‹LKÖ⁄RET‹M

SOSYAL B‹LG‹LER
DERS K‹TABI
Kezban KAYA

6

‹MAJ ‹Ç VE DIfi T‹CARET A.fi.

‹maj Center Macun Mah. 3. Cad. No: 2 (A Girifli) ‹stanbul Yolu 6. km. Yenimahalle-ANKARA Tel:. (0.312) 397 91 41 • Faks:. (0.312) 397 41 54

‹MYAY DERS K‹TAPLARI
Her hakk› sakl›d›r ve ‹maj ‹ç ve D›fl Tic. A.fi’ye (‹myay) aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir suretle al›n›p yay›mlanamaz.

Editör: Ekrem Zahid BOYRAZ Dil Uzman›: Taha ÇA⁄LARO⁄LU Görsel Tasar›m: Hayrettin Vural Program Gelifltirme Uzman›: Soner Mehmet ÖZDEM‹R Ölçme ve De¤erlendirme Uzman›: Tülin ACAR Rehberlik ve Geliflim Uzman›: Tahsin ‹LHAN

ISBN 978-9944-120-07-4 Talim ve Terbiye Kurulunun 26.12.2012 tarihve 245 say›l› karar›yla 2013-2014 ö¤retim y›l›ndan itibaren 5 (befl) y›l süreyle ders kitab› olarak kabul edilmifltir.
Bask›: Dorukkaya Matbaac l k Yay nc l k A.fi. - Ankara 2013

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

3

4

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

SINIF 5 .MUSTAFA KEMAL ATATÜRK (1881-1938) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

. . . . . . . . . . . . . . .102 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Mesle¤imi Seçerken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : ‹pek Yolu’nda Türkler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sat›yoruz . . . .10 Hayat›n ‹çinden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Yaflad›¤›m›z Dünya . . . .74 Kutsal Görev . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› . . . . . . 104 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Yap›yoruz. . . . . . . . . SINIF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Yaflayan Geçmifl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Yeryüzünde Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .79 ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› . . . . . . . . . . . .62 Atalar›m› Tan›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Farkl› ‹klimler Farkl› Yaflam Tarzlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100 Sanata Vurulan Türk Mührü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Ülkemizde Ekonomi . . . . . . . . . 42 Bir Baflkad›r Benim Memleketim . . . . . 55 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . .88 Yaflayan De¤erlerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64 Bozk›rda Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . .81 ‹lk Türk-‹slam Devletleri . . . . . . . 29 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . .‹Ç‹NDEK‹LER Organizasyon fiemas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 Vatandafll›k Borcumuz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Araflt›r›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemizin Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2. . . . . . . . . . ÜN‹TE : Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum . . . 19 Haklar›m› Ö¤reniyorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 Olgu ve Görüfl . . . . . . . . . . . . . . . . 132 6 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .187 Doku ve Organ Nakli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 7. . . . . . . . .204 KRONOLOJ‹ . . . . . . . .199 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemiz ve Dünya . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Dünya’m›z› Tan›yal›m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140 Türk Cumhuriyetleri ile ‹liflkilerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . .210 TÜRK‹YE HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . .184 Bilim ve Teknolojinin Önemi . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Elektronik Yüzy›l . . . . . . . . . . . . . .182 Sosyal Bilimler ve Biz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136 Yurdumuzun Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .202 SÖZLÜK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Demokrasinin Geliflim Süreci . . . . . . . . . .151 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212 TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . . . . .213 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .148 Kültür ve Sanat›n Etkileri . . . . . . . . . .190 Telif ve Patent Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .154 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .208 KAYNAKÇA . . . . . . . .156 Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF 7 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .166 Dünden Bugüne Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .145 Do¤al Afetlerde Dayan›flma . . . . . . . . . . . . . . . . . . .172 Türklerde Kad›n Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .195 Ak›lc›l›k ve Bilim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Demokrasinin Serüveni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .162 Haklar›m ve Özgürlüklerim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Atatürk’ün “Türk çocu¤u. e¤itim vb. dünyan›n da say›l› projelerindendir. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. 7. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. Kazan›ma ait kelime ve kavramlar›n daha iyi ö¤renilmesine yard›mc› olacak özel aç›klamalar verilmifltir. Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 3. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. SINIF Konu ile ilgili farkl› görüfl ve düflünceleri ortaya ç›karmak amac›yla haz›rlanan tart›flma konular›n› göstermektedir. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. 6. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. . Konu bafll›¤› 1. ulaflt›rma.Organizasyon fiemas› Ünite numaras› Üniteyi tan›t›c› görseller Ünite ile ilgili ö¤rencilerin ön bilgilerini ortaya ç›karma ve onlar› araflt›rmaya yönlendirmek amac›yla haz›rlanm›flt›r. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. www. Bu kalk›nma. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. Konu ile ilgili ö¤rencilerin bilgilerini ortaya koymaya ve motivasyonlar›n› sa¤lamaya yönelik çal›flmalar verilmifltir. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. Ünitenin ad› 1.gov.gap. SINIF . düflünme ve yorum yapmas›n› sa¤layacak çal›flmalar› göstermektedir. GAP. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. SINIF 11 Kazan›ma ait kelime ve kavramlar› göstermektedir. 2. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. Konuyu desteklemek amac›yla verilen al›nt› metinleri ve ek bilgileri göstermektedir. … Bölge. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular. 5. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÜN‹TE ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu proje sayesinde sanayi.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tar›m. 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek.. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir.tr Bilgi Kutusu GAP. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME R VE KAVRAMLA • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. Ö¤rencilerin derse aktif kat›l›m›n›. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz.000 km2lik düzlükleri kapsar.. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z.

faaliyetlerini sürdürmektedir.... 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. görüfl. 1936. Söyleyelim 1. Kitap okumak. n bo sterilmiflt edile gö min loda ve tah ›daki tab iflletilen esi afla¤ ada n Düny ›m› ve yüzd ‹flletile % da¤›l zerv rezerv n Re erinin ‹flletile ktar› mi 66 0 00.362) Konuyu destekleyen güncel veri. s.. M...362) Konu anlat›mlar›n› destekleyen gazete. bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r.. zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi.. Sü iflletilen b ler TÜRK YE’DE HRAÇ VE THAL EDmi LEN ÜRÜNLER N DA ILIMI gib klagil ar›lan ve çinko (T‹E 2004) Yüzde % r. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z...0 0 00. bak›r..0 0 00. B.. Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z. kendi benli¤ine.00 803. Türk milleti için bir hazinedir. Vatandafllar. erek ay› fiem r› izley akuy okla eki lü de o rind üze iki yön iniz... Ö¤renci Çal›flma Kitab›nda konu ile ilgili yap›lacak etkinlikleri gösterir. 4. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. Herkesin e¤itim ve ... SINIF 9 .00 0.. Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z.. ARAfiTIRINIZ Yukar›daki olaylarla ilgili kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz. kurum. Yar›n hava ya¤murlu olacak.000 ..0 0. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl. bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z...... 2... olur ar r. 100 mikle klu me top demi m ke ¤ r kabu sadece T›pk› ifl. D. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir. Bilgi Kutusu GAP. 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu).. e S› z? an rak ve Y ›n rt›n› unu azar u ol belir biry Dön ise uyd lend yurd t›da H ise Si uyme” i. internet haberi gibi kaynaklardan yap›lan al›nt›lar› göstermektedir... Ankara. Gezi-gözlem araflt›rma vb..0 12 11 6 6 100 Ö¤rencilerin dikkatini çekmeye yönelik sembolleri göstermektedir..0 27... Türkiye’nin baflkentidir.275 Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk. ö¤rencileri güdülemeye yönelik aç›klamalara yer verilmifltir. 2.... Görevlerini.. Kazan›m› pekifltirmek amac›yla haz›rlanan çal›flmalar› göstermektedir... Türkçe konuflmayan bir insan. Türk kültürüne. ra gezi düzenleyebilirsiniz. 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. Söyleyelim Ö¤rencilerin konu ile ilgili yapacaklar› çal›flmalar› gösterir. Konuyu destekleyen ilgi ve merak uyand›r›c› bilgileri göstermektedir. 1. ÖÇK 1.. 2. dergi... olgu. ! Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Türk dilinin..denir... s.. Bilgi Kutusu n Biline % rezerv 63 16 11 3 7 100 zerv n Re Biline r› mikta Ülke e Türkiy ABD 0 00. ÖÇK 1... Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z. 5. Düflünelim. insanlarla ilgili neler yapt›klar›n› ö¤reniniz. 3. Türkiye’nin en kalabal›k kentidir. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.. Türk Tarih Kurumu. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. Türkiye.. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6... 3. mu ye st› Bo or alm i g›d d‹hracat 80 70 60 50 ‹thalat Türk dili. geliflmekte olan bir ülkedir. film izlemekten daha e¤lencelidir. asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli.00 0 00.... ö¤renim.. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle.00 00 0. Türk dilinin Arapça.. 2. C. yazarak belirtirler.. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n. ba yvele raktan ç›k r.. Türk Tarih Kurumunun.. ilgili olmas›n› dileriz.. SINIF i Kazan›ma ait becerileri gelifltirmek amac›yla haz›rlanan araflt›rma konular› verilmifltir..000 60. ü'nün slo n ›mc› AID a'n› gul irin S'i D gan›. toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. ku lerin nu 01 A fl Si n D a¤lar› Türk du¤u ral›k z bi Kinga kufl D t e ol r slog 2005 da di bölg n yo an bu do¤u e Hin ili bir lu er lsan yd vr önü yla bula ›z ne güne › ile çe flebili fl›r. C. y›l›nda .... Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz.. Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r..... slog rta urdu S'liy O ö Den a an›n r”. Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›. Düflünelim.000 91. dilek ve flikâyetlerini . Sa¤la 90 fl....... 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür..Organizasyon fiemas› ‹fllenifl s›ras›nda dikkat çekmeye..000 36.16.. s›rala yabi liriz: i¤i sen an›la dron ann eneden yafla m e bul › uüs vü hasfelç ar m ID rin çe S hasta s› olarak y A l›¤ kilm biliesi am ›na di Dün aha liler Türk evleti ni kkat ya re d D ac›y ir sü üler. Türk Dil Kurumu bugün. ba zeyde Bas›n olaor m ilk r› B liy la bi dan a¤ .. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6..000 54... Bu olgu. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. C. 1931. 4. 6.. Asy “AID birb net" uy izi. Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür.00 0. B. ‹stanbul... dilekçe... B.. taraf›ndan kurulmufltur... 5. y ve iliyor m ana ..1 Etkinlik 3. Etkinliklerle ilgili farkl› çal›flma örnekleri verilmifltir. Ali 17 yafl›na girdi... Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere...00 320.. ala rf› r..00 0. etkinlikler bu bölümde verilmifltir. Atatürk..GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.. Çin Hun “Söz AIDS G la bu lea ün ün lar b d y›lki Hun e düflür amas›yl yard de Dur... Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A. s her bilir ki reze deni r ma ir. Afet ‹nan 1. 1.. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz.. Her ünitenin sonunda ö¤rencilerin bilgi ve becerilerini ölçmek amac›na yönelik olarak farkl› tekniklerde haz›rlanm›fl çal›flmalar› göstermektedir. grafik ve tablolar› yer verilmifltir. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.. Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ . Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r. olarak adland›r›l›r. Atatürk’ün kazan›m›n içeri¤ine uygun sözlerine yer verilmifltir. hakk› vard›r... bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r.. D. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz..00 1. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z.. 31 Bu yol neden ? kapat›lm›flt›r Konu iflleyifli ile ilgili ek bilgi ve aç›klamalar bu bölümde yer alm›flt›r. A¤r› Da¤›.. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.00 488. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. Kara du? oval ? ci¤er z n›n dunu de 1A ral› kB ugü nD üny aA IDS Gün Ça¤ nen ›n ve ü A ba o sa dürü lg›n Tu 30 ra ›n›n bafll Bas› ay 20 a ndan 01 10 Ara l›k 20 0 05 40 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir..00 209.. ti kistan uriye Kaza Cumh Halk Çin erika y Am Güne m Topla ler Gelen ‹lginç t ürün t ve sü fl.. M.. Trabzonspor...0 0.000 27.. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler. bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z..00 0. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu.00 136. 1. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi..

ÜN‹TE Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.1. SINIF .

SINIF 11 . 5. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. 6. 3. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. 2.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. 7. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz.

neler o labilir? ren flt›¤ ›n çev karfl›la la y • Yak la r bir o r olay benze a r zer bi la . Bu olay karfl›s›nda nas›l davrand›¤›n›z› aç›klay›n›z. nede Bu insan olabilir? toplanm›fl Kazan›n nedenle ri. Görevlerini ve hangi hizmetleri yapt›klar›n› araflt›r›n›z. zab›ta kelimeleri sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Düflüncelerinizi söyleyiniz. ÖÇK 1. 2.1. SINIF . Ailenizde veya akrabalar›n›z aras›nda geçen bir olay›n sizi nas›l etkiledi¤ini söyleyiniz. Etkinlik 12 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ambulans. lay• Tan anlat›n ra benzer o a s r a la ›? V ›n›zla i olay var m dafllar fadak a y k a r S a i • leriniz özlem g li i lg larla i ›n›z.? n z e u b n olay u z ors u¤unu yap›y ›k old neler ›z. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • aile • birey deni n›n ne Yang› ilir? e olab n e c z si ns n bula Am hastan› ? › u d y d asa ne olur olm mu duru n lar. ‹tfaiye.1. insa ›ld›r? s yerlerin n kiler a sizce ilifl Sayfada verilen olaylarla ilgili çal›flan kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz. fl payla fik Bu yolda tra bilir? la o ufl neden durm M foto¤raflarda göarü E L Z izde GÖ ›n›zd len ARAfiTIRINIZ ve ve mey Sebze l›flverifl › gibi a aras› r la r a z pa nlar de. polis. Ünite Hayat›n ‹çinden ÖN HAZIRLIK 1.

yang›nla ilgili haberleri aramaya bafllad›m. SINIF 13 . Olay›n bir çok nedeni oldu¤unu düflünüyordum. Bir taraftan da araçlardan anonslar yap›l›yordu. Masan›n bafl›ndan kalk›p pencereden d›flar›ya bakt›¤›m›zda gökyüzüne do¤ru yükselmekte olan dumanlar› fark ettik. alevler her yan› sarm›flt›. Acaba yang›n neden ç›km›flt›? Neden bu kadar geç söndürülmüfltü? Can kayb› yaflanm›fl m›yd›? Daha geç söndürülseydi sonucu ne olurdu? ÖÇK 1. Ortal›k.2. ‹tfaiye araçlar›n›n geçiflini engelleyen araçlar›n bir an önce çekilmesi isteniyordu. Uzun bir u¤rafltan sonra nihayet yang›n söndürülmüfl. köfledeki büfeden gazete almak oldu. H›zla sayfalar› gözden geçirmeye. sanki ana baba günü gibiydi. ‹nsanlar. ortal›k sessizli¤e bürünmüfltü. telaflla sa¤a sola kofluflturuyordu. Ancak sokakta gelifligüzel park etmifl araçlar yüzünden bir türlü yang›n yerine ulaflam›yorlard›. Birden siren sesleri içinde sokakta ilerlemeye çal›flan itfaiye araçlar›n› gördüm. Evimizin karfl›s›ndaki binalardan birinde yang›n ç›km›fl. Sokaktaki insanlar park halindeki araçlar›n sahiplerine ulaflmak için. Neler olup bitti¤ini merak ediyordum.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Kim Suçlu? Akflam evde ailemle birlikte yemek yerken d›flar›dan gelen sesler dikkatimizi çekti. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Etkinlik Sabah uyan›nca ilk iflim. polis memurlar› ile birlikte kap› zillerine bas›yorlard›.

‹tfaiye görevlileri ise kendilerini savunuyor. Konuflanlar hakl› ancak sorunun as›l muhatab› biz de¤iliz. O da yetmiyormufl gibi soka¤›n iki yan›na araçlar gelifligüzel park edilmiflti. ve 1.” ÖÇK 1. Ünite Haberde. Bu sokaklar ve evler yeni yap›lmad›. Gazete haberini yapan muhabir ise.. yolun her iki yan›na araçlar›n› park eden araç sahipleri: “ Biz ne yapal›m? Mahallemizde araçlar›m›z› park edebilece¤imiz yer yok! Oturdu¤umuz apartmanlarda otopark› yok! Soka¤a.. Gazetedeki haberin devam›nda ise. Yeni planlarda bunlara dikkat ediyor. SINIF . evi yanan vatandafl›n itfaiye görevlilerini geç kalmakla suçlad›¤› belirtiliyordu.. onarma ve sokaklar› geniflletme flans›m›z yok. Ev sahibi k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. araçlar için park yerleri oluflturulmas›n› sa¤l›yoruz.3.4. Çok eski bir yerleflim yeri olan bu mahalledeki binalar› y›kma.. Ancak yang›n›n oldu¤u yerde sokaklar çok dard›. yaz›s›n› flu sözlerle tamaml›yor: “. 14 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Onlar› teker teker çektirerek sokakta ilerlememiz maalesef zaman ald›. Biz kime k›zal›m?” diyordu. yol kenarlar›na park etmek zorunda kal›yoruz. “Yang›n ihbar›n› al›r almaz hemen yola ç›kt›k...1.. ‹tfaiyeciler bize k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. Bunlar. Nasrettin Hoca misali.” diye savunma yap›yorlard›. kiminle konuflursan›z konuflun. Dar sokaklar ve otopark olmad›¤› için suçlanan belediye yetkilileri ise: “. fl Sizce kim hakl›? Bu olay çok Etkinlik boyutlu mudur? Nedenleriyle aç›klay›n›z.. herkes hakl›. soka¤a girmemizi ve ilerlememizi engelledi. Belediye. park sorununa neden bir çözüm bulmuyor?” diyerek as›l suçun kendilerinde olmad›¤›n› söylüyorlard›.

Çevremizde her gün çeflitli trafik kazalar› yaflanmaktad›r. Bunlar aras›nda. Örne¤in.98 0.980 8. merak ettiklerinizin cevab›n› bulabilirsiniz.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Yaflad›¤›m›z çevrede birçok olay bizleri etkiler yaflam›m›z› bazen kolaylaflt›r›rken bazende zorlaflt›r›r. Olay›n geçti¤i yer ile olay aras›nda ba¤lant› kurunuz.00 www.12 0. ‹lgili siteyi ziyaret ederek bilgilenebilir. Etkinlik “Atefl.emniyet. Bu olaydan kimler.tr www.emniyet. Emniyet Genel Müdürlü¤ünün ‹nternet sayfas›nda (www.53 1.08 100.emniyet. nas›l etkilenmektedir? 3. Siz de bir yaya oldu¤unuza göre trafik kazalar›na sebep olmamak için yayalar›n ne tür görev ve sorumluluklar›n›n oldu¤unu söyleyiniz.15 0.gov. trafik kazalar› ilk s›ray› almaktad›r. trafik sorunu pek çok yerde insan yaflam›n› olumsuz etkiler.353 Oran› (%) 97. Bunlar› gazetelerde okuyor.tr) bu konuda istatistiki bilgi yer almaktad›r. Yurdumuzda her gün çok say›da kaza meydana gelmektedir.012 1.09 0. fl Trafik kazalar›n›n önlenebilmesi için önerileriniz nelerdir? Düflünelim.tr fl Tablolardaki verilere göre en az kusurlu olan unsur hangisi? Sizce bunun nedeni nedir? fl Tablolara göre yayalar da trafik kazalar›na neden olmaktad›r. SINIF 15 . pek çok can ve mal kayb› yaflan›r.gov. Söyleyelim ÖÇK 1.077 158 64 42 54. 1.692 661 633 219 415.5.54 2. düfltü¤ü yeri yakar. Bu kazalarda birçok vatandafl›m›z hayat›n› kaybetmekte. Trafik kazalar› sonucunda.05 100. Trafik kazalar›n›n da pek çok nedeni vard›r.00 ‹lk sekiz ayda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 404.29 0. yaralanmakta veya sakat kalmaktad›r.16 0.185 Oran› (%) 97.” atasözünden hareket ederek incelemek üzere bir olay belirleyiniz. fl Bu kazalar›n nedeni ya da nedenleri nelerdir? Trafik kazas› fl Afla¤›daki tablolar da 2011 y›l› A¤ustos ay› ve ilk sekiz ayda meydana gelen trafik kazalar› ile ilgili veriler gösterilmifltir. Olay›n gerçekleflmesinde insanlar›n etkisi nelerdir? 2. Bunlara göre ülkemizde trafik kazalar›n›n büyük ço¤unlu¤u hangi sebepten kaynaklanmaktad›r? Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? A¤ustos ay›nda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 53.gov. Sizce olay›n olumsuz etkilerini en aza indirmek için neler yap›labilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. haberlerde izliyoruz.

baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r.gov. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. bu proje sayesinde sanayi. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. GAP. ulaflt›rma. dünyan›n da say›l› projelerindendir. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. tar›m.. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek.. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.tr Bilgi Kutusu GAP. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. birçok konuda kalk›nm›fl olacak.gap.1. SINIF . Bu kalk›nma. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR K VE AVRAM • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. … Bölge. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z.000 km2lik düzlükleri kapsar. e¤itim vb. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. . cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. www. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular.

SINIF 17 . dedi.” Bu cümlelerde oldu¤u gibi konuflmalarda tutulan tak›mlarla ilgili kiflisel düflüncelere yer verilir ve abart›l› yorumlar yap›l›r. Sizce bu tür davran›fllar do¤ru mudur? Afla¤›daki örnek cümleleri okuyarak sorular› cevaplay›n›z.6. Eminim baflka arkadafl›nla görüfltün. arkadafl›yla randevusuna yar›m saat geç kalm›flt›. Baz› olaylara tarafs›z yaklaflamay›z. — Nerede kald›n. ÖÇK 1. çok s›k›ld›m. futbolla ilgili konuflmalar yapmak yer al›r. Ahmet. Ahmet’e karfl› olan davran›fl›nda hakl› m›? Neden? Yukar›daki örnekte oldu¤u gibi günlük yaflant›m›zda benzer ifadelerin s›kça kullan›ld›¤›na tan›k oluruz. Ancak.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Randevu Ahmet. fl Arkadafl›. sizce bilginin do¤rulu¤unu hangi yönden etkiler? fl Böyle bilgilere “olgu” demek mümkün mü? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu defterinize yaz›n›z. Sen hep böyle geç mi kal›rs›n. Baz›lar›na göre “Galatasaray’dan büyük tak›m yoktur. Koflar ad›mlarla kan ter içerisinde buluflacaklar› yere geldi¤inde onu bekleyen arkadafl›. Olaylara duygular›m›za göre bir fleyler katar›z. asl›nda yar›m saat geç kalm›flt›.” ya da baz›lar›nca “En büyük Befliktafl’t›r. Bazen fark›nda olmadan biz de böyle ifadeleri kullan›r›z. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. saatlerdir seni bekliyorum. Bazen de gerçekler sapt›r›l›r. ‹nsanlar›n e¤lenceleri aras›nda futbol karfl›laflmalar›n› izlemek. arkadafl› yar›m saat yerine saatlerden bahsetmekteydi. fl ‹nsanlar›n kendi düflüncelerini yans›tan bu tür ifadeler birer “görüfl müdür”? Neden? fl ‹nsanlar›n gerçek bilgilere kendilerinden de bir fleyler eklemesi.

Asya K›tas›’nda yer alan ülkelerden biri de Pakistan’d›r. 2005 Pakistan depremi fl fl Yandaki habere göre Türk halk›n›n Pakistan’a yapt›¤› Bu olay karfl›s›nda siz neler yapmak isterdiniz? . yurdumuzdan yard›m seferberli¤i bafllat›lm›fl bölge hakk›na maddi ve manevi destek sa¤lam›flt›r. “Türkiye olmasayd› 7. (Bas›ndan. ‹flte bu dönemde bir dost eli uzand›. Yandaki foto¤raf deprem bölgesinde nelerin yafland›¤›n› göstermektedir. 22 Ekim 2005) yard›m kampanyas› hakk›nda neler düflünüyorsunuz? Düflünelim.7. 1.. Olgu cümlelerini seçiniz. 2005 y›l›nda büyük bir depremin ac›lar›n› yaflayan Pakistan halk›n›nd›. Görüfl bildiren ifadeleri bulunuz. 3... Foto¤raflarda K›z›lay›n yapt›¤› hangi çal›flmalar görülmektedir? Söyleyiniz. 17 A¤ustos 1999’da Marmara depremini yaflayan Türkiye.1. dost ülke Pakistan’› yasa bo¤du. 2 milyon kifli ise evsiz barks›z kald›. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda bir yandan yurdumuzu iflgal eden düflmanlarla savafl›rken di¤er yandan da yoklukla savafl›yorduk. 2. Pakistan ile Türkiye aras›ndaki dostluk köprüsü. Söyleyelim Yukar›daki metinde. Ünite Afla¤›daki foto¤raflar› inceleyiniz. .. ÖÇK 1. ‹lk haberlere göre 51 bin kifli yaflam›n› yitirdi.. Birleflmifl Milletler.. Bunlar›n olgu oldu¤unu nas›l kan›tlayabilece¤inizi aç›klay›n›z. y›llar önce kurulmufl.” dedi.6’l›k depremle y›k›lan Pakistan’a yard›m götüremezdik. SINIF . Bu nedenle dost ve kardefl ülkeye... O el. Hangi genellemelere ulaflt›¤›n›z› söyleyiniz. Etkinlik 18 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹ncirlik’ten hava köprüsü kuruldu . orada yaflananlar›n neler oldu¤unu herkesten daha iyi bilmektedir. 8 Ekim 2005 tarihinde Pakistanda meydana gelen fliddetli deprem.

Bor nas›l bir madendi? ülkemizde nerelerden ç›kar›l›yordu? Ondan nas›l yararlan›l›yordu? Araflt›rmamda bu sorular›n cevaplar›n› bulmaya çal›flacakt›m. Önce araflt›rma basamaklar›n› gösteren kartlar haz›rlad›m. Hemen çal›flmaya bafllad›m. Ö¤retmenimiz. Ö¤retmenimiz bize herhangi bir konu ile ilgili araflt›rma yapaca¤›m›z› ama önce araflt›raca¤›m›z konuyu belirleyece¤imizi söyledi. araflt›rma yaparken bu konulara dikkat etmemizi söyledi. BASAMAK KARTI : Neyi Seçtim ? Seçti¤im konu : Bor mineralinin önemi 2. Çünkü son zamanlarda televizyonda ve gazetelerde bor mineralinden “gelece¤in madeni” olarak söz ediliyordu. . seçti¤imiz konu ile ilgili yapaca¤›m›z çal›flmalar› ve araflt›rma basamaklar›n› tahtaya yazd›. dünyada bor madeni bak›m›ndan en zengin ülkeymifliz. seçti¤im konunun ad›n› yazd›m.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Araflt›r›yorum ÖN HAZIRLIK Herhangi bir konuda araflt›rma yaparken nelere dikkat edersiniz? Merhaba.Alternatif enerji kaynaklar› . Yapt›¤›m›z çal›flmay› tamamlad›ktan sonra araflt›rmam›z› rapor hâlinde s›n›fa sunacakt›k. Bu madeni çok merak ediyordum. benim ad›m Fatma. BASAMAK KARTI : Neden Seçtim ? Bor mineralinin önemli bir maden oldu¤unu düflünüyorum. ‹kinci kart›ma neden bu konuyu seçti¤imi bor hakk›nda ne bildi¤imi.Türk dilini koruman›n önemi . Etkinlik 1.8. ‹lk kart›ma. ÖÇK 1.Tüketici haklar›n›n bilinmesinin önemi .Bor mineralinin önemi .Savafl›n ve bar›fl›n toplum üzerinde etkileri KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kaynak • sorumluluk Belirledi¤imiz konulardan birini seçme flans›m›z vard›. Önce bir plan yapt›m. Bu sayede merak›m› da gidermifl olacakt›m. ne bilmedi¤imi ve neler bilmek istedi¤imi belirttim. SINIF 19 . San›r›m. O plana birebir uyaca¤›ma dair kendime söz verdim. Ben bor minarelinin önemi ile ilgili konuyu seçtim. Ancak bor hakk›nda fazla bilgim yoktu. Konular›n neler olabilece¤ini s›n›fta beyin f›rt›nas› yaparak belirledik ve flöyle bir liste oluflturduk. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

1. Ünite
Araflt›rmamda 1 ve 2. basama¤› tamamlam›flt›m. S›ra geldi üçüncü basama¤a.

3. BASAMAK KARTI : Kaynak belirleme, kaynaklara ulaflma, ulafl›lan bilgileri metne dönüfltürme, kaynakça oluflturma.

Seçti¤im konuyla ilgili yeterli bilgiye ulaflabilmek için ö¤retmenimin önerdi¤i kaynaklar› belirledim. Araflt›rmamda okul kütüphanesinden, evimizdeki kitaplardan ve ‹nternet’ten yararland›m. Kaynaklardan ulaflt›¤›m bilgileri ve verileri yaz›l› hâle dönüfltürdüm. Yaz›m›n sonunda bir kaynakça oluflturdum. Yararland›¤›m kaynaklar›n yazar›n›, ad›n›, bas›ld›¤› yeri ve y›l› yazd›m. Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda bor madeni ile ilgili flu sonuçlara ulaflt›m.

Bilgi Kutusu
Çok genifl bir kullan›m alan›na sahip olan bor mineralleri en çok cam, seramik, temizlik ürünleri, yanmay› önleyici madde yap›m›, tar›msal faaliyetlerde ve enerji üretiminde kullan›lmaktad›r. Ülkemiz bor mineralleri bak›m›ndan oldukça zengindir. Dünya bor rezervinin yar›dan ço¤una sahiptir. Ülkemizde en çok Eskiflehir, Kütahya, Bal›kesir ve Bursa’dan ç›kar›lmaktad›r. Bor madeni Elde etti¤im bilgilerden ulaflt›¤›m genellemeler sonucu bor minerelinin bafll›ca kullan›m alanlar›n› flu flekilde belirledim.
Bor minerali nerelerde kullan›l›yor?
1. Cam sanayii (›s›ya dayan›kl› cam ve elyaf imali) 2. Seramik sanayii (emaye, frit ve s›r imali) 3. Temizleme ve beyazlatma (deterjan) sanayii 4. Yanmay› önleyici maddeler 5. Tar›m (gübre ve zirai ilaç yap›m›) 6. Metalürji (erimeyi h›zland›r›mada ve çeli¤in sertlefltirilmesinde) 7. Nükleer enerji üretiminde 8. Di¤er kullan›m alanlar› (dericilik , foto¤rafç›l›k, ilaç) 9. Yanmaz, geç alevlenir eflya yap›m› (itfaiye giysileri, elektrik kablolar›, fren balatalar› vb. sistemlerde so¤utucu ya da ›s›nmay› geciktirici, yüksek enerjili ya¤) 10. Mobilya ve benzeri ahflap eflyay› koruyan s›v›lar 11. K⤛t sanayisi ürünleri, yap›flt›r›c›lar 12. Böcek ilaçlar› 13. Krem, pudra ve deodorant (koku giderici) gibi kozmetikler 14. Difl macunu, merhem, deri ve göz hastal›klar› antiseptikleri gibi ilaçlar

20

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

ÖÇK

1.9. Etkinlik

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Araflt›rma Sorular›m ve Cevaplar›
fl Bor, ülkemizde ne zamandan beri biliniyor? Osmanl› Devleti döneminde, 1861 y›l›nda maden kanunu uygulamaya konulmufl. Bunun üzerine 1865’ten itibaren Susurluk ilçesinin Aziziye ve Sultançay›r› köyleri dolaylar›nda önce Frans›z, sonra ‹ngilizler bor üretip Avrupa'ya ihraç etmifller. Bölgedeki faaliyet, 1950'li y›llara kadar sürmüfl. Daha sonra Frans›z ve ‹ngiliz firmalar›n da bölgeden ayr›lmas› ile bor mineraline ait maden yataklar› kapat›lm›flt›r. fl Bor, ülkemizde nerelerde ç›kar›l›yor? Türkiye, bor yataklar› bak›m›ndan dünyan›n en zengin ülkesidir. Eskiflehir'in K›rka beldesi, Kütahya'n›n Emet ve Hisarc›k ilçeleriyle Bursa'n›n Kestelek köyünden, Bal›kesir'in Bigadiç ilçesine kadar kilometrelerce uzunlukta cevher yataklar›na sahiptir. Buralarda bor iflleme tesisleri, Band›rma'da Bor ve Asit ‹flletme Müdürlü¤üne ba¤l› fabrikalar bulunmaktad›r. fl Ülkemizdeki bor rezervi ne kadard›r? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin % 66's› Türkiye'dedir. Dünyada iflletilen toplam 488 milyon tonluk rezervin 320 milyon tonu ülkemizden sa¤lanmaktad›r. Bor madeninin ç›kar›ld›¤› yer (Eskiflehir)
Türkiye de Bor Minerali Rezerv Da¤›l›m› (2011) Bigadiç Emet K›rka Kestelek % 37 % 34 % 28 %1 www.borem.gov.tr

Bor madeni

Rezerv Yata¤›nda veya havzas›nda bulundu¤u hesaplanan, henüz iflletilmemifl kömür, petrol, demir gibi maden.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

21

1. Ünite
fl Bor mineralini ihraç ediyor muyuz? Baflka hangi ülkeler bor madeni bak›m›ndan zengin? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin 2011 y›l› miktar›, da¤›l›m› ve yüzdesi, afla¤›daki tabloda gösterilmifltir.
Ülke
Türkiye ABD Kazakistan Çin fiili Rusya Di¤er ülkeler Genel toplam

Bor ihracat›n›n toplam ihracat›m›z içindeki pay›, sadece % 1 civar›ndad›r.

!

Toplam rezerv (Bin ton)
885.000 80.000 102.000 47.000 41.000 35.000 51.000 1.241.000

Toplam rezerv %
71.3 6.5 8.2 3.8 3.3 2.8 4.1 100

www.borem.gov.tr

Bana ‹lginç Gelenler

?

Bor, sadece topraktan ç›kar›lan ve iflletilen bir maden de¤ilmifl. Yiyeceklerimizin içinde bile bulunuyormufl. T›pk› demir, bak›r, çinko gibi. Bor, vücudumuzun kalsiyumu emebilmesi için gerekli bir mineralmifl. Sa¤lam kemiklerin oluflumunda etkiliymifl. Bor; erik, elma, brokoli, yer f›st›¤› ve kuru üzümde bulunuyormufl. Bor aç›s›ndan en zengin g›dalar; kabuklu meyveler, baklagillermifl. Süt ve süt ürünleri, düflük düzeyde bor içeriyormufl.

Bor, baflta kalsiyum ve D vitamini olmak üzere vücut minerallerinin düzenlemesinde rol oynuyor, kalsiyum ve magnezyumun azalmas›n› önleyerek kemik yap›s›n› koruyormufl. Ayr›ca, küçüklerin ö¤renme yetenekleri ve okul becerilerinin artmas›na katk›da bulunuyormufl. Bor’un sportif performans için tablet fleklinde al›nd›¤›, borun mikrop öldürücü, yara kurutucu etkileri yan›nda vücut ya¤lar›n› da eritti¤i biliniyormufl. Bu bor neymifl me¤erse…
KAYNAKÇAM

• fiAYLI, Prof. Dr. Bekir S›tk›, ‹NSAN SA⁄LI⁄I VE BOR M‹NERALLER‹, Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Emekli Ö¤retim Üyesi ve A. Ü. T›p Fakültesi Araflt›rma Projeleri Yürütücüsü, Ankara, 2000. • www.mta.gov.tr • www.etibank.gov.tr • www.borem.gov.tr

22

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

22

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
4. BASAMAK KARTI : Sorun Nedir?

Yapt›¤›m araflt›rmada bor madeni ile ilgili ihracat›m›z›n neden çok az oldu¤unu sorun olarak belirledim. fl ‹hracat›m›z neden çok az? Rezervlerimizin fazla olmas›na ra¤men üretimimizin düflük olmas› nedeniyle ihracat›m›z yeterli seviye de de¤il. fl Sizin, bu soruna nas›l bir çözüm öneriniz olabilir?
5. BASAMAK KARTI : Poster Oluflturabilir miyim?

Gelece¤in
Yararland›¤›m kaynaklarda, konumla ilgili birçok görsel materyal buldum. Bunlar› araflt›rma basamaklar›ma uygun flekilde, karton üzerine s›ralayarak yerlefltirdim ve posterimi de oluflturdum. Böylece araflt›rma raporumu daha ilgi çekici hâle getirdim.

Madeni BOR

Dünyada en çok BOR madeni

Türkiye’de

6. BASAMAK KARTI : Sunum

Art›k en son basama¤a gelmifltim. Ö¤renci çal›flma kitab›ndaki araflt›rma formunu doldurdum ve ö¤retmenimden izin alarak arkadafllar›ma sunum yapt›m.
ÖNER‹

[!] Bor minerali hakk›nda daha fazla bilgi edinmek için www.etimaden.gov.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.
Düflünelim, Söyleyelim

Sizde araflt›rma basamaklar›n› kullanarak belirledi¤iniz bir konuda araflt›rma yap›n›z. Yapt›¤›n›z çal›flmay› arkadafllar›n›zla paylafl›n›z.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

23

23

hak. ‹lkö¤retim ve lise ö¤rencileri art›k okullar›yla sözleflme imzalayarak “Cam k›rmayaca¤›m. Buna göre veliler şu sorumlulukları üstlenecek: . eşitlik ve okul yönetiminde temsil etme ve edilme gibi hakları olduğu anlatılacak. Haberin. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor Afla¤›daki ‹nternet haberini okuyunuz ve arkadafllar›n›zla haber üzerinde tart›fl›n›z. . . gerekli açıklamaları yapacağım ama kendi yapması gereken ödevleri asla yapmayacağım. öğretmenlerime ve arkadaşlarıma saygı göstereceğim. sorumluluk. Okulda her istedi¤inizi yapabiliyor musunuz? Neden? 2. SINIF ÖÇK 1. Cezai sorumluluk öngörmeyen sözleşme gereği öğrenciler. Artık ilköğretim ve lise öğrencileri okullarıyla sözleşme imzalayacak!. “Camları kırmayacağım. okul işleyişiyle ilgili bilgilendirilme. kaba kuvvete başvurmamak” gibi sorumlulukları hatırlatılacak. Ardından da “okulda bulunan kişilerin haklarına ve kişisel farklılıklarına saygı göstermek. güvenli ve sağlıklı bir okulda bulunma.” diye ant içecek. HAK VE SORUMLULUKLAR Sözleşmede öğrencilere önce düşüncelerini özgürce ifade etme. (‹nternet haberi.Ders dışı etkinliklerden en az ikisinde görev alacağım. arkadafllar›ma sayg›l› olaca¤›m.10. Öğrenciler ayrıca.” diyerek ant içecek. Çünkü bütün insanlar. gelece¤in büyükleri olarak etkin bir yurttafl olmak istiyorsan›z yaflad›¤›n›z sorunlar karfl›s›nda sorumluluklar›n›z› ve haklar›n›z› bilmeniz gerekir. Kanun önünde ayn› hak ve sorumluluklara sahiptirler.Çocuğumun her gün okula zamanında.. arkadaşlarıma vurmayacağım.Aile ortamında fiziksel ve psikolojik şiddete izin vermeyeceğim. veliler ve okul yönetimi de sözleşmeyle sorumluluklarını kabul edecek. okul bahçesindeki bitkileri ayda bir sulayacağım.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Haklar›m› Ö¤reniyorum ÖN HAZIRLIK 1. ÖDEVİNİ YAPMAYACAĞIM Sözleşmede veliler de unutulmamış. Okulda hangi hak ve sorumluluklara sahip oldu¤unuzu söyleyiniz.10. farklılıklara saygı gösterme. okulun kılık kıyafet kurallarına uygun bir şekilde gitmesine yardımcı olacağım. fl Haklar›n›zdan kaynaklanan görev ve sorumluluklar›n›z neler olabilir? 24 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. okul kurallarına uymak.Çocuğumun ödevlerine katkı sağlayacağım. 27. haklar yönünden eflit ve özgür do¤ar. Etkinlik . özgürlük ve etkin bir vatandafl olma konular›yla nas›l bir iliflkisinin olabilece¤ini de¤erlendiriniz. sıramı çizmeyeceğim. . 2005) fl Yukar›daki haberde hangi haklar›n›zdan söz ediliyor? Listeleyiniz. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hak • sorumluluk • sözleflme rol • medya • Sizler. Sadece öğrenciler değil. okul bahçesinde bulunan bitkileri ayda bir kez sulama ve okula gelen konuklara rehberlik etme gibi görevleri yerine getirme sözü de verecek. Bunun vatandafl olman›n getirdi¤i sorumluluk oldu¤unu bilmelisiniz.

Bunun mümkün olmad›¤›n› söyledi. valizi de alarak sat›fl ma¤azas›na gitmek oldu. Afla¤›daki örnek olay› inceleyerek. Bir süre ma¤azadan herhangi bir haber alamay›nca. Biz ise ürünü iade etmek istedi¤imizi belirttik. fl Sizce bir ürün al›n›rken hangi belgelerin olmas›na dikkat etmeliyiz? Neden? ÖÇK 1. Eflimin kredi kart› ile 315 TL ödemede bulunduk. Bunu yapmad›¤›m›z› söyledik.. flafl›rm›fl kalm›fl. bu ürünün ‹stanbul’da bulunan ünlü bir üretici firma taraf›ndan yap›ld›¤›n› ve sorunu onlara aktaracaklar›n› söyledi. Çünkü. Bunlar› bilirsek temel hak ve özgürlüklerimizi kullanm›fl oluruz. sorumluluklar›m›z› ve bize tan›nan özgürlükleri çok iyi bilmemiz gerekir. Bu durum karfl›s›nda valizi sat›fl ma¤azas›na. Temsilci. iki gün sonra bir toplant›ya kat›lmak üzere ‹sveç’e gidece¤inden tekerlekli bir valiz almak istiyordu. en iyi markalardan oldu¤u bilinen bir valizi almaya karar verdik. Ancak temsilci. mecburiyetten de¤il. Toplumdaki düzenin devam› için haklar›m›z›. Valizimizle birlikte al›flverifl belgesinide alarak ma¤azadan ayr›ld›k. tamamen iyi niyet göstergesi olarak valizi onarabileceklerini söyledi. bavul. Ünite Bir Tüketicinin Hak Arama Öyküsü Bir konuda haklar›m›z› aramak için kanunlara baflvururuz. E¤er tutanak tuttursayd›k o zaman mümkünmüfl!. Stockholm havaalan›nda valizi teslim alan eflim bir an ne oldu¤unu anlayamam›fl. Eflim. yapabilecekleri bir fley yokmufl. Ma¤aza yetkilisi. flirkete göndermek üzere bir al›nd› fifli karfl›l›¤›nda teslim ettik. SINIF 25 . ‹lk iflimiz. Bu durumda. bu hak ve sorumluluklarla ilgilidir. 17 Eylül 2010 tarihinde eflimle Ankara’daki bir sat›fl ma¤azas›na gittik.11. Eflim önce ‹stanbul. Biçimi hoflumuza giden. ‹stanbul’daki firma temsilcisi ile telefonla görüfltük. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sonra da Münih aktarmal› olarak Stockholm (Stokholm) kentine gitti. Günlük hayatta pek çok olay. kalitesine güvenerek yeni sat›n ald›¤›m›z valizin kulpunun koptu¤unu fark etmifl… Daha sonra eflimle baflka bir Avrupa kentinde bulufltuk ve 10 gün sonra Türkiye’ye döndük. durumu tutanakla saptay›p saptamad›¤›m›z› sordu. Buras› Ankara’n›n çanta. Çeflitli ürünleri inceledik.1. cüzdan gibi ürünler satan ma¤azalar›ndan biriydi. Tutana¤›m›z olsaym›fl sorun olmayacakm›fl! Bilinen ve s›k bafla gelen bir durummufl. hak ve sorumluluk aç›s›ndan de¤erlendiriniz.

SINIF . Tüketici Mahkemelerinde delil olarak ileri sürülebilir. Ünite Eve döndü¤ümde bu sorunla ilgili olarak Anayasa ve Tüketici Haklar› Yasas› hakk›nda ‹nternet ve çeflitli medya kurulufllar›n›n yay›nlar›ndan yararlanarak bir araflt›rma yapt›m ve hangi haklara sahip oldu¤umu ö¤renmeye çal›flt›m.4077&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch= Madde 4.C. maddede alt›n› çizerek belirtti¤im bölüm. Tüketici. Bu hakk›n kullan›lma biçimi kanunla düzenlenir. malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi veya ayıp oranında bedel indirimi ya da ücretsiz onarım isteme haklarına sahiptir.Vatandafllar ve karfl›l›kl›l›k esas›. Kendileriyle ilgili baflvurmalar›n sonucu. Anayasas›) 26 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Satıcı. ayıplı mal olarak kabul edilir.gov. bedel iadesini de içeren sözleşmeden dönme. tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.tr/Metin.5. maddesi neden önemlidir? fl Etkin bir vatandafl denince akl›n›za neler geliyor? fl Hak arayan vatandafl›m›z.(De¤iflik: 6/3/2003-4822/4 md. Uyuflmazl›k konusu mal veya hizmet bedelinin.basbakanlik. tart›flmaya yer b›rakmayacak biçimde “iade hakk›m” oldu¤unu kan›tl›yor. (T. tanıtma ve kullanma kılavuzunda ya da reklam ve ilanlarında yer alan veya satıcı tarafından bildirilen veya standardında veya teknik düzenlemesinde tespit edilen nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan ya da tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi. sizce etkin bir vatandafl m›d›r? Neden? Karfl›ma ç›kan adreslerden tüketici haklar› ile ilgili bir siteye girdim. etiketinde. Tüketici bu durumda. fl ‹nternet haberinde tüketicinin sahip oldu¤u hangi haklara vurgu yap›lm›flt›r? Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti Madde 22 : Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤›. ‹lk iflim Tüketicinin Korunmas› Hakk›ndaki Kanunu okumak oldu. Bak›n›z. bu heyetlerce verilmifl bir karar olmaks›z›n Tüketici Mahkemelerine baflvurulamaz. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yaz› ile baflvurma hakk›na sahiptir.12.Aspx?MevzuatKod=1. 4. o dönem için tespit edilen bedeli geçmemesi durumunda. gözetilmek kayd›yla Türkiye’de ikamet eden yabanc›lar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve flikâyetleri hakk›nda. Maddesi ne diyor: Ay›pl› Mal ve Hizmetler http://mevzuat. ÖÇK 1. Madde 74 .1.) Ambalajında. il ve ilçe merkezlerinde bu Kanun’un uygulamas›ndan do¤an uyuflmazl›klara çözüm bulmak amac›yla en az bir tüketici sorunlar› hakem heyeti oluflturmakla görevlidir. malın teslimi tarihinden itibaren otuz gün içerisinde ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Yasa’n›n 4. hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin verece¤i kararlar. gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yaz›l› olarak bildirilir. Tüketici bu seçimlik haklarından biri ile birlikte ayıplı malın neden olduğu ölüm ve/veya yaralanmaya yol açan ve/veya kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olan hallerde imalatçı-üreticiden tazminat isteme hakkına da sahiptir. Etkinlik fl Sizce Anayasan›n 74.

Bir dilekçe ile heyete sorunu iletmemi önererek bana yol gösterdiler. durumu anlatt›m. Problemli ürünün ederi belirli bir rakamdan küçük ise buna ilçelerde kurulmufl Hakem Heyetleri bak›yormufl. bu görüflme sonunda valizin. Fatura ve al›nd› fifli fotokopilerini de dilekçeme ekledim. 2. illerdeki Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetlerinin telefonlar› verilmifl. imalatç›ya varmas›ndan sonra kendileri ile telefonla görüflülmüfltür. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine dilekçe ile baflvurdum ve dilekçede olay› ayr›nt›lar›yla anlatt›m. Bu görüflmede imalatç› taraf.) Valiz. Faturas›n› ald›k. 1. Bizim durumumuz da böyle imifl. Karar. yaln›zca bir iyi niyet gösterisi olarak valizin sap›n›n ayn› türden malzeme ile kendilerince yenilenebilece¤ini belirtmifltir. Üzgün olduklar›n›. benim istedi¤im gibi sonuçland›. sat›c› arac›l›¤› ile ‹stanbul’da bulunan imalatç›/ithalatç› firmaya gönderilmesine karar verilmifltir. SINIF 27 . ‹lçemizin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetini telefonla arad›¤›m zaman onlar taraf›ndan da dikkatle dinlendim. Valizin. bir örne¤i de sat›fl ma¤azas›na posta ile gönderildi. Eflimin kredi kart› ile ödedik. bana yaz›l› olarak bildirildi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 3. ‹ki üç hafta kadar bekledim. eflim taraf›ndan bir iki gün sonra ç›kt›¤› yurt d›fl› seyahatinde kullan›ld›. Hemen Ankara’da bulunan hakem heyetini arad›m. 18 Ekim 2010 Ahmet Ziya Önde Hakem Heyeti. 12 Eylül 2002 tarihinde eflim ile K›z›lay’daki bir ma¤azadan valiz ald›k. Böylece ikamet etti¤im ilçenin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine yönlendirildim. Seyahat esnas›nda tafl›y›c› firma taraf›ndan durumun bir tutanakla saptanm›fl olmas› gerekti¤ini. Valiz. Hakem Heyetindeki görevli ile yapt›¤›m görüflme do¤rultusunda valizi almaya gitmedim.13 ve 1. Benzer durumlar›n daha önce de olmufl oldu¤unu. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin karar› do¤rultusunda ifllem yap›l›p yap›lmayaca¤›n› sordum. Uçakla iki aktarmal› gitti¤i var›fl yerinde. Ma¤duriyetimin giderilmesi için gere¤inin yap›lmas›n› arz ederim. sat›fl ma¤azas›na geri döndü. “Siz bilirsiniz” dendi. Hakem Heyetinin gerekirse bilirkifliye bavulu yerinde inceletebilece¤ini belirtti. valizin kulpunun koptu¤unu gözlemlemifltir.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum ‹nternet sitesinde. Ekte. fotokopisi bulunan al›nd› fifli ile valiz sat›c›ya teslim edilmifltir.14 Etkinlik ÖÇK Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine Baflvuru Çankaya ‹lçesi Tüketici Hakem Heyeti 18 Ekim’de. Üretici firmay› tekrar arayarak hiçbir müdahalede bulunulmadan valizin. Böyle bir tutana¤›n varl›¤› durumunda mal› geri almaya haz›r olduklar›n›. Ülkeye dönüflünün hemen ertesinde sat›c› ma¤aza ile görüflülmüfl. Karar. bir hafta içinde karar›n› aç›klad›. böyle bir durum karfl›s›nda nas›l davran›rd›n›z? 1. eflim. ilk kez. “E¤er tutanak olsayd›!”… Bu durumda yarg› yoluna gitmek durumunda kalaca¤›m› söyledi¤imde. aksi takdirde bir yükümlülük üstlenmediklerini. Sat›fl ma¤azas›n› arad›m. (Yine “Tutanak olsayd›!” söylemini dinledim… yan›t vermedim. fl Vatandafl›n hakk›n› aramas›n› nas›l de¤erlendiriyorsunuz? Siz. sat›fl ma¤azas› üzerinden tekrar bana iletilmesini talep ettim.

1. Ünite
Tüketici Haklar› Mahkemesi
Ankara’da Tüketici Haklar› Mahkemeleri, Adliye Saray›’ndad›r. 19 Aral›k 2010’da mahkemeye baflvuruda bulundum. Herhangi bir avukat tutmad›m. Duruflmalara kendim gimeye karar verdim. ‹lk duruflma (6 fiubat 2011): Daval› sat›fl ma¤azas›n›n avukat›, savunmas›n› verdi. Valizdeki hasar›n d›flar›dan al›nan darbelerle yani kötü kullan›m nedeniyle oluflmufl oldu¤unu savundu. Yarg›ç, celse sonunda ki ara karar›nda bilirkifli görüflü al›nmas›na karar verdi. ‹kinci duruflma (12 Mart 2011): Bilirkifli ücretini geç yat›rm›fl›z. Mahkeme kalemi, bundan dolay› dosyay› bilirkifliye yollamam›fl. Üçüncü duruflma (3 Nisan 2011): Bilirkiflinin raporu, bizim lehimize. Mahkeme, durumu ara karar›nda saptad›. Taraflara bilirkifli raporuna itiraz haklar›n›n kullan›labilmesi için 15 günlük süre tan›nd›. Dördüncü duruflma (2 May›s 2011): Yarg›ç Duruflma salonu davay› sonland›rd›. Karar gere¤ince; valizin bedeli iste¤imiz do¤rultusunda taraf›m›za ödenecek, bilirkifli ve yarg› giderleri de karfl› taraftan al›nacakt› (Valizi dilekçemde talep etmemifl oldu¤umdan ödedi¤im bedel için geçen süreye iliflkin bir faiz istenmedi.).
SONUÇ

Karar›n kesinleflmesinden 15 gün sonra üretici firman›n avukat› arad›, banka hesap numaram› istedi. Hükmedilen geri ödeme bedeli, bankadaki hesab›ma yat›r›ld›.

Adalet Mülkün Temelidir.
fl Örnek olayda vatandafl, sorunu nas›l çözdü? Haklar›n› nas›l arad›? fl Örnekten yola ç›karak siz de benzer bir durumla karfl›laflt›¤›n›zda vatandafll›k hak ve sorumluluklar›n›z› özgürlükler temelinde yerine getirir misiniz? Neden? fl Sosyal bilgiler dersi ile etkin bir vatandafl olma aras›nda nas›l bir ba¤lant› bulunmaktad›r? fl Sosyal bilgiler dersi, bizim geliflimimize nas›l katk› sa¤lar? fl Bir sorunun çözümünde nelere dikkat etmeliyiz?
Düflünelim, Söyleyelim

1. Tüketici Haklar›n›n Korunmas› Kanunu olmasayd› tüketici ne tür sorunlarla karfl›laflabilirdi? Hak, sorumluluk ve özgürlükler temelinde çözüm üretebilir ve arayabilir miydi? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu maddeler hâlinde s›ralay›n›z. 2. Ö¤rendi¤imiz konular›n bizim etkin bir Türk vatandafl› olmam›za katk›s›n› yukar›daki hak arama öyküsünden yola ç›karak nas›l aç›klars›n›z?

28

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü
ÖN HAZIRLIK

KEL‹ME LAR VE KAVRAM
• dil
• kurum • sosyal bilim

Atatürk’ün sosyal bilimler alan›nda çal›flma yapmak üzere açt›¤› kurumlar› araflt›r›n›z. Atatürk, ülkemizin geliflmesi için fen bilimleri kadar sosyal bilimlerin de geliflmesinin gerekti¤ini savunmufltur. Bu konuda özellikle tarih ve Türk dili ile ilgili önemli ad›mlar at›lm›flt›r.

ÖÇK

1.15. Etkinlik

Türk Tarih Kurumu
Türk Tarih Kurumu, 1931 y›l›nda kurulmufltur. Ülkemizde Atatürk’ün emirleriyle kurulan kurumlar›n bafl›nda gelmektedir. Atatürk, Türklerin tarihin en eski ça¤lar›ndan beri gerçek yerinin ve medeniyetlere hizmetlerinin araflt›r›lmas› için bu kurumun kurulmas›n› son derece önemsemifltir.

Atatürk, Türk Tarih Kurumunda bir toplant›ya baflkanl›k ediyor.

Türk Tarih Kurumu, Atatürk hayatta iken dört ciltlik lise tarih kitaplar›, baz› kaz› raporlar›, Piri Reis’in “Kitab-› Bahriye” adl› eseri ile çizmifl oldu¤u haritas›n› yay›mlam›flt›r. 1937 y›l›ndan itibaren ise ad›n› Atatürk’ün verdi¤i BELLETEN dergisini yay›mlamaya bafllam›flt›r. Atatürk, hayat›n›n son dönemlerine kadar kurumun çal›flmalar› ile yak›ndan ilgilenmifltir. Birçok defa kurumun çal›flma plan›n› kendisi haz›rlam›fl ve toplant›lara kat›lm›flt›r. Kuruluflundan itibaren çal›flmalar›n› Ankara’da bulunan Türk Oca¤› Halkevleri binas› ile Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin bir bölümünde sürdürmüfltür. Bugünkü modern binas›na ise 1967 y›l›nda tafl›nm›flt›r. fl Atatürk’ün yeni kurulan

Türkiye Cumhuriyeti’nin her konuda geliflip kalk›nmas› için sosyal bilimler alan›nda neler yapt›¤›n› söyleyiniz. fl Sosyal bilimler ile ilgili yap›lan çal›flmalardan biri hakk›nda kaynak araflt›rmas› yaparak ön bilgi toplay›n›z. Türk Tarih Kurumu binas› (Ankara)
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

29

1. Ünite
Prof. Dr. Ayfle AFET ‹NAN (1908 – 1985) Türkiye’de arkeoloji çal›flmalar›n›n bafllamas›n› öneren ilk kifli, bir genç k›z; iradenin sembolü... Ülkemizi yurt d›fl›ndaki bilim çevrelerinde tan›tmaya çal›flan ve asla geri ad›m atmayan, bir yurtsever, ülkesine lay›k, uygar bir kad›n. ‹lkö¤renimini ‹zmir, Eskiflehir, Ankara ve Biga’da tamamlad›. 1925 y›l›nda Bursa K›z Ö¤retmen Okulunu bitirdi. 1925-1927 y›llar›nda Atatürk’ün himayesinde yurt d›fl›nda e¤itim gördü. Tarih ve Yurt Bilgisi ö¤retmenli¤i de yapan Afetinan, Türk Tarih Kurumunun kurulufl çal›flmalar›nda bulundu ve kurumda as baflkanl›k görevi yapt›. Ankara Üniversitesi, Türk ‹nk›lap Tarihi Enstitüsünde müdürlük yapm›fl olan Afet ‹nan’›n Atatürk ve Türk tarihi ile ilgili birçok yay›n› bulunmaktad›r. www.tdk.gov.tr Afet ‹nan ve M. Kemal Atatürk

Türk Tarih Kurumu yay›nlar›ndan birkaç örnek
Türk tarihçilerine bir öneride bulunmak gerekirse diyebilirim ki daima belgelere ba¤l› kal›n. E¤er gerçe¤i ortaya ç›kar›rsan›z bu daima bizim lehimizedir... E¤er abartma yaparsan›z kendinizi kabul ettiremezsiniz. Sizi ciddiye almazlar. Prof. Dr. Halil ‹NALCIK

ARAfiTIRINIZ
Halil ‹NALCIK kimdir? Araflt›ral›m, hayat›n› k›saca yazal›m.

Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi

Türk Tarih Kurumu, kurulufl amac› olan Türk ve Türkiye tarihi ve bunlarla ilgili konular›, Türklerin medeniyete olan hizmetlerini bilimsel olarak araflt›rmaktad›r. Bu yöndeki çal›flmalar›n› sürdürmekte ve sürdürecektir. Çal›flma sonuçlar›; kongreler, bildiriler, belgeler ad› alt›nda yay›mlanmaktad›r. Türk Tarih Kurumunun bilimsel çal›flmalar için kurdu¤u kütüphanesi, ülkemizin en zengin kütüphanelerinden birisidir. Kütüphanede bilgisayar ile hizmet verilmekte ve ‹nternet a¤› ile dünyan›n di¤er kütüphanelerine ulafl›labilmektedir.

Büyük devletler kuran atalar›m›z, büyük ve kapsaml› medeniyetlere de sahip olmufltur. Bunu aramak, incelemek, Türklü¤e ve dünyaya bildirmek, bizler için bir borçtur. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.359)

fl Atatürk’ün yukar›daki sözünden de yararlanarak tarih alan›ndaki çal›flmalara neden bu kadar çok önem verdi¤ini söyleyiniz.

30

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Türk dilinin, kendi benli¤ine, asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli, ilgili olmas›n› dileriz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Bilgi Kutusu
Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk, 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu), 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir.

