› Üniversitesi Sak›p Sabanc› Müzesi’nde yar›n aç›lacak olan “Picasso ‹stanbul’da” bafll›kl› sergi.

voleybol. Üniversite oyunları. Dünya Gençliğinin Kalbi İzmir’de Attı 170 ülkenin üniversiteli sporcuları “Unirversiade 2005 İzmir Dünya Üniversite Oyunları” için 11-21 Ağustos 2005 tarihleri arasında İzmir’de bir araya geldi. Bu yıl oyunlar “Dünya Ege Mavisinde Buluşuyor” sloganıyla İzmir’de gerçekleşti. Üniversite oyunlarında 10 zorunlu. eskrim. atlama. basketbol. jimnastik.Ülkemiz ve Dünya Uluslararas› spor karfl›laflmalar›. yüzme. “Güneşin Doğduğu Yer Anadolu” adı verilen açılış gösterisinde Antik Çağdan Cumhuriyet Türkiye’sine bir kültür mozaiği canlandırıldı. Zorunlu dallar. 3 adet de seçme dal var. atletizm. Türkiye’nin tan›t›m›na ne gibi katk› sa¤lar? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkiye’nin ilk defa ev sahipliği yaptığı oyunlar. yelken ve okçuluktur. Görkemli bir açılış ve kapanış törenlerine sahne olan üniversite oyunları eşine rastlanmayan bir düzenleme ile başarılı bir şekilde gerçekleştirildi. İsteğe bağlı dallar ise güreş. Oyunlar. (İnternet haberi. fl Bu etkinliklerin yurdumuzda yap›lmas›. 24.2005) fl Yukar›daki haberde oldu¤u gibi bu tür etkinliklerin ülkeler aras› dostluk ve kaynaflmaya katk›lar› nelerdir? Düflüncelerinizi paylafl›n›z. Dünya üniversite oyunlarının. ülkelerin birbirlerine yak›nlaflmas›na önemli bir etkendirr. futbol. su topu. tenis. bu yıl yirmi üçüncüsü gerçekleşti.08. madalya için yarışıyor. tekvando. üniversiteli gençlerin katılımı ile bir şölen havasına büründü. SINIF 153 . Her ülkeden sporcunun kat›ld›¤› bu karfl›laflmalar. dünya genelinde iki yılda bir düzenleniyor ve binlerce üniversiteli sporcu. olimpiyatlardan sonra dünyanın en büyük ve en kapsamlı spor organizasyonudur. Kapanış törenleri ise. Oyunlara yaklaşık 8 bin sporcu katıldı. TRT ile birlikte dünyanın dört bir yanındaki televizyonlarda canlı olarak yayımlandı. hem ülkelerin tan›t›lmas›nda hemde insanlar aras›nda sevgi ve bar›fl duygular›n›n geliflmesine katk› sa¤lar.

. geliflmifl sanayi bölgelerindendir.. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›n›n önemini belirtiniz. Afla¤›daki yerlerden hangisi.............. ithal.. 3. A. C. Türkiye’nin ‹talya ile daha çok ne al›p satmaktad›r... 8...... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A..... sanayi bölgeleri... 6.. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkeler....5.. 7.. k›talar› aras›nda yer al›r... ürünleri ihraç eden bir ülkedir.…... C...…...... ekonomik.. 1. Türk Cumhuriyetleri ile ülkemiz aras›ndaki kültürel iliflkilere örnekler veriniz. Asya Avrupa 1. Afla¤›dakilerden hangisi. tar›ma. Çay›rl›k alan D.... ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› D. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz... B.. Co¤rafi konum bir ülkenin fiziki koflullar›n› etkiler. 2..….. yurdumuz s›n›rlar› içerisindedir. 3...... Dünya’da yaflanan bir do¤al afet karfl›s›nda neler yap›lmal›d›r? Önerilerinizi aç›klay›n›z. ekonomik etkinliklere elveriflli de¤ildir? A. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›. Orta Do¤u... Çöl C.... turizm. Deniz kenar› 154 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.... Türkiye …. D.. Ova B.Havzas›...… elverifllidir..….. genç dinamik... Türkiye petrol ….. Ruhn.. Bitki örtüsü C.... Rusya’n›n topraklar›n›n büyük bölümü ……………. ‹klim B.. sanayi..... Nüfus da¤›l›fl›n› etkileyen faktörler nelerdir? 4. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.... 7.…. bir nüfusa sahiptir... . Sanayi kurulufllar› 2.. SINIF .. önemini art›rmaktad›r... Türkiye …. 5. B.... Almanya’n›n ….. 8. nüfusun yo¤unlu¤unun fazla oldu¤u alanlard›r. Tar›m ürünleri ülkemizin …......eden bir ülkedir.. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri ile ilgili de¤ildir? A.. Afla¤›daki ifadelerden yanl›fl olan› iflaretleyiniz. 4... Türkiye.... ve ....... 3... Türkiye’nin genç bir nüfusa sahip oluflu... aç›k okyanuslara Ege ve Akdeniz üzerinden aç›l›r........…..... Avrupa ülkeleri ile Orta Do¤u ülkeleri aras›nda köprü durumundad›r......... ekonomimizi nas›l etkiler? 5.. Türkiye ile Almanya aras›nda belli bafll› hangi ürünler al›n›p sat›lmaktad›r? Neden? 6.... azd›r.. Co¤rafi konumun Türkiye’ye sa¤lad›¤› yararlar nelerdir? 2. 1.. Türkiye ….

K›rg›zistan 10. Ülkemizin dünyada tan›t›lmas›na B. Hollanda C.Ülkemiz ve Dünya 4. Fransa D. Türkiye’nin güçlü bir devlet olmas›n› istemifltir. ‹ngiltere 9. Almanya B. Ticaret C.) Yeralt› kaynaklar›n›n zengin oldu¤u yerlerde nüfusun yo¤un oldu¤u görülür. Uluslararas› ticari ve kültürel iliflkilerin geliflmesine D. ‹klim 5. Orman ürünleri 7. ‹talya C. 6.) Türkiye. zengin petrol yataklar›na sahiptir. Bilimsel araflt›rmalara önem vermesi C. Orta Do¤u C. afla¤›daki ürünlerden en çok hangisini ithal etmektedir? A. Tar›m ürünleri D. Büyük Okyanus ve Atlas Okyanusu aras›nda yer almas› D.) Türkiye. Türk Cumhuriyetlerinden biri de¤ildir? A. Hindistan D. Ülkemiz hakk›ndaki yanl›fl bilgilerin ortadan kakmas›na C.) Nüfusun da¤›l›fl›nda e¤itim en etkili faktörlerdendir. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. (…. 4. Azerbaycan 8. Gürcistan C. Maden ürünleri C. (…. Türkmenistan D. Azerbaycan B. (…. (…. Afla¤›daki ülkelerden hangisi ile ülkemizin ihraçat ve ithalat› en fazlad›r? A. Ülkemizin düzenleyece¤i uluslararas› kültür. Zengin do¤al kaynaklara sahip olmas› B. (…. Almanya D. 2. sanat ve spor etkinlikleri afla¤›dakilerden hangisine etkisi yoktur? A. çeflitli tar›m ürünlerinin yetifltirildi¤i ender ülkelerdendir. Sanayi ürünleri B. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. (…. Yunanistan B. 1. 3. (…. Sanayi etkinliklerinin fazla olmas› 11. Nüfus da¤›l›fl›nda afla¤›dakilerden hangisi en fazla etkilidir? A. ABD’n›n ekonomisinin geliflmesinde afla¤›dakilerden hangisinin etkisi en azd›r? A. Anadolu B. Ülkemize yap›lan göçün artmas›na Ç. Uzak Do¤u 6. yanl›fl olanlar›n önüne “Y” yaz›n›z. 5. 7. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapm›flt›r? A. SINIF 155 . Turizm D. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne “D”.) Tar›msal faaliyetlerin yap›ld›¤› yerlerde nüfus yo¤unlu¤u azd›r. Sanayi B.) Atatürk. Dünyada petrolün en çok üretildi¤i bölge hangisidir? A. Türkiye.) Rusya en çok ticaret yapt›¤›m›z ülkelerden biridir.

6. ÜN‹TE Demokrasinin Serüveni Demokrasi Demokrasinin Geliflim Süreci Haklar›m ve Özgürlüklerim Dünden Bugüne Demokrasi Türklerde Kad›n Haklar› 156 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

2. 7. Demokrasiyi di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran temel özellikler nelerdir? Araflt›r›n›z. 4. 5. 3. Demokratik yönetimlerde birey haklar›n›n nas›l korundu¤unu araflt›r›n›z. ‹nsan haklar›n›n günümüzde hangi belgelerle koruma alt›na al›nd›¤›n› araflt›r›n›z. Çevrenizdeki demokratik uygulamalara örnekler veriniz. SINIF 157 . Türk kad›n haklar› ile ilgili kurulufllar hakk›nda bilgi toplay›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 6. Demokrasinin tarihsel geliflimi hakk›nda bilgi toplayarak s›n›fa getiriniz. Demokratik bir ortam›n oluflmas› için neler yapabilirsiniz? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiiniz.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1.

Kanunlarda ›rk. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. halk egemenli¤ine dayanarak teflkilatlanmal›d›r. Etkinlik Neden? 158 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. parti kurma hak ve özgürlüklerine sahiptirler. Bütün insanlar.6. bir kifliye ve gruba ayr›cal›k tan›nabilir mi? 6. ÖÇK fl Demokratik yönetimlerde. tüm vatandafllar kanunlar önünde eflittir. Özgürlük. SINIF . dil ve düflünce ayr›m› yap›lamaz. fl Siyasi özgürlüklerde herkes oy verme hakk›na sahip midir? Neden? TBMM genel kurulu Bir mahkeme salonu Oy kullanmak. özgür do¤ar. • demokrasi • özgürlük • egemenlik • eflitlik • monarfli • oligarfli KEL‹ME LAR VE KAVRAM riyet • cumhu • teokrasi • seçim enlik • millî egem ›k zl s› m • ba¤› DEMOKRAS‹N‹N ‹LKELER‹ Egemenlik Siyasi Özgürlükler Özgürlük ve Eflitlik Bir ülkede yönetim fleklinin demokrasi olabilmesi için her fleyden önce egemenli¤in halka ait olmas› gerekir. Demokrasilerde. din.1. fl Sizce demokrasinin en önemli dayana¤› nedir? Vatandafllar seçme. Devlet. vatandafll›k görevidir. Ünite Demokrasi ÖN HAZIRLIK Ailenizde. seçilme ve siyasi faaliyetlerde bulunma. herhangi bir konuda sizin görüflleriniz al›n›yor mu? Neden? Bu uygulaman›n demokrasi ile ilgisini aç›klay›n›z.

kifli hak ve özgürlüklerine yer verilir mi? fl Oligarfli ile monarfli yönetimi aras›ndaki benzerlik ve farkl›l›klar› belirtiniz. Monarfli ile yönetilen ülkeler aras›nda gösterilebilir. fl Monarfli yönetiminin özelliklerini söyleyiniz.3 Etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu kifli devleti kendi istekleri do¤rultusunda diledi¤ince yönetir. fl Monarfli yönetiminde insanlar. Kral ile halk aras›nda genellikle soylular yer al›r. siyasi veya maddi olarak ülkenin önde gelen gruplar›ndan biridir. ve 6. ÖÇK 6. Monarfli yönetimini di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran en önemli özellik. Katar emirlikleri. Yasama. askerî. otoritenin kayna¤› s›n›f. Bu kifliler ölünce yerine kendi soyundan birisi bafla geçer.2. devlet yönetiminde kimler bulunuyor? fl Bu yönetimde. Bunlar. Bu yönetimde. fl Oligarflide. devleti yöneten grubun elindedir. Kuveyt. zümrenin yönetmesidir. Bu kiflilerin yapt›klar› veya verdi¤i kararlar hiç bir kurum taraf›ndan denetlenemez veya sorgulanamaz. Yetkilerini istedi¤i gibi kullanma hakk›na sahip olmayan kral yapaca¤› ifllerde soylulardan onay al›r. yürütme ve yarg› gücü. düflüncelerini özgürce belirtebilir mi? Neden? Oligarfli Oligarfli. SINIF 159 . Yeni devletin tüm kurumlar›n›n küçük bir az›nl›¤›n kontrolünde olmal›d›r. Monarflide tüm siyasal iktidar›n kayna¤› krald›r. devleti yöneten kiflinin yetkiyi yaflam› boyunca elinde bulundurmas›d›r. emir gibi ünvanlar al›r. zümre veya ailedir. devleti bir s›n›f›n. Küçük bir az›nl›¤›n yönetimde oldu¤u yönetim fleklidir. Günümüzde Suudi Arabistan. Soylular taraf›ndan ülkeyi yönetmekle görevlendirilen kifli ülke yönetimini elinde bulundurur.Demokrasinin Serüveni Yönetim biçimleri Monarfli Monarfli tek kiflinin yasalara uygun yönetimidir. Monarfli yönetiminde egemenli¤i elinde bulunduran kifliler kral. Günümüzde yak›n zamana kadar Güney Afrika Cumhuriyeti oligarfli ile yönetilmifltir.

En ‹yi Yönetim fiekli Cumhuriyet. Cumhuriyette halk›n seçme hakk›n› kullanmas›.” sözünü niçin söylemifl olabilir? 160 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yasalar. fl Cumhuriyet yönetiminin özellikleri nedir? fl Cumhuriyet yönetimini. Toplumsal yap›. dinî kurallar ülke yönetiminde aynen uygulan›r ya da büyük ölçüde din kurallar›ndan etkilenir. Devleti ve milleti yönetecek kifliler de belirli bir süre için seçilerek yönetime gelir. bir yönetim biçimidir. Günümüzde Vatikan teokrasi ile yönetilen ülkelerden biridir. Hâkimiyet kayna¤› Tanr›’d›r. halk› ve devleti temsil edecek kiflileri seçmesi esast›r. Din kurallar›n›n geçerli oldu¤u bu yöntemde. Bu yönetimlerde devlet baflkan›. egemenli¤i kendi elinde tuttu¤u ve bunu. Ünite Teokrasi Din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir. fl Teokrasi yönetiminin özellikleri nelerdir? fl Bu yönetim fleklini monarfli ve oligarfli yönetimi flekliyle karfl›laflt›r›n›z. anayasada belirtilen süre içinde seçimle iflbafl›na gelir. Seçim. SINIF .6. e¤itim. Cumhuriyet Bayram› kutlamalar› Cumhuriyet Cumhuriyet milletin. Cumhuriyet yönetiminde hükümdar. kral. gizli oy ve aç›k say›m usulüne uygun olarak yarg› denetimi alt›nda yap›l›r. dinî esaslara ve metinlere göre haz›rlan›r. di¤er yönetim biçimleriyle karfl›laflt›r›n›z. belirli süreler için seçti¤i milletvekilleri arac›l›¤›yla kulland›¤› yönetim biçimidir. hukuki yorumlar. kiflisel hak ve özgürlükler dinî kurallara göre uygulan›r. sultan gibi yöneticiler yoktur. fl Atatürk “Türk milletinin yap›s›na en yak›fl›r idare cumhuriyettir.

Ö¤renciler. demokrasi bilinci kazand›rmak amac›yla Millî E¤itim Bakanl›¤› ile TBMM Baflkanl›¤› aras›nda 13 Ocak 2004 tarihinde bir protokol imzalanarak. toplumda demokrasiyi yaflat›r. okullar›nda aday olma. oy kullanma. Toplum düzenini ve devaml›l›¤›n› korur. okulda devam eder. bir yaflam biçimidir. Bu süreç içerisinde okul yönetimi. il ve Türkiye ö¤renci meclisleri oluflturulmufltur. fl Okulda yap›lan seçimlere kat›larak demokratik ortam›n oluflmas›na katk›da bulundu¤unuzu düflünüyor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. uygulama. Ö¤rencilerde. en çok okulda al›nan e¤itimle mümkün olur. fl Sizin okulunuzda. karar alma gibi ifllemleri kavramaktad›rlar. oy say›m› yapabilme ve tutanaklara geçme. genel kurulda söz alma.4. propaganda yapma. Seçim sonras› komisyonlar› oluflturma. çal›flmalar› yürütmektedirler. SINIF ÖÇK 161 . Etkinlik ya konuldu mu? Bu proje nas›l uygulanmaktad›r? fl Demokrasi bilincinin oluflmas›nda ve gelifltirilmesinde okulun etkisi var m›d›r? Örnekler veriniz. sand›k kurulunu oluflturma. disiplin cezas› uygulama.Demokrasinin Serüveni Demokrasi Bilinci Demokrasi. önerge verme. Demokrasi bilincini benimseyen kifliler. Planlama. kifliye demokrasi bilincini kazand›r›r. demokrasinin gere¤idir. ailede bafllar. sadece seçim takvimi ile seçim ve sand›k kurullar›n› belirlemede rehberlik etmektedir. rapor haz›rlama vb. Oy kullanmak. Buna göre okullar›m›zda okul. itiraz ve itirazlar› de¤erlendirme gibi seçim süreçlerini yaflayarak ve uygulayarak ö¤renebilmektedirler. denetleme. Demokrasiyi yaflamak ve yaflatmak. oy pusulas› haz›rlama. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulama6. Demokrasi e¤itimi. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulamaya konulmufltur. Okul.

Köleler: Seçme ve seçilme hakk›na sahip de¤ildir. Etkinlik 162 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kitaplar yard›m›yla yeni fikirlerle tan›flt›lar. MS 212 y›l›nda imparatorluk içerisindeki tüm özgür insanlar Roma yurttafl› olma hakk›n› kazand›lar. Kendi düflüncelerini aç›klamaya bafllad›lar. • bildirge (beyanname) • egemenlik • demokrasi t • cumhuriye KEL‹ME LAR VE KAVRAM et • meflrutiy • siyasi güç • vatandafll›k • saltanat MS 212 1215 DEMOKRAS‹N‹N B‹RAZ GEL‹fiM‹fi fiEKL‹ ‹ngiltere’de kral ve lordlar aras›nda Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) imzaland›.6. DEMOKRAS‹ YÖNET‹M‹N‹N ORTAYA ÇIKIfiI Eski Yunan’da site devletlerinde uygulanm›flt›r. modern matbaay› buldu. 1450 Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg). Bunlar› birlikte inceleyelim. ‹nsanlar. kral›n yetkilerini s›n›rland›rd›. Can ve mal güvenli¤i getirildi. Bu ferman. MÖ 450.5. Daha çok kitap bas›ld›. Kurulacak halk meclisi temsilcilerine genifl yetkiler tan›nd›. Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg) fl Matbaan›n bulunmas› ve yayg›n olarak kullan›lmas› demokrasinin geliflmesin de nas›l etkili olmufltur? ÖÇK 6. SINIF . Eski Roma’da halk. Bu dönemde insanlar iki gruba ayr›l›r: Vatandafllar: Bunlar›n seçme ve seçilme hakk› vard›r. Ünite Demokrasinin Geliflim Süreci ÖN HAZIRLIK Dünyadaki demokratik geliflmeler. kitaplar daha çok kiflinin eline geçti. Bu durum demokrasik hak ve taleplerin h›zlanmas›n› sa¤lad›. sizce ülkemizi nas›l etkilemifl olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Afla¤›daki demokrasinin geliflim sürecini yans›tan olaylar kronolojik s›raya göre verilmifltir. çeflitli sosyal s›n›flara ayr›l›rd›.