Türk dili, Türk milleti için bir hazinedir. Türkçe konuflmayan bir insan; Türk kültürüne, toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›, Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl, Türk dilinin Arapça, Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. Türk Dil Kurumu bugün, 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ - GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde, faaliyetlerini sürdürmektedir. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi, zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi, bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu; ra gezi düzenleyebilirsiniz. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n, bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. Bu olgu, ÖÇK 1.16. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.
Düflünelim, Söyleyelim

1. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. 2. Türk Tarih Kurumunun, bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. 3. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle, bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z.
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

31

Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.... 1931..... Herkesin e¤itim ve .......... Türkiye’nin en kalabal›k kentidir.. Kitap okumak..... Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z. B. olarak adland›r›l›r... 1936. C. Ali 17 yafl›na girdi.. olgu..... dilek ve flikâyetlerini .... 3.......... Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz. geliflmekte olan bir ülkedir.. B.. ‹stanbul.... Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z. taraf›ndan kurulmufltur. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler. B... y›l›nda . Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z....... film izlemekten daha e¤lencelidir.... Türkiye’nin baflkentidir.... Türk Tarih Kurumu. 6... SINIF . kurum. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A.. 5. 5.. Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r.. C. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z.denir.... dilekçe.... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. D.. 1.. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A... hakk› vard›r... görüfl. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz.. A¤r› Da¤›.. 4... ö¤renim. C... 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6... Vatandafllar...... 2... Atatürk..... Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere.. Türkiye. Afet ‹nan 1..... D....1.. Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r.. Trabzonspor... 1.. 2...... 2.. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. yazarak belirtirler. Ankara...... 4. 3.. Yar›n hava ya¤murlu olacak.

Ünite 3. Sonuçlar› duyurma B. 4. Afla¤›daki kurumlardan hangisi tüketici haklar› ile ilgili de¤ildir? A. Tüketici Mahkemeleri C.) Hak ve sorumluluklar›m›z›.) Sosyal ve etkin vatandafl olmay› baflarm›fl bireyler karfl›laflt›klar› sorunlara hak özgürlük ve sorumluluklar çerçevesinde çözüm bulmay› baflarabilir.) Haks›zl›¤a u¤rad›¤›m›z zaman karfl›m›zdakinin bizden özür dilemesini beklemeliyiz.) Olgular. 6. herzaman do¤ru olmayabilir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türk Standartlar› Enstitüsü B.1. 7. Ceza Mahkemeleri Ç. kifliden kifliye de¤iflir ve insanlar›n kendi fikirlerini yans›t›r.Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti D. Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi 4. Türk Dil Kurumu D. Türkçe dersinde ö¤reniriz. Problem belirleme D. 3. yanl›fl olanlar›n önüne Y harfi yaz›n›z. Verileri de¤erlendirme 5. 5. 1. kültürel bir çok neden ve sonucunun bulunmas› olaylar›n çok boyutlu oldu¤unu gösterir. Veri toplama C.) Görüfl. zenginlefltirilmesi ve güzellefltirilmesi hangi kurumun görevleri aras›ndad›r? A.) Sosyal bilgiler dersinde bilimsel araflt›rma yapmay› ö¤reniriz. (…. Türk Standartlar› Enstitüsü B. Türk dilinin sadelefltirilmesi. 2. Afla¤›dakilerden hangisi bilimsel araflt›rma basamaklar›ndan de¤ildir? A. (…. SINIF 33 . (….) Günlük yaflant›m›zda karfl›laflt›¤›m›z olaylar›n siyasi ekonomik. (…. Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. (…. (…. Türk Tarih Kurumu C. (….

SINIF . Farkl› Yaflam Tarzlar› Bir Baflkad›r Benim Memleketim Yaflayan Geçmifl Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› 34 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÜN‹TE Yeryüzünde Yaflam Yaflad›¤›m›z Dünya Farkl› ‹klimler.2.

Haritalar›n nas›l çizildi¤ini araflt›r›n›z. 4. 3. 7. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar aras›nda ne gibi farkl›l›klar›n oldu¤unu ö¤reniniz. 5.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Buralar›n yerleflim yeri olarak seçilmesinde hangi faktörler etkili olmufl olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. 2. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yaflad›¤›n›z bölgede etkili olan iklimin özellikleri nelerdir? Gözlemlerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Anadolu ve Mezopatamya uygarl›klar›n› gösteren haritalar› inceleyiniz. 8. bulundu¤u yere kurulma nedenlerini araflt›r›n›z. Yaflad›¤›n›z ilin. Farkl› iklim bölgelerinde yaflayan insanlar›n giyim tarzlar›n› yans›tan foto¤raflar bularak s›n›fa getiriniz. 6. Dünya haritas› üzerinde yurdumuzun hangi k›talar üzerinde bulundu¤unu inceleyerek konumunu defterinize yaz›n›z. SINIF 35 . Türkiye’de görülen iklim çeflitlili¤inde nelerin etkili oldu¤unu araflt›r›n›z. Yaflad›¤›n›z çevrede tarihi de¤er tafl›yan eserler var m›? Varsa hangi dönemlerden kald›¤›n› araflt›r›n›z.

Örne¤in gazetelerden kardefl ülke Pakistan’da büyük bir deprem oldu¤unu okudu¤umda televizyonda Avustralya’da yaflayan kangurularla ilgili bir belgesel izledi¤imde. Ekvator ve kutup bölgelerini inceleyiniz. Merhaba arkadafllar. ‹flte. haritalardaki bilgilerden yararlanarak ülkemizin konumunu aç›klayaca¤›m›z bir ödev haz›rlamam›z› istedi. fl Siz bilmedi¤iniz yerlerin Dünya’n›n neresinde oldu¤unu merak etti¤inizde bunu nas›l ö¤reniyorsunuz? Dünya haritas› Yukar›daki Dünya haritas› ile sayfa 37’deki Türkiye haritas›n› inceledi¤imde bir konu dikkatimi çekti. Bana harita bilgisi konusu verildi. diye bir soru akl›ma geldi. Bu küçültme rastgele yap›l›rsa ne olur. SINIF . Gruplara ayr›larak aram›zda bir görev da¤›l›m› yapt›k. bu küçültme oran›na ölçek ad› veriliyor. Ünite Yaflad›¤›m›z Dünya ÖN HAZIRLIK Bir dünya haritas› veya model küre üzerinde Türkiye’yi. Anlad›m ki gerçek görünüflünü koruyabilmesi için belli bir oranda küçültülerek haz›rlanm›flt›. O anda duvarda as›l› olan flehir plan› dikkatimi çekti.2. Plan gerçek boyutlar›nda de¤ildi ancak tüm cadde. 36 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ülkemiz ekvatoram› yoksa kutuplaram› daha yak›n söyleyiniz. ben Ayfle. • harita • ekvator num • co¤rafi ko • kutup • ölçek KEL‹ME LAR VE KAVRAM Ö¤retmenimiz. Arkadafllar. bizden haritalar› ve harita ölçeklerini incelememizi. haritas› yap›lacak bir yerin özelliklerinin bozulmamas› ve kolay kullan›labilmesi için gerçek ölçüleri belli bir oranda küçültülmesi gerekiyor. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar ve haritalardan yararlanma konusu üzerinde araflt›rma yapt›m. sokak ve binalar plan üzerinde gösterilmiflti. Demek. Bu ülkelerin nerelerde olduklar›n› harita üzerinden ö¤renebiliriz. Bunun için haritas› yap›lacak yerin küçültülmesi gerekiyordu. Haritalar günlük hayatta da çok faydalan›r›z. Dünya’n›n ya da Türkiye’nin tamam›n› bir düzlem üzerine çizmek mümkün olamazd›. sosyal bilgiler dersinde en çok kulland›¤›m›z araçlardan biri haritalard›r.

SINIF 37 . Haritalardaki ölçekleri belirtiniz. ÖÇK 2. Aralar›nda fark var m›? Söyleyiniz. Ege Bölgesi. Ölçek: 1/10.000 Ege Bölgesi haritas› ‹zmir ve çevresi haritas› fl Sayfadaki üç haritan›n nerelere ait oldu¤unu söyleyiniz. Haritan›n birinde baz› yerler ayr›nt›l› olarak gösterilmifl. sizce neyi ifade ediyor? Aç›klay›n›z. Ölçeklerindeki say›lar. Harita ölçeklerini incelerken yararTürkiye haritas› land›¤›m haritalarda ayr›nt›lar›n birbirine benzemedi¤ini fark ettim.Yeryüzünde Yaflam fl Sayfadaki Türkiye.000 Ölçek: 1/3. hangisinde daha az ayr›nt›l› olarak gösterilmifltir? fl Sayfadaki haritalar› karfl›laflt›rarak hangi özelliklerin de¤iflti¤ini listeleyiniz. ‹zmir ve çevresini gösteren haritalar› inceleyiniz. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu farkl›l›¤›n nedenini araflt›rd›¤›mda bu fark›n haritada kullan›lan ölçekle iliflkili oldu¤unu ö¤rendim.1. fl Yollar ve yerleflim merkezleri hangisinde ayr›nt›l›. di¤erinde ise o kadar ayr›nt› yoktu.

kutuplarda ise bas›k bir flekilde oldu¤unu görürüz. Atlaslardaki haritalarla duvar haritalar› içerisinde bu özellikte haritalar›n olup olmad›¤›n› inceleyiniz. yerleflim merkezleri ayr›nt›l› olarak gösterilir. Haritan›n ad›. S›n›f›m›zda bulunan model küreyi inceledim. kapsad›klar› alan büyüdü¤ü için gösterdikleri ayr›nt› da azal›r. 1/200 000’den büyük ölçekli haritalard›r. Etkinlik Türkiye Fiziki haritas› fl Da¤lar›n yüksekliklerini. Atlas›mdaki haritalar› ve s›n›f›m›zdaki duvar haritas›n› inceledi¤imde ay- 38 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ortas› fliflkince. ova. model küre üzerindeki yatay ve dikey olarak çizilmifl çizgiler dikkatimi çekti. yollar. Bunlar. göl ve akarsular›n özelliklerini. Dünya’m›z›n uzaydan çekilmifl foto¤raf›na bakt›¤›m›zda yuvarlak bir flekle sahip oldu¤unu görüyoruz. flimdi de sizlere Dünya’m›z›n küçük bir maketi olan yerküre üzerindeki yatay ve dikey çizgilerden bahsetmek istiyorum. ÖÇK 2.2 ve 2. sembollerle birlikte baz› yaz›lar yer al›r. Ünite Haritalar ölçekleri bak›m›ndan büyük ölçekli. SINIF . haritan›n özellikleri hakk›nda bize bilgi vermektedir. Baz› haritalarda yer flekilleri. fl Haritalar›n alt kenar›nda. akarsu ve göller gösterilir mi? Neden? Ölçe¤i 1/500 000’den küçük olan haritalarda. göl ve denizlerin derinliklerini ö¤renmek için haritalar birer kaynak m›d›r? Yurdumuzdaki önemli da¤. ova. fl Bu nitelikteki haritalarda da¤. 1/200 000 ile 1/500 000 ölçekli haritalarda daha az ayr›nt›ya yer verilir. Bu bilgiler ne amaçla konulmufl olabilir? Ne gibi kolayl›klar sa¤lar? fl Seyahate ç›kt›¤›n›zda hangi haritalara ihtiyaç duyars›n›z? Bu haritalar size ne gibi kolayl›klar sa¤lar? Arkadafllar. orta ölçekli ve küçük ölçekli haritalar olmak üzere üçe ayr›l›r. haritalardan ö¤renebilir miyiz? Yandaki Türkiye fiziki haritas›n› inceleyerek bu sorular› cevaplay›n›z. Ancak dikkat ettiniz mi bilmiyorum.2. “Türkiye Siyasi Haritas›” gibi adlar verilir. Haritalara “Türkiye Fiziki Haritas›”. Dünya’m›z tam yuvarlak de¤il.3.

90 tanesi de Güney Yar›m Küre’de olmak üzere toplam 180 tane paralel bulunmaktad›r. Bütün meridyenlerin boylar› birbirine eflittir. SINIF Meridyenler 39 . Ancak iki meridyen aras›ndaki uzakl›k Ekvatordan kutuplara do¤ru azal›r ve kutuplarla tüm meridyenler birleflir.” diyebilir miyiz? Neden? fl Türkiye’nin hangi paralel ve meridyenler aras›nda yer ald›¤›n› atlas›n›zdan da yararlanarak belirleyiniz. Bunlar›n ne oldu¤unu araflt›r›nca ilginç bilgilere ulaflt›m. ‹ngiltere’nin Greenwech (Griniç) kasabas› yak›nlar›ndan geçen meridyen yay›. Kuzey ve Güney Kutup noktalar› aras›nda uzan›yor. 180 tane bat›s›nda olmak üzere 360 meridyen yay› bulunuyor. bafllang›ç olarak kabul ediliyor.Yeryüzünde Yaflam n› tür çizgilerin haritalarda da oldu¤unu fark ettim. fl Sizce bu yatay ve dikey çizgilerin belli bir say›s› varm›d›r? Model küre ve haritalarda gördü¤ümüz yatay çizgilere paralel. ve 2. Bafllang›ç meridyeninin 180 tane do¤usunda. fl Meridyenler için “Bir kutuptan di¤erine do¤ru. Biliyor musunuz. kuzey güney do¤rultusunda uzan›yor. Paraleller fl Model küreden yararlanarak ekvator ve kutup kavramlar›n› aç›klay›n›z. Bunda dünyan›n yuvarlak bir flekle sahip olmas›n›n etkisi vard›r. Bunun için “Türkiye’nin konumu” ifadesini kullanabilirmiyiz. 90 tanesi Kuzey Yar›m Küre’de.5. bizim haritalardan kolay yararlanabilmemiz için çizilmifl hayali çizgilermifl.4. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. model küre ve haritalar üzerindeki bu çizgiler gerçekte yokmufl. Meridyen yaylar›. fl Model küreden de yararlanarak paralellerin özellikleri nelerdir? Söyleyiniz. Bunlar. Neden? ÖÇK 2. dikey çizgilere de meridyen ad› veriliyor. Yani meridyen yaylar› Güney ve Kuzey Kutup noktalar›nda birleflti¤inden meridyen daireleri olarak da adland›r›l›yor.

2. Asya. Arkadafllar. ÖÇK 2. Denizlerin hangi k›talar aras›nda oldu¤unu söyleyiniz. Ülkemizin üç taraf›n›n deBu özelli¤i ile Türkiye. Yurdumuzun hem ARAfiTIRINIZ Asya hem de Avrupa k›talar›nda topraklar› vard›r. Yurdumuzun Avrupa’daki topraklar›n topraklar›m›z içerisinde yer lar›na Trakya. afla¤›daki dünya haritas›n› inceledi¤imizde karalar m›. SINIF . fl Harita üzerinde ülkemizin yerini bulunuz. Bunlar›n hangi k›talar aras›nda yer ald›¤›n› belirtiniz. fl Yukar›daki haritada kaç okyanus bulundu¤unu söyleyiniz. Avrupa ve Afrika k›talar›n›n birbirine en çok yaklaflt›¤› bölgede bulunmaktad›r. okyanuslar ve denizler hakk›nda araflt›rma yapt›m. benim ad›m Ali. de¤il mi? Haritadan da anlad›¤›m›z gibi yeryüzünde genifl alanlar kaplayan karalar ve sular bulunmaktad›r. yurdumuza ne gibi avanrilir. Her ikisi de birer yar›madad›r. Bu sulara neden okyanus denilmedi¤ini söyleyiniz. Peki harita üzerindeki büyük kara parçalar›na ve sulara ne ad verilmektedir? K›talar ve okyanuslar fl Yukar›daki haritadan yararlanarak yeryüzünde kaç k›ta oldu¤unu ve bunlar›n adlar›n› söyleyiniz. Ünite K›talar ve Okyanuslar Arkadafllar. Bunlar›n büyüklükleri ile okyanuslar› karfl›laflt›r›n›z. Avrupa ve Asya aras›nda donizlerle çevrili olmas› ve bo¤az¤al bir köprü gibidir. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi Türkiye. muz topraklar›n› çevreleyen denizleri gösteriniz. yeryüzündeki k›talar. tajlar sa¤lamaktad›r? Araflt›r›Atlas›n›zdaki haritalardan yararlanarak yurdun›z. Asya’daki topraklar›na Anadolu ad› vealmas›. S›n›f arkadafllar›m›zla yapt›¤›m›z çal›flma da ben. Etkinlik 40 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.6. yoksa sular m› daha çok yer kapl›yor? Sular.

Etkinlik ARAfiTIRINIZ Türkiye. ülkemiz üzerinden sa¤lanmaktad›r. fl Türkiye’nin önemli ulafl›m yollar› üzerinde bulunmas› ülkemiz için hangi avantajlar sa¤lamaktad›r? ÖÇK 2. ve 2. kara ve demir yollar› ülkemizden geçmektedir.7. KUZEY AMER‹KA AVRUPA TÜRK‹YE ASYA GÜNEY AMER‹KA AFR‹KA OKYANUSYA ANTART‹KA Türkiye’nin Dünya üzerindeki yeri Türkiye. Yurdumuzun do¤usunda ve güneyinde zengin petrol yataklar›na sahip petrol üreten ülkeler yer almaktad›r. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› çok önemli su yollar›d›r. Ayr›ca. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkiye’nin. Türkiye’nin Dünya üzerindeki yerini size tan›t›rken bu yerin önemini de belirtece¤im. Ulusu ve ülkesiyle birlikte bölünmez bütünlü¤ünü korumakta ve komflular›yla bar›fl içinde yaflamaktad›r. Atatürk’ün “Yurtta bar›fl. dünyada bar›fl” ilkesini göz önünde bulundurarak Türkiye’nin güçlü bir devlet yap›s›na sahip olmas›nda Atatürk ilke ve ink›laplar›n›n katk›s›n› araflt›r›n›z. bu su yollar› arac›l›¤›yla sa¤lanmaktad›r. Karadeniz ile Akdeniz aras›ndaki ba¤lant›. Üç taraf› denizlerle çevrilidir. bulundu¤u yer itibar›yla güçlü bir devlet yap›s›na sahiptir.Yeryüzünde Yaflam Türkiye’nin Dünya Üzerindeki Yeri ve Önemi Arkadafllar. SINIF 41 . Bat›s›nda ise sanayisi geliflmifl Avrupa ülkeleri bulunmaktad›r. Asya ve Avrupa k›talar›nda topraklar›n›n bulunmas› nedeniyle bu iki k›ta aras›nda ki hava. tar›m ürünlerindeki çeflitlili¤i art›rmaktad›r. Dünya üzerinde bulundu¤u yer itibar›yla ayr› bir özelli¤e sahiptir. Ben Türkiye’nin Dünya üzerinde bulundu¤u yer hakk›nda araflt›rma yapt›m. Geliflmifl ve geliflmekte olan ülkeler aras›ndaki al›flverifl. Bulundu¤u yerden dolay› orta kuflak iklim bölgesinde yer alan ülkemizde farkl› iklimlerin yaflanmas›. ben Asl›.8. bölgesinde neden güçlü bir devlet oldu¤unu anlataca¤›m.

Buz bloklar› ›s› yal›t›m› sa¤layarak d›flardaki so¤uk havan›n içeri girmesini engeller ve evlerin ›s›s›n› korur. Buzdan evlerin içinde ›s›nmak ve di¤er gereksinimleri karfl›lamak için atefl yak›lmas›. bir gün sonra âdeta kaya gibi sa¤lam olur. fl Sizce eskimolar günlük yaflamlar›nda hangi zorluklarla karfl›lafl›yor olabilir? fl Kutup bölgeleri buzlarla kapl› oldu¤una göre buralarda yaflayan insanlar nas›l beslenirler? Yiyecek ihtiyaçlar›K›zak çeken köpekler n› nas›l karfl›l›yor olabilirler? fl Kutup bölgelerinin iklim özellikleri ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? 42 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. buz kal›plar›n› etkilemez.2. evlerini yaflad›kla‹glo ad› verilen eskimo evleri r› yerin koflullar›na uygun yaparlar. evlerini buz bloklar› üst üste y›¤arak yapar. yandaki foto¤rafta da görüldü¤ü gibi Eskimolar. Ünite Farkl› ‹klimler. SINIF . Bunda en önemli etken o bölgede yaflanan iklim özelli¤idir. Örne¤in. Farkl› Yaflam Tarzlar› ÖN HAZIRLIK So¤uk ve s›cak bölgelerde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› sizce neden farkl›d›r? Afla¤›daki foto¤raflar sizce dünyan›n neresine ait olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • co¤rafi konu • iklim m • kutup • do¤al ortam fl Sizce bu insanlar neden farkl› giyinmifller? Yukar›daki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi dünyan›n farkl› yerlerinde insanlar birbirlerinden farkl› giyinmektedirler. Kutup bölgelerinde yaflayan insanlar. Öyle ki yeni yap›lan ev.

Çöllerde s›cakl›klar çok yüksektir. bu bölgelerde yaflayan insanlar›n temel besin maddesini oluflturan pirincin elde edildi¤i çeltik tarlalar› görülmektedir.Yeryüzünde Yaflam Kutup bölgelerinde so¤uk iklim yaflan›rken ekvator ve çevresinde ise s›cak iklim yaflanmaktad›r. Afla¤›daki foto¤rafta. SINIF 43 . Su. Foto¤raftaki kiflilerin giyim tarzlar›ndan yararlanarak bu bölgede etkili olan iklimin özelliklerini söyleyiniz. vahalardaki kuyulardan sa¤lan›r. kurak alanlar olarak dikkat çeker. bar›nma ve günlük yaflamlar› hakk›ndaki düflüncelerinizi söyleyiniz. Su kaynaklar› çok k›s›tl›d›r. fl Yandaki foto¤rafta sizce insanlar neden çeltik tar›m› yap›yorlar? Bu¤day ekimi yapamazlar m›? Niçin? Yeryüzünde çöller. Afla¤›daki ve yandaki foto¤raflarda insanlar›n bar›nmak için kulland›klar› evler görülmektedir. kutup bölgelerinde yaflayanlar gibi giyinebilir mi? Afrika ile kutup bölgelerinin iklim özellikleri birbirine benzer mi? Neden? Sazdan yap›lan ev Dünya üzerinde baz› bölgeler bol ya¤›fl al›r.9. Çöllerde tek tük bitki türlerine rastlan›r. Çeltik tar›m› ÖÇK 2. Çölde deve kervan› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. güneyinde Kalahari çölleri dünyan›n en s›cak yerleridir. Etkinlik fl Yandaki foto¤rafta verilen kurak bir alanda insanlar geçimlerini nas›l sa¤layabilirler? Bu topraklarda ekim dikim yap›labilir mi? Nedenini söyleyiniz. Afrikada günlük k›yafet Foto¤raflar› inceleyerek insanlar›n giyinme. Sizce hangi güçlüklerle karfl›lafl›rlard›? Afrikal› bir insan. fl Sizce bu bölgenin iklim özellikleri nelerdir? fl Afrika'da yaflayan bir insanla kutup bölgelerinde yaflayan bir insan›n yer de¤ifltirdiklerini düflününüz. Afrika k›tas›n›n kuzeyinde Büyük Sahra. Asya k›tas›n›n güney ve güneydo¤usu dünyan›n en fazla ya¤›fl alan bölgesidir.

geceleri çok so¤uk bir iklim egemenmifl. oldukça so¤uktu. Yine bir baflka yerde üzüm. incir. çal›flmalar›m›z›n sonunda konuyu k›saca özetledi. geçimlerini avc›l›k yaparak sa¤l›yorlar.” demiflti. Oralarda yaflayan insanlar›n ço¤u yeterince beslenemediklerinden s›k s›k hastalan›yorlarm›fl. ne ekerler? Nas›l geçinirler? Ayfle: Ben bu konuda araflt›rma yapm›flt›m.10. ‹klim kurak oldu¤u için ekim iflleriyle de u¤raflam›yorlarm›fl. ÖÇK 2. bizler flansl›y›z. Orada çeflitli tar›m ürünleri elde ediliyordu. Grup içindeki arakdafllar›n s›ra ile yapt›klar› çal›flmalar› sundular. Yurdumuzdaki iklimler. Grup baflkan›m›z Arzu. Bizde grup olarak dünya üzerinde görülen bafll›ca iklimlerin genel özellikleri ile ilgili bir çal›flma yapt›k. Il›man bir iklim. afla¤›da nehir kenar›ndaki komflu köyde iklim daha ›l›mand›. Afrika’n›n iç kesimlerindeki Ekvator çevrelerinde. Arzu: Dünya’da genel anlamda üç farkl› iklim özellikleri görülmektedir. muz… Esma: Arkadafllar. ne ararsan bulabiliyorsun. zeytin yetiflirken di¤er yerde bu¤day. bir da¤ köyüydü.2. ‹klim flartlar› insanlar›n giyim ve beslenme tarzlar›n› ekonomik faaliyetlerini do¤rudan etkilemektedir. Ünite ‹klim Özellikleri Benim ad›m Erol. Ayfle: Dedem. Bunlar so¤uk iklim. SINIF . sohbetlerinin birinde köyüyle ilgili an›laEskimo bir kad›n r›ndan söz ederken “Bizim köy. f›nd›k üretiliyor. genellikle çöl iklimi dedikleri gündüzleri s›cak. yabani av hayvanlar›n› avl›yorlar. Deniz ürünlerini. kurakl›k nedeniyle içme suyu bulmakta güçlük çekiyorlarm›fl. s›cak iklim ve ›l›man iklimdir. Her fley yetifliyor. ‹nsanlar. Köyümüze yak›n. Buradaki insanlar. fleker pancar› ekiliyor. Bir baflka yerde çay. Bir yerde Afrika da bir su kuyusu pamuk. Osman: Televizyonda izledim. çeflitli ürünlerin yetifltirilmesine elveriflli. Dünya’n›n kutup bölgelerinde insanlar geçimlerini nas›l sa¤l›yorlar? Oralar çok so¤ukmufl. Geçimlerini bu flekilde sa¤l›yorlar. Çok güzel bir ülkede yafl›yoruz. Ali: Biliyor musunuz. arpa. Y›l›n büyük bir k›sm› kar ve buzlarla kapl›ym›fl. ‹klimi. Giysilerini de daha çok deriden yap›lm›fl kürklü Çay bahçeleri elbiseler oluflturuyor. Ne yer. Etkinlik 44 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

gürültüyü ve rüzgâr›n h›z›n› azalt›r ve erozyonu önler. A¤açlar›n ço¤u. hava. a¤aç alt› canl› yaflam›na son verecek. Her yerden buharlar yükselir. Temel Britannica. Ya¤mur ormanlar›.19. Ormanlar iklimi de etkiler. Bu koflullarda bitkiler flafl›lacak bir h›zla boy atar. (K›salt›larak al›nm›flt›r. nemli bir s›cakl›k ortal›¤› kaplar. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bilgi Kutusu Ya¤mur Ormanlar› Ekvator’un yak›n çevrelerinde kalan bölgeler. Ormanl›k yerler. Mevsimler aras›nda fark çok azd›r. c. tek bir dal bile ç›karmadan 20-25 metre kadar yükselir. dev e¤relti otlar›. Günefl sabah erkenden yükselir. milyonlarca y›ld›r hiçbir yabanc› etkiyle engellenmeden serpilip geliflimini sürdürmüfltür. Bu kar›fl›k yap›l› ve gür ormanlar bazen Ekvator ormanlar› olarak da adland›r›l›r. yeni fidanlar›n büyümesine ve orman›n yeniden yetiflmesine engel olacakt›r. Fakat ne yaz›kt›r ki günümüzde ürkütücü bir h›zla kesilip yok edilmektedir. s. su toprak. daha çok ya¤›fl al›r. Çevrenin canl› yaflam› üzerinde önemli bir etkisi vard›r. havadaki tozlar› süzer. halata benzeyen farkl› sarmafl›klarla birbirine ba¤lanm›flt›r. bardaktan boflan›rcas›na bir ya¤mur bafllar. hayvan. ya¤›fls›z bir mevsimin olmay›fl›d›r. A¤aç gövdeleri. uzun gövdeli yüksek a¤açlar›n birbirine kar›flm›fl dallar› ve yapraklar› günefl ›fl›¤›n›n afla¤› ulaflmas›n› önler. Bu ormanlardaki a¤açlar kesildikçe saklad›klar› gizler.) Yukar›daki metni okuyarak afla¤›da verilen sorular› cevapland›r›n›z. Genellikle 45 metre yüksekli¤e ulaflan en büyük a¤açlar›n alt›nda.Yeryüzünde Yaflam ‹çinde yaflad›¤›m›z do¤al çevre. Bunun bafll›ca nedeni. bu bölgelerde bitkilerin geliflmesini durduracak so¤uk ve çetin bir k›fl›n ya da kurak. bölgelerin ve Dünya’n›n iklim yap›s›n› sizce nas›l etkiler? Neden? fl Ya¤mur ormanlar›n›n sesi olsan›z insanlara neler söylemek isterdiniz? 2. genellikle flimflek ve gök gürültüsüyle birlikte. o insanlar› sizce nas›l etkiler? fl Do¤al ürünler ne demektir? fl Ya¤mur ormanlar›n›n yok olmas›. bitki örtüsüyle kapl›d›r. ‹nce. s›cakl›k gibi canl› ve cans›z ögelerden oluflur. Her canl›. hastal›klarla mücadelede bize yard›mc› olabilecek de¤erli do¤al maddeler ve yeni yiyecekler olarak yararlanabilece¤imiz bitkiler sonsuza kadar yitirilmektedir. Sarp kayal›klar d›fl›nda her kar›fl toprak. genellikle ya¤mur ormanlar› ad› verilen s›k a¤açlardan oluflmufl ormanlarla kapl›d›r. SINIF 45 . Ormanlar›n yok edilmesi. varl›¤›n› ancak do¤al bir çevrede sürdürebilir.67-70. Ya¤mur ormanlar›. Ya¤mur ormanlar› bitki yaflam› için çok elverifllidir. Hemen her zaman ya¤mur ya¤d›¤› için düflen ya¤›fl miktar› çok yüksektir. Örne¤in ormanlar oksijen üreterek havay› temizler. Bu nedenlerden dolay› do¤al çevreye karfl› her insan duyarl› olmak zorundad›r. Ö¤leye do¤ru bulutlar toplan›r ve çok geçmeden. yüzy›llard›r o bölgede yaflayan insanlar›n ve di¤er canl›lar›n yararland›¤› do¤al ürünlerin ambar› olmufltur. muz a¤açlar› ve baflka birçok bitki yer al›r.11. Geceleri bile hava s›cak ve nemlidir. bitki. ÖÇK fl Ya¤mur ormanlar›n›n s›k ve gür bir yap›da olmas›n›n nedenleri nelerdir? fl Ekvator bölgesinin iklimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Ya¤mur ormanlar›ndan insanlar nas›l yararlan›yorlar? Bu ormanlar›n yok olmas›. topra¤›n do¤al dengesinin bozulmas›na yol açacak.

fl Türkiye haritas›ndan da yararlanarak yaflad›¤›n›z ilin hangi iklim bölgesinde oldu¤unu söyleyiniz. 46 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu durumu nas›l aç›klars›n›z? 2. SINIF . Sizce bu özellikler yurdumuzda görülen iklim özelliklerini nas›l etkiler? Afla¤›daki haritay› inceleyerek ülkemizde görülen iklim tiplerinin özelliklerini birlikte ö¤renelim. Ülkemizde Akdeniz k›y›lar›nda denize girilirken ayn› zamanda Erzurum Palandöken’de k›fl sporlar› yap›lmaktad›r. ovalar›n ve da¤l›k alanlar›n genifl yer kaplad›¤›n› görürüz. “Bir baflkad›r benim memleketim” adl› flark›n›n söz ve ritmini ö¤renerek s›n›fta söyleyiniz.2. Buna göre ülkemizde nas›l bir iklim özelli¤inin etkili oldu¤unu söyleyiniz. Yurdumuzdaki da¤l›k bölgeler neden so¤uktur? 3. Türkiye iklim tipleri haritas› fl Türkiye’de birbirinden farkl› iklim tiplerinin görülmesinin nedenleri ne olabilir? fl Türkiye’nin Ekvator’a yak›n bir yerde bulunmas›. Ünite Bir Baflkad›r Benim Memleketim ÖN HAZIRLIK 1. sizce ülkemiz iklimini nas›l etkilemektedir? Neden? fl Türkiye’nin s›cak ve so¤uk iklim kuflaklar› aras›nda oldu¤unu hat›rlay›n›z. KEL‹ME LAR VE KAVRAM m • beflerî orta • bölge • iklim • Yön Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizin üç taraf›n›n denizlerle çevrili oldu¤unu.

oldukça genifl topraklara sahip bir ülkedir. Yurdumuz. SINIF 47 . Ülkemizi çevreleyen denizlerin özellikle s›cakl›k. ve 2. bat›dan Ege Denizi ve güneyden Akdeniz ile çevrili bir ülkedir.13. Türkiye fiziki haritas› Türkiye. Denizler üzerinden gelen rüzgârlar beraberlerinde nemli hava kütlelerinide tafl›yarak özellikle k›y› bölgelerimize bol ya¤›fl b›rak›rlar.Yeryüzünde Yaflam fl Türkiye. ya¤›fl›n da¤›l›fl›nda önemli etkileri bulunmaktad›r. yandaki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi yükseltisi fazla olan da¤larla kapl›d›r. kuzeyden Karadeniz.12. Denizlerin etkisiyle k›y› bölgelerimiz daha ›l›man bir iklim yaflan›rken iç kesimlere do¤ru gidildikçe karasall›¤›n etkisi artar. Ayr›ca ülke topraklar›m›z›n kuzeybat› kesiminde ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› ile bu bo¤azlar aras›nda Marmara Denizi yer almaktad›r. Ülkemizde da¤lar genifl yer kaplar. Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤inizde yurdumuzun kuzey ve güney kesimlerinde. da¤lar›n k›y›ya paralel uzad›¤›n› görürüz. Etkinlik K›y›lar›m›z bol ya¤›fl al›r. Sizce bu kadar genifl topraklar üzerinde ayn› iklim özelli¤inin yaflanmas› mümkün müdür? Nedenini söyleyiniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Da¤lar›n k›y›ya paralel uzanmas› ile deniz etkilerinin iç kesimlere ulaflamamas› aras›nda ÖÇK nas›l bir iliflki vard›r? 2.

Tabloyu inceleyerek ve atlaslar›n›zdan yararlanarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z . don olay› gibi co¤rafi olaylar›n nas›l bir iliflkisi olabilir? Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizde ortalama yükseltinin fazla oldu¤unu ve genelde da¤l›k bir araziye sahip oldu¤umuzu görürüz.7 8. baz› illerimize ait y›ll›k s›cakl›k ortalamas› ile ya¤›fl miktarlar› verilmifltir. fl Bat› k›y›lar›nda da¤lar›n k›y›ya dik uzanmas› buradaki iklimi nas›l etkilemektedir? Afla¤›daki tabloda.6 14 11. Da¤lar›n aralar›nda. iç kesimlerden daha yüksek olmas›n›n nedenlerini söyleyiniz.9 15. fl K›y› illerimizin iç bölgelerimizdeki illerden daha fazla ya¤›fl almas›n›n nedeni nedir? fl K›fl aylar›n›n so¤uk geçti¤i iller hangileridir? Sizce bunu etkileyen faktörler nelerdir? fl Denizin ›l›t›c› etkisi ile kar ya¤›fl›. Sizce bu iklimi nas›l etkiler? ÖÇK 2.8 17. Ünite Ülkemizin bat› k›y›lar›nda ise da¤lar k›y›ya dik olarak uzanmakta ve alçalarak Ege Denizi’nde son bulmaktad›r.2.14. 2010) fl K›y›lar›m›zda y›ll›k s›cakl›k oran›n›n.7 14 Ya¤›fl Miktar› (m2) 1052 447 491 2300 691 677 377 380 650 Kaynak (TÜ‹K. Etkinlik 48 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Harran Ovas› Deniz K›y›s› (Ayd›n) ‹ller Antalya Erzurum Diyarbak›r Rize ‹zmir ‹stanbul Ankara Van Samsun Y›ll›k Ortalama S›cakl›k (0C) 18. SINIF .8 13.1 5. uzun koridorlar› and›ran ve iç bölgelere do¤ru uzanan vadiler ve genifl ovalar bulunur.

Türkiye’nin bu konumu ›l›man iklim flartlar›n›n etkili olmas›na ve mevsimlerin belirgin olarak görülmesine neden olmufltur. Bilgi Kutusu Türkiye 36o-42o kuzey paraleleri aras›nda ›l›man iklim kufla¤›n›n Ekvator’a yak›n bölümünde bulunmaktad›r. o anda s›cakl›klar›n kaç derece olabilece¤ini tahmin ediniz. Yaz›n daha çok güneyden gelen s›cak hava. fl Türkiye Fiziki haritas› ve sayfa 48’deki tablodan yararlanarak yükseltinin iklim koflullar› üzerinde nas›l bir etkisi oldu¤unu aç›klay›n›z. yurdumuzun hangi bölgelerine ait olabilir? Tahminlerinizi söyleyiniz. Ülkemizdeki farkl› iklim bölgelerinden görünüm fl Ayn› mevsimde farkl› iklim flartlar›n›n yaflanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Foto¤raflar›n ait oldu¤u yerlerde. k›fl›n ise kuzeyden gelen so¤uk hava kütlelerinin etkisi alt›na girer. Yurdumuzun do¤u kesimlerinde bu yükseklik.Yeryüzünde Yaflam Bat› Anadolu k›y›lar›m›zdan. SINIF 49 . fl Sizce foto¤raflar. do¤uya do¤ru gidildikçe artarak devam eder. deniz seviyesinden (0) itibaren bafllayan yükselme. ortalama 2000 metreye ulafl›r. Bulundu¤u konum nedeniyle ülkemizde dört mevsim belirgin olarak yaflan›r. Sayfadaki foto¤raflar ayn› mevsimde ülkemizin farkl› bölgelerine ait görüntülerdir. ‹klim tiplerinin da¤›l›fl›ndaki yeryüzü flekillerinin etkisini nas›l aç›klars›n›z? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

uzun ve kar ya¤›fll›d›r. yurdumuzun güney ve bat› k›y›lar›nda görülür. Karadeniz k›y›lar›nda Karadeniz iklimi görülür. Ayfle: Nas›l yani? Baba: ‹ç Anadolu’da k›fllar. k›fllar›n ise ›l›k geçti¤i bu alanlarda y›l›n hemen hemen tamam›nda ya¤›fl görülür. Düflünelim. Ülkemizde birbirinden farkl› iklim özelliklerinin görülmesini nedenleri nelerdir? 2. Yazlar ise serin ve k›sad›r. Ya¤›fllar daha çok. Ayfle: Yurdumuzun denizlerden uzak kalan iç ve do¤u kesimlerinde ise iklim k›y›larda daha farkl› olmal›! Baba: Do¤ru tahmin ettin k›z›m. Yazlar s›cak geçer. Bak. Ayfle ile Babas› Ayfle: Babac›¤›m. Ülkemizde etkili olan di¤er bir iklim özelli¤i ise Akdeniz ‹klimidir. bu da¤lar gibi yurdumuzun güneyinde de s›rada¤lar var.2. Yurdumuzda ya¤›fl›n bol oldu¤u. Buralarda s›cakl›k. yazlar›n serin. ödevimi haz›rlamamda bana yard›mc› olabilir misin? Baba: Elbette k›z›m. Bu iklimin etkili oldu¤u yerlerde yazlar s›cak ve kurak. Söyleyelim 1. Baba: (Kitapl›kta bulunan büyükçe bir atlas› al›r ve k›z›n›n yan›na gelir. Karadeniz üzerinden gelen nemli ve ›l›k hava kütleleri. Ayfle: Teflekkür ederim. yerflekillerinin engebeli olma durumu ve yükseklik farklar› nedeniyle bu iklimin görüldü¤ü yerlerde kendi içerisindede farkl›l›klar yaflan›r. Akdeniz iklimi. Konumlar›. K›fl aylar›n›n ortalama s›cakl›¤› 0 0C dolay›ndad›r. toprak. k›z›m. Ayfle: Yurdumuzun kuzeyindeki Karadeniz ile iklimin ad›n›n ayn› olmas› dikkatimi çekti. Bu iklimde k›fllar so¤uk ve kar ya¤›fll›. Ayfle: (Türkiye fiziki haritas›nda Kuzey Anadolu da¤lar›n› göstererek) Babac›¤›m. Yurdumuzun iç kesimlerinde ve denizden uzakta kalan yerlerde. Böylece ülkemizin hem kuzeyde hem de güneyinde ya¤›fllar. Bu çal›flma benim için çok faydal› oldu. ‹kisi aras›nda bir iliflki var sanki. iklimle deniz aras›ndaki iliflkiyi fark etmeye bafllad›n. Yurdumuzun kuzeyinde yer al›n. yazlar ise s›cak ve kurak geçer. senin de tahmin etti¤in gibi Karadeniz’in etkisi alt›nda olan yerler. SINIF . Baba: Evet. Baba: Aferin k›z›m. Karadeniz ikliminin görüldü¤ü yerler. ‹ç Anadolu’dan do¤uya do¤ru gidildikçe s›cakl›klarda düflüfl gözlenir. aylarca karla örtülü kal›r. k›fl›n ve özellikle ilkbaharda düfler. babac›¤›m. Yükselirken tafl›d›¤› su buhar› yo¤unlafl›r ve ya¤›fl olarak yere iner. k›fllar ise ›l›k ve ya¤›fll› geçer. Ünite Yurdumuzda görülen iklimleri ve özelliklerini daha iyi kavramak için afla¤›daki diyalo¤u okuyunuz. da¤lar›n denize bakan yamaçlar›nda daha fazla görülür. Yurdumuzun güney k›y›lar›na paralel uzanan Toroslar da Kuzey Anadolu da¤lar› gibi güneyden gelen nemli rüzgârlar›n iç k›s›mlara geçmesine engel olur. bak biraz dikkatli oldu¤unda ipuçlar›n› çok kolay bulabiliyorsun. denizlerin etkisi görülmez. Yaflad›¤›n›z yer hangi iklim bölgesi içerisindedir? Burada iklimi etkileyen faktörler nelerdir? 50 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.) Yurdumuzda bafll›ca üç iklim tipi görülür. Do¤uda en çok ya¤›fl da ilkbaharda ve yaz›n düfler. Evet. k›y›ya paralel uzanan Kuzey Anadolu da¤lar›n›n yamaçlar›na çarparak yükselir. Ayfle: Yurdumuzda etkili olan iklimleri ve özelliklerini araflt›r›yorum. Buralarda karasal iklim etkilidir.

. bol suyunun ve verimli topraklar›n›n bulunmas›. Tarih boyunca Asya ve Avrupa k›talar› aras›nda bir köprü görevi görmüfltür. Bilgi Kutusu Tarih. fl Yak›n çevrenizde benzer özellikte kal›nt›lar olup olmad›¤›n› ö¤reniniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bunlardan baz›lar›nda yap›lan kaz›larda farkl› dönemlere ait tafl ve de¤iflik madenler kullan›larak elde edilen araç ve gereçler bulunmufltur. Anadolu tarihi ile ilgili araflt›rma yaparak edindi¤i bilgilerle bir sunum haz›rlad›.Yeryüzünde Yaflam Yaflayan Geçmifl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • yerleflme • yüzy›l Bulundu¤unuz yerleflim yerinin ne zaman kuruldu¤unu. Eski kaya s›¤›naklar› kaya s›¤›naklar›n› yerleflim yeri olarak seçmelerinin nedenleri neler olabilir? fl Kaya s›¤›naklar›nda yaflayan insanlar.. dünyan›n ilk yerleflme alanlar› içinde yer al›r. ARAfiTIRINIZ Kapadokya olarak bilinen bölge ve buradaki eski yerleflmeler hakk›nda bilgi ve foto¤raf toplayarak bir sunum haz›rlay›n›z. Anadolu eski medeniyetlerin yerleflim alan› olarak tarihteki yerini alm›flt›r. nas›l bir geliflme ve de¤iflme gösterdi¤ini araflt›r›n›z. pek çok kavmin buray› yurt edinmesine neden olmufltur. Ebru. fl Tarih öncesi dönemde yaflayan insanlar›n. y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile tepeler oluflmufltur. Bu ça¤lara ait bilgilere. Geçmifl dönemlerde bu topraklarda çeflitli medeniyetler kurulmufl. buluntulardan ve yap›lan kaz›lardan elde edilen araç ve gereçlerle ulafl›lmaktad›r. Bozüyük. Oluflan bu yapay tepelere höyük (hüyük) denilmektedir. Varsa özellikleri hakk›nda bilgi toplay›n›z. Anadolu'daki yerleflme yerlerinin pek ço¤unun ad›n›n Çatalhöyük. Anadolu. Gülhüyük. tarih öncesi ça¤lar olarak adland›r›l›r. SINIF Tart›flma fl ‹lk Ça¤ yerleflmeleri ile günümüzdeki yerleflmeleri etkileyen faktörler aras›nda benzerlik ve farkl›l›klar var m›d›r? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. MÖ 3200 y›llar›nda yaz›n›n bulunmas›yla bafllar. o dönemlerde beslenme ve giyimlerini nas›l sa¤lam›fl olabilirler? Ebru. fleklinde olmas›n› da flöyle aç›klad›: Tarih boyunca çeflitli nedenlerle y›k›lan yerleflme alanlar›nda. Uygun iklim koflullar›na sahip olmas›. Daha önceki dönemler de. Anadolu'da 1000'in üzerinde hüyük oldu¤u bilinmektedir. 51 .

Etkinlik 52 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. a¤aç ve kam›fltan yap›lm›fl olabilir? Yandaki resmi inceleyiniz." demifltir. Bilgi Kutusu Çatalhöyük. evlerini bu flekilde yapmalar›n›n nedeni sizce ne olabilir? ÖÇK 2. Bu uygarl›klardan biri de Çatalhöyük'te kurulmufltur. a¤aç ve kam›fl›n kullan›ld›¤› belirlenmifltir. farkl› büyüklükteki iki tepeden oluflmaktad›r. fl ‹ngiliz arkeolo¤un Çatalhöyük için söyledi¤i "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. düz daml› ve d›fla tümüyle kapal› oldu¤u görülmektedir. hiçbirinde kap› olmad›¤› görülür.15. 1961. O dönemde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Çatalhöyük'teki evlerin yap›l›fl flekilleri incelendi¤inde ço¤unlukla kare planl›. Çatalhöyük. 1963 ve 1965 y›llar›nda burada yap›lan kaz›lar sonucu 13 yap› kal›nt›s› ortaya ç›kar›lm›flt›r. fl Sizce Çatalhöyük’teki ilk yerleflmelerde evler neden kerpiç. Bu bölgede kaz› çal›flmas› yapan ‹ngiliz arkeolo¤ Prof. Lan Hodder. Evlere damlardan merdivenle girilir.2. Anadolu'daki en eski yerleflim kültürlerini oluflturur. 1958 y›l›nda ortaya ç›kar›lm›flt›r. fl O dönemde insanlar›n." sözünden neler anl›yorsunuz? Yorumlay›n›z. Konya'n›n Çumra ilçesi s›n›rlar› içerisinde bulunmaktad›r. Ünite Anadoluda ilk yerleflmeler: Çatalhöyük Eski yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan da anlafl›ld›¤› gibi Anadolu'da tarih öncesi dönemlerde pek çok uygarl›¤›n bulundu¤u görülmektedir. SINIF . Çatalhöyük için "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. Evlerin aralar›nda sokaklar yoktur ve insanlar evler aras›nda çat›dan çat›ya geçerek dolafl›rlar. Çatalhöyük. Evlerin temelden baflÇatalhöyük’te günlük yaflam› gösteren temsilî bir resim layarak kerpiçten yap›ld›¤›. ‹lçenin 10 km do¤usunda. ‹lk yerleflme örne¤i olan yap›larda kerpiç.

10 000 y›l öncesinde Çatalhöyük'te insanlar. Kilin piflirilmesiyle çanak çömlek üretir oldular. koyun. Arpa. Yap›lan kaz›lar buran›n nüfusunun çok kalabal›k. büyük bir köy oldu¤unu ortaya koymaktad›r.Yeryüzünde Yaflam Günümüzden yaklafl›k 9000 . yap›lar›n duvarlar›n› süslemekteydi. Çatalhöyük'ün ileri bir tar›m kültürüne sahip yerleflim yeri oldu¤u sonucuna varm›fllard›r. Resimlerde bu hayvanlar›n çevrelerini sarm›fl küçük insanlar da yer almaktad›r. toplay›c›l›k yerine ise tar›ma yöneldiler. ‹lk yerleflmelere ait duvar resimleri (Çatalhöyük) fl Duvar resimlerindeki hayvan figürleri o dönemle ilgili hangi bilgileri vermektedir? fl Geçmiflte zaman içinde insanlar›n yaflam tarz›nda nas›l bir de¤iflim olmufltur? fl Yaflad›¤›n›z yerdeki ev tipleri ile Çatalhöyük’teki ev tiplerini karfl›laflt›rarak benzerlik ve farkl›l›klar› söyleyiniz. Avc›l›k yerine hayvanc›l›k. s›¤›r gibi hayvanlar› evcillefltirdiler. At. bu¤day yetifltirmeye. avc›lar. SINIF 53 . ay› ve yaban domuzu gibi) görünmektedir. Çatalhöyük yerleflim alan› Araflt›rmac›lar. ÖÇK 2. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. geometrik biçimler. buna ba¤l› olarak kerpiç evler yapmaya bafllad›lar. Bu resimlerdeki temalar da hayvanlar. manzara resimleri gibi çok çeflitlilik içermektedir. Böylece ilk yerleflim birimleri olufltu.16. belirli yerlere yerleflmeye bafllad›lar. ‹lk Ça¤ insanlar›ndan daha farkl› bir yaflama geçtiler. Çamurun güneflte sertleflti¤ini fark ettiler. Hayvanlar›n hepsi de büyük ve insanlara zarar verebilecek kadar güçlü (bo¤a. fl ‹nsanlar›n bir araya gelip toplu yerleflim birimlerinde birlikte yaflamas›n›n nedeni neler olabilir? Çatalhöyük evlerindeki duvar resimleri.

sonraki ça¤larda daha da gelifltirilerek kullan›lm›flt›r. fl Konu anlat›m›ndan hareketle tarih öncesinden günümüze yerleflmeyi etkileyen faktörlerin neler oldu¤unu belirleyiniz. Tarihî olaylar belirlenirken ça¤. Örne¤in tarih öncesi ça¤larda yap›lan ilk araçlar. Ça¤. Günümüz insanlar›. baz› madenleri iflleyerek çeflitli araç-gereç yapt›klar› anlafl›lmaktad›r. Çünkü sona eren bir olay. Süreç içinde etkili olan faktörlerin neden de¤iflti¤ini aç›klay›n›z.2. devir olarak adland›r›l›r. Binlerce y›l boyunca takvim sistemlerini gelifltirerek günümüze kadar ulaflt›rm›fllard›r. Turizm. Daha sonra Erzurum ve Sivas kongrelerini toplad›. Ünite fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi ilk yerleflmelerde insanlar›n. Tarih öncesi dönemlerde yerleflmeler do¤al faktörlerin etkisi alt›ndayd›. SINIF . sosyal faaliyet ve e¤itim imkân› fazla olan yerleri yerleflim alan› olarak tercih etmektedir.” Bu önemli geliflmeleri zaman s›ralamas›na koyarak anlat›r›z. sa¤l›k hizmeti. bunlar günümüzde de kullan›lmaktad›r. 54 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afla¤›daki tarih fleridi üzerinde. ‹sa’n›n do¤du¤u y›l milatta bafllang›ç olarak kabul edilir. Günümüzde ise do¤al ‹lk yerleflimlere ait kal›nt›lar faktörlerin yan› s›ra ekonomik faaliyetler ve kültürel faktörler yerleflme alanlar›n› belirlemektedir. milattan önce (MÖ) ve milattan sonra (MS) terimleri kullan›lmaktad›r. yüzy›l. dönem. Hz. Günümüzde yerleflmeler ‹nsanlar. Ard›ndan TBMM'nin kurulmas›n› sa¤lad›. ifl imkan›. Yüzy›l ise yüz y›ll›k süre için kullan›l›r. sanayi ve ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerler önemli yerleflim birimleridir. Edindikleri bu becerinin ekonomik ve sosyal yaflant›lar›na katk›s› olmufl mudur? ‹lk uygarl›klar›n oluflmas›na etkisi olabilir mi? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Tarih fieridi ‹LK ÇA⁄ MÖ 3200 Yaz›n›n bulunmas› 0 Milat ( Hz. Zaman s›ralamas›na bir baflka örnek verelim: “Atatürk. önce Samsun'a geldi. baflka bir olay›n sebebini oluflturur. tarih ça¤lar›n› inceleyiniz. ‹sa’n›n do¤umu ) 375 Kavimler Göçü’nün bafllamas› ORTA ÇA⁄ MS 1453 ‹stanbul’un fethi 1789 Frans›z ‹htilali YEN‹ ÇA⁄ YAKIN ÇA⁄ Bilgi Kutusu Tarihte meydana gelen olaylar› iyi anlamak için onlar›n s›ras›n› bilmemiz gerekir. zaman ölçüsü olarak çeflitli takvimler kullanm›fllard›r. tarihin ak›fl› içinde. ulafl›m kolayl›¤›. kendine özgü bir özellik tafl›yan zaman parças›. En yayg›n olarak “Ay” ve “Günefl” y›llar›na dayanan takvim kullan›lm›fl.

MÖ 1450 y›llar›nda büyük bir imparatorluk hâHititlere ait bir duvar resmi line geldiler. Eli silah tutan herkes asker say›l›rd›. Eski ça¤larda Anadolu. Ülke yönetiminde kraliçe. Hititlerde devlet yönetiminde halk. SINIF 55 . Hititler. Ancak bu s›n›flar aras›nda fazla bir ayr›cal›k yoktu. Heykel ve kabartma sanat› alan›nda da geliflmifllerdi. Bu tur sayesinde. ilk kez bu dönemde. ibadet için tap›na¤a gitmeden önce y›kan›r ve temiz giysiler giyerlerdi. Hattuflafl (Bo¤azköy)'› baflkent yap›p bir devlet kuran Hititler. Burada Hititler hakk›nda bilgiler edindim: ‹lk Ça¤da Anadolu'da ilk devleti kurmufl olan toplum Hititlerdir. çeflitli kültürlerin yafland›¤› bir bölgeymifl. sonsuz ve s›n›rs›z de¤ildi. Savafllarda ok. M›s›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. m›zrak. balta gibi silahlar kullan›l›rd›. ‹ran. birtak›m s›n›flara ayr›lm›flt›r. Hititler. Çevresindeki Mezopotamya. geçmiflte önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i bir bölge olmas›nda etkili olmufltur. Anadolu’da ilk ça¤larda kurulan uygarl›klarla ilgili pekçok bilgiye ulaflt›m. Hitit Uygarl›¤› Geçen yaz. Ba¤c›l›k. yay. Anadolu'da sulamal› tar›m. Çok tanr›l› bir inanca sahip olan Hititler. Dünyan›n ilk yaz›l› antlaflmas› olan Kadefl Bar›fl Antlaflmas›. temizli¤e büyük önem verir. Hitit uygarl›¤›nda tar›ma önem verilmifltir. Yetkileri “Pankufl” ad› verilen bir meclis taraf›ndan s›n›rland›r›lm›flt›. kraldan sonra en yetkili kifli say›l›rd›.Yeryüzünde Yaflam Anadolu ve Mezopotamya Uygarl›klar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • uygarl›k • yerleflme ‹lk ça¤lardaki yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan o dönemdeki insanlar›n yaflamlar› ile ilgili hangi bilgilere ulafl›labiliriz? Hititler Döneminden kalma eserler fl Yukar›daki foto¤raflarda neler görüyorsunuz? Sizce bunlar hangi amaçla yap›lm›fl olabilir? Anadolu’nun cografi konumu. MÖ 2000 bafllar›nda Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya gelerek K›z›l›rmak çevresindeki topraklara yerleflmifller. Hititlerde devlet yönetiminde baflta kral bulunurdu. Hititlerde gerçeklefltirilmifltir. ailemle Anadolu turuna ç›km›flt›k. Anadolu’daki uygarl›klar›n birbirleriyle ve komflular›yla etkileflimi buradaki medeniyetlerin geliflmesini h›zland›rm›flt›r. Hititlerde ordu. yaya ve atl›-arabal› askerlerden oluflurdu. Hititlerle M›s›rl›lar aras›nda imzalanm›flt›r (MÖ 1280). fiimdi Anadolu da kurulmufl olan medeniyetlerin hangileri oldu¤unu Ebru’nun anlat›m›ndan yararlanarak birlikte ö¤renelim. Mezopotamya'dan ald›klar› çivi yaz›s› ile daha çok tafl tabletler üzerine yazd›klar› resim yaz›s›n› (hiyeroglif) kullan›rlard›. tah›l tar›m› ve hayvanc›l›k önemli ekonomik faaliyetlerdendi. Önce Çorum ili s›n›rlar› içinde bulunan Bo¤azköy’e gittik. Roma ve Yunan kültürlerinden karfl›l›kl› olarak etkilenmifltir. Ancak kral›n yetkileri. kalkan.

Friglerin ekonomisi tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal›yd›. kadehler. ÖÇK 2. Kibele ad›ndaki ana tanr›çaya büyük sayg› gösterirlerdi. MÖ 800 y›llar›nda Orta Anadolu'da güçlü bir devlet kurmufllard›r. Eskiflehir’e do¤ru yola koyulduk. d›fl yüzleri ise kabartma süslemeli levhalarla kaplanm›flt›r. Tap›naklar›n›n ve mezarlar›n›n üzerini de geometrik süsler ve hayvan flekilleriyle süsleyip donatm›fllard›r. krallar›na Midas unvan›n› verirlerdi. Buradaki evlerin kap›lar› oymalarla. odalar.17. SINIF . Frigler. Çengelli i¤ne Seramik çanak Tunçtan yap›lm›fl kadehler vazolar Gordion. vazolar ve seramik çanaklar bunun en güzel örne¤ini oluflturmaktad›r. Friglerin tafl iflçili¤inde ne kadar usta olduklar›n› ve ileri gittiklerini gösteren aç›k bir örnektir. Bugün Ankara yak›nlar›ndaki Gordion'da bulunan. Kibele. fl Frigler maden ve tafl iflçili¤inde neden gelimifl olabilirler? fl Hititler ve Friglerin sosyal ve ekonomik yap›lar›n› benzerlikleri yönünden karfl›laflt›r›n›z. Benzerlik ve farkl›l›klar›n› söyleyiniz. Ünite fl Hititlerdeki yönetim anlay›fl›n› günümüzdeki ile karfl›laflt›r›n›z. Frigler. Kayalar› oyarak sütunlar. Madenlerden yapt›klar› eflyalar› baflka ülkelere sat›yorlard›. Frigler. koridorlar yapm›fllard›r. Hayvanc›l›k ve tar›m›n korunmas›na yönelik kanunlar koymufllard›. tunçtan yap›lm›fl çengelli i¤neler. surlarla çevrili ve büyük bir kap›s› olan flehirdir.2. özellikle maden iflçili¤inde ilerlemifllerdi. Etkinlik Midas An›t› (Yaz›l›kaya-Eskiflehir) 56 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Eskiflehir'deki Yaz›l›kaya. kaya oymac›l›¤›nda da çok geliflmifllerdi. Friglerin baflkenti olan Gordion (Yass›höyük)’a geldik. Frigyal›lar. dünyadaki her fleyin sahibi oldu¤una inan›lan bereket tanr›ças›yd›. Frigler. Frig Uygarl›¤› Bo¤azköy’den sonra. Frigya halk›n›n büyük ço¤unlu¤u çiftçilikle u¤rafl›yordu.

Ticaretin geliflmesi sonucu birçok kültür ile iliflki kurdular. geometri. insanlar nas›l ticaret yap›yorlard›? fl Paran›n kullan›lmas› sizce o dönemde ticareti nas›l etkilemifl olabilir? ‹yon Uygarl›¤› Sard kentinden güneye do¤ru turumuza devam etti¤imizde ‹zmir yak›n›nda yer alan Efes’e geldik.Yeryüzünde Yaflam Lidya Uygarl›¤› Turumuzun bu dura¤›nda Bat› Anadolu’daki tarihî Sard (Sardes) kenti vard›. Kral Yolu üzerinde yap›lan ticaret sayesinde do¤u ile bat› aras›nda kültürel etkileflim h›zlanm›flt›r. tüccarlar ve büyük toprak sahipleri. bugün bile görenleri hay2. Lidyal› tüccarlar. Efes'teki Artemis Tap›na¤› dünyan›n en güzel eserlerinden say›lan görkemli bir yap›d›r. fikir. ve Efes flehrinde. 50 binin üzerinde izleyiciyi alabilecek kapasiteye sahiptir. sanat ve bilim alan›nda önemli geliflmelere neden olmufltur. mimaride büyük eserler ortaya koymufllar. zamanla yerli halkla kaynaflarak flehir devletler kurdular. Efes Antik Tiyatrosu ‹yonlar. fl ‹yonlar›n bilim ve sanatta geliflmesinin nedenleri neler olabilir? ARAfiTIRINIZ www. Bu tiyatro. fiehir devletlerinin önemi. SINIF 57 .18.tr internet sitesine girerek Anadolu’da yaflayan uygarl›klara ait bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz. fl Sizce para icat edilmeden önce. gerçek anlamda ilk paray› icat etmifl ve kullanm›fllard›r. Bat› Anadolu'da Gediz ve Büyük Menderes ›rmaklar› aras›nda kalan bölgeye Lidya denilmekteydi. astronomi ve co¤rafya gibi pozitif bilimlerde önemli geliflmeler kaydetmifllerdir. Ticaretle yo¤un bir flekilde u¤raflan Lidyal›lar. ticareti gelifltirmeye çal›flm›fl bu sayede zenginliflmifllerdi. alt›n para Lidyal›lar Sardes’ten bafll›yarak Mezopotamya’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu yapm›fllard›r. Bu bölgede MÖ 687 y›l›nda baflkenti Sardes (Sard) olan.gov. ‹yon flehir devletleri aras›nda en bilinenleri ‹zmir Milet ve Efes'tir. matematik. Tales Anaksimenes gibi bilim adamlar›n›n çal›flmalar› ile özellikle felsefe. Babam›n “Sard denince ilk akl›na gelen para” demesi dikkatimi çekmiflti. Krallar. Bu nedenle dünyada ça¤dafl ekonominin temelini Lidyal›lar atm›flt›r. söz Lidyal›lara ait ilk sahibi idi. MÖ 1000 y›llar›nda Yunanistan'dan Bat› Anadolu'ya geçen ‹yonlar. güçlü bir Lidya Devleti kurulmufltur. ‹lk Ça¤da. Krall›kla yönetilen ülkede asiller. Etkinlik ran b›rakan büyük bir tiyatro vard›r.kultur. Efes bir zamanlar deniz k›y›s›nda bulunuyormufl. Diyojen. Ekonominin geliflmesi ve demokrasinin varl›¤›. Ancak bugün Menderes ›rmaklar›n›n denizi doldurmas› ile k›y›dan 12 km kadar içeride kalm›flt›r.19. denize s›n›r› olmamas›na ra¤men karadaki ticaretin yan›nda deniz yoluyla denizafl›r› ülkelerlede ticari iliflkiler kurmufllard›r. özgür düflünce ve bilimin ilk kez burada do¤mufl olmas›d›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÖÇK 2.

2. Bu tanr›lar›n içinde en önemlisi. Urartular Türkçeye çok benzer bir dil ve çivi yaz›s› kullanm›fllar. Ancak bu bölge gezi program›m›zda belirledi¤imiz güzergah üzerinde olmad›¤›ndan Urartularla ilgili bilgilere ‹nternet üzerinden ulaflt›m. Bu dönemde Do¤u Anadolu'da kayalar oyulmufl. Bu disklerin en s›k kullan›ld›¤› yerler. Ünite Urartu Uygarl›¤› Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu’da devlet kuran Urartular›n yaflad›¤› yerleri. saraylar. SINIF . Bunun yan›nda günlük hayatta. Urartulara ait bir kale (Van) Urartular›n. özellikle baflkentleri olan Tuflpa (Van) kenti ile Mezopotamya bölgesini görmek istiyordum. su tesisleri yap›lm›flt›r. savafl tanr›s› Haldi idi. çeflitli amaçlara hizmet eden küçük diskler de bulunmaktad›r.20. Urartular. Hititlerinkine benzer resim yaz›lar› da kullanm›fllard›r. muhteflem kaleler. köklere ekler getirilerek sözcükler türetilirmifl. Urartular. Haldi'nin kutsal say›lan arabas›yla ordular›n önünden gitti¤ine inan›l›rd›. Etkinlik 58 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yans›tmaktad›r? ve 2. özellikle mimarl›kta çok ileri bir düzeye ulaflm›fllard›r.21. MÖ 8-7. 2.22. Elde edilen buluntular içerisinde tunçtan yap›lm›fl. Devlet. bunun için birçok sulama kanal› ve gölet infla etmifllerdir. eyaletlere ayr›lm›fl ve her eyaletin bafl›nda bir vali görev yap›yormufl. Urartular. yüzy›llarda en parlak dönemini yaflam›fl ve krall›kla yönetilmifl. hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ova ve akarsu boylar›nda tar›m yapm›fllar. süslü atlar›n koflum tak›mlar›d›r. tap›naklar. fl Urartular sulama kanallar› ve göletler yapmas› yaflad›klar› bölgenin hangi özelli¤ini ÖÇK Urartulardan kalma bir disk 2. çok tanr›l› bir inan›fllar› vard›. Bu dilde.

MÖ 2000 y›l›nda Mezopotamya’da çok büyük ve çok teflkilatl› bir devlet kurdular. MÖ 2000 y›llar›nda y›k›lm›fllard›r. haftay› 7 güne.Yeryüzünde Yaflam Mezopotamya Uygarl›klar› Ebru. Bu kanunlar. Bunlar›n en önemlileri Sümerler. Sümerler. o dönemin en ünlü destan›d›r. Hammurabi Kanunlar›. Mezopotamya’da siyasi birlik kurmay› baflarm›fl. Babil’in Asma Bahçelerinin temsilî resmi Asurlular. Uruk. Asurlular›n MÖ 19001700 y›llar› aras›nda Anadolu’da pek çok pazar yeri kurdu¤u bilinir. güneyde Basra Körfezi’ne kadar uzanan bölgedir. Mezopotamya devletleri. çivi yaz›s› kullan›yordu. Sümerlerde siteler. Mezopotamya. kuzeyde Toroslardan. Tarihte ilk kez çivi yaz›s›n› kullanarak insanl›¤a ve bilimin geliflmesine büyük bir hizmette bulunmfllard›r. kanallar ve barajlar yapt›lar ve sulamaya dayal› bir tar›m gelifltirdiler. daha sonraki yaflam› nas›l ilk temeli Mezopotamyal›lar atm›flt›r. Asurlulara ait duvar kabartmas› Sümerler zaman ölçmeyi ö¤renmifller. Dicle ve F›rat ›rmaklar› taraf›ndan sulanan bereketli topraklarda geçmiflte çeflitli devletler kurulmufltu. Dicle ve F›rat ›rmaklar›n›n aras›nda. Mezopotamya’da yarat›lan tarihin en eski ve en iyi korunmufl yaz›l› kanunlar›ndand›r. Babilliler. Bu tanr›lar için irili ufakl› tap›naklar yap›lm›flt›. Anadolu’ya çivi yaz›s›n› getirenler Asurlu tüccarlar olmufltur. y›l› ise fl Anadolu ve Mezopotamya’da bilim ve sanat ala12 aya ay›rm›fllard›r. da ilk flehir devletlerini kurmufllard›r. bütün çevre ülkeleri üzerinde etkili olmufltur. Sümerler. daha çok tüccar bir kavim görünümündedir. etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Astronomideki n›nda gerçeklefltirilen bulufllar. Asurlular MÖ 612 y›l›nda y›k›lm›flt›r. rahip krallarca yönetilirdi. “Hammurabi Kanunlar›” ile kanun yap›c› olarak ün salm›flt›r. zaptetti¤i flehirlere iyi yetiflmifl valiler göndererek iyi bir yönetici oldu¤unu göstermifltir. ‹nternet üzerinden Mezopotamya ile ilgili flu bilgilere ulaflt›: Mezopotamya. Mezopotamya dinleri çok tanr›l› bir inanca sahipti. SINIF 59 . Geceyle gündüzü Tart›flma on ikifler saate. Bu kentler aras›nda ekonomik ve siyasal nedenlerle s›ks›k savafllar yap›lm›flt›r. yerlefltikleri yerlere sulama sistemi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Babil ve Asurlularda ise yönetimin bafl›nda. Babilliler ve Asurlulard›r. ayn› zamanda en yüksek rahip görevine de sahip olan kral bulunurdu. Anadolu uygarl›klar› ile yak›ndan iliflkisi olan Mezopotamya uygarl›¤› hakk›nda da araflt›rma yapmak istedi. En büyük kral› Hammurabi’dir. MÖ 3500 bafllar›nda kurulan Ur. Hammurabi. G›lgam›fl Destan›. bir saati 60 dakikaya. dakikay› da 60 saniyeye bölmüfllerdir. Lagafl ve Eridu gibi siteler (kentler) bu devletlerden baz›lar›d›r.

SINIF . Fiziki haritalardan neler ö¤renebiliriz? 3. Ölçme ve De¤erlendirme A. Mezopotamya bölgesi neden ilk yerleflim yerlerinden biri olarak seçilmifltir? 60 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. fl Mezopotamya uygarl›klar›n›n yafland›¤› yerlerin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. 1. Frig. Tarih öncesi ça¤larda insanlar. Türkiye'nin Dünya üzerindeki yerinin önemini belirtiniz. Yurdumuzun k›y› bölgelerinde ya¤›fl›n iç kesimlere göre daha fazla olmas›n›n nedenleri nedir? 7. geçimini nas›l sa¤l›yorlard›? 8. ‹yon ve Urartular gibi pek çok uygarl›¤›n kesiflti¤i bir yerde bulunmaktad›r.2. 4. fl Buralar›n co¤rafi özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Anadolu da farkl› dönemlerde pek çok uygarl›klar›n kurulmas›n›n nedenlerini aç›klay›n›z. Anadolu da kurulan uygarl›klar›n birbirinden etkilenmesinin nedenleri neler olabilir? 9. K›ta ve okyanuslar›n adlar›n› flema hâlinde gösteriniz. fl Yukar›daki harita üzerinde Anadoluda kurulan ilk uygarl›klar›n yerlerini inceleyiniz. Ünite Yukar›daki haritada görüldü¤ü gibi üç taraf› denizlerle çevrili olan Anadolu topraklar› da ve Mezopotamyada tarih boyunca Hitit. Dünya'n›n bütününü ayn› büyüklükte bir düzlem üzerine çizmek mümkün mü? Neden? 2. 6. Lidya.

ya¤›fl. Eksen B... C..... Frigler B. Kutup iklimi C... 3. Akdeniz iklimi C. Thales (Tales).. Yaflad›¤›n›z yeri daha ayr›nt›l› görebilmeniz için afla¤›daki ölçeklerden hangisi ile çizilen haritay› kullanmam›z gerekir? A..... höyük tan›m› ile ilgilidir? A....... Hititler C.... Ekvator. Ekvator C....... Urartular Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. azal›r... Paray› bulan ilk uygarl›k . Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. Meridyenler 4.... Kutuplarda yaflayan yerli halka .. Afla¤›dakilerden hangisi. So¤uk iklim D.. 7.... Yurdumuzun iç kesimlerinde etkili olan iklim afla¤›dakilerden hangisidir? A. afla¤›daki iklim türlerinden hangisinin etkisindedir? A. Y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile oluflan tepeler C....... 4... d›r.... Kayalar›n oyularak bar›nak yap›lmas› B. Eskimo... k›talar› aras›nda yer al›r.. Dünya üzerine çizilebilecek en büyük daire .... Antarktika 3.. ‹yonlar D. Türkiye'de görülen iklim üzerinde etkili de¤ildir? A.. Da¤lar›n uzan›fl› C. Göllerin derinli¤i D.. ad› verilir. afla¤›dakilerden hangisidir? A.. Afla¤›dakilerden hangisi. 1/1. 1/500.. Afla¤›daki kavramlardan hangileri bir yerin konumunu belirlemede kullan›lmaz? A...... SINIF 61 . Tarih...... Lidya... ölçek 1. Asya..... 5.. bulunmas›yla bafllar.. Afla¤›dakilerden hangisi ülkemize en uzak olan k›tad›r? A.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.. ile . Paraleller D..... Afrika B.... Paray› icat eden kavim.... Karasal iklim 7.... Il›man iklim 5.000 D.000 C... 1. S›cak iklim D.. yaz›n›n....... ‹yonlar D.. . 1/50..Yeryüzünde Yaflam B... 2. s›cakl›k........ Türkiye. Karadeniz iklimi B....... 1/100..... 6... Denizlerin etkisi 6. Türkiye... denir.000 2..... Afla¤›daki devletlerden hangisi Anadolu'da ‹lk Ça¤da kurulan devletlerden biri de¤ildir? A.. ‹nsanlar›n av ve toplay›c›l›k yapmas› 8. So¤uk iklim B......... Haritas› yap›lacak yerin belirli bir oranda küçültülmesine ... Avrupa. Lidyal›lar C........ Amerika.000 B.. Sümerler B.. Yükseklik B.000...... olarak adland›r›l›r.... ....... ‹nsanlar›n yerleflik hayata geçmesi D. Amerika D.. Urartular 9... Ülkemizde k›y› bölgesinden iç kesimlere do¤ru gidildikçe . Avustralya C. avc›l›k......

ÜN‹TE ‹pek Yolu’nda Türkler Atalar›m› Tan›yorum Bozk›rda Yaflam Kutsal Görev ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› ‹lk Türk-‹slam Devletleri Yaflayan De¤erlerimiz Sanata Vurulan Türk Mührü 62 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .3.

Dünya iklim haritas›ndan yararlanarak Orta Asya’n›n ikliminin burada kurulmufl olan Türk devletlerinin yaflant›s›na etkileri hakk›nda düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Tarihte ‹pek Yolu olarak bilinen güzergaha neden bu ismin verildi¤ini araflt›r›n›z. 8. Kültürlerin gelecek nesillere aktar›lmas›nda gelenek ve göreneklerin etkilerini araflt›r›n›z. Araflt›r›n›z. Dinlerin toplum yaflam›nda ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu araflt›r›n›z. 4. Bir devletin ba¤›ms›zl›¤›n›n korunmas›nda ordunun rolü sizce neler olabilir? Aç›klay›n›z. 6. Türklerin Müslüman olmalar›ndan sonra sanat anlay›fllar›nda meydana gelen de¤ifliklikleri araflt›r›n›z. SINIF 63 . 10. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sizin çevrenizde hangi günlerde kutlamalar yap›l›yor? Sizce bu törenler neden yap›l›yor? Düflüncelerinizi not ediniz. Bu bölgelerde günümüzde hangi devletlerin bulundu¤unu ö¤reniniz. 9. Karahanl›lar. ‹slam toplumu ile Türkler aras›ndaki ilk iliflkiler nas›l bafllam›flt›r. Destanlar›n toplumlar›n hangi özellikleri hakk›nda bilgi verdiklerini araflt›r›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 5. Gazneliler ve Büyük Selçuklular›n kurulduklar› bölgeleri harita üzerinde inceleyiniz. 3. 2. 7.

Dostlar›m› güldürdüm. O¤ullar›n› toplad›. Ünite Atalar›m› Tan›yorum ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM öge • devlet • vatan • kut • ça¤ Türklere ait destanlardan hangilerini biliyorsunuz? Sizce konusu en ilginç olan› hangisi? Sosyal bilgiler dersi için 6-A s›n›f›nda grup çal›flmas› yapan Aykut. bize Türk sald›r›lar›n›n çok fazla oldu¤unu göstermektedir. Da¤ Han ve Deniz Han. ‹lk olarak söz hakk›n› O¤uz ald›: – Arkadafllar! Ben size Orta Asya’da kurulmufl ilk Türk devletlerinden biri olan Büyük Hun Devleti'ni anlataca¤›m. Mete Han güçlü bir ordu kurup Asya'daki K›rg›zlar d›fl›ndaki bütün Türk boylar›n› Hun yönetimi alt›nda toplad› ve Çinlilerle savaflt›. çok yaflad›m. O⁄UZ KA⁄AN DESTANI O¤uz Ka¤an'›n yan›nda. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. Ya¤›lar›m› (düflmanlar›m›) a¤latt›m. beyleri birbirlerine düflürdülerdir. Hunlar›n bilinen ilk hükümdar› Tuman (Teoman)'d›r. düflünde bir alt›n yay ve üç gümüfl ok gördü. K›l›ç sallad›m. Gün. günlerden bir gün. Mete Han'›n ölümünden sonra Hunlar bir süre daha Asya'daki varl›klar›n› devam ettirdiler. Gök Tanr›'n›n sana verdikleri. Teoman'dan sonra yerine büyük o¤lu Mete Han geçti (MÖ Çin Seddi 209). Yay› üç parça etti. Gök Tanr›'ya borcumu eda ettim. s. Ay ve Y›ld›z. Oklar› ald›lar. üç gümüfl ok buldular. Gök Tanr›'n›n buyru¤undan ç›kmay›n. Gök. Devlet merkezi Ötüken olan Hunlar. Alt›n yay. fl Destana göre Hunlardaki devlet yönetimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 64 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu oklar sizin olsun!" O¤uz Han. Ö¤üdünü dinledi. O¤uz Han sevindi. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. Düflte gördüklerini O¤uz Han'a anlatt›: "Ey Hakan’›m.3. Ay Han ve Y›ld›z Han. Çok savafllar gördüm. Ulu¤ Türk. • kültürel as • Ortak Mir y ta ul • Kur Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinden biri Büyük Hun Devleti'dir. Yurdumuzun üzerinde bilgelik ve bahtiyarl›kla yaflay›n. Y›lmaz Öztuna. hay›rl› olsun! Gök Tanr›. Bu nedenle "Böl ve Yönet" uygulamas›yla Büyük Hun Devleti'ni y›kmay› baflard›lar. bol bol avland›ktan sonra. dedi. O¤uz Han sevindi. SINIF . dedi. "Ey büyük kardefller. siz do¤uya var›n. Dedi ki "Ey o¤ullar. yolda bir alt›n yay buldular. Herkese dan›fl›ld›. bol bol avland›ktan sonra. ak sakall›. Esen kal›n!" Sonra gök gözlerini kapatt›. gün do¤usundan gün bat›s›na dek uzan›yordu. Türklerin sald›r›lar› karfl›s›nda Çinliler ünlü Çin Seddi'ni yapt›lar. Gün Han. Anlay›fll› ve do¤ru bir adamd›. Türk beyleri ile evlenen Çin prensesleri. üç o¤lu da bat›ya gitti. Oklar› onlara pay edip "Ey küçük kardefller. düflümde gördüklerimi yerine getirsin! Diledi¤i yeri sana versin!” O¤uz Han. özellikle Çinlilerle mücadele ettiler. bundan sonra Ulu Kurultay'› toplad›. Ulu¤ Türk. 516-517’den k›salt›larak al›nm›flt›r. Çin Seddi'nin 2200 km uzunlu¤unda olmas›. Ata bindim. Halk› da ça¤›rd›. Üç gümüfl ok da kuzeye do¤ru gidiyordu. uykudan uyand›. Da¤ ve Deniz. siz bat›ya gidin!" Bunun üzerine O¤uz Han'›n üç o¤lu do¤uya. Çinliler. yay sizin olsun!" Gök Han. Çok ok att›m. Türkleri savafl yoluyla yenemeyeceklerini anlam›fllard›. O¤uz Han. O¤uz ve Attila haz›rlad›klar› ödevlerini arkadafllar›na anlatmaya bafllad›lar. Ulu¤ Türk'ün sözlerini çok be¤endi. boz saçl› çok bilge bir kifli vard›. yurdunu o¤ullar›na pay etti. Büyük Tarih Ansiklopedisi 2. Yay› ald›lar. Sizlere de yurdumu veriyorum. Dedi ki "Ey o¤ullar›m! Gönlüm av diliyor. Orta Asya’daki Türk topluluklar›n›n yaflam tarz›n› konu alan afla¤›daki destan› okuyarak ilgili soruyu cevaplay›n›z. Bilgeli¤ini övdü. dedi. yolda. Ad› "Ulu¤ Türk" idi. Gücümü yitirdim. Kocad›m.

En kahraman milletin efendisi. Nuri Yaz›c›... • Kavimler Göçü ile ‹lk Ça¤ sona erdi. SINIF 65 . Kuzey ve Güney Hunlar olarak MS 48 y›l›nda ikiye ayr›ld›. do¤uda Kingan Da¤lar›. Attila önce Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u. bol bitkili ve ormanl›k bölge olarak bilinen Ötüken'de bugün baz› kal›nt›lar yer almaktad›r.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. burada Avrupa Hun Devleti (Bat› Hun Devleti)'ni kurdu.. Her iki Roma ‹mparatorlu¤u’nun birçok flehrini istila ederek korkuttu. Balamir komutas›nda Hazar Denizi'nin kuzeyinden bat›ya do¤ru ilerlemeye bafllad›lar. Güney Hun Devleti’ne ise Çinliler son verdi. (375) • Bu göçlerin sonunda Tuna Nehri boylar›na kadar gelen Hunlar. • Roma ‹mparatorlu¤u Bat› ve Do¤u Roma olmak üzere ikiye ayr›ld›. Devletin en ünlü hükümdar› Attila'd›r. Bunlar. Etkinlik "Muncuk'un o¤lu Attila. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri.1. Hunlar›n bask›s›na dayanamayan Avrupa'daki kavimler birbirine bask› yaparak yer de¤ifltirdi. Kavimler Göçü sonunda. milletinin gö¤sü üzerinde en küçük bir ac› duymadan öldü. bakiyeyi (kalanlar›) de ya¤ma edecek. bat›da Hazar Denizi. Avrupa Hun Devleti bir süre sonra y›k›ld› (476).‹pek Yolu’nda Türkler Hun Devleti. diye korkarlar iken onlara af ile muamele etti. adamlar›n›n suikastleriyle de¤il. kuzeyde ise Sibirya ovalar› ile çevrili bir bölge oldu¤unu biliyor muydunuz? Kavimler Göçü Büyük Hun Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra Hunlar da¤›ld›. Avrupa Hun Devleti Avrupa Hun Devleti. Daha sonra Bat› Roma y›k›ld› (476).. daha sonra ise Bat› Roma ‹mparatorlu¤u üzerine seferler yapt›. Düflmanlar›n›n sald›r›s› neticesinde de¤il. Avrupa'n›n siyasi haritas›n›n de¤iflmesine neden olan ve toplumlar› etkileyen bu olaya tarihte Kavimler Göçü denir (375).. Bir süre sonra buradaki Hunlar. Hunlar›n bir bölümü. Il›man iklimli.. s.” Dr. Orhun Irma¤› ile Selenga Irma¤›'n›n Tamir kolu aras›ndad›r. Ural Da¤lar›ndan Tuna Nehri'ne kadar uzanan Orta ve Do¤u Avrupa topraklar›nda kuruldu. Balkafl Gölü ile Aral Gölü aras›ndaki topraklarda yaflamaya devam etti. Türk milleti için refah ve mutluluk iflareti kabul edilmekte idi. güneyde Hindikufl Da¤lar›. Bilgi Kutusu ÖTÜKEN Bugün Mo¤olistan'da yer alan Ötüken... Got tarihçesi Jordenes Atilla ile ilgili flunlar› yazm›flt›r: ÖÇK 3. Ötüken'de oturmak..161 (K›salt›larak düzenlenmifltir. Kuzey Hun Devleti’ne Çinlilerle ifl birli¤i yapan Sienpiler. Biliyor muydunuz? Büyük Hun Devleti Türklerin ilk ana yurdu olan Orta Asya'n›n..

Türkler. Ünite Afla¤›da verilen destan› okuyarak “Türklerin ba¤›ms›z yaflama” özelli¤i ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. Göçüp Ergenekon'dan ç›kal›m. güzel yurtlar varm›fl. Çocuklar› çoktu. Bir tek ev kurtulamad›. Hepsi teker teker öldürüldü. Dört yüz y›l sonra kendileri ve sürüleri o kadar fazlalaflt› ki Ergenekon'a s›¤maz oldular. Tan a¤ar›nca.” dediler." dediler.. Fakat on gün geçmeden bir gece. kaç›yorlar!" deyip. Büyüklerin hepsi k›l›çtan geçirildi. ‹ki Türk prensinin. Ergenekon'da kald›lar ve ço¤ald›kça ço¤ald›lar. Bu yenilgiden sonra yabanc› kavimlerin hanlar› ve beyleri av yerinde toplan›p konufltular "Türklere hile yapmazsak sonunda iflimiz yaman olur. 66 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. "Bunlar›n vuruflma gücü bitti. Kay› Han'›n çok çocu¤u oldu. Çare bulmak için kurultay topland›. o y›l evlenmiflti. s. Ergenekon d›fl›nda genifl ülkeler. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. Çad›rlar› al›nd›. öküz ve koyun buldular. ‹l Han vard›. "Dokuz O¤uz" ad›nda bir de ye¤eni vard›. hepsi öldü.3. Bizim yurdumuz da eskiden o yerlerde imifl. Türklerin bafl›nda. Ergenekon ad› verilen yere yerlefltiler. Bunu k›skanan yabanc› kavimler birleflerek Türklerin üzerine yürüdü.. Gafil avlanan Türkler. ‹l Han'›n. arkalar›na düfltüler. 202’den k›salt›larak al›nm›flt›r. Sonunda Köktürkler. "Dört taraftaki illerin hepsi bize düflman. zamanla Ergenekon'da çocuklar› ço¤ald›. Küçükler kul yap›ld›. Dediler ki "Atalar›m›zdan iflittik. SINIF . Çevresine hendek kaz›p beklediler. üstün geldi. Amaçlar› öç almakt›. yenik düfltü. "Kay›" ad›n› tafl›yan bu o¤ul. düflmana esir düflmüfllerdi. at. a¤›rl›klar›n› b›rak›p kaçt›lar. Y›lmaz Öztuna. Düflman. bulunduklar› yerden nas›l ç›km›fl olabilirler? Ergenekon adl› yeri resimlemek isteseniz nas›l resmederdiniz? Defterinize çiziniz. Düflman gelince vuruflma da bafllad›. Türkleri görünce birden döndü. Ergenekon d›fl›nda her kim bize dost olursa onunla görüflelim. çad›rlar›n› ve sürülerini bir yere toplad›lar. ikisi de kad›nlar› ile beraber atlara atlay›p kaçt›lar. bir tanesi d›fl›nda. Türk yurduna geldiler. gere¤i odur ki da¤lar›n içinde insan yolu düflmez bir yer izleyip otural›m. bask›na u¤ram›fl gibi. fl fl fl fl Yukar›da bir bölümü verilen Ergenekon Destan› hangi Türk devleti ile ilgili olabilir? Destanda söz edilen Demircinin önerisi ne olabilir? Türkler. Düflmanla vuruflal›m!" Kurultay bu karar› al›nca Türkler. Kay› ile Dokuz O¤uz. Da¤lar›n aras›ndan yol izleyip bulal›m. Türkler. Burada düflmandan kaç›p gelen birçok deve. Fakat bu u¤ursuz vuruflmada. O gün vurufluldu. O zaman bir demirci dedi ki "Bu da¤da demir madeni var. Bu iki han›n çocuklar›. Ergenekon'dan ç›kmak için yol arad›lar fakat bulamad›lar. dediler. Dokuz O¤uz Han'›n daha az çocu¤u do¤du. Sürülerini al›p da¤a do¤ru göçtüler. Ergenekon Destan› Türk illerinde Türklere bafl e¤meyen bir yer yoktu.

harikalar yaratan adamlar› ö¤renecekler. Kutluk Ka¤an. ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletlerle siyasi ve ekonomik iliflkiler geliflti. fl Atatürk’e göre Türk çocu¤u atalar›ndan hangi Türk kabiliyet (yetenek) ve kudretinin (gücünün) tarihteki baflar›lar› meydana ç›kt›kça bütün Türk çocuklar› kendileri için laz›m olan at›l›m kayna¤›n› o tarihte bulabileceklerdir. de¤erli devlet adam› vezir Tonyukuk idi. Tecrübeli devlet adam› Tonyukuk. Köktürk kültürel birli¤inin bozulmas›na yol açm›flt›r. Türk tarihinde ilk Türk ad› ile kurulan devlettir. Daha sonra Bat› Köktürk Devleti de Çin egemenli¤ine girdi 659). Köktürk Devleti Çin egemenli¤inde yaflamak istemeyen Türkler. Köktürk Devleti.2. Hatta bir Mani dini tap›na¤› yapt›rd›. Bir süre sonra Do¤u Köktürk Devleti Çin egemenli¤ine girdi (630).‹pek Yolu’nda Türkler O¤uz'un sunumunu tamamlamas›ndan sonra söz alan Aykut: – Arkadafllar. kendilerinin ayn› kandan olduklar›n› düflünecekler ve bu kabiliyetle kimseye boyun e¤meyeceklerdir. kültürel yaflamlar›n› da etkiledi. devlet baflkan›. sonunda Kutluk ad›ndaki bir kahraman önderli¤inde ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar (682). Bunun sonucu 582 y›l›nda Do¤u Köktürk Devleti ve Bat› Köktürk Devleti olmak üzere ikiye ayr›ld›. Bu dönemde ‹pek Yolu. Basmil ve Karluklar ayaklanarak ‹kinci Köktürk Devleti'ne son verdiler (744). Çinlilere karfl› baflar›lar kazanarak devletin topraklar›n› geniflletti. 552 y›l›nda kurulan bu devletin kurucusu Bumin Ka¤an'd›r. s. her f›rsatta isyan ettiler. 359) özellikleri almal›d›r? ÖÇK 3. o büyük baflar›lar› düflünecekler. Uygur. Ba¤›ms›zl›¤a al›flk›n olan Türkler. Kutluk Ka¤an Ötüken'i devletine merkez yapt›. Orta Asya'daki bütün Türk boylar›n› egemenli¤i alt›nda toplad›. Tonyukuk ve Kül Tigin'in ölümünden sonra Bilge Ka¤an devleti tek bafl›na yönetti. Bilgi Kutusu II. Bumin Ka¤an ölünce yerine o¤lu Mukan Ka¤an hükümdar oldu. Bumin Ka¤an. Türklerin ‹pek Yolu nedeniyle komflular› ile olan iliflkileri. Onun ölümünden sonra (734) devlet zay›flad›. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. kardefli Kül Tigin ise ordu komutan› idi. Bilge Ka¤an döneminde de vezirlik görevine devam etti. ben de sizlere Köktürkleri anlataca¤›m. M. Devletin merkezi Ötüken'dir. Onun en önemli yard›mc›s›. Mukan Ka¤an. Bu devlet ikinci Köktürk Devleti olarak bilindi¤i gibi kurucusunun ad›ndan dolay› Kutluk Devleti olarak da adland›r›lmaktad›r. do¤unun (Merkezin) egemenli¤ini tan›mad›. SINIF 67 . Türk çocuklar› bu tarihten ba¤›ms›zl›k fikrini kazanacaklar. dedi. ‹pek Yolu hakimiyetini ele geçirme mücadelesi savafllar›n yaflanmas›na yol açt›. Kutluk Devleti'nin en parlak dönemi Bilge Ka¤an zaman›d›r. devleti Köktürk Devleti ‹stemi Yabgu ile birlikte yönetti. Türkler karfl›s›nda askerî yönden baflar›l› olamayan Çinlilerin k›flk›rtmas› sonucu devletin bat› bölümünü yöneten Tardu. Kardefli ‹stemi'yi ülkesinin bat› bölümüne Yabgu olarak atad›. Köktürkler döneminde ise Ta-po Ka¤an Mani dinini ve bu dinin temsilcilerini koruma alt›na ald›. Türklerin kontrolüne girdi. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bilge Ka¤an. Bu durum olumlu ve olumsuz sonuçlar do¤urdu. Bu durum.

Türk halk›n› düflmans›z k›ld›m bu halklar›n hepsi bana tabi oldular. Ç›plak halk› giyimli k›ld›m. Öylece çal›fl›p çabalay›p birleflik halk› atefl ile su gibi birbirlerine düflman etmedim. Dört bucaktaki halklar› hep kendime tabi k›ld›m. derlenmifltir. Türk tarihinin bilinen ilk yaz›l› kitabesi olmas› nedeniyle Türk tarih ve kültür araflt›rmalar›nda önemli bir eserdir. SINIF . Halk› besleyip doyuray›m diye kuzeyde O¤uz halk›na do¤uda k›tay ve Totab› halklar›na do¤ru güneyde de Çin’e do¤ru on iki kez sefer ettim savaflt›m. Tam tersine karn› aç s›rt› ç›plak yoksul ve sefil bir halk üzerine hükümdar oldum. s. Ondan sonra tanr› öyle buyurdu¤u için baht›m ve talihim oldu¤u için ölecek halk› diriltip doyurdum. Bilge Ka¤an. güçlü hakan› olandan iyi k›ld›m.” Talat Tekin. Ben kendim hakan olarak tahta oturdu¤umda. 70-71. her yere gütmüfl olan halk yayap yap›ldak ve öle yite dönüp geldi. Orhon Yaz›tlar›. “Ben hiç de zengin ve refah içerisinde yaflayan bir halk üzerine hükümdar olmad›m. fakir halk zengin k›ld›m az halk› çok k›ld›m güçlü devleti olandan. gündüz oturmad›m. fl Sizce Bilge Ka¤an’›n yapt›klar›n› anlatmas›n›n amac› ne olabilir? fl Yukar›daki metinden yararlanarak dönemin ekonomik yap›s› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 68 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kardeflim Kül Tigin ile iki fiad ile birlikte ölesiye yitesiye çal›flt›m çabaBilge Ka¤an Kitabesi lad›m.3. Babam›z›n ve amcam›z›n kazanm›fl olduklar› halk›n ad› san› yok olmas›n diye Türk halk› için gece uyumad›m. Ünite Bilge Ka¤an Kitabesi’nden Orhun yaz›tlar› 8. Prens iki flad ve kardeflim Kül Tigin ile konuflup anlaflt›k. yüzy›l›n bafllar›nda ikinci Kök Türk Devleti hükümdar› Bilge Ka¤an-Kandesi Kültigin ve bilge vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir.

büyük yank›lar yapt›. saray›n› Hatun Da¤›'nda kurdu. Türk ülkelerinin üzerinden felaket rüzgârlar› geçti. kendi dilleriyle bu kayan›n gidifline a¤lad›lar. Türk hakanlar› tahta oturduktan bir süre sonra ölmeye bafllad›lar. SINIF 69 .3. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. Birer birer Çin'e tafl›d›lar. Bundan yedi gün sonra da hakan öldü. Burada göç emreden sesler kesildi. bak›c›larla beraber geldiler. Bu prenses. Türk vatan›ndaki kufllar. bereketsizlik bafllad›. milletinin bu inan›fl›na de¤er vermedi. Bu baflar›. Uygur taht›na yeni bir hakan oturdu. "Tanr› Da¤›" ad›nda baflka bir da¤ ve onun güneyinde de "Kutlu Da¤" ad›n› tafl›yan büyük bir kaya vard›. huzursuzluk. Tanr›'dan gelen bu iflaret üzerine. "Göç. Nerede durmak isterlerse göç etmeyi buyuran ayn› kutsal sesi duydular. Bak›c›lar dedi ki "Hatun Da¤›'n›n bahtiyarl›¤›. y›rt›c› ve uysal bütün kufllar. Yeniden. Olay. Sonunda Beflbal›k flehrinin bulundu¤u ülkeye vard›lar. Beflbal›k flehrini kurdular. Türk taht›na ç›kt›. Kaya giderse Türk illerinden bahtiyarl›k da giderdi. Yeni Türk hakan›. Uygur Türkleri. bütün Çin'i sevindirdi. yurt içindeki bu tafl parças›n›n Çinlilere verilmesinde bir sak›nca görmedi. Hâlbuki bu kaya kutsald›. Parçalar› arabalar›na koydular. Çünkü Türklerin kutsal tafl› ele geçirilmiflti. Nihayet Bögü Ka¤an'›n çocuklar›ndan biri. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. prenseslerine karfl›l›k. üzerine keskin sirke dökerek parçalad›lar. Bu hakan. Onun için Çinliler. bu kayay› istediler. hatta konuflmas›n› bilmeyen küçük çocuklar. Türk Devleti'ni güçsüz k›lmak için bu kayay› yok etmeli!" Bunun üzerine Çinliler. Çinlilerle yap›lan savafllara bir son vermek için o¤lu Gal› Tekin'e "Kiyu-Liyen" ad›ndaki Çin prensesini almay› düflündü. s. fl Yukar›daki metinde Türk kültürüne ait hangi unsurlardan söz edilmektedir? ÖÇK 3. hayvanlar ve bitkiler. yurtlar›n› b›rak›p gittiler. Tafl› iyice k›zd›rd›ktan sonra. Göç Destan› Bir gün. Çin elçileri. Kutsal tafl. göç!" diye ba¤›rmaya bafllad›lar. Çinli prensesin etkisinden kurtulamayan ve millî duygular› azalan hakan. Onun zaman›nda Türk illerinde evcil ve vahfli bütün hayvanlar. kolayca götürülemeyecek derecede büyüktü. Bu illerde durdular. 233’ten k›salt›larak al›nm›flt›r. kayan›n çevresine odundan tepeler yapt›lar. ‹lk önce Göç Destan› hakk›nda bilgi verdi. Y›lmaz Öztuna. bu kayaya ba¤l›d›r. Türk ülkesinin esenli¤i buna ba¤l›yd›. Odunlara atefl verdiler. ben de sizlere Uygurlar hakk›nda bilgi verece¤im” diyerek söze bafllad›. güçlü bir Türk devleti do¤du ve Büyük Türk Hakanl›¤›'n›n flanl› geleneklerini devam ettirdi. O çevrede kutsal say›lan. Türk milletinde rahats›zl›k.‹pek Yolu’nda Türkler “ Atilla Arkadafllar.

Uygurlar.3. 359) verecek içecekler yasakt›. Ünite Uygur Devleti Asya Hunlar›n›n soyundan gelen Uygurlar. 70 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 745 y›l›nda da bu ka¤anl›¤a son vererek kendi devletlerini kurdular. Bu dinin etkisi ile zamanla savaflc› özelliklerini kaybeden uygurlar konargöçer yaflam tarz›n› b›rakt›. SINIF . yerleflik hayata geçerek tar›mla u¤raflt›lar. Moyen-Çor Ka¤an döneminde. s. Mani dinini kabul ettiler. yüzy›lda Mo¤ollar›n egemenli¤i alt›na girdi. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bir süre Basmil Ka¤anl›¤›’n›n idaresinde yaflad›lar. M. 13. da¤›lan Türk birli¤ini yeniden sa¤lad›lar. Devletin kurucusu Kutluk Bilge Kül Ka¤an. Bilim ve sanatta önemli eserler verdiler. Çin'in Sincan-Uygur özerk bölgesinde varl›klar›n› sürdürmektedirler. büyük olur. verilen sözü ile Türk çokar›fl›kl›klar içinde kald›. K›rg›zlar›n 840 y›l›ndaki sald›r›lar› sonucu da cuklar›na hangi mesaj› devlet y›k›ld›. Karabalgasun'u merkez yapt›. Uygur Devleti’nin y›k›lmas›ndan sonra Kansu ve Turfan Uygur devletleri kuruldu. Kemal ATATÜRK Mani dinine göre hayvani g›dalar yemek ve insan vücuduna zarar (Atatürkçülük 1. Bögü Ka¤an döneminde Uygurlar. fl Atatürk yukar›da 780 y›l›nda ka¤an olan Baga Tarkan'›n ölümünden sonra ülke. Bugün Uygurlar. vermektedir? Aç›klay›n›z. Bu devletler. Müslüman Araplarla Çinliler aras›nda 751 E¤er bir millet büyükse y›l›nda yap›lan Talas Savafl›'ndan yararlanarak Tar›m Havzas›’n› kendisini tan›makla daha ele geçirdiler.

eser ve yaz›tlar bulunmaktad›r. an›t. Ka¤an oturttu. – Arkadafllar. Eyer örtüsü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ekonomik ve kültürel yaflamlar›na ait günümüze kadar ulaflm›fl ve dünya ortak miras› say›lan pek çok destan. fl Uygurlarda dokumac›l›¤›n geliflmesinin nedeni sizce neler olabilir? fl Asya fiziki haritas›ndan yararlanarak ilk Türk devletlerinin kuruldu¤u bölgenin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. kilim.‹pek Yolu’nda Türkler Son sözü O¤uz ald›. SINIF 71 . Uygurlara ait kent kal›nt›s› Bir Uygur Freski fl Yukar›daki foto¤raflar uygurlar›n hangi alanda gelifltiklerini göstermektedir? Biliyor muydunuz? Türk ad›n›n geçti¤i ilk tarihsel metin olarak kabul edilen Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabelerinde yer alan sözlerin baz›lar› flunlard›r: “Tanr› istedi¤i için Ka¤›nl›k taht›na oturdum” “Türk milleti’nin’ ad› san› yok almas›n diye özümü o Tanr›. eyer gibi çeflitli el sanatlar› günümüze kadar ulaflm›flt›r. sosyal.” “Ondan sonra o¤ullar› ka¤an olmufl” fl Yukar›daki bilgi kutusunda Türk kültürüne ait nas›l bir ç›kar›mda bulunabilirsiniz? Uygur Türklerinde dokumac›l›¤›n önemli bir yeri vard›r. Bu devletlerin siyasal. Özellikle hal›. benim ve grup arkadafllar›m›n anlatt›¤› gibi Türkler tarih boyunca güçlü ve köklü devletler kurmufllard›r.

) oluflumunda yaflad›klar› Orta Asya’n›n izleri görülmektedir. Din ve ‹nan›fl ‹lk Türk devletleri dönemine ait dokuma. Bunlardan O¤uz Ka¤an. Kül Tigin ve Vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. giyim kuflam. Hükümdarl›k. babadan o¤ula geçerdi. edebiyat. Türklerde hayvan figürleri ‹lk Türk devletleri dönemine ait k›l›çlar ! Türklerin kültürel yaflamlar›n›n (inanç. heykel ve freskler. törelere ve hükümdarlar›n buyruklar›na göre yönetilirdi. Köktürk ve Uygur Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Devlet Yönetimi ‹lk Türk devletlerinin bafl›nda bulunan hükümdar. Hükümdar›n efli de yönetimde söz sahibi idi. Devlet iflleri. kurultay ad› verilen bir mecliste görüflülürdü. ! Türklere ait bir süvari heykeli 72 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kitap basma tekni¤ine sahip olan Uygurlar›n. SINIF Uygurlara ait bir fresk . Ünite Hun. k›l›ç. askerlik vb. kendilerine ait bir alfabesi de vard›r. Bunlar Bilge Ka¤an. Dil ve Edebiyat ‹kinci Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabeleri. han unvanlar›n› kullan›rd›. Devlet. Türklerde yaflam tarz›n› yans›tan destanlar da vard›r. ka¤an. Yaz›. hakan.3. Köktürk alfabesi ile yaz›lm›flt›r. hâlâ varl›¤›n› korumaktad›r. Ergenekon ve Türeyifl Destan› en ünlüleridir.

üstü toprak ve tafllardan örülmüfltü. s. SINIF 73 . demir ifllemecili¤i ve hal›c›l›k oldukça geliflmifltir. Üst k›sm›. ! Bir Uygur minyatürü Bir balbal›n üst bölümü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Geçimlerini genellikle hayvanc›l›kla sa¤larlard›. Bu durum Türklerin gök bilimi alan›nda çal›flt›klar›n› göstermektedir.‹pek Yolu’nda Türkler Sosyal Yaflam Türkler. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçmifllerdir. Türkler sanat anlay›fllar›n› kemerler. topra¤›n üstünde bir tümsek gibi dururdu. Türkler. Türk sanat›n›n bir göstergesidir. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. Türklerde aile. Bilim ve Sanat ‹lk Türk devletlerinde bilim alan›nda yap›lan çal›flmaya en iyi örnek "On ‹ki Hayvanl› Türk Takvimi"dir. Sosyal yaflamda flenlik ve bayramlar›n önemli bir yeri vard›. Uygurlar Döneminden itibaren saray ve tap›naklar yapm›fllard›r. Mezarlar›n bafl›na balbal ad› verilen tafllar dikerlerdi. toplumun temeli kabul edilir. Orhun kitabeleri Bilgi Kutusu Kurgan Kurganlar. Din ve ‹nan›fl Türkler aras›nda Gök Tanr› inanc› yayg›nd›. at koflumlar› ve k›l›çlarda göstermifllerdir. Yayg›n kutlanan bayram ise bahar›n geliflini müjdeleyen Nevruz idi. Nuri Yaz›c›. ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömerlerdi. evlilik ile kurulurdu. Dr. Bunun yan› s›ra fiamanizme inananlar da vard›. Yerleflik hayata geçtikten sonra tar›m ve ticaretin önemi daha da artm›flt›r. Bunlar›n törenlerini yöneten kiflilere flaman ad› verilirdi. Dokumac›l›k. Ölülerini ise yu¤ ad› verilen bir törenle gömerlerdi. Türkler ölümden sonraki yaflama inan›rlar.21 Balballar ve freskler. a¤aç kütüklerinden yap›lm›fl. ilk dönemlerde konargöçer bir yaflam sürüyorlard›. Bunlar›n duvarlar› çeflitli resimlerle süslenmifltir. Orta Asya'daki mezar kal›nt›lar›d›r. Yaklafl›k bir oda geniflli¤inde. silahlar. ‹çinde mumyalanm›fl ceset ve ölünün eflyalar› bulunurdu.

Türkler için at› vazgeçilmez k›lm›flt›r. . Bu yaflam. Avlanmadan sonra büyük bir av ziyafeti verilir.. Sürek avlar›nda. Türklerin binicilik flöhreti. . derisini kullan›rd›. sadece bir ulafl›m arac› olarak de¤il. Onlar milattan 2000 y›l öncesinden itibaren fethettikleri her yere at› da beraberlerinde götürmüfltür. Bu anlaml› söz. at›n etini yer. Orhun Kitabeleri. hayvan sürülerinin otlat›lmas›nda. beslenmede ve savafllarda yararlanm›fllard›r. Attan. Türklerin güçlü devlet kurmas›nda at›n önemini belirten bir metin verilmifltir. s›¤›rlar. Nazmi SEVGEN Türklerde At ve Atç›l›k. k›sraklar.. at. Bu söz ile Kaflgarl› Mahmut. Geçmiflte ‹pek Yolu'nun geçti¤i yol üzerinde bulunan ülkelerin ekonomik yaflant›lar›n› bu yolun hangi yönden etkilemifl olabilece¤ini araflt›r›n›z. en baflta yürür.. Ünite Bozk›rda Yaflam ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • göç • savafl • vatan • iskan 1. atlar›n› öldürdüm. Metni okuyarak at›n Türklerin hayat›ndaki yerini aç›klay›n›z. bir milleti yendiklerini anlatmak için “Sürülerini. say› 1. .3.” derlerdi. s. Türklerin av törenleri de binicili¤e olan ba¤l›l›k ve ilgilerini gösterir. Uçmak için kanat laz›m. Türk hakanlar›. manalarla doludur.” Türk milletine zafer ve galibiyet sa¤lad›klar›n› anlatmak için de “Milletime at verdim... Türkleri dünyaya hâkim k›lan atlard›r. Eski Türklerde kad›n ve çocuklar da binici idiler. keçi. hakan. Türklerin binicili¤e verdikleri önemi gösteren kay›tlarla doludur. öküzler olufltururdu. fl Afla¤›da.” demifltir.. Kültürün oluflmas› ile yaflan›lan bölge aras›nda sizce nas›l bir iliflki kurulabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. deve. Tarih Dünyas› dergisi. koyunlar kesilirdi. Avrupa’ya yapt›klar› ak›nlarla dillere destan olmufltur. fl Türklerin ana yurdu olan Orta Asya’n›n co¤rafi özelliklerini hakk›nda neler biliyorsunuz? Türkler Orta Asya'da genifl bozk›rlar›n yer ald›¤› co¤rafi bölgelerde yaflam›fllar. sütünü içer. Milletlere binicilik hocal›¤› yapm›fllard›r. burada göçebe bir yaflam sürmüfllerdir. SINIF . at sürüleri ald›m.. Türklerin günlük yaflam› âdeta at s›rt›nda geçmifltir. onu binlerce atl› takip ederek müthifl avlar düzenlenirdi. 85 74 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. Türkler.’’ diyor. . Eski Türkler sürüleri ile geçinir. Sürülerini koyun. Kaflgarl› Mahmut ‘’ Türk’ün at› kanad›d›r. Türkleri uçan kufla benzetiyor.. Bu kanat. 2. yaln›z Asya’da binici bir millet olarak tan›nm›fl de¤ildir.. Attila “At›m›n bast›¤› yerde ot bitmez..

Orta Asya'da yaflad›klar› co¤rafi bölgenin da¤. Türkler. Türkler. Ölen kiflileri yu¤ ad› verilen törenlerle kutsal kabul edilen kurganlara gömerlerdi. fiölenler esnas›nda çeflitli müzik aletleri de kullanm›fllard›r. bunlardan baz›lar›d›r. gürefl. onlar için ayn› zamanda savafl e¤itimi niteli¤i tafl›maktad›r. bahar›n müjdecisi kabul etmifller ve bu flölenlerde ziyafetler düzenleyip flark›lar söylemifllerdir. a¤aç. Bu sporlar. okçuluk. Konargöçer yaflam süren Türkler kalabal›k hayvan sürüleri beslemifller ve hayvanlar›n› otlatabilmek için yaz›n yaylalara ç›km›fllard›r. Cirit. onlar›n günlük yaflamlar›n› da flekillendirmifltir. Köktürkler ve Uygurlar. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçen Türkler. k›l›ç oyunu.‹pek Yolu’nda Türkler Orta Asya Türklerinin yaflad›klar› bozk›r ortam›. kutsal ruhlara ilkbahar ve sonbaharda kurbanlar kesmifllerdir. ›rmak. Yeni gün anlam›na gelen nevruzu. sürek avlar›. fl Türklerin hayat›nda sporun önemi nedir? Söyleyiniz. Türklerin bar›nak olarak kulland›klar› çad›r Cirit oynayan atl› sporcu Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. K›fl›n ise k›fllak ad›n› verdikleri vadilerde yaflam›fllard›r. SINIF 75 . orman gibi varl›klar›n› kutsal sayarak onlarda gizli güçlerinin oldu¤una inanm›fllard›r. göl. at üzerinde çevgen ad› verilen top oyunu. Türkler. iskan ettikleri yerlerde tar›m ve ticaretle yo¤un olarak u¤raflmaya bafllam›fllard›r. yaflad›klar› bozk›r flartlar› gere¤i bahar›n gelifline büyük önem vermifllerdir. yaflam flekilleri gere¤i sürekli hareket hâlinde bulunduklar›ndan spora büyük önem vermifllerdir.

k›yafet. Arkadafllar› Tolga da Türklerin yaflam›nda önemli bir yeri olan ‹pek Yolu hakk›nda bilgi vermeye bafllad›. 76 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. mimari. ‹pek Yolu 6-A s›n›f›n›n ö¤rencileri. Bu durum ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletler aras› rekabetin nedeni olmufltur. yemek kültürü ve savafl araçlar› bak›m›nda kültürler aras› etkileflimi h›zland›rm›flt›r. Ünite Tart›flma fl Türklerin eserlerinde daha çok hayvan figürlerini kullanmalar›n›n nedenleri neler olabilir? Tart›fl›n›z.3. dil. Tarihi ‹pek Yolu Haritas› ‹pek Yolu diye bilinen ve Orta Asya. Türk devletleri. SINIF . bu yolu kontrol alt›nda tutmak için büyük çaba harcam›flt›r. Türklerin komflular› ile olan iliflkilerini de etkilemifltir. Türk tarihine iliflkin yeni bilgiler ö¤rendikçe heyecanland›lar. ayn› zamanda ticaretin yan› s›ra din. müzik. ‹pek Yolu. edebiyat. ‹ran üzerinden Akdeniz ve Karadeniz'e uzanan ticaret yolu.

Hazar. Bu ittifak sonucu da Sasani-Bizans çat›flmalar› bafllam›flt›r. sansar. bu dönemde özellikle Çinlilerle olan iliflkilerde etkili olmufltur. Köktürkler Döneminde de ikili iliflkilerde belirleyici olmufltur. fl ‹pek Yolu. Köktürk egemenli¤indeki Sogd kabilesinin ticari faaliyetlerini engellemifllerdir. ‹pek Yolu'nun tamam›n› kontrol etmek istemifllerdir. Sasaniler. ‹pek Yolu gibi canl› bir ticari hayata sahiptir. Uygurlar Döneminde de devam etmifltir.‹pek Yolu’nda Türkler ‹pek Yolu üzerindeki Türk-Çin egemenlik mücadelesi. ‹pek Yolu üzerindeki ticaret. Sasaniler ile uzlaflma ümidini yitiren Köktürkler. Müslüman ordular›n›n sald›r›lar› sonucunda yenilmifllerdir. Çal›flmalar›n› da Çin imparatoruna rapor hâlinde sunmufltur. Sabir. bu yoldan tafl›n›yordu. sizce Türk devletleri ve toplumlar›n› hangi yönlerden etkilemifl olabilir? ‹pek Yolu. Bu çat›flmalarla zay›flayan Sasaniler. Bu subay. SINIF ÖÇK 3. fl Yandaki foto¤raf› inceleyerek ‹pek Yolu’nda ticaretin hangi flartlar alt›nda yap›ld›¤›n› söyleyiniz. samur. Karfl›l›kl› gönderilen elçilik beylerinin çal›flmalar› sonucu Bizans-Köktürk ittifak› kurulmufltur. ‹pek Yolu. Etkinlik 77 . ‹pek Yolu üzerinde yer alan ülke ve kavimleri incelemifl ve Türklere karfl› ifl birli¤inin yollar›n› araflt›rm›flt›r. Ogur ve Bulgar Türklerinin elde ettikleri sincap. Kürk Yolu. ‹pek Yolu’nda kervanlar Bilgi Kutusu Kürk Yolu Hazar ve Bulgar ülkelerinden bafllay›p Altay ve Sayan da¤lar›ndan ‹pek Yolu'na paralel olarak Çin'e ulaflan yoldur. Bu amaçla Akdeniz ve Bizans'a yap›lan nakliyatlar› durdurmufl.4. bunun en belirgin örne¤idir. bu defa Bizansl›lar ile anlaflma yolunu aram›fllard›r. kunduz kürkleri ve imal ettikleri di¤er mallar. Asya Hun Devleti Döneminde bafllam›flt›r. Sasani-Köktürk ittifak›. MS 1000 y›llar›na kadar sürmüfltür. Çin ‹mparatoru Wu-ti (MÖ 141-MÖ 87)'nin yüksek rütbeli bir subaya haz›rlatt›¤› rapor. Bu mücadele. Ak Hun Devleti. bir süre sonra bozulmufltur. Hatta hile ile ‹stemi Yabgu'nun elçilerini öldürtmüfllerdir. fl ‹pek Yolu ile Kürk Yolu’nun ortak yönleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sasani ve Köktürk devletlerinin bask›lar› sonucu y›k›lm›fl ve topraklar› bu iki devlet aras›nda paylafl›lm›flt›r. Köktürklerin bat› kanad›n› yöneten hakan› ‹stemi Yabgu. ‹ran'daki Sasani Devleti ile ‹pek Yolu'nu kontrolünde tutan Ak Hunlara karfl› ittifak yapm›flt›r.

Türklerin savaflç› özelliklerini zemin içerisinde yitirmesi Uygur Devleti'nin y›k›lmas›na neden olmufltur. ‹nternet’ten Orhun Abideleri ile ilgili adreslere girerek bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz. Mani dininin etkisiyle Türkler. Ünite TARTIfiMA fl Orta Asyada ülkeler aras›ndaki ticari iliflkiler o dönemde yaflayan insanlar›n sosyal ve kültürel hayatlar›n› nas›l etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. savaflç› özelliklerini yitirmifller ve yerleflik hayata geçmifllerdir. Yaflam tarz› olarak Çinlilerin ve Manihaistlerin etkisi alt›na girmifllerdir. Etkinlik Uygurlar dönemine ait minyatürler ARAfiTIRINIZ fl Uygurlarda fresk ve minyatür sanat›n›n geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Söyleyelim Sizce karfl›l›kl› ticaret yapan toplumlar birbirlerini hangi yönlerden etkileyebilirler? 78 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.3. bir Çin seferinden dönerken yan›nda rahip getirerek Mani dininin Türkler aras›nda yay›lmas›na çal›flm›flt›r. Düflünelim. Uygur Ka¤an› Bögü Ka¤an.5. Bir Uygur rahibinin minyatürü ÖÇK 3. SINIF .

ilk Türk devleti Büyük Hun hakan› Mete Han taraf›ndan MÖ 209 y›l›nda at›lm›flt›r. – Ö¤retmenim. Bu rütbeler. Askerlik. Sizce bunun nedeni ne Asker u¤urlama olabilir? Türk ordusunun temelinde disiplin yatmaktad›r.‹pek Yolu’nda Türkler Kutsal Görev ÖN HAZIRLIK Ordu-millet kavram› sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Sosyal bilgiler ö¤retmeni Alper Bey. Kemal babas›n›n subay oldu¤unu belirterek Türk ordusu hakk›nda bilgi verebilece¤ini söyledi. – Türk ordusunun temelleri. araç ihtiyac›n›n sa¤lanmas› ile vatandafllar›n askerlik görevlerinin düzenlenmesi. bar›nma. Jandarma Genel Komutanl›¤› ise bar›fl zamanlar›nda ‹çiflleri Bakanl›¤›na ba¤l› olarak görev yapmaktad›r. Günün flartlar› göz önüne al›narak gerekli her türlü önlem al›nd›. Türk ordusu kara. Bu tarih. Genelkurmay Baflkanl›¤›n›n görev alan› içindedir. askere giden a¤abeyimi u¤urlad›¤›m›z için geç kald›m. • millet • savafl • vatan KEL‹ME LAR VE KAVRAM netim • yö Askerli¤in ayn› zamanda kutsal bir görev oldu¤unu belirten Alper Bey. en büyük birlik ise on bin kifliden oluflmaktad›r. Türk kad›n›. derse bafllayaca¤› s›rada kap› aç›ld›. O dönemden itibaren Türk ordusu. Bunun en güzel örne¤i. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. her zaman yurt savunmas›nda erke¤inin yan›nda olmufltur. seçimlere kat›lmak ve kanunlara uymak gibi görevleri oldu¤unu söyledi ve – Türk ordusunun tarihi hakk›nda neler biliyorsunuz. dedi. iyi yönetilmek flart›yla her zaman baflar›l› olmufltur. özür dilerim. bu bakanl›¤›n görevidir. Cumhuriyet Döneminde önemle ele al›nan konulardan biri de ordumuzun gelifltirilmesi olmufltur. Önce Harbiye Nezareti (Savafl Bakanl›¤›) kald›r›larak Millî Savunma Bakanl›¤› kuruldu. En küçük birlik on. zor flartlar alt›nda kazan›lan Kurtulufl Savafl›'d›r. onlu sisteme göre teflkilatlanm›flt›r. Geç kalan bir ö¤renci biraz s›k›larak s›n›fa girdi. vergi vermek. Türk ordusundaki bu yap›lanma. hava ve deniz kuvvetleri komutanl›klar› olarak 1949 y›l›nda teflkilatland›r›lm›flt›r. binbafl› tümenbafl› olarak adland›r›lm›flt›r. ö¤rencilere vatandafllar›n askerlik yapmak. asker say›lmaktad›r. silah. Bu durum ordu-millet kavram›n›n oluflmas›n› sa¤lam›flt›r. Ordunun beslenme. Türklerde hem meslek hem de millî bir görevdir. diye sordu. Ordunun savunma amaçl› savafla haz›rlanmas› ise. SINIF fl Yandaki kara kuvvetlerimize ait bröve de yer alan MÖ 209 tarihi sizce neyi ifade etmektedir? 79 . günümüzde de kullan›lmaktad›r. di¤er ülkelerin ordular›n› da etkilemifltir. günümüzde Türk Kara Kuvvetlerinin kurulufl tarihi olarak kabul edilmifltir. Dolay›s›yla her Türk vatandafl›. fl Bugün Anadolu'da asker u¤urlarken çeflitli törenler ve e¤lenceler düzenlenmektedir. yüzbafl›. Bu birliklerin komutanlar› onbafl›. Türk ordusu.