6. Bildirge ile yeni hak ve hürriyetler sa¤land›. hür ve eflit do¤arlar. fl Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso)’nun düflüncesini do¤ru buluyormusunuz? Neden? Demokrasilerde insanlar tart›flarak ortak karar verirler. Parlamentoda ifade özgürlü¤ü tan›nd›.6. eflitlik ve özgürlük fikrini yayg›nlaflt›rm›fl olabilir mi? Aç›klay›n›z. Frans›z ‹htilali’ni anlatan bir tablo ÖÇK fl Düflüncelerin aç›kça ifade edilmesi. SINIF 163 . DEMOKRAS‹N‹N TEMEL‹ ATILDI “Amerikan Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi” imzaland›.” düflüncesini savundu. “‹nsanlar. 1750 Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso). ve 6. 1789-DEMOKRAT‹K YÖNET‹M ESASLARI BEL‹RLEND‹ Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi ile demokratik yönetimin esaslar› oluflturuldu. etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Demokrasinin Serüveni 1776-MODERN 1689 ‹ngiltere’de Haklar Bildirgesi imzaland›.7.

Dünya Savafl›’nda birçok kent harap olmufltur. insanlar›n hangi haklara sahip oldu¤unu araflt›r›n›z.6. Avrupa ülkelerinde demokratik yönetimler kurulmaya bafllad›. demokrasiye daha çok inanmaya bafllad›lar. 1948 Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›. SINIF . fl Demokratik hak ve özgürlüklerin güçlenmesinde kitle iletiflim araçlar›n›n rolü nedir? fl Demokrasi ile yönetilen ülkelerde. Demokratik yönetimler. ‹nsanlar. Ünite 1800-DEMOKRAS‹ YÖNET‹MLER‹ TOPLUMLARDA YAYGINLAfiTI Avrupa’da Sanayi ‹nk›lab› sonucu zengin bir s›n›f ile iflçi s›n›f› ortaya ç›kt›. 1945 ‹kinci Dünya Savafl›’ndan sonra demokrasi ve hürriyetler. 164 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. huzur ve güvenin garantisidir. insanl›¤›n kurtulufl umudu oldu. II.

demokrasinin geliflimine nas›l bir katk›da bulunmufltur? 6.8. 1995 ‹nternet yayg›nlaflt›. Berlin Duvar›’n›n y›k›l›fl›. Sovyetler Birli¤i ile Do¤u Avrupa ülkelerinde rejim de¤iflikli¤i demokrasinin yay›lmas›n› sa¤lad›. demokrasinin bir zaferi olmufltur. ‹nternet arac›l›¤›yla tüm dünyadaki olaylar izlenebilmektedir. ‹ki Almanya birleflti. SINIF 165 . 2000 Yöneticileri seçimle yönetime gelen ülke say›s› artt›. Etkinlik fl ‹nsanlar›n birbirlerine sahip ç›kmalar› ile demokrasi kültürü aras›nda nas›l bir iliflki kurulabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu sayede bütün dünyayla iletiflim daha da h›zland›.Demokrasinin Serüveni 1989 Berlin duvar› y›k›ld›. ‹nsanlar bu iletiflim arac› ile dünyada olup bitenleri k›sa sürede ö¤renmeye ve demokratik tepkilerini ortaya koymaya bafllad›lar. ÖÇK fl ‹nternet’in yayg›nlaflmas›.

C. fl Trafik kazalar›n›n ço¤u. Anayasas›’nda de¤il Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 2. • düflünce • birey • kamuoyu • millet KEL‹ME MLAR VE KAVRA • yönetim • laiklik • anayasa Yafl›yorum. maddesine göre. Bu yüzden savafl ve benzeri hâllerde bile durdurulamaz. Trafik kazalar›n›n bu hakk›m›z› etkilememesi için neler yapabiliriz? Yaflama hakk›. Bir Bebe¤in Yaflad›klar› Olay. Anayasa’m›z›n 17. do¤umla bafllar ve ömür boyu sürer. “Herkes. 166 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite Haklar›m ve Özgürlüklerim ÖN HAZIRLIK 1. Haklar›n›z›n ve özgürlüklerinizi s›n›rlayan yasal dayanaklar›n›n neler oldu¤unu araflt›r›n›z. Biz de sorumluluklar›m›z›n oldu¤unu bilmeliyiz. Bir gün her ikisi de sağlıklı ve yüksek zekâ özelliklerine ve iyi bir eğitime sahip olan 27 yaşlarında olan anne ve babanın bir kız çocuğu dünyaya gelir. SINIF . maddi ve manevi varl›¤›n› koruma ve gelifltirme hakk›na sahiptir. insan›n en vazgeçilmez haklar›ndan biridir. ameliyatı istemediklerini belirttiler.” Bu madde. sadece T. yasan›n korumas› alt›ndad›r. Sadece bizim de¤il. Bebeğin öncelikle ameliyat ile bağırsak sorununun giderilmesi gerekmektedir. madddesinde de “Herkesin yaflam hakk›. Yaflama hakk›. Ancak durumu kabullenmekte güçlük çeken anne ve baba. Hangi hak ve özgürlüklere sahipsiniz 2.” flekliyle yer almaktad›r. Şöyle ki. Amerika’da bir hastanenin doğum servisinde geçmiştir. Haklar›n›z› kullanman›z› engelleyenler olursa neler yapars›n›z? 3. dünyadaki herkesin yaflama hakk› vard›r.6. insanlar›n yaflama hakk›n› elinden almaktad›r. yaflama. Yaflama hakk›m›z›n güvencede olmas›n› sadece yasalardan beklememeliyiz. Buna Hakk›m Var Anayasalar kiflilerin hak ve özgürlüklerini garanti alt›na al›r. Ancak bebeğin Down Sendromu ve bağırsakta bir sorunu olduğu saptanır.

yoğun bakım ünitesine nakledilir. Ancak. Bundan sonra. ameliyat edilmeyeceği kararıyla.9. bu ameliyata onay vermez. aynı zamanda. Anne ve babaya karşı yoğun tepkiler oluşmaya başlamıştır. doktorlar tarafından anne babaya bildirilir. Bebeğin günden güne gücünü kaybettiğine tanık olan hemşireler.03.2004) fl Yaflama hakk› ile ilgili bir slogan oluflturarak s›n›f panonuzda sergileyiniz. 0-6 yaş grubu çocukların yatırıldığı pediatri yoğun bakım ünitesine nakline karar verirler. Bu talep karşısında. bebeğin nakledildiği ünitenin hemşireleridir.Demokrasinin Serüveni Ameliyat edilirse bebeğin yaşamını Down Sendrom’u olarak iyi bir bakımla sürdürebileceği. anne ve baba. Gülten UYER 08. Bununla birlikte hemşireler arasında huzursuzluk ve moral bozukluğu meydana gelmiştir. daha sonra yerel radyoda duyulmaya başlanır. Bu arada olayın yankıları artarak tüm hastaneye yayılmaktadır. ÖÇK 6. mahkeme tarafından atanan bir yetişkinin koruyuculuğuna verilir. onun. Prof. bu durumdan rahatsız olduklarını belirterek bebeğin başka bir servise nakledilmesini isterler. SINIF 167 . Down Sendromu ile yaşamına başlar. Onların cerrahi girişim için onayı istenir. Dr. Bunun üzerine hemen ameliyat edilen bebek. bebeğin bakımını üstlenme konusunda başvurular gelmeye başlar. Hastanenin adı da kullanılarak bir bebeğe gerekli tedavinin yapılmadığı sürekli anons edilir ve hastane telefonlar almaya başlar. aynı durumdaki vakalarla deneyimi olan koruyucu ailelerden. Haber. Böylece bebek. Doğal olarak bu durumdan en çok etkilenenler. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Kimseye iflkence ve eziyet yap›lamaz. ço¤u zaman a盤a ç›km›yor. insanlar›n yaflama. 05.” denmektedir. r›zas› olmadan bilimsel ve t›bbi deneylere tabi tutulamaz. Kad›n›n ekonomik ve sosyal destekten yoksun oluflu ve fliddetin yaratt›¤› psikolojik etkiler. Kifli dokunulmazl›¤›. Kifli sa¤l›¤›nda kehdisinden ölümünden sonra organ veya doku al›nmas›na karfl› oldu¤uni belirtirse organ ve doku al›namaz.” hükmü yer al›r. fl Sizce bu güvence yeterli midir? Neden? Kifli dokunulmazl›¤›. insan›n yasayla belirlenmifl ve s›n›rland›r›lm›fl durumlar d›fl›nda hareket serbestli¤i ve özgürlü¤ünden yoksun b›rak›lmamas› anlam›na gelir. en temel insan haklar›ndan biridir. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 3. sadece kiflinin kendi r›zas›yla olacak bir fleydir. Kifli özgürlü¤ü ve güvenli¤i. 11. Bu slogan›n sizin için anlam› nedir? 168 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kimse insan haysiyeti ile ba¤daflmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. Ünite Dokunulmazl›¤›m Var Yaflama hakk›n›n gerçekleflebilmesi için ise ''kifli dokunulmazl›¤›'' ile ''kifli güvenli¤i"nin sa¤lanmas› gerekir. Toplumda kad›n ve erkek rolleriyle ilgili olarak benimsenen geleneksel de¤erler var. bunun "aile meselesi" ve do¤al bir olaym›fl gibi görülmesine sebep oluyor. fl Bu sözleflmenin 3. Aile içi fliddete son kampanyas›n›n ilk etab› 2004 Ekim-Aral›k aylar›nda gerçeklefltirildi. maddesinde: “Hiç kimse iflkenceye. evdeki fliddetin gizli kalmas›na.6. 2005) fl Aile içi fliddeti önlemek için neler yap›labilir? fl Kifli dokunulmazl›¤› ile ilgili bir slogan yaz›n›z. ikisi birlikte. her iki aileden birinde sözlü fliddetin var oldu¤u Türkiye'de de dünyada oldu¤u gibi en tehlikeli fliddet davran›fllar›n›n kurbanlar›. (‹nternet haberi. maddesi ile insanlar›n hangi haklar› güvence alt›na al›nm›flt›r? Son zamanlarda bilimdeki geliflmeler. Anayasa’m›z›n 17. SINIF . E¤er kifli. Efller Aras› ‹liflkiler Destek Program› çerçevesinde kad›nlara ve erkeklere fliddeti önleme amaçl› e¤itimler verildi. maddi ve manevi varl›klar›n› koruyabilme ve gelifltirebilme haklar›n› içerir. insan onurunu zedeleyen ceza verilememesi ve muamele yap›lamamas› gibi kurallar› vard›r. ‹flkence ve eziyet yasa¤›. Ancak bu. Her üç aileden birinde daya¤›n. doku ve organ naklini olanakl› hâle getirmifltir. Ancak fliddet. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da ifllemlere tabi tutulamaz. fl Kiflinin zorlanamayaca¤› ifadesini nas›l yorumlars›n›z? “Aile ‹çi fiiddete Son” Kampanyas›nda ‹kinci Aflamaya Geçiliyor Dünyada her dört kad›ndan ve her alt› erkekten biri aile içi fliddeti yafl›yor. doku ve organ nakli konusunda istekli de¤ilse kimse onu zorlayamaz. kad›nlar ve çocuklar oluyor. maddesinde: “T›bbi zorunluluklar ve kanunda yaz›l› hâller d›fl›nda kiflinin vücut bütünlü¤üne dokunulamaz.

bu hak. fl Özgürlüklerin baflkalar›n›n özgürlükleri ile ba¤lant›s› olabilir mi? Örnekler veriniz. düflünce ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. düflünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. kamu düzeninin. (‹nternet haberi. ‹stanbul Buluflmas›'' “Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul Buluflmas›” farkl› ülkeler ve k›talardan insanlar›n. sanatsal biçimde veya benim seçece¤im baflka bir araçla her türlü haber ve düflüncelerin araflt›r›lmas›. b) Millî güvenli¤in. ülke s›n›rlar›na ba¤l› olmaks›z›n yaz›l›. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 9. farkl› ülkelerden yaklafl›k 30 kat›l›mc› Türkiye’deki meslektafllar›yla bir araya geldi. düflüncemi özgürce aç›klama hakk›na sahibim.” Anayasa’m›z›n 25. maddesi ise flöyle der: “Herkes. gerekli olmak kayd›yla s›n›rlayabilirsiniz. Din veya inanc›n› aç›klama özgürlü¤ü. kanaat özgürlü¤ü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke s›n›rlar› söz konusu olmaks›z›n haber veya fikir alma ve verme özgürlü¤ünü de içerir. ifl yaflam› gibi konularda toplant›lar gerçeklefltirildi.Demokrasinin Serüveni B›rak›n Konuflay›m Evimde. Düflünce. di¤er hak ve özgürlüklerini gelifltirebilmesi ve kullanabilmesi mümkün de¤ildir. bas›l›. di¤er hak ve özgürlüklerin besleyicisidir. Bu hak. bugünün dünyas›nda yeterince özgür mü? Engelleri kald›rmak ve s›n›rlar›n› geniflletmek için baflka neler yap›labilir?” sorular›n›n cevapland›r›lmak üzere daima önümüzde durmas› gerekti¤ine inan›yoruz. 2005) fl Düflünce özgürlü¤ü için böyle bir toplant›ya neden gerek duyulmufltur? fl Düflünce özgürlü¤ünü yans›tan bir slogan oluflturunuz. “ ''Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin 4. elde edilmesi ve verilmesi özgürlü¤ünü içerir. demokratik bir toplumda zorunlu tedbirlerle ve yasayla s›n›rlanabilir. 11. ahlak›n korunmas› nedenleriyle ve kanun taraf›ndan öngörülmek.. vicdan ve din özgürlü¤üne sahiptir. Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse. maddesinde: “Herkes.” denilmektedir. düflünce ve kanaatleri sebebiyle k›nanamaz ve suçlanamaz. düflünce özgürlü¤ünün küresel sorunlar›n› tart›flmak ve çözümler üretmek için bir araya geldikleri uluslararas› bir toplant› düzenlendi. maddesinde:” Herkes düflünce. ancak kamu güvenli¤inin. sözlü. Çünkü Çocuk Haklar›’na Dair Sözleflme’nin 13. Özgürce düflünemeyen insanlar›n. okulumda. kamu sa¤l›¤›. medya. maddesine göre “Ben. kamu düzeninin. fikrimi söyleyebilmeliyim. 19 ve 22 Kas›m 2005 tarihleri aras›nda.. 08. SINIF 169 . arkadafllar›m›n yan›nda ve her yerde düflündüklerimi rahatl›kla ifade edebilmeli. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sanat. Ben de buna göre muamele görmek istiyorum. görüfllerini aç›klama ve anlat›m özgürlü¤üne sahiptir. genel sa¤l›¤›n veya ahlak›n ya da baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için. 10. Bu hakk›m› yaln›zca: a) Baflkas›n›n haklar›na ve itibar›na sayg›. Biliyorum ki düflünce özgürlü¤ü. ‹stanbul Büyükflehir Belediyesinin ev sahipli¤i yapt›¤› bu buluflma çerçevesinde edebiyat.” hükmü yer almaktad›r.

vicdan›n›n emrine uymakta serbesttir. MADDE 14. Atatürkçülük 1. vicdan. SINIF . 14.111 fl Bütün hak ve özgürlüklerimiz. dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. Din. neden s›n›rs›z de¤ildir. s. Biz. Tart›flma fl Atatürk. Kemal ATATÜRK MEB. dinî inanç ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. Biz. dinî ayin ve törenler serbesttir. dinî ayin ve törenlere kat›lmaya. Ünite Dinim ve Vicdan›m Özgürdür Benim Ülkemizde farkl› inanç ve kültürlere sahip insanlar bir arada yaflamaktad›r. ibadete. dine sayg› gösteririz.6. sadece din ifllerini. Cami Kilise Havra 170 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Anayasa’da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri. Anayasa’m›z›n 24. yukar›daki sözü ile neyi anlatmak istemifltir? Tart›fl›n›z. Herkez istedi¤i dine inanma inanc›n›n gereklerini yerine getirme hakk›na sahiptir. millet ve devlet iflleriyle kar›flt›rmamaya çal›fl›yoruz. Din ve vicdan özgürlü¤ü baflkalar›n›n dinine ve inanc›na sayg› göstermeyi gerektirir. madde hükümlerine ayk›r› olmamak flart›yla ibadet. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü¤ünü bozmay› ve insan haklar›na dayanan demokratik ve laik cumhuriyeti ortadan kald›rmay› amaçlayan faaliyetler biçiminde kullan›lamaz. Kimse. Herkes. Düflünüfle ve düflünceye karfl› de¤iliz. dinî inanç ve kanaatlerinden dolay› k›nanamaz ve suçlanamaz. M. maddesine göre: Herkes. bir vicdan meselesidir.

ekonomik. Atatürk. toplumsal. fl Atatürk döneminde e¤itim ve kültür alan›nda elde edilen hak ve özgürlükler hangileridir? Düflünelim. hukuk. Sizce haklar›n korunmas› neden önemlidir? 2. Atatürk.” 1 diyen Atatürk. Her ilerlemenin ve kurtuluflun anas› hürriyettir. SINIF 171 . Söyleyelim 1.10. her tür kalk›nman›n hak ve özgürlüklere sahip bir toplum taraf›ndan gerçeklefltirilece¤ine inanm›flt›r. “Kimsenin fikrine ve vicdan›na egemen olunamaz. s. Kurtulufl Savafl›’n› baflar› ile tamamlad›ktan sonra saltanat› kald›rarak kiflisel egemenli¤e son vermifltir.181 2 Atatürkçülük 1. Bundan dolay› Türk milletinin siyasal. e¤itim ve kültür alanlar›ndaki tüm haklar›n› kullanmas›n› sa¤lam›flt›r.” 2 görüflüne sahip olan Atatürk. özellikle düflünce özgürlü¤üne büyük de¤er vermifltir. Haklar›m›z› ve özgürlüklerimizi korumak için neler yapabiliriz? 1 Atatürkçülük 1.Demokrasinin Serüveni “Hürriyet olmayan bir memlekette ölüm ve yok olma vard›r. Sizin.185 ÖÇK 6. Fikir ve bas›n hürriyetinin geliflmesi için çaba harcam›flt›r. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sahip oldu¤unuz haklar›n›zdan kullanamad›klar›z var m›? Neden? 3. Cumhuriyetin ilan› ile de ulus egemenli¤ini en üst düzeye tafl›m›flt›r. yeni Türk devletinde hak ve özgürlüklere büyük önem vermifltir. s.