Türk birli¤inin.. ayr›ca yang›n. O. cesarete ve vatan sevgisine dayan›r. SINIF . Türk ordusu. disiplin. Ünite Ordumuz. Prof. s. Avusturya Elçisi (Kanuni Dönemi) anlat›yor: Türkler sefer esnas›nda sab›rl›. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.. s. Alper Bey dersini Atatürk'ün "Ordu. zorluklara tahammül yetene¤i. Türk kudret ve kabiliyetinin.. biz ise mahvolaca¤›z. fianl› zaferler kazanm›flt›r. di¤eri en üzücü ve en güç flartlar içinde dünyan›n takdirlerine hakk›yla lay›k olma niteli¤ini kazanan ordumuzun kahramanl›¤›. Türkiye Cumhuriyeti yaln›z iki fleye güvenir: Biri millet karar›. tarihte benzeri görülmemifl kahramanl›klar göstermifltir.. Bu ordular. ordumuzun en baflta gelen görevidir.197) ÖÇK 3. Yurdumuza yönelebilecek her türlü iç ve d›fl tehdide karfl› Türkiye Cumhuriyeti'ni kollamak ve korumak.. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Türk sistemini kendi sistemimizle karfl›laflt›r›nca gelecek günlerin bafl›m›za getirece¤i fleyleri düflünerek titriyorum.45 ve 195) Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de yararlanarak Türk askeri ve Türk ordusunun milletimiz için önemini aç›klay›n›z. Ayr›ca Türklerde kendilerine has inanç. s. disipline. insanca ve ba¤›ms›z yaflamaktan baflka gayesi olmayan. Çünkü Türkler hiç sars›lmam›fl kuvvete sahip. Atatürk'ün gösterdi¤i yolda ça¤dafl bir karaktere ve yönetime sahiptir. gurur duygular›yla kabartan flanl› ad. milletle ayn› ideale sahip olmaktan gurur duyan ve yaln›z onun emrine ba¤l› ve sad›k öz evlatlar›ndan oluflmufl sayg›de¤er ve kuvvetli bir heyettir. M." sözleriyle tamamlad›.. millî birli¤imizin simgesi. Dr. Busbecq (Büsbek). M. sel ve deprem gibi felaketlerde milletin yard›m›na koflmay› da görev saymaktad›r. ‹flte bütün milletin gö¤sünü güven. 195 fl "Bar›fl için savafl" sözü. düzen. kanaatkârl›k ve uyan›kl›k var.7 Etkinlik Kemal sözlerini bitirince ö¤retmeni Alper Bey. sizce neyi amaçlamaktad›r? 80 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Atatürkçülük 1. Ordu. ona teflekkür etti. 1.s.425 fl Yabanc›lara göre Türk ordusunun özellikleri nelerdir? Türk ordusunun temeli. Türk ordusu!. milletimiz için sadece bir savafl gücü de¤ildir. Bu ordu galip gelecek ve payidar olacak. Millet ve memleketin gerçekten minnet ve teflekkürüne hak kazanm›flt›r. cumhuriyetimizin güvencesidir. Osman Turan.6. Türk vatanseverli¤inin çelikleflmifl ifadesidir. ve 3. tahammüllü ve iktisatla hareket ederler. Ordumuz.3.

Muhammed dedesi Abdülmuttalip. dedesinin oraya niçin gitti¤ini merak ediyordu. Arkas›nda ‹slam dinine inanan ve say›lar› yüz binleri aflan Müslüman toplulu¤u b›rakm›flt›r. y›l›nda 40 yafl›nda peygamber olmufltur. Hz. Hz. Hatice ile evlenmifltir. daha sonra ise amcas› Ebu Talip taraf›ndan yetifltirilmifltir. Daha sonra Hz. Tülin’in dedesi. Mekke’deki Putperestlerin Müslümanlar üzerinde bask› ve zulümü art›nca 622 y›l›nda MekKâbe’den bir görünüm (Mekke) ke'den Medine'ye göç etmifltir. Hz. fl Yukar›daki metinde Hz. Hz. daha sonra Hz. sorunlar›n çözümünde onun hakemli¤ine güvenilmifltir. Muhammed ve ‹slamiyet hakk›nda Tülin’e bildiklerini anlatt›. Hz. Muhammed (571-632) ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • gaza • kronoloji ‹slamiyet ilk önce nerelerde yay›lm›flt›r? Araflt›r›n›z. Muhammed.‹pek Yolu’nda Türkler ‹slamiyet’in Do¤uflu ve Yay›l›fl› Hz. 632 y›l›nda vefat etmifltir. Do¤madan önce babas› Abdullah. Muhammed. Hz. Tülin. Muhammed. Muhammed. amcas› Ebu Taliple birlikte ticaretle u¤raflm›fl. SINIF 81 . Hatice'nin ticaret kervanlar›n› idare etmifl. hacdan yeni dönmüfltü. dürüstlü¤ü ve güvenilirli¤i. onunla birlikte Suriye ve Yemen'e birçok kez yolculuk yapm›flt›r. Muhammed'in peygamber olmadan önce do¤rulu¤u. Muhammed 610. Muhammed’in hangi özelliklerinden söz edilmektedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 571 y›l›nda Arabistan Yar›madas›'nda yer alan ve içinde Kâbe’nin bulundu¤u Mekke kentinde dünyaya gelmifltir. Dedesi hacc›n ‹slam dininin bir emri oldu¤unu söyledi. alt› yafl›nda ise annesi Amine ölmüfltür. Bilgi Kutusu Hz. Burada ilk ‹slam devletini kurmufltur. Mekke'de takdir edilmifl. Hz.

fl Sizce Hz. Etkinlik 82 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Muhammed. bir k›sm› ise düflman oldu. Bedir zaferi Müslümanlara maddi ve manevi güç kazand›rd›. Müslümanlar›n kendilerine olan güvenleri artt›. Muhammed ve di¤er Müslümanlara kötülük yapt›klar› dönemde ‹slamiyet Medine’de de yay›lmaya bafllam›flt›. Muhammed'in Medine’ye göç karar›n› vermesinin nedenleri. peygamber oldu¤unda. Müslümanlar. Muhammed. Hz. SINIF . Hicret sonras›nda Medine flehir devleti kuruldu ve Hz. Mekkelilerin bir k›sm› ona inand›. Ele geçirilen ganimetler. Medineli Müslümanlar Hz. peygamberli¤inin yan›nda devlet baflkanl›¤› görevini üstlendi. beflte biri devlet hazinesine ayr›ld›ktan sonra Müslümanlar aras›nda eflit olarak da¤›t›ld›. ‹lk olarak Müslümanlar›n Mekke’de kalan mallar›na karfl›l›k olarak Suriye'den dönmekte olan Kureyfl kervan›n› ele geçirmeyi planlad›. Medine'ye yerlefltikten sonra Müslümanlara düflmanl›k etmeye devam eden Mekkelilerle savaflmaya karar verdi. Ünite Hz.3. Muhammed ve Müslümanlar 622 y›l›nda Medine'ye göç ettiler. fl Hz. önce yak›nlar›n› sonra da Mekke'deki di¤er insanlar› ‹slam dinine davet etti. Muhammed. Muhammed ile yapt›klar› görüflmelerde onu ve Mekkeli Müslümanlar› Medine’ye davet ettiler. Haz›rlad›¤› kuvvetlerle Bedir Kuyusu yak›nlar›na geldi. Kâbe ve burada yer alan putlar nedeniyle ticari ve sosyal üstünlük kurmufl olan baz› Mekkeliler bu üstünlüklerini kaybetmek istemedikleri için Hz. Muhammed’e karfl› ç›k›yordu. fl Müslümanlar›n say›ca az olmalar›na ra¤men Bedir Savafl›'n› kazanmalar›n›n nedeni neler olabilir? ÖÇK Mekke’den bir görünüm 3. sizce neler olabilir? Mekkelilerin Hz. Muhammed’e ilk inananlar kimler olabilir? Hz. Bu olaya "Hicret" ad› verildi. Burada karfl›s›nda kalabal›k bir Mekke ordusu buldu. say›ca az olmalar›na ra¤men yap›lan savafl› kazand›lar (624). Savaflta esir düflen Mekkelilerden okuma yazma billenler on müslüman’a okuma yazma ö¤retmesi karfl›l›¤›nda serbest b›rak›ld›.8.

Hz. Müslümanlar›n kararl›l›¤› karfl›s›nda Mekkeli putperestler antlaflma yapmak zorunda kald›lar. büyük kay›plar verdiler. Hz. Mekkeliler. ‹slamiyetin h›zla yay›lmas›n› önlemek için Medine üzerine tekrar yürüdüler. SINIF 83 . Hz. Hz. Muhammed’e Mekkeye haç emri vahi yoluyla geldi. Muhammed’in kurdu¤u ‹slam Devleti tan›m›fl oldular.‹pek Yolu’nda Türkler Mekkeliler. Osman ve Hz. Böylece Hz. Üstün durumda iken peygamberin sözüne itaatsizlikleri nedeniyle istedikleri sonucu alamad›lar. Müslüman okçular›n Hz. Ömer. geri çekilmek zorunda kald›lar (627). Hendek Savafl›'ndan sonra Müslümanlar Hayber (629) ve Mekke (630) gibi yerleri ele geçirdiler. Ali Müslümanlar›n önde gelenlerinin seçimi ile iflbafl›na geldiler. Arabistan Yar›madas›'n›n tamam›na yay›ld›. Hz. Medine Mescid-i Nebi Camii’nden görünüm Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹slamiyet. Muhammed. siyasal birlikten yoksun Arap kabilelerini birlefltirdi. Bu savunma önlemi karfl›s›nda bir fley yapamayan Mekkeliler. Bunun üzerine yola ç›kan Hz. Hendek Savafl›'ndan sonra Hz. Ebubekir. Her iki ordu Uhud Da¤› eteklerinde karfl›laflt›. Muhammed müslümanlarla birlikte 628 y›l›nda Hudeybiye denilen yerde MekkeliSuudi Arabistan’daki Kuba Mescidi’nden bir görünüm ler taraf›ndan durduruldu. 625 y›l›nda Bedir Savafl›'n›n öcünü almak için harekete geçtiler. Muhammed'in 632 y›l›nda vefat›ndan sonra "Dört Halife Dönemi" diye bilinen dönem bafllad›. kentin etraf›na derin hendekler kazd›rd›. Muhammed'in emrine ra¤men yerlerini terk etmeleri sonucu Müslümanlar. Muhammed. Güçlü bir devlet kurdu. Hz.

‹slam ordular› Yermük’te Bizans ordusunu yenerek Suriye’ye kadar ilerlediler Kur'an-› Kerim. Kadisiye (636) ve Nihavend (642) savafllar› sonucu ‹ran fethedildi. Osman'›n öldürülmüfl olmas› nedeniyle kar›fl›kl›klar içinde geçti. Halifelik nedeniyle Cemel Savafl› (656) ve S›ffin Savafl› (657) yafland›. Ömer Dönemi. Hz. bu dönemde kitap hâline getirildi. Ünite Hz. K›br›s ile Harzem. Kudüs. Peygamberlik iddias›nda bulunan yalanc›lar ortadan kald›r›ld›. Müslümanlar ile Türkler (Hazar Türkleri) aras›nda ilk savafl yap›ld›.3. Bu dönemde Suriye. En çok hangi dönemde yay›l›fl alan›n geniflledi¤ini söyleyiniz. yine bu dönemde fethedildi. Filistin fethedildi. Ali'nin öldürülmesi ile Müslümanlar aras›nda bölünmeler daha da h›zland›. SINIF . Hz. Muhammed’e ait bir mektup Hz. Tunus. illerin oluflturulmas› ve buralara valilerin atanmas› ile posta örgütünün kurulmas› bu dönemde gerçeklefltirildi. Ömer Dönemi (634-644) Hz. Osman Döneminde. Ebubekir Kur’an-› Kerim’i neden kitap haline getirmifl olabilir? Hz. fl Hz. Ali ile Emevi ailesi aras›ndaki sorun. Ali Dönemi. Hz. Hz. Ali’nin k›l›c› fl Müslümanlar aras›ndaki bölünmeler islamiyetin yay›l›fl›n› nas›l etkilemifl olabilir? fl Sayfa 85’deki harita üzerinde islamiyetin yay›ld›¤› alanlar› inceleyiniz. hakem arac›l›¤›yla da çözülemedi. Ömer Camii ve Mescid-i Aksa (Kudüs) Hz. M›s›r ele geçirildi. Horasan bölgeleri ele geçirildi. Kur'an-› Kerim ço¤alt›larak ‹slam merkezlerine gönderildi. Bu nedenle fetihler durdu. Hz. Ali Dönemi (656-661) Hz. Adliye teflkilat›. Osman Dönemi (644-656) Hz. Hz. 84 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dört Halife Döneminin fetihler aç›s›ndan en parlak dönemidir. Ebubekir Dönemi (632-634) Bu dönemde ‹slamiyetten dönen ve zekât vermek istemeyen kabileler itaat alt›na al›nd›. Bu dönemde sasanilerden ›rak al›nd›.

SINIF 85 ‹slamiyetin Yay›l›fl› Haritas› .‹pek Yolu’nda Türkler 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Böylece Müslümanlar›n Türklerle iliflkileri. Türklerin toplu olarak Müslüman olmalar›nda eski inançlar› ile ‹slam dini aras›ndaki benzerliklerin de etkisi olmufltur. Müslümanlar›n yan›nda savaflt›lar. savafl› Müslümanlar kazand›. 0 M 571 610 622 624 Bedir Savafl› 625 Uhut Savafl› 627 Hendek Savafl› 630 Mekke’nin fethi 632 Hz. 630 659 682 Kutluk Devleti’nin kuruluflu 744 Kutluk Devleti’nin y›k›l›fl› 745 766 Do¤u Köktürk Bat› Köktürk Devleti’nin Devleti’nin y›k›l›fl›. Hz. Emevilerin aksine insanlara hoflgörü ile yaklaflmalar›. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Orta Asya'da ortaya ç›kan siyasal ve askerî bofllu¤u doldurmak isteyen Çinliler ve Müslümanlar. Uygur Türgifller Devleti’nin Devleti’nin kuruluflu y›k›l›fl› ‹slam Devleti’nin yönetimini Abbasi ailesinin ele almas›ndan sonra ‹slam tarihinde Abbasi Devleti (750-1258) dönemi bafllad›. Ancak bu karfl›laflma. Ebubekir’in ölümü. Türgifllerin zay›flamas› ve 744 y›l›nda Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Emevileri durduracak bir güç kalmad›. Hazar Türkleri ile Müslümanlar aras›nda olmufltur. Hz. fl Sizce o dönemde Türklerin inançlar› ile ‹slamiyet aras›nda ne gibi benzerlikler olabilir? ÖÇK 3. Bu yard›m sonucu. Araplar›n eline geçti. Hz. Türklerin ‹slam dinini daha yak›ndan tan›malar›n› sa¤lam›flt›r. Ünite Türkler ‹slamiyetle Tan›fl›yor Tülin. dostça geliflmeye bafllad›. bunun sonucunda k›sa bir süre sonra da Emevi Devleti y›k›ld› (750). Daha sonra Hz. dedesinin anlatt›klar›ndan sonra Türklerin Müslüman olmalar› ile ilgili bir ödev haz›rlad›: Türklerle Müslümanlar›n ilk karfl›laflmalar›. Muhammed’in vefat›. Ebubekir’in halife olmas› 634 Hz. Ömer’in halife olmas› 644 Hz. Hz. Köktürk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bölgede devlet kuran Türgifller. Emevi ordular› birçok Türk flehirlerini ele geçirdi. 0 M 552 Köktürk Devleti’nin kuruluflu 582 Köktürk Devleti ikiye ayr›ld›. Hicret Muhammed’in Muhammed’in do¤umu peygamberli¤i Abbasilerin.3. pek dostça olmam›flt›r. Hz. Emeviler (661-750)'in Horasan Valisi Kuteybe bin Müslim zaman›nda Maveraünnehir bölgesi. kitleler hâlinde Müslüman olmaya bafllam›fllard›r.9. harekete geçtiler. Osman Döneminde tekrar karfl›laflm›fllard›r. Emeviler ele geçirdikleri bölgelerdeki Türklere iyi davranm›yordu. y›k›l›fl› Türgifller ve Hazarlar ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar. Osman’›n halife olmas› Hz. Arap ordular› ile savaflmaya bafllad›. ‹ki toplum aras›nda 751 y›l›ndaki Talas Savafl›'nda Türkler. Ömer Döneminde olmufltur. ‹lk Müslüman-Türk çarp›flmas›. Türkler. Zamanla Emevi Devleti’nde iç kar›fl›kl›k artt›. Ömer’in ölümü. SINIF . Etkinlik 86 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

• Her iki inanç sisteminde de ruhban s›n›f› ve sosyal s›n›flar›n olmamas›. Karahanl›lar Devleti’nin kuruluflu 963 Gazneliler Devleti’nin kuruluflu 1040 Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu 1157 Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›l›fl› 1187 Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Bu benzerlikler flunlard›r: • Türklerin engin bir hoflgörüye sahip olmas› ve ‹slam dininin de bir hoflgörü dini olmas›. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. âdet. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Abbasi Devleti’nin kuruluflu 1055 Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a gelmesi 1258 Abbasilerin y›k›l›fl› Türkler. s. kendi öz kültürü ile birlefltirerek yeni bir kültürel yap›ya kavufltu. SINIF 87 . • Kurban. Allah inanc› Türklerin tek tanr› inanc›na benziyordu. yeni bir kültür çevresinin içerisine girdi. • Her iki dinin de temizli¤e büyük önem vermesi.‹pek Yolu’nda Türkler Tart›flma fl Türkler. Bu dönemde Türk halk›. 656 Hz.425 840 Uygur Devleti’nin y›k›l›fl›. ahiret. • Türklerin tek Tanr›’ya (Gök Tanr›) inanmalar›. (Süryani Mihael) Prof. cennet ve cehennem kavramlar›n›n her iki dinde de bulunmas›. Türk milleti daima tek bir Tanr›'ya inan›yordu. Osman’›n ölümü. ‹slam dininde de tek Allah inanc›n›n olmas›. Dr. • ‹slam›n ahlak anlay›fl› ile Türk kültüründeki ahlak anlay›fl›n›n ortak noktalar›n›n olmas›. Ali’nin halife olmas› 661 Hz. • Dürüstlük ve adaletin üstün kabul edilip h›rs›zl›k ve yalanc›l›¤›n her iki inanç sisteminde de yasaklanmas›. Emeviler Dönemi’nin bafllamas› 750 Emeviler Devleti’nin y›k›l›fl›. Bu yüzden Türkler. ‹slamiyeti kabul ettikten sonra özellikle Abbasi ordusunda ve devlet yönetiminde görev almaya bafllad›lar. gelenek ve folkloründen etkilendi. Ali’nin ölümü. Osman Turan. Farkl› kültürlerden ve ‹slam kültüründen elde etti¤i de¤erleri. niçin Müslümanl›¤› seçmifl olabilirler? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. ‹slam toplumu içinde yer alan çeflitli uluslar›n dil. Hz. Bilim insanlar› da yo¤un çal›flmalar içine girdiler. kolayca Müslüman oldu.

destanlar›n›. Türk tarihi bak›m›ndan önemi nedir? fl Yukar›daki foto¤rafta görülen yap›t dönemin hangi özelliklerini yans›tmaktad›r? Kaflgarl› Mahmut. 25-26’dan derlenmifltir. Karahanl›lar Orta Asya’da kurulan ilk Türk-‹slâm devletidir. Babas› Hüseyin ibni Muhammed adl› Barsganl› bir beydir. s. Türk illerinin birço¤unu dolaflm›fl. Türkçenin Arapçadan üstün bir dil oldu¤unu ispatlamak ve Araplara Türkçeyi ö¤retmek için Divanü Lügâti’t Türk adl› eserini yazm›flt›r. Afla¤›daki Kaflgarl› Mahmut’un yaflam›na ait belgeyi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. SINIF . tarihlerini. Türkçenin ilk sözlük ve dil bilgisi kitab› olan Divanü Lügâti’t Türk. Bilgi Kutusu KAfiGARLI MAHMUT Kaflgarl› Mahmut'un do¤um ve ölüm tarihi bilinmemektedir. Eserinde halk aras›nda yaflayan halk fliirlerinden. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletleri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • fetih • uygarl›k Tarih atlaslar›n›zdan Karahanl›lar›n yaflad›¤› bölgeyi inceleyerek kuruldu¤u yerin özelliklerini söyleyiniz. 1072-1077 y›llar› aras›nda Selçuklular›n egemenli¤indeki Ba¤dat'ta yaflam›flt›r. Türk kavimlerinin dillerini. efsanelerini bir kitapta toplam›flt›r. Karahanl›lar dönemine ait bir minare fl Kaflgarl› Mahmut Divanu Lûgati-i Türk adl› ünlü eserini niçin yazm›flt›r? fl Bu eserin. Kaflgarl› Mahmut.3. Karahanl›lar devri devlet teflkilat› ile saray ve halk hayat› hakk›nda önemli bilgiler vermektedir. Hayat›n›n önemli bir bölümünü Karahanl›lar bölgesinde geçiren Kaflgarl› Mahmut. atasözlerinden örnekler vermifltir. ‹slâm dininin ve ‹slâm kültürünün Orta Asya’da yay›lmas›nda önemli rol oynam›fllard›r. kültür ve medeniyet bak›m›ndan da zengin bir geçmifli oldu¤unu ortaya koymak. Türk milletinin dil. 7. Bu dönemde yaflam›fl olan Kaflgarl› Mahmut özellikle Türk dili ve kültürünün tan›t›lmas›nda önemli katk›larda bulunmufltur. ! 88 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. C. Kaflgarl› Mahmut. Türk ad›n› “Olgunluk Ça¤›” olarak aç›klam›flt›r. Kaflgarl› Mahmut taraf›ndan Ba¤dat'ta Abbasi Halifesi Ebulkas›m Abdullah'a sunulmufltur. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi.

840'ta Uygur Devleti’nin K›rg›zlar taraf›ndan y›k›lmas› üzerine Karluk Yabgusu. Orta Asya’da kurulan ilk Türk ‹slam devletinin Karahanl›lar oldu¤unu belirterek sözleflme devam etti. Biliyor muydunuz? Bu devletin ad›n›n "kara=güçlü" kelimesinden geldi¤ini biliyor muydunuz? fl Kara ya¤›z sözcü¤ünün günümüzde ne anlama geldi¤ini araflt›r›n›z. bütün Karahanl›lar›n hükümdar› idi ve Kara-Ordu'da yerleflmiflti. kendisini bozk›rlar hâkiminin yasal varisi ilan ederek Karahanl›lar Devleti'ni kurdu. ilk-Türk ‹slam devletleri hakk›nda bilgi verir misiniz? Ahmet Bey. di¤er o¤lu Kad›r Han O¤ulcak ise Talas'tan devleti idare ettiler. Bu durum karfl›s›nda O¤ulcak Han. Bu devlet. Bilge Kül Kad›r Han. Bu¤ra Kara Han unvan›n› tafl›yan bat› k›sm›n›n hâkimi ise Talas'ta oturuyordu. ! Karahanl›lardan kalma bir türbe (Talas) Karahanl› hakan› Bilge Kül Kad›r Han. — Amca. 893 y›l›nda Talas’› ele geçirdiler. ‹ller. fl Yukar›daki bilgilerden ve foto¤raflardan yararlanarak Karahanl›lar dönemi devlet yönetimi ve kültürel özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz. ikili teflkilat sistemine uygun olarak iki hakan yönetiminde iki k›sma ayr›ld›. Onun iki o¤lundan Arslan Han Baz›r büyük hakan s›fat›yla Balasagun'dan. merkezi Kaflgar'a naklederek Samano¤ullar› egemenli¤i alt›ndaki bölgelere ak›n düzenlemeye bafllad›. Karahanl›lardan kalma bir an›t (Semerkant) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Arslan Kara Han unvan›n› tafl›yan do¤u k›sm›n›n hâkimi büyük hakan. bilinen ilk Karahanl› ka¤an›d›r. ‹ran’da kurulmufl olan Samano¤ullar› ile mücadele etmifltir. o gün derste ö¤rendikleri konularla ilgili daha fazla bilgi edinmek için tarih ö¤retmeni olan amcas›na baz› sorular sordu.‹pek Yolu’nda Türkler Cem. hanedana ba¤l› flehzadeler veya askerî valilerin idaresine veriliyordu. Samaniler. SINIF 89 . Ülkenin bat› k›sm›n› yöneten büyük hakan›n yüksek hâkimiyetini tan›mak kayd›yla hanedan›n bir baflka üyesi taraf›ndan yönetiliyordu.

ne güzel aynad›r! ‹nsanlar. önce Özkent'i daha sonra Semerkant'› baflkent yapt›. 361 ve 359) fl Yukar›daki sözlerden de yararlanarak Atatürk’ün millî tarihimize verdi¤i önemi aç›klay›n›z. ÖÇK 3. Bu tarihten itibaren Do¤u Karahanl›lara karfl› mücadele ederken etraf›ndaki Müslüman gönüllülerden yararlanm›flt›r. Büyük Selçuklu Devleti'nin kurulmas›ndan sonra Selçuklu-Gazneli mücadelesine Karahanl›lar da kat›ld›. resmî din olarak kabul etmifltir. Horasan ise Gaznelilere kald›. Ancak taht kavgalar› nedeniyle devlet 1042 y›l›nda.3. Do¤u Karahanl› Devleti. Selçuklular›n 1141 y›l›nda yap›lan Katvan Savafl›'nda Karahitaylara yenilmesi üzerine Bat› Karahanl›lar. Ünite Bilgi Kutusu Satuk Bu¤ra Han. Bat› Karahanl› Devleti. ad›n› Abdülkerim olarak de¤ifltirmifltir (945). ‹slam devleti özelli¤i kazanm›flt›r. geliflmemifl kavimler. 999 y›l›nda komflular› Samano¤ullar› Devleti’nin varl›¤›na son verdiler. bu defa da Karahitaylar›n egemenli¤ine girdiler. Bu devletin topraklar›. Do¤u Karahanl›lar ve Bat› Karahanl›lar olmak üzere ikiye ayr›ld›. Bu dostluk sonucunda ‹slam dinini benimser. Baflkenti Balasagun olan Do¤u Karahanl› Devleti bir süre ba¤›ms›z yaflad›ktan sonra Melikflah döneminde Büyük Selçuklulara ba¤land›.. Tarih. Bat› Karahanl›lar›n durumunu de¤ifltirmifltir. Millet için ve milletçe yap›lan ifllerin hat›ras› her türlü hat›ralar›n üstünde tutulmazsa millî tarih kavram›n›n k›ymetini takdir etmek mümkün olamaz. Eski gücüne bir daha kavuflamayan Bat› Karahanl› Devleti'ne Harzemflahlar 1212 y›l›nda son vermifllerdir. Satuk Bu¤ra Han. Etkinlik fl Karahanl›lar Devletin’nin y›k›lmas›nda hangi faktörler etkili olmufltur? Neden? Ahmet Bey. amcas›na karfl› taht mücadelesini kazand›ktan sonra ‹slamiyeti. Bat› Karahanl›lar. Sultan Melikflah döneminde Selçuklu egemenli¤ine girmifltir. Gazneliler ve Karahanl›lar taraf›ndan paylafl›ld›. hele ahlak. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. en büyük kutsall›klar karfl›s›nda bile k›skançl›k duygular›na kap›lmaktan kendilerini kurtaram›yorlar. Bu olay. Satuk Bu¤ra. Saltuk Bu¤ra Han’›n hükümdar olmas›ndan sonra Karahanl› Devleti. konuflmas›n›n bu bölümünde Atatürk’ün millî tarihimizle ilgili flu sözlerini hat›rlatt›. 90 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Maveraünnehir Karahanl›lara.. Karahanl›lara s›¤›nm›fl olan Ebu Nasr adl› Samani flehzadesi ile karfl›lafl›r. s. M. 1211 y›l›nda da Karahitaylar taraf›ndan y›k›ld›. Aralar›nda dostluk oluflur. SINIF . Gaznelilerle ortak hareket eden Karahanl›lar.10.

Gazneli Mahmut. küçük kardefliyle yapt›¤› mücadeleyi kazanarak hükümdar oldu. Firdevsi'nin meflhur fiehname'si de dâhil olmak üzere. 1030'da Gazne'de vefat etti ve orada defnedildi. Gazneli Sultan Mahmut'un saray› bir bilim akademisi hâline geldi. Büyük bilginlerin elinde yetiflti. C. 33 y›l hükümdarl›k yapan Sultan Mahmut. saray›nda âlim ve flairlere çeflitli konularda sohbet ve tart›flmalar yapt›r›rd›. döneminin pek çok kitab› Gazneli Sultan Mahmut'a takdim edildi. Gazneli Mahmut. 5. genç yafltan itibaren devlet idaresinde görev ald›. Bîrûni ve Firdevsi gibi birçok meflhur bilgin Sultan Mahmut'un saray›nda himaye gördüler. s. ‹yi bir ö¤renim gördü. Babas› sa¤ iken Horasan valili¤i görevini yürüttü. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. SINIF 91 . 29-31’den derlenmifltir. Kendisi bilime ve sanata karfl› büyük bir sevgi besliyordu. Âlim bir kiflili¤i olan Sultan Mahmut. Mert ve cesur bir insand›. Sebük Tekin öldü¤ü zaman tahta Mahmut’un küçük kardefli ‹smail geçmiflti. Biliyor muydunuz? Gazneli Mahmut'un "sultan" unvan›n› kullanan ilk Türk hükümdar› oldu¤unu biliyor muydunuz? fl Yukar›daki metne göre Gazneli Mahmut’un iyi bir e¤itim görmüfl olmas›. Samano¤ullar› Devleti'nin Horasan valisi idi. o dönemin e¤itim anlay›fl› hakk›nda size nas›l bir fikir vermektedir? fl O dönem yaz›lm›fl olan pek çok kitab›n Gazneli Mahmut’a takdim edilmesinin nedeni neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 971 tarihinde do¤du. Gazneliler Bilgi Kutusu GAZNEL‹ SULTAN MAHMUT Gazneliler Devleti'nin en büyük hükümdar› ve Hindistan fatihi Gazneli Sultan Mahmut. anlat›m›na Gaznelilerle devam etti: Özellikle Gaznelilerin en ünlü hükümdar› olan Sultan Mahmut hakk›nda bilgi verdi.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey. Gazneli Mahmut'un babas› Sebük Tekin.

Hindistan'a on yedi sefer düzenleyerek büyük zaferler kazand›. Afganistan'›n Gazne flehrini ele geçirerek Gazneliler Devleti’ni kurdu (963). Gazneliler. Sebük Tekin'den sonra tahta geçen o¤lu Mahmut.3. ‹ran'›n orta eyaletleriyle Harzem topraklar›n› da ülkesine katarak zaman›n›n en büyük hükümdar› oldu. devleti babas› gibi iyi yönetemedi. Sultan Mahmut'tan sonra devletin bafl›na geçen Sultan Mesut. baflar›l› bir kumandand›. Büyük Selçuklularla giriflti¤i mücadeleyi kaybetti. ona ne gibi üstünlükler sa¤lam›fl olabilir? fl Gazneli Mahmut'un Hindistan seferlerinin nedenleri sizce neler olabilir? 92 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite Gazneliler Devleti Samano¤ullar› Devleti'nde yetiflmifl Alptekin adl› bir Türk kumandan›. 1040 Dandanakan Savafl›'ndan sonra topraklar›n›n bat› bölümünü Büyük Selçuklulara b›rakmak zorunda kald›lar. Babas›n›n izinde devam eden Gazneli Mahmut. ayn› zamanda. iyi bir devlet adam›. Sebük Tekin. K›sa süre içerisinde bütün Afganistan ile Horasan ve ‹ran'›n do¤u k›s›mlar›n› yönetimi alt›na ald›. fl Sultan Mahmut'un seferlerde kulland›¤› filler. yaln›z Gazneli Devleti'nin de¤il. Alptekin’den sonra devletin bafl›na Sebük Tekin geçti. 1187 y›l›nda da Gurlular taraf›ndan tamamen ortadan kald›r›ld›. SINIF . Gazneli Mahmut. Türk tarihinin de en büyük devlet adamlar›ndan biridir. Bu ülkede ‹slam›n köklü flekilde yerleflip geliflmesinde önemli rol oynad›.

Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Alparslan'›n ölümünden sonra. Selçuklu topraklar›na sald›r›ya geçen Gazneliler ve Karahanl›lar üzerine yürüdü. Bar›fl yap›larak iki hanedan aras›nda akrabal›k kuruldu.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey Orta Asya’daki ilk Türk-‹slam devletinden biri olan Büyük Selçuklu Devleti hakk›nda bilgi vermeye devam etti. s. Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin dedelerinin ad›yla iliflkisi olabilir mi? Bu iliflkilendirmeyi nas›l aç›klars›n›z? Türk tarihinde benzer adland›rma yap›lan baflka devletler de varm›? Hangilerini biliyorsunuz? Bilgi Kutusu MEL‹KfiAH Alparslan öldükten sonra o¤lu Melikflah. SINIF 93 . Karahanl›lar karfl›s›nda da üstünlü¤ünü gösterdi ve önce Tirmiz flehrine girdi. Bilgi Kutusu HERKES‹N BABASI MEL‹KfiAH ‹nsanlar›n en adili. onun sultanl›¤›n› tan›mad›. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu. C. Sultan Melikflah. Urfal› Mathieus (Mateyus) Prof. kendi arzular›yla onun idaresine girdi. Sultan Melikflah. Melikflah'›n dedesi Ça¤r› Bey ve dedesinin büyük kardefli Tu¤rul Bey taraf›ndan 1040 y›l›nda kurulmufltur. en ak›ll› ve kudretlisi olan Melikflah. 168’den derlenmifltir. s. Geçti¤i ülkelerin halklar›na karfl› bir baba gibi davran›rd›. Büyük Selçuklu Devleti Büyük Selçuklu Devleti. Bu yenilgiler üzerine Karahanl› hükümdar› fiemsülmülk Nasr af dilemek zorunda kald› ve Nizamülmülk'ün arac›l›¤› ile bar›fl yap›ld› (1074). Dr. Bütün Rum ve Ermeniler. Melikflah'›n amcas› ve Kirman meliki Kavurd. vezir Nizamülmülk’ün yard›m› ve deste¤i ile Büyük Selçuklu Devleti taht›na ç›kt›. 471 fl Yukar›daki bilgide Melikflah’›n hangi özelliklerine vurgu yap›lm›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Gazneliler neticede bar›fl teklif etmek zorunda kald›lar. Gaznelilere karfl› kazan›lan Dandanakan Savafl› sonras›nda gerçekleflmifltir. sonra Semerkant'a do¤ru ilerledi. bütün insanlara ve Hristiyanlara karfl› baba gibi idi. ‹ki taraf aras›nda Hemedan civar›nda yap›lan savafl› Nizamülmülk'ün iyi idaresi sayesinde Melikflah kazand› (1073). ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Osman TURAN. 7. Sultan Melikflah bir süre sonra devlet merkezini de ‹sfahan'a nakletti. fl Devletin ad›n›n.

3. 94 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak müttefikleri Harezm valisi Harun ve Ali Tegin'in ölümleri (1035) üzerine. Tu¤rul ve Ça¤r› beyler. Selçuklular Horasan'a çekildiler. Karahanl›lara karfl› isyan eden Karahanl› Prensi Ali Tegin ile ittifak kurdu. amcalar› Arslan Yabgu'nun tutuklanmas› üzerine fiilen Selçuklular›n liderleri durumuna geldiler. etkisiz k›lmak istedi¤i Arslan Yabgu’yu görüflme iste¤i ile yan›na ça¤›rd›. Ünite Büyük Selçuklu Devleti ve di¤er Türk Devletleri Selçuk Bey’in o¤lu olan ve yabgu unvan›n› tafl›yan Arslan. Horasan’da Gazneli egemenli¤ine son veren Tu¤rul Bey. Karahanl›lar›n egemenli¤ine karfl› ç›kan Tu¤rul ve Ça¤r› Beyler Harezm bölgesine çekilmek zorunda kald› (1030). Buhara'y› ele geçirdiler. Arslan Yabgu. Daha sonra artan Gazneli tehlikesine karfl› Ali Tegin ve Harezm valisi Harun ile ittifak kurdular. Maveraünnehir'i ele geçiren Karahanl›larla mücadele etti. gücünden çekindi¤i. Tutuklat›p Hindistan'›n kuzeyindeki Kalincar Kalesi'ne hapsetti (1025). Gazneli Mahmut. Arslan Yabgu'nun ölümünden sonra Selçuklularda k›sa süren bir da¤›n›kl›k yafland›. Bu güç birli¤ine karfl› Gazneli Sultan Mahmut ve Karahanl› Yusuf Kad›r Han da anlaflmaya vard›lar. fl Yukar›daki haritadan yararlanarak Orta Asya Türk-‹slam devletleri ile ilgili bir tarih fleridi oluflturunuz. babas›n›n ölümü üzerine bafla geçti. Niflabur’u kendine merkez yapt›. SINIF .

Gazneli ordusu. genç nesillere her konuda en iyi ilham ve güç verecek olaylarla doludur. a¤›r bir yenilgiye u¤rat›ld› (1040). kuflkusuz tarihin. belki bunlardan çok duygulard›r. mant›k. Fetih bölgelerine daha yak›n olmas› sebebiyle Niflabur'u b›rakarak Rey'i devletin yeni baflkenti yapt›. 145 -146’dan derlenmifltir. Türk’ün tarihî uygar niteliklerinden.” Türk tarihini. Selçuklu Devleti’ni tan›m›flt›r. tamamen Selçuklulara geçti (1043). Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dandanakan Savafl›'n›n hemen sonras›nda Tu¤rul Bey. SINIF 95 . Gazneliler ile Selçuklular Merv yak›nlar›ndaki Dandanakan’da karfl›laflt›. Tu¤rul Bey zaman›nda Bizans ve Gürcülere karfl› da büyük baflar›lar sa¤lanm›flt›r. Büyük Selçuklu Devleti ise bu savafl sonucunda hukuken ba¤›ms›zl›¤›n› kazanm›fl devletin kuruluflunu tamamlad›lar. Selçuklu Sultan› ilan edildi. Arslan Yabgu'nun o¤lu Kutalm›fl ve ‹brahim Y›nal. s. muhakeme de¤il. “Tarihi yapan ak›l. Tu¤rul Bey sefere ç›karak ‹ran'daki birçok bölgeyi ele geçirdi. fl Selçuklular’›n seferlerini bat›ya do¤ru yöneltmelerinin nedeni ne olabilir? Bilgi Kutusu Atatürk’ün. Türk tarihi üzerinde özellikle durmas›n›n nedeni. Selçuklulara kesin bir darbe indirmek için ordusunun bafl›na geçti. Pasinler Savafl› sonunda Bizans'›n Anadolu'daki askerî gücü önemli ölçüde k›r›lm›fl oldu. insanl›¤›n çok faydalanaca¤› aç›kt›r.‹pek Yolu’nda Türkler Horasan'› kaybeden Gazneli Sultan› Mesut. Bizans-Gürcü kuvvetlerini Pasinler Savafl› ile büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar (1048). 359 ve Atatürkçülük 3. Atatürkçülük 1. Türk kültür ve uygarl›¤›n› incelemek bizim için borç oldu¤u gibi millî s›n›rlar›m›z d›fl›ndaki Türkler ve uygar milletler için de zorunludur. Gazneliler devleti bu yenilgi üzerine y›k›lma sürecine girdi. millî bilinci kuvvetlendirmedeki gerçeklere dayanan rolüdür. Abbasi halifeli¤i. s. Merv'de yap›lan kurultayda devlet teflkilat› düzenlendi. zengin bir tarihtir. Türk tarihi. Tu¤rul Bey’in temsilî resmi Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin birlikte ç›kt›¤› seferde Harezm bölgesi.

A¤abeyi ve Kirman Meliki Kavurd'un isyan›n› da bast›ran Alparslan. Melikflah öncelikle s›n›r boylar›na sald›r›lar düzenleyen Karahanl›lar ve Gazneliler'i yenerek bar›fla zorlad›. h›zla geri döndü ve Malazgirt'te Bizans ordusunu a¤›r bir yenilgiye u¤ratt› (1071). yeni fetih alan› olarak Anadolu'yu seçti. fl ‹kinci Köktürk Devleti'nin kurucular› Bilge Ka¤an ve Kültigin’in birlikteli¤i ile Tu¤rul ve Ça¤r› Bey'in birlikteli¤inin sonuçlar›na yönelik neler söyleyebilirsiniz? Do¤udan gelen O¤uzlara yurt bulmak isteyen Alparslan. Etkinlik h›zland›r›ld›. Nizamülmülk'ü vezirli¤e getirdi (1064). Bizans'›n Malazgirt Savafl›’ndan sonra anlaflmaya uyÖÇK mamas› üzerine Anadolu ak›nlar› 3. M›s›r'a sefere haz›rland›¤› s›rada Bizans ‹mparatoru Romen Diyojen'in Do¤u Anadolu'ya ilerledi¤ini ö¤rendi. Rey'den daha güneydeki ‹sfahan'a tafl›nd›. Malazgirt Meydan Savafl›'ndan sonra Türkler için Anadolu'da yeni bir dönem bafllad›. böylece devletin do¤u s›n›rlar›n›n emniyetini sa¤layarak bütün gayretini Anadolu'ya sarf etmeye bafllad›.3. sonuçlar› aç›s›ndan Dandanakan'dan sonra cereyan eden en önemli meydan savafl›d›r. Hristiyanl›¤›n do¤udaki en güçlü kalesi olan Ani'yi fliddetli bir kuflatmadan sonra ele geçirdi. Maveraünnehir’e ç›kt›¤› sefer s›ras›nda öldürüldü (1072). Azerbaycan üzerinden Malazgirt'e gelerek buray› k›sa sürede ele geçirdi. Sultan Alparslan. Selçuklu askerlerini gösteren bir gravür 96 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Alparslan'›n ölümü üzerine Melikflah henüz 18 yafl›nda iken sultanl›¤a getirildi (1072). Ünite Biliyor muydunuz? ‹slam dünyas›n›n koruyuculu¤unu üstlenen Tu¤rul Bey’in 1055 y›l›nda Abbasi halifesi taraf›ndan "Do¤unun ve Bat›n›n Sultan›" ilan edildi¤ini biliyor muydunuz? Tu¤rul Bey'in ölümünden sonra Alparslan tahta ç›kt›. fiam'a yürümekten vazgeçen sultan. Alparslan’›n Malazgirt’teki heykeli (Mufl) Malazgirt Meydan Savafl›.11. Devlet merkezi. Azerbaycan ve Kafkasya'da birçok kaleyi ele geçirdikten sonra Do¤u Anadolu'ya girdi. Ard›ndan Kars'a girdi (1064). Sultan Alparslan. SINIF .

SINIF 97 . “Melik. Söyleyelim Afla¤›da Nizamülmülk’ün baz› sözleri verilmifltir. Yemen ve Aden'i Selçuklu topraklar›na katt›. devlet yönetimindeki önemini aç›klay›n›z. 1092 y›l›nda öldü. bat›da Anadolu ve M›s›r'dan. Bu sözlerin. Taht kavgalar›. Böyle yapmazsa hata eder ve gaflete düfler. Ancak Melikflah'›n ölümünden sonra geliflen baz› olaylar. halk aras›nda ne olup bitti¤ini bilmeli. en genifl s›n›rlar›na ulaflm›flt›r. Melikflah'›n emriyle Arabistan Yar›madas›'ndaki Hicaz. kuzeyde Kafkaslardan. Sencer'in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti son buldu (1157). Sultan Sencer. Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük hükümdar›d›r. Sultan Melikflah. do¤uda Balkafl ve Iss›k Gölü'ne. ba¤l› beyliklerin ba¤›ms›zl›¤›n› ilan ederek birbirleriyle mücadele etmeleri ve isyanlar ülkenin düzenini bozmufltur. Melikflah'›n o¤lu Sultan Sencer. Halka zulüm eder.” Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Mescid-i Cuma’dan bir görünüm (‹sfahan) Düflünelim. güneyde Arabistan Yar›madas›'na kadar uzanmaktayd›. devletin gücünü kaybetmesine neden olmufltur. Melikflah döneminde Selçuklu Devleti.” “Padiflahlar ordu ve halk›n durumunu uzak veya yak›ndan bizzat incelemeli.‹pek Yolu’nda Türkler Anadolu fatihlerinden Artuk Bey. memlekette fesat ve adaletsizlik al›r yürür. Selçuklu ülkesinin tamam›nda hâkimiyet kurarak birli¤i sa¤lad›. Melikflah 1087'de ç›kt›¤› sefer sonucunda Karahanl›lar'›n do¤u kolunu da hâkimiyeti alt›na ald›. Bu s›n›rlar. en parlak y›llar›n› yaflam›flt›r.” “Halk padiflah›n saray›na gidip hâlini anlatmak isterse onlar› bundan men etme. Fakat 1141 y›l›nda do¤udan gelen Karahitaylar'a karfl› yapt›¤› Katvan Savafl›'nda yenilince itibar›n› kaybetti. Melikflah zaman›nda Büyük Selçuklu Devleti. Selçuklu baflkentini Merv'e tafl›yan Sencer zaman›nda devlet tekrar kendini toparlamaya bafllam›flt›r. Bu sebeple Sultan Sencer zaman› için ikinci imparatorluk devri ad› verilir. inkâr ve küfürle ayakta kalabilse de zulümle kalamaz.

Hal› motifi Sultan Sencer TürbesiTürkmenistan (Meru) 98 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu dönemlerde edebiyat alan›nda da etkisini göstermiflti. Gazneliler ve Selçuklarda ise Sultan unvan› verilirdi. Bu sistemde topraklar gelirlerine göre gruplara ayr›l›rd›.3. Ülke topraklar›. Resmî dildeki de¤iflim. hükümdarlar›n ölümünde taht kavgalar›na ve ülkenin parçalanmas›na neden olurdu. dönemin edebiyat ürünleridir. Kaflgarl› Mahmut'un Divanü Lügâti’t Türk ve Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adl› eserleri. vak›f ve mülk arazileri bulunurdu. fler'i (‹slami) ve örfi (gelenek ve âdet) olmak üzere ikiye ayr›l›rd›. Selçuklularda eyaletlere ayr›lan ülke yönetiminde hükümdar›n erkek çocuklar› görev al›rd›. Toplad›klar› gelirin bir bölümü ile devlete atl› asker yetifltirirlerdi. Bu ordu. Onlar› yetifltirmek için yanlar›nda atabey unvan› tafl›yan devlet adamlar› bulunurdu. Gaznelilerde resmî dil Arapça. Hükümdar›n en büyük yard›mc›s› ise vezir idi. Toprak Yönetimi ve Ordu ‹slam devletlerinden ald›klar› ikta ad› verilen toprak sistemini uygularlard›. Halk ise Türkçe konufluyordu. Hükümdarl›k babadan o¤ula geçerdi. haraci araziler. Bunlar›n yan› s›ra ba¤l› beyliklerden gelen askerler ve gönüllü Türkmen birlikleri de ordunun di¤er bölümlerini olufltururdu. Selçuklularda ise Farsça idi. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Cem: Ahmet Amca! Bu ilk Türk devletlerinde kültürel ve sosyal yaflam nas›ld›? Konuflulan Diller Karahanl›larda resmî dil Türkçe idi ve Uygur alfabesi kullan›l›yordu. hükümdar ailesinin ortak mal› say›l›rd›. SINIF Mescid-i Cuma (Kazvin) Büyük Selçuklular Dönemi (‹ran) . Ordu yap›lanmas›nda ikta askerlerinden baflka sultan›n hassa ordusu bulunurdu. Devlet memurlar› ve komutanlar. ayl›kl› askerlerden oluflurdu. görevlerine göre bu topraklar›n gelirlerini toplard›. Devlet Yönetimi Türk-‹slam devletlerinde devletin bafl›nda bulunan hükümdara Karahanl›larda Han. ‹kta sisteminin yan› s›ra has araziler. Türk-‹slam devletlerinde hukuk. Bu durum. Davalara kad›lar bakard›.

Selçuklular döneminde Sultan Alparslan. Devlet. Müslüman zanaatkârlar›n kurduklar› lonca teflkilat›. türbe gibi mimari eserlerde çini ve oymac›l›k sanat›n›n en güzel örneklerini vermifllerdir. üretimde kalite ve disiplini sa¤l›yordu. Sanata büyük önem veren Türkler. cami. Orta Asya’da kurulan ilk Türk‹slam Devleti Karahanl›lard›r. Farkl› dinlere inanan insanlar› bu devletlerin himayesinde huzur içinde yaflam›fllard›.‹pek Yolu’nda Türkler Bilim ve Sanat Türk-‹slâm devletleri döneminde canl› bir bilim hayat› vard›. haraç. devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. Konargöçer hayat› sürdürüp a¤›rl›kl› olarak hayvanc›l›kla geçinenler de vard›. Din ve ‹nan›fl Türkler genellikle Talas Savafl›'ndan sonra ‹slam’› kabul etmifltir. E¤itim ve ö¤retim kurumlar›. Çini örne¤i fl ‹slâmiyetin kabulu Orta Asya’daki Türk devletlerinin devlet yönetimi. veziri Nizamülmülk'e dünyan›n ilk üniversitesi say›lan Nizamiye Medresesini Ba¤dat'ta kurdurmufltur. hamam. sanat anlay›fl› ve kültürel özelliklerinde hangi de¤iflimleri neden olmufltur? Selçuklu dönemine ait bir köprü Gaznelilere ait bir zafer an›t› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. han. köprü. ‹bn-i Sina. hastane. Devletin gelirleri. gümrük ve maden vergileriydi. cizye. Vezir Nizamülmülk'ün yazd›¤› Siyasetname adl› eser. ganimet. tar›m ve hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ticaretle de u¤rafl›yordu. Türk-‹slam devletleri döneminde Farabi. Türk-‹slam devletlerinde Müslümanlar›n yan› s›ra baflka dinlere inanan insanlar da vard›. ‹lk Türk-‹slam devletlerinde dinar ve dirhem ad› verilen alt›n ve gümüfl paralar kullan›lm›flt›r. Sosyal ve Ekonomik yaflam Türk-‹slam devletlerinde halk. canl› bir ticaret yaflam›na sahip olan ülkede han ve kervansaraylar yapt›rarak ticarete destek olmufltur. Gazali gibi bilim adamlar› yetiflmifltir. Müslüman esnaf›n haklar›n› koruyan bir tür sendika görevi görüyordu. Lonca teflkilat›. öflür. SINIF 99 . çeflme. hükümdarlar taraf›ndan desteklenmifltir.

dir. Baz› yörelerde k›z istemek için dünür gidilmesi sonucu al›nan "evet" cevab›. SINIF .s. Gelin odas›n›n efli¤inde testi Gider yolun enlisine. Ünite Yaflayan De¤erlerimiz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kültür • dü¤ün • gelenek 1. Oldu güvey kaynanas›. say›lmaktad›r. Dünür gitmesi. ya da cam k›r›lmas› ise gelinin köMufltu gelsin emmisine. pilav döker ve çalg› ile bu yemekleri k›z›n obas›na gönderir. büyük bir e¤lence ile yenir. Niflan günü o¤lan taraf› davar keser.3. Yörüklerde Dü¤ün Bilgi Kutusu Niflanlarda bafll›ca âdetler dünür göndermekle bafllar. 273. K›z›n evinde bu yemekler. bereketi simgelemekteBiner at›n etlisine. 1. Elinde dolu bulunan bir su testisini gelin evin kap›s›na gelinceye kadar saklar. fl Dü¤ünlerle ilgili bildi¤iniz inan›fl ve gelenekler nelerdir? fl K›na gecesinde söylenen bildi¤iniz mâni ve türküleri arkadafllar›n›zla bir- 3. Etkinlik 100 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Birlikte okuyal›m. Niflan. 267. Kültürümüzün korunup sürdürülmesinde törenlerimizin rolü sizce nelerdir? 2.270 ÖÇK likte söyleyiniz. asker u¤urlama gibi kat›ld›¤›n›z bir tören ile ilgili an›lar›n›z› s›n›fta arkadafllar›n›zla paylafl›n›z. Gelin attan inmeden güveyi testiden avucuna biraz su doldurur ve bu suyu gelinin bafl›na serper. Selam söylen day›s›na. dü¤ün. neden gelinin bafl›na su serpmifl olabilir? fl Sizin çevrenizdeki niflan. evinin en yüksek bir yerinde uzaktan gelen alay› gözetir. Fakat Yörüklerde k›z›n iste¤i önemli oldu¤undan dünür gönderilmeden önce k›z›n gönlü edilmelidir. "söz kesmek" olarak adland›r›lmaktad›r. Dü¤ün geleneklerinde inançlar›n ve geleneklerin etkili oldu¤u görülmektedir. s.269. Gider yolun koyusuna. tü huylar›n›n kovulmas›na iflaret K›z anas›. cilt. âdetlerle yukar›da verilen âdetler aras›nda benzerlik var m›? Nelerdir? Günümüzde de niflan ve dü¤ün törenleri Anadolu'nun çeflitli bölgelerinde farkl›l›klar göstermektedir. fl Sizce damat. k›nan kutlu olsun! Söyle dillerin tatl› olsun! Ali R›za YALMAN / Cenupta Türkmen Oymaklar›1. Örne¤in eflinin evine gelen gelinin üzerine bu¤day serpilmesi. âdetin yerini bulmas› demektir. k›z anas›. • tören • millî kültür Bayram ve dü¤ün gibi kutlamalar›m›z Orta Asya’daki ilk Türk topluluklar›ndan günümüze kadar çeflitli de¤iflikliklere u¤rayarak da olsa varl›¤›n› devam ettirmektedir. Ali R›za Yalman. Baz› yörelerde ise bu olay. K›z anam. Gelin yeni evine gelirken güveyi. "mendil almak" veya "mendil vermek" olarak ifade edilmektedir. Biner at›n iyisine. Afla¤›daki bilgi kutusunda yörük kültürünü yans›tan nisan ve dü¤ün törenlerini içeren kültürel ögelere yer verilmifltir. dü¤ün vb. 274’ten derlenmifltir.12. Cenupta Türkmen Oymaklar› 1.

dualar edilir. çok bilek bükmüfl Bayram demifl bugün atefller yakm›fl Han k›zg›n demire çekici vurmufl. Bu türbede yatan kiflinin. Padiflaha nevruziye adl› hediye vermek gelenek olmufl. Kutsal gün olarak kabul edilen Nevruz günü kurtulufl ÖÇK günü olarak da kutlanmaktad›r. oldu¤unu biliyor muydunuz? her y›l mart ay›n›n 21 ve 22..20’den derlenmifltir. . 19. Bilgi Kutusu Bafll› bafl›n e¤mifl dizli diz çökmüfl Çok taht y›km›fl atam. bu günler flenliklerle kutlanm›flt›r. fl Yeni gün olarak bilinen Nevruz gününde sizin çevrenizde neler yap›l›yor? Kastamonu'nun Tosya ilçesinin baz› köylerinde bahar›n müjdecisi kabul edilen Nevruz’da kurbanlar kesilir ve e¤lenceler düzenlenir. Etkinlik vülmesi. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim.. Yeni gün yeni y›l her y›l an›lm›fl Kâh "Nevruz" kâh "Mart Dokuzu" denilmifl Kazanlar kurulmufl. Mart.‹pek Yolu’nda Türkler Bahar›n Müjdecisi Nevruz Biliyor muydunuz? Büyük Selçuklu Sultan› Melikflah ad›na düzenle- Kastamonu'nun Taflköprü ilçesinin Ob. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. Bahar›n bolluk ve bereket getirmesi için dualar edilir.nen "Celali Takvim"in bafllang›c›n›n Nevruz günü ruk köyünde bulunan Nevruz Sultan Türbesi . Burada yap›lan dualar›n kabul olunaca¤›na inan›l›r. Büyük Taaruz için haz›rl›klar› yap›ld›¤› günlerde Mustafa Kemal Pafla. Yak›lan atefl etraf›nda dönülür ya da ateflin üzerinden atlan›r. 2005 s.13. Ergenekon'dan ç›kmak için atefl yak›l›p demir dö3. Kastamonu evliyalar›ndan oldu¤u san›lmaktad›r. kutsal sayd›¤› bu mekânda ya¤mur duas›na ç›kar. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2005. afllar yenilmifl Türk'ün gen (genifl) gönlüne o gün yer darm›fl. Kurtulufl Savafl› kazan›l›p yeni devletimiz kurulduktan sonra da nevruz flenlikleri devam etmifltir. Mart. s. 19 fl Çevrenizde Nevruz günü hangi etkinliklerle kutlanmaktad›r? Nevruz günü Osmanl›larda da ayr› bir önem tafl›maktad›r. bu güne ayr› bir önem kazand›rmaktad›r. Ergenekon destan›na göre demir daginin eritilmesi ve Türklerin dünyaya yay›lmas› bu güne rastlamaktad›r. günlerinde ziyaretçi ak›n›na u¤ramaktad›r. 1922'de Ankara'da düzenlenen flenliklere kat›lm›flt›r. Kurulan büyük kazanlarda yemekler piflirilir ve gelen insanlara da¤›t›l›r. SINIF 101 . Yöre halk›. Günümüzde de Türk topluluklar›nda demir dövme törenleri yap›lmaktad›r.

Orta Asya Esik kurgan›nda bulunan bir Türk prensine aittir. Orta Asya Türklerinin en eski çalg› aletidir. Ünite Sanata Vurulan Türk Mührü ÖN HAZIRLIK Türk-‹slammimarisi denilince hangi tür eserler akl›n›za geliyor? Düflüncelerinizi belirtiniz." Türklerin Alt›n Kitab›. Anadolu Türklerinde de kullan›lm›flt›r. uda benzeyen kopuzdur. fl Esik kurgan›nda bulunan prense “Alt›n Elbiseli Adam” denilmesinin nedeni nedir? 102 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. oradan güzel musiki sesleri geliyordu. Kopuz. günümüzdeki hangi müzik aletine benzemektedir? Uygurlara ait Göç Destan›’ndan bir bölüm: "Bir gece. Türkistan'da Turfan bölgesinde yap›lan kaz›larda bulunan Uygur minyatürleri. Giysi. küçük alt›n levhalarla ifllenmifltir. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • sanat • estetik Kopuz Türk musiki sanat›n›n millî saz›. Ayn› orkestrada a¤›zla çal›nan sazlar da görülmektedir. fl Kopuz. ›rmak aras›ndaki a¤ac›n üzerine gökten mavi bir ›fl›k indi. Belinde 16 büyük alt›n levha ile süslü bir kemeri vard›r. Bu orkestran›n kulland›¤› sazlar çeflitlidir. SINIF .3. kopuzdur. Bunlar›n biri. 1. s. 110 Biliyor muydunuz? Çeflitli kopuzlar Alt›n Elbiseli Adam Yandaki foto¤rafta görülen z›rh fleklindeki elbise. sa¤dan sola V yakal› bir kaftan. m›zrap ve yayla çal›nan çeflitleri vard›r. Kaftan ve çizmeleri. Bu saz›n parmakla. diz alt›nda kalan k›sa. C. Dede Korkut Hikâyeleri’nde hemen her kahraman›n elinden düflmeyen kopuz. A¤ac›n gövdesi gittikçe kabar›yor. dar süvari pantolonu. Uygur Türkleri aras›nda orkestra teflkilat›n›n bulundu¤unu göstermektedir. yumuflak çizmelerden oluflmaktad›r.