6. mallar›n›z. Abdülmuttalip’in torunu ‹lyas bin Rabia’n›n kan davas›d›r. Bunun d›fl›nda hemen hemen bütün a¤›r suçlar. siyasal. Cahiliye devrinde güdülen kan davalar› tamamen kald›r›lm›flt›r. Muhammed’in Arafat’taki büyük kalabal›¤a söyledi¤i hutbeden bir bölüm) Ey ‹nsanlar! Canlar›n›z. siyah›n da k›rm›z› tenli üzerinde bir üstünlü¤ü yoktur. Babil halk›n› s›n›f s›n›f ay›rm›fl ve bu s›n›flar›n hak ve yetkilerini düzenlemifltir. temel insan haklar›ndan hangisini güvence alt›na alm›flt›r? fl Hz. meflru örf ve âdete göre yiyecek ve giyeceklerini temin etmenizdir. zarar karfl› tarafa ödettirilmek üzere yapt›r›ma ba¤lanm›flt›. emanet sözleflmesi. Tarihsel süreç içinde demokrasi ad›na birçok kanunlar. Mülkiyet hakk›. Dikkat ediniz. suçlar›n›n bedellerini maddi bir tazminatla ödeyebilirler. toplumsal hayat› düzenleyen hükümler de bulunmaktad›r. • demokrasi • egemenlik • düflünce KEL‹ME LAR VE KAVRAM eflme • sözl • yasama • yürütme • yarg› Demokrasinin toplumun geliflmesi ile beraber geliflen bir yap›s› vard›r. Ünite Dünden Bugüne Demokrasi ÖN HAZIRLIK ‹nsan haklar› 19. Kald›rd›¤›m ilk kan davas›. (www. Muhammed. Arap’›n Arap olmayana. hükümler. Muhammed’in. sözleflmelere uymama veya ay›pl› mal sat›lmas› hâlinde. Hammurabi Kanunlar›’nda. her türlü tecavüzden korunmufltur. Tarihin bu ilk yaz›l› anayasas›. Sizin kad›nlar üzerinde hakk›n›z. Allah’›n haram ve dokunulmaz k›ld›¤› can› haks›z yere öldürmeyeceksiniz.tr) Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesinden al›nm›flt›r. s. Özgür insanlar. fiimdi tarihsel süreç içinde demokrasi ve insan haklar› ile ilgili önemli belgelerden baz›lar›n› inceleyelim. yüzy›lda. hangi sözü ile insanlar›n eflit olduklar›n› vurgulam›flt›r? fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› ceza uygulanmas› ile Hz. 41. fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› cezalar›n uygulanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Hammurabi Kanunlar›’nda insan haklar› ile ilgili hangi hak ve özgürlüklerden söz edilmektedir? Hammurabi Kanunlar› (Hz. kad›nlar›n da sizin üzerinizde hakk› vard›r. Cahiliyeden kalma bütün âdetler kald›r›lm›flt›r. namuslar›n›z da mukaddestir. ‹slam Tarihi. Günümüzde birçok hukukta var olan “k›sas” sistemini bu kanunlarda da görmekteyiz. Kad›nlar›n da sizin üzerinizdeki haklar›. Arap olmayan›n da Arap üzerine üstünlü¤ü olmad›¤› gibi k›rm›z› tenlinin siyah üzerine. Uyarlanm›flt›r. MEB. difle difl” yasas› geçerlidir. ülkesinin toplumsal.org. Aile yaflam› hakk›ndaki düzenlemelerde ise tek efllilik esas› görülmektedir. ölüm ile cezaland›r›l›r. Mezopotamya’da MÖ ikinci bin y›lda hüküm süren Babil Devleti’nde Kral Hammurabi. hangi tarihsel süreçten geçerek yasal güvence alt›na al›nm›flt›r? Araflt›r›n›z. kan davas›n› yasaklamas›. SINIF . fl Hz. istisna ve hizmet sözleflmeleri düzenlenmifl. Veda Hutbesi 172 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Muhammed’in insanlar›n eflit oldu¤unu vurgulamas›n› insan haklar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. belgeler yay›mlanm›flt›r. Suçlular e¤er özgür bir insan de¤ilse “göze göz.tpb. ekonomik ve dinsel alanlar›n› bir yasayla düzenlemifltir.

mali. C. halk ve askerlerle ilgili kanunlar› kapsamaktad›r. askerî ve di¤er gerekli mevzuatlar› içine alan bafll›klar hâlindedir. “Özgür bir adam. devrin büyük âlimlerinden olan Ahmet ‹bn-i Kemal Paflazade ile Ebussuud Efendiler yard›mc› olmufllard›r. halka hak ve özgürlükler tan›nm›flt›r. Kanunnamenin haz›rlanmas›nda. idari. Çünkü. SINIF 173 . fl Kanunname öncelikle hangi düzenlemeleri esas alm›flt›r? . sürgüne yollanamaz ya da herhangi bir biçimde kötü muameleye maruz b›rak›lamaz. 4. hapse at›lamaz.. mal ve mülkü elinden al›namaz. ilgili olayda do¤ru ve güvenilir deliller ortaya koymadan dava edemez. Kemal ATATÜRK MEB. s.tr adresinden derlenmifltir. Kiflisel hürriyetler kutsald›r. M.181 Sultan Süleyman Han’›n Kanunnamesi (Kanunlar›) Kanuni Sultan Süleyman.” www. Kanunname. Atatürkçülük 1. 75’ten al›nm›flt›r. hür ve sorumlu olan yaln›z insand›r. suçun büyüklü¤üne göre para cezas›na çarpt›r›labilir ve bir tüccar da mallar› korunarak ayn› flekilde cezaland›r›labilir. Bu belge ile kral›n yetkileri s›n›rlanm›fl.Her türlü hakk›n kayna¤› kiflidir.. hukuki. Bundan böyle hiçbir hâkim herhangi bir kimseyi. Atatürkçülük 1.gazi. suçun derecesine göre küçük bir suç için yaln›zca para cezas›na çarpt›r›labilir.Demokrasinin Serüveni Magna Carta (Magna Karta 19 Haziran 1215) ‹ngiltere kral› Yurtsuz John ile ‹ngiliz asiller aras›nda imzalanm›fl bir belgedir.175 fl Atatürk’ün yukar›da verilen sözlerinde anlat›lmak istenen nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Osmanl›larda uygulanan kanunlar› ‹slam hukuku esaslar›na göre toplatt›rm›fl ve düzenlettirmifltir. Ceza ve vergi düzenlemelerini. Kemal ATATÜRK MEB. fl Magna Carta belgesi ile Hammurabi Kanunlar›’nda yer alan suçlarla ilgili cezalar› karfl›laflt›r›n›z. Magna Carta Kendi zümresinden olanlar ya da ülkenin ilgili yasalar›na uygun olarak verilen bir karar olmad›kça hiçbir özgür kifli tutuklanamaz.ksef. s.edu. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi. M. Suç. gerçek. s.

Bu geliflimi sa¤lamak için en iyi vas›ta. Bu ihtilalden sonra 26 A¤ustos 1789 tarihinde Fransa’da ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Evrensel Bildirgesi” ilan edilmifltir. Ünite 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi 18.177) ÖÇK 174 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sosyal ve ekonomik yap›daki olumsuzluklar. 1789 ‹nsan Haklar› Beyannamesi’nde ne tür bir geliflme göstermifltir? Karfl›laflt›r›n›z. Kiflinin birinci hakk›. Herkes. istedi¤i gibi sevk ve idare etmeye müsaade etmektir.tr fl 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi. 7.meb. siyasi otoritenin ve siyasi teflkilat›n görevidir. www. hukuki olarak hür ve eflit do¤arlar. Mahkeme karar› kesinleflinceye kadar herkes masumdur. M. zulme karfl› koruma. kifliye bir baflkas›n›n benzer hakk›na zarar vermeksizin kendi kendini. Bütün vatandafllar. yazma ve bas›n hürriyetine sahiptir. 6. Milletin onay› al›nmadan hiçbir kimse ya da grup. toplum düzenine zarar vermemek kayd›yla düflüncesini. Hâkimiyet. Mülkiyeti ve güvenli¤i sa¤lama. SINIF 6. Etkinlik . kurulu düzeni bozmamak flart›yla konuflma. 5. Fransa’da demokrasinin geliflmesine etkisi olmufl mudur? Neden? fl Magna Carta’da yer alan özgürlükler.6. 2. 4.11. s. Hiç kimse kanun d›fl› olarak tutuklanamaz. dinî ve vicdani kanaatlerini aç›klayabilir. do¤al yeteneklerini serbestçe gelifltirebilmesidir. Bu beyanname ile insanlar›n temel hak ve hürriyetleri garanti alt›na al›nm›flt›r.gov. ‹ngiltere’deki meflruti yönetim ve Amerika Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi’nin etkisi ile bir ihtilal meydana gelmifltir. cezaland›r›lamaz. yarg›lanamaz. yüzy›l›n sonlar›na do¤ru Fransa’da. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. 1. 8. millete aittir. ‹nsanlar. Kanunla yasaklanmam›fl her fley serbesttir. yönetme yetkisi kullanamaz. 3.

fl Özgürlükler. s. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi. baflkalar›n›n özgürlüklerine müdahale etmemek kofluluyla kiflisel özgürlü¤e sahipti. mülkün temelidir. Herkes. fl Yetki s›n›rlamas›n›n Osmanl› Devleti’nde daha geç gerçekleflmesinin nedenleri nelerdir? Hürriyet ve ba¤›ms›zl›k. s. Mithat Pafla baflkanl›¤›nda bir komisyon oluflturuldu. 6. M. Abdülhamit’in izniyle baflland›. Yasa gere¤i olmadan kimseden vergi ya da baflka bir ad alt›nda para al›namayacakt›.Demokrasinin Serüveni Kanunuesasi Osmanl› Devleti’nde Kanunuesasi haz›rl›klar›na padiflah II.” sözünü insan haklar› aç›s›ndan yorumlay›n›z. 2. Yasalar›n belirtti¤i durumlar d›fl›nda. SINIF 175 . Osmanl› Devleti’nde ise 19. M. c 4 s.181 ÖÇK 6.181 Cumhuriyet. yeni ve sa¤lam esaslar›yla Türk milletini güvenli ve sa¤lam bir gelecek yoluna koydu¤u kadar as›l fikirlerde ve ruhlarda yaratt›¤› güvenlik itibar›yla büsbütün yeni bir hayat›n müjdecisi olmufltur. Atatürkçülük 1. 1. yüzy›l bafllar›nda Magna Carta ile s›n›rland›r›lm›flt›r. Komisyonun haz›rlad›¤› metin. milletimin ve büyük atalar›m›n en k›ymetli miraslar›ndan olan ba¤›ms›zl›k aflk› ile yarat›lm›fl bir adam›m. Ülkenin bir taraf›nda isyan ç›kaca¤›n› gösteren kan›tlar görülürse hükûmet o yerde geçici olarak s›k›yönetim ilan edebilecekti. mahkeme huzurunda hakk›n› savunarak gerekli gördü¤ü yasal araçlar› kullanabilecekti. 3. Atatürkçülük 1. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sizce s›n›rs›z m›d›r? Neden? fl Ülkenin karfl›laflt›¤› tehlikeler karfl›s›nda özgürlüklerin k›s›tlanmas›n› nas›l de¤erlendirirsiniz? fl “Adalet. 23 Aral›k 1876’da ilan edildi. Osmanl› Devleti’nin uyru¤unda bulunan kiflilerin tümüne “Osmanl›” denilecekti. Ben. Kemal ATATÜRK MEB. 50-52’den derlenmifltir. yetkililer meskene zorla giremeyecekti. 5. yüzy›l›n sonlar›nda Kanunuesasi ile padiflah›n yetkileri k›smen s›n›rland›r›lm›flt›r. Osmanl›lar›n tümü. Mahkemelere müdahale edilemeyecekti. ‹ngiltere’de kral›n yetkileri 13. 4.12. benim karakterimdir. Kemal ATATÜRK MEB.

SINIF . dil. demokrat. bu Bildirge'ye ayk›r› her türlü ayr›ma ve bu tür ayr›m gözetici ifllemler için yap›lacak her türlü k›flk›rtmaya karfl› eflit korunma hakk› vard›r. fl Türkiye’nin yukar›daki sözleflmeleri kabul etmesini. Etkinlik 176 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. özerk olmayan ya da baflka bir egemenlik k›s›tlamas›na ba¤l› ülke uyru¤u olsun. ulusal veya toplumsal köken. servet. varl›kl›l›k. düzenin korunmas›. bir kifli hakk›nda. ulusal ya da toplumsal köken. Madde 5: Hiç kimse iflkenceye ya da ac›mas›z. ülkenin ekonomik refah›. Madde 9: Hiç kimse. cinsiyet. al›konulamaz. konutuna ve yaz›flmas›na sayg› gösterilmesi hakk›na sahiptir. din. sa¤l›¤›n veya ahlak›n veya baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için gerekli bir tedbir olmas› durumunda söz konusu olabilir. Madde 2: Herkes. Ak›l ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karfl› kardeflçe davranmal›d›rlar. Kemal ATATÜRK Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Madde 8 Özel ve aile hayat›na sayg› hakk› 1. adli ya da uluslararas› durumu bak›m›ndan hiçbir ayr›m gözetilmeyecektir. onur ve haklar› yönünden eflit do¤arlar. haklar›n›n ve ödevlerinin ya da kendisine yöneltilen ve ceza niteli¤i tafl›yan herhangi bir suçlaman›n saptanmas›nda. siyasal ya da her hangi bir baflka inanç. kamu güvenli¤i. hangi hak ve özgürlükler. 2. keyfi olarak tutuklanamaz.13. din. renk. Herkesin. Madde 3: Yaflamak. kölelik ve köle al›m sat›m› her türlü biçimiyle yasakt›r. cins.6. do¤um baflta olmak üzere herhangi baflka bir duruma dayal› hiçbir ayr›mc›l›k gözetilmeksizin sa¤lanmal›d›r. Madde 7: Yasa önünde herkes eflittir ve herkes ayr›m gözetilmeksizin yasan›n koruyuculu¤undan eflit olarak yararlanma hakk›n› tafl›r. kiflili¤inin tan›nmas› hakk›na sahiptir. M. siyasal veya di¤er kanaatler. dil. isterse ba¤›ml›. Bundan baflka. fl ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi’nde. nerede olursa olsun. ulusal bir az›nl›¤a aidiyet. insan haklar› yönünden de¤erlendiriniz. ›rk. ister ba¤›ms›z ülke uyru¤u olsun. Madde 6: Herkes. suç ifllenmesinin önlenmesi. bizzat kendileridir. Madde 4: Hiç kimse köle ya da kul olarak kullan›lamaz. ÖÇK 6. renk. ›rk. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da muameleye u¤rat›lamaz. kendisine Anayasa ya da yasa ile tan›nan temel haklara ayk›r› ifllemlere karfl› ilgili ulusal mahkemelerin etkin koruyucu önlemlerinden yararlanma hakk› vard›r. Ünite ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi (1948) Madde 1: Bütün insanlar özgür. Madde 14 Ayr›mc›l›k yasa¤› Bu Sözleflme’de tan›nan hak ve özgürlüklerden yararlanma. hür ve sorumluluklar›n› bilen vatandafllard›r. Madde 8: Her kiflinin. Herkes özel ve aile hayat›na. do¤ufl ya da herhangi bir baflka ayr›m gözetilmeksizin bu Bildirge'de aç›klanan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir. özgürlük ve kifli güvenli¤i herkesin hakk›d›r. Türk Cumhuriyeti’nin kurucular› ve sahipleri. Madde 10: Herkes. adil ve aç›k olarak görülmesi hakk›na sahiptir. ancak müdahalenin yasayla öngörülmüfl ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik. vazgeçilmez kabul edilmifltir? Türkler. tam bir eflitlikle. Bu hakk›n kullan›lmas›na bir kamu makam›n›n müdahalesi. sürülemez. davan›n ba¤›ms›z ve tarafs›z bir mahkemece. uyru¤u bulundu¤u devlet ya da ülkenin siyasal.

Bütün törenlerde ve insanlar aras› iliflkilerde terbiyeli ve kibar davran›l›rd›. özellikle miras hakk›nda kendini gösterirdi. erke¤inin yan›nda ata biner. büyüklere ad›yla hitap etmezlerdi. 1. Kad›na bu kadar sayg› gösterilmesi. düflmanla savafl›r. annesine bakmaya mecburdu. cilt s. Nihat Sami Banarl› Resimli Türk Edebiyat› Tarihi. Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1. genellikle ince belli. Erkek çocuk. o¤lu düflmana esir düflen Dirse Han’›n k›z›. Yan›na k›rk ince k›z alarak o¤lunu bulmaya gider ve baflar›l› olur. SINIF 177 . E¤er böyle olmazsa ailenin büyük bir felaketle karfl›laflaca¤›na inan›l›rd›. Kad›n. Aile hayat› son derece mükemmeldi. 399 fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. Çocuklar. silah kullan›r. Mal. E¤er baban›n o¤lu ya da erkek akrabas› yoksa kad›na ancak o zaman miras kalabilirdi. kalem kafll›d›r. Bu durum. kad›n haklar› ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? ÖÇK 6. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. selvi boylu. daha çok onun kutsal Türk çocu¤unun annesi olmas›ndand›r. Kad›n. Nihat Sami Banarl›. al yanakl›. babas›na var›r yard›m ister.Demokrasinin Serüveni Türklerde Kad›n Haklar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hoflgörü • demokrasi • de¤iflim • kat›l›m • kurultay Eski Türk belgelerinde geçen ”Hakan ve hatun buyuruyor ki” sözünden nas›l bir anlam ç›kar›yorsunuz? Orta Asya Türklerinde Kad›n Orta Asya Türklerinden Haskan savaflta oldu¤u zaman kurultaya Hakan›n efli hatun baflkanl›k ederdi. buna ra¤men baz› haklardan yoksundu. cilt s. erkek çocu¤a kal›rd›. Kad›nlar mütevazi ve çal›flkand›. eski Türklerin kad›na verdikleri büyük de¤erlere rastlanmaktad›r. Eski Türklerde kad›nlarla ilgili hiçbir dövülme olay›na rastlanmazd›. Bo¤aç Han hikâyesinde.14. fl Yukar›daki metinde Türklerde kad›n haklar›na yönelik hangi ç›kar›mlarda bulunulabilir? Dede Korkut Hikâyeleri Han›n K›z› Dede Korkut Hikâyeleri’nde. Bir k›z evlendi¤i zaman dü¤ününde bir flaman haz›r bulunurdu. kad›nlarla ilgili hangi özellikler belirtiliyor? fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. 33-35 (Düzenlenmifltir). Hikâyelerde Türk kad›n tipi.