Türk (Gördes) dü¤ümü ad› verilen bu tekni¤e göre ipekten yap›lan hal›larda santimetre kare bafl›na 80-100 dü¤üm at›l›rd›. Etkinlik ÖÇK Bilgi Kutusu Türk hal›lar›n›n sa¤laml›k ve esteti¤ini taktirle karfl›layanlardan biri de Marko Polo4dur. Türkmen ve yörük afliretleri taraf›ndan Anadolu’ya getirilen hal› sanat› Selçuklular döneminde büyük bir geliflme göstermifltir. Etkinlik 3. Göçebe hayat›n etkisiyle. Türkler.15. Yandaki foto¤raf› inceleyiniz. fl Türkler dokuduklar› hal› ve kilimlerde daha çok hangi figürleri kullanm›fllard›r? Bu figürler dönemin kültürel özellikleri hakk›nda ne tür bilgiler vermektedir? 3. Orta Asya Türk boylar› çad›rlar›n›n zamanlar›n› daha kal›n ve s›cak tutabilmek amac›yla hal› sanat›na önem vermifllerdir. Selçuklu hal›lar›nda kullan›lan dü¤üm tekni¤i. terzilik. ARAfiTIRINIZ Türk-‹slam devletlerinden günümüze kalan eserler (cami. hal› dokuma tekni¤ini ilk olarak islam dünyas›na ard›ndan da tüm dünyeye tan›tm›fllard›r. SINIF 103 . Türklerin mobilya ve döflemeleri kolayl›kla tafl›nabilen hal› ve keçeler olmufltur.‹pek Yolu’nda Türkler Türk hal› dokumac›l›¤› da geleneksel yaflant›ya ba¤l› olarak geliflmifltir. mermer ve lüle tafl› iflletmecili¤i örnek olarak gösterilebilir.14. dericilik. seramikçilik. Türk hal›lar›n› di¤er ülkelerin hal›lar›ndan ay›rmaktad›r.) hakk›nda internetten araflt›rma yaparak buldu¤unuz foto¤raflar› s›n›fta sergileyiniz. yy. çinicilik.da yaflam›fl ünlü seyyah günlü¤üne “Dünya’n›n en güzel hal›lar› Konya’da yap›l›yor” fleklinde bir not düfltü¤ünü biliyor muydunuz? Türk-‹slam devletlerinde maden iflletmecili¤i ve hal› dokumac›l›¤› d›fl›nda geliflen sanat dallar›na a¤aç iflleri. 13. köpü vb. Çini örne¤i Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Kral Yolu.... ‹lk Türk devletlerinin parçalanmas›nda hâkimiyet anlay›fl›n›n etkisi olmufl mudur? Örneklerle aç›klay›n›z. ilk Türk devletleri dönemindeki en önemli ticaret yoludur........ 2..... hangi siyasal sonuçlar› do¤urmufltur? 5. Türkler...... ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömmeleri hangi inanc›n belirtileridir? 8... Türk tarihi ve Türk kültürü için önemini tart›fl›n›z............. 104 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 1........ Türkleri nas›l etkilemifltir? 11....... balbal. Divanü Lügâti’t Türk 1. bugünkü hangi kuruma benzemektedir? Aralar›nda hangi benzerlikler vard›r? 9.... hangi yönüyle di¤er uluslar› etkilemifltir? 10..Araplara Türkçenin zengin bir dil oldu¤unu anlatmak amac›yla yaz›lan eserdir.. Kurultay...... 7.. 5. Emeviler ile Abbasilerin halka karfl› yaklafl›m›.... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A... Türklerin. Köktürk Yaz›tlar›n›n Türk edebiyat›.....3... 3.... Nevruz bayram› tarihimizde hangi olayla birlikte an›lmaktad›r? 13.ad› verilen heykeller dikerlerdi. eskiden mezarlar›n›n bafl›na ... 4.’e aittir.... Manihaizmin kabul edilmesi. Köktürk. Avrupa'n›n siyasal yap›s›na hangi etkileri yapm›flt›r? 3.... Uygurlar›n hayat›nda hangi de¤iflikliklere yol açm›flt›r? 6... ‹lk Türk devletlerinin siyasal.... . ‹pek Yolu.. 14. ....... Orhun Kitabeleri.‹slam dininin kutsal kitab›d›r.. Türklerin Müslüman olmalar›n› kolaylaflt›ran ögeler nelerdir? 12.... Kur’an-› Kerim....... Orta Asya’da Türk-‹slam sanat eserlerinden iki tane örnek veriniz....... . 4.. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. SINIF . . hangi kuvvet komutanl›klar›ndan oluflmaktad›r? B...... Ötüken'in Türkler için önemi nedir? Ötüken'in kaybedilmesi..... sosyal ve kültürel yaflamlar›n› anlatan destanlar hangileridir? 2.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz... Avrupa Hun Devleti.. Türk Silahl› Kuvvetleri... Türk ordu teflkilat›.

E¤itim teflkilat› B. Ergenekon Destan› B...Fat›miler Ç. sonraki Türk devletlerinde de korunmufltur? A. Dört Halife Döneminden sonra kurulan ‹slam devleti hangisidir? A.‹pek Yolu’nda Türkler C. Hunlar 4. (. Uygurlar D. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. Gazneliler C.) Tanr›’n›n verdi¤ine inan›lan yönetme yetkisine kut denir.. (. SINIF 105 . Büyük Selçuklular 5. 3. Karluklar C. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z.. (.) Yusuf Has Hacip “ Kutadgu Bilig” adl› eserinde devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. Divan teflkilat› 2. Manas Destan› 3. Asya Hun Devleti zaman›nda oluflturulan hangi teflkilat.Abbasiler C. Afla¤›daki yarg›lardan do¤ru olanlar›n önüne D.. Ba¤dat Nizamiye Medresesi hangi Türk devleti döneminde kurulmufltur? A. 1. Avarlar B.) ‹lk Türk devletlerinde resmi din ‹slamiyettir. Adliye teflkilat› D.... (. 4.Emeviler B.. Kavimler Göçü’ne neden olan Türk boyu hangisidir? A. 5. Uygurlar D... Köktürkler dönemine ait destan afla¤›dakilerden hangisidir? A. Karahanl›lar B. 1.) Karahanl›lar›n resmî dili Türkçedir. O¤uz Ka¤an Destan› D... Ordu teflkilat› C. (.. Türeyifl Destan› C.Endülüs Emevileri D..) Kaflgarl› Mahmut’un eseri Atabet-ül Hakay›k’t›r.

ÜN‹TE Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde Ekonomi Yap›yoruz.4. Sat›yoruz Vatandafll›k Borcumuz Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m Mesle¤imi Seçerken 106 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

6. Vatandafl olarak vergi vermenin önemini ve Atatürk’ün vergi vermenin önemini belirten sözlerini araflt›r›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Bu ekonomik faaliyetlerden hangisinin ülke ekonomisine katk›s› daha fazlad›r? Araflt›r›n›z. Bu kaynaklar›n bilinçsizce tüketilmesi yaflant›m›z› nas›l etkiler? Aç›klay›n›z. 8. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. SINIF 107 . Yaflad›¤›n›z çevrede. Meslek tercihi yaparken nelere dikkat etmemiz gerekir? Düflüncelerinizi not ediniz. Bu kaynaklardan biri ile ilgili ne tür yat›r›m ve pazarlama yap›ld›¤›n› ö¤reniniz. Yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na örnekler veriniz. 3. 4. “Nitelikli insan gücü” denince akl›n›za neler geliyor? Aç›klay›n›z. 7. Yak›n çevrenizde hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Araflt›r›n›z. Çevrenizdeki do¤al kaynaklara örnek veriniz. Ülkemizdeki ekonomik faaliyetlere örnek veriniz. 5. hangi sebze ve meyve-ler üretilmektedir? Araflt›r›n›z.

fleker pancar›. BAZI TARIM ÜRÜNLER‹M‹Z SEBZEC‹L‹K VE MEYVEC‹L‹K SANAY‹ B‹TK‹LER‹ Sebzecilik. Yafl ve kuru olarak tüketilen bu meyveler ülkemiz ticaretinde önemli bir yere sahiptir. Tar›m ve hayvanc›l›k gibi pekçok ekonomik faaliyet topraklardan yararlanarak yap›lmaktad›r. Ülkemizde iklim çeflitlili¤inin fazla olmas› nedeniyle çok çeflitli meyve yetifltirilir. fl Yandaki haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünleri ile iklim özelliklerinin iliflkilerini aç›klay›n›z. Turfanda sebzecilik ve serac›l›k. • ekonomi KEL‹ME LAR VE KAVRAM faaliyet • ekonomik • emek • enerji • ticaret Sosyal Bilgiler dersinde arkadafllar›n›zla gruplara ayr›larak ülkemizin kaynaklar› ile ilgili bir araflt›rma yapt›k ve ekonomik faaliyetlerle arkadafl›m Ahmet ve ben. En çok Akdeniz Bölgesi’nde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. sebzecili¤in geliflmesine katk› sa¤lam›flt›r. Ekonomik de¤eri di¤er tar›m ürünlerine göre daha fazlad›r. Ülkemiz topraklar›n›n üçte birinde tar›m yap›lmaktad›r. Ünite Ülkemizde Ekonomi ÖN HAZIRLIK Yaflad›¤›n›z bölgede daha çok hangi ekonomik faaliyetler ön plana ç›km›flt›r? Gözlemlerinizi aç›klay›n›z. ayçiçe¤i. SINIF . f›nd›k ve zeytin olarak s›ralanabilir. Topraklar ülkemizin en önemli do¤al kaynaklar›ndand›r. ülkemizde tar›m ve hayvanc›l›k konulu bir sunum haz›rlad›k. ülkemizde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. fl Yukar›daki grafikleri inceleyerek yaflad›¤›n›z bölgede ençok hangi ürünlerin yetifltirildi¤ini söyleyiniz. 108 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tütün. Ülkemizde en çok yetifltirilen bafll›ca sanayi bitkileri pamuk.4. Kaynak: TÜ‹K. 2008 Sanayide ham madde olarak kullan›lan tar›m ürünleridir.

Tiftik keçisine Ankara keçisi de denir. BALIKÇILIK Ülkemizde bal›kç›l›k daha çok k›y› bal›kç›l›¤› fleklinde yap›lmaktad›r.ordu. k›y› bölgelerimizde yap›l›r. sulamas›z yap›l›r. Güney Do¤u Anadolu Bölgesi’nde. Büyükbafl hayvanc›l›¤›n en yayg›n oldu¤u yerler. Koyun. kat›r ve deve bu gruba girer. at.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde tar›mla birlikte topraklar›m›zdan hayvanc›l›kta da yararlan›lmaktad›r. SINIF 109 . Mercimek üretimi. En çok hamsi avlan›r. dut yapra¤› yiyerek beslendi¤i için dut a¤ac›n›n oldu¤u yerlerde yetifltirilir. fl Yukar›daki bilgilerden ve haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünlerini söyleyiniz. kaz. ar›c›l›k için çok uygun koflullara sahiptir. Ülkemizde yap›lan bafll›ca hayvanc›l›k faaliyetlerini birlikte inceleyelim. bal mumu. bal. yeflil mercimek ‹ç Anadolu Bölgesi’nde yetiflir. Türkiye. Do¤u Anadolu’nun kuzeyi ve Do¤u Karadeniz Bölgesi’dir. Marmara’n›n güney kesimlerinde yayg›n olarak bu faaliyetler gerçeklefltirilir. Bal üretiminde Ordu ili birinci s›radad›r. eflek. Ayr›ca tar›m ve hayvanc›l›ktan elde edilen ürünlerin sanayi ve hammadde olarak kullan›lmaktad›r. Modern tavuk çiftlikleri büyük flehirlerin yak›n›nda kurulmufltur. tiftik keçisi ve k›l keçisi olup genel ad› davard›r.gov. Etkinlik BÜYÜKBAfi HAYVANCILIK S›¤›r. ARICILIK Ar›c›l›k sektöründe.1. Türkiye’de en çok yetifltirilen hayvand›r. ar› sütü ve polen üretimi yap›lmaktad›r. fl Haritadan yararlanarak hayvanc›l›¤›n en çok hangi bölgelerde yap›ld›¤›n› söyleyiniz. Bunu palamut. ÖÇK 4. yurdumuzda ekimi en çok yap›lan ürünlerdir.tr Tar›m ürünlerinin ülke ekonomisinde önemli bir yeri vard›r. KÜMES HAYVANCILI⁄I Hindi. K›rm›z› mercimek. ördek. KÜÇÜKBAfi HAYVANCILIK Koyun. www. Özellikle yafl sebze ve meyve yurtd›fl›na satt›¤›m›z ürünlerin bafl›nda gelir. BAKLAG‹LLER Baklagiller. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bal›kç›l›k. tavuk bu gruba girer. sardalye ve kefal izler. ‹PEK BÖCEKÇ‹L‹⁄‹ ‹pek böce¤i.

Ülkemiz dünya hidroelektrik potansiyelinin %1’ine sahiptir. Günlük hayat›m›zda kulland›¤›m›z pekçok eflya çeflitli madenlerden yap›lmaktad›r. k⤛t ve çeflitli elektronik araçlar›n yap›m›nda kullan›l›r.Ülkemizde üretilen bafll›ca madenleri ve enerji kaynaklar›n› birlikte ö¤renelim. Ülkemizde enerji kaynaklar›m›z ile ilgili tuz. fl Jeotermal kaynaklardan elde edilen enerji. Bor minerali ençok jet ve roket yak›t›. deterjan. Meskenlerin ve seralar›n ›s›t›lmas›nda kullan›l›r. BOKS‹T Alüminyum cevheridir. yer alt›nda oluflan kaya tuzu denlerimiz ve yataklar›ndan da elde edilir. Ünite Madenlerimiz ve Enerji Kaynaklar›m›z fl Günlük yaflam›m›zda kulland›¤›n›z eflyalar hangi madenlerden yap›lm›flt›r? Birkaç örnek veriniz. sabun. TUZ ‹kinci grupta Demet ve Ali ülTuz deniz ve göllerin yan› kemizdeki mas›ra. di¤erlerine göre ekonomik midir? Neden? JEOTERMAL ENERJ‹ Yer kabu¤unun derinliklerinden ç›kan s›cak su ve su buhar›ndan elde edilen enerjidir. SINIF . 110 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Barajlardan hangi amaçla yararlan›r›z? H‹DROELEKTR‹K Barajlardan elde edilen bir enerji çeflididir. Alüminyum.4. BOR M‹NERAL‹ Zenginli¤i yönünden Türkiye dünyada 1. en çok Tuz Gölü’nden elde haz›rlad›klar› sunumu arkadafllaedilir. r›yla paylaflt›lar. motorlu araçlar. elektronik ve kimya sanayisi ile mutfak eflyas› yap›m›nda kullan›l›r. s›radad›r. Beyaz kömür de denir.

BAKIR Kolay bir iletken oldu¤u için özellikle elektrik ve elektronik sanayisinde kullan›l›r. Etkinlik fl Sizce madenler ve enerji kaynaklar›n›n ülkemiz aç›s›ndan önemi nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 4. Mesken ve ifl yerlerinde yak›t olarak tüketildi¤i gibi elektrik enerjisi (termik santral) üretmek için santrallerde kullan›l›r. SINIF 111 . çelik sanayide hammadde olarak kullan›l›r. L‹NY‹T Türkiye’nin hemen her yerinden ç›kar›l›r.2. Kullan›m alan› oldukça yayg›n olan demir ülkemiz ekonomisi aç›s›ndan önemli bir yere sahiptir.Ülkemizin Kaynaklar› KROM Türkiye’de en çok ç›kar›lan madendir. Rezervi en zengin olan yer Elâz›¤-Maden’dir. D›fl ülkelere ihraç edilir. fl Evinizde çelikten yap›lm›fl hangi eflyalar›n›z var? Örnek veriniz. fl Türkiye maden haritas›ndan yararlanarak ülkemizde madenlerin nerelerde ç›kar›ld›¤›n› söyleyiniz. ÖÇK DEM‹R Demir yataklar›m›z oldukça yayg›nd›r. Demirin sertlefltirilmesinde ve paslanmaz çelik elde edilmesinde kullan›ld›¤› için demir-çelik sanayisinin önemli ham maddesidir TAfi KÖMÜRÜ Maden kömürü de denilen tafl kömürü enerji kayna¤› olarakde¤eri yüksek oldu¤undan demirçelik fabrikalar›nda demirin eritilmesinde kullan›l›r. Demir. Türkiye’de elde edilen bak›r madeninin yar›s› buradan ç›kar›l›r.

Zeynep. Süt. Ayçiçe¤i ya¤› fabrikalar›n›n ço¤u. Trabzon. Buralar.4. çay üretimi yap›lan yerlerdir. ‹zmir. ‹stanbul. hayvanc›l›¤›n yo¤un oldu¤u yörelerimizden elde edilir. geliflen bir sanayi koludur. Bursa. yurdumuzun hangi bölgesinde veya kentinde hangi sanayinin bulundu¤unu anlataca¤›z. Karadeniz Bölgesi’nin do¤usunda kurulmufltur. ‹ç Anadolu (Konya) baflta olmak üzere ülkemizin her taraf›na da¤›lm›fl durumdad›r. A¤r› ve Kars’ta peynir üretimi fazlad›r. Zeytin ya¤› çeflitleri Bursa ve Kayseri gibi illerimizde meyve suyu fabrikalar› kurulmufltur. fiimdi sizlere ülkemizdeki sanayi dallar›n› bafll›klar alt›nda. Van. SINIF . Marmara Bölgesi’nde toplanm›flt›r. ‹stanbul. G›da Sanayi: Un fabrikalar›. Buralar. fl Çevrenizde tar›ma dayal› hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Bunlarda neler üretilmektedir? Kaflar peyniri ÖÇK 4. Bal›kesir gibi illerimizde meyve. s›n›fta konu ile ilgili aç›klamalarda bulundu: — Arkadafllar. Tereya¤› ve peynir üretimi de. Ordu. Konserve fabrikalar› h›zla ço¤almaktad›r. besin sanayisinin bir koludur. sebze. Van ve Malatya’da et kombinalar› bulunmaktad›r. Cumhuriyet Döneminde ilk kez Uflak’ta fieker fabrikas› kurulmufltur. fianl›urfa ve Diyarbak›r’da hayvansal ya¤ üretimi yap›l›r. Erzurum. Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu bölgeleriyle Karadeniz Bölgesi’nin do¤usu ve Trakya Yar›madas›’d›r. Marmara ve Ege baflta olmak üzere Akdeniz ve Güneydo¤u Anadolu bölgelerimizde zeytinya¤› üretimi evlerdeki küçük imalathanelerde ve fabrikalarda yap›l›r. marmelat. reçel ve salça fabrikalar› vard›r. G›da sanayisi içinde konservecilik. Edirne. Ünite Ülkemizde Sanayi Üçüncü grupta yer alan Zeynep ve Ömer ülkemizdeki bafll›ca sanayi kollar› ile ilgili bir araflt›rma yapm›fllard›. Çay fabrikalar›. Bolu. Çanakkale ve Bal›kesir gibi denize k›y›s› olan illerimizde bal›k konserve fabrikalar› vard›r. Etkinlik 112 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bakliyat konserveleri. yurdumuzun fleKonserve yap›m› ker pancar› üretiminin yo¤un oldu¤u yerlere kurulmufltur. 40’a yak›n fleker fabrikas›. ‹zmir. Kars. A¤r›. ülkemizde tar›m ürünlerine dayal› sanayi kollar› daha fazla geliflmifltir.3. ilk s›ray› al›r. peynir ve tereya¤›.

‹zmir. Fosfat ve azot gübre yap›m›nda. Ayr›ca boya. gaz ya¤›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.4. sentetik iplik ise dokuma sanayisinde kullan›lmaktad›r. ilaç. petro-kimya tesislerinin kurulmas›yla geliflme göstermifltir. krom fabrikalar› maden sanayi içinde yer alamaktad›r. ipekli dokuma. ilaç ve gübre fabrikalar›da bu sanayi kollar›ndad›r. SINIF 113 . sabun. fl Çevrenizde maden sanayiinde elde edilen ürünlerin kullan›ld›¤› alanlara örnekler veriniz. Buralarda ham petrolden. Bunu ‹zmit. ‹lk olarak Batman’da bir rafineri kurulmufltur. Mersin. s›v›laflt›r›lm›fl petrol gaz› (LPG) ve jet yak›t› üretilir. fuel-oil. bir k›sm› da. nafta. deterjan. Ergani ve Murgul’da bak›r Keban’da kurflun ve çinko üretim tesisleri bulunmaktad›r. Demir. solvent. Pamuklu dokuma. benzin. deri ve giyim sanayiinin geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? ‹plik dokuma fabrikas› Ülkemizde geliflmifl olan di¤er sanayi kollar›ndan biride maden sanayidir.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde en yayg›n ve en geliflmifl sanayi kolu dokuma. fl Ülkemizde dokuma. Ere¤li (Erdemir). bak›r. Ülkemizde di¤er bir sanayi kolu olan kimya sanayisi. Bu alanla ilgili ülkemizde Karabük (Kardemir). boya gibi. deri ve giyim sanayisidir. Deriden yap›lm›fl ürünler Bunlar›n d›fl›nda Seydiflehir’de alüminyum Elâz›¤ ve Antalya’da ferro-krom Samsun. Kimya Sanayisi: Kimya sanayisinden elde edilen ürünlerin bir k›sm›. do¤rudan. K›r›kkale rafinerileri izlemifltir. çelik. ‹skenderun (‹sdemir)’da demir ve çelik fabrikalar› kurulmufltur. Kimya ve ilaç sanayi ürünleri Demir-Çelik fabrikas› Biliyor muydunuz? Dünya’da üretilen 50 çeflit madenin 29 çeflidinin ülkemizde bulundu¤unu biliyor muydunuz? ÖÇK 4. baflka sanayi dallar›nda ham madde olarak kullan›l›r. yünlü dokuma fabrikalar› ile deri fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer al›r. motorin. sabun.

seramik. 114 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Elde edilen orman ürünlerinden çok say›da insan geçimini sa¤lar. Çimento fabrikas› ARAfiTIRINIZ Ormanlarda a¤aç ve kereste d›fl›nda baflka hangi ürünler elde edilmektedir? Orman ürünlerinden elde edilen baz› araç ve malzemeler fl Orman ürünleri d›fl›nda insanlar ormanlardan nas›l yararlanmaktad›r? Ülkemizde günümüzde ormanlar yüzölçümümüzün %25’ni kaplamaktad›r. kereste ve mobilya fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer almaktad›r. yani a¤aç kütü¤üdür. Ormanlar›m›z›n yakacak odun d›fl›nda kereste sanayi odunu ihtiyac›n› karfl›lar. Bu sanayinin ham maddesi a¤açt›r. Ünite Ülkemizde cam. Bu nedenle ormanlar›n korunmas› ve gelifltirilmesi gerekmektedir. kiremit fabrikalar› toprak ürünleri sanayi kolu içerisinde yer almaktad›r. tu¤la. çimento. Sizce bunun nedenleri neler olabilir? Tart›flma Ormanlar›n yok edilmesi insanlar› ne tür tehlikelerle karfl› karfl›ya getirir? S›n›fta arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z.4. SINIF . Çimento fabrikalar› ülkemizde hemen her bölgede bulunur. Ancak orman alanlar›m›z her geçen gün daralmaktad›r. fl Ülkemizde hemen hemen her bölgede çimento fabrikas› kurulmas›n›n nedeni neler olabilir? Orman Sanayisi: K⤛t.

turizm gibi alanlarda da faydalan›lmaktad›r.350. TÜ‹K.334.462.000 2. Özellikle enerji üretimi sulama ve içme suyu sa¤lama bak›m›ndan akarsular›m›z büyük önem tafl›r. DER‹.787.000 41. ÖÇK 4.000 1.634. fl Sizce ülkemiz ekonomisinin gelifliminde hangi ekonomik faaliyetlere daha fazla yat›r›m yapmam›z gerekir? Nedenlerini aç›klay›n›z. 2011 fl Yukar›daki tablo ve grafige göre ülke ekonomisinde en çok hangi sanayi kolu önemlidir.5.000 12.007.Ülkemizin Kaynaklar› TABLO: ÜLKEM‹Z GEL‹RLER‹ ‹ÇER‹S‹NDE SANAY‹ KOLLARININ DA⁄ILIMI SANAY‹ KOLLARI GIDA DOKUMA. Ayr›ca baz› akarsular›m›zda su sporlar› yap›lmaktad›r. SINIF 115 . iklimi ve yer flekillerinin etkisi ile zengin göl. Bunlar›n d›fl›nda deniz ve göllerimizde bal›kç›l›k.132. tuz üretimi.000 7. Ülkemiz co¤rafi konumu. Bu sanayi kolunun ürünlerine örnekler verin.215. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.914.371. deniz ve akarsu potansiyeline sahiptir.429. G‹Y‹M ORMAN ÜRÜNLER‹ K‹MYA TOPRAK VE Ç‹MENTO ÜRÜNLER‹ MAK‹NE VE OTOMOT‹V ÜRÜNLER‹ MADEN TOPLAM DE⁄ER/ TL 7.000 % 18 17 3 31 6 18 7 100 TÜ‹K.077.081.322. 2011 . Dokuma Sanayi kollar› Da€›l›m› Barajlar enerji üretiminde önemli bir yere sahiptir.962.000 2.634.000 7. Etkinlik Denizlerimizde bal›kc›l›k yap›lmaktad›r.

Buradaki yetkili kiflilerden randevu alarak. fl Siz organik tar›m hakk›nda neler biliyorsunuz? 116 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sormak istedi¤imiz konular› belirledik. Bu konu ile ilgili olarak Tar›m ‹l Müdürlü¤ü’nden bilgi alabilirdik. Benim ad›m Tar›k. Ancak organik tar›m›n nas›l yap›ld›¤› konusunda daha çok bilgi edinmemiz gerekiyordu. Buras› iklim ve toprak flartlar› bak›m›ndan organik tar›m yapmaya uygun bir aland›. Babamla ilk ifl olarak ‹nternet’ten organik tar›m hakk›nda bilgi toplamaya karar verdik. Fakat nas›l bir ifl yapaca¤› konusunda karars›zd› ve bu konuda deste¤e ihtiyac› vard›.4. Ünite Yap›yoruz. Babamla birlikte biraz araflt›rma yaparak neler yapabilece¤imiz konusunda fikir edindik. Burada kendi iflini yapmak istiyordu. Yetkililer biOrganik sebze üretimi zi karfl›lad›¤›nda babam sorular› sormaya bafllad›. Babam ‹zmir’de bir çiftlikte çal›fl›yor. Biraz para biriktirerek bu bölgede bir tarla sat›n ald›. SINIF Organik tar›m alan› . Sat›yoruz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bütçe a • dayan›flm i rg ve • • pazar • giriflimci • ürün • varsay›m Yaflad›¤›m›z yerde ençok yap›lan ekonomik faaliyetlerin bölgenizde bulunan do¤al kaynaklarla ilgisi var m›? Aç›klay›n›z.

SINIF 117 . hayvan ve insan sa¤l›¤›n› korumakt›r. pazarlayacak.6. . . çok farkl› ürün yetifltirme imkân› var.Ülkemizin Kaynaklar› Babam: Organik tar›m hakk›nda bize k›saca bilgi verirmisiniz? Yetkili: Organik tar›m di¤er ad›yla “ekolojik tar›m” üretimde kimyasal madde kullanmadan üretimden tüketime kadar her aflamas› kontrollü ve sertifikal› tar›msal üretim biçimidir.Su kalitesini korur.Kimyasallar›n insanlar üzerindeki olumsuz etkilerinden korur.Ekonomiyi desteklemek. Türkiye'de organik tar›m tamamen ithalatç› flirketlerin belirledi¤i ölçütlere göre yap›l›yor. toprak ve su kaynaklar› ile havay› kirletmeden çevre. herkes organik tar›m yapabilir mi? Yetkili: Organik tar›m ürünleri üretecek. Babam: Peki. .Çiftçilerin ve tar›msal iflletmelerde çal›flan insanlar›n sa¤l›¤›n› korumak. Biz bu konuda özel sektöre ve yerel yönetimlere organik tar›mla ilgili yat›r›m projeleri haz›rl›yoruz. Ancak. Babam: Organik tar›m›n yararlar› nelerdir? Yetkili: Herfleyden önce toprak erozyonunu önler. fl Ülkemizde organik tar›m ürünü yetifltiricili¤inin geliflmesi insanlar›n ve di¤er canl›lar›n sa¤l›¤› aç›s›ndan neden önemlidir? Organik tar›m ürünleri ÖÇK 4.Enerji tasarrufu yapar. ithal veya ihraç edecek kiflilerin faaliyette bulunabilmeleri için G›da. kurutulmufl incir ve üzüm üretimiyle bafllad›. . bitki. Babam: Organik tar›m ile ilgili olarak Türkiye'de gelinen nokta nedir? Yetkili: Türkiye'de organik tar›m. iflleyecek. .Gelecek nesilleri korumak bafll›ca yararlar›d›r. .Daha nitelikli ürün elde etmek. . Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤›ndan yetki alm›fl kurulufllar›ndan biriyle sözleflme yapmalar› zorunludur. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Oysa Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda. Ekolojik tar›m›n amac›.

Bu bilgileri ald›ktan sonra babam. 829 iflletmede de bu ürünler iflleniyor. Türkiye'de üretilen organik ürünlerin yüzde 98’i ihraç ediliyor. organik tar›m ifline girmeye karar verdi. daha kârl› olaca¤›n› düflünüyordu. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤› verilerine göre Türkiye'de 7 bin 364 üretici. Bakanl›¤›m›z bu alanda üretimde bulunmak isteyen çiftcileri her türlü dan›flmanl›k hizmetleri ve kredi deste¤i sa¤lamaktad›r. Ancak pazarlama iflini yurt içinde yapman›n. Babam: Verdi¤iniz bilgiler için çok teflekkür ederiz. Ünite Babam: Organik tar›m üreticilerine neler önerirsiniz? Dan›flman: Özellikle yerel ve kalitesi yüksek ürünlerin d›fl pazarlarda daha fazla flans› bulunuyor.7.4. Dan›flman: Ben teflekkür ederim. G›da. Avrupa'n›n pazarlama ve üretim tekniklerini Türkiye'deki yat›r›mc›ya tafl›maya çal›fl›yoruz. Çok ürün elde etme anlay›fl› yerine yüksek kaliteli. ‹hraç etti¤imiz ülkelerden Almanya ilk s›rada yer al›yor. insan ve çevre sa¤l›¤›n› destekleyen bir tar›m biçimi olmas›. bahçe veya dükkan varsa ziyaret ederek bunlar›n hangi ürünler oldu¤unu not ediniz? ÖÇK 4. Organik tar›m›n en önemli özelli¤i. 22 bin 771 hektar alanda kurutulmufl organik meyve üretiyor. Babam: Bize son olarak organik tar›m hakk›nda söyleyece¤iniz bir fleyler var m›? Dan›flman: Türkiye'de son y›llarda ifllenmifl organik ürünlerin miktar› da artmaya bafllad›. Kurutulmufl baz› organik tar›m ürünleri ARAfiTIRINIZ Yak›n çevrenizde organik tar›m ürünü üreten veya satan bir tarla. az ve öz üretim yap›lmas› gerekiyor. SINIF . Etkinlik 118 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

böylece ürünümüzün tan›t›m›n› ve pazarlamas›n› daha k›sa yoldan yapabilece¤imizi söyledim. B ‹ Z Ç ‹ L E K Y E T ‹ fi T ‹ R ‹ Y O R U Z SA⁄LI⁄INIZI SEV‹YORSANIZ ORGAN‹K ÜRÜNLER‹ TERC‹H ED‹N. organik ürünleri kullan›rken biz neden kullanmayal›m? Hem lezzetli hem sa¤l›kl› hem de do¤al… AMAN D‹KKAT !!! fl Organik tar›mla elde edilen ürünleri seçin. di¤erlerine göre daha fazla yararl› madde içermektedir. Bütün dünya. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda organik tar›m›n yap›lmas› için önerileriniz neler olurdu? Tart›fl›n›z. Organik ürünler. neden yurt d›fl›na ihraç ediliyor? 2. Organik ürünlerin di¤er ürünlerden fark› nedir? 3. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ben de ilk ifl olarak yetifltirece¤imiz ürünün tan›t›m ve pazarlamas› için bir broflür tasarlad›m. fl Organik tar›mla elde edilen sebzeler. Babama broflürü elektronik postayla ulaflabildi¤imiz herkese yollayabildi¤imizi. fl Tar›k ve babas› bir giriflimci olarak hangi çal›flmalar› yapt›? fl Tar›k’›n haz›rlad›¤› broflürde dikkatinizi en çok hangi nokta çekti? Neden? Düflünelim. Söyleyelim 1. su kaynaklar›. ulafl›m ve pazarlama imkânlar›n›n elveriflli olmas› nedeniyle çilek yetifltirmeye karar verdi. ‹zmir’in iklim. SINIF 119 .Ülkemizin Kaynaklar› Babam. fl Uluslararas› sertifikalar› olan organik tar›m ve hayvanc›l›k ürünlerini tüketerek organik tar›m›n yayg›nlaflmas›na katk›da bulunun.

Atatürk de vergi vermenin önemini dile getirmifl ve vergi için “Vergi. Ayfle: Nas›l vergi veriyoruz anneci¤im? Anne: Gelirimizin belli bir oran›n› vergi olarak veriyoruz.4. spor sahalar› bizim verdi¤imiz vergilerle yap›l›r. “Herkes. Ayr›ca ev. Devletin. Bir k›s›m okul. Ayfle. baraj. Ayfle’ye fifl al›p almad›¤›n› sordu. vergi nedir anlat›rm›s›n? diye sordu.” (Atatürkçülük. devletin millet ve ülkeye karfl› yerine getirmeye mecbur oldu¤u görevlerini yapabilmesi için gereken giderlere bireyin kat›lma pay›d›r: “Askerlik nas›l bir vatan borcu ise vergi de vatandafl›n ödemesi gereken borcudur. ne yap›yor bu vergilerle? Anne: Devletimizin bize hizmet sunabilmesi için paraya ihtiyac› vard›r. fl Atatürk vergi vermeyi neden askerlik yapmayla eflde¤erde tutmufltur? 120 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Anne: Elbette k›z›m. neden önemli diye sordu? Anne: Çünkü yapt›¤›n her al›flveriflinde fifl ya da fatura almal›s›n. yol. kamu giderlerini karfl›lamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür. Ünite Vatandafll›k Borcumuz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM r • vergi • de¤e • kurum • tüketim • tasarruf • bütçe Sizce devlet vatandafllar›na yapt›¤› hizmetlerin harcamalar›n› nereden karfl›l›yor olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Oysa herkes devlete vergi ödemek zorundad›r. Anayasa’m›z›n 73. Annesinin sözlerini dikkatle dinleyen Ayfle çok flafl›rm›flt›. Fifl alman›n bu kadar önemli oldu¤unu bilmiyordu. Günlük ÖÇK ihtiyaçlar›m›z için sat›n ald›¤›m›z baz› ürünler için vergi veriyoruz. Vergi vermek vatandafll›k görevlerimizden biridir.8. Annesi. annesinin kendisine verdi¤i listeyi alarak al›flverifl yapmak üzere markete gitti. parklar. Bir k›sm› ile çal›flanlar›n ücretlerini karfl›lar. al›flverifl tutar›n› kasaya ödeyince kasiyer paran›n üzeri ile al›flverifl fiflini de birlikte verdi. Ayr›ca yararland›¤›m›z kütüphaneler. kanunlara uygun olarak vatandafllar›n›n gelirlerinden belli bir oranda toplad›¤› paralara vergi diyoruz. toplad›¤› paralar›n bir k›sm›n› ülkemizin ve bizim güvenli¤imizi sa¤lamak için kullan›r. E¤er al›flverifl fiflini almazsan senin devlete vermen gereken para. Bu fifli almam. Ancak yine de akl›na tak›lanlar vard›. Devlet. Ayfle: Peki anneci¤im. 4. fabrika yapt›r›r. Ayfle: Evet anneci¤im. SINIF . Annesinin istediklerini al›p paras›n› ödeyerek al›flverifl fiflini ald›. Cilt 1 s:439) diyerek vergi vermenin önemini vurgulam›flt›r. maddesinde. diyerek fifli annesine uzatt›. sat›c›ya kal›r. köprü. hastane. fiflin üzerinde senin bu al›flveriflten dolay› ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak kesildi¤i gösteriliyor. Etkinlik Ayfle: Devlet bu paray› neden topluyor. Bak. araba. arsa gibi sahip oldu¤umuz gayrimenkul ve mallar›m›z için de y›ll›k vergi öderiz. Kanunlara uymak ve sayg›l› olmak bir vatandafll›k görevidir.” denilmektedir.

s. insanlar›n sorunsuz yaflayabilmesi için herkesin vergisini zaman›nda ve düzenli olarak ödemesi gerekiyor. kutsald›r. Ülkemizin savunmas› güçlü olmaz. ben de vergi veriyor muyum? Vergi Dairesi Anne: Evet. cilt 1. hangi tür vergi kesintilerinin yer ald›¤›n› belirleyiniz. Vergilendirilmifl kazanç. SINIF 121 . 439 fl Ülkemizdeki vergi dairelerinin kap›lar›n›n üzerinde neden bu Atatürk’ün sözü yer almaktad›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. bir vatandafll›k borcudur. Söyleyelim Vergi vermek neden bir vatandafll›k görevi olarak kanunlarla zorunluluk alt›na al›nm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. asl›na bakarsan sen de vergi veriyorsun k›z›m. anneci¤im.9.Ülkemizin Kaynaklar› fl Faturalar›n›z› (elektrik. Etkinlik Düflünelim. yat›r›m yapamaz. Ayfle: Benim hiçbir kazanc›m yok. telefon. su. Bundan sonra al›flverifl yaparken fifl yada fatura alma konusunda daha dikkatli olaca¤›m. Al›flverifl fiflini dikkatli bir flekilde incelersen orada ald›¤›n ürün karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak gitti¤ini görürsün. do¤al gaz) inceleyiniz. Vergilerimizi ödemezsek devlet hizmetlerini düzenli yürütemez. fiöyleki: Biz sana harçl›k veriyoruz ve sen onunla gidip bir fleyler al›yorsun. Hizmetlerin aksamamas›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Atatürk Atatürkçülük. Vergi hakk›nda çok fley ö¤rendim senden. O ald›¤›n fleylerin karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n bir bölümünü vergi olarak veriyorsun. Ayfle: Vergilerimizi ödemezsek ne olur? Anne: Vergi vermek. Ayfle: Teflekkür ederim. ÖÇK 4.

kirli sulardan kaynaklanan hastal›klar da artmaktad›r. Hava. Zeynep’in verdi¤i örnekten yola ç›karak “Do¤al kaynaklar› kirletmemek. Ö¤retmeni. Arkadafllar. do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›m›n›n insan yaflam›na olumsuz etkileri nelerdir? fl Gelecekte dünyam›z› hangi sorunlar›n bekledi¤ini düflünüyorsunuz? 122 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Okula geldi¤inde derste ö¤retmenine gördüklerini anlatt›. Ünite Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m ÖN HAZIRLIK Do¤al kaynaklar›m›z›n korunmas› gelece¤imiz aç›s›ndan neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • do¤al kaynak • bütçe • yat›r›m • tüketim lar Zeynep. Zeynep. Fabrikan›n kenar›nda bir ›rmak vard›. su ve toprak kirlenmekte. kirli suyun ›rma¤a kar›flmas›na çok üzülmüfltü. Kirlilik artt›¤› için baz› deniz canl›lar› da yok olmaktad›r. hava kirlili¤i toprak kirlili¤i deniz kirlili¤i su kirlili¤i fl Sizce. Çevre kirlili¤inin artmas› ve do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›lmas› günümüzde dünyada h›zla artmaktad›r. Çünkü do¤al kaynaklar.4. Ancak bu bize onlar› istedi¤imiz gibi kullanma hakk›n› vermiyor. o gün okula giderken bir fabrikan›n yan›ndan geçiyordu. Dolay›s›yla da bu kaynaklar›n kullan›m hakk› toplumun yani hepimizindir. Bu kirli su hem çok pis kokuyor hem de ›rma¤›n suyunun rengini de¤ifltiriyordu. Zeynep ve arkadafllar› konuyla ilgili yapt›klar› araflt›rmay› arkadafllar›yla paylaflt›. do¤al kaynaklar do¤ada var olan kaynaklard›r. SINIF . gelecek nesillerin de kullanaca¤› kaynaklard›r. korumak için neler yapabiliriz?” konusunda ö¤rencilerinden araflt›rma yapmalar›n› ve s›n›fta sunmalar›n› istedi. Fakat fabrikadan ›rma¤a kirli sular ak›yordu.

SINIF 123 . tatl› su kaynaklar› bunun yaln›z. mera ve ormanlar›m›z tarlaya dönüfltürülmek amac›yla yok edil- Türkiye arazisinin kullan›m durumu www.gov.000 m3 olmas› gerekirken bu miktar Türkiye’de 1.gap.10. Mera ve ormanl›k bir alan Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. larla kapl› olmas›na ra¤men. lar›n›n yanl›fl kullan›m›. Tar›m. alan kayb› gibi nedenlerden dolay› sa¤l›kl›. Ayr›ca hayvanc›l›k için de çay›r ve meralar önemlidir. 4. Bunlar›n içinde en büyük bölüm ekili dikili alan olarak ayr›lm›flt›r. Etkinlik Bir ülkenin su zengini olabilmesi için kifli bafl›na düflen y›ll›k ortalama su miktar›n›n en az 10. Günümüzde yaklafl›k 1.gelecek neslin ihtiyaçlar›n› yok ca %2.5’idir. Topraktan uzun süreli¤ine yararlanabilmek için onu oldu¤u flekilde ve do¤al güzellikleriyle korumak gerekir. www. Tar›m için de topra¤a ihtiyac›m›z var.430 m3tür. Ormanlara da önem vermemiz ve onlar› korumam›z gerekir. temiz ve içilebilir suya sahip de¤il. Dünyam›z›n %70’i su‹sraftan kaç›nal›m. Ancak çay›r.3 milyar kifli su s›k›nt›s› çekmekte. Ormanlar bir ülkenin akci¤eridir. Bu da tar›m› gelifltirelim derken hayvanc›l›¤›n gerilemesine ve ormanlar›m›z›n yok olmas›na neden olmaktad›r. Gelecek 25 y›lda bu ÖÇK say›n›n 2 kat›na ç›kaca¤› tahmin ediliyor.tr Su Varl›¤› ! Tart›flma fl Su kaynaklar›n›n azalmas› insan yaflam›n› nas›l etkiler? Tart›fl›n›z. Bugün yeryüzü nüfusunun beflte biri. ülkemiz için önemli bir ekonomik faaliyettir. son 25 y›l içinde % 60 artt›¤›n› biliyor muydunuz? Hektar Toprak Varl›¤› Ülkemizde topraklar›n kullan›m alan› yanda verilen grafikteki gibidir. bilinenin aksine.Ülkemizin Kaynaklar› Bafll›ca do¤al kaynaklar›m›z› flu bafll›klar alt›nda inceleyebiliriz: Yeryüzündeki tüm canl›lar için yaflam›n temel kayna¤› olan kullan›labilir su giderek azalmaktad›r. su kaynaketmeyelim. Biliyor muydunuz? K›z›l›rmaktan bir görünüm Su kullan›m›n›n. Bu rakam. fl Topraklar›n insan yaflam›ndaki yerini aç›klay›n›z. kirlilik.gov.tr (2011) mektedir.meteor. Türkiye’nin su zengini olmad›¤›n› gözler önüne seriyor.

Yeralt› Kaynaklar› Türkiye. Zeynep. tükenebilir olmalar›d›r. SINIF . herkesin duyarl›l›k gösÖÇK termesi gereken bir konudur. Tafl kömürü. Do¤al kaynaklarda israf› önlemenin yan›nda. tabiat park› gibi koruma alanlar›n›n say›s›n›n art›r›lmas›yla mümkündür. en önemli do¤al kaynaklar›m›zdand›r. tabiat› koruma alan›. Bu. millî park. yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan oldukça zengindir. Bu görevi sadece devletin ve sivil toplum kurulufllar›n›n sorumlulu¤u gibi görmemeliyiz.meteor. hayvan otlatma. Ancak rezerv yönünden çok zengin de¤iliz. yaln›zca a¤açlar›n bulundu¤u genifl alanlar de¤ildir. Üzerimize düflen görevleri bilmeli ve yerine getirmeliyiz. orman yang›nlar›.Ülkemizin Kaynaklar› Orman Varl›¤› Ormanlar. 124 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu önemli zenginli¤in gelecek kuflaklara aktar›labilmesi. bilinçsiz yararlanma. dikkatli kulla4. at›klar›n geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas› için de çal›flmalar yap›lmaktad›r. tala açma gibi nedenlerle h›zla yok edilmektedir. linyit.gov. Ancak ormanlar›m›z. bor ülkemizde en fazla ç›kar›lan madenlerimizdir. Türkiye orman alanlar›n›n co¤rafi bölgelere göre da¤›l›m› www.tr (2011) Ülkemizin ormanlar›da canl› çefletlili¤i bak›m›ndan oldukça zengindir. konuflmas›n› geri dönüflümle ilgili bilgiler vererek sürdürdü. Gelecekte do¤al kaynaklar›m›z›n yok olmamas› için bugünden gerekli tedbirleri almal›y›z. hatta büyük bir canl› organizmad›r.11. Çok say›da bitki ve hayvan topluluklar›ndan oluflan bir yaflam birli¤i. Ormanlar. Madenlerin önemli özelli¤i. halk›n bilinçlenmesi. Bu yüzden madenlerimizi de dikkatli kullanmak zorunday›z. Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rs›z olmad›¤›. Etkinlik n›lmad›¤› takdirde tükenece¤i flüphesizdir.

kirletmeyelim. cam gibi maddelerin geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas›. normal ifllemler için gerekli olan›n % 50’si kadard›r. 3. ve bu cevherin saflaflt›r›lma ifllemlerine gerek olmadan üretim gerçeklefltirilebilmektedir. malzeme üretiminde endüstriyel ifllem say›s›n› azaltmak suretiyle enerji tasarrufu sa¤lar.. Ham maddenin azalmas› ve do¤al kaynaklar›n h›zla tükenmesi sonucunda ÖÇK ekonomik problemler ortaya ç›kabilir. Etkinlik olumlu etki yapacakt›r. At›k miktar› azal›r. Benzer flekilde plastik at›klar›n›n geri dönüflümü ile petrolden tasarruf sa¤lanabilir.. Örne¤in. k⤛t. SINIF 125 . geleni yapal›m.. Benzer flekilde kat› at›klardan ayr›lan k⤛d›n yeniden iflleme sokulmas› için gerekli Büyük olan enerji. kutu. runday›z. me‹sraf› tal içecek kutular›n›n geri dönüflümü iflleminde bu meönleme ad›na yapt›¤›m›z taller do¤rudan eritilerek yeni ürün hâline dönüfltürülfleyler. Bu flekilde bir alüminyum kutunun geri dönüflümünden % 96 oran›nda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. bu sayede çevre kirlili¤inin önemli ölçüde önlenmesidir. kauçuk. k⤛d›n geri dönüflümü ile ormanlarda a¤açlar›n daha az kesilmesini sa¤lam›fl oluruz. ne olursa olsun dü¤ünde bu metallerin üretimi için kullan›lan maden cevheri yararl›d›r. . Geri dönüflüm.Ülkemizin Kaynaklar› Geri dönüflüm Demir. k⤛t. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. elimizden önemli oranda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. kullan›lan enerjiden büyük ölçüde tasarruf edilir. daha kolay olacakt›r. bak›r. gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. Ülke ihtiyaçlar›n› karfl›layabilmek için ithal edilen ürünlere ödenen döviz miktar›n› da azalt›r. çelik. dünya nüfusunun artmas› ve tüketim At›klar›n ham madde gibi al›flkanl›klar›n›n de¤iflmesi nedeni ile her geçen gün azalmaktakullan›larak flifle. plastik. Birbirimize zehretmeyelim.. de¤erlendirilebilir nitelikli at›kplastik. yok etmeyelim. gübre gibi yeni bir ürüne lar› geri dönüfltürerek do¤al kaynaklar›m›z› verimli kullanmak zodönüfltürülmesidir. GER‹ DÖNÜfiÜM Do¤al kaynaklar›m›z. At›klar›n önemli bir miktar›. ekonomi üzerinde 4. 4. do¤al kaynaklar›n korunmas› niçin isteniyor? “Geri dönüflüm. Do¤al kaynaklar›m›z korunur. do¤al kaynaklar›m›z›n tükenmesini önler.12. Yukar›daki flark›da. kurflun. Bu dünya bizim. Enerji tasarrufu sa¤lan›r. Ayn› flekilde cam ve plastik at›klar›n da geri dönüflümünden küçük demeyelim. Örne¤in. . Di¤er önemli bir husus. niçin önemlidir?” Bu soruya farkl› cevaplar verilebilir: 1. Bu dünya bizim. Bu noktada geri dönüflüm. Geri dönüflüm. Yeni ifl imkânlar› ve gelecek kuflaklara do¤al kaynaklardan ! ! yararlanma olana¤› sa¤layacakt›r. geri dönüfltürülebilen ve yeniden kullan›labilir malzemelerden yap›lmaktad›r. Geri dönüflümün uygulanmas› ile at›klar›n tafl›nmas› ve depolanmas› ifllemleri. 2. Bu nedenle tüketimi azaltmak. d›r.

kullan›lm›fl k⤛tlar› geri kazanal›m. Kirli su ar›tma tesisleri • Difl f›rçalarken suyu sürekli aç›k b›rakmayal›m. • Ormanlarda atefl yakmayal›m. • Çamafl›r ve bulafl›k makinesini tam kapasitede doldurmadan çal›flt›rmayal›m. • Balkonlar› ve merdivenleri hortum kullanarak y›kamak yerine paspas yapal›m. • Herhangi bir ürünü al›rken geri dönüflümlü olmas›na dikkat edelim. gilen han i z i n i iler lanab i çöp ¤ k a e s d Ev flümü dönü i r e g yap›rinin neler n i ç i lir? unun Siz b nuz? yorsu EM GÖZL Düflünelim. Do¤al kaynaklar›m›z› korumak kimin görevidir? 3. • Kullan-at piller yerine. • Denizlerimizin. çöplerin yerinin çöp kutular› oldu¤unu unutmayal›m. Geri dönüflüm kutular› • K⤛tlar›m›z›. göllerimizin. yollar›m›z›n. Söyleyelim 1. buldu¤umuz gibi temiz b›rakal›m. parklar›m›z›n çöplük olmad›¤›n›. Ünite Peki bunlar›n yan›nda biz ne yapabiliriz? Bununla ilgili size birkaç öneri sunabilirim: • Bir kere kullan›p ataca¤›m›z pofletler yerine. Sizin çözüm önerileriniz nelerdir? 4. • Piknik yapt›¤›m›z alan›. Çöp at›p çevreyi kirletenleri mutlaka uyaral›m. SINIF . ileride bizim yaflant›m›z› veya gelecek nesillerin yaflant›lar›n› nas›l etkiler? 126 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Do¤al kaynaklar›m›z›n bilinçsizce tüketilmesi. Do¤al kaynaklar›m›z› kullan›rken nelere dikkat etmeliyiz? 2. • Çöplerimizi ay›rarak onlar için ayr›lm›fl olan çöp kutular›na atal›m. yeniden doldurulabilir pilleri kullanal›m. defterlerimizi tutumlu kullanal›m. sürekli kullanabilece¤imiz bez torba ve fileleri tercih edelim.4.

çay için kardefline teflekkür etti ve anlatmaya bafllad›: — Bugün gazetede bir flirketin “Eleman Aran›yor. ifl ar›yordu. Beyin göçü dendi¤inde akl›n›za neler geliyor? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • meslek • varsay›m • iflsizlik Nitelikli ‹nsan Gücü Fatma’n›n a¤abeyi Ali.” ilan›n› gördüm ve ifl görüflmesi için verilen adrese gittim. SINIF 127 . ‹fi BAfiVURU FORMU Ad›n›z Soyad›n›z En son mezun oldu¤unuz okul Bildi¤iniz yabanc› diller ve düzeyi Sahip oldu¤unuz sürücü belgesinin s›n›f› Seyahat etmeye engel bir durumunuz var m›? Varsa nedir? ‹fl deneyiminiz / referanslar›n›z Hobileriniz Bilgisayar sertifikan›z var m›? Varsa düzeyiniz FOTO⁄RAF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. her mesle¤i yapabilir mi? Neden? 2. a¤abeyine bir çay getirdi ve yan›na oturarak merak içinde konuflmas›n› bekledi. fiirket müdürü. fiimdiden sana da ders olsun. 3. Daha sonra da bana ifl baflvuru formunu vererek doldurmam› istedi. akflam eve can s›k›nt›s› ile gelmiflti. A¤abeyi. Ali. dedi. Müdür.Ülkemizin Kaynaklar› Mesle¤imi Seçerken ÖN HAZIRLIK 1. bana sat›fl sorumlusu arad›klar›n› söyledi. büyük bir flirket olduklar›ndan yurt içinde ve yurt d›fl›nda ifl yapt›klar›ndan bahsetti. a¤abeyine bugün ifl görüflmesine gidip gitmedi¤ini ve neden can›n›n s›k›ld›¤›n› sordu. bugün neler yaflad›¤›m› anlatay›m. Fatma. Nitelikli insan gücünün yetiflmesin de e¤itimin rolü nedir? Bunun ülkemiz aç›s›ndan önemini de¤erlendiriniz. Ali: — Gel kardeflim. Herkes. Fatma.

Ben 25 yafl›na geldim. Bir ifl yerinin iflini aksatmas› di¤erini. fiirketler. kendine bir hedef seç. Kemal ATATÜRK www. onun için hangi niteliklere sahip olman gerekiyorsa onlara sahip olmak için u¤rafl. Sen.gov. Derslerine çal›fl. Müdür. o da bir baflkas›n› etkiler. Üniversite bitiren arkadafllar›m›n hepsi flimdi ifl sahibi. Benim gibi herkes kendini gelifltirmeden bir ifle girecek olursa yapaca¤› ifli ö¤renene kadar epey zaman geçer. Biz yurt içi ve yurt d›fl› çal›flan bir firma oldu¤umuz için en az bir yabanc› dil bilen birine ihtiyac›m›z var. benim yapt›¤›m› yapma. Ben. Etkinlik 128 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.13. Kendimi gelifltirecek hiçbir fley yapmad›m.4. ve 4. sana örnek olsun. zaman›nda okulumu önemsemedim. ülke ekonomisine katk› sa¤layan kurumlard›r. Böylece ileride nitelikli bir eleman oldu¤un için k›sa sürede ifl sahibi olabilirsin.” M. Bizim için nitelikli insan çok önemlidir. Atatürk’ün e¤itime önem veren sözleri sana rehber olsun. Bu dalga.Bizim arad›¤›m›z özelliklerin ço¤u. Bu yüzden de sürücü belgenizin olmas› gerekir. Bu da ifl ve zaman kayb› demekti. kardefline “Kelebek etkisini biliyorsun.atam. sizde yok. “Bu da ona çok benziyor. . bilmiyorum. Ali devam etti: “‹flte böyle kardeflim ve biliyorsun bunu ben ilk kez yaflam›yorum.tr ÖÇK 4.” dedi. Yapt›¤›m ifl baflvurular›nda genelde böyle özellikler ve nitelikler istiyorlar. formu inceledikten sonra bana dönüp. Zaman›nda yap›lmas› gereken ifller. o da di¤erini. sak›n. Ayr›ca yurt içindeki faaliyetleri-mizi sürdürmek için de arabayla flehirleri gezip birkaç gün kalman›z gerekebilir.” “Bir yandan bilgisizliği ortadan kaldırmaya uğraşırken bir yandan da memleket evladını toplumsal ve ekonomik hayatta aktif şekilde etkili ve verimli kılabilmek için zorunlu ilk bilgileri uygulamalı bir biçimde vermek metodu. SINIF .” fl Kelebek etkisine siz bir örnek verebilir misin? Fatma. yay›la yay›la ülke ekonomisine kadar gider ve onu da olumsuz etkiler.14. Derslerime çal›flmad›m ve liseden sonra okula devam etmedim. Ali. Bu kay›plar hemen flirketi. fiimdi yapt›¤›m›n ne kadar kötü oldu¤unu görüyorum. ülke ekonomisini olumsuz yönde etkiler. Ünite Formu doldurup daha sonra flirket müdürüne verdim. a¤abeyini dikkatle dinliyordu. eğitimimizin temelini oluşturmalıdır. nitelikli olmayan. ifli bilmeyen elemanlar yüzünden aksar. fiirket müdürünü dikkatle dinledim ve hak verdim gerçekten. Bu yafltan sonra kendimi nas›l gelifltirebilir ve bir ifl bulabilirim. fiimdi yaflad›klar›m.

” M. a¤abeyinin durumuna gerçekten çok üzüldü.atam. seçece¤i mesle¤e uygun olmas›. SINIF 129 .tr “Millî e¤itim program›m›z›n temel tafl›. cahilli¤in yok edilmesidir. 4. Kendisinin flimdiden. millî e¤itim iflleridir. istedi¤i mesle¤i belirlesi ve ona göre yönelmesi gerekti¤ini düflündü. el becerileri zay›f bir insan›n t›p okumas›. Bu da ilk ve orta ö¤retimin uygulamal› bir flekilde olmas›yla mümkündür. Peki. ve sa o iflte verimli olamazs›n. Ertesi gün okula biraz erken gitti. Bu zaferin sa¤lanmas› için hepimizin tek vücut ve tek düflünce olarak esasl› bir program üzere çal›flmas› gerekir.Ülkemizin Kaynaklar› En önemli ve verimli görevlerimiz. Kemal ATATÜRK www. Rehber ö¤retmene kendisiyle konuflmak istedi¤ini söyledi. ça¤›n gereklerine uymas›d›r. Kiflisel özellikler ve mesle¤in gerektirdi¤i özelliklere ne kadar uygunsan baflar›l› olma flans›n da o kadar artacakt›r.gov. yanl›fl bir seçim olabilir. Kiflisel özelliklerinin uydu¤u tek bir meslek yok elbette. Bizim amac›m›z. Etkinlik Böylece çal›flt›¤›n kuruma da. yok4. Sosyal hayat›m›z›n ihtiyaçlar›na uygun olmas› 2.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözlerini dikkate alarak ülke ekonomisinin geliflmesinde e¤itimin önemini aç›klay›n›z. Böyle bir durumda da bunlar›n içinden gerçekten seÖÇK vece¤in bir mesle¤i seçmelisin. bireyin kendi ruhsal ve bedensel yap›s›n›n da.15. Bir taraftan toplumsal hayatta bizzat faal ve faydal›. kesinlikle muzaffer olmak laz›md›r. Bir milletin hakiki kurtuluflu. Çünkü kendimize uygun bir meslek seçimi ancak kendimizi tan›mam›zla mümkündür. ayn› derecede önemlidir. verimli elemanlar yetifltirmek laz›md›r. Mesle¤imizi seçerken kendimizle ilgili düflünme f›rsat› buluruz. Rehber ö¤retmen. Meslek seçiminde önemli olan. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. M. hâlâ yapabilece¤i fleyler var m›? fl Sizin Ali’ye önerileriniz ne olurdu? Fatma. sizi bu konularda yönlendirmek. Bence bu program›n iki esasl› noktas› vard›r: 1.gov.atam. Kan görmeye dayanamayan. Çünkü mesle¤ini severek ve isteyerek yapmal›s›n. Bir mesle¤i seçerken kiflilik özelliklerinin yan›nda. Ayr›ca baflka mesleklerin gerektirdi¤i özelliklere de sahip olabilirsin. Millî e¤itim ifllerinde. Fatma’y› dinledi ve flunlar› söyledi: — Aferin Fatmac›¤›m! Bu konular› benimle paylaflmakla çok iyi yapt›n. Kemal ATATÜRK www. ancak bu surette olur. hangi mesle¤i seçecekti? Her mesle¤i yapabilir miydi? Mesle¤ini neye göre seçmeliydi? Sadece istemesi yeterli miydi? Yoksa o meslek için baz› yeteneklere sahip olmas› gerekiyor muydu? Bu sorular›n cevab›n› ö¤renmek için okulundaki rehber ö¤retmene gitmeye karar verdi. kiflinin do¤ru bir de¤erlendirme yapabilmesidir. ülkene de faydal› olamazs›n. fl Ali kendini gelifltirmek için gerçekten geç mi kalm›flt›? Peki. Mesle¤ini sevmezsen kendini gelifltirmek için çal›flmazs›n.16.