Birinin hayat› ve çal›flmalar› hakk›nda bilgi edininiz.15. Ancak bu gibi kiflilerden meydana gelmifl sosyal toplumlar. toplum ve millet hayat›. Kad›n›n Türk Toplumundaki Yeri Atatürkçü düflüncenin esas›nda. Savafl an›lar›n› “Türk’ün Ateflle ‹mtihan›” adl› eserinde yazd›. Günümüzde kad›nlar toplumsal yaflamda her geçen gün daha iyi bir konuma yükselmekte ve ülke ekonomisine kat›l›m› artmaktad›r. “Bir toplumda k›ymet ve kuvvet.1964) ‹stanbul’da do¤du. kifliye verilen de¤er. Türk kad›n›n›n ifl yaflam›nda ve aile içinde rolleri zaman içinde de¤iflmifltir. Atatürkçülükte kifli ve toplum iliflkilerinin özünde kifli hak ve hürriyetleri büyük yer tutar.” ARAfiTIRINIZ Halide Edip Ad›var gibi Kurtulufl Savafl›’nda aktif rol oynayan Türk kad›nlar›n› araflt›r›n›z. tam bir bütün olarak k›ymet ve kudret görünümü arz edebilir. Amerikan K›z Kolejini bitirdikten sonra çeflitli okullarda ö¤retmenlik yapt›. ÖÇK 6. rütbesi baflçavufllu¤a kadar yükseldi. onu oluflturan kiflilerin kendilerini bir k›ymet ve kuvvet kabul etmelerindendir. Hasta bak›c›l›k yapt›. fl Ülkemizde ifl hayat›nda ve ailede kad›n-erkek rollerinin zaman içinde nas›l de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. Çal›flmalar›n›z› s›n›fa sununuz. önemli bir bütün oluflturur. aile. bu hürriyetin toplumun huzuru ile iliflkisi üzerinde durulacak hususlard›r. toplumun oluflmas›nda en önemli etkendir. Kurtulufl Savafl›’na kat›ld›. Kiflilerin de¤eri. Ünite Halide Edip Ad›var (1884 . SINIF . Kifli. Toplum içinde kifli hürriyetlerinin s›n›r›. toplumun de¤erini oluflturur. Yunanl›lar›n ‹zmir’e ç›k›fl›ndan sonra düzenlenen mitinglerde konufltu. Etkinlik 178 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.6.

tarihin. kad›n›n eseridir. birçok Avrupa ülkesinden önce siyasal haklar kazanm›flt›r. arkadafl›.” demifltir. büyük Türk kad›n›n› çal›flmam›za ortak yapmak.” Bu düflünce yap›s›. olaylar›n flahitli¤i ile ispatlanm›flt›r ki gerçekten yüksek faziletler göstermifllerdir. Toplumda kad›n-erkek aras›nda ayr›mc›l›k yap›lmas› ne gibi sonuçlara neden olur? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ahlaki. Düflünelim. Atatürkçülük III. daha dürüst olarak yürütece¤imiz yol vard›r. ekonomik hayatta erke¤in orta¤›.” fleklinde tan›mlam›flt›r. görkemli savafllar yapm›fl bulunmas›. Burada birçok noktalardan sayabilece¤imiz o faziletlerin en büyü¤ü ve en önemlisi. eskiden bu önemi hakikaten en yüksek derecede kazanm›flt›r.) Bilgi Kutusu Türk kad›n›. K›z çocuklar›n›n okula gönderilmesi neden önemlidir? 2. Ailenin ana unsurlar›ndan birini teflkil eden kad›n›n bizdeki anlam›n› “Türkiye Cumhuriyeti’nde kad›n. sosyal.Demokrasinin Serüveni Kad›n›n toplumdaki yeri yüksektir. Türk toplumunda bir insan olarak kad›na kiflilik vermifl. Türk kad›n›n› ilmî. hayat›m›z› onunla birlikte yürütmek.” Atatürk’ün bu sözleriyle tarihteki önemi vurgulanan Türk kad›n›. yaln›z Asya’da de¤il Avrupa’da bile. çal›flma hayat›m›zda erkekle eflittir. Kad›n›n yeri ve görevini de flöyle belirtmifltir: “Kad›nlar›m›z›n her millette oldu¤u gibi bizim milletimiz için de ne kadar yüksek önemi oldu¤unu söylememe lüzum yoktur. Söyleyelim 6. ÖÇK Kad›nlar çal›flma hayat›nda önemli bir konuma sahiptir. büyük ezici gücünü göstermifl olmas›. sosyal ve siyasi hayattaki yerini belirlemifltir. bütün Türk tarihinde oldu¤u gibi bugün de en sayg›n yerde ve flerefli bir varl›kt›r. Atatürk. Atatürk “fiuna inanmak laz›md›r ki dünya yüzünde gördü¤ümüz her fley. yard›mc›s› ve destekleyicisi yapmak yoludur. flereflidir. hep böyle k›ymetli atalar›n. ekonomik. bu konudaki düflüncelerini flöyle belirtmifltir: “Daha esenlikle.16. Büyük atalar›m›z ve onlar›n analar›. faziletli evlatlar yetifltirmesi ve daha beflikten çocuklar›n›n ruhuna mertlik ve fazilet afl›lamas› sayesinde olmufltur. SINIF 179 . Bu yol. s. Gerçekten Türk milletinin bütün dünyada.157 (Düzenlenmifltir. Etkinlik 1. k›ymetli evlatlar yetifltirmeleriydi. Bizim milletimizde kad›n.

... Siyasi egemenlik B. Eski Roma'da halk .. insanl›¤a neler kazand›rm›flt›r? Örneklerle aç›klay›n›z... 6 Nisan 1949.............. 3........ 4......... din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir........... Halk egemenli¤i D... 5.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.....6. 2.. Atatürk döneminde Türk kad›n›...... hangi haklar› elde etmifltir? Aç›klay›n›z....... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.. Ekonomik ba¤›ml›l›k C....... Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›........... yeni Türk devletinde . ....... demokrasi.. 1..........fleklidir.. 5.. ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi'ni . efendi-köle 1.. Kurtulufl Savafl›'na kat›lan ve baflar›lar kazanan kad›nlar›m›za örnekler veriniz? 4.... C... monarfli........bir kiflinin egemenli¤ine dayanan yönetim ........... 2.... Demokrasiye uygun olmayan uygulamalar nelerdir? 3. tarihinde kabul etmifltir. Düflünce özgürlü¤ün olmad›¤› toplumlarda hangi sorunlar yaflanabilir? B....... hak ve özgürlükler.. olarak ikiye ayr›l›r. Afla¤›dakilerden hangisi.... 1948. büyük önem vermifltir....... Magna Carta’n›n demokrasinin geliflmesine ne tür katk›lar› olmufltur? 6.. demokrasinin ilkelerinden biri de¤ildir? A.... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. ve . Demokrasi... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.. Türkiye. .... 6.. ......... SINIF ...... Atatürk.............. 1.... teokrasi.. Özgürlük ve eflitlik 180 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.... ....

. 2. 1301 B. Fransa Ç.Demokrasinin Serüveni 2. 1789 ‹nsan Haklar› Sözleflmesi B. Afla¤›daki cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. (.. Matbaay› afla¤›dakilerden hangisi gelifltirmifltir? A." maddesi afla¤›dakilerden hangisinde yer alm›flt›r? A. Kanunuesasi B. devleti bir s›n›f›n veya ailenin yönetmesidir. 5. halk egemenli¤i ilkesinde yer al›r. Türkiye D. ‹ngiltere B..J.. hangi ülkede ilan edilmifltir? A. 4.. ilkö¤retim zorunludur.. Avrupa ‹nsan Haklar› C. "Herkesin e¤itim hakk› vard›r. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda hemflirelik yapm›flt›r. 1776 y›l›nda at›ld›. Rousseau 4. 1789 3. SINIF 181 .. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi 7. (. Magna Carta D. Kanunuesasi B. Magna Carta 5. Kanunuesasi 6. 1450 D. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. Sokrates B. Tarihte kral›n yetkilerini s›n›rland›ran Magna Carta.) Halide Edip Ad›var..) Modern demokrasinin temeli. Hammurabi Kanunlar› C. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z. Tarihte bilinen ilk yaz›l› anayasa afla¤›dakilerden hangisidir? A. (.. Afla¤›daki yasalardan hangisinde kan davas› aç›kça yasaklanm›flt›r? A.) Özgürlük.. ‹talya C. Napolyon C. 3. Hammurabi Kanunlar› C. J. Veda Hutbesi D.) Seçme ve seçilme hakk›.) Monarfli. kaç y›l›nda imzalanm›flt›r? A. (. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.... (.. 1. ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi D. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi.. 1215 C. Johann Gutenberg D.

ÜN‹TE Elektronik Yüzy›l Sosyal Bilimler ve Biz Bilim ve Teknolojinin Önemi. Gelece¤i Doku ve Organ Nakli Telif ve Patent Haklar› Ak›lc›l›k ve Bilim 182 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.7. SINIF .

3. Roman. Atatürk. Günümüzde kullan›lan teknolojik ürünlerden hangileri gelecekte ne tür bir de¤iflimi u¤rayabilir? Düflüncelerinizi not edeniz. SINIF 183 . Okulunuzda hangi teknolojik ürünleri kullan›yorsunuz? Bu ürünler size hangi kolayl›klar› sa¤l›yor? Aç›klay›n›z. 5. 2. Organ ba¤›fl› ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. öykü ve hikaye kitaplar›n›z› nerelerden al›yorsunuz? Al›rken nelere dikkat ediyorsunuz? 6. Sosyal bilimlerin toplum hayat›na olan katk›lar›na örnekler veriniz. Sosyal bilimler hangi bilim dallar›n› kapsamaktad›r? Araflt›r›n›z. 7. “Benim manevi miras›m.” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ak›l ve bilimdir. 4.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. ‹flportadan kitap ya da CD ald›n›z m›? Herhangi bir sorunla karfl›laflt›n›z m›? Aç›klay›n›z.

insanla ilgili bilgiler üreten bilim dallar› toplulu¤udur. insan›n kendi ihtiyaçlar›n›. Sosyal bilimler. insan› daha iyi anlamak. Sosyal bilgiler ö¤retmeni Ayten Han›m. isteklerini. Bizim gördü¤ümüz sosyal bilgiler dersinin bilgi temelinin büyük bir k›sm›n› sosyal bilimler oluflturur. SINIF . kültürel.7.” Ayten Ö¤retmen. SOSYAL B‹L‹MLER B‹L‹M DALLARI ANTROPOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ S‹YASET B‹L‹M‹ CO⁄RAFYA TAR‹H EKONOM‹ PS‹KOLOJ‹ FELSEFE KONULARI ‹NSAN VE KÜLTÜR ‹NSAN VE TOPLUM ‹NSAN VE YÖNET‹M ‹NSAN VE YER KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • bulgu • sosyal bilim ‹NSAN VE GEÇM‹fiTEK‹ FAAL‹YETLER ‹NSAN VE KAYNAK PAYLAfiIMI ‹NSAN VE DAVRANIfiI VARLI⁄IN VE B‹LG‹N‹N ARAfiTIRILMASI fl Sizce Bu Bilim dallar›n›n birbirleriyle olan ortak yönleri nelerdir? ÖÇK 7. sosyal bilimler alan›nda yap›lan çal›flmalar›n toplum hayat›na etkilerinden bahsederek derse girifl yapt›: “Sosyal bilimlerin konusunu insanlar›n sosyal. Sosyal bilimlerin amac›. Ünite Sosyal Bilimler ve Biz ÖN HAZIRLIK Sosyal bilimler denince akl›n›za hangi dersleriniz geliyor? listeleyiniz. her alandaki faaliyetleri oluflturur. Etkinlik 184 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu aç›klamalar› yapt›ktan sonra tahtaya afla¤›daki tabloyu çizerek sosyal bilimlerin içine giren bilim dallar› ve k›saca bunlar›n inceleme alanlar›n› gösterdi. beklentilerini kavrayarak ona göre kendisine yön vermesine yard›mc› olmakt›r.1. ekonomik vb.

Yurdumuzun dünya üzerindeki konumunu kaynaklar›n› cografya sayesinde ö¤reniriz. Antropoloji Tarih Psikoloji Antropoloji toplumlar›n sosyal. Geçmifli bilmek gelece¤imizi nas›l yönlendirmemiz gerekti¤i konusunda bize yard›m eder. Çünkü haklar›m›z çi¤nendi¤i zaman haklar›m›z› ve nas›l koruyaca¤›m›z› bilmek zorunday›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu bilim dallar›n›n bize neler kazand›rd›¤›n› anlatt›. farkl›l›¤›n bir zenginlik oldu¤unu bilimin bu çal›flmalar› sayesinde ö¤reniriz.gelecek ba¤lant›s› kurabilmek için tarihe ihtiyac›m›z olacakt›r. Okulda veya yetiflkin olup hayata at›ld›¤›m›z zaman kararlar›m›z› do¤ru ve yerinde vermeyi ö¤renece¤iz.bugün . SINIF 185 . Sosyoloji Geçmifl . Bu güzel yurdu korumam›z gerekti¤ini anlar›z. Gelecekte iyi bir meslek sahibi olarak hem kendimize hem de ülkemize yararl› olmaya gayret gösteriyoruz. Etkinlik Bizi yönetecek kiflileri seçece¤iz. kültürel ve biyolajik yap›lar›n› inceler her toplumun farkl› ve benzer kültürleri olabilece¤ini. Toplumda.2. Ekonomi Yaflant›m›z boyunca çeflitli gruplar içerisinde yer al›r›z.Elektronik Yüzy›l Aysel Ö¤retmen. afla¤›daki flemay› haz›rlayarak sosyal bilimlerin baz› bilim dallar› ile ilgili ö¤rencilere bilgi verdi. k›zg›nl›klar›n› nas›l anlayaca¤›m›z› ve onlar› k›rmamak için nas›l davranaca¤›m›z›. Haklar›m›z› ve sorumluluklar›m›z› ö¤renece¤iz. Co¤rafya ÖÇK 7. Neye k›zd›klar›n›. Ayr›ca di¤er ülkeler hakk›nda da bilgi sahibi oluruz. Arkadafllar›m›zla iyi geçinmek için onlar› tan›maya çal›fl›yoruz. Bugünü anlayabilmek için geçmiflte olaylar›n hangi flartlarda ve nas›l do¤up geliflti¤ini bilmemiz gerekir. kendimizi arkadafllar›m›za nas›l ifade edece¤imizi ö¤reniyoruz. ailede ve arkadafll›k gruplar› içinde bize düflen görevlerin ve sorumluluklar›n neler oldu¤unu bu bilimin çal›flmalar›ndan ö¤reniriz. Siyaset Bilimi Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rl› ama istek ve ihtiyaçlar›m›z›n s›n›rs›z oldu¤unu görerek ona göre bütçemizi dengelemeye çal›fl›yoruz.

Bir sorunun pek çok çözümü oldu¤unu.Kültürün.Etkin bir Türkiye Cumhuriyeti vatandafl› olarak bir sorunumuzu hak ve sorumluklar›m›z çerçevesinde çözme yollar›n›. .Devletin devam› ve huzuru için belli kurallar oldu¤unu ve bu kurallara uymam›z gerekti¤ini.Do¤al kaynaklar›n bizim için oldu¤unu ancak bunlar› kullan›rken gelecek nesilleri de düflünerek kullanmam›z gerekti¤ini. Ünite Ayten Ö¤retmen. topluluklar› bir arada tutan özellikler oldu¤unu ve kültürümüzü korumam›z gerekti¤ini. Psikoloji. kiflilik özelli¤i ve becerilerimizin neler oldu¤unu ve bunlara en uygun mesle¤i bularak ona göre hangi e¤itimi alaca¤›m›za karar vermemizi. . . daha sonra ö¤rencilerden sosyal bilimlerin hangi bilim dallar›nda olufltuklar›na ve bunlar›n hangi konularda çal›flma yapt›klar›na önem vermelerini istedi. grup içinde olman›n sorumluluk gerektirdi¤ini. . . fl Sosyal bilimlerdeki çal›flma ve bulgulardan hareketle. .Karar verme becerimizin. sosyal bilimlerin toplum hayat›na ne gibi etkileri olabilir? Örnek vererek aç›klay›n›z. gelecekte önemli kararlar› almada gerekli oldu¤unu ö¤retir. antropoloji ve felsefe bilimleri sizce hangi konularda çal›flma yap›yor olabilir? 2. bu çözümlerden en uygun olan›n› seçme yollar›n›. fl Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz konular size neler kazand›r›yor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz bilgilerin günlük hayat›m›zdaki önemi nedir? 186 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. .7. SINIF . arkadafllar›m›zla ve di¤er insanlarla etkili bir iletiflim kurma yollar›n›. Söyleyelim 1. Düflünelim.E¤itim.Ailemizle. . Sosyal bilgiler. .Çeflitli gruplar içinde yer ald›¤›m›z›.

. “B‹L‹M” di¤er ad›yla “LOJ‹” çok çocuklu bir anne gibidir.. pratiksin. de¤iflken bir kavram… Günü geliyor. pabucunu dama atar. petrol yerine “YEN‹LENEB‹L‹R ENERJ‹”lerden birini getirir oturturuz! Biliyorsun. y›l olsun.” deyip insan beynini hor görme… Evet güçlüsün. Bu çocuklar›n kimisi pek uslu. ciltleyen. Bu çocuklardan sadece birkaç›n›n ad›n› söyleyecek olursak: HAYAT B‹L‹M‹ HAYVAN B‹L‹M‹ YER B‹L‹M‹ TOPLUM B‹L‹M‹ B‹YOLOJ‹ ZOOLOJ‹ JEOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ Ve TEKNOLOJ‹ deriz. kimisi pek duygusal. Bu yüzden ona birkaç nasihatim olacak: “Ben bilgisayar›m. günlerce sürecek bir ifllemi saniyede yap›yorsun ancak unutma ki seni yapan bir insan. kimisi pek sevimli… ‹çlerinden bir tanesi var ki hem pek becerikli hem de pek cömert… Ancak pek fl›mar›k… Seni sabah yata¤›ndan uyand›ran bu… Yüzünü s›ms›cak su ile y›katan bu… Çay›n› pifliren ocak bu… Giydi¤in elbiseyi. ay olsun. tek kelimeyle ömür olsun… ‹flte bir ömür boyu senin can yoldafl›n TEKNOLOJ‹ bu… TEKNOLOJ‹.. hafta olsun. Ne 24 saati? Bunlar› birbirine ekle.Elektronik Yüzy›l Bilim ve Teknolojinin Önemi ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • teknoloji Gelecekte ulafl›m ve haberleflme alan›nda ne tür teknolojik geliflmelerin yaflanaca¤› konusundaki düflüncelerinizi söyleyiniz.. eline ald›¤›n çantay› diken bu… Çantaya koydu¤un kitab› basan. kaplayan bu… Okula gitmek için bindi¤in araç bu… Okula geldi¤inde seni içeriye davet eden zilin sesi bu… K›sacas› sana 24 saat hizmet eden bu. Senin haf›zan var ama vicdan›n yok!. buhar› senin yoluna feda ettik… fl Siz de yukar›daki düflüncelere kat›l›yor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Egzoz gaz› ile dünyam›z› kirletmeye devam edersen 盤›rtkanl›¤›nla kulaklar›m›z› rahats›z edersen.. aya¤›na geçirdi¤in ayakkab›y›. SINIF 187 . pabucu dama at›l›yor.. mevsim olsun...

2005) Uzaya Gidiyoruz NASA'nın Apollo projesinde görev alan Türk bilim insanı Prof. Teknolojik alt yapımız gayet iyi. ilk Türk astronotunun yetiştirilmesi için NASA’ya pilot subayların gönderilmesini ve iş birliğinin ileriki aşamalarında bir Türk astronotunun ABD uzay programlarından birine dâhil edilerek uzaya gönderilmesini de içeriyor. ABD Savunma Bakanlığı ile ABD Uzay Kurumu NASA.'' dedi.Anlaşma. fl Uzay çal›flmalar› ile ilgili haz›rlanan projeler neden önemlidir? Aç›klay›n›z.7. Öncelikle bu anlayış değişmeli. ''Astronotu uyduya koyup uzaya yollamanın'' zor olmadığını belirten Eraslan." NASA'nın Ay’a çıkılmasını hedefleyen Apollo projesine yazılımlarıyla katkıda bulunan Türk bilim insanı Prof. SINIF ." hedefi konulsun. (‹nternet haberi. Türkiye'nin uzay çalışmaları için yeterli alt yapı ve insan gücünün bulunduğunu. Anlaşma. Dr. Anlaşmayla. 16. (‹nternet haberi. Hüsnü Arsev Eraslan. ortak uzay çal›flmalar› gelifltirilmesi için çerçeve anlaflmas› imzalad›. uzay çalışmalarında en önemli aşamanın kararlı olmak ve hedef koymaktan geçtiğini belirtti. ''Türkiye'de beyin gücü ve bilim gücü olarak her şey var. Türkiye’nin uzay çalışmalarına eğitim ve teknoloji desteği verecek iki ülke bu alanda ortak projeler geliştirecek. Uydu yapmak bir marifetse bizim bunu yapacak durumumuz var.10. NASA’da eğitim görecek.10.2005) fl Yukar›daki internet haberlerinden yararlanarak hedef koymak sözünden ne anl›yorsunuz? Söyleyiniz. Bu çerçevede. bu konuda kararlı hedefler konması gerektiğini söyledi. Türkiye'nin uzay çalışmaları için teknolojik alt yapısının yeterli olduğunu belirten Eraslan. Ünite Uzay Çal›flmalar› Uzayda ABD-Türkiye Ortakl›¤› Türkiye ile ABD. Eğitim programı. 16. Hava Kuvvetleri bünyesinde kurulan Uzay Dairesi’nin uzmanları. 188 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dr. Ancak bu kullanılmayarak dışarıya bakılıyor. ANKARA . yüksek düzeyli ortak savunma grubu toplantısı için Ankara’da bulunan ABD Savunma Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı ile Hava Kuvvetleri Komutanımız tarafından imzalandı. bizim yeterli alt yapı ve insan gücümüz var. ayrıca Türkiye’nin bu alanda yetişmiş insan gücünün karşılanmasına dönük eğitim programını da içeriyor. Eraslan: ''Yeter ki 'Uzaya gidiyoruz.

s›n›rs›z bölünme. Ultrason cihaz› sayesinde yay›lan ›fl›k ve ses dalgalar›yla vücutta tümör olup olmad›¤› anlafl›l›yor. Biliyor muydunuz? TARTIfiINIZ Teknolojik geliflmeler sonucu ortaya ç›kan hava kirlili¤inin insan sa¤l›¤›na olumsuz etkilerini tart›fl›n›z. kaslar. Hedef.2005 Düflünelim. kemikler. her türlü vücut hücresine dönüflme ve yeni görevler üstlenme imkân›na sahip hücrelerdir. Söyleyelim 1.3. hamilelerde bebe¤in görüntüsüne ulafl›labiliyor. 2001’de Almanya ve Avusturya’da yetiflkin hastalar›n kordon kan› yard›m›yla baflar›l› bir flekilde tedavi edildi¤ini biliyor muydunuz? ‹nternet haberi. hayat›n temel tafllar› ve insan vücudunu oluflturan ana hücrelerdir. 1988’de kök hücrenin ilk defa Paris’te bir bebekten al›narak hasta kardeflini kurtarmak için kullan›ld›¤›n›. Kök hücreler. Yayd›¤› ses dalgalar›yla bal›klar›n yerlerini tespit edebiliyorlar.Elektronik Yüzy›l Özellikle t›p alan›nda bilimsel ve teknolojik geliflmeler h›zl› bir flekilde ilerlemektedir. Kök hücre: • ‹nsan vücudunda hastal›klar ve yaralanmalar nedeniyle oluflan hasarlar› onar›r ve iyilefltirir. T›p alan›ndaki en önemli geliflmelerden biride kök hücre ile tedavi yöntemidir. kan hücreleri gibi tüm organlar. 1999’da Brezilya’da ilk defa bir çocu¤un tedavisinde kendi kordon kan›n›n kullan›ld›¤›n›. Nerede ve Ne Zaman Kök Hücreler Kullan›l›r? Biyoteknolojiyle kordon ba¤›ndaki kök hücrelerinden vücut dokusu oluflturmak için ümit verici geliflmeler yaflanmaktad›r. SINIF 189 . Özet olarak denilebilir ki kök hücreler ne kadar gençse o kadar fazla geliflebilir ve farkl› hücrelere dönüflebilir. kök hücrelerinden oluflur. Kronik ba¤›rsak enfeksiyonu ve eklem hastal›¤› gibi hastal›klar›n tedavisinde hastan›n kendi kök hücrelerinin kullan›lmas›yla ilk ümit verici tecrübeler elde edilmifltir. Teknolojide meydana gelen geliflmeler. ‹nsan vücudundaki cilt. 04. • Genellikle hangi tip dokuya ihtiyaç varsa ona dönüflür. Vücudumuzdaki k›r›klarda alç›ya alma yan›nda günümüzde platin çiviler kullan›larak insanlar›n h›zl› bir flekilde sa¤l›¤›na kavuflmas› sa¤lanmaktad›r. hayat›m›z› nas›l etkiliyor? 2.10. zarar görmüfl dokular›. sinirler. Kök Hücre Kök hücreler. ‹leride bilim ve teknoloji ad›na bir bulufl yapmak isteseniz hangi sorunun çözümüne yönelik çal›fl›rd›n›z? Neden? ÖÇK 7. ‹nsan yaflland›kça kök hücrelerin say›s› azal›r. hücre biyolojisi teknikleri kullanarak kordon kan›nda bulunan kök hücrelerle tamir etmektir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Soner cihaz› da bal›kç›lar›n ifline yar›yor.

Bu konuda araflt›rma yapabilirim” dedim. bir annenin gözlerindeki sevgiyi görmemifl birine verin. kendi kalbi yaflamas›na yetmeyen birine verin. Kan›m›.” Gözlerimi. Bundan daha büyük bir fley olabilir mi? Hem de bunu tan›mad›¤›n›z biri için ve hiçbir karfl›l›k beklemeden yap›yorsunuz. fl Yandaki sözden yararlanarak doku ve organ ba¤›fl›n›n önemi ile ilgili bir kompozisyon çal›flmas› yap›n›z. Sosyal bilgiler dersinde ö¤retmenimiz “Doku ve organ ba¤›fl› konusunda kimler araflt›rma yapmak ister.7. E¤er yeri gelir de beni hat›rlamak isterseniz bunu size ihtiyac› olan birine yard›m ederek yap›n. Ünite Doku ve Organ Nakli ÖN HAZIRLIK 1.4. T›p alan›ndaki geliflmelerin sizce önemi nedir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • dayan›flma • bulufl • doku • organ Benim ad›m Ömer Çelik. Ülkemizde doku ve organ nakli ile ilgili teknolojik geliflmeler sayesinde çok önemli baflar›lar elde edilmektedir. Etkinlik . E¤er tüm bu isteklerimi yap›yorsan›z ben sonsuza dek yaflayaca¤›m. gün ›fl›¤›n›. Bu nedenle vatandafl olarak bu konuda duyarl› olmal›y›z. “Doku ve organ ba¤›fl›n›n çok önemli oldu¤una inan›yorum. Bir hafta sonra sunumumu yapmak için ö¤retmenimden izin ald›m ve anlatmaya bafllad›m. Acil kana ihtiyac› olan insanlara da¤›t›n. Doku ve organ ba¤›fl› hakk›nda neler biliyorsunuz? 2. Böbreklerimi. Kalbimi. SINIF 7. Araflt›rmalarla ilgili babamdan da yard›m alarak çeflitli kaynaklardan bilgi toplad›m. Bu da sizin toplumsal duyarl›l›¤›n›z› gösteriyor. bir bebe¤in yüzünü. Birgün bizlerde doku veya organ nakline ihtiyaç duyacak bir hastal›¤a yakalanabiliriz. yaflamak için haftadan haftaya makineye ba¤lanan birine verin.” diye sordu¤unda hemen parmak kald›rd›m. “Ö¤retmenim benim babam doktor. Bu konuda organ ba¤›fl› yapan bir kiflinin flu sözlerini sizinle paylaflmak istiyorum. B‹R ORGANIN BA⁄IfiI D‹ND‹R‹R B‹N GÖZYAfiI ÖÇK 190 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bir doku veya organ ba¤›fllayarak hasta insan›n hayata yeniden merhaba demesini sa¤layabiliyorsunuz.

Lütfen organ bağışlayın. vazgeçebilir miyim? . M.Kesinlikle hay›r.İki kişi böbreklerini 'çapraz nakille' birbirlerinin eşlerine verdi. M. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. da K. K. Dinimizde ve di¤er dinlerde organ ba¤›fl›na ayk›r› bir durum yoktur. Beyin ölümü gerçekleflmifl.2005) fl Doku veya organlar›n›z› herkese verebilir misiniz? Neden? fl Doku veya organ ba¤›fl›nda bulunmak ister misiniz? Niçin? fl Kimsenin doku veya organ›n› ba¤›fllamad›¤›n› düflününüz.ye verdi.Hay›r. Organ ba¤›fl›. Benim babam doktor oldu¤u için doku ve organ nakli ile ilgili onunla bir röportaj yapt›m. Organ ba¤›fllayan kiflinin organlar›n›n kullan›lmas› ancak o kifliye t›bben yap›lacak tüm tedaviler uyguland›ktan sonra gündeme gelir. Afla¤›da onlardan biri verilmifltir. Organlar›n› ba¤›fllayan bir kiflinin bu durumu ailesine önceden bildirmesinde yarar vard›r. eşini diyalizden kurtaran H. S. benim sa¤l›¤›m› bozar m›? .'ye verdi. Böbrek hastalarına karşı duyarlı olunsun. Karfl›l›kl› böbrek nakli hayat verdi ANTALYA . kas ve kemik ili¤i gibi dokular›n nakli baflar›yla yap›labilmektedir. Ben sadece böbreklerimi ba¤›fllamak istiyorum. Merkezde yapılan operasyonlarla M. 11 ay önce doğum sırasında yanlış müdahale nedeniyle böbreklerini kaybeden S. sizce ne olurdu? ÖÇK 7. Gazetelerde ve ‹nternet’te s›k s›k doku ve organ ba¤›fl› yap›larak hayata dönen hastalardan bahseden haberler yer alan. organlar›n› ba¤›fllayarak birçok insana yaflama imkân› verebilir. ne yapmal›y›m? . Organ ba¤›fl kartlar›n› hastanelerden temin edebilirsiniz. 18 yafl›ndan küçüklerin organlar›n›n kullan›lmas› için ebeveynleri izin vermesi gerekir. SINIF 191 . Akdeniz Üniversitesi Organ Nakli Merkezindeki inceleme sonunda hasta olan eşlere. E. akci¤er.Bir organ ba¤›fl kart› al›p yan›n›zda tafl›man›z yeterlidir.5.Ba¤›fl kart›nda bunu belirtmeniz yeterlidir. İki ailenin de acısı sona erdi. Bir kifli. gibi diyaliz makinesiyle yaşamını sürdürmeye başladı. K. Bu doku veya organlara ihtiyac› olan hastalar›n durumu. E. 30.'nin eşi M. inançlar›m›za ayk›r› m›d›r? . karaci¤er ve pankreas gibi organlar ile kalp kapa¤›. eşi H. Organ ba¤›fl› için yafl s›n›r› var m›d›r? . bir böbreğini S. Doku ve organ nakli ile ilgili merak edilen sorular› babama sordum: Organ ba¤›fl›. 16 yıl önce böbreğinden rahatsızlandı. (İnternet haberi. K’. Bunun için yan›n›zda tafl›d›¤›n›z ba¤›fl kart›n› y›rt›p atman›z yeterlidir. da.K. E. eşi için 'elleri öpülecek kadın' derken. S. bir böbreklerini eşlerine vermeye razı oldu ancak doku uyuşmazlığı bunu engelledi. "Diyaliz makinesinde hayat geçmiyor. gözün kornea tabakas›.Evet. İki hastanın sağlıklı eşleri. E.Hay›r.10. K." dedi.'nin eşi K.Elektronik Yüzy›l Ba¤›fllayabilece¤imiz Doku ve Organlar›m›z Ülkemizde t›p alan›nda geliflmeler sayesinde kalp. sağlıklı eşlerdeki böbreklerin çapraz nakil yapılabileceği ortaya çıktı. K. Organlar›m› ba¤›fllamak için ne yapmal›y›m? . böbrek. Organlar›m› ba¤›fllam›flt›m. E. böbreğini.

Etkinlik 192 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Saklanan ya da yanl›fl bilgiler içeren formlar. 7. fl Kan ba¤›fl›.. bizim verece¤imiz sa¤l›kl› kana ne kadar çok ihtiyaç duyduklar›n›. binler yaflayacak. yüzler. kan bankalar›nda ya da ilgili hastanelerde size doldurtulacak olan form sonucunda anlafl›l›r. tamamen do¤ru veriler içermelidir. Hep beraber gittik ve onlarla organ ba¤›fl› kart› doldurduk. 500 mililitrelik kan›n›. Kan de¤erleri normal. Sa¤l›kl› bireylerden al›nan kan.6.7. vücut taraf›ndan yeni hücreler üretilmesiyle yaklafl›k olarak dört haftada yerine konur. fl Gazetelerde böbreklerini ba¤›fllayan kiflilerle ilgili bir haber duydu¤unuzda ne düflünüyorsunuz? fl Böbrek hastas› olan kifliler sizin ailenizden biri olsayd› ve ona böbrek ba¤›fllanm›fl olsayd› ne düflünürdünüz? fl Doku ve organ ba¤›fl›n› art›rabilmek için neler yapabiliriz? Doku ve organ naklinin yan›nda daha kolay yapabilece¤imiz baflka bir fley daha var: Kan vermek… Kan Ba¤›fl› Ülkemizin sa¤l›k alan›ndaki bafll›ca problemlerinden biri. Onlar yafl›yor! Deste¤inizle onlar. Onlar›n sesini duyal›m ve yard›m eli uzatal›m. Hastalar›n hepsi. herhangi bir hastal›¤› olmamak ve kan de¤erlerinin normal de¤erlerde olmas› olarak özetlenebilir. ne yaz›k ki o hastal›klar kendi bafl›m›za geldi¤inde fark›na var›r›z. ihtiyaç sahipleri için kolayl›kla ba¤›fllayabilir. Kan nakline ihtiyaç duyan hastalar›n.. kimler kan verebilir? Bir kiflinin kan ba¤›fl›nda bulunabilmesi için öncelikle sa¤l›kl› olmas› gerekmektedir. Sa¤l›kl› bir birey ifadesi. Ancak doldurulan bu form. Bu çal›flmadan etkilenen annem ve babam organlar›n› ba¤›fllamaya karar verdiler. Ünite Ülkemizde doku ve organ nakli bekleyen pek çok insan›m›z var. sizin sa¤l›ÖÇK ¤›n›z› ve ba¤›flta bulundu¤unuz kiflinin sa¤l›¤›n› olumsuz etkileyebilir. neden kan ba¤›fl›nda bulunmam›z gerekti¤inin bir cevab› olabilir. kalp ve dolafl›m sistemi ile ilgili bir hastal›¤› bulunmayan bir kifli. nerelerde yap›l›r? Peki. ihtiyaç hâlinde kan ve kan ürünlerinin yetersiz olufludur. Kan›n önemini iyi kavramak ve kan›n yerine geçebilecek baflka bir tedavinin olmad›¤›n› bilmek. SINIF . Biliyor muydunuz? 03-09 Kas›m tarihleri aras› Organ Nakli Haftas› oldu¤unu biliyor muydunuz? Bu araflt›rmay› yaparken annem ve babam da bana yard›m etti. UNUTMAYIN! Belki bugün sa¤l›kl›s›n›z ama ya yar›n?. Kan ba¤›fl› yapmaya uygun olup olmad›¤›n›z. bizim yapaca¤›m›z yard›mlar› bekliyor.