Bunlardan kendisine en uygun olan› seçecekti. Ünite — Evet ö¤retmenim.4. hangi mesle¤i seçmek istiyorsunuz? ‹lgi duydu¤unuz meslekleri s›ralay›n›z. rehber ö¤retmenin odas›ndan ç›karken masan›n üzerinde bir haber dikkatini çekti: “Nitelikli insan gücü. antropolog. Konuyla ilgili bir dergide okuduklar›n› hat›rlad›: Bir ülkenin geliflmesi için bilim ve teknolojinin yan›nda nitelikli insan gücüne ihtiyac› vard›r. Üniversite d›fl›nda baflka e¤itimler de gerekebilir. Bunun için de nitelikli insan ve ifl gücünün. beceri ve kiflilik özellikleri nelerdir? Çal›flmak demek. kimyager. astronot. teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. bir gerçektir. Zaman›n gereklerine göre bilim. nitelikli insan olman›n kendimiz ve ülkemiz için ne kadar önemli oldu¤unu biliyorum art›k. Fatma’n›n araflt›rmac› yönünün a¤›r bast›¤›n› gören rehber ö¤retmen.” “Ülkemizin insan›. Kemal ATATÜRK www. fizikçi. M. rehber ö¤retmene teflekkür etti. flimdi sana bir form verece¤im. 4. geliflmeleri daha da yavafllamaktad›r. Bu mesleklere. ülke içinde kal›r ve çal›fl›rsa. flöyle devam etti: — Bütün bunlar› de¤erlendirdikten sonra seçece¤in meslek için gerekli e¤itimi alman da gerekiyor. Çünkü her mesle¤in. Ancak bu nitelikli insan. kendini gelifltirdikten sonra bu niteli¤ini baflka ülkede kullan›rsa ne olacak?” diye düflündü.17. bofluna yorulmak. Fatma. Geliflmifl ülkelerin yetiflmifl beyinlere daha yüksek ücret ve daha iyi olanaklar sa¤lad›¤›.atam.tr Beyin Göçü Fatma. terlemek de¤ildir. Bilgi Kutusu 130 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Seçece¤iniz mesle¤in gerektirdi¤i e¤itim. Fatma’ya araflt›rmaya dayal› mesleklerden birini seçebilece¤ini söyledi. BEY‹N GÖÇÜ: ‹yi e¤itim görmüfl. Etkinlik Rehber ö¤retmen — Anlad›m Fatmac›¤›m. Ancak ben henüz hangi mesle¤i istedi¤imi bile bilmiyoÖÇK rum. fl Siz. ülkeler aras›ndaki geliflmifllik fark›n›n daha da artmas›na neden olmaktad›r. Fatma — O nedenle flimdiden benim için uygun bir mesle¤i seçmem ve kendimi ona göre yönlendirmem gerekiyor. Beyin göçü. matematikçi. bilgi.gov. Rehber ö¤retmen. nitelikli ve yetenekli insan›n ve ifl gücünün yetiflti¤i ülkede de¤il de baflka bir ülkede çal›flmas›d›r. Seçti¤i meslek için “Hangi derslerde baflar›l› olmak ve hangi e¤itimi almak gerekir?” konusunu araflt›racak ve o yönde e¤itim alacakt›. dedi. ülke ekonomisi için çok önemlidir. dedi. ülke içinde kalmas› gerekmektedir. Gerçekten de araflt›rma yapmay› sevdi¤ini düflündü. onu de¤erlendirdi. SINIF . Fatma formu doldurduktan sonra rehber ö¤retmen. Ö¤retmenin verdi¤i örnek meslekler hakk›nda bir araflt›rma yapmaya karar verdi. Bu formdaki sorular. Kendi kaynaklar› ile yetifltirdi¤i e¤itimli bireyleri kaybeden. kendine özgü e¤itimi vard›r. t›p teknisyeni gibi örnekler verdi. biyolog. belki sana ne yapmaktan hoflland›¤›n konusunda ipucu verebilir. Bir meslek için sadece üniversite bitirmek yeterli olmayabilir. az geliflmifl veya bizim gibi geliflmekte olan ülkelerin beyin göçü. Ülkemizin kalk›nmas› için nitelikle meslek sahiplerine ihtiyaç var.

teknolojiye ve yetiflmifl beyin gücüne gereken önemi vererek baflarabiliriz. 3.meb. ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Beyin göçünü engellemek için neler yapabiliriz? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kemal ATATÜRK www. tekrar geliflmifl ülkelere gidebilirler.gov. 4.Ülkemizin Kaynaklar› Yüksek Ö¤retim Kurumu (YÖK) taraf›ndan haz›rlanan bir rapora göre 24 bini Almanya’da. yurt d›fl›nda ö¤renim görmektedir. neden önemlidir? Beyin göçünün nedenleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Beyin göçünün.04. Biliyor muydunuz? Her mesle¤in kendine özgü e¤itimi vard›r. Düflünelim. 2. Bir meslek sahibi olmak. Bir milleti hür. SINIF 131 .2009 En önemli yat›r›m. flanl›. Bunu da bilime. Ö¤rencilerimizin geliflmifl ülkelerde yüksek ö¤renim görmeleri elbetteki önemlidir. insan›n e¤itimine yap›lan yat›r›md›r. Ancak yurt d›fl›nda e¤itim gören ve yurda dönen yetiflmifl bireylerin de ülkemizde iyi de¤erlendirilmesi ve onlara iyi olanaklar sunulmas› gerekmektedir. Türkiye’nin.gov. ba¤›ms›z. yüce bir sosyal toplum hâlinde yaflatan veya esaret ve sefalete terk eden terbiyedir (e¤itimdir). Söyleyelim 1.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözünü dikkate alarak e¤itimin topluma kazand›rd›klar› hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. Aksi takdirde ülkemize gelenler.atam.tr. beyin göçü en fazla olan 34 ülke içinde 24. 15 bini Amerika Birleflik Devletleri’nde olmak üzere 50 binden fazla Türk genci. M. s›rada yer ald›¤›n› ve iyi e¤itim gören yüz kifliden 59’unu kaybetti¤ini biliyor muydunuz? (‹nternet Gazete Haberi) 17. www. Refah seviyemizi ancak üretimde bulunarak art›rabiliriz.

... Oy kullanmak C.... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z... Devletin hizmetleri yerine getirmek için bizden ald›¤› paraya .. B.. 6. Do¤al kaynaklar›m›z korunur. 2.. Geçimimizi sa¤lamak için yapt›¤›m›z ifle ............ Neden? 4. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z..... vergi. 3.. 132 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. Meslek sahibi olmufl kiflinin ülkesinden baflka bir ülkeye gidip orada çal›flmas› sonucu oluflan.. Tar›m ve hayvanc›l›¤›n ülke ekonomisindeki yeri nedir? Örneklerle aç›klay›n›z. Ülkemizde ihtiyac›m›z› karfl›layacak kadar ç›kar›lan madenler hangileridir? Yaflad›¤›n›z çevrede ekonomik faaliyetlerden hangisi yayg›n olarak yap›lmaktad›r? Ülkemizde sanayi.. denir. korumal›y›z. Tar›msal faaliyetleri etkileyen en önemli etmen . beyin göçü. Pamuklu dokuma B. meslek. Gelecek nesillere güzel bir dünya b›rakmak istiyorsak .. Askere gitmek B.. C. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. ifl gücü 1. Afla¤›dakilerden hangisi vatandafll›k görevlerimizden biri de¤ildir? A.. 3.. iklim.. 7.. hangi ekonomik faaliyetin geliflmesini sa¤lam›flt›r? A...... denir. Seyahat etmek 4. Hayvanc›l›k 2... Turizm D.. Enerji tasarrufu sa¤lan›r... Üç taraf›nda denizlerin olmas›.ülkemizdeki nitelikli insan gücünün azalmas›na neden olmaktad›r.. Afla¤›da verilen sanayi kollar›ndan hangisinin üretimi iklim flartlar›ndan etkilenmez? A.. do¤al kaynaklar... B... SINIF ........ Sanayi C. 2. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.. Gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir.... Çimento C...... At›k miktar› artar.. D. Tar›m B... 4..... en çok hangi bölgemizde yo¤un olarak bulunmaktad›r? Neden? Vergi kaç›rman›n ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Do¤al kaynaklar›m›z› korumak için neler yapabiliriz? Meslek seçiminde dikkat etmemiz gereken noktalar nelerdir? 1. fieker üretimi 3... 5........ pek çok uygarl›¤a ev sahipli¤i yapm›fl olmas› gibi nedenlerle ülkemizde.4. 1.. “Geri Dönüflüm” için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A. Vergi vermek D.... Ya¤ üretimi D.. dir.. 5.. C.

..................... ............................................................... 1............... ‹lgi-kariyer-kiflilik özellikleri Ç............................................................................... Tuz elde etme Ülkemizde yukar›da verilenlerden hangisinde akarsulardan yararlan›lmaz? A......... 4.... ‹lgi-kariyer-para C....................... D............................ Bölgenizin hangi özelliklerini dikkate alarak ne tür yat›r›m yapard›n›z? Neden? ................... Sulama III......................................................................................... Bal›kç›l›k II...............) (............................................... .................................. II ve III D.............. 3................................................... ‹leride seçece¤imiz meslekle ilgili nelere dikkat etmeliyiz? A....................... I. ............. ...................................................................................................................................................... Yaflad›¤›m›z bölgeye yönelik bir yat›r›m projesi haz›rlad›¤›n›z› düflünün............................... bor rezervi bak›m›ndan dünyada 1...............Ülkemizin Kaynaklar› 5............................................ ‹lgi-beceri-kiflilik özellikleri B................... (.................................. Do¤al kaynaklar›m›z..................................................... sürekli kendini yenilemektedir...................................................................... Tafl›mac›l›k IV......................................................................... Nitelikli insan.... III ve IV 6......................) (... Afla¤›da baz› ürünler ve en fazla yetifltikleri bölgeler verilmifltir........................................................................................................................................................................... Uygun olanlar›n› efllefltiriniz....................... I ve II B............... çok çal›flan insan demektir...................... Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.......... SINIF 133 . ........................ s›rada yer al›r........................................................................... yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z................................................ ....................... Petrol ihraç eden ülkelerden biriyiz..................................... Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D................................ I ve III C.................................... ....) (.... .......................... ............... ‹lgi-beceri-para D........ 2...................... .............................................) Türkiye............... .................................................................. Ayçiçe¤i fieker pancar› Çay Üzüm Karpuz ‹ç Anadolu Marmara Bölgesi Güneydo¤u Anadolu Bölgesi Karadeniz Bölgesi Ege Bölgesi E................................. .....................................................................................

ÜN‹TE Ülkemiz ve Dünya Dünya’m›z› Tan›yal›m Yurdumuzun Kaynaklar› Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz Do¤al Afetlerde Dayan›flma Kültür ve Sanat›n Etkileri 134 Sosyal Bilgiler • 6.5. SINIF .

Türkiye’nin en çok hangi ülkelerle ticaret yapt›¤›n› araflt›r›n›z. 2. Son y›llarda yap›lan uluslararas› kültür. Yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin olan bölgelerinin fazla nüfuslanmas›n›n nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. Dünya nüfusunun neden baz› bölgelerde daha yo¤un oldu¤unu araflt›r›n›z. Sosyal Bilgiler • 6. Bu ülkelerle olan kültürel ba¤lar›m›z› araflt›r›n›z. Ülkelerin neden birbirlerine ürün al›p satt›¤› konusundaki düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. 7.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 3. 4. Ülkemizin bu tür olaylara karfl› nas›l bir yaklafl›m sergiledi¤ini ö¤reniniz. 5. Yak›n zamanda çeflitli ülkelerde meydana gelen do¤al afetleri araflt›r›n›z. Dünya haritas› üzerinde Türk Cumhuriyetlerinin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. 6. SINIF 135 . sanat ve spor etkinlikleri ile ilgili haber toplayarak s›n›fa getiriniz.

5. Ünite Dünya’m›z› Tan›yal›m ÖN HAZIRLIK Kutuplar ve çöller yeryüzünün en az nüfuslanm›fl alanlar›ndand›r. Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • nüfus • flehirleflme • rezerv Dünya Nüfusunun Da¤›l›fl› Yandaki haritada görüldü¤ü gibi dünya üzerinde nüfus her yere eflit ve dengeli da¤›lmam›flt›r. 136 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.1. fl Atlaslar›n›zdan Dünya iklim tipleri da¤›l›fl› haritas›n› inceleyerek Dünya’da nüÖÇK fusun yo¤un oldu¤u alanlar›n hangi iklim bölgelerinde oldu¤unu söyleyiniz. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi nüfus baz› yerlerde yo¤un baz› yerlerde seyrektir. Bu da¤›l›fl› etkileyen faktörler flöyle s›ralanabilir: Nüfusun Da¤›l›fl›n› Etkileyen Faktörler Fiziki Faktörler • Yeryüzü flekilleri • ‹klim özellikleri • Bitki örtüsü • Toprak verimlili¤i • Su kaynaklar› • Co¤rafi konum • Yeralt› kaynaklar› Befleri ve Ekonomik Faktörler • Ulafl›m • Sanayileflme • Ticaret • Tar›m • Madencilik • Turizm • Tarihi faktörler fl Sizin yaflad›¤›n›z yerde nufusun da¤›l›fl›nda hangi faktörler daha etkili olmufltur? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yaflama koflullar›na sahip iklimlerin görüldü¤ü bölgelerde toplanm›flt›r. 5. SINIF . Etkinlik fl Dünya nüfusunun da¤›l›fl›nda iklim özelliklerinin ne gibi etkisi olabilir? Nedenlerini söyleyiniz. Yandaki haritaya göre nüfusun yo¤un oldu¤u alanlar nerelerdir? Bu alanlar. hangi ülkelerin s›n›rlar› içerisinDünya nüfusunun da¤›l›fl› (2012) dedir? Dünya siyasi haritas›nda da yararlanarak bu ülkelere örnek veriniz.

genifl tar›m alanlar›n›n bulundu¤u Hindistan.Ülkemiz ve Dünya Dünya üzerinde önemli madenler ve sanayi alanlar›n›n da¤›l›fl› (2011) Yukar›daki haritada. ticaret ve enerji kaynaklar›n›n iflletilmesi gibi ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerlerde insan gücüne ihtiyaç duyulmas› nedeniyle buralarda nüfus yo¤undur. tar›m. Dünya nüfusunun ço¤unlu¤u ova ve düzlüklerde yaflamaktad›r. Buna karfl›l›k verimli topraklar›n bulundu¤u. ÖÇK 5. Bu yerlerde ulafl›m ve tar›m s›n›rl› olur. SINIF 137 . Yeryüzünde genellikle da¤l›k olan alanlar nüfus yo¤unlu¤unun az oldu¤u yerlerdir. Dicle.2. göllerin. akarsular›n. Örne¤in. sanayi. Bu nedenle bu bölgelerde nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. Örne¤in Alp ve Himalaya da¤lar› gibi yüksek ve engebeli yerlerde nüfus oldukça azd›r. ‹ndus ve Ganj gibi akarsular›n çevreleri tar›ma elveriflli oldu¤u için buralarda nüfus yo¤undur. Bu nedenle da¤l›k ve engebeli alanlar nüfusun seyrek oldu¤u yerlerdir. Nil. yeryüzündeki önemli maden ve sanayi alanlar›n›n dünya üzerindeki da¤›l›fl› gösterilmifltir. Ulafl›m. sanayinin geliflti¤i Bat› Avrupa ülkeleri ve Japonya nüfusun yo¤un oldu¤u alanlard›r. tatl› su kaynaklar›n›n oldu¤u yerlerde de nüfus yo¤undur. Bu madenlerin ç›kar›ld›¤› yerlerde genellikle ç›kar›lan madene dayal› sanayi kollar› geliflmifltir. fl Yukar›daki haritadan ve dünya nüfus da¤›l›m› haritas›ndan yararlanarak yeralt› kaynaklar›n›n nüfusun da¤›l›m›n› nas›l etkiledi¤ini aç›klay›n›z. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Örne¤in önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i Türkiye. F›rat. ‹nsanlar as›rlar boyunca yerleflmek için düz alanlar› seçmifltir.

Etkinlik Çöl alan› Da¤l›k alan Ulafl›m a¤›n›n geliflti¤i bölge Sanayinin geliflti¤i alanlar K›y› Bölgeleri Tar›m alanlar› 138 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÖÇK 5. insanlar›n yaflamalar›na ve ekonomik faaliyetlere daha elverifllidir? Bu yerlerde nüfus da¤›l›fl› nas›l bir özellik gösterir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. SINIF . Ünite Tart›flma fl Afla¤›da verilen foto¤raf›ndaki yerlerden hangileri.3.5.

ülkelerin Dünya üzerindeki siyasi. Türkiye’nin güvenilir bir istikrar unsuru olmas›n› amaçlam›fl ve bunu baflarm›flt›r. Türkiye’nin Türkiye’nin Co¤rafi Konumu ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›na hâkim bir konumda olmas› da yurdumuza bölgesinde büyük bir stratejik üstünlük sa¤lamaktad›r. d›flar›dan gelecek tehlikelere karfl› savunmas›n› di¤er ülkelerle olan siyasi iliflkilerini belirlemede de önemli rol oynar. onlar› birbirine ba¤layan kara. ‹flte Atatürk. SINIF 139 . bitki örtüsü. Örne¤in.4. Ayr›ca zengin yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na sahiptir. Ayn› zamanda bu sayede bölgede ve dünyada. Türkiye Cumhuriyeti topraklar›. fl Atatürk. Co¤rafi konum. Etkinlik ni en do¤ru flekilde görmüfl. ÖÇK Atatürk’ün en büyük baflar›lar›ndan biri de Türkiye co¤rafi konumunun gerekleri5. tar›m ürünleri bak›m›ndan da zengindir.Bu durum. Ayn› zamanda ülkenin sosyal ve ekonomik yap›s›n›. dünya petrol rezervlerinin yar›dan ço¤una sahip olan Orta Do¤u ülkeleriyle bu yataklarda üretilen petrole ihtiyac› olan sanayileflmifl Avrupa ülkeleri aras›ndad›r.Ülkemiz ve Dünya Co¤rafi Konumun Önemi Co¤rafi konum. dünyada bar›fl!” ilkesi oluflturur. Buralarda nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. ekonomik ve sosyal yap›lar›n› belirlemede önemli bir etkendir. Örne¤in önemli ticaret yollar› üzerinde bulunan. Türkiye’nin konumu ülkemize sosyal 0 2800 km ve ekonomik bak›mdan önemli bir avantaj sa¤lamaktad›r. dünyan›n siyasal ve stratejik bak›m›ndan çok kritik bir bölgesinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti’ni her yönden güçlü ve daha büyük bir ulusal devlet hâline getirmek istemifltir. deniz ve hava yollar› üzerindedir. Türkiye Cumhuriyetinin bulundu¤u bölgede güçlü bir devlet olmas›n›n neden önemsemifltir? fl Dünya haritas›ndan yararlanarak co¤rafi konumu bakm›ndan avantajl› olan ülkelere örnekler veriniz. de¤erlendirmifl ve Türk siyasetini buna göre yönlendirmifl olmas›d›r. denizlere k›y›s› olan ve uygun iklime sahip ülkelerin konumu ekonomik geliflmelerini olumlu yönde etkilemektedir. Ayn› anda dört mevsimin yafland›¤› yurdumuz. su kaynaklar›. Bu siyasetin özünü “Yurtta bar›fl. Genç ve dinamik bir nüfusun olmas› nedeniyle önemli bir ifl gücüne sahiptir. ekonomik ve askerî ç›karlar›n çat›flt›¤› bu bölgelerin ortas›nda. toprak tipleri gibi fiziki koflullar› belirlemek veya etkilemekle kalmaz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yaln›zca iklim. aç›k denizlere ve okyanuslara aç›labilmesi ancak Çanakkale ve ‹stanbul bo¤azlar› sayesinde mümkündür. ülkemizin ekonomik önemini art›rmaktad›r. stratejik önemini. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkelerin. Türkiye çok çeflitli siyasal.

petrol üretimi yurdumuzda çok Al›flverifl Merkezi azd›r ve ihtiyac›m›z› karfl›lamamaktad›r. hatta baflka ülkelerden gelebilir. yaflad›¤›m›z yere portakal. bor ve demir madenleri gibi çeflitli ürünlerinini ihtiyac› olan ülkelere satmaktad›r. bal›k gibi ürünler. Böylece yurt içinde bölgeler aras›nda çeflitli ürünler al›n›p sat›larak ticaret yap›l›r. ‹htiyaçlar›m›z› çevremizdeki pazar. 2. tafl›tlar›n çal›flmas› için gerekli olan petrol. Bu durumda. bulundu¤umuz yere baflka yerlerden. Semt pazar›ndan bir görünüm ÖÇK 5. ‹htiyac›n›z olan bir ürünü yak›n çevrenizde bulamad›¤›n›zda neler yapars›n›z? Tart›fl›n›z. Yetifltirilen ürünler.5. Örne¤in. Ülkeler aras›nda da buna benzer ticaret yap›lmaktad›r. Ünite Yurdumuzun Kaynaklar› ÖN HAZIRLIK 1. Elbette ki hay›r. ihtiyac› olan bölgelere gönderilir. manav. Etkinlik 140 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. market. fl Kiflilerin ya da ülkelerin sahip olduklar› veya ihtiyaç duyduklar› ürünler. elma.6. Örne¤in. ve 5. Bunlar›n hepsini ayn› yerde üretmek veya yetifltirmek olanaks›zd›r. de¤il mi? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • ihracat • ithalat ‹htiyac›m›z olan ürünler. fl Dünyada kendi kaynaklar›yla tüm ihtiyaçlar›n› karfl›layabilen ülke olabilir mi? Düflüncelerinizi söyleyiniz. ihracat ve gümrük kavramlar› hakk›nda bilgi toplay›n›z. Buna karfl›l›k f›nd›k. SINIF . sizce nas›l karfl›lanmaktad›r? Tart›flma fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi çeflitli meyve ve sebze ihtiyac›m›z› genelde yak›n›m›zda kurulan pazarlardan karfl›lar›z. ‹thalat. üzüm gibi yiyeceklerle tekstil ürünleri. et. Evinizde kulland›¤›n›z eflyalar›n hangileri baflka ülkelerde üretilmifltir? Listeleyiniz. al›flverifl merkezi gibi yerlerden sa¤lar›z. do¤algaz ihtiyac›n› d›fl ülkelerden sa¤lamaktad›r. Türkiye. domates. de¤iflik bölgelerden gelebilir. Peki ald›¤›m›z bu ürünlerin hepsini kendi çevremizde veya ülkemizde üretebilir miyiz. neden birbirinden farkl›d›r? fl Yurdumuzda üretilen petrol miktar› tafl›tlar›n ihtiyac›n› karfl›layamamaktad›r.5.

Ayr›ca tah›l. genellikle tar›msal ve hayvansal ürünleri ihraç eder. 2011) Do¤algaz üretim tesisi ÖÇK 5. Ekonomisi tar›ma dayal› ülkeler. 2010) fl Grafi¤i inceleyerek ülkemizin en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› söyleyiniz.7. fiimdi bu ülkelerle ticari iliflkilerimizin nas›l oldu¤unu birlikte ö¤renelim. gemi. otomobil. k›rm›z› et ve süt üretimi önemlidir. kara-demiryolu tafl›mac›l›¤›. SINIF 141 . Tabloyu inceleyerek en çok neler al›p satt›¤›m›z› söyleyiniz. inflaat. RUSYA Dünya’n›n en büyük yüzölçümüne sahip ülkelerinden biri olan Rusya. elektronik eflya ve çeflitli sanayi ürünleri satarlar. plastik • Tekstil. ‹hraç etti¤imiz ürünler (2011) • Sebze ve meyve • Karayolu tafl›tlar› • Makine. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. çeflitli makine ve elektrik ürünlerini ithal ederler. fleker pancar›. TÜRK‹YE’DE ‹HRAÇ VE ‹THAL ED‹LEN ÜRÜNLER‹N DA⁄ILIMI Yüzde % 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri ‹hracat ‹thalat (TÜ‹K. karfl›l›kl› yapt›klar› ticaret anlaflmalar› ile ihtiyaç duyduklar› ürünleri birbirlerine al›p satarlar. alüminyum (TÜ‹K. Yandaki grafikte ülkemizin di¤er ülkelerle en çok al›p satt›¤› ürünler görülmektedir. Türkiye’nin en fazla ülke olan Rusya ile cografi yak›nl›¤›m›z ticaretin geliflmesinde önemli bir etkendir. iletiflim. Sanayisi geliflmifl ülkeler ise tar›msal ürünlerle çeflitli ham maddeler al›r. Ancak bu ürünlerin ihraç ürünleri içindeki pay› çok azd›r. petrol ve do¤algaz bak›m›ndan oldukça zengin kaynaklara sahiptir. Afla¤›daki tabloda Rusya ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. ayçiçe¤i.Ülkemiz ve Dünya Ülkeler. Ancak baz› ülkelerle daha fazla ithalat ve ihracat yap›lmaktad›r. demir çelik ‹thal etti¤imiz ürünler (2011) • Do¤algaz • Demir çelik • Petrol ürünleri • Bak›r. fl Ülkemizin en az al›p satt›¤› ürünler hangileridir? fl Ülkemizde tar›m etkinlikleri yo¤un olarak yap›lmaktad›r. Bu durumun nedenleri neler olabilir? Ülkemizin pek çok ülke ile ticari iliflkileri geliflmifltir. Makine. tekstil ve g›da sanayi alan›nda geliflmifltir. Rusya ayn› zamanda önemli bir sanayi ve tar›m ülkesidir.

Ülkede tar›m. Özellikle demir-çelik. sanayisi geliflmifl zengin ülkelerdendir.995 3.022.118 2.355 ‹hraç 555. uzanan bir yar›mada ülkesidir. elektronik ve k⤛t sanayisi kollar› çok geliflmifltir. Avrupa’n›n güneyinde. g›da ve makine. kimya.766 10. Ülkede en çok üzüm.5.400.577. ve 5. turunçgil. modern yöntemlerle yap›lmakta ve yüksek verim al›nmaktad›r. Almanya’n›n ve dünyan›n en büyük sanayi bölgelerindendir. Bunlar› inceleyerek iki ülke aras›ndaki ticari iliflkiler hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. SINIF .074 8. ‹talya ile Türkiye aras›ndaki ticaret ürünleri gösterilmifltir.594 2. ÖÇK 5.638. 2011) fl Sizce Almanya Türkiye’ye en çok hangi ürünleri satar ve ülkemizden hangi ürünleri al›r? fl Yandaki tabloda. zeytin.802.496. Önemli yer alt› kayna¤›. Türkiye’nin ithalat ve ihracat yapt›¤› bafll›ca ülkeler ve bu ülkelerin ithalat-ihracat miktarlar› gösterilmifltir.8. gemi.658.770 5. Tablodan da anlafl›laca¤› gibi miktar olarak en çok al›flverifl yapt›¤›m›z ülke Rusya’d›r. 142 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.468. dünyada sanayisi geliflmifl ülkelerdendir. Almanya’da bir atamabil fabrikas› Ülke ad› Almanya ‹talya Fransa ‹ngiltere ABD Rusya Çin Bin $ (Dolar) ‹thalat 8. tekstil. Avrupa ülkeleri aras›nda en fazla al›flverifl yapt›¤›m›z ülkedir. sentetik madde. sanayi çok geliflmifltir. 2011) ‹talya’da otomotiv sanayisi geliflmifltir. Yandaki tabloda.188. sebze ve meyve üretimi yap›l›r.385 6.087 3.379.832 1. ‹talya. Akdeniz’e do¤ru. Ancak Almanya’da yetifltirilen tar›m ürünleri.651 (TÜ‹K. Bunun nedeni neler olabilir? ‹talya ‹talya. Etkinlik de¤ildir. tafl kömürü ve linyittir. otomotiv. seramik. Ayr›ca Almanya’da 3 milyona yak›n Türk iflçisi çal›flmaktad›r. Bu ürünlerin üretiminde Avrupada ilk s›rada yer almaktad›r.721 2. ülkenin ihtiyac›n› karfl›lamaya yetmemektedir.974 2.274.633. Ünite Almanya Orta Avrupa ülkesi olan Almanya.169 2. Ruhr Havzas›.276. Genifl tar›m alanlar›na sahiptir.9. Almanya. Sanayi kollar› içinde otomobil. kimya. Ancak yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin Türkiye’ye satt›¤› Türkiye’den bafll›ca ürünler ald›¤› bafll›ca ürünler kimyasal ürünler pamuk ipli¤i çeflitli makineler ham demir optik aletler konfeksiyon kösele ürünleri (TÜ‹K. dünyan›n say›l› zengin ülkelerinden biridir.

fl Yandaki tabloda. kimya ilaç ve g›da sanayi bafll›ca sanayi kollar›d›r.10. Tabloyu inceleyerek ‹ngiltere’den en çok petrol al›p tekstil ürünleri ÖÇK satmam›z›n nedenlerini söyleyiniz. arpa. SINIF 143 . bilgi teknolojileri. dünyan›n en önemli kömür üreticilerinden biridir. Fransa. Avrupa ülkelerinin tar›m ürünleri ihtiyac›n›n büyük bir bölümünü karfl›lar. telsiz ve telefon cihazlar› ile ilgili sanayi kollar› geliflmifltir. Avrupa’n›n kuzeybat›s›nda. fleker pancar› yetifltirilir. 5. Benzerlik olup olmad›¤›n› söyleyiniz. elektronik. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapan bir ülke olmufltur. ‹ngiltere ile Türkiye aras›nda yap›lan bafll›ca ticaret ürünleri gösterilmifltir. ‹talya ile Fransa’n›n Türkiye’ye satt›¤› ürünleri karfl›laflt›r›n›z. Etkinlik ‹ngiltere’deki sanayiden bir görünüm ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler petrol ürünleri eczac›l›k ürünleri otomobil kara tafl›tlar› uçak ve çeflitli makineler ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler tekstil ürünleri otomobil ürünleri meyve ve sebze elektronik eflya (TÜ‹K. Fransa.Ülkemiz ve Dünya Fransa Fransa. Tar›ma elveriflli olan ülke topraklar›nda bu¤day. ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler kimyasal maddeler demir-çelik ilaç parfümeri-kozmetik ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler sebze-meyve tekstil mineral ve madenler elektrikli makine ve cihazlar (TÜ‹K. Enerji üretiminin büyük k›sm›. Yandaki tabloda. önemli bir tar›m ülkesidir. 2011) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tafl›t üretimi. Ülke. uçak ve uzay sanayi. Atlas Okyanusu’nda yer alan adalar ülkesidir. Fransa’n›n ülkemizden ald›¤› ve ülkemize satt›¤› bafll›ca ürünler gösterilmifltir. 2011) ‹ngiltere ‹ngiltere. Fransa’da tar›m modern yöntemlerle yap›lmaktad›r. kömürden sa¤lan›r. Dünya’n›n ekonomik yandan geliflmifl ilk befl ülkesinden biridir. demir-çelik. modern tar›m makinalar› ile yap›l›r. Ancak sanayi için gerekli olan ham maddenin büyük k›sm›n› d›flar›dan al›r. Ülkede kimyasal ürünler. Avrupa Birli¤i ülkeleri aras›nda en büyük cografi alana sahip ülkesidir. Otomotiv. ‹ngiltere. Tar›msal üretim.

ihtiyaçlar›m›z› da d›fl ülkelerden karfl›lamaktay›z. dünyada önemli bir güç haline gelmifltir. bak›r. Ülke. ülke ihtiyac›n› karfl›lamamaktad›r. Yer alt› kaynaklar› (demir. ABD’de bir fabrikadan görünüm Petrol ve kömür bak›m›ndan dünyan›n önde gelen ülkelerindendir. ‹nceleyerek di¤er ülkelerle olan ithalat ve ihracat ürünleri ile karfl›laflt›r›n›z. fasulye. boksit vb. yer alt› kaynaklar› bak›m›ndan da zengindir. Bilim. SINIF . 2011) fl Yandaki tabloda ABD’de ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. demir-çelik ürünleri vb. Bunlar›n d›fl›nda bak›r. krom. pamuk. demir-çelik.5. yüksek verim al›nmaktad›r. Ülkemizdeki baz› kaynaklar›n rezervlerinin yok denecek kadar az oldu¤u da bir gerçektir. Makineler. Bilgi Kutusu Ekonomik ‹liflkiler Günümüz dünyas›nda. gümüfl. Elektronik eflyalar. Bu kaynaklar› sayesinde ekonomik yönden dünyan›n en geliflmifl ülkesi durumundad›r. Türkiye. dokuma. Dolay›s›yla kaynaklar›n ihtiyac› karfl›lamas› ya da karfl›lamamas› ülkeler aras›nda iliflkileri geliflARAfiTIRINIZ tirmektedir. Özellikle h›zla artan nüfusu beslemek ülkeler için önemli sorun oluflturmaktad›r. k⤛t ve çimento. ABD’de çok say›da bilimsel araflt›rma ve teknoloji ‹thal etti¤imiz ‹hraç etti¤imiz merkezleri kurulmufltur. Sanayi ürünleri bak›m›ndan. Örne¤in. teknoloji ve sanayi bafll›ca ürünler bafll›ca ürünler alanlar›ndaki ilerlemesi sayesinde ABD. M›s›r. tütün. bu¤day. demir ve kükürt gibi madenler de fazla miktarda ç›kar›lmaktad›r. Her ülke. ihtiyaçlar›n› di¤er ülkelerden karfl›lamakta. alt›n. bu da ülkeler aras›nda ekonomik yönden iliflkilerin geliflmesine yard›mc› olmaktad›r. zengin do¤al kaynaklara sahiptir. çeflitli ülkelerle ilgili gazete kupürleri toplayarak okul panosunda sergileyiniz. sebze ve meyve üretimi oldukça fazlad›r. Ülkemizin bu ülkelere en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› listeleyiniz. Bu ürünler ülke ihtiyac›n› karfl›lad›¤› gibi baflka ülkelere de ihraç edilir. kaliteli ve ucuz ürünler kullanabilmesi için çeflitli ekonomik önlemler almaktad›r. yurdumuzda ç›kar›lan petrol ve do¤al gaz. kimyasal ürünler. Ülkemizin ticaret yapt›¤› fl Ülkelerin ekonomik bak›m›nda birbirlerine ihtiyaç duymalar›n›n nedenlerini söyleyiniz. yulaf. halk›n›n ekonomik yönden rahat yaflamas›. Kendi kaynaklar› yeterli olmayan ülkeler. savunma araçlar› haberleflme cihazlar› demir-çelik ürünleri t›bbi malzeme makine parçalar› m›s›r ve soya ya¤› tekstil ürünleri tütün demir-çelik pamuk meyve-sebze (TÜ‹K. bulundu¤u konum itibar›yla çok çeflitli tar›msal ürünlerin yetifltirilmesine uygun iklim ve yer flekillerine sahiptir. dünya üretiminin önemli bir k›sm›n› sa¤lar. önde gelir. metal iflleme. g›da. ülkeler aras› ekonomik iliflkiler büyük önem kazanm›flt›r. Ülkede büyük tar›m çiftliklerinde modern makinalarla yap›lan tar›mdan. Bunun d›fl›nda uçak ve otomotiv sanayisi çok geliflmifl ve ülkeye büyük gelir sa¤lam›flt›r. Bu da tar›ma dayal› sanayi kollar›n›n geliflmesini sa¤lam›flt›r. 144 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite Amerika Birleflik Devletleri (ABD) Kuzey Amerika k›tas›nda yer alan ABD.) bak›m›ndan oldukça zengindir.

“Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. milletlerin kendi kendilerini yönetmelerini kutsal bir hak olarak tan›d›. Milletler buna nas›l haz›rlan›r? Manevi köprülerini sa¤lam tutarak. inanc› bir. ufalanabilir. Atatürk’ün bu görüflü. Bugün elinde s›ms›k› tuttu¤u milletler. Irak. bulundu¤u co¤rafi konum itibar›yla Yunanistan. milletler aras› iliflkilerimizin geliflmesinde ve devletin k›sa zamanda d›fl politikada sayg›nl›k kazanmas›nda en büyük etken olmufltur.tr runlar • küresel so • ihracat • ithalat • dil • din KEL‹ME LAR VE KAVRAM fl Yukar›daki metinden. siyasi.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz ÖN HAZIRLIK Türk Cumhuriyetlerinin ve komflu ülkelerin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. bunun gerçekleflmesine çal›flt›. Türkiye. Bulgaristan.” dedi¤i ülkeler hangileridir? fl Atatürk’ün belirtti¤i ülkelerle Türkiye aras›nda hangi yönlerden benzerlikler bulunmaktad›r? fl “Manevi köprüler “sözünden ne anl›yorsunuz? Metinde bunlar›n hangilerinden söz edilmektedir? fl Atatürk’e göre Türk Cumhuriyetleri. çeflitli uluslara örnek olmufltur. t›pk› Avusturya-Macaristan gibi parçalanabilir. ÖÇK 5.gov. Azerbaycan (Nahcivan). ayn› zamanda Orta Asya’dan Kafkasya. Suriye. ba¤›ms›z bir devletin varl›¤› için millî bir d›fl politikay› temel flartlardan biri olarak kabul ediyordu. yaln›z o günü susup beklemek de¤ildir. T›pk› Osmanl› gibi. Atatürk’e göre her devletin ba¤›ms›z yaflama hakk› vard›r ve her devlet di¤er devletlerle eflit haklara sahiptir. Haz›r olmak. Atatürk’ün millî d›fl politikas› çerçevesinde Türkiye. Atatürk. ‹ran. Bu nedenle onun millî d›fl politikada de¤iflmez ilkesi “Yurtta bar›fl. Atatürk’ün hangi özelliklerini ç›karabilirsiniz? fl Atatürk’ün. Ona göre bugünkü uygar milletlerin karfl›l›kl› iliflkilerine etken olan “milletin kendi gelece¤ine kendisinin egemen olmas›” hakk›. Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. özü bir kardefllerimiz vard›r.” olmufltur. Ermenistan ve Gürcistan’la komfludur.11. müttefikimizdir. iliflkiler nas›l gelifltirilebilir? Aç›klay›n›z. Atatürk. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve Türk ulusunun önderi olan Atatürk. komflu ve di¤er ülkelerle sosyal. avuçlar›ndan kaçabilir. komflu ve di¤er ülkelerle bar›fl içinde yaflama arzusundad›r. Kurtulufl Savafl›’na at›ld›¤› ilk günden bafllayarak hep bu ilkeyi savundu. onlara birbirini sevdirmek oldu¤unu belirtmifltir. Bizim onlara yaklaflmam›z gereklidir.atam. Atatürk.” (29 Ekim 1933) www. Fakat yar›n ne olaca¤›n› kimse bugünden kestiremez. bütün milletler için tan›nmas› gerekli bir amaçt›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Onun düflünceleri Kuzey Afrika’dan Orta Do¤u’ya kadar pek çok ülkenin ba¤›ms›zl›k kazanmas›na rehber olmufltur. Anadolu ve Balkanlara uzanan Türk dünyas›na ve yapt›¤› devrimleriyle. Bu amaçla ortak geçmifle sahip oldu¤umuz Türk Cumhuriyetleri ile ilgili 1933 y›l›nda flunlar› söylemifltir: “Bugün Sovyetler Birli¤i dostumuzdur. ‹flte o zaman Türkiye ne yapaca¤›n› bilmelidir… Bizim bu dostumuzun idaresinde dili bir. dünyada bar›fl. SINIF 145 . insanlar› mutlu edecek tek yolun onlar› birbirine yaklaflt›rmak. Haz›rlanmak laz›md›r. kültürel ve ekonomik alanlarda neler yap›labilir. komflumuzdur. Dil bir köprüdür… ‹nanç bir köprüdür… Tarih bir köprüdür…” “…Köklerimize inmeli ve olaylar›n böldü¤ü tarihimizin içinde bütünleflmeliyiz. Bu dostlu¤a ihtiyac›m›z vard›r. Dünya yeni bir dengeye ulaflabilir. Onlar›n (d›fl Türklerin) bize yaklaflmas›n› bekleyemeyiz.

bu konuda flunlar› söylemifltir: “Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli prensiplerinden biri olan. Gülzar›m Bar Al yanakl› yâr›m bar Al yana¤› nar yal› Ak alk›m› kar yal› Dünye gözelli¤inin Bar› flonda bar yal›. Atatürk.377 fl Yukar›daki söze göre Atatürk. Benim rahat ceylan›m Benden baflka(s›n›) seyretmez. Hiç kötü (fley) ümit etmesin. Goy. gözleri gitmesin. Atatürkçülük 1.5. Türkmenistan Türkçesiyle Gülüm Bar. Afla¤›da Türkmen flairi “Ata Atacano¤lu”nun fliirinden bir bölüm hem bizim dilimizle hem de Türkmenistan diliyle verilmifltir. kültürel ve akrabal›k ba¤lar›m›z bulunmaktad›r. Gülzar›m Var. 146 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . Menin messan moral›m Menden özge seretmez. Türklerde kukla oynatma gelene¤i çok eskilere dayanmaktad›r. Al yanakl› yârim var. bizim için iftihar nedenidir. Benden baflka hiç kimse. flark› ve türkülerimiz birbirine çok benzemektedir. imge. insanl›¤›n ve uygarl›¤›n refah ve ilerlemesinde en önde gelen etken olsa gerektir. ilkesi. gözleri gitmesin. Orta Asya’da bafllayan bu oyun zamanla Türk dünyas›n›n di¤er bölgelerine de yay›lm›flt›r. bar›fl ortam› içinde kalk›nmas› gerekir. Türkiye Türkçesiyle Gülüm Var. fliir. Hiç kem umit etmesin. dünya bar›fl›n›n nas›l sa¤lanaca¤›n› belirtiyor? fl Atatürk’e göre di¤er milletlerin örf ve âdetlerine niçin hoflgörülü ve sayg›l› olmal›y›z? Ülkemizin di¤er ülkelerle bar›fl ve dostluk temeline dayanan ekonomik. s. Menden özge hiç yi¤it Yüre¤inde yer etmez. siyasi ve sosyal iliflkileri vard›r. ortak ve zengin bir kültüre sahiptir. Kaflgarl› Mahmut’un “Divanü Lûgati’t-Türk” adl› eserinden kuklalar›n mucidinin Türkler oldu¤undan bahsedilmektedir. Çünkü milletlerin bar›fl içinde. kültürel. Buna elimizden geldi¤i kadar hizmet etmifl ve etmekte bulunmufl olmak.” MEB. Kukla oynatma Türk Cumhuriyetlerinde fliir. Özellikle Türk Cumhuriyetleri ile ortak tarihsel. Örne¤in. Al yana¤› nar gibi. Bu ülkelerle. fl Ortak dilin kullan›lmas›n›n ülkeler aras›nda sosyal ve kültürel iliflkileri nas›l etkileyebilece¤ini söyleyiniz. estetik ve dil bak›m›ndan benzer özellikler çoktur. örf ve âdetlere hoflgörülü olmalar›. fiiiri okuyarak benzer olan kelimeleri söyleyiniz. Dünya güzelli¤inin Hepsi flunda var gibi Koy. Atatürk. yurtta bar›fl. fiiirlerde duygu. Yüre¤inde yer etmez. mutlu ve huzurlu bir dünyan›n olmas›n›n ilk flart›d›r. konufltu¤umuz dil. dünyada bar›fl. Ünite Bilgi Kutusu Dünya Bar›fl› Atatürk’e göre dünya milletlerinin mutlu ve huzurlu olmas›. di¤er milletlerin örf ve âdetlerine hoflgörülü olmufltur. oynad›¤›m›z oyunlar. Ak gerdan› kar gibi. güven içinde yaflamas›.

Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleriyle ‹thalat ve ihracat Türkiye. 5. SINIF 147 . Türkiye’nin satt›¤› bafll›ca ürünler Ülke Ad› Azerbaycan Ürün Ad› makine ve makine cihazlar› elektrikli cihazlar g›da maddeleri mineral yak›tlar ve ya¤lar dayan›kl› tüketim mallar› (buzdolab›. plastik ve plastik ürünler motorin hurda demir-çelik mineral yak›tlar ve ya¤lar pamuk ipek ham deri sebzeler kazanlar. fleker. Türk Cumhuriyetleri. 2008) fl Tabloyu inceleyerek Türkiye’nin.13. fleker alüminyum eflyalar elektrikli makine ve cihazlar tar›msal ilaçlar demir ve çelik eflya beyaz eflya alüminyum ürünler makarna. çay makine ve cihazlar› motor otomobil plastik ürünler hal› alüminyum eflya • • • • • Türkiye’nin ald›¤› bafll›ca ürünler Ürün Ad› • • • • • • • bak›r alüminyum konfeksiyon ürünleri hal› sabun do¤al gaz petrol Kazakistan • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • külçe çinko pamuk bak›r ham deri gübre mineral ya¤lar ve ürünler pamuk.. makine ve cihazlar› pamuk hurda bak›r alüminyum bak›r. ve 5. çamafl›r makinesi. Afla¤›daki tabloda Türk Cumhuriyetleri ile ticaret yapt›¤›m›z ürünler verilmifltir. komflu ve di¤er ülkelerle ekonomik ve ticari iliflkiler içerisinde bulunmaktad›r. TV) • tafl›t • mobilya • plastik ürünler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • otomotiv makine ve cihazlar› plastik ve plastik ürünler TV g›da ürünleri. fl Türk Cumhuriyetinin yerlerini harita üzerinde inceleyiniz. bu ülkelerde yat›r›m yapmakta.12. çinko boya Türkmenistan K›rg›zistan Özbekistan 5. fl Türk Cumhuriyetleri ile sosyal kültürel ve ekonomik iliflkilerimizin geliflmifl olmas›n›n nedenleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. prefabrik yap›lar alüminyum eflyalar bu¤day.14. ticaret ve ifl birli¤i imkânlar› gelifltirilmeye çal›fl›lmaktad›r. Türk cumhuriyetlerinden en çok hangi ürünleri ald›¤›n› ve onlara hangi ürünleri satt›¤›n› listeleyiniz. Etkinlik ÖÇK (TÜ‹K. bisküvi. Bu amaçla ülkemizden çok say›da ifl adam›. Ancak özellikle Türk Cumhuriyetleriyle olan iliflkilerine ayr› bir önem vermektedir. bu¤day konfeksiyon ürünleri hal› elektrikli malzemeler mobilya.

Ünite Do¤al Afetlerde Dayan›flma ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • afet • deprem • çevre ili¤i • çevre kirl kuruluflu um pl to l vi si • 1. Do¤al afete u¤ram›fl bir ülkeye yard›m etmek neden önemlidir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›za sununuz. ÖÇK 5. Etkinlik fl Foto¤raflarda hangi do¤al afetlerin görüntüsü verilmifltir? fl Sizin çevrenizde bu do¤al afetlerden biri yafland› m›? Yafland›ysa hangi kurulufllar do¤al afet sonras›nda yard›mda bulundu? fl Do¤al afetlerin yafland›¤› ülkelerde hangi sorunlar görülebilir? fl Do¤al afetler konusunda ülkeler tek bafl›na mücadele edebilir mi? Nedenini aç›klay›n›z.15. Foto¤raflar› inceleyerek ilgili sorular› cevaplay›n›z. 2. Afla¤›da dünyan›n farkl› bölgelerinde yaflanan do¤al afetlere ait foto¤raflar verilmifltir. ARAfiTIRINIZ Arama ve Kurtarma Teflkilat› (AKUT)’n›n çal›flmalar› ile ilgili bir araflt›rma yap›n›z. 148 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Do¤al afetler. can ve mal kayb›na. büyük maddi hasarlara neden olur. Do¤al afetlerle ilgili çal›flma yapan hangi yard›m kurulufllar›n› biliyorsunuz? Söyleyiniz.5. SINIF .

50. Türk. Deprem ve depremin neden olduğu heyelanlar ve kaya düşmeleri sonucu yollar kapandığı için ulaşım güçlükleri olan bölgede ölü ve yaralı sayısının artmasından endişe ediliyor.10.Pakistan Dostluk Derneği.kistan’a yollanacak. Pakistan Depremi 8 Ekim 2005 tarihinde.6 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. 08.000 civarında kişinin ölümüne. (İnternet haberi. Bu yöredeki köylerin tümüyle tahrip olduğu ve haritadan silindiği ifade ediliyor. “Türk insanının duyarlılığına çok teşekkür ediyorum. Etkinlik fl Haberde hangi do¤al afetlerden söz edilmektedir? Bu do¤al afetler orada yaflayan insanlar›n hayat›n› nas›l etkilemifltir? fl Sizce di¤er devletler Pakistan’a nas›l yard›m edebilirler? fl Yandaki haberde belirtilen gePakistan’a yardım devam ediyor.. Türkiye saati ile 06. Pakistan’ın Ankara Büyükelçisi Syed İftikhar. Pakistan’ın yanı sıra Hindistan ve Afganistan’da da hissedilen ve hasara neden olan depremin 30.Ülkemiz ve Dünya Afla¤›daki internet ve gazete haberlerinde Pakistan’da yaflanan bir do¤al afetten söz edilmektedir. Otelinde bugün yapılacak “ Yaralı Yüreklere Yardım” gecesine birçok ünlü sanatfl Sizler böyle bir kampanyaya çı şarkılarıyla katılacak. SINIF 149 . Muzafferabad çevresi ve Keşmir vadisi çevresi olduğu belirtiliyor.50’de Pakistan’ın başkenti İslamabad’ın 95 km kuzeydoğusunda 7.10.16..” diye konuştu. Yaklaşık bir dakika süren yer sarsıntısının en güçlü olarak hissedildiği ve hasarın en yüksek kesimin. Ana şokun ardından çok sayıda artçı depremin olduğu ve bunların da yıkımlara yol açtığı belirtiliyor. 08.. ünlü sanatçıların ce hangi amaçla düzenleniyor? katılacağı bir gece düzenleyerek Pakistan’daki depremzedelere yardımcı olacak. Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref de telefon bağlantısıyla geceye katılacak. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z.2005) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. iki ülke vatanlikte bulundunuz? ÖÇK Yaralı yüreklere yardım daşlarının birbirlerine her durumda yardım ettiğini belirterek. (Basından. . Biletleri 250 TL’ den satışa sunulan gecenin tüm geliri Pakat›ld›n›z m›? Kat›ld›ysan›z hangi etkin. Depremin odak derinliğinin ise 10 km olduğu açıklandı.000 kişinin yaralanmasına yol açtığı belirtildi. 2005) 5.

ÖÇK 5. buna ra¤men su kaynaklar› ayn› kalmaktad›r. bu do¤rultuda e¤itilmesi büyük önem tafl›maktad›r. Çevre kirlenmesinin büyük boyutlara ulaflmas›. do¤ada parçalanmadan yüzy›llarca kalabilmektedir.5. Çevre sorunlar›n›n çözülmesinde ülkelerin ifl birli¤i yapmas›n›n yan› s›ra bizlere de görevler düflmektedir. Bizler çevre konusunda ne kadar bilinçli olursak. s›n›rl› bir kaynakt›r. çöp y›¤›nlar›.17. do¤al kaynaklar›m›z›n h›zla tükenmesi gelece¤imizi büyük ölçüde olumsuz etkileyecektir. Afl›r› nüfus art›fl› da kaynaklar›n›n tüketilmesine ve kirletilmesine neden olmaktad›r. Çöp alanlar› önemli bir çevre sorunudur fl Sizce insanlar›n hangi davran›fllar› çevre kirlili¤ine neden olmaktad›r? fl Biliyoruz ki plastik ambalajlar ve pofletler. fl Su kaynaklar›n›n kirletilmesini ve tükenmesini nas›l önleyebiliriz? fl Sizce uluslararas› iflbirli¤i ve gönüllü yard›m kurulufllar›n›n çevre kirlili¤i ve do¤al afetler konusundaki çal›flmalar›n›n önemi nedir? Do¤al güzellik 150 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite Çevre kirlili¤i Baz› çevre sorunlar›da insanlar için afet niteli¤i tafl›maktad›r. bunlardan baz›lar›d›r. çevre duyarl›l›¤›n›n geliflmesi ve çevrenin korunmas› amac›yla çeflitli gönüllü kurulufllar bulunmaktad›r. Do¤al Hayat› Koruma Derne¤i. Etkinlik Hava kirlili¤i ‹nsan yaflam›n›n vazgeçilmez unsurlar›ndan olan su. Türkiye Çevre Vakf› gibi kurulufllar. Greenpace (Grinpiis). ‹nsan›n çevre konusunda do¤ru davran›fllar kazanabilmesi. Biz çevre korumac›l›¤›n› kendi yaflant›m›zdan bafllat›rsak bu yönde yap›lacak çal›flmalara da katk›da bulunmufl oluruz. Siz. Dünya nüfusu h›zla artmakta. Çevre sorunlar›n›n ço¤unlu¤u. art›klar. SINIF . bunlar›n yerine neleri kullanabiliriz? Su kirlili¤i Ülkemizde ve di¤er baflka ülkelerde. insanlar›n bilinçsiz ve yanl›fl uygulamalar›ndan kaynaklanmaktad›r. gelecek nesillere o kadar güzel bir dünya b›rakabiliriz.

) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. toplumlar aras› etkileflime katk›lar› nelerdir? Aç›klay›n›z. onlarla söyleşip kitaplarını imzalatacaklardır. GÖZLEM izde Yak›n çevren lan›n› a r a fu bulunan bir lemlerinizi z ö g k re e gez ezinizi ‹nterinot ediniz. (G n de yapab net üzerinde lirsiniz. oyunlu okuma ve atölye çalışması etkinliklerini sadece çocuklara ait bir alanda TÜYAP Çocuk Kulübünde gerçekleştirecek. Her sene olduğu gibi bu yıl da kitapseverler imza gününde yüzlerce değerli yazarla buluşma imkânı bulacak. her yıl olduğu gibi bu yıl da yurt dışından değerli yazarları konuk edecek. İsveç. Etkinlik mifltir? fl Fuara kimler kat›lm›flt›r? fl Bu fuara. insanlar aras›nda hangi duygular›n geliflmesine katk›da bulunur? fl Fuarlar›n. Günümüzde bu de¤erler. müzikte. el sanatlar›nda. gösteri spor ve sanat etkinlikleri ile di¤er toplumlara tan›t›lmakta ve ülkeler aras› bar›fl. Toplumlar›n kendilerine özgü kültürel de¤erleri çeflitli etkinliklerle di¤er toplumlarada aktar›lm›flt›r. sergi.10. pek çok yabanc› yazar›n kat›lma sebebi ne olabilir? Bunun ülkemizin tan›t›m›na etkisi olabilir mi? Aç›klay›n›z. İstanbul Kitap Fuarı. Türkiye’deki Avrupa” olarak belirlendi. ‹stanbul Kitap Fuar› 24. geniş bir yelpazede yaklaşık 210 etkinlikle 750 yazar. Yaklaşık 400 yayınevi ve sivil toplum kuruluşunun katılımı ile gerçekleştirilen İstanbul Kitap Fuarı’nın ana teması bu yıl “Avrupa’daki Türkiye. Afla¤›daki ‹nternet haberinde ülkemizde yap›lan uluslararas› bir etkinlikten söz etmektedir. fuar. 24. çeflitli kültürleri meydana getirmifller. bunlar› fliirde.18. Bu tema çerçevesinde edebiyattan kültüre. Fransa. 08. Fuar. Beylikdüzü’ndeki TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi’nde açılıyor. 24. dostluk ve dayan›flman›n geliflmesini sa¤lamaktad›r. tiyatro gösterisi. Fuara Almanya.Ülkemiz ve Dünya Kültür ve Sanat›n Etkileri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • etkileflim • sanat • sorumluluk Uluslararas› alanda en büyük etkinliklerden biri olan Olimpiat oyunlar›n›n toplumlar aras› dostluklar› gelifltirmedeki önemi sizce ne olabilir? Yüzy›llard›r birlikte yaflayan insanlar. Yunanistan. Ayrıca fuarda. İstanbul Kitap Fuarı. gazeteci ve politikacı. İngiltere. (İnternet haberi. SINIF 151 . Azerbaycan’dan günümüzün önemli yazarları da katılacak. mimaride yans›tm›fllard›r. fuarda yer alacaktır. sanatçı. 8 Ekim 2005 Cumartesi günü. bu yıl ilk olarak çocuklar için 25’e yakın masal okuma. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z.2005) ÖÇK fl Fuar hangi amaçla düzenlen5. bir sergi de yer alacak. İspanya. fl Fuarlar. bilim adamı.

hatta cumhurbaflkan› olabilirsiniz. “Türkler en büyük medeniyetlerden birini kurdu¤u için bu gün bu tablolar burada. milletlerin millî de¤erlerine.” dedi. Hem teknik düzenleme ve güvenlik de mükemmel. bütün insanl›¤› sevmek. ve 5. Hayatlar›n› büyük bir sanata adayan bu çocuklar› sevelim. Bu nedenledir ki Atatürk sanat› ve sanatç›lar› çok sever ve onlara de¤er verirdi. Türk milletinin ba¤›ms›zl›¤›n›n yüceltilmesi ve güçlenmesinin yan› s›ra bütün dünya milletlerinin bar›fl ve huzur içinde yaflamas› esast›r. 152 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. niçin herkesin sanatkâr olamayaca¤›n› söylüyor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z.5. Fakat sanatkâr olamazs›n›z. 08.2006) fl Yukar›da bahsedilen resim sergisi insanlar aras›nda nas›l bir etkileflim yaratm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. SINIF . s›n›fa anlat›n›z. neden önem tafl›maktad›r? ÖÇK 5. Sorular› yan›tlayan Picasso’nun torunu. fl Gezdi¤iniz bir sergi ile ilgili gözlemlerinizi GÖZLEM Çevrenizde ve okulunuzda resim sergisi düzenleniyor mu? Bu sergilerin niçin düzenlendi¤ini. fl Ülkemizde dünyaca ünlü bir ressam›n resimlerinin sergilenmesi.gov.19. örf ve âdetlerine sayg› göstermek vard›r.01. fl Atatürk. insanlar aras›nda ne gibi bir etkileflim yaratt›¤› hakk›ndaki gözlemlerinizi notediniz. bas›n mensuplar›na tan›t›ld›. Ünite Sabanc› Üniversitesi Sak›p Sabanc› Müzesi’nde yar›n aç›lacak olan “Picasso ‹stanbul’da” bafll›kl› sergi. bakan olabilirsiniz. Bir toplant›da haz›r bulunanlara flu konuflmay› yapm›flt›: “…Hepiniz milletvekili olabilirsiniz.tr Atatürkçü düflüncenin temelinde.20 Etkinlik Bilgi Kutusu Sanat›n ve sanatç›lar›n toplumun ça¤dafl düzeye gelmesinde önemi büyüktür. bütün milletleri.” www. (Basından.atam.

24. Zorunlu dallar. “Güneşin Doğduğu Yer Anadolu” adı verilen açılış gösterisinde Antik Çağdan Cumhuriyet Türkiye’sine bir kültür mozaiği canlandırıldı. Dünya üniversite oyunlarının. hem ülkelerin tan›t›lmas›nda hemde insanlar aras›nda sevgi ve bar›fl duygular›n›n geliflmesine katk› sa¤lar. TRT ile birlikte dünyanın dört bir yanındaki televizyonlarda canlı olarak yayımlandı. Üniversite oyunları. su topu. tenis. Bu yıl oyunlar “Dünya Ege Mavisinde Buluşuyor” sloganıyla İzmir’de gerçekleşti. tekvando. Görkemli bir açılış ve kapanış törenlerine sahne olan üniversite oyunları eşine rastlanmayan bir düzenleme ile başarılı bir şekilde gerçekleştirildi. voleybol. Kapanış törenleri ise. basketbol. olimpiyatlardan sonra dünyanın en büyük ve en kapsamlı spor organizasyonudur. Oyunlara yaklaşık 8 bin sporcu katıldı. Üniversite oyunlarında 10 zorunlu. (İnternet haberi. bu yıl yirmi üçüncüsü gerçekleşti.08.2005) fl Yukar›daki haberde oldu¤u gibi bu tür etkinliklerin ülkeler aras› dostluk ve kaynaflmaya katk›lar› nelerdir? Düflüncelerinizi paylafl›n›z.Ülkemiz ve Dünya Uluslararas› spor karfl›laflmalar›. fl Bu etkinliklerin yurdumuzda yap›lmas›. dünya genelinde iki yılda bir düzenleniyor ve binlerce üniversiteli sporcu. jimnastik. üniversiteli gençlerin katılımı ile bir şölen havasına büründü. İsteğe bağlı dallar ise güreş. Dünya Gençliğinin Kalbi İzmir’de Attı 170 ülkenin üniversiteli sporcuları “Unirversiade 2005 İzmir Dünya Üniversite Oyunları” için 11-21 Ağustos 2005 tarihleri arasında İzmir’de bir araya geldi. atlama. atletizm. Türkiye’nin tan›t›m›na ne gibi katk› sa¤lar? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yüzme. SINIF 153 . ülkelerin birbirlerine yak›nlaflmas›na önemli bir etkendirr. Türkiye’nin ilk defa ev sahipliği yaptığı oyunlar. eskrim. yelken ve okçuluktur. madalya için yarışıyor. Oyunlar. futbol. 3 adet de seçme dal var. Her ülkeden sporcunun kat›ld›¤› bu karfl›laflmalar.

….. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri ile ilgili de¤ildir? A.. k›talar› aras›nda yer al›r... 3. Türkiye …...eden bir ülkedir.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. .... Co¤rafi konumun Türkiye’ye sa¤lad›¤› yararlar nelerdir? 2.…. azd›r......... Orta Do¤u... ithal.... yurdumuz s›n›rlar› içerisindedir. Bitki örtüsü C.. C. Türkiye ile Almanya aras›nda belli bafll› hangi ürünler al›n›p sat›lmaktad›r? Neden? 6... Çay›rl›k alan D. ‹klim B.. Deniz kenar› 154 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ekonomik.... Nüfus da¤›l›fl›n› etkileyen faktörler nelerdir? 4.......… elverifllidir. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkeler. Sanayi kurulufllar› 2.. ürünleri ihraç eden bir ülkedir. 6....... Türkiye ….Havzas›. Çöl C... Türk Cumhuriyetleri ile ülkemiz aras›ndaki kültürel iliflkilere örnekler veriniz. Afla¤›daki yerlerden hangisi.. Türkiye’nin ‹talya ile daha çok ne al›p satmaktad›r... Türkiye’nin genç bir nüfusa sahip oluflu.... ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›.5.. A. 2.. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z... Asya Avrupa 1...... B.. Türkiye petrol …. 5.. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› D..... ekonomimizi nas›l etkiler? 5. 3... Co¤rafi konum bir ülkenin fiziki koflullar›n› etkiler. 1... Ova B... 7. Afla¤›daki ifadelerden yanl›fl olan› iflaretleyiniz.. 8. sanayi. bir nüfusa sahiptir.. önemini art›rmaktad›r... Türkiye...... geliflmifl sanayi bölgelerindendir. Ruhn..…. B. Almanya’n›n …......…... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 7... ve ...... genç dinamik. 3..... Tar›m ürünleri ülkemizin …...... Avrupa ülkeleri ile Orta Do¤u ülkeleri aras›nda köprü durumundad›r... ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›n›n önemini belirtiniz. 8.... Afla¤›dakilerden hangisi. tar›ma... C.. Türkiye …... SINIF ....... 4.. ekonomik etkinliklere elveriflli de¤ildir? A. D... Rusya’n›n topraklar›n›n büyük bölümü …………….... Dünya’da yaflanan bir do¤al afet karfl›s›nda neler yap›lmal›d›r? Önerilerinizi aç›klay›n›z..…............. aç›k okyanuslara Ege ve Akdeniz üzerinden aç›l›r. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A...…. 1. turizm... nüfusun yo¤unlu¤unun fazla oldu¤u alanlard›r. sanayi bölgeleri..

Maden ürünleri C. Ülkemize yap›lan göçün artmas›na Ç. 2.) Atatürk. Türkiye. zengin petrol yataklar›na sahiptir. Nüfus da¤›l›fl›nda afla¤›dakilerden hangisi en fazla etkilidir? A.) Türkiye. (…. Anadolu B. Orman ürünleri 7. yanl›fl olanlar›n önüne “Y” yaz›n›z. ‹ngiltere 9. 7. Bilimsel araflt›rmalara önem vermesi C. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne “D”.) Yeralt› kaynaklar›n›n zengin oldu¤u yerlerde nüfusun yo¤un oldu¤u görülür. Almanya B. Dünyada petrolün en çok üretildi¤i bölge hangisidir? A. ABD’n›n ekonomisinin geliflmesinde afla¤›dakilerden hangisinin etkisi en azd›r? A. (….Ülkemiz ve Dünya 4. Uluslararas› ticari ve kültürel iliflkilerin geliflmesine D.) Nüfusun da¤›l›fl›nda e¤itim en etkili faktörlerdendir. Türkiye’nin güçlü bir devlet olmas›n› istemifltir. 3. Büyük Okyanus ve Atlas Okyanusu aras›nda yer almas› D. Hindistan D. çeflitli tar›m ürünlerinin yetifltirildi¤i ender ülkelerdendir. Orta Do¤u C. Türk Cumhuriyetlerinden biri de¤ildir? A. Azerbaycan 8. (…. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. Gürcistan C.) Türkiye. Ülkemiz hakk›ndaki yanl›fl bilgilerin ortadan kakmas›na C. Ülkemizin düzenleyece¤i uluslararas› kültür. Uzak Do¤u 6. Sanayi ürünleri B. 1. sanat ve spor etkinlikleri afla¤›dakilerden hangisine etkisi yoktur? A. Sanayi B. Türkmenistan D. Ülkemizin dünyada tan›t›lmas›na B. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapm›flt›r? A. Turizm D. Yunanistan B. 6. Almanya D. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 5. (…. ‹talya C. Fransa D.) Tar›msal faaliyetlerin yap›ld›¤› yerlerde nüfus yo¤unlu¤u azd›r. afla¤›daki ürünlerden en çok hangisini ithal etmektedir? A. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. Zengin do¤al kaynaklara sahip olmas› B. Afla¤›daki ülkelerden hangisi ile ülkemizin ihraçat ve ithalat› en fazlad›r? A. Ticaret C. Sanayi etkinliklerinin fazla olmas› 11.) Rusya en çok ticaret yapt›¤›m›z ülkelerden biridir. Hollanda C. 4. Tar›m ürünleri D. (…. ‹klim 5. Azerbaycan B. SINIF 155 . K›rg›zistan 10. (…. (….

SINIF .6. ÜN‹TE Demokrasinin Serüveni Demokrasi Demokrasinin Geliflim Süreci Haklar›m ve Özgürlüklerim Dünden Bugüne Demokrasi Türklerde Kad›n Haklar› 156 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Demokratik yönetimlerde birey haklar›n›n nas›l korundu¤unu araflt›r›n›z. Çevrenizdeki demokratik uygulamalara örnekler veriniz.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Demokrasiyi di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran temel özellikler nelerdir? Araflt›r›n›z. 2. 3. 5. Demokratik bir ortam›n oluflmas› için neler yapabilirsiniz? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiiniz. SINIF 157 . 7. ‹nsan haklar›n›n günümüzde hangi belgelerle koruma alt›na al›nd›¤›n› araflt›r›n›z. 4. Demokrasinin tarihsel geliflimi hakk›nda bilgi toplayarak s›n›fa getiriniz. 6. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türk kad›n haklar› ile ilgili kurulufllar hakk›nda bilgi toplay›n›z.

ÖÇK fl Demokratik yönetimlerde. halk egemenli¤ine dayanarak teflkilatlanmal›d›r.1. Demokrasilerde. fl Siyasi özgürlüklerde herkes oy verme hakk›na sahip midir? Neden? TBMM genel kurulu Bir mahkeme salonu Oy kullanmak. bir kifliye ve gruba ayr›cal›k tan›nabilir mi? 6. Bütün insanlar. SINIF . parti kurma hak ve özgürlüklerine sahiptirler. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. Özgürlük.6. tüm vatandafllar kanunlar önünde eflittir. Ünite Demokrasi ÖN HAZIRLIK Ailenizde. din. Devlet. fl Sizce demokrasinin en önemli dayana¤› nedir? Vatandafllar seçme. Etkinlik Neden? 158 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. herhangi bir konuda sizin görüflleriniz al›n›yor mu? Neden? Bu uygulaman›n demokrasi ile ilgisini aç›klay›n›z. dil ve düflünce ayr›m› yap›lamaz. Kanunlarda ›rk. özgür do¤ar. • demokrasi • özgürlük • egemenlik • eflitlik • monarfli • oligarfli KEL‹ME LAR VE KAVRAM riyet • cumhu • teokrasi • seçim enlik • millî egem ›k zl s› m • ba¤› DEMOKRAS‹N‹N ‹LKELER‹ Egemenlik Siyasi Özgürlükler Özgürlük ve Eflitlik Bir ülkede yönetim fleklinin demokrasi olabilmesi için her fleyden önce egemenli¤in halka ait olmas› gerekir. seçilme ve siyasi faaliyetlerde bulunma. vatandafll›k görevidir.

Demokrasinin Serüveni Yönetim biçimleri Monarfli Monarfli tek kiflinin yasalara uygun yönetimidir. Küçük bir az›nl›¤›n yönetimde oldu¤u yönetim fleklidir. Soylular taraf›ndan ülkeyi yönetmekle görevlendirilen kifli ülke yönetimini elinde bulundurur. Kral ile halk aras›nda genellikle soylular yer al›r. devleti yöneten kiflinin yetkiyi yaflam› boyunca elinde bulundurmas›d›r. askerî. Günümüzde Suudi Arabistan. düflüncelerini özgürce belirtebilir mi? Neden? Oligarfli Oligarfli. SINIF 159 . Monarfli yönetimini di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran en önemli özellik. Bu kiflilerin yapt›klar› veya verdi¤i kararlar hiç bir kurum taraf›ndan denetlenemez veya sorgulanamaz. kifli hak ve özgürlüklerine yer verilir mi? fl Oligarfli ile monarfli yönetimi aras›ndaki benzerlik ve farkl›l›klar› belirtiniz. devleti yöneten grubun elindedir. emir gibi ünvanlar al›r. Yasama. siyasi veya maddi olarak ülkenin önde gelen gruplar›ndan biridir.2. Bunlar. otoritenin kayna¤› s›n›f. devlet yönetiminde kimler bulunuyor? fl Bu yönetimde. ve 6. devleti bir s›n›f›n. zümrenin yönetmesidir. fl Monarfli yönetiminde insanlar. fl Oligarflide.3 Etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Monarfli ile yönetilen ülkeler aras›nda gösterilebilir. Katar emirlikleri. yürütme ve yarg› gücü. Yeni devletin tüm kurumlar›n›n küçük bir az›nl›¤›n kontrolünde olmal›d›r. Bu yönetimde. Monarflide tüm siyasal iktidar›n kayna¤› krald›r. zümre veya ailedir. Bu kifli devleti kendi istekleri do¤rultusunda diledi¤ince yönetir. fl Monarfli yönetiminin özelliklerini söyleyiniz. Monarfli yönetiminde egemenli¤i elinde bulunduran kifliler kral. Günümüzde yak›n zamana kadar Güney Afrika Cumhuriyeti oligarfli ile yönetilmifltir. ÖÇK 6. Bu kifliler ölünce yerine kendi soyundan birisi bafla geçer. Kuveyt. Yetkilerini istedi¤i gibi kullanma hakk›na sahip olmayan kral yapaca¤› ifllerde soylulardan onay al›r.

dinî kurallar ülke yönetiminde aynen uygulan›r ya da büyük ölçüde din kurallar›ndan etkilenir. Din kurallar›n›n geçerli oldu¤u bu yöntemde. Devleti ve milleti yönetecek kifliler de belirli bir süre için seçilerek yönetime gelir. fl Teokrasi yönetiminin özellikleri nelerdir? fl Bu yönetim fleklini monarfli ve oligarfli yönetimi flekliyle karfl›laflt›r›n›z. En ‹yi Yönetim fiekli Cumhuriyet. Cumhuriyet Bayram› kutlamalar› Cumhuriyet Cumhuriyet milletin. SINIF .” sözünü niçin söylemifl olabilir? 160 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yasalar. kral. hukuki yorumlar. dinî esaslara ve metinlere göre haz›rlan›r. Günümüzde Vatikan teokrasi ile yönetilen ülkelerden biridir. anayasada belirtilen süre içinde seçimle iflbafl›na gelir. egemenli¤i kendi elinde tuttu¤u ve bunu. fl Cumhuriyet yönetiminin özellikleri nedir? fl Cumhuriyet yönetimini. Cumhuriyette halk›n seçme hakk›n› kullanmas›. Cumhuriyet yönetiminde hükümdar. Bu yönetimlerde devlet baflkan›. fl Atatürk “Türk milletinin yap›s›na en yak›fl›r idare cumhuriyettir. bir yönetim biçimidir. Toplumsal yap›. e¤itim.6. Seçim. gizli oy ve aç›k say›m usulüne uygun olarak yarg› denetimi alt›nda yap›l›r. Hâkimiyet kayna¤› Tanr›’d›r. halk› ve devleti temsil edecek kiflileri seçmesi esast›r. belirli süreler için seçti¤i milletvekilleri arac›l›¤›yla kulland›¤› yönetim biçimidir. Ünite Teokrasi Din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir. sultan gibi yöneticiler yoktur. kiflisel hak ve özgürlükler dinî kurallara göre uygulan›r. di¤er yönetim biçimleriyle karfl›laflt›r›n›z.

Oy kullanmak. disiplin cezas› uygulama. demokrasi bilinci kazand›rmak amac›yla Millî E¤itim Bakanl›¤› ile TBMM Baflkanl›¤› aras›nda 13 Ocak 2004 tarihinde bir protokol imzalanarak. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulama6. Toplum düzenini ve devaml›l›¤›n› korur. çal›flmalar› yürütmektedirler. Buna göre okullar›m›zda okul. Demokrasi e¤itimi. Ö¤renciler. karar alma gibi ifllemleri kavramaktad›rlar. Seçim sonras› komisyonlar› oluflturma. fl Sizin okulunuzda. denetleme. uygulama. rapor haz›rlama vb. Demokrasiyi yaflamak ve yaflatmak. önerge verme. itiraz ve itirazlar› de¤erlendirme gibi seçim süreçlerini yaflayarak ve uygulayarak ö¤renebilmektedirler.Demokrasinin Serüveni Demokrasi Bilinci Demokrasi. en çok okulda al›nan e¤itimle mümkün olur. il ve Türkiye ö¤renci meclisleri oluflturulmufltur. Bu süreç içerisinde okul yönetimi. okullar›nda aday olma. ailede bafllar. sadece seçim takvimi ile seçim ve sand›k kurullar›n› belirlemede rehberlik etmektedir. bir yaflam biçimidir. oy say›m› yapabilme ve tutanaklara geçme.4. SINIF ÖÇK 161 . demokrasinin gere¤idir. Planlama. propaganda yapma. Okul. toplumda demokrasiyi yaflat›r. okulda devam eder. Demokrasi bilincini benimseyen kifliler. sand›k kurulunu oluflturma. oy kullanma. Etkinlik ya konuldu mu? Bu proje nas›l uygulanmaktad›r? fl Demokrasi bilincinin oluflmas›nda ve gelifltirilmesinde okulun etkisi var m›d›r? Örnekler veriniz. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulamaya konulmufltur. genel kurulda söz alma. kifliye demokrasi bilincini kazand›r›r. fl Okulda yap›lan seçimlere kat›larak demokratik ortam›n oluflmas›na katk›da bulundu¤unuzu düflünüyor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. oy pusulas› haz›rlama. Ö¤rencilerde.

DEMOKRAS‹ YÖNET‹M‹N‹N ORTAYA ÇIKIfiI Eski Yunan’da site devletlerinde uygulanm›flt›r. Ünite Demokrasinin Geliflim Süreci ÖN HAZIRLIK Dünyadaki demokratik geliflmeler. Kurulacak halk meclisi temsilcilerine genifl yetkiler tan›nd›. MS 212 y›l›nda imparatorluk içerisindeki tüm özgür insanlar Roma yurttafl› olma hakk›n› kazand›lar. kitaplar yard›m›yla yeni fikirlerle tan›flt›lar.6. 1450 Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg). Etkinlik 162 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹nsanlar. Eski Roma’da halk. kral›n yetkilerini s›n›rland›rd›. Bu dönemde insanlar iki gruba ayr›l›r: Vatandafllar: Bunlar›n seçme ve seçilme hakk› vard›r. Afla¤›daki demokrasinin geliflim sürecini yans›tan olaylar kronolojik s›raya göre verilmifltir. Daha çok kitap bas›ld›. Köleler: Seçme ve seçilme hakk›na sahip de¤ildir. sizce ülkemizi nas›l etkilemifl olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Bunlar› birlikte inceleyelim. MÖ 450. modern matbaay› buldu. Bu ferman. Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg) fl Matbaan›n bulunmas› ve yayg›n olarak kullan›lmas› demokrasinin geliflmesin de nas›l etkili olmufltur? ÖÇK 6. SINIF . • bildirge (beyanname) • egemenlik • demokrasi t • cumhuriye KEL‹ME LAR VE KAVRAM et • meflrutiy • siyasi güç • vatandafll›k • saltanat MS 212 1215 DEMOKRAS‹N‹N B‹RAZ GEL‹fiM‹fi fiEKL‹ ‹ngiltere’de kral ve lordlar aras›nda Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) imzaland›. çeflitli sosyal s›n›flara ayr›l›rd›. Bu durum demokrasik hak ve taleplerin h›zlanmas›n› sa¤lad›. Can ve mal güvenli¤i getirildi.5. kitaplar daha çok kiflinin eline geçti. Kendi düflüncelerini aç›klamaya bafllad›lar.

6. Parlamentoda ifade özgürlü¤ü tan›nd›.Demokrasinin Serüveni 1776-MODERN 1689 ‹ngiltere’de Haklar Bildirgesi imzaland›. ve 6. DEMOKRAS‹N‹N TEMEL‹ ATILDI “Amerikan Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi” imzaland›.7.” düflüncesini savundu. fl Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso)’nun düflüncesini do¤ru buluyormusunuz? Neden? Demokrasilerde insanlar tart›flarak ortak karar verirler. 1750 Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso). “‹nsanlar. 1789-DEMOKRAT‹K YÖNET‹M ESASLARI BEL‹RLEND‹ Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi ile demokratik yönetimin esaslar› oluflturuldu. SINIF 163 . Frans›z ‹htilali’ni anlatan bir tablo ÖÇK fl Düflüncelerin aç›kça ifade edilmesi. Bildirge ile yeni hak ve hürriyetler sa¤land›. eflitlik ve özgürlük fikrini yayg›nlaflt›rm›fl olabilir mi? Aç›klay›n›z. 6. hür ve eflit do¤arlar. etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Ünite 1800-DEMOKRAS‹ YÖNET‹MLER‹ TOPLUMLARDA YAYGINLAfiTI Avrupa’da Sanayi ‹nk›lab› sonucu zengin bir s›n›f ile iflçi s›n›f› ortaya ç›kt›. insanlar›n hangi haklara sahip oldu¤unu araflt›r›n›z. 164 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Demokratik yönetimler. SINIF . Avrupa ülkelerinde demokratik yönetimler kurulmaya bafllad›. 1945 ‹kinci Dünya Savafl›’ndan sonra demokrasi ve hürriyetler. fl Demokratik hak ve özgürlüklerin güçlenmesinde kitle iletiflim araçlar›n›n rolü nedir? fl Demokrasi ile yönetilen ülkelerde. 1948 Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›. Dünya Savafl›’nda birçok kent harap olmufltur. huzur ve güvenin garantisidir.6. II. ‹nsanlar. demokrasiye daha çok inanmaya bafllad›lar. insanl›¤›n kurtulufl umudu oldu.

Bu sayede bütün dünyayla iletiflim daha da h›zland›. ‹ki Almanya birleflti. demokrasinin geliflimine nas›l bir katk›da bulunmufltur? 6.8. Sovyetler Birli¤i ile Do¤u Avrupa ülkelerinde rejim de¤iflikli¤i demokrasinin yay›lmas›n› sa¤lad›. 2000 Yöneticileri seçimle yönetime gelen ülke say›s› artt›. Berlin Duvar›’n›n y›k›l›fl›. ÖÇK fl ‹nternet’in yayg›nlaflmas›. demokrasinin bir zaferi olmufltur. Etkinlik fl ‹nsanlar›n birbirlerine sahip ç›kmalar› ile demokrasi kültürü aras›nda nas›l bir iliflki kurulabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Demokrasinin Serüveni 1989 Berlin duvar› y›k›ld›. 1995 ‹nternet yayg›nlaflt›. SINIF 165 . ‹nsanlar bu iletiflim arac› ile dünyada olup bitenleri k›sa sürede ö¤renmeye ve demokratik tepkilerini ortaya koymaya bafllad›lar. ‹nternet arac›l›¤›yla tüm dünyadaki olaylar izlenebilmektedir.

Ancak durumu kabullenmekte güçlük çeken anne ve baba. Buna Hakk›m Var Anayasalar kiflilerin hak ve özgürlüklerini garanti alt›na al›r.C. Haklar›n›z›n ve özgürlüklerinizi s›n›rlayan yasal dayanaklar›n›n neler oldu¤unu araflt›r›n›z. Yaflama hakk›. Yaflama hakk›m›z›n güvencede olmas›n› sadece yasalardan beklememeliyiz. Ünite Haklar›m ve Özgürlüklerim ÖN HAZIRLIK 1. Amerika’da bir hastanenin doğum servisinde geçmiştir. dünyadaki herkesin yaflama hakk› vard›r. Bir gün her ikisi de sağlıklı ve yüksek zekâ özelliklerine ve iyi bir eğitime sahip olan 27 yaşlarında olan anne ve babanın bir kız çocuğu dünyaya gelir. ameliyatı istemediklerini belirttiler. insanlar›n yaflama hakk›n› elinden almaktad›r. maddesine göre. Biz de sorumluluklar›m›z›n oldu¤unu bilmeliyiz. do¤umla bafllar ve ömür boyu sürer. Şöyle ki.6. Ancak bebeğin Down Sendromu ve bağırsakta bir sorunu olduğu saptanır. Anayasa’m›z›n 17. Anayasas›’nda de¤il Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 2. madddesinde de “Herkesin yaflam hakk›. yasan›n korumas› alt›ndad›r. sadece T. SINIF .” flekliyle yer almaktad›r.” Bu madde. Bu yüzden savafl ve benzeri hâllerde bile durdurulamaz. Hangi hak ve özgürlüklere sahipsiniz 2. 166 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bebeğin öncelikle ameliyat ile bağırsak sorununun giderilmesi gerekmektedir. fl Trafik kazalar›n›n ço¤u. Trafik kazalar›n›n bu hakk›m›z› etkilememesi için neler yapabiliriz? Yaflama hakk›. Sadece bizim de¤il. “Herkes. Bir Bebe¤in Yaflad›klar› Olay. maddi ve manevi varl›¤›n› koruma ve gelifltirme hakk›na sahiptir. Haklar›n›z› kullanman›z› engelleyenler olursa neler yapars›n›z? 3. yaflama. • düflünce • birey • kamuoyu • millet KEL‹ME MLAR VE KAVRA • yönetim • laiklik • anayasa Yafl›yorum. insan›n en vazgeçilmez haklar›ndan biridir.

Bu arada olayın yankıları artarak tüm hastaneye yayılmaktadır. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yoğun bakım ünitesine nakledilir.2004) fl Yaflama hakk› ile ilgili bir slogan oluflturarak s›n›f panonuzda sergileyiniz. Böylece bebek. Down Sendromu ile yaşamına başlar. aynı durumdaki vakalarla deneyimi olan koruyucu ailelerden. Bebeğin günden güne gücünü kaybettiğine tanık olan hemşireler. Doğal olarak bu durumdan en çok etkilenenler. 0-6 yaş grubu çocukların yatırıldığı pediatri yoğun bakım ünitesine nakline karar verirler. Bundan sonra. bu ameliyata onay vermez. doktorlar tarafından anne babaya bildirilir. daha sonra yerel radyoda duyulmaya başlanır. Ancak. Hastanenin adı da kullanılarak bir bebeğe gerekli tedavinin yapılmadığı sürekli anons edilir ve hastane telefonlar almaya başlar. Onların cerrahi girişim için onayı istenir.9. Gülten UYER 08. Bununla birlikte hemşireler arasında huzursuzluk ve moral bozukluğu meydana gelmiştir. Bu talep karşısında. Prof. Dr. ÖÇK 6. ameliyat edilmeyeceği kararıyla. Haber. mahkeme tarafından atanan bir yetişkinin koruyuculuğuna verilir.Demokrasinin Serüveni Ameliyat edilirse bebeğin yaşamını Down Sendrom’u olarak iyi bir bakımla sürdürebileceği. onun. SINIF 167 . Bunun üzerine hemen ameliyat edilen bebek. anne ve baba. bu durumdan rahatsız olduklarını belirterek bebeğin başka bir servise nakledilmesini isterler. aynı zamanda.03. bebeğin bakımını üstlenme konusunda başvurular gelmeye başlar. Anne ve babaya karşı yoğun tepkiler oluşmaya başlamıştır. bebeğin nakledildiği ünitenin hemşireleridir.

insan›n yasayla belirlenmifl ve s›n›rland›r›lm›fl durumlar d›fl›nda hareket serbestli¤i ve özgürlü¤ünden yoksun b›rak›lmamas› anlam›na gelir. doku ve organ nakli konusunda istekli de¤ilse kimse onu zorlayamaz. kad›nlar ve çocuklar oluyor. Aile içi fliddete son kampanyas›n›n ilk etab› 2004 Ekim-Aral›k aylar›nda gerçeklefltirildi. en temel insan haklar›ndan biridir. bunun "aile meselesi" ve do¤al bir olaym›fl gibi görülmesine sebep oluyor. SINIF . insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da ifllemlere tabi tutulamaz. insanlar›n yaflama. 11. Ünite Dokunulmazl›¤›m Var Yaflama hakk›n›n gerçekleflebilmesi için ise ''kifli dokunulmazl›¤›'' ile ''kifli güvenli¤i"nin sa¤lanmas› gerekir. doku ve organ naklini olanakl› hâle getirmifltir. Toplumda kad›n ve erkek rolleriyle ilgili olarak benimsenen geleneksel de¤erler var. maddi ve manevi varl›klar›n› koruyabilme ve gelifltirebilme haklar›n› içerir. her iki aileden birinde sözlü fliddetin var oldu¤u Türkiye'de de dünyada oldu¤u gibi en tehlikeli fliddet davran›fllar›n›n kurbanlar›. E¤er kifli. Kifli özgürlü¤ü ve güvenli¤i. fl Bu sözleflmenin 3. ikisi birlikte. Her üç aileden birinde daya¤›n. 2005) fl Aile içi fliddeti önlemek için neler yap›labilir? fl Kifli dokunulmazl›¤› ile ilgili bir slogan yaz›n›z. Anayasa’m›z›n 17. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 3. Ancak fliddet. (‹nternet haberi. ço¤u zaman a盤a ç›km›yor. Kimseye iflkence ve eziyet yap›lamaz. Ancak bu. Kad›n›n ekonomik ve sosyal destekten yoksun oluflu ve fliddetin yaratt›¤› psikolojik etkiler. Bu slogan›n sizin için anlam› nedir? 168 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kifli dokunulmazl›¤›.” hükmü yer al›r. evdeki fliddetin gizli kalmas›na. fl Kiflinin zorlanamayaca¤› ifadesini nas›l yorumlars›n›z? “Aile ‹çi fiiddete Son” Kampanyas›nda ‹kinci Aflamaya Geçiliyor Dünyada her dört kad›ndan ve her alt› erkekten biri aile içi fliddeti yafl›yor. maddesinde: “Hiç kimse iflkenceye. 05.” denmektedir. kimse insan haysiyeti ile ba¤daflmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. maddesinde: “T›bbi zorunluluklar ve kanunda yaz›l› hâller d›fl›nda kiflinin vücut bütünlü¤üne dokunulamaz. Kifli sa¤l›¤›nda kehdisinden ölümünden sonra organ veya doku al›nmas›na karfl› oldu¤uni belirtirse organ ve doku al›namaz. Efller Aras› ‹liflkiler Destek Program› çerçevesinde kad›nlara ve erkeklere fliddeti önleme amaçl› e¤itimler verildi. maddesi ile insanlar›n hangi haklar› güvence alt›na al›nm›flt›r? Son zamanlarda bilimdeki geliflmeler. sadece kiflinin kendi r›zas›yla olacak bir fleydir. fl Sizce bu güvence yeterli midir? Neden? Kifli dokunulmazl›¤›. ‹flkence ve eziyet yasa¤›. r›zas› olmadan bilimsel ve t›bbi deneylere tabi tutulamaz.6. insan onurunu zedeleyen ceza verilememesi ve muamele yap›lamamas› gibi kurallar› vard›r.

fikrimi söyleyebilmeliyim. farkl› ülkelerden yaklafl›k 30 kat›l›mc› Türkiye’deki meslektafllar›yla bir araya geldi. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 9. bas›l›. düflüncemi özgürce aç›klama hakk›na sahibim. düflünce ve kanaatleri sebebiyle k›nanamaz ve suçlanamaz. ‹stanbul Büyükflehir Belediyesinin ev sahipli¤i yapt›¤› bu buluflma çerçevesinde edebiyat.” denilmektedir. arkadafllar›m›n yan›nda ve her yerde düflündüklerimi rahatl›kla ifade edebilmeli. Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse. düflünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. Din veya inanc›n› aç›klama özgürlü¤ü. maddesinde: “Herkes. okulumda. 10. ifl yaflam› gibi konularda toplant›lar gerçeklefltirildi. gerekli olmak kayd›yla s›n›rlayabilirsiniz. Ben de buna göre muamele görmek istiyorum. vicdan ve din özgürlü¤üne sahiptir. kanaat özgürlü¤ü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke s›n›rlar› söz konusu olmaks›z›n haber veya fikir alma ve verme özgürlü¤ünü de içerir. bugünün dünyas›nda yeterince özgür mü? Engelleri kald›rmak ve s›n›rlar›n› geniflletmek için baflka neler yap›labilir?” sorular›n›n cevapland›r›lmak üzere daima önümüzde durmas› gerekti¤ine inan›yoruz. “ ''Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin 4. b) Millî güvenli¤in. ülke s›n›rlar›na ba¤l› olmaks›z›n yaz›l›. genel sa¤l›¤›n veya ahlak›n ya da baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için. bu hak.. Çünkü Çocuk Haklar›’na Dair Sözleflme’nin 13. maddesi ise flöyle der: “Herkes. görüfllerini aç›klama ve anlat›m özgürlü¤üne sahiptir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. kamu düzeninin. 08. kamu sa¤l›¤›. di¤er hak ve özgürlüklerin besleyicisidir. Düflünce. 19 ve 22 Kas›m 2005 tarihleri aras›nda. elde edilmesi ve verilmesi özgürlü¤ünü içerir. ‹stanbul Buluflmas›'' “Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul Buluflmas›” farkl› ülkeler ve k›talardan insanlar›n. düflünce ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz.Demokrasinin Serüveni B›rak›n Konuflay›m Evimde. Biliyorum ki düflünce özgürlü¤ü. medya.” hükmü yer almaktad›r. sanatsal biçimde veya benim seçece¤im baflka bir araçla her türlü haber ve düflüncelerin araflt›r›lmas›. kamu düzeninin. Bu hak. di¤er hak ve özgürlüklerini gelifltirebilmesi ve kullanabilmesi mümkün de¤ildir. SINIF 169 . sözlü. demokratik bir toplumda zorunlu tedbirlerle ve yasayla s›n›rlanabilir. düflünce özgürlü¤ünün küresel sorunlar›n› tart›flmak ve çözümler üretmek için bir araya geldikleri uluslararas› bir toplant› düzenlendi. Bu hakk›m› yaln›zca: a) Baflkas›n›n haklar›na ve itibar›na sayg›. maddesine göre “Ben. maddesinde:” Herkes düflünce. sanat. 11. fl Özgürlüklerin baflkalar›n›n özgürlükleri ile ba¤lant›s› olabilir mi? Örnekler veriniz. 2005) fl Düflünce özgürlü¤ü için böyle bir toplant›ya neden gerek duyulmufltur? fl Düflünce özgürlü¤ünü yans›tan bir slogan oluflturunuz. ancak kamu güvenli¤inin.” Anayasa’m›z›n 25. ahlak›n korunmas› nedenleriyle ve kanun taraf›ndan öngörülmek. Özgürce düflünemeyen insanlar›n. (‹nternet haberi.

dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. sadece din ifllerini. yukar›daki sözü ile neyi anlatmak istemifltir? Tart›fl›n›z. Biz. Anayasa’m›z›n 24. millet ve devlet iflleriyle kar›flt›rmamaya çal›fl›yoruz. neden s›n›rs›z de¤ildir. M. 14. Din. maddesine göre: Herkes. Biz. Kimse.111 fl Bütün hak ve özgürlüklerimiz. dinî ayin ve törenlere kat›lmaya. Cami Kilise Havra 170 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü¤ünü bozmay› ve insan haklar›na dayanan demokratik ve laik cumhuriyeti ortadan kald›rmay› amaçlayan faaliyetler biçiminde kullan›lamaz. Tart›flma fl Atatürk. Ünite Dinim ve Vicdan›m Özgürdür Benim Ülkemizde farkl› inanç ve kültürlere sahip insanlar bir arada yaflamaktad›r. ibadete. Herkes. Herkez istedi¤i dine inanma inanc›n›n gereklerini yerine getirme hakk›na sahiptir. Atatürkçülük 1. madde hükümlerine ayk›r› olmamak flart›yla ibadet. Kemal ATATÜRK MEB. dine sayg› gösteririz. Anayasa’da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri. vicdan. Düflünüfle ve düflünceye karfl› de¤iliz. bir vicdan meselesidir. Din ve vicdan özgürlü¤ü baflkalar›n›n dinine ve inanc›na sayg› göstermeyi gerektirir. s. MADDE 14. dinî inanç ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. vicdan›n›n emrine uymakta serbesttir. SINIF .6. dinî inanç ve kanaatlerinden dolay› k›nanamaz ve suçlanamaz. dinî ayin ve törenler serbesttir.

yeni Türk devletinde hak ve özgürlüklere büyük önem vermifltir.181 2 Atatürkçülük 1. Her ilerlemenin ve kurtuluflun anas› hürriyettir. toplumsal. Haklar›m›z› ve özgürlüklerimizi korumak için neler yapabiliriz? 1 Atatürkçülük 1. Söyleyelim 1.” 2 görüflüne sahip olan Atatürk.10. e¤itim ve kültür alanlar›ndaki tüm haklar›n› kullanmas›n› sa¤lam›flt›r. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. özellikle düflünce özgürlü¤üne büyük de¤er vermifltir. s.185 ÖÇK 6. Atatürk. Kurtulufl Savafl›’n› baflar› ile tamamlad›ktan sonra saltanat› kald›rarak kiflisel egemenli¤e son vermifltir. Cumhuriyetin ilan› ile de ulus egemenli¤ini en üst düzeye tafl›m›flt›r.” 1 diyen Atatürk. Fikir ve bas›n hürriyetinin geliflmesi için çaba harcam›flt›r. fl Atatürk döneminde e¤itim ve kültür alan›nda elde edilen hak ve özgürlükler hangileridir? Düflünelim. Atatürk. Sizce haklar›n korunmas› neden önemlidir? 2. hukuk. SINIF 171 . s. sahip oldu¤unuz haklar›n›zdan kullanamad›klar›z var m›? Neden? 3.Demokrasinin Serüveni “Hürriyet olmayan bir memlekette ölüm ve yok olma vard›r. her tür kalk›nman›n hak ve özgürlüklere sahip bir toplum taraf›ndan gerçeklefltirilece¤ine inanm›flt›r. Sizin. Bundan dolay› Türk milletinin siyasal. ekonomik. “Kimsenin fikrine ve vicdan›na egemen olunamaz.

temel insan haklar›ndan hangisini güvence alt›na alm›flt›r? fl Hz. fl Hz. SINIF . Sizin kad›nlar üzerinde hakk›n›z. Mülkiyet hakk›. (www. MEB. Uyarlanm›flt›r. siyah›n da k›rm›z› tenli üzerinde bir üstünlü¤ü yoktur. Tarihin bu ilk yaz›l› anayasas›. Günümüzde birçok hukukta var olan “k›sas” sistemini bu kanunlarda da görmekteyiz. Bunun d›fl›nda hemen hemen bütün a¤›r suçlar. Abdülmuttalip’in torunu ‹lyas bin Rabia’n›n kan davas›d›r. namuslar›n›z da mukaddestir. zarar karfl› tarafa ödettirilmek üzere yapt›r›ma ba¤lanm›flt›. Aile yaflam› hakk›ndaki düzenlemelerde ise tek efllilik esas› görülmektedir. Allah’›n haram ve dokunulmaz k›ld›¤› can› haks›z yere öldürmeyeceksiniz. her türlü tecavüzden korunmufltur. kad›nlar›n da sizin üzerinizde hakk› vard›r.tpb. Muhammed’in insanlar›n eflit oldu¤unu vurgulamas›n› insan haklar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. 41. Suçlular e¤er özgür bir insan de¤ilse “göze göz. Kad›nlar›n da sizin üzerinizdeki haklar›. difle difl” yasas› geçerlidir. Özgür insanlar. Dikkat ediniz. Ünite Dünden Bugüne Demokrasi ÖN HAZIRLIK ‹nsan haklar› 19. ‹slam Tarihi. mallar›n›z. Muhammed’in Arafat’taki büyük kalabal›¤a söyledi¤i hutbeden bir bölüm) Ey ‹nsanlar! Canlar›n›z. Arap’›n Arap olmayana. sözleflmelere uymama veya ay›pl› mal sat›lmas› hâlinde. emanet sözleflmesi. Hammurabi Kanunlar›’nda. Tarihsel süreç içinde demokrasi ad›na birçok kanunlar. ülkesinin toplumsal. Veda Hutbesi 172 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.6. Arap olmayan›n da Arap üzerine üstünlü¤ü olmad›¤› gibi k›rm›z› tenlinin siyah üzerine. yüzy›lda. Kald›rd›¤›m ilk kan davas›. Muhammed.tr) Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesinden al›nm›flt›r. toplumsal hayat› düzenleyen hükümler de bulunmaktad›r. Cahiliyeden kalma bütün âdetler kald›r›lm›flt›r. hangi sözü ile insanlar›n eflit olduklar›n› vurgulam›flt›r? fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› ceza uygulanmas› ile Hz. kan davas›n› yasaklamas›. suçlar›n›n bedellerini maddi bir tazminatla ödeyebilirler. Cahiliye devrinde güdülen kan davalar› tamamen kald›r›lm›flt›r. ekonomik ve dinsel alanlar›n› bir yasayla düzenlemifltir. s.org. ölüm ile cezaland›r›l›r. Babil halk›n› s›n›f s›n›f ay›rm›fl ve bu s›n›flar›n hak ve yetkilerini düzenlemifltir. belgeler yay›mlanm›flt›r. Mezopotamya’da MÖ ikinci bin y›lda hüküm süren Babil Devleti’nde Kral Hammurabi. hükümler. fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› cezalar›n uygulanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Hammurabi Kanunlar›’nda insan haklar› ile ilgili hangi hak ve özgürlüklerden söz edilmektedir? Hammurabi Kanunlar› (Hz. meflru örf ve âdete göre yiyecek ve giyeceklerini temin etmenizdir. siyasal. • demokrasi • egemenlik • düflünce KEL‹ME LAR VE KAVRAM eflme • sözl • yasama • yürütme • yarg› Demokrasinin toplumun geliflmesi ile beraber geliflen bir yap›s› vard›r. istisna ve hizmet sözleflmeleri düzenlenmifl. Muhammed’in. hangi tarihsel süreçten geçerek yasal güvence alt›na al›nm›flt›r? Araflt›r›n›z. fiimdi tarihsel süreç içinde demokrasi ve insan haklar› ile ilgili önemli belgelerden baz›lar›n› inceleyelim.

askerî ve di¤er gerekli mevzuatlar› içine alan bafll›klar hâlindedir. Kiflisel hürriyetler kutsald›r. Kanunnamenin haz›rlanmas›nda. M. SINIF 173 . Kemal ATATÜRK MEB. idari. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi.175 fl Atatürk’ün yukar›da verilen sözlerinde anlat›lmak istenen nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.gazi.Her türlü hakk›n kayna¤› kiflidir. suçun büyüklü¤üne göre para cezas›na çarpt›r›labilir ve bir tüccar da mallar› korunarak ayn› flekilde cezaland›r›labilir. halk ve askerlerle ilgili kanunlar› kapsamaktad›r..ksef. Atatürkçülük 1. fl Kanunname öncelikle hangi düzenlemeleri esas alm›flt›r? . gerçek. “Özgür bir adam. mal ve mülkü elinden al›namaz. Atatürkçülük 1.tr adresinden derlenmifltir. suçun derecesine göre küçük bir suç için yaln›zca para cezas›na çarpt›r›labilir. Çünkü.. hür ve sorumlu olan yaln›z insand›r. 75’ten al›nm›flt›r.181 Sultan Süleyman Han’›n Kanunnamesi (Kanunlar›) Kanuni Sultan Süleyman. devrin büyük âlimlerinden olan Ahmet ‹bn-i Kemal Paflazade ile Ebussuud Efendiler yard›mc› olmufllard›r. fl Magna Carta belgesi ile Hammurabi Kanunlar›’nda yer alan suçlarla ilgili cezalar› karfl›laflt›r›n›z. s. sürgüne yollanamaz ya da herhangi bir biçimde kötü muameleye maruz b›rak›lamaz.Demokrasinin Serüveni Magna Carta (Magna Karta 19 Haziran 1215) ‹ngiltere kral› Yurtsuz John ile ‹ngiliz asiller aras›nda imzalanm›fl bir belgedir. hapse at›lamaz. Kanunname. Suç. Magna Carta Kendi zümresinden olanlar ya da ülkenin ilgili yasalar›na uygun olarak verilen bir karar olmad›kça hiçbir özgür kifli tutuklanamaz. s. s. Bundan böyle hiçbir hâkim herhangi bir kimseyi.” www. Bu belge ile kral›n yetkileri s›n›rlanm›fl. hukuki. ilgili olayda do¤ru ve güvenilir deliller ortaya koymadan dava edemez. C. mali. M. halka hak ve özgürlükler tan›nm›flt›r. Kemal ATATÜRK MEB. 4. Ceza ve vergi düzenlemelerini.edu. Osmanl›larda uygulanan kanunlar› ‹slam hukuku esaslar›na göre toplatt›rm›fl ve düzenlettirmifltir.

zulme karfl› koruma. sosyal ve ekonomik yap›daki olumsuzluklar. yönetme yetkisi kullanamaz. s. 3. Bütün vatandafllar. Bu ihtilalden sonra 26 A¤ustos 1789 tarihinde Fransa’da ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Evrensel Bildirgesi” ilan edilmifltir. 2. 7. Ünite 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi 18. siyasi otoritenin ve siyasi teflkilat›n görevidir. M. yarg›lanamaz. dinî ve vicdani kanaatlerini aç›klayabilir. 8.11. Hiç kimse kanun d›fl› olarak tutuklanamaz.meb.6. Fransa’da demokrasinin geliflmesine etkisi olmufl mudur? Neden? fl Magna Carta’da yer alan özgürlükler. kurulu düzeni bozmamak flart›yla konuflma. Mülkiyeti ve güvenli¤i sa¤lama. Kanunla yasaklanmam›fl her fley serbesttir. 6. kifliye bir baflkas›n›n benzer hakk›na zarar vermeksizin kendi kendini. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. cezaland›r›lamaz. Kiflinin birinci hakk›. 5. Mahkeme karar› kesinleflinceye kadar herkes masumdur. ‹ngiltere’deki meflruti yönetim ve Amerika Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi’nin etkisi ile bir ihtilal meydana gelmifltir. toplum düzenine zarar vermemek kayd›yla düflüncesini. 1789 ‹nsan Haklar› Beyannamesi’nde ne tür bir geliflme göstermifltir? Karfl›laflt›r›n›z. Etkinlik . www. Herkes.tr fl 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi. Hâkimiyet. ‹nsanlar. 1. millete aittir.177) ÖÇK 174 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. do¤al yeteneklerini serbestçe gelifltirebilmesidir. yüzy›l›n sonlar›na do¤ru Fransa’da. Bu beyanname ile insanlar›n temel hak ve hürriyetleri garanti alt›na al›nm›flt›r. istedi¤i gibi sevk ve idare etmeye müsaade etmektir. Milletin onay› al›nmadan hiçbir kimse ya da grup. 4. SINIF 6.gov. Bu geliflimi sa¤lamak için en iyi vas›ta. yazma ve bas›n hürriyetine sahiptir. hukuki olarak hür ve eflit do¤arlar.

SINIF 175 . Osmanl› Devleti’nin uyru¤unda bulunan kiflilerin tümüne “Osmanl›” denilecekti. 4. 23 Aral›k 1876’da ilan edildi. yüzy›l bafllar›nda Magna Carta ile s›n›rland›r›lm›flt›r. Ben. Osmanl› Devleti’nde ise 19. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kemal ATATÜRK MEB. M.181 Cumhuriyet. ‹ngiltere’de kral›n yetkileri 13. Mahkemelere müdahale edilemeyecekti. Yasalar›n belirtti¤i durumlar d›fl›nda. Atatürkçülük 1. Yasa gere¤i olmadan kimseden vergi ya da baflka bir ad alt›nda para al›namayacakt›. Abdülhamit’in izniyle baflland›. mülkün temelidir. Komisyonun haz›rlad›¤› metin. Osmanl›lar›n tümü. sizce s›n›rs›z m›d›r? Neden? fl Ülkenin karfl›laflt›¤› tehlikeler karfl›s›nda özgürlüklerin k›s›tlanmas›n› nas›l de¤erlendirirsiniz? fl “Adalet.181 ÖÇK 6. Mithat Pafla baflkanl›¤›nda bir komisyon oluflturuldu. 3. yetkililer meskene zorla giremeyecekti. Ülkenin bir taraf›nda isyan ç›kaca¤›n› gösteren kan›tlar görülürse hükûmet o yerde geçici olarak s›k›yönetim ilan edebilecekti. milletimin ve büyük atalar›m›n en k›ymetli miraslar›ndan olan ba¤›ms›zl›k aflk› ile yarat›lm›fl bir adam›m. fl Yetki s›n›rlamas›n›n Osmanl› Devleti’nde daha geç gerçekleflmesinin nedenleri nelerdir? Hürriyet ve ba¤›ms›zl›k. 5. Atatürkçülük 1. c 4 s. s. 50-52’den derlenmifltir. mahkeme huzurunda hakk›n› savunarak gerekli gördü¤ü yasal araçlar› kullanabilecekti.” sözünü insan haklar› aç›s›ndan yorumlay›n›z. 1. yüzy›l›n sonlar›nda Kanunuesasi ile padiflah›n yetkileri k›smen s›n›rland›r›lm›flt›r. baflkalar›n›n özgürlüklerine müdahale etmemek kofluluyla kiflisel özgürlü¤e sahipti. Kemal ATATÜRK MEB. yeni ve sa¤lam esaslar›yla Türk milletini güvenli ve sa¤lam bir gelecek yoluna koydu¤u kadar as›l fikirlerde ve ruhlarda yaratt›¤› güvenlik itibar›yla büsbütün yeni bir hayat›n müjdecisi olmufltur. s.Demokrasinin Serüveni Kanunuesasi Osmanl› Devleti’nde Kanunuesasi haz›rl›klar›na padiflah II.12. Herkes. M. fl Özgürlükler. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi. benim karakterimdir. 2. 6.

Kemal ATATÜRK Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Madde 8 Özel ve aile hayat›na sayg› hakk› 1. renk. cins. fl Türkiye’nin yukar›daki sözleflmeleri kabul etmesini. haklar›n›n ve ödevlerinin ya da kendisine yöneltilen ve ceza niteli¤i tafl›yan herhangi bir suçlaman›n saptanmas›nda. Etkinlik 176 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÖÇK 6. özgürlük ve kifli güvenli¤i herkesin hakk›d›r. ancak müdahalenin yasayla öngörülmüfl ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik. al›konulamaz. Ak›l ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karfl› kardeflçe davranmal›d›rlar. konutuna ve yaz›flmas›na sayg› gösterilmesi hakk›na sahiptir. ›rk. Madde 3: Yaflamak. do¤um baflta olmak üzere herhangi baflka bir duruma dayal› hiçbir ayr›mc›l›k gözetilmeksizin sa¤lanmal›d›r. dil. keyfi olarak tutuklanamaz. renk. fl ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi’nde. siyasal ya da her hangi bir baflka inanç. Madde 9: Hiç kimse. davan›n ba¤›ms›z ve tarafs›z bir mahkemece. SINIF .6. ›rk. Madde 14 Ayr›mc›l›k yasa¤› Bu Sözleflme’de tan›nan hak ve özgürlüklerden yararlanma. Herkesin. din. ulusal veya toplumsal köken. Bu hakk›n kullan›lmas›na bir kamu makam›n›n müdahalesi. Madde 6: Herkes. nerede olursa olsun. Bundan baflka.13. Herkes özel ve aile hayat›na. hangi hak ve özgürlükler. adli ya da uluslararas› durumu bak›m›ndan hiçbir ayr›m gözetilmeyecektir. Ünite ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi (1948) Madde 1: Bütün insanlar özgür. sa¤l›¤›n veya ahlak›n veya baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için gerekli bir tedbir olmas› durumunda söz konusu olabilir. din. tam bir eflitlikle. uyru¤u bulundu¤u devlet ya da ülkenin siyasal. kiflili¤inin tan›nmas› hakk›na sahiptir. özerk olmayan ya da baflka bir egemenlik k›s›tlamas›na ba¤l› ülke uyru¤u olsun. Madde 2: Herkes. dil. varl›kl›l›k. Türk Cumhuriyeti’nin kurucular› ve sahipleri. Madde 4: Hiç kimse köle ya da kul olarak kullan›lamaz. bu Bildirge'ye ayk›r› her türlü ayr›ma ve bu tür ayr›m gözetici ifllemler için yap›lacak her türlü k›flk›rtmaya karfl› eflit korunma hakk› vard›r. düzenin korunmas›. suç ifllenmesinin önlenmesi. kölelik ve köle al›m sat›m› her türlü biçimiyle yasakt›r. kamu güvenli¤i. Madde 10: Herkes. do¤ufl ya da herhangi bir baflka ayr›m gözetilmeksizin bu Bildirge'de aç›klanan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir. bir kifli hakk›nda. Madde 5: Hiç kimse iflkenceye ya da ac›mas›z. adil ve aç›k olarak görülmesi hakk›na sahiptir. bizzat kendileridir. sürülemez. M. ülkenin ekonomik refah›. siyasal veya di¤er kanaatler. insan haklar› yönünden de¤erlendiriniz. Madde 7: Yasa önünde herkes eflittir ve herkes ayr›m gözetilmeksizin yasan›n koruyuculu¤undan eflit olarak yararlanma hakk›n› tafl›r. ulusal bir az›nl›¤a aidiyet. vazgeçilmez kabul edilmifltir? Türkler. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da muameleye u¤rat›lamaz. cinsiyet. ulusal ya da toplumsal köken. servet. 2. demokrat. onur ve haklar› yönünden eflit do¤arlar. hür ve sorumluluklar›n› bilen vatandafllard›r. isterse ba¤›ml›. kendisine Anayasa ya da yasa ile tan›nan temel haklara ayk›r› ifllemlere karfl› ilgili ulusal mahkemelerin etkin koruyucu önlemlerinden yararlanma hakk› vard›r. ister ba¤›ms›z ülke uyru¤u olsun. Madde 8: Her kiflinin.

14. büyüklere ad›yla hitap etmezlerdi. Kad›nlar mütevazi ve çal›flkand›. buna ra¤men baz› haklardan yoksundu. o¤lu düflmana esir düflen Dirse Han’›n k›z›. Bo¤aç Han hikâyesinde. Yan›na k›rk ince k›z alarak o¤lunu bulmaya gider ve baflar›l› olur. al yanakl›. E¤er baban›n o¤lu ya da erkek akrabas› yoksa kad›na ancak o zaman miras kalabilirdi. Bir k›z evlendi¤i zaman dü¤ününde bir flaman haz›r bulunurdu. kad›n haklar› ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? ÖÇK 6. Kad›na bu kadar sayg› gösterilmesi. düflmanla savafl›r. Erkek çocuk. fl Yukar›daki metinde Türklerde kad›n haklar›na yönelik hangi ç›kar›mlarda bulunulabilir? Dede Korkut Hikâyeleri Han›n K›z› Dede Korkut Hikâyeleri’nde. 399 fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. erkek çocu¤a kal›rd›. Kad›n. babas›na var›r yard›m ister. kalem kafll›d›r. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Demokrasinin Serüveni Türklerde Kad›n Haklar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hoflgörü • demokrasi • de¤iflim • kat›l›m • kurultay Eski Türk belgelerinde geçen ”Hakan ve hatun buyuruyor ki” sözünden nas›l bir anlam ç›kar›yorsunuz? Orta Asya Türklerinde Kad›n Orta Asya Türklerinden Haskan savaflta oldu¤u zaman kurultaya Hakan›n efli hatun baflkanl›k ederdi. Nihat Sami Banarl› Resimli Türk Edebiyat› Tarihi. SINIF 177 . Eski Türklerde kad›nlarla ilgili hiçbir dövülme olay›na rastlanmazd›. Hikâyelerde Türk kad›n tipi. silah kullan›r. genellikle ince belli. 1. kad›nlarla ilgili hangi özellikler belirtiliyor? fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. eski Türklerin kad›na verdikleri büyük de¤erlere rastlanmaktad›r. özellikle miras hakk›nda kendini gösterirdi. cilt s. Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1. E¤er böyle olmazsa ailenin büyük bir felaketle karfl›laflaca¤›na inan›l›rd›. Bu durum. Aile hayat› son derece mükemmeldi. 33-35 (Düzenlenmifltir). selvi boylu. daha çok onun kutsal Türk çocu¤unun annesi olmas›ndand›r. erke¤inin yan›nda ata biner. annesine bakmaya mecburdu. Kad›n. Mal. Çocuklar. Nihat Sami Banarl›. cilt s. Bütün törenlerde ve insanlar aras› iliflkilerde terbiyeli ve kibar davran›l›rd›.

rütbesi baflçavufllu¤a kadar yükseldi. Savafl an›lar›n› “Türk’ün Ateflle ‹mtihan›” adl› eserinde yazd›. Birinin hayat› ve çal›flmalar› hakk›nda bilgi edininiz. Türk kad›n›n›n ifl yaflam›nda ve aile içinde rolleri zaman içinde de¤iflmifltir. Atatürkçülükte kifli ve toplum iliflkilerinin özünde kifli hak ve hürriyetleri büyük yer tutar.1964) ‹stanbul’da do¤du. onu oluflturan kiflilerin kendilerini bir k›ymet ve kuvvet kabul etmelerindendir. Kiflilerin de¤eri. SINIF . ÖÇK 6. Yunanl›lar›n ‹zmir’e ç›k›fl›ndan sonra düzenlenen mitinglerde konufltu. Kifli. toplumun de¤erini oluflturur. Ünite Halide Edip Ad›var (1884 . Ancak bu gibi kiflilerden meydana gelmifl sosyal toplumlar. Etkinlik 178 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Ülkemizde ifl hayat›nda ve ailede kad›n-erkek rollerinin zaman içinde nas›l de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. Günümüzde kad›nlar toplumsal yaflamda her geçen gün daha iyi bir konuma yükselmekte ve ülke ekonomisine kat›l›m› artmaktad›r.” ARAfiTIRINIZ Halide Edip Ad›var gibi Kurtulufl Savafl›’nda aktif rol oynayan Türk kad›nlar›n› araflt›r›n›z. Amerikan K›z Kolejini bitirdikten sonra çeflitli okullarda ö¤retmenlik yapt›. kifliye verilen de¤er. Çal›flmalar›n›z› s›n›fa sununuz. Toplum içinde kifli hürriyetlerinin s›n›r›. bu hürriyetin toplumun huzuru ile iliflkisi üzerinde durulacak hususlard›r.15. “Bir toplumda k›ymet ve kuvvet. önemli bir bütün oluflturur. Kad›n›n Türk Toplumundaki Yeri Atatürkçü düflüncenin esas›nda. aile. tam bir bütün olarak k›ymet ve kudret görünümü arz edebilir.6. toplumun oluflmas›nda en önemli etkendir. Hasta bak›c›l›k yapt›. toplum ve millet hayat›. Kurtulufl Savafl›’na kat›ld›.

Türk kad›n›n› ilmî.16. sosyal. olaylar›n flahitli¤i ile ispatlanm›flt›r ki gerçekten yüksek faziletler göstermifllerdir. bu konudaki düflüncelerini flöyle belirtmifltir: “Daha esenlikle. tarihin. Ailenin ana unsurlar›ndan birini teflkil eden kad›n›n bizdeki anlam›n› “Türkiye Cumhuriyeti’nde kad›n. bütün Türk tarihinde oldu¤u gibi bugün de en sayg›n yerde ve flerefli bir varl›kt›r. hayat›m›z› onunla birlikte yürütmek. daha dürüst olarak yürütece¤imiz yol vard›r.” demifltir. K›z çocuklar›n›n okula gönderilmesi neden önemlidir? 2. ahlaki.” fleklinde tan›mlam›flt›r.” Bu düflünce yap›s›. çal›flma hayat›m›zda erkekle eflittir. ekonomik. Düflünelim. hep böyle k›ymetli atalar›n. Atatürk. birçok Avrupa ülkesinden önce siyasal haklar kazanm›flt›r. Atatürkçülük III. Gerçekten Türk milletinin bütün dünyada. SINIF 179 . kad›n›n eseridir. eskiden bu önemi hakikaten en yüksek derecede kazanm›flt›r. yaln›z Asya’da de¤il Avrupa’da bile. Bizim milletimizde kad›n. ÖÇK Kad›nlar çal›flma hayat›nda önemli bir konuma sahiptir. faziletli evlatlar yetifltirmesi ve daha beflikten çocuklar›n›n ruhuna mertlik ve fazilet afl›lamas› sayesinde olmufltur. Burada birçok noktalardan sayabilece¤imiz o faziletlerin en büyü¤ü ve en önemlisi.Demokrasinin Serüveni Kad›n›n toplumdaki yeri yüksektir. Atatürk “fiuna inanmak laz›md›r ki dünya yüzünde gördü¤ümüz her fley. Büyük atalar›m›z ve onlar›n analar›. görkemli savafllar yapm›fl bulunmas›. flereflidir.) Bilgi Kutusu Türk kad›n›. Etkinlik 1. Türk toplumunda bir insan olarak kad›na kiflilik vermifl. k›ymetli evlatlar yetifltirmeleriydi. sosyal ve siyasi hayattaki yerini belirlemifltir.” Atatürk’ün bu sözleriyle tarihteki önemi vurgulanan Türk kad›n›. arkadafl›. Bu yol. yard›mc›s› ve destekleyicisi yapmak yoludur. Kad›n›n yeri ve görevini de flöyle belirtmifltir: “Kad›nlar›m›z›n her millette oldu¤u gibi bizim milletimiz için de ne kadar yüksek önemi oldu¤unu söylememe lüzum yoktur. ekonomik hayatta erke¤in orta¤›. büyük ezici gücünü göstermifl olmas›. s.157 (Düzenlenmifltir. Toplumda kad›n-erkek aras›nda ayr›mc›l›k yap›lmas› ne gibi sonuçlara neden olur? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Söyleyelim 6. büyük Türk kad›n›n› çal›flmam›za ortak yapmak.

.. 5.....6......... efendi-köle 1.. 1.. Özgürlük ve eflitlik 180 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tarihinde kabul etmifltir..... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A...... ...... Demokrasiye uygun olmayan uygulamalar nelerdir? 3........... Afla¤›dakilerden hangisi............. 6.......... 2. Magna Carta’n›n demokrasinin geliflmesine ne tür katk›lar› olmufltur? 6.. din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir.... Atatürk.... ................ ve .... 5... ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi'ni ... C...... monarfli..... Eski Roma'da halk ... Türkiye............. 4.. Ekonomik ba¤›ml›l›k C.. olarak ikiye ayr›l›r.. hangi haklar› elde etmifltir? Aç›klay›n›z.. 3. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.. ....fleklidir.... Kurtulufl Savafl›'na kat›lan ve baflar›lar kazanan kad›nlar›m›za örnekler veriniz? 4. 6 Nisan 1949.. .. insanl›¤a neler kazand›rm›flt›r? Örneklerle aç›klay›n›z........ Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.......... demokrasi.. Halk egemenli¤i D.. Siyasi egemenlik B... hak ve özgürlükler.........bir kiflinin egemenli¤ine dayanan yönetim .. Demokrasi.. yeni Türk devletinde ....... SINIF .. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. büyük önem vermifltir..... 1............ Düflünce özgürlü¤ün olmad›¤› toplumlarda hangi sorunlar yaflanabilir? B. Atatürk döneminde Türk kad›n›. demokrasinin ilkelerinden biri de¤ildir? A....... 2. teokrasi.. 1948. Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›...