(Bas›ndan. Hasta kiflinin öksürmesi. Hâlen geliflmifl ülkelerde bile. ortak kullan›lan enjektörler ve dövme yoluyla geçer. “Sözünde Dur. 18. cinsel iliflki. tara¤›n›. yard›mc› slogan›n›n ise “AIDS'liye S›rt›n› Dönme” olarak belirlendi. Bunun için al›nacak tedbirlerden biri de afl› olmakt›r. Karaci¤erde enfeksiyona neden olur. Hastal›¤a neden olan parazitlerden bit. siroza dönüflebilir. genelde pis insanlarda görüldü¤ü söylense de bu.12. AIDS'i Durdur”. çok çabuk yay›lan ve herkesi tehdit eden hastal›klard›r. Temiz ve titiz insanlarda da görülebilir.2005) fl›r. bulafl›c› ve salg›n hastal›klard›r. Uyuz: Pire. Dikkat edece¤imiz en tehlikeli hastal›klar. fl Aids virüsü ile ilgili siz bir slogan bulsan›z ne olurdu? 1 Aral›k Dünya AIDS Günü Ça¤›n vebas› olarak bilinen AIDS hastal›¤›na dikkatlerin çekilmesi amac›yla bu y›lki Dünya AIDS Günü'nün slogan›. genelde do¤al afetlerin ard›ndan ortaya ç›kar: tifo. Hepatit A : Hijyen koflullar›n›n iyi olmad›¤› yerlerde görülür. dizanteri. Su ve besin maddelerine virüs içeren d›flk›n›n bulaflmas› sonucu insana geçer. Tüberküloz : Uzun süreli ve bulafl›c› bir hastal›kt›r. kolera. Ömer konuflmas›na devam etti. SINIF 193 . Bulafl›m›n› önlemek için baflkalar›n›n giysilerini. Bütün bu hastal›klar›n nas›l bulaflt›klar›n›.10. Örne¤in. Vücudun her taraf›n›n kafl›nmas›na yol açar. Virüs vücuda girdikten sonra ortalama 5-10 y›lda hastal›k belirtileri görülebilir. verem veya grip ölüme yol açabilir. Ortak eflya kullan›m› da bi hastal›¤›n yay›lmas›na neden olur. Salg›n hastal›klar. Ayr›ca bölgede tifo salg›n›n›n bafllayabilece¤ine de dikkat çekti. Etkeni: HIV’dir. Ba¤›fl›kl›k sistemi felç oldu¤undan ölüm genellikle bulafl›c› hastal›klar sonucu meydana gelmektedir. difteri. Ö¤retmenin izin vermesi üzerine. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Vatandafllar› musluktan su içmemeleri konusunda uyard›.2008) Bulafl›c› hastal›klar› ise flu flekilde s›ralayabiliriz: AIDS (Edinsel ba¤›fl›kl›k eksikli¤i sendromu): Bu hastal›k. yata¤›n› paylaflmamak gerekir. bunlardan korunma yollar›n› bilmeli ve gerekli tedbirleri almak zorunday›z. grip. Hastal›k daha çok akçi¤erde görülür. genel kural de¤ildir. önemli sorunlardan biridir. 01. Daha çok vücut direnci düflük kiflilerde görülür. kan nakli. HEPAT‹T B : Cinsel iliflki ve kan yoluyla bula(‹nternet haberi. iyileflme olmazsa karaci¤er kanserine. Sa¤l›k Bakanl›¤› Temel Sa¤l›k Hizmetleri Genel Müdürü. Van’da ‘tifo salg›n›’ Van’›n Erçek Beldesi’nde 100’e yak›n kifli tifo salg›n› nedeniyle hastaneye kald›r›ld›. bit gibi parazitlerle yay›l›r.Elektronik Yüzy›l Ömer. veba vb. Çünkü bunlar. bu aç›klamalar›n›n ard›ndan birkaç önemli konudan bahsetmek istedi¤ini söyleyerek ö¤retmeninden devam etmek için izin istedi. Hasta Olmamak ‹çin Hasta olmamak için önce sa¤l›¤›m›z› korumam›z gerekmektedir. hapflurmas› ve tükmürmesi yoluyla çevreye yay›l›r.

öncelikle uyguland›klar› kiflileri hastal›ktan korur. Hamile kad›nlar k›zam›kç›k geçirirse bebeklerinde ciddi do¤umsal sakatl›klar görülebilir. doku ve organ baAfl›lar bizi çeflitli hastal›klardan korur ¤›fl›n›n yan› s›ra farkl› konulara da de¤indi¤im için memnun oldu¤unu söyleyip bana teflekkür etti. fiimdiye kadar hangi afl›lar› vuruldunuz? Bunlar sizi hangi hastal›klardan koruyor? 2. yaratt›¤› bireysel etkiler yan›nda k›sa sürede büyük kitlelere ulaflmaktad›r. zaman zaman hiçbir flekilde tedavi edilemeyecek sorunlara ve kal›c› hasarlara yol açabilmektedir. Söyleyelim 1. Afl› ile korunmak. bo¤maca ve k›zam›k sonras› beyinde hasar görülebilir. Ünite Ömer. Ek olarak Hib menenjiti. hastal›¤›n istenmeyen sonuçlar›n› ve s›k›nt›s›n› yaflamadan o hastal›ktan korunmay› sa¤lar. Hastal›¤›n oluflmas›n› önlemek. Enfeksiyon hastal›klar›. toplum sa¤l›¤›n›n kazan›lmas›nda yard›mc›d›r. her zaman tedavi etmekten çok daha kolay ve anlaml›d›r. Afl›lar. ÖÇK 7. Hastal›klar. Onlar da korunabilir. mikroplar› di¤er kiflilere tafl›yamayaca¤› için afl›lanmam›fl kiflilere de hastal›¤›n geçifli engellenir. salg›n ve bulafl›c› hastal›klardan bahsettikten sonra bunlardan baz›lar› için basit bir korunma yolu olan afl›lardan ve yararlar›ndan söz etti.7. Etkinlik Düflünelim. Ancak hastal›ktan korunan kifliler. Ö¤retmenimiz. K›z›lay gibi çeflitli yard›m kurulufllar›na kan ba¤›fl› yap›lmas›n›n toplum için önemi nedir? 194 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çünkü afl› olunmazsa çocuk felci ve hepatit B (karaci¤er kanseri) hastal›¤›na yakalanabiliriz. Hastal›klar. çok daha iyidir.7. SINIF . ac› çekmeye kal›c› sakatl›klara ve ölümlere neden olabilmektedir. Afl›lar ve Yararlar› Afl›lar. Afl›lar.

niçin önemli olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz.Bu kitap orijinal. CD gibi eserleri haz›rlayan kifliler. fl Benzer bir durum yaflad›n›z m›? Yaflad›ysan›z nedeni ne olabilir? Birkaç gün sonra arkadafl›m. fl Kitap al›rken nelere dikkat edersiniz? Harçl›klar›mdan biraz para biriktirmifltim. Onlar da bir kere dinlenince veya seyredilince bozuluyor. Sen korsan kitap alm›fls›n.Elektronik Yüzy›l Telif ve Patent Haklar› ÖN HAZIRLIK Bir ürünün yasal yollardan temin edilmesi. Bu parayla kitab› almak için kitapç›ya u¤rad›m. yerde kitap satan bir sat›c›da kitab› gördüm. Bu flekilde al›flverifl yaparsak kitap yazan veya CD ÖÇK haz›rlayan kiflinin hakk› olan paray›. Hâlbuki bunlar. diye konuyla ilgili olarak aç›klamada bulundu. kitab› nas›l buldu¤umu sordu.Benim ald›¤›m kitap. uzun süre kullanmak amac›yla al›nan fleyler. daha yeni al›nm›fl gibi p›r›l p›r›ld›. Yak›n çevremdeki insanlar›n d›fl›nda bas›nda da s›kça söz ediliyordu. KEL‹ME LAR VE KAVRAM tent • telif ve pa et ar • tic Benim ad›m Zeynep. o ürün için emek harcayan kiflinin hakk› da elinden al›nm›fl oluyor.Kitap. Paras›n› ödeyerek kitab› ald›m ve eve gelince hemen okumaya bafllad›m. Her sohbette bu kitaptan bahsediliyordu. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yaz›s› ve renkleri kaliteli olur. annem ve babam da okudu.Bunu sadece ben de¤il. Kitab›n sat›fl fiyat›n›n benim için çok yüksek oldu¤unu görünce kitab› alamadan oradan ayr›ld›m. Sonrada okumam için bana kendi kitab›n› verdi. Kitap. Ben de ona olanlar› anlatt›m ve hevesim kaçt›¤› için bitiremedi¤imi söyledim. Eve dönerken yol kenar›nda. Kitab›n görünüflüyle ilgili olarak flaflk›nl›¤›m› gizleyememifl olmal›y›m ki: . Hem biliyor musun. Kitab›n sayfalar›n› çevirdikçe yapraklar› elimde kald›. dedi. Böylece kitap. Arada baz› sayfalar›n yaz›lar› bulan›k ç›kt›¤› için rahat okuyamad›m. Etkinlik vermifl oluyoruz. daha ben okurken parçaland›. Arkadafl›m: . Bütün bunlar benim kitaba karfl› daha çok ilgi duymama neden oldu. Bütün bunlar›n yan›nda korsan al›nan her kitap veya CD ile. nas›l oldu da böyle sa¤lam kald›? diye sordu¤umda bana kitab›n üzerindeki bandrolü gösterdi ve: . Arkadafl›m›n tavsiyesi üzerine son günlerde popüler olan bir kitaba ilgi duydum. çok güzel ve kaliteli. Orijinal kitab›n ciltlenmesi. Sat›n alarak okumaya karar verdim. Korsan kitap ise ucuz olsun diye her fleyi kötü ve kalitesiz malzemeden yap›yorlar. Fiyat› oldukça uygundu. Bence herkesin kütüphanesinde bulunmas› gereken bir kaynak. emeklerinin karfl›l›¤›n› almam›fl oluyorlar. onlardan habersiz ço¤altan ve satan kiflilere 7. sadece kitaplar›n de¤il CD’lerin de korsan›n› yap›yorlar. SINIF 195 .8. Okumaya bafllad›¤›m›n ikinci günü kitab›n cildi ayr›ld›. dedi. .

Ucuz kitap alay›m. simgeler. Bu haklar ayr›ca. eserinden ya da buluflundan belli bir süre için ticari olarak yararlanma haklar›n›n tan›nmas›yla korunur.” diyerek eser sahibinin eserinin orjinal ve korsan ayr›m›n› yapmam›z› kolaylaflt›rmaktad›r. d) Bir eseri topluma aç›k yerlerde gösteren veya temsil eden. edebiyat ve sanat eserleri ile yaz›l›mlar. f›kras›: “Hak sahibinin izni olmaks›z›n. tablolar. ses ve/veya görüntü iletimine yarayan araçlarla yayan veya yay›m›na arac›l›k eden. bulufllar. müzik eserleri. Çünkü ucuz mal alacak kadar zengin de¤ilim. renkler ve flekiller gibi bir ürünü veya ÖÇK hizmeti di¤erlerinden ay›rt etmeye yarayan özellikler marka haklar› ile korunur. cezaland›r›l›r.7. Etkinlik 196 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sesler. c) Bir eseri herhangi bir flekilde yayan. bir eserin yarat›c›s›na veya bir buluflu yapana.” diyerek eser sahibinin haklar›n› korumaktad›r. genellikle telif hakk› ile korunur. zevk alarak bitirdim. markalar ve tasar›mlar gibi de¤iflik fikir eseri türleri. önceki s›k›nt›lar› yaflamad›m ve kitab› büyük bir heyecanla. b) Bir eseri herhangi bir flekilde ço¤altan. bu gösterimi düzenleyen veya dijital iletim de dâhil olmak üzere her nevi iflaret. lisans› al›nabilir veya baflka flekillerde tasarruf edilebilir. fl Telif ve patent haklar› konusunda yasal düzenlemeler nelerdir? fl ‹nsanlar. 7. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 81. • Gerek teknik. eserlerini hangi yollarla koruma alt›na alabilirler? Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda telif ve patentle ilgili kanunlar oldu¤unu ö¤rendim. kokular. gerek bilimsel bulufllar patent ile korunur. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserlerini Koruma Kanunu’nun 72. Bu sefer. Örne¤in.9. Telif ve Patent Hakk›’n›n yan› s›ra bir de Fikir Eserlerinin Korunmas› Kanunu ile de bir eser ortaya ç›karan veya bulufl yapan›n hakk› korunmufltur. Kütüphanemde bulunmas› gereken ve her zaman faydalanaca¤›m bir kitap oldu¤una karar verdim. maddesinin 3. ç) Bir eserin nüshalar›n› yasal veya yasal olmayan yollardan ülkeye sokan ve her ne flekilde olursa olsun ticaret konusu yapan. Yeni fikir eseri (fikrî mülkiyet) genel olarak. • Sözcükler. Yine. kâr edeyim derken daha çok zarar etmifl oldum. hak sahibi taraf›ndan sat›labilir. Edebiyat ve sanat eserleri. farkl› flekillerde korunur: • Kitaplar. maddesi: “Müzik ve sinema eserlerinin ço¤alt›lm›fl nüshalar› ile süreli olmayan yay›nlara bandrol yap›flt›r›lmas› zorunludur. Ünite Kitab› arkadafl›mdan ald›m ve tekrar okudum. SINIF . Bir süre daha para biriktirerek kitapç›ya gittim ve bandrollü bir kitap alarak kütüphaneme koydum. filmler ve plaklar gibi. a) Bir eseri herhangi bir flekilde iflleyen. Bir daha asla bandrolü olmayan bir kitap ya da baflka eser al›p hem kendimi hem de eseri üreten kiflinin eme¤ini zarara u¤ratmayaca¤›m.

ilim/edebiyat sektörleri ülkemizin gerek ekonomisi ve gerekse kültür hayat› için vazgeçilmezdir. İstanbul Emniyet Müdürlüğünün yaptığı açıklamada. satma veya ithal etme kurallar. sinema. verilir.8 milyon TL tutarında korsan CD. yarat›c› emeklerinin karfl›l›¤›n› alamad›¤› için “yarat›c›l›k” engellenmektedir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ülke ekonomisine zarar›n›n yan›nda bana yapt›¤› zarar hiç kal›r. Korsan bir kitap almakla sadece kendime zarar vermifl de¤ilim asl›nda. DVD. SINIF 197 . VCD ile bandrolsüz yazılı ürün ele geçirildiği belirtildi. geliflimini. • Korsan sat›fllarla elde edilen yüksek miktardaki para. 4. co¤rafi iflaretler ve ticari s›rlar da Patent fikir eseri türleri olarak kabul edilir ve ço¤u ülkede bunBulufl sahibinin bulufl konusu ürünü. bu sektörlerde nitelikli eserler üretilmesini engellemekte ve imkâns›z hâle getirmektedir. DVD. • Eser sahipleri. 21 kişinin gözaltına alındığı. kaset ile kitapların üretim. ayn› zamanda ticari s›rlar›n ve di¤er fikir eseri hakk›d›r. dağıtım ve satışının engellenmesine yönelik operasyonların devam edeceği söylendi. • Müzik. 22.2009) fl Korsan sat›fllar›n hem ülkemize hem de bunlar›n as›l üreticilerine zararlar› nelerdir? Korsan Ürünlerinin Zararlar› • Korsan sat›fllardan vergi al›namad›¤›ndan devletin trilyonlarca lira vergi kayb› olmaktad›r. Korsan›n. Bunlar›n uluslararas› alanda rekabet flans›n›. korsan CD. (İnternet haberi. ÖÇK 7. Korsan ürünlerin zarar›.10. sadece ald›¤›m kitab›n y›rt›lmas› de¤il. belirli lar için belli bir hukuki koruma biçimi vard›r. Nas›l m›? ‹stanbul’da korsan CD operasyonu İstanbul'da yapılan korsan yayın ve CD operasyonunda. Bu hakk› gösteren belgeye de patent ad› türlerinin korunmas›na da yard›mc› olur. organize suç örgütlerine gitmekte ve yasa d›fl› ifllerin finansman›nda kullan›lmaktad›r. • Ticaret dünyas›nda haks›z rekabeti engelleyici bir süre üretme.01. kullanma.Elektronik Yüzy›l • Tasar›mlar. • Bilgi toplumunun en önemli itici güçlerinden olan yaz›l›m sektörü geliflememektedir.VCD.

Dava. marka.gov. Etkinlik Türk Patent Enstitüsü. Korsan kitap veya CD alma konusunda neler düflündü¤ünüzü yazarak aç›klay›n›z.11. ÖÇK 7. ilgili kesimlerle ifl birli¤ini gelifltirmek.gov. bu amaçla yasal.tr) http://www.tr TÜRK‹YE’DE ‹LK ENDÜSTR‹YEL TASARIM DAVASI Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas› Korsan kitap ve CD'nin ardından ''korsan sandalye''ye de ceza geldi. SINIF . teknik ve beflerî alt yap›y› güçlendirmek. • Sanayi eseri (s›nai mülkiyet) sahibi olma bilincini ve bilgisini ülke genelinde yaymak. 198 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Başka bir firmanın özgün olarak tasarladığı sandalyeleri korsan olarak üreten mobilyacı “endüstriyel tasarım fikrini çalmak” suçundan hapis ve para cezasına çarptırıldı. • Müflteri odakl›. Bu Enstitünün görevleri flunlard›r.dyegm. koruma alt›na alabiliyorsunuz. (www. (İnternet haberi 18. sandalyeleri kullananlar hakkında da dava açtı. Telif ve patent hakk› ile korunan ürünleri al›rken nelere dikkat etmeliyiz? Neden? 2. Davanın sonuçlanmasının ardından firma. • Yarat›c›l›¤› ve yenili¤i teflvik ederek Türkiye'nin ekonomik ve teknolojik geliflmesine katk›da bulunmak. • Türk ekonomisinin ç›karlar›n› korumak ve gelifltirmek amac›yla uluslararas› platformlarda Türkiye’yi temsil etmek ve ifl birli¤ini güçlendirmek için kurulmufltur. Ünite Meydana getirdi¤iniz bir eseri.7. Türkiye'de tasarımcı şirket lehine sonuçlanan ilk endüstriyel tasarım davası oldu.turkpatent. h›zl› ve kaliteli hizmet sunarak etkin bir s›nai mülkiyet sistemi oluflturmak.09. • Patent.2003) fl Türk Patent Enstitüsünün çal›flmalar› hakk›nda neler biliyorsunuz? Düflünelim. tasar›m ve di¤er sanayi eseri haklar›n›n etkin korunmas›n› sa¤lamak. Bunun için Türk Patent Enstitüsü kurulmufltur. Söyleyelim 1.

Bir sözünde flöyle demifltir: “Türk milletinin yürümekte oldu¤u ilerleme ve uygarl›k yolunda. en belirgin özelli¤imizdir. ba¤r›ndan ç›kt›¤›m›z Türk milleti ve milletler tarihinin bin bir facia ve ›st›rap kaydeden yapraklar›ndan ç›kartt›¤›m›z neticelerdir. M. bir ülke için neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • kan›t Bir toplumun kalk›nma düzeyini. Bizim yolumuzu çizen. Mant›k. Dünyada her fley için. Atatürk bilimin her konuda insan hayat›na yön vermesi gerekti¤ine inanm›fl. ça¤dafllaflma ile ak›l ve bilim aras›ndaki iliflkiyi dile getirerek bilimsel çal›flmalar sayesinde cehaletin ortadan kalkabilece¤ini vurgulam›flt›r. içinde yaflad›¤›m›z yurt.atam. Çal›flmak demek. fendir. Bunun için y›lmadan yorulmadan çal›flmal›y›z. belli bir amaca yönelen bir bilgi edinme ve yöntemli araflt›rma süreci. do¤rudan do¤ruya hayattan alm›fl bulunuyoruz. cahilliktir. Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur. bofluna yorulmak. hayat için. medeniyet için. Kurtulufl Savafl›’n› kazand›ktan sonra kurdu¤u Türkiye Cumhuriyeti’ni gelifltirmek için her zaman ak›l ve bilimi ön planda tutmufltur.gov. Mustafa Kemal Atatürk.Elektronik Yüzy›l Ak›lc›l›k ve Bilim ÖN HAZIRLIK Bilim ve teknoloji alan›ndaki geliflmeleri takip etmek. terlemek de¤ildir. baflar› için en gerçek yol gösterici ilimdir. Hayatta en hakiki mürflit ilimdir. müspet ilimdir. Zaman›n gereklerine göre bilim ve teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. Biz de ça¤dafl uygarl›k düzeyine ulaflmak istiyorsak bilime. B‹L‹M: Belli bir konuyu bilme iste¤inden yola ç›kan. yukar›daki sözleriyle neyi vurgulamaktad›r? AKILCILIK: Akla ve ak›l yolu ile var›lan yarg›ya inanma. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. akla ve teknolojiye önem vermeliyiz. ‹lim ve fennin d›fl›nda yol gösterici aramak gaflettir. elinde ve kafas›nda tuttu¤u meflale. akla ayk›r› veya ak›l d›fl› hiçbir fleyi tan›mama davran›fl› ve tutumu. bilimde ilerleme olmadan kalk›nma ve geliflme olmayaca¤›n› söylemifltir. zekâ ile hareket etmek. do¤ru yoldan sapmakt›r. bilimsel düflünceye. "Biz ilhamlar›m›z› gökten veya gaipten de¤il.” Atatürk." Yapt›¤› her iflte ak›lc›l›¤a ve bilime önem veren Mustafa Kemal Atatürk’ün bu konuda pek çok sözü de vard›r.tr fl Sizce Atatürk. SINIF 199 . bilim ve teknolojideki geliflmeler belirlemektedir. Kemal Atatürk www.

bütün bunlar için gerekli araç ve gereci haz›rlamak. Cilt I.tr 1931 y›l›nda. sivil.thk.tr internet adresini ziyaret ederek Türk Hava Kurumu’nun ö¤rencilere yönelik çal›flmalar› hakk›nda bilgi edinebilirsiniz. sportif ve turistik havac›l›¤›n geliflmesini sa¤lamak. Türkiye'de havac›l›k sanayisini kurmak. 1935'te al›nan kongre (genel kurul) karar›yla cemiyetin ismi "Türk Hava Kurumu" (THK) olarak de¤ifltirildi. sanayinin gelifltirilmesi için yap›lan çal›flmalar› flöyle anlat›r: "Harp sanayi tesisat›m›z› daha ziyade gelifltirmek ve geniflletmek için al›nan tedbirlere devam edilmeli ve endüstrileflme çal›flmam›zda da ordu ihtiyac› ayr›ca göz önünde tutulmal›d›r. www. ARAfiTIRINIZ www. s. havac›l›¤›n askerî. (motor ve pervanesi hariç) tüm parçalar› Türk mal› olan ilk ulusal tipteki uça¤›m›z›n prototipini üretti. Cumhuriyetin ilan›ndan sonra 16 fiubat 1925'te Atatürk'ün emirleriyle "Türk Tayyare Cemiyeti" ad›yla kuruldu.thk. Bu üretim.org. Bundan sonras› için bütün uçaklar›m›z›n memleketimizde yap›lmas› ve harp hava sanayimizin de bu esasa göre inkiflaf ettirilmesi gerekir. askerî.7. 1929'da Uluslararas› Havac›l›k Federasyonu (FAI)’na tam üye oldu. Mustafa Kemal Atatürk. Kurum o günden beri ülkemizi. Pilot Vecihi Hürkufl. kendi atölyesinde üretti¤i uçakla Ankara'dan havalanarak küçük bir Türkiye turu yapmay› baflard›. Ordunun modern ça¤›n gereklerinde uygun düzeyde yükselmesi için Atatürk. Cemiyetin kurulufl amac›." (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. Hava Kuvvetleri’nin ald›¤› ehemmiyeti göz önünde tutarak bu mesaiyi planlaflt›rmak ve bu konuyu lay›k oldu¤u ehemmiyetle milletin nazar›nda canl› tutmak laz›md›r. Türk Silahl› Kuvvetleri’nin ihtiyac› olan silah. K›sa zamanda kendini gelifltiren cemiyet. hava sporlar› konusunda. yurt içinde ve yurt d›fl›nda baflar›yla temsil etmektedir. sosyal ve siyasal önemini anlatmak. 200 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bütün yurtta çok büyük heyecan yaratt›. 403) TÜRK HAVA KURUMU Türk Hava Kurumu. Ünite Türkiye Cumhuriyeti’nin do¤u dönemde ülkenizde ordunun ihtiyac›n› karfl›layacak silahlar› üretecek tesisler ve fabrikalar yoktu. ekonomik.org. SINIF . araç ve gereçleri Türk topraklar›nda üretecek sanayi tesislerinin temelini att›. 1932 y›l›nda cemiyetin yurt d›fl›nda e¤itti¤i mühendislerden Selahattin Reflit Bey ve ekibi. personeli yetifltirmek ve UÇAN B‹R TÜRK GENÇL‹⁄‹ yaratmakt›r.

Atatürk Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi ile Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunu kurarak neyi amaçlam›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. k›sa sürede sonuca ulaflt›. Atatürk'ün. Etkinlik ‹stikbal göklerdedir çünkü göklerini koruyamayan uluslar.tr Düflünelim. Ça¤›n ihtiyaçlar›na. Ayn› zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin önüne konulanhedeflerden biri oldu.” demifltir. bize hangi tavsiyelerde bulunuyor? Neden? 2.12. Atatürk’ün düflünceleri. Atatürk. Atatürk “Bu dünyada her fley. Kemal Atatürk www.atam.gov.gov. Gençler. Atatürk. “Toplumumuz için ilim ve fen laz›m ise hem erkek hem de kad›nlar›m›z›n bunlara ayn› derecede sahip olmas› gerekir. okula gidecek k›z ö¤renciler için de örnek olmufltur. Sabiha Gökçen o okulun ilk k›z ö¤rencisi oldu ve Atatürk’ün özel izniyle okula yaz›ld›. M.” sözü. Çünkü ondan önce askerî okula k›z ö¤renci al›nm›yordu. havac›l›k coflkusu. geliflmelere uygun olarak her dönemde önemini korumaktad›r. Kurum. insan kafas›ndan ç›kar.Elektronik Yüzy›l ‹stikbal Göklerdedir Atatürk’ün “‹stikbal göklerdedir. Bu olay. ak›n ak›n Türk Kuflu‘na koflmaya bafllad›. SINIF 201 . (www. yar›nlar›ndan asla emin olamazlar. gitti¤i yerlerde konuflmalar yaparak gençli¤e vermek istedi¤i havac›l›k aflk›. Bu nedenle Atatürk’ün düflüncelerini iyi anlamam›z ve do¤ru uygulamam›z gerekir. Bu amaçla 3 May›s 1935'te Atatürk’ün ad›n› verdi¤i Türk Kuflu kuruldu. Atatürk. Söyleyelim 1. vatan göklerine aralar›nda Atatürk'ün manevi k›z› ve dünyan›n ilk kad›n savafl pilotu Sabiha GÖKÇEN'in de bulundu¤u. birçok de¤erli eleman yetifltirdi. Türkiye’nin ayd›n gelece¤i için kad›nlar›m›z›n da e¤itim ve çal›flma hayat›na at›lmalar›n› teflvik etmifl ve bu amaçla çal›flmalar yapm›flt›r.tr)” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Aç›klay›n›z. o y›llar›n coflkusu içinde söylenen sadece bir çift güzel söz de¤ildi. Sabiha Gökçen’i Eskiflehir Tayyare Mektebine yollad›.atam. 3. bilim ve akl›n rehberli¤inde kendini sürekli yenilemektedir. ÖÇK 7.

7. Ünite
Ölçme ve De¤erlendirme
A. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 1. Sosyal bilimlerin amac› nedir? Örnek vererek aç›klay›n›z. 2. Bilim ve teknolojinin, hayat›m›zdaki önemi nedir? 3. T›p alan›ndaki geliflmelerin amac› ve insanl›k için önemi nedir? 4. Korsan ürünlerin ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? 5. Atatürk’ün, ak›lc›l›k ve bilime verdi¤i önemi belirten sözlerinden örnekler veriniz. B. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Dil ve Tarih-Co¤rafya, psikoloji, patent, organ nakli, kan ba¤›fl›, dayan›flma 1. ‹nsanlar›n davran›fllar›n› inceleyen, etkili iletiflim kurman›n yollar›n› ö¤reten bilim dal›na ............... denir. 2. .............................her alt› ayda bir yapmam›z tavsiye edilen bir ba¤›flt›r. 3. Bir doku ve organ›n bir hastaya verilmesine ........................... denir. 4. Atatürk'ün bilime önem verdi¤ini gösteren bir örnek ............... ............... ............... ............... Fakültesinin kurulmas›d›r. 5. Bulufl sahibinin ürününü belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etme hakk›na ............... denir. C. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. 1. T›p alan›ndaki geliflmelerin nedeni, afla¤›dakilerden hangisidir? A. Geliflmeyi gerçeklefltiren kiflinin ad›n› duyurmak istemesi B. ‹nsan yaflam›n› daha iyi hâle getirmesi C. T›p alan›nda geliflmenin zorunlu olmas› D. T›p alan›nda geliflmenin önemli bir nedeninin olmas› 2. Afla¤›dakilerden hangisi, Atatürk'ün ak›lc›l›¤a ve bilime verdi¤i önemi gösteren bir sözüdür? A. "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. ‹leri!" B. "Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur." C. "Vergilendirilmifl kazanç kutsald›r." D. “Yurtta sulh, cihanda sulh.” 3. Afla¤›dakilerden hangisi, toplumsal dayan›flmay› sa¤layan olaylardan biridir? A. Doku ve organ nakli B. Turizm faaliyetleri C. Teknolojik geliflmeler D. Aile içi sorumluluklar

202

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Elektronik Yüzy›l
4. Afla¤›dakilerden hangisi, sosyal bilimlerin ara disiplinlerinden biri de¤ildir? A. Sosyoloji B. Psikoloji C. Müzik D. Felsefe 5. Afla¤›dakilerden hangisi, bilimsel ve teknolojik bir geliflme de¤ildir? A. Gen teknolojisi B. Kök hücre C. Nano teknoloji D. Kufl gribi Ç. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne D, yanl›fl olanlar›n yan›na Y yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. 5. 6. (....) (....) (....) (....) (....) (....) Sosyal bilimler olmasayd› kendi geliflimimizden haberdar olamazd›k. Organlar, sadece insanlar yaflam›n› yitirince ba¤›fllanabilir. Atatürk, ak›lc›l›k ve bilimi her zaman önemsemifltir. T›p alan›nda geliflmeler gereksizdir. Doku ve organ ba¤›fl›, yaln›zca aile bireyleri aras›nda yap›lmal›d›r. Korsan kitap ve CD'ler kullanmamal›y›z.

D. Afla¤›daki sözlerin birbiriyle iliflkili olanlar›n› efllefltiriniz. Doku ve organ nakli Kan ba¤›fl› Korsan Bulafl›c› hastal›k Siyaset ilmi CD/Kitap AIDS Oy sand›¤› Hayat kurtarma Toplumsal yard›mlaflma

E. Son 25 y›lda insan hayat›n› ve dünyay› en fazla etkileyen bulufllar s›ralamas›nda ilk 5 s›ray› afla¤›daki ürünler almaktad›r. Bunlar›n etkilerini defterinize yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. ‹nternet Cep telefonu Kiflisel bilgisayar Fiber optik E-posta Siz, bunlardan hangisini kullan›yorsunuz? Bu s›ralamay› siz nas›l yapard›n›z? Gelecekte bunlar üzerinde nas›l bir de¤ifliklik olabilir? Gelecekte insanlar›n hayat›n› kolaylaflt›racak bir bulufl tasarlar m›s›n›z?
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

203

SÖZLÜK
agresif alg› ana fikir ana yön anjiyo antiseptik at›k beceri beflerî beflerî unsur birey bütçe : : : : : : : : : : : : A Sald›rgan. Bir fleye dikkati yönelterek o fleyin bilincine varma, idrak. Bir yaz›n›n temeli olan as›l düflünce. Kuzey, güney, do¤u ve bat› yönlerinden her biri. Damaryolu ile kalp damarlar›n›n aç›k ya da kapal› olup olmad›¤› durumunun tespit edilmesi. Vücudun çeflitli k›s›mlar›n› mikroplardan ar›nd›rmak için kullan›lan kimyasal madde. At›lm›fl, at›lan. B 1. Elinden ifl gelme durumu, ustal›k. 2. Kiflinin yatk›nl›k ve ö¤renime ba¤l› olarak bir ifli baflarma ve bir ifllemi amaca uygun olarak sonuçland›rma yetene¤i. ‹nsanla ilgili. ‹nsanlar›n oluflturdu¤u yap›lar. Toplumlar› oluflturan ve düflünsel, duygusal, iradeyle ilgili nitelikleri toplum içinde belirlenen insanlar›n her biri, fert. Devletin, bir kuruluflun, bir aile veya bir kimsenin gelecekteki belirli bir süre için tasarlad›¤› gelir ve giderlerin tümü. C cazip celse : Al›ml›. : Oturum. Ç : Kabu¤u ay›klanmam›fl pirinç : 1.Bir fleyin yak›n›, dolay›, etraf. 2. Kiflinin içinde bulundu¤u toplumu oluflturan ortam. : Da¤›n bir noktas›ndan kopup yuvarlanan ve yuvarland›kça büyüyen kar kümesi. D : 1. Davranma ifli veya biçimi, tutum, hareket. 2. D›fltan gözlemlenebilecek tepkilerin toplam›. 3. Organizman›n uyaranlar karfl›s›ndaki tepkilerinin bütünü. : Halk›n egemenli¤i temeline dayanan yönetim biçimi. : 1. Tarih öncesi tanr›, tanr›ça, yar› tanr› ve kahramanlarla ilgili ola¤anüstü olaylar› konu alan fliir. 2. Bir kahramanl›k hikâyesini veya bir olay› anlatan, ölçüsü on bir hece olan halk fliiri. : Do¤an›n sebep oldu¤u y›k›m ve felaketler. : 1. Duyularla alg›lama, his. 2. Belirli nesne, olay veya bireylerin insan›n iç dünyas›nda uyand›rd›¤› izlenim. : Kar› kocan›n baba ve annelerinin her biri. : 1. Fikir 2. D›fl dünyan›n insan zihnine yans›mas›. 3. Niyet, tasar›. E : Bir cismi iki eflit parçaya bölen çizgi. : Duygudafll›k. Kiflinin kendisini baflka bir bincin yerine koyarak söz konusu bilincin duygular›n›, isteklerini ve düflüncelerini denemeksizin anlayabilmesi becerisi. : Orta Ça¤’da Katoliklerde kat› inançlar›na karfl› gelenleri cezaland›rmak için kurulan kilise mahkemelerinin genel ad›. : Yer kabu¤unu oluflturan kayalar›n, baflta akarsular olarak üzere türlü d›fl etmenlerle y›prat›l›p yerinden kopar›larak eritilmeleri veya bir yerden baflka bir yere tafl›nmas› olay›. : 1. Kuzey Kutbu‘nda yaflayan topluluklar›n ad›. 2. Bu topluluktan olan kimse. : Belli bir kurala göre düzenlenmifl, kula¤a hofl gelen ses dizisi, melodi. F : Ahlak›n övdü¤ü iyi olma, alçak gönüllülük, yi¤itlik, do¤ruluk ve benzeri niteliklerin genel ad›. : Hemen parlayan, k›z›nca gözü dünyay› görmeyen.