) Özgürlük.) Halide Edip Ad›var. 1776 y›l›nda at›ld›. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r... Magna Carta D." maddesi afla¤›dakilerden hangisinde yer alm›flt›r? A. 4.) Seçme ve seçilme hakk›. Magna Carta 5. (.. kaç y›l›nda imzalanm›flt›r? A. SINIF 181 . (.. Hammurabi Kanunlar› C. 1789 ‹nsan Haklar› Sözleflmesi B. Kanunuesasi B. hangi ülkede ilan edilmifltir? A. "Herkesin e¤itim hakk› vard›r.. 2. Sokrates B. Türkiye D. Veda Hutbesi D. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi 7.Demokrasinin Serüveni 2. Hammurabi Kanunlar› C. 1. ‹talya C. (. Avrupa ‹nsan Haklar› C... 1789 3. Napolyon C.) Monarfli. Matbaay› afla¤›dakilerden hangisi gelifltirmifltir? A. Johann Gutenberg D. Tarihte bilinen ilk yaz›l› anayasa afla¤›dakilerden hangisidir? A. J.) Modern demokrasinin temeli. ilkö¤retim zorunludur. 1450 D. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Tarihte kral›n yetkilerini s›n›rland›ran Magna Carta. halk egemenli¤i ilkesinde yer al›r. ‹ngiltere B.J. ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi D.. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi. Kanunuesasi 6.. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda hemflirelik yapm›flt›r. Afla¤›daki cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z. (. 1301 B. 5.. 1215 C. Rousseau 4.. Kanunuesasi B. (... 3.. Fransa Ç.. Afla¤›daki yasalardan hangisinde kan davas› aç›kça yasaklanm›flt›r? A. devleti bir s›n›f›n veya ailenin yönetmesidir.

7. SINIF . Gelece¤i Doku ve Organ Nakli Telif ve Patent Haklar› Ak›lc›l›k ve Bilim 182 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÜN‹TE Elektronik Yüzy›l Sosyal Bilimler ve Biz Bilim ve Teknolojinin Önemi.

“Benim manevi miras›m. Okulunuzda hangi teknolojik ürünleri kullan›yorsunuz? Bu ürünler size hangi kolayl›klar› sa¤l›yor? Aç›klay›n›z. 4. ‹flportadan kitap ya da CD ald›n›z m›? Herhangi bir sorunla karfl›laflt›n›z m›? Aç›klay›n›z. Roman. Sosyal bilimlerin toplum hayat›na olan katk›lar›na örnekler veriniz. 2. 5. 7. öykü ve hikaye kitaplar›n›z› nerelerden al›yorsunuz? Al›rken nelere dikkat ediyorsunuz? 6. 3. SINIF 183 . ak›l ve bilimdir.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Günümüzde kullan›lan teknolojik ürünlerden hangileri gelecekte ne tür bir de¤iflimi u¤rayabilir? Düflüncelerinizi not edeniz. Organ ba¤›fl› ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz.” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Atatürk. Sosyal bilimler hangi bilim dallar›n› kapsamaktad›r? Araflt›r›n›z.

1. beklentilerini kavrayarak ona göre kendisine yön vermesine yard›mc› olmakt›r. Etkinlik 184 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sosyal bilimlerin amac›. kültürel. insan›n kendi ihtiyaçlar›n›.” Ayten Ö¤retmen. Ünite Sosyal Bilimler ve Biz ÖN HAZIRLIK Sosyal bilimler denince akl›n›za hangi dersleriniz geliyor? listeleyiniz. Sosyal bilgiler ö¤retmeni Ayten Han›m.7. ekonomik vb. bu aç›klamalar› yapt›ktan sonra tahtaya afla¤›daki tabloyu çizerek sosyal bilimlerin içine giren bilim dallar› ve k›saca bunlar›n inceleme alanlar›n› gösterdi. Bizim gördü¤ümüz sosyal bilgiler dersinin bilgi temelinin büyük bir k›sm›n› sosyal bilimler oluflturur. insanla ilgili bilgiler üreten bilim dallar› toplulu¤udur. SINIF . sosyal bilimler alan›nda yap›lan çal›flmalar›n toplum hayat›na etkilerinden bahsederek derse girifl yapt›: “Sosyal bilimlerin konusunu insanlar›n sosyal. Sosyal bilimler. SOSYAL B‹L‹MLER B‹L‹M DALLARI ANTROPOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ S‹YASET B‹L‹M‹ CO⁄RAFYA TAR‹H EKONOM‹ PS‹KOLOJ‹ FELSEFE KONULARI ‹NSAN VE KÜLTÜR ‹NSAN VE TOPLUM ‹NSAN VE YÖNET‹M ‹NSAN VE YER KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • bulgu • sosyal bilim ‹NSAN VE GEÇM‹fiTEK‹ FAAL‹YETLER ‹NSAN VE KAYNAK PAYLAfiIMI ‹NSAN VE DAVRANIfiI VARLI⁄IN VE B‹LG‹N‹N ARAfiTIRILMASI fl Sizce Bu Bilim dallar›n›n birbirleriyle olan ortak yönleri nelerdir? ÖÇK 7. isteklerini. insan› daha iyi anlamak. her alandaki faaliyetleri oluflturur.

Elektronik Yüzy›l Aysel Ö¤retmen. Geçmifli bilmek gelece¤imizi nas›l yönlendirmemiz gerekti¤i konusunda bize yard›m eder. Neye k›zd›klar›n›. Toplumda. Okulda veya yetiflkin olup hayata at›ld›¤›m›z zaman kararlar›m›z› do¤ru ve yerinde vermeyi ö¤renece¤iz. kültürel ve biyolajik yap›lar›n› inceler her toplumun farkl› ve benzer kültürleri olabilece¤ini. ailede ve arkadafll›k gruplar› içinde bize düflen görevlerin ve sorumluluklar›n neler oldu¤unu bu bilimin çal›flmalar›ndan ö¤reniriz.gelecek ba¤lant›s› kurabilmek için tarihe ihtiyac›m›z olacakt›r. k›zg›nl›klar›n› nas›l anlayaca¤›m›z› ve onlar› k›rmamak için nas›l davranaca¤›m›z›. farkl›l›¤›n bir zenginlik oldu¤unu bilimin bu çal›flmalar› sayesinde ö¤reniriz. Yurdumuzun dünya üzerindeki konumunu kaynaklar›n› cografya sayesinde ö¤reniriz.bugün . Antropoloji Tarih Psikoloji Antropoloji toplumlar›n sosyal. Ekonomi Yaflant›m›z boyunca çeflitli gruplar içerisinde yer al›r›z. Haklar›m›z› ve sorumluluklar›m›z› ö¤renece¤iz. SINIF 185 . Bugünü anlayabilmek için geçmiflte olaylar›n hangi flartlarda ve nas›l do¤up geliflti¤ini bilmemiz gerekir. Çünkü haklar›m›z çi¤nendi¤i zaman haklar›m›z› ve nas›l koruyaca¤›m›z› bilmek zorunday›z. Bu bilim dallar›n›n bize neler kazand›rd›¤›n› anlatt›.2. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Arkadafllar›m›zla iyi geçinmek için onlar› tan›maya çal›fl›yoruz. Etkinlik Bizi yönetecek kiflileri seçece¤iz. Siyaset Bilimi Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rl› ama istek ve ihtiyaçlar›m›z›n s›n›rs›z oldu¤unu görerek ona göre bütçemizi dengelemeye çal›fl›yoruz. Bu güzel yurdu korumam›z gerekti¤ini anlar›z. afla¤›daki flemay› haz›rlayarak sosyal bilimlerin baz› bilim dallar› ile ilgili ö¤rencilere bilgi verdi. kendimizi arkadafllar›m›za nas›l ifade edece¤imizi ö¤reniyoruz. Ayr›ca di¤er ülkeler hakk›nda da bilgi sahibi oluruz. Gelecekte iyi bir meslek sahibi olarak hem kendimize hem de ülkemize yararl› olmaya gayret gösteriyoruz. Sosyoloji Geçmifl . Co¤rafya ÖÇK 7.

E¤itim. . sosyal bilimlerin toplum hayat›na ne gibi etkileri olabilir? Örnek vererek aç›klay›n›z. antropoloji ve felsefe bilimleri sizce hangi konularda çal›flma yap›yor olabilir? 2. . bu çözümlerden en uygun olan›n› seçme yollar›n›.Karar verme becerimizin. gelecekte önemli kararlar› almada gerekli oldu¤unu ö¤retir.Do¤al kaynaklar›n bizim için oldu¤unu ancak bunlar› kullan›rken gelecek nesilleri de düflünerek kullanmam›z gerekti¤ini. fl Sosyal bilimlerdeki çal›flma ve bulgulardan hareketle.Ailemizle.Çeflitli gruplar içinde yer ald›¤›m›z›. . grup içinde olman›n sorumluluk gerektirdi¤ini.Bir sorunun pek çok çözümü oldu¤unu.7. fl Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz konular size neler kazand›r›yor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Psikoloji. Sosyal bilgiler.Devletin devam› ve huzuru için belli kurallar oldu¤unu ve bu kurallara uymam›z gerekti¤ini. Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz bilgilerin günlük hayat›m›zdaki önemi nedir? 186 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. arkadafllar›m›zla ve di¤er insanlarla etkili bir iletiflim kurma yollar›n›. . Düflünelim. . Söyleyelim 1. SINIF . . topluluklar› bir arada tutan özellikler oldu¤unu ve kültürümüzü korumam›z gerekti¤ini. daha sonra ö¤rencilerden sosyal bilimlerin hangi bilim dallar›nda olufltuklar›na ve bunlar›n hangi konularda çal›flma yapt›klar›na önem vermelerini istedi. . Ünite Ayten Ö¤retmen.Etkin bir Türkiye Cumhuriyeti vatandafl› olarak bir sorunumuzu hak ve sorumluklar›m›z çerçevesinde çözme yollar›n›.Kültürün. . kiflilik özelli¤i ve becerilerimizin neler oldu¤unu ve bunlara en uygun mesle¤i bularak ona göre hangi e¤itimi alaca¤›m›za karar vermemizi. .

” deyip insan beynini hor görme… Evet güçlüsün. “B‹L‹M” di¤er ad›yla “LOJ‹” çok çocuklu bir anne gibidir. pabucu dama at›l›yor... aya¤›na geçirdi¤in ayakkab›y›. kaplayan bu… Okula gitmek için bindi¤in araç bu… Okula geldi¤inde seni içeriye davet eden zilin sesi bu… K›sacas› sana 24 saat hizmet eden bu.. ciltleyen.. Bu çocuklardan sadece birkaç›n›n ad›n› söyleyecek olursak: HAYAT B‹L‹M‹ HAYVAN B‹L‹M‹ YER B‹L‹M‹ TOPLUM B‹L‹M‹ B‹YOLOJ‹ ZOOLOJ‹ JEOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ Ve TEKNOLOJ‹ deriz. kimisi pek sevimli… ‹çlerinden bir tanesi var ki hem pek becerikli hem de pek cömert… Ancak pek fl›mar›k… Seni sabah yata¤›ndan uyand›ran bu… Yüzünü s›ms›cak su ile y›katan bu… Çay›n› pifliren ocak bu… Giydi¤in elbiseyi. de¤iflken bir kavram… Günü geliyor. günlerce sürecek bir ifllemi saniyede yap›yorsun ancak unutma ki seni yapan bir insan. Bu çocuklar›n kimisi pek uslu. eline ald›¤›n çantay› diken bu… Çantaya koydu¤un kitab› basan.. Ne 24 saati? Bunlar› birbirine ekle.. ay olsun.. Senin haf›zan var ama vicdan›n yok!. petrol yerine “YEN‹LENEB‹L‹R ENERJ‹”lerden birini getirir oturturuz! Biliyorsun. Bu yüzden ona birkaç nasihatim olacak: “Ben bilgisayar›m. mevsim olsun. pabucunu dama atar. tek kelimeyle ömür olsun… ‹flte bir ömür boyu senin can yoldafl›n TEKNOLOJ‹ bu… TEKNOLOJ‹. buhar› senin yoluna feda ettik… fl Siz de yukar›daki düflüncelere kat›l›yor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 187 . hafta olsun. y›l olsun.Elektronik Yüzy›l Bilim ve Teknolojinin Önemi ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • teknoloji Gelecekte ulafl›m ve haberleflme alan›nda ne tür teknolojik geliflmelerin yaflanaca¤› konusundaki düflüncelerinizi söyleyiniz. Egzoz gaz› ile dünyam›z› kirletmeye devam edersen 盤›rtkanl›¤›nla kulaklar›m›z› rahats›z edersen. kimisi pek duygusal.. pratiksin.

NASA’da eğitim görecek. Ancak bu kullanılmayarak dışarıya bakılıyor. Uydu yapmak bir marifetse bizim bunu yapacak durumumuz var. fl Uzay çal›flmalar› ile ilgili haz›rlanan projeler neden önemlidir? Aç›klay›n›z.2005) fl Yukar›daki internet haberlerinden yararlanarak hedef koymak sözünden ne anl›yorsunuz? Söyleyiniz. Anlaşma. yüksek düzeyli ortak savunma grubu toplantısı için Ankara’da bulunan ABD Savunma Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı ile Hava Kuvvetleri Komutanımız tarafından imzalandı. Türkiye’nin uzay çalışmalarına eğitim ve teknoloji desteği verecek iki ülke bu alanda ortak projeler geliştirecek. SINIF ." hedefi konulsun. Türkiye'nin uzay çalışmaları için yeterli alt yapı ve insan gücünün bulunduğunu. Dr. ilk Türk astronotunun yetiştirilmesi için NASA’ya pilot subayların gönderilmesini ve iş birliğinin ileriki aşamalarında bir Türk astronotunun ABD uzay programlarından birine dâhil edilerek uzaya gönderilmesini de içeriyor. 188 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.2005) Uzaya Gidiyoruz NASA'nın Apollo projesinde görev alan Türk bilim insanı Prof. 16. ortak uzay çal›flmalar› gelifltirilmesi için çerçeve anlaflmas› imzalad›. ''Astronotu uyduya koyup uzaya yollamanın'' zor olmadığını belirten Eraslan. bizim yeterli alt yapı ve insan gücümüz var. Türkiye'nin uzay çalışmaları için teknolojik alt yapısının yeterli olduğunu belirten Eraslan.Anlaşma. Hava Kuvvetleri bünyesinde kurulan Uzay Dairesi’nin uzmanları.10. uzay çalışmalarında en önemli aşamanın kararlı olmak ve hedef koymaktan geçtiğini belirtti. ayrıca Türkiye’nin bu alanda yetişmiş insan gücünün karşılanmasına dönük eğitim programını da içeriyor. (‹nternet haberi. ''Türkiye'de beyin gücü ve bilim gücü olarak her şey var. ANKARA .10. Öncelikle bu anlayış değişmeli.7. Eğitim programı. 16. Ünite Uzay Çal›flmalar› Uzayda ABD-Türkiye Ortakl›¤› Türkiye ile ABD. (‹nternet haberi. ABD Savunma Bakanlığı ile ABD Uzay Kurumu NASA. bu konuda kararlı hedefler konması gerektiğini söyledi." NASA'nın Ay’a çıkılmasını hedefleyen Apollo projesine yazılımlarıyla katkıda bulunan Türk bilim insanı Prof.'' dedi. Anlaşmayla. Dr. Hüsnü Arsev Eraslan. Bu çerçevede. Teknolojik alt yapımız gayet iyi. Eraslan: ''Yeter ki 'Uzaya gidiyoruz.

hamilelerde bebe¤in görüntüsüne ulafl›labiliyor. hayat›n temel tafllar› ve insan vücudunu oluflturan ana hücrelerdir. Kronik ba¤›rsak enfeksiyonu ve eklem hastal›¤› gibi hastal›klar›n tedavisinde hastan›n kendi kök hücrelerinin kullan›lmas›yla ilk ümit verici tecrübeler elde edilmifltir.Elektronik Yüzy›l Özellikle t›p alan›nda bilimsel ve teknolojik geliflmeler h›zl› bir flekilde ilerlemektedir. T›p alan›ndaki en önemli geliflmelerden biride kök hücre ile tedavi yöntemidir. Ultrason cihaz› sayesinde yay›lan ›fl›k ve ses dalgalar›yla vücutta tümör olup olmad›¤› anlafl›l›yor.3. Söyleyelim 1. hayat›m›z› nas›l etkiliyor? 2. • Genellikle hangi tip dokuya ihtiyaç varsa ona dönüflür. ‹nsan vücudundaki cilt. Teknolojide meydana gelen geliflmeler. Kök Hücre Kök hücreler. 1988’de kök hücrenin ilk defa Paris’te bir bebekten al›narak hasta kardeflini kurtarmak için kullan›ld›¤›n›. 2001’de Almanya ve Avusturya’da yetiflkin hastalar›n kordon kan› yard›m›yla baflar›l› bir flekilde tedavi edildi¤ini biliyor muydunuz? ‹nternet haberi. Hedef. kök hücrelerinden oluflur. 04. ‹nsan yaflland›kça kök hücrelerin say›s› azal›r. her türlü vücut hücresine dönüflme ve yeni görevler üstlenme imkân›na sahip hücrelerdir. Yayd›¤› ses dalgalar›yla bal›klar›n yerlerini tespit edebiliyorlar. Nerede ve Ne Zaman Kök Hücreler Kullan›l›r? Biyoteknolojiyle kordon ba¤›ndaki kök hücrelerinden vücut dokusu oluflturmak için ümit verici geliflmeler yaflanmaktad›r.10. s›n›rs›z bölünme. 1999’da Brezilya’da ilk defa bir çocu¤un tedavisinde kendi kordon kan›n›n kullan›ld›¤›n›. Kök hücre: • ‹nsan vücudunda hastal›klar ve yaralanmalar nedeniyle oluflan hasarlar› onar›r ve iyilefltirir. SINIF 189 . kemikler.2005 Düflünelim. Özet olarak denilebilir ki kök hücreler ne kadar gençse o kadar fazla geliflebilir ve farkl› hücrelere dönüflebilir. Kök hücreler. ‹leride bilim ve teknoloji ad›na bir bulufl yapmak isteseniz hangi sorunun çözümüne yönelik çal›fl›rd›n›z? Neden? ÖÇK 7. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. hücre biyolojisi teknikleri kullanarak kordon kan›nda bulunan kök hücrelerle tamir etmektir. sinirler. kaslar. Soner cihaz› da bal›kç›lar›n ifline yar›yor. Vücudumuzdaki k›r›klarda alç›ya alma yan›nda günümüzde platin çiviler kullan›larak insanlar›n h›zl› bir flekilde sa¤l›¤›na kavuflmas› sa¤lanmaktad›r. Biliyor muydunuz? TARTIfiINIZ Teknolojik geliflmeler sonucu ortaya ç›kan hava kirlili¤inin insan sa¤l›¤›na olumsuz etkilerini tart›fl›n›z. kan hücreleri gibi tüm organlar. zarar görmüfl dokular›.

kendi kalbi yaflamas›na yetmeyen birine verin. Böbreklerimi. Bu nedenle vatandafl olarak bu konuda duyarl› olmal›y›z. Bu da sizin toplumsal duyarl›l›¤›n›z› gösteriyor. gün ›fl›¤›n›.” Gözlerimi. Ülkemizde doku ve organ nakli ile ilgili teknolojik geliflmeler sayesinde çok önemli baflar›lar elde edilmektedir. E¤er tüm bu isteklerimi yap›yorsan›z ben sonsuza dek yaflayaca¤›m. fl Yandaki sözden yararlanarak doku ve organ ba¤›fl›n›n önemi ile ilgili bir kompozisyon çal›flmas› yap›n›z. “Ö¤retmenim benim babam doktor. SINIF 7. Bir doku veya organ ba¤›fllayarak hasta insan›n hayata yeniden merhaba demesini sa¤layabiliyorsunuz. Ünite Doku ve Organ Nakli ÖN HAZIRLIK 1. Araflt›rmalarla ilgili babamdan da yard›m alarak çeflitli kaynaklardan bilgi toplad›m. E¤er yeri gelir de beni hat›rlamak isterseniz bunu size ihtiyac› olan birine yard›m ederek yap›n.” diye sordu¤unda hemen parmak kald›rd›m. Sosyal bilgiler dersinde ö¤retmenimiz “Doku ve organ ba¤›fl› konusunda kimler araflt›rma yapmak ister. Kalbimi. bir annenin gözlerindeki sevgiyi görmemifl birine verin. Bu konuda araflt›rma yapabilirim” dedim. Etkinlik . T›p alan›ndaki geliflmelerin sizce önemi nedir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • dayan›flma • bulufl • doku • organ Benim ad›m Ömer Çelik.4. yaflamak için haftadan haftaya makineye ba¤lanan birine verin. bir bebe¤in yüzünü. Bu konuda organ ba¤›fl› yapan bir kiflinin flu sözlerini sizinle paylaflmak istiyorum. B‹R ORGANIN BA⁄IfiI D‹ND‹R‹R B‹N GÖZYAfiI ÖÇK 190 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.7. Acil kana ihtiyac› olan insanlara da¤›t›n. Bundan daha büyük bir fley olabilir mi? Hem de bunu tan›mad›¤›n›z biri için ve hiçbir karfl›l›k beklemeden yap›yorsunuz. “Doku ve organ ba¤›fl›n›n çok önemli oldu¤una inan›yorum. Birgün bizlerde doku veya organ nakline ihtiyaç duyacak bir hastal›¤a yakalanabiliriz. Bir hafta sonra sunumumu yapmak için ö¤retmenimden izin ald›m ve anlatmaya bafllad›m. Kan›m›. Doku ve organ ba¤›fl› hakk›nda neler biliyorsunuz? 2.

"Diyaliz makinesinde hayat geçmiyor. 30.10. Böbrek hastalarına karşı duyarlı olunsun. Bu doku veya organlara ihtiyac› olan hastalar›n durumu. K’. M. Beyin ölümü gerçekleflmifl. E. Organ ba¤›fllayan kiflinin organlar›n›n kullan›lmas› ancak o kifliye t›bben yap›lacak tüm tedaviler uyguland›ktan sonra gündeme gelir.İki kişi böbreklerini 'çapraz nakille' birbirlerinin eşlerine verdi. Gazetelerde ve ‹nternet’te s›k s›k doku ve organ ba¤›fl› yap›larak hayata dönen hastalardan bahseden haberler yer alan. Organ ba¤›fl› için yafl s›n›r› var m›d›r? .Hay›r. Organlar›m› ba¤›fllam›flt›m. Karfl›l›kl› böbrek nakli hayat verdi ANTALYA . Merkezde yapılan operasyonlarla M. sağlıklı eşlerdeki böbreklerin çapraz nakil yapılabileceği ortaya çıktı.Elektronik Yüzy›l Ba¤›fllayabilece¤imiz Doku ve Organlar›m›z Ülkemizde t›p alan›nda geliflmeler sayesinde kalp. Bunun için yan›n›zda tafl›d›¤›n›z ba¤›fl kart›n› y›rt›p atman›z yeterlidir. eşini diyalizden kurtaran H. E. akci¤er. E. Doku ve organ nakli ile ilgili merak edilen sorular› babama sordum: Organ ba¤›fl›.Kesinlikle hay›r. ne yapmal›y›m? . sizce ne olurdu? ÖÇK 7. E. (İnternet haberi. K. böbreğini. Lütfen organ bağışlayın. K.Ba¤›fl kart›nda bunu belirtmeniz yeterlidir. Organ ba¤›fl›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.'nin eşi M. K. karaci¤er ve pankreas gibi organlar ile kalp kapa¤›. K. vazgeçebilir miyim? . 18 yafl›ndan küçüklerin organlar›n›n kullan›lmas› için ebeveynleri izin vermesi gerekir.Hay›r. Ben sadece böbreklerimi ba¤›fllamak istiyorum. 16 yıl önce böbreğinden rahatsızlandı. 11 ay önce doğum sırasında yanlış müdahale nedeniyle böbreklerini kaybeden S. da.'ye verdi. Afla¤›da onlardan biri verilmifltir.Evet. inançlar›m›za ayk›r› m›d›r? . bir böbreklerini eşlerine vermeye razı oldu ancak doku uyuşmazlığı bunu engelledi. bir böbreğini S.2005) fl Doku veya organlar›n›z› herkese verebilir misiniz? Neden? fl Doku veya organ ba¤›fl›nda bulunmak ister misiniz? Niçin? fl Kimsenin doku veya organ›n› ba¤›fllamad›¤›n› düflününüz. kas ve kemik ili¤i gibi dokular›n nakli baflar›yla yap›labilmektedir. böbrek.ye verdi. Organlar›m› ba¤›fllamak için ne yapmal›y›m? . Benim babam doktor oldu¤u için doku ve organ nakli ile ilgili onunla bir röportaj yapt›m. M. İki hastanın sağlıklı eşleri. organlar›n› ba¤›fllayarak birçok insana yaflama imkân› verebilir. gözün kornea tabakas›. SINIF 191 . benim sa¤l›¤›m› bozar m›? . eşi için 'elleri öpülecek kadın' derken. S. gibi diyaliz makinesiyle yaşamını sürdürmeye başladı.'nin eşi K. Dinimizde ve di¤er dinlerde organ ba¤›fl›na ayk›r› bir durum yoktur.K. S.5." dedi. Bir kifli. eşi H. Organ ba¤›fl kartlar›n› hastanelerden temin edebilirsiniz. da K. E. Organlar›n› ba¤›fllayan bir kiflinin bu durumu ailesine önceden bildirmesinde yarar vard›r. İki ailenin de acısı sona erdi.Bir organ ba¤›fl kart› al›p yan›n›zda tafl›man›z yeterlidir. Akdeniz Üniversitesi Organ Nakli Merkezindeki inceleme sonunda hasta olan eşlere.

vücut taraf›ndan yeni hücreler üretilmesiyle yaklafl›k olarak dört haftada yerine konur. UNUTMAYIN! Belki bugün sa¤l›kl›s›n›z ama ya yar›n?. Hastalar›n hepsi. kimler kan verebilir? Bir kiflinin kan ba¤›fl›nda bulunabilmesi için öncelikle sa¤l›kl› olmas› gerekmektedir.7. Kan de¤erleri normal. binler yaflayacak. Etkinlik 192 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tamamen do¤ru veriler içermelidir. fl Gazetelerde böbreklerini ba¤›fllayan kiflilerle ilgili bir haber duydu¤unuzda ne düflünüyorsunuz? fl Böbrek hastas› olan kifliler sizin ailenizden biri olsayd› ve ona böbrek ba¤›fllanm›fl olsayd› ne düflünürdünüz? fl Doku ve organ ba¤›fl›n› art›rabilmek için neler yapabiliriz? Doku ve organ naklinin yan›nda daha kolay yapabilece¤imiz baflka bir fley daha var: Kan vermek… Kan Ba¤›fl› Ülkemizin sa¤l›k alan›ndaki bafll›ca problemlerinden biri.. Hep beraber gittik ve onlarla organ ba¤›fl› kart› doldurduk. Onlar›n sesini duyal›m ve yard›m eli uzatal›m. 500 mililitrelik kan›n›. Saklanan ya da yanl›fl bilgiler içeren formlar. Kan›n önemini iyi kavramak ve kan›n yerine geçebilecek baflka bir tedavinin olmad›¤›n› bilmek. Onlar yafl›yor! Deste¤inizle onlar. Kan ba¤›fl› yapmaya uygun olup olmad›¤›n›z. SINIF . ihtiyaç sahipleri için kolayl›kla ba¤›fllayabilir. bizim verece¤imiz sa¤l›kl› kana ne kadar çok ihtiyaç duyduklar›n›. nerelerde yap›l›r? Peki. fl Kan ba¤›fl›. 7. Ünite Ülkemizde doku ve organ nakli bekleyen pek çok insan›m›z var. kan bankalar›nda ya da ilgili hastanelerde size doldurtulacak olan form sonucunda anlafl›l›r. sizin sa¤l›ÖÇK ¤›n›z› ve ba¤›flta bulundu¤unuz kiflinin sa¤l›¤›n› olumsuz etkileyebilir. Ancak doldurulan bu form. ihtiyaç hâlinde kan ve kan ürünlerinin yetersiz olufludur. Sa¤l›kl› bireylerden al›nan kan. herhangi bir hastal›¤› olmamak ve kan de¤erlerinin normal de¤erlerde olmas› olarak özetlenebilir. bizim yapaca¤›m›z yard›mlar› bekliyor. Bu çal›flmadan etkilenen annem ve babam organlar›n› ba¤›fllamaya karar verdiler. Sa¤l›kl› bir birey ifadesi.. Biliyor muydunuz? 03-09 Kas›m tarihleri aras› Organ Nakli Haftas› oldu¤unu biliyor muydunuz? Bu araflt›rmay› yaparken annem ve babam da bana yard›m etti. Kan nakline ihtiyaç duyan hastalar›n. ne yaz›k ki o hastal›klar kendi bafl›m›za geldi¤inde fark›na var›r›z. kalp ve dolafl›m sistemi ile ilgili bir hastal›¤› bulunmayan bir kifli. yüzler. neden kan ba¤›fl›nda bulunmam›z gerekti¤inin bir cevab› olabilir.6.

bu aç›klamalar›n›n ard›ndan birkaç önemli konudan bahsetmek istedi¤ini söyleyerek ö¤retmeninden devam etmek için izin istedi. genelde do¤al afetlerin ard›ndan ortaya ç›kar: tifo. veba vb. Vücudun her taraf›n›n kafl›nmas›na yol açar. Hasta kiflinin öksürmesi. genel kural de¤ildir. Van’da ‘tifo salg›n›’ Van’›n Erçek Beldesi’nde 100’e yak›n kifli tifo salg›n› nedeniyle hastaneye kald›r›ld›. Su ve besin maddelerine virüs içeren d›flk›n›n bulaflmas› sonucu insana geçer. Ömer konuflmas›na devam etti. dizanteri. Temiz ve titiz insanlarda da görülebilir. ortak kullan›lan enjektörler ve dövme yoluyla geçer. difteri. Hâlen geliflmifl ülkelerde bile. Uyuz: Pire. Ortak eflya kullan›m› da bi hastal›¤›n yay›lmas›na neden olur. tara¤›n›. Bulafl›m›n› önlemek için baflkalar›n›n giysilerini. Vatandafllar› musluktan su içmemeleri konusunda uyard›. Hastal›¤a neden olan parazitlerden bit.2008) Bulafl›c› hastal›klar› ise flu flekilde s›ralayabiliriz: AIDS (Edinsel ba¤›fl›kl›k eksikli¤i sendromu): Bu hastal›k. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çünkü bunlar. Hastal›k daha çok akçi¤erde görülür. kolera. Daha çok vücut direnci düflük kiflilerde görülür. Örne¤in. genelde pis insanlarda görüldü¤ü söylense de bu. Hasta Olmamak ‹çin Hasta olmamak için önce sa¤l›¤›m›z› korumam›z gerekmektedir. yata¤›n› paylaflmamak gerekir. iyileflme olmazsa karaci¤er kanserine. (Bas›ndan. yard›mc› slogan›n›n ise “AIDS'liye S›rt›n› Dönme” olarak belirlendi. 01.Elektronik Yüzy›l Ömer. Bunun için al›nacak tedbirlerden biri de afl› olmakt›r. fl Aids virüsü ile ilgili siz bir slogan bulsan›z ne olurdu? 1 Aral›k Dünya AIDS Günü Ça¤›n vebas› olarak bilinen AIDS hastal›¤›na dikkatlerin çekilmesi amac›yla bu y›lki Dünya AIDS Günü'nün slogan›. Dikkat edece¤imiz en tehlikeli hastal›klar. HEPAT‹T B : Cinsel iliflki ve kan yoluyla bula(‹nternet haberi. Karaci¤erde enfeksiyona neden olur. hapflurmas› ve tükmürmesi yoluyla çevreye yay›l›r. siroza dönüflebilir. Bütün bu hastal›klar›n nas›l bulaflt›klar›n›.12. Ö¤retmenin izin vermesi üzerine. önemli sorunlardan biridir. Sa¤l›k Bakanl›¤› Temel Sa¤l›k Hizmetleri Genel Müdürü. verem veya grip ölüme yol açabilir. Etkeni: HIV’dir. cinsel iliflki. Tüberküloz : Uzun süreli ve bulafl›c› bir hastal›kt›r. grip. kan nakli. çok çabuk yay›lan ve herkesi tehdit eden hastal›klard›r.2005) fl›r. bulafl›c› ve salg›n hastal›klard›r.10. Hepatit A : Hijyen koflullar›n›n iyi olmad›¤› yerlerde görülür. 18. SINIF 193 . bit gibi parazitlerle yay›l›r. Salg›n hastal›klar. “Sözünde Dur. bunlardan korunma yollar›n› bilmeli ve gerekli tedbirleri almak zorunday›z. Ayr›ca bölgede tifo salg›n›n›n bafllayabilece¤ine de dikkat çekti. Virüs vücuda girdikten sonra ortalama 5-10 y›lda hastal›k belirtileri görülebilir. AIDS'i Durdur”. Ba¤›fl›kl›k sistemi felç oldu¤undan ölüm genellikle bulafl›c› hastal›klar sonucu meydana gelmektedir.

hastal›¤›n istenmeyen sonuçlar›n› ve s›k›nt›s›n› yaflamadan o hastal›ktan korunmay› sa¤lar. ÖÇK 7. Ö¤retmenimiz. bo¤maca ve k›zam›k sonras› beyinde hasar görülebilir. ac› çekmeye kal›c› sakatl›klara ve ölümlere neden olabilmektedir. Çünkü afl› olunmazsa çocuk felci ve hepatit B (karaci¤er kanseri) hastal›¤›na yakalanabiliriz. SINIF . Afl›lar ve Yararlar› Afl›lar. her zaman tedavi etmekten çok daha kolay ve anlaml›d›r. Hastal›klar.7. Afl›lar. Afl›lar.7. doku ve organ baAfl›lar bizi çeflitli hastal›klardan korur ¤›fl›n›n yan› s›ra farkl› konulara da de¤indi¤im için memnun oldu¤unu söyleyip bana teflekkür etti. yaratt›¤› bireysel etkiler yan›nda k›sa sürede büyük kitlelere ulaflmaktad›r. zaman zaman hiçbir flekilde tedavi edilemeyecek sorunlara ve kal›c› hasarlara yol açabilmektedir. Etkinlik Düflünelim. Hamile kad›nlar k›zam›kç›k geçirirse bebeklerinde ciddi do¤umsal sakatl›klar görülebilir. Ünite Ömer. toplum sa¤l›¤›n›n kazan›lmas›nda yard›mc›d›r. Söyleyelim 1. Enfeksiyon hastal›klar›. Hastal›¤›n oluflmas›n› önlemek. öncelikle uyguland›klar› kiflileri hastal›ktan korur. çok daha iyidir. Hastal›klar. Ancak hastal›ktan korunan kifliler. Onlar da korunabilir. Afl› ile korunmak. salg›n ve bulafl›c› hastal›klardan bahsettikten sonra bunlardan baz›lar› için basit bir korunma yolu olan afl›lardan ve yararlar›ndan söz etti. fiimdiye kadar hangi afl›lar› vuruldunuz? Bunlar sizi hangi hastal›klardan koruyor? 2. K›z›lay gibi çeflitli yard›m kurulufllar›na kan ba¤›fl› yap›lmas›n›n toplum için önemi nedir? 194 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. mikroplar› di¤er kiflilere tafl›yamayaca¤› için afl›lanmam›fl kiflilere de hastal›¤›n geçifli engellenir. Ek olarak Hib menenjiti.

Sen korsan kitap alm›fls›n. Kitab›n görünüflüyle ilgili olarak flaflk›nl›¤›m› gizleyememifl olmal›y›m ki: . SINIF 195 . Fiyat› oldukça uygundu. Arkadafl›m: . fl Kitap al›rken nelere dikkat edersiniz? Harçl›klar›mdan biraz para biriktirmifltim. Bütün bunlar›n yan›nda korsan al›nan her kitap veya CD ile. Eve dönerken yol kenar›nda. Böylece kitap. Bütün bunlar benim kitaba karfl› daha çok ilgi duymama neden oldu. Yak›n çevremdeki insanlar›n d›fl›nda bas›nda da s›kça söz ediliyordu. sadece kitaplar›n de¤il CD’lerin de korsan›n› yap›yorlar. Sat›n alarak okumaya karar verdim. Paras›n› ödeyerek kitab› ald›m ve eve gelince hemen okumaya bafllad›m. Bence herkesin kütüphanesinde bulunmas› gereken bir kaynak.Kitap. dedi. Orijinal kitab›n ciltlenmesi. Arkadafl›m›n tavsiyesi üzerine son günlerde popüler olan bir kitaba ilgi duydum. CD gibi eserleri haz›rlayan kifliler.Bunu sadece ben de¤il. Her sohbette bu kitaptan bahsediliyordu.Benim ald›¤›m kitap.8. yerde kitap satan bir sat›c›da kitab› gördüm. Sonrada okumam için bana kendi kitab›n› verdi. Arada baz› sayfalar›n yaz›lar› bulan›k ç›kt›¤› için rahat okuyamad›m. Kitap. Bu parayla kitab› almak için kitapç›ya u¤rad›m.Elektronik Yüzy›l Telif ve Patent Haklar› ÖN HAZIRLIK Bir ürünün yasal yollardan temin edilmesi. . Hem biliyor musun. emeklerinin karfl›l›¤›n› almam›fl oluyorlar. Bu flekilde al›flverifl yaparsak kitap yazan veya CD ÖÇK haz›rlayan kiflinin hakk› olan paray›. diye konuyla ilgili olarak aç›klamada bulundu. yaz›s› ve renkleri kaliteli olur. çok güzel ve kaliteli. fl Benzer bir durum yaflad›n›z m›? Yaflad›ysan›z nedeni ne olabilir? Birkaç gün sonra arkadafl›m. Okumaya bafllad›¤›m›n ikinci günü kitab›n cildi ayr›ld›. Onlar da bir kere dinlenince veya seyredilince bozuluyor. uzun süre kullanmak amac›yla al›nan fleyler. Hâlbuki bunlar. niçin önemli olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Etkinlik vermifl oluyoruz. Kitab›n sat›fl fiyat›n›n benim için çok yüksek oldu¤unu görünce kitab› alamadan oradan ayr›ld›m. Ben de ona olanlar› anlatt›m ve hevesim kaçt›¤› için bitiremedi¤imi söyledim. daha yeni al›nm›fl gibi p›r›l p›r›ld›. Korsan kitap ise ucuz olsun diye her fleyi kötü ve kalitesiz malzemeden yap›yorlar. Kitab›n sayfalar›n› çevirdikçe yapraklar› elimde kald›. onlardan habersiz ço¤altan ve satan kiflilere 7. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. annem ve babam da okudu.Bu kitap orijinal. nas›l oldu da böyle sa¤lam kald›? diye sordu¤umda bana kitab›n üzerindeki bandrolü gösterdi ve: . kitab› nas›l buldu¤umu sordu. daha ben okurken parçaland›. dedi. o ürün için emek harcayan kiflinin hakk› da elinden al›nm›fl oluyor. KEL‹ME LAR VE KAVRAM tent • telif ve pa et ar • tic Benim ad›m Zeynep.

Telif ve Patent Hakk›’n›n yan› s›ra bir de Fikir Eserlerinin Korunmas› Kanunu ile de bir eser ortaya ç›karan veya bulufl yapan›n hakk› korunmufltur. Ünite Kitab› arkadafl›mdan ald›m ve tekrar okudum. Edebiyat ve sanat eserleri. bir eserin yarat›c›s›na veya bir buluflu yapana. önceki s›k›nt›lar› yaflamad›m ve kitab› büyük bir heyecanla.9. Bu sefer. c) Bir eseri herhangi bir flekilde yayan. kokular. fl Telif ve patent haklar› konusunda yasal düzenlemeler nelerdir? fl ‹nsanlar. müzik eserleri. tablolar. maddesinin 3. eserlerini hangi yollarla koruma alt›na alabilirler? Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda telif ve patentle ilgili kanunlar oldu¤unu ö¤rendim. SINIF . gerek bilimsel bulufllar patent ile korunur. lisans› al›nabilir veya baflka flekillerde tasarruf edilebilir. markalar ve tasar›mlar gibi de¤iflik fikir eseri türleri. Ucuz kitap alay›m.” diyerek eser sahibinin haklar›n› korumaktad›r. filmler ve plaklar gibi. Çünkü ucuz mal alacak kadar zengin de¤ilim. Kütüphanemde bulunmas› gereken ve her zaman faydalanaca¤›m bir kitap oldu¤una karar verdim. bu gösterimi düzenleyen veya dijital iletim de dâhil olmak üzere her nevi iflaret. Bir süre daha para biriktirerek kitapç›ya gittim ve bandrollü bir kitap alarak kütüphaneme koydum. Bir daha asla bandrolü olmayan bir kitap ya da baflka eser al›p hem kendimi hem de eseri üreten kiflinin eme¤ini zarara u¤ratmayaca¤›m. ç) Bir eserin nüshalar›n› yasal veya yasal olmayan yollardan ülkeye sokan ve her ne flekilde olursa olsun ticaret konusu yapan. • Sözcükler. genellikle telif hakk› ile korunur. f›kras›: “Hak sahibinin izni olmaks›z›n. edebiyat ve sanat eserleri ile yaz›l›mlar. cezaland›r›l›r.” diyerek eser sahibinin eserinin orjinal ve korsan ayr›m›n› yapmam›z› kolaylaflt›rmaktad›r. Bu haklar ayr›ca. hak sahibi taraf›ndan sat›labilir. Etkinlik 196 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. • Gerek teknik. zevk alarak bitirdim. renkler ve flekiller gibi bir ürünü veya ÖÇK hizmeti di¤erlerinden ay›rt etmeye yarayan özellikler marka haklar› ile korunur. d) Bir eseri topluma aç›k yerlerde gösteren veya temsil eden. bulufllar. sesler. Örne¤in. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserlerini Koruma Kanunu’nun 72. ses ve/veya görüntü iletimine yarayan araçlarla yayan veya yay›m›na arac›l›k eden. Yine. farkl› flekillerde korunur: • Kitaplar. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 81. 7. simgeler. b) Bir eseri herhangi bir flekilde ço¤altan.7. Yeni fikir eseri (fikrî mülkiyet) genel olarak. kâr edeyim derken daha çok zarar etmifl oldum. a) Bir eseri herhangi bir flekilde iflleyen. maddesi: “Müzik ve sinema eserlerinin ço¤alt›lm›fl nüshalar› ile süreli olmayan yay›nlara bandrol yap›flt›r›lmas› zorunludur. eserinden ya da buluflundan belli bir süre için ticari olarak yararlanma haklar›n›n tan›nmas›yla korunur.

01.VCD. • Bilgi toplumunun en önemli itici güçlerinden olan yaz›l›m sektörü geliflememektedir.8 milyon TL tutarında korsan CD. co¤rafi iflaretler ve ticari s›rlar da Patent fikir eseri türleri olarak kabul edilir ve ço¤u ülkede bunBulufl sahibinin bulufl konusu ürünü. ayn› zamanda ticari s›rlar›n ve di¤er fikir eseri hakk›d›r. • Müzik. VCD ile bandrolsüz yazılı ürün ele geçirildiği belirtildi. sadece ald›¤›m kitab›n y›rt›lmas› de¤il. Korsan ürünlerin zarar›. organize suç örgütlerine gitmekte ve yasa d›fl› ifllerin finansman›nda kullan›lmaktad›r.Elektronik Yüzy›l • Tasar›mlar. yarat›c› emeklerinin karfl›l›¤›n› alamad›¤› için “yarat›c›l›k” engellenmektedir. SINIF 197 . 4.2009) fl Korsan sat›fllar›n hem ülkemize hem de bunlar›n as›l üreticilerine zararlar› nelerdir? Korsan Ürünlerinin Zararlar› • Korsan sat›fllardan vergi al›namad›¤›ndan devletin trilyonlarca lira vergi kayb› olmaktad›r. DVD. geliflimini. bu sektörlerde nitelikli eserler üretilmesini engellemekte ve imkâns›z hâle getirmektedir. İstanbul Emniyet Müdürlüğünün yaptığı açıklamada. ÖÇK 7. 21 kişinin gözaltına alındığı. • Eser sahipleri. korsan CD. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. belirli lar için belli bir hukuki koruma biçimi vard›r. Nas›l m›? ‹stanbul’da korsan CD operasyonu İstanbul'da yapılan korsan yayın ve CD operasyonunda.10. • Korsan sat›fllarla elde edilen yüksek miktardaki para. (İnternet haberi. DVD. ilim/edebiyat sektörleri ülkemizin gerek ekonomisi ve gerekse kültür hayat› için vazgeçilmezdir. satma veya ithal etme kurallar. ülke ekonomisine zarar›n›n yan›nda bana yapt›¤› zarar hiç kal›r. • Ticaret dünyas›nda haks›z rekabeti engelleyici bir süre üretme. kullanma. Bunlar›n uluslararas› alanda rekabet flans›n›. Korsan›n. Bu hakk› gösteren belgeye de patent ad› türlerinin korunmas›na da yard›mc› olur. kaset ile kitapların üretim. dağıtım ve satışının engellenmesine yönelik operasyonların devam edeceği söylendi. 22. Korsan bir kitap almakla sadece kendime zarar vermifl de¤ilim asl›nda. sinema. verilir.

Davanın sonuçlanmasının ardından firma. ÖÇK 7. Bu Enstitünün görevleri flunlard›r. Başka bir firmanın özgün olarak tasarladığı sandalyeleri korsan olarak üreten mobilyacı “endüstriyel tasarım fikrini çalmak” suçundan hapis ve para cezasına çarptırıldı. tasar›m ve di¤er sanayi eseri haklar›n›n etkin korunmas›n› sa¤lamak. teknik ve beflerî alt yap›y› güçlendirmek.turkpatent. Etkinlik Türk Patent Enstitüsü. • Müflteri odakl›. Korsan kitap veya CD alma konusunda neler düflündü¤ünüzü yazarak aç›klay›n›z. • Türk ekonomisinin ç›karlar›n› korumak ve gelifltirmek amac›yla uluslararas› platformlarda Türkiye’yi temsil etmek ve ifl birli¤ini güçlendirmek için kurulmufltur. bu amaçla yasal.11. • Sanayi eseri (s›nai mülkiyet) sahibi olma bilincini ve bilgisini ülke genelinde yaymak.tr) http://www. • Patent.09.2003) fl Türk Patent Enstitüsünün çal›flmalar› hakk›nda neler biliyorsunuz? Düflünelim. Söyleyelim 1. Dava. Ünite Meydana getirdi¤iniz bir eseri.tr TÜRK‹YE’DE ‹LK ENDÜSTR‹YEL TASARIM DAVASI Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas› Korsan kitap ve CD'nin ardından ''korsan sandalye''ye de ceza geldi. Telif ve patent hakk› ile korunan ürünleri al›rken nelere dikkat etmeliyiz? Neden? 2. • Yarat›c›l›¤› ve yenili¤i teflvik ederek Türkiye'nin ekonomik ve teknolojik geliflmesine katk›da bulunmak. koruma alt›na alabiliyorsunuz. (İnternet haberi 18. SINIF . 198 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.7. marka.gov.dyegm. sandalyeleri kullananlar hakkında da dava açtı. (www. h›zl› ve kaliteli hizmet sunarak etkin bir s›nai mülkiyet sistemi oluflturmak.gov. Bunun için Türk Patent Enstitüsü kurulmufltur. ilgili kesimlerle ifl birli¤ini gelifltirmek. Türkiye'de tasarımcı şirket lehine sonuçlanan ilk endüstriyel tasarım davası oldu.

Biz de ça¤dafl uygarl›k düzeyine ulaflmak istiyorsak bilime.” Atatürk. Mustafa Kemal Atatürk. akla ve teknolojiye önem vermeliyiz. belli bir amaca yönelen bir bilgi edinme ve yöntemli araflt›rma süreci. "Biz ilhamlar›m›z› gökten veya gaipten de¤il. M. Zaman›n gereklerine göre bilim ve teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. içinde yaflad›¤›m›z yurt. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. hayat için. ‹lim ve fennin d›fl›nda yol gösterici aramak gaflettir. akla ayk›r› veya ak›l d›fl› hiçbir fleyi tan›mama davran›fl› ve tutumu. bir ülke için neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • kan›t Bir toplumun kalk›nma düzeyini. cahilliktir. Hayatta en hakiki mürflit ilimdir. bilimde ilerleme olmadan kalk›nma ve geliflme olmayaca¤›n› söylemifltir. B‹L‹M: Belli bir konuyu bilme iste¤inden yola ç›kan. medeniyet için. Bir sözünde flöyle demifltir: “Türk milletinin yürümekte oldu¤u ilerleme ve uygarl›k yolunda. baflar› için en gerçek yol gösterici ilimdir. do¤ru yoldan sapmakt›r. bofluna yorulmak. en belirgin özelli¤imizdir. müspet ilimdir. Mant›k. Atatürk bilimin her konuda insan hayat›na yön vermesi gerekti¤ine inanm›fl." Yapt›¤› her iflte ak›lc›l›¤a ve bilime önem veren Mustafa Kemal Atatürk’ün bu konuda pek çok sözü de vard›r. elinde ve kafas›nda tuttu¤u meflale.atam. Dünyada her fley için.Elektronik Yüzy›l Ak›lc›l›k ve Bilim ÖN HAZIRLIK Bilim ve teknoloji alan›ndaki geliflmeleri takip etmek. Bunun için y›lmadan yorulmadan çal›flmal›y›z. Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur. bilim ve teknolojideki geliflmeler belirlemektedir. Bizim yolumuzu çizen. Çal›flmak demek. zekâ ile hareket etmek. ba¤r›ndan ç›kt›¤›m›z Türk milleti ve milletler tarihinin bin bir facia ve ›st›rap kaydeden yapraklar›ndan ç›kartt›¤›m›z neticelerdir.tr fl Sizce Atatürk. SINIF 199 . ça¤dafllaflma ile ak›l ve bilim aras›ndaki iliflkiyi dile getirerek bilimsel çal›flmalar sayesinde cehaletin ortadan kalkabilece¤ini vurgulam›flt›r. yukar›daki sözleriyle neyi vurgulamaktad›r? AKILCILIK: Akla ve ak›l yolu ile var›lan yarg›ya inanma. do¤rudan do¤ruya hayattan alm›fl bulunuyoruz. Kurtulufl Savafl›’n› kazand›ktan sonra kurdu¤u Türkiye Cumhuriyeti’ni gelifltirmek için her zaman ak›l ve bilimi ön planda tutmufltur.gov. Kemal Atatürk www. bilimsel düflünceye. terlemek de¤ildir. fendir.

s. SINIF . www. (motor ve pervanesi hariç) tüm parçalar› Türk mal› olan ilk ulusal tipteki uça¤›m›z›n prototipini üretti. Ordunun modern ça¤›n gereklerinde uygun düzeyde yükselmesi için Atatürk. sportif ve turistik havac›l›¤›n geliflmesini sa¤lamak. Bu üretim. 1935'te al›nan kongre (genel kurul) karar›yla cemiyetin ismi "Türk Hava Kurumu" (THK) olarak de¤ifltirildi. Hava Kuvvetleri’nin ald›¤› ehemmiyeti göz önünde tutarak bu mesaiyi planlaflt›rmak ve bu konuyu lay›k oldu¤u ehemmiyetle milletin nazar›nda canl› tutmak laz›md›r. bütün yurtta çok büyük heyecan yaratt›.thk.thk. sanayinin gelifltirilmesi için yap›lan çal›flmalar› flöyle anlat›r: "Harp sanayi tesisat›m›z› daha ziyade gelifltirmek ve geniflletmek için al›nan tedbirlere devam edilmeli ve endüstrileflme çal›flmam›zda da ordu ihtiyac› ayr›ca göz önünde tutulmal›d›r. yurt içinde ve yurt d›fl›nda baflar›yla temsil etmektedir.tr internet adresini ziyaret ederek Türk Hava Kurumu’nun ö¤rencilere yönelik çal›flmalar› hakk›nda bilgi edinebilirsiniz. bütün bunlar için gerekli araç ve gereci haz›rlamak. personeli yetifltirmek ve UÇAN B‹R TÜRK GENÇL‹⁄‹ yaratmakt›r. hava sporlar› konusunda.org." (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. askerî. 403) TÜRK HAVA KURUMU Türk Hava Kurumu. 1932 y›l›nda cemiyetin yurt d›fl›nda e¤itti¤i mühendislerden Selahattin Reflit Bey ve ekibi. Türk Silahl› Kuvvetleri’nin ihtiyac› olan silah. Mustafa Kemal Atatürk. ARAfiTIRINIZ www. Cilt I. kendi atölyesinde üretti¤i uçakla Ankara'dan havalanarak küçük bir Türkiye turu yapmay› baflard›. ekonomik. Bundan sonras› için bütün uçaklar›m›z›n memleketimizde yap›lmas› ve harp hava sanayimizin de bu esasa göre inkiflaf ettirilmesi gerekir. havac›l›¤›n askerî.tr 1931 y›l›nda. sosyal ve siyasal önemini anlatmak. Pilot Vecihi Hürkufl. Kurum o günden beri ülkemizi. Ünite Türkiye Cumhuriyeti’nin do¤u dönemde ülkenizde ordunun ihtiyac›n› karfl›layacak silahlar› üretecek tesisler ve fabrikalar yoktu. sivil. araç ve gereçleri Türk topraklar›nda üretecek sanayi tesislerinin temelini att›.7. 1929'da Uluslararas› Havac›l›k Federasyonu (FAI)’na tam üye oldu.org. K›sa zamanda kendini gelifltiren cemiyet. Türkiye'de havac›l›k sanayisini kurmak. 200 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Cemiyetin kurulufl amac›. Cumhuriyetin ilan›ndan sonra 16 fiubat 1925'te Atatürk'ün emirleriyle "Türk Tayyare Cemiyeti" ad›yla kuruldu.

Atatürk'ün. Atatürk’ün düflünceleri. Gençler.tr)” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Aç›klay›n›z. Atatürk.” sözü. Sabiha Gökçen o okulun ilk k›z ö¤rencisi oldu ve Atatürk’ün özel izniyle okula yaz›ld›.atam.Elektronik Yüzy›l ‹stikbal Göklerdedir Atatürk’ün “‹stikbal göklerdedir.” demifltir. yar›nlar›ndan asla emin olamazlar. Atatürk “Bu dünyada her fley. Bu amaçla 3 May›s 1935'te Atatürk’ün ad›n› verdi¤i Türk Kuflu kuruldu. o y›llar›n coflkusu içinde söylenen sadece bir çift güzel söz de¤ildi. insan kafas›ndan ç›kar. bilim ve akl›n rehberli¤inde kendini sürekli yenilemektedir. vatan göklerine aralar›nda Atatürk'ün manevi k›z› ve dünyan›n ilk kad›n savafl pilotu Sabiha GÖKÇEN'in de bulundu¤u. Ça¤›n ihtiyaçlar›na. Atatürk. SINIF 201 . (www.gov. 3. k›sa sürede sonuca ulaflt›. Kurum. geliflmelere uygun olarak her dönemde önemini korumaktad›r. Çünkü ondan önce askerî okula k›z ö¤renci al›nm›yordu. Sabiha Gökçen’i Eskiflehir Tayyare Mektebine yollad›.tr Düflünelim. Türkiye’nin ayd›n gelece¤i için kad›nlar›m›z›n da e¤itim ve çal›flma hayat›na at›lmalar›n› teflvik etmifl ve bu amaçla çal›flmalar yapm›flt›r. gitti¤i yerlerde konuflmalar yaparak gençli¤e vermek istedi¤i havac›l›k aflk›.12. Atatürk Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi ile Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunu kurarak neyi amaçlam›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu olay. bize hangi tavsiyelerde bulunuyor? Neden? 2. Bu nedenle Atatürk’ün düflüncelerini iyi anlamam›z ve do¤ru uygulamam›z gerekir. “Toplumumuz için ilim ve fen laz›m ise hem erkek hem de kad›nlar›m›z›n bunlara ayn› derecede sahip olmas› gerekir. Ayn› zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin önüne konulanhedeflerden biri oldu. havac›l›k coflkusu. ak›n ak›n Türk Kuflu‘na koflmaya bafllad›. okula gidecek k›z ö¤renciler için de örnek olmufltur. birçok de¤erli eleman yetifltirdi.gov. ÖÇK 7.atam. Söyleyelim 1. M. Atatürk. Etkinlik ‹stikbal göklerdedir çünkü göklerini koruyamayan uluslar. Kemal Atatürk www.

7. Ünite
Ölçme ve De¤erlendirme
A. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 1. Sosyal bilimlerin amac› nedir? Örnek vererek aç›klay›n›z. 2. Bilim ve teknolojinin, hayat›m›zdaki önemi nedir? 3. T›p alan›ndaki geliflmelerin amac› ve insanl›k için önemi nedir? 4. Korsan ürünlerin ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? 5. Atatürk’ün, ak›lc›l›k ve bilime verdi¤i önemi belirten sözlerinden örnekler veriniz. B. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Dil ve Tarih-Co¤rafya, psikoloji, patent, organ nakli, kan ba¤›fl›, dayan›flma 1. ‹nsanlar›n davran›fllar›n› inceleyen, etkili iletiflim kurman›n yollar›n› ö¤reten bilim dal›na ............... denir. 2. .............................her alt› ayda bir yapmam›z tavsiye edilen bir ba¤›flt›r. 3. Bir doku ve organ›n bir hastaya verilmesine ........................... denir. 4. Atatürk'ün bilime önem verdi¤ini gösteren bir örnek ............... ............... ............... ............... Fakültesinin kurulmas›d›r. 5. Bulufl sahibinin ürününü belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etme hakk›na ............... denir. C. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. 1. T›p alan›ndaki geliflmelerin nedeni, afla¤›dakilerden hangisidir? A. Geliflmeyi gerçeklefltiren kiflinin ad›n› duyurmak istemesi B. ‹nsan yaflam›n› daha iyi hâle getirmesi C. T›p alan›nda geliflmenin zorunlu olmas› D. T›p alan›nda geliflmenin önemli bir nedeninin olmas› 2. Afla¤›dakilerden hangisi, Atatürk'ün ak›lc›l›¤a ve bilime verdi¤i önemi gösteren bir sözüdür? A. "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. ‹leri!" B. "Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur." C. "Vergilendirilmifl kazanç kutsald›r." D. “Yurtta sulh, cihanda sulh.” 3. Afla¤›dakilerden hangisi, toplumsal dayan›flmay› sa¤layan olaylardan biridir? A. Doku ve organ nakli B. Turizm faaliyetleri C. Teknolojik geliflmeler D. Aile içi sorumluluklar

202

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Elektronik Yüzy›l
4. Afla¤›dakilerden hangisi, sosyal bilimlerin ara disiplinlerinden biri de¤ildir? A. Sosyoloji B. Psikoloji C. Müzik D. Felsefe 5. Afla¤›dakilerden hangisi, bilimsel ve teknolojik bir geliflme de¤ildir? A. Gen teknolojisi B. Kök hücre C. Nano teknoloji D. Kufl gribi Ç. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne D, yanl›fl olanlar›n yan›na Y yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. 5. 6. (....) (....) (....) (....) (....) (....) Sosyal bilimler olmasayd› kendi geliflimimizden haberdar olamazd›k. Organlar, sadece insanlar yaflam›n› yitirince ba¤›fllanabilir. Atatürk, ak›lc›l›k ve bilimi her zaman önemsemifltir. T›p alan›nda geliflmeler gereksizdir. Doku ve organ ba¤›fl›, yaln›zca aile bireyleri aras›nda yap›lmal›d›r. Korsan kitap ve CD'ler kullanmamal›y›z.

D. Afla¤›daki sözlerin birbiriyle iliflkili olanlar›n› efllefltiriniz. Doku ve organ nakli Kan ba¤›fl› Korsan Bulafl›c› hastal›k Siyaset ilmi CD/Kitap AIDS Oy sand›¤› Hayat kurtarma Toplumsal yard›mlaflma

E. Son 25 y›lda insan hayat›n› ve dünyay› en fazla etkileyen bulufllar s›ralamas›nda ilk 5 s›ray› afla¤›daki ürünler almaktad›r. Bunlar›n etkilerini defterinize yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. ‹nternet Cep telefonu Kiflisel bilgisayar Fiber optik E-posta Siz, bunlardan hangisini kullan›yorsunuz? Bu s›ralamay› siz nas›l yapard›n›z? Gelecekte bunlar üzerinde nas›l bir de¤ifliklik olabilir? Gelecekte insanlar›n hayat›n› kolaylaflt›racak bir bulufl tasarlar m›s›n›z?
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

203

SÖZLÜK
agresif alg› ana fikir ana yön anjiyo antiseptik at›k beceri beflerî beflerî unsur birey bütçe : : : : : : : : : : : : A Sald›rgan. Bir fleye dikkati yönelterek