çeltik çevre 盤

davran›fl demokrasi destan do¤al afet duygu dünür düflünce

eksen empati engizisyon erozyon eskimo ezgi

fazilet fevri

204

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

fikir fresk

: Düflünce. : Yafl duvar s›vas› üzerine kireç suyunda eritilmifl madeni boyalarla resim yapma yöntemi. G Bir yar›flma, karfl›laflma, çat›flma vb. sonunda yenen, üstün gelen baflar› kazanan. Bat›. Bir toplumda yapt›r›m gücü olan kültürel kal›nt›lar, al›flkanl›klar, bilgi, töre ve davran›fllar. Bir olay, varl›k veya düflünce üzerinde var›lan yarg›, fikir. Bir nesnenin, olay›n veya bir gerçe¤in, niteliklerinin bilinmesi amac›yla dikkatli ve planl› olarak ele al›n›p incelenmesi. Bir maddenin en küçük tanesi. A¤aç, metal veya tafl bir yüzeye ayr› kollar halinde de¤iflik renkli boyalar sürüldükten sonra üstteki katlar› yer yer kaz›yarak altlardaki renklerden yayarlanma tekni¤i. 1. Ortak özellikleri olan varl›klar, nesneler bütünü. 2. Görüflleri, ç›karlar› bir olan kimseler bütünü, ekip. Gül bahçesi. Evlenmekte olan bir erke¤e, evlenme töreni s›ras›nda verilen ad.

galip garp gelenek görüfl gözleme granül gravür grup gülzar güvey

: : : : : : : : : :

hak heyelan hiyeroglif hoflgörü höyük

hukuki

H 1. Adalet. 2. Adaletin, hukukun gerektirdi¤i veya birine ay›rd›¤› fley, kazanç. Toprak kaymas›. Resim yaz›. Her fleyi anlay›flla karfl›layarak olabildi¤i kadar hofl görme durumu. 1. Tarih boyunca türlü sebeplerle y›k›lan yerleflme bölgelerinde, y›k›nt›lar›n üst üste birikmesiyle oluflan, içinde yap› kal›nt›lar›n›n gömülü bulundu¤u yayvan tepe. 2. Toprak y›¤›n›, küçük tepe. : Hukuk ile ilgili, hukuksal. : : : : : I

›st›rap

: 1. Ac› 2. Üzüntü, s›k›nt›, keder. ‹ : 1. Duygu, düflünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla baflkalar›na aktar›lmas›, haberleflme. 2. Telefon, televizyon, radyo vb araçlardan yararlanarak yürütülen bilgi al›flverifli. : 1. Geliflme, geliflim. 2. Meydana ç›kma, aflikâr olma. : 1. Bir yerden baflka bir yere geçme geçifl. 2. Anlama, kavrama. : Baflkas›n›n arsa, yol, bahçe vb. tafl›nmaz mal›ndan belirli bir yolda yararlanma hakk›. : 1. Bir sonuç ç›karmak için olgular› yöntemli bir biçimde toplay›p say› olarak belirtme ifli, say›mlama. 2. Say› bilimi. : Aç›kta yap›lan sat›fl. J : 1.Beklenmedik iyi davran›fl. 2. Herhangi bir fleyi aç›klamak için genellikle el, kol ve bafl ile yap›lan içgüdüsel veya iradeli hareket. K : 1. Kabartmak ifli. 2. Bir biçimin veya bir süslemenin düz yüzey üzerindeki ç›k›nt›s›. 3. K›l, alç›, tafl vb. ifllenebilir gereçleri girintili ç›k›nt›l› yüzeyler durumunda biçimlendirerek yap›lm›fl olan eser. : Bir fleyin do¤rulu¤u, gerçekli¤i konusunda kanaat verici belge, delil, iz. : Nesnelerin veya olaylar›n ortak özelliklerini kapsayan ve bir ortak ad alt›nda toplayan genel tasar›m. : 1. Bir fleyin ç›kt›¤› yer. 2. Araflt›rma ve incelemede yararlan›lan belge.

iletiflim

inkiflaf intikal ‹rtifak hakk› istatistik iflporta

jest

kabartma

kan›t kavram kaynak

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

205

sözsüz oyun. 2. gölge ve hacim duygusu yans›t›lmayan küçük. : Baz› cisimlerin ald›klar› geometrik biçim. Ulusal veya uluslararas› bilimsel toplant›. hatta cans›z nesnelere de zarar veren. eve. Bak›fl bakma. okyanus olgu le oksit ölçek pandomim 206 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ö : 1. Ayaklar› olmayan. : Bir topluma veya halk toplulu¤una özgü düflünce ve sanat eserlerinin bütünü. tar. 3. 2. 2. : 1. Bir harita veya resimde görülen uzakl›klarla bunlar›n iflaret etti¤i. Önder. Varl›¤› deneykan›tlanm›fl fley. Yer. Ekvator’dan en uzak olan yer ekseninin geçti¤i varsay›lan iki noktas›ndan her biri. Birim kabul edilen herhangi bir fleyin alabildi¤i kadar ölçü. L : 1. Eski Türklerde devlet ifllerinin görüflülüp karara ba¤land›¤› meclis. Askerlerin bir komutan›n emrinde bir araya gelmesinden oluflan birlik. Çeflitli ülkelerden yöneticilerin. Yeryüzündeki büyük kara parçalar›ndan her biri. : Besteci. gündemindeki sorunlar› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle yapt›¤› genel toplant›. kongre: Dil Kurultay›. : 1. göz atma O : K›talar› birbirinden ay›ran engin. Birlefltirilmifl et tesisi. : Eski Roma döneminde sanat etkinliklerinin yan›s›ra dövüfllerinde yap›ld›¤› yap›. bez. 2.b hafif nesnelerden yap›lm›fl insan ve hayvan figürleri. Hareketli yerleri iplikle sanatç›n›n parmaklar›na ba¤lanarak veya eldiven gibi bir kesiti kullanarak bir perdenin üzerinden oynat›lan. : 1. : Bir konu veya nesnenin bafll›ca özelliklerini yans›tacak biçimde haz›rlanm›fl tasla¤›. Belli kimselerde bulundu¤una inan›lan. aç›k deniz. bazen de gövde ve yüz hareketleriyle yans›tmay› amaçlayan oyun. Zaman dizini. elçilerin. insanlara özellikle çocuklara. Birkaç sanayi kurumunun tek yönetimde birleflmesi. 2. SINIF . mala. M Malzeme. ana deniz. : 1. : 1. bulunulan yer. 2. ‹steklendirme. : 1. göz. P : Düflünce ve duygular› müzik veya türlü eflyalar eflli¤inde bazen dansla. bildiren veya yazan kifli. 2. 2. : 1. yurt. 3. 2. Zaman bilimi. 1. : 1. 2. Ev. 2. Ç›kar. Tah›l ölçmeye yarar kap›. flef. Bir kuruluflun. Bir partinin veya bir kuruluflun en üst düzeyde yönetimiyle görevli kimse. Güdülenme : Bas›n ve yay›n organlar›na haber toplayan.k›ta kolezyum kombina kompozitör kongre kristal kroki kronoloji kukla kutup kurultay kültür : 1. ana kara. Birbiriyle karfl›t olan fleylerden her biri. temel konular› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle veya gerektikçe yapt›¤› genel toplant›. : Oksijenin bir element veya kökle birleflmesiyle oluflan madde. alttan içine el sokularak oynat›lan çeflitli nesnelerden yap›lm›fl bebek. gereç. müzik besteleyen. : 1. karfl›land›¤› gerçek uzunluklar aras›ndaki oran. Bir kuruluflun. renkli resim sanat›. Birtak›m olaylar›n dayand›¤› sebep veya bu sebeplerin yol açt›¤› sonuç. delegelerin kat›lmas›yla yap›lan toplant›. gündemindeki sorunlar›. 2. Ço¤unlukla eski yazma kitaplarda görülen ›fl›k. bak›fltaki çarp›c› ve öldürücü güç. Yer yuvarla¤›n›n. evcil hayvanlara. lider materyal mekân menfaat minyatür motivasyon muhabir : : : : nafta nazar N : Yap›s› benzine çok benzeyen ya da özdefl olan ve yer ya¤›n›n dam›t›m›yla üretilen ye¤ni hidrokarbenler kar›fl›m›. 2. karton v.

cankurtaran ve polis araçlar›nda bulunan. dost. temelsiz. 2. maliyeti hesaplanm›fl. Bir yaz›n›n veya bir sözün. : 1. Hastan›n dinlenme durumu vb. randevu rapor rezerv safsata sembol siren sesi slogan solvent sunum : : : : : : flema flamanizim fi : Bir aletin. Yüksekçe yer. ordubozan Y : Sevgili. ‹nsanlar›n toplumun varl›¤› ve geliflmesi için gerekli olan nesneleri sa¤lamak üzere. Duyularla ifade edilemeyen bir fleyi belirten somut nesne veya iflaret. : T : Bez. S Bafl. bir tasar›n›n plan›. ‹tfaiye. Bir edebiyat eserinin. gereç ve aletleri kapsayan bilgi. pastel ve kara kalem resim. : Bir sanayi dal› ile ilgili yap›m yöntemlerini. ilke. : 1. Bir araflt›rman›n. bir arac›n veya bir biçimin ana çizgilerini gösteren çizim. doktor veya doktorlar kurulu taraf›ndan verilen yaz›.A¤aç duvar kaplamalar›na veya tavanlara süs için konulan resim. özel kurum veya devlet ad›na gerçeklefltirilmesi kabul edilmifl bilimsel çal›flma tasar›s›. tiz ses. k⤛t vb. bir konuda yap›lan inceleme ve araflt›rma sonucunu.Bir olay› belli bir görüfle göre aç›klama. 2.pano platform proje : 1. istikamet. Bir bildirinin çeflitli yollarla dinleyenlere aktar›lmas›. simge. bir tart›flman›n. as›ls›z söz. ni gösteren. Ü : 1. R : Belli bir saatle. taraf. 2. 2. yak›n. pasif. Belli bir noktaya göre olan yer. : 1. : Her ortama uyum gösteren. eleman. amaçl› etkinlikleriyle do¤al çevrelerini de¤ifltirmeleri. tasar›. U tablo teknoloji unsur uygucu : Öge. düflünceleri veya gözlemleri bildiren yaz›. çiftçilik. SINIF 207 . 2. 2. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sulu boya. heniz ifllenmemifl maden. tahta. Sunma ifli. De¤iflik alanlarda önceden plan ve programa al›nm›fl. : Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerinde ka¤andan sonra gelen en üst düzeydeki yöneticinin ünvan›. : Yata¤›nda bilindi¤i hesaplanan. aç›klama veya tan›tma k⤛tlar› tutturmak için haz›rlanm›fl levha. canavar düdü¤ü. 1. Z üretim veri varis yâr yabgu yorum yön ziraat : Tar›m. Üzerinde bildiri. : 1. anlafl›lmas› güç yönlerini aç›klayarak ayd›nl›¤a kavuflturma. belli bir yerde iki veya daha çok kifli aras›nda kararlaflt›r›lan buluflma. V : 1. : Toplardamar genifllemesi. : 1. Herhangi bir iflte. 2. Bir yere gitmek için izlenen yol. de¤erlendirme. Bir sanat eserine veya bir edebî esere temel olan ilkeler. kullan›lan araç. K›sa ve çarp›c› propaganda sözü. Tasarlanm›fl fley. temeli olan ana öge. 2. maddeler üzerine yap›lm›fl ya¤l› boya. Bir maddeyi çözebilme özelli¤ine sahip s›v›.

KRONOLOJ‹
MÖ 3200 2000 1700 1280 1200 900 800 687 600 450 214 209 0 MS 48 375 395 434 453 552 571 582 622 624 625 627 628 630 630 632 632 632 634 634 642 644 644 656 656 Hun ‹mparatorlu¤u’nun, Kuzey ve Güney Hunlar› olarak ikiye ayr›lmas› Kavimler Göçü Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Attila’n›n, Avrupa Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Attila’n›n ölümü Kök Türk Devleti’nin kurulmas› Hz. Muhammed’in do¤umu Kök Türk ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göç etmesi Bedir Savafl› Uhut Savafl› Hendek Savafl› Hudeybiye Savafl› Mekke’nin Fethi Do¤u Kök Türklerin Çin egemenli¤i alt›na girmeleri Veda Hutbesi Hz. Muhammed’in ölümü Dört Halife Döneminin bafllamas› Hz. Ebubekir’in ölümü Hz. Ömer’in halife olmas› Nihavend Savafl› Hz. Ömer’in öldürülmesi Hz. Osman’›n halife olmas› Hz. Osman’›n öldürülmesi Hz. Ali’nin halife olmas› Yaz›n›n bulunmas› Anadolu’da Hitit dönemi’nin bafllamas› Orta Asya göçlerinin bafllamas› Kadefl Antlaflmas› Hitit Devleti’nin y›k›lmas› Urartu Devleti’nin kurulmas› Frig Devleti’nin kurulmas› Lidya Devleti’nin kurulmas› Urartu Devleti’nin y›k›lmas› Demokrasi yönetiminin ortaya ç›kmas› Çin Seddi’nin yap›m›n›n tamamlanmas› Mete’nin Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Hz. ‹sa’n›n do¤umu ve miladi takvimin bafllang›c›

208

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

661 661 681 744 745 750 751 840 840 1040 1040 1048 1055 1063 1064 1071 1072 1092 1141 1157 1157 1187 1212 1215 1258 1450 1689 1750 1776 1789 1800 1876 1931 1932 1935 1945 1948 1953 1989 1995 2000

Hz. Ali’nin öldürülmesi Emeviler Döneminin bafllamas› ‹kinci Köktürk Devleti’nin kuruluflu ‹kinci Köktürk Devleti’nin y›k›l›fl› Uygur Devleti’nin kuruluflu Emevi Devleti’nin y›k›l›fl› Talas Savafl› Uygur Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl› Devleti’nin kuruluflu Dandanakan Savafl› Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu Pasinler Savafl› Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a girmesi Tu¤rul Bey’in ölümü Alparslan’›n hükümdar olmas› Malazgirt Savafl› Alp Arslan’›n ölümü Melikflah’›n ölümü Katvan Savafl› Sencer’in ölümü Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›lmas› Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl›lar Devleti’nin y›k›l›fl› Magna Carta’n›n ‹ngiltere’de kabul edilifli Abbasi Devleti’nin y›k›l›fl› Matbaan›n Jan Gutenberg taraf›ndan gelifltirilmesi Haklar Bildirgesi imzaland›. J.J. Rousseau “‹nsanlar hür ve eflit do¤arlar” ilkesini savundu. Amerikan Ba¤›ms›zl›k bildirgesi Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi Demokrasi yönetimlerinin yayg›nlaflmas› Kanunuesasi’nin kabulü Türk Tarih Kurumunun Kurulmas› Türk Dil Kurumunun Kurulmas› Dil ve Tarih Co¤rafya Fakültesinin kurulmas› ‹kinci Dünya Savafl› sona erdi. Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bilgirgesi Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Berlin Duvar› y›k›ld›. Internet yayg›nlaflt›. Yöneticileri seçimle iflbafl›na gelen ülke say›s› artt›.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

209

KAYNAKÇA
ATALAY, ‹brahim, K›talar ve Ülkeler Co¤rafyas›, ‹zmir, 1999. BANARLI, Nihat Sami, Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1-2, MEB Bas›mevi, ‹stanbul, 1971. Bilimin ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, MEB Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›, Mart 2004 Say›s›, Ankara, 2004. ER‹NÇ, S›rr›, Klimatoloji ve Metodlar›, ‹stanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Co¤rafya Enstitüsü Yay›n›, ‹stanbul, 1984. ERKAN, Serdar, Örnek Grup Rehberli¤i Etkinlikleri, Pegem A Yay›nlar›, Ankara, 2002. GÜRKAYNAK, Prof. Dr. ‹pek, Yurttafl Olmak ‹çin, ‹stanbul, 1998. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 5-7, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 10, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, 1995. KAFESO⁄LU, ‹brahim, Türk Millî Kültürü, 3. bask›, Bo¤aziçi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1984. Atatürkçülük I. Kitap, MEB yay›nlar›, ‹stanbul 1984. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi, C. 4, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ÖZDEM‹R, SAD‹, Anadolu’da Zoru Baflaran Cesur Giriflimciler, ‹stanbul, 2005 s. 170-173. ÖZTUNA, Y›lmaz, Büyük Tarih Ansiklopedisi, Batefl, Yay›nlar›, Ankara, 1992. ÖZTÜRK, Cemil – D‹LEK, Dursun, Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Ö¤retimi, Mart, 2005. Resimli Tarih Atlas›, Evrensel ‹letiflim Yay›nlar›, Ankara, 2008. SELÇUK, Prof. Dr. Ziya – KAYILI, Hüseyin – OKUT, Levent, Çoklu Zekâ Uygulamalar›, Ankara, 2004. SEVGEN, Nazmi, Tarih Dünyas› dergisi, Y›l 1, Say›: 1 Aral›k, 1964. SEV‹M, Prof Dr. Ali; TURAL, Prof. Dr. M. Akif; ÖZTOPRAK, Prof. Dr. ‹zzet, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri C.1 TTK yay›nlar›, Ankara, 2005. SOYSAL, ‹smail, Türkiye’nin Uluslar aras› Siyasal Ba¤›tlar›, (1945-1990), Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›, Ankara,1991. Tarih Konufluyor, Ayl›k Tarih Mecmuas›, Say›: 10, ‹stanbul, 1964. TEK‹N, Talat, Orhon Yaz›tlar›, Kül Tigin, Bilge Ka¤an, Tonyukuk, 2. bask›, Simurg Yay›n evi, ‹stanbul 1998. Temel Britannica, C.19, Ya¤mur ormanlar›, Hürriyet Gazetisi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1992. TURAN, Osman, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, Nak›fllar Yay›nevi, ‹stanbul,1978. Türkler’in Alt›n Kitab›, C. 1, Tercüman Yay›nlar›, ‹stanbul, 1990. Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara, 2005. Türk Tarih Kurumu Yay›n Katalo¤u, TTK Bas›mevi, Ankara, 2004. Unat Faik Reflit, Tarih Atlas›, Kanaat Yay›nlar›, ‹stanbul, 2008. YALMAN, Ali R›za, Cenupta Türkmen Oymaklar› 1-2, Kültür Bakanl›¤› Yay›nlar›, ‹stanbul, 1993. YAVUZ, Eren Kudret, Ö¤renen ve Geliflen E¤itimciler ‹çin Çoklu Zekâ Teorisi Uygulama Rehberi, Ankara, 2004. YAZICI, Nuri, Tarihte Türkler ve Türk Devletleri, Damla Matbaas›, Konya, 1997.

210

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Gazete, Dergi ve ‹nternet 1 Aral›k Dünya AIDS Günü, Posta gazetesi, 1.12.2005. Aile ‹çi fiiddete Son, Hürriyet gazetesi, 11.05.2005. Dünya Gençli¤inin Kalbi ‹zmir’de Att›, Zaman gazetesi, 24.08.2005. Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul’da 4. Buluflma, Sabah gazetesi, 08.11.2005. Karfl›l›kl› Böbrek Nakli, Sabah gazetesi, 04.02.2012. Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas›, Hürriyet gazetesi. Korsan Almayana, Hürriyet gazetesi, 15.03.2005. K›z›l›rmak kurumaya bafllad›, Posta gazetesi, 18.10.2005. Medimagazin (Sa¤l›k profesyonellerinin) gazetesi ‹nternet sitesi 08.03.2004 www.ksef.gazi.edu.tr Nakil bekleyen kalp hastalar›na umut, Sabah gazetesi, 15.10.2005. Pakistan Depremi, Posta gazetesi, (22. Ekim 2005). Picasso ‹stanbul’da, Sabah gazetesi, 08.01.2006. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor, Sabah gazetesi, 27.10.2005. Televizyon Çocuklar› fiiddete Yönlendiriyor, Posta gazetesi, 20.11.2005. Uzay’da ABD – Türkiye Ortakl›¤›, Uzaya Gidiyoruz, Sabah gazetesi. 16.10.2005. www.abgs.gov.tr Yaral› Yüreklere Yard›m, Sabah gazetesi. 24. ‹stanbul Kitap Fuar›, 08 Ekim 2005, Milliyet gazetesi. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, Say›: 61, Mart, 2005. Atlas Dergisi, A¤ustos 1973, say› 5. Atlas Dergisi, May›s 1997, say› 50. Atlas Dergisi, Ekim 1999, say› 79. Bilim Çocuk dergisi, say›: 78, Haziran 2004. Focus Dergisi, say›: 7, Temmuz 2002. Haritalar, Gürbüz Yay›nc›l›k. www.emniyet.gov.tr www.gap.gov.tr www.borem.gov.tr www.meteor.gov.tr www.meb.gov.tr www.mta.gov.tr www.cevreorman.gov.tr www.tdk.gov.tr www.tpb.org.tr (Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesi ) www.ttkb.gov.tr www.die.gov.tr www.tuik.gov.tr www.ksef.gazi.edu.tr www.ato.org.tr

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

211

212 TÜRK‹YE HAR‹TASI Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

SINIF TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI 213 .Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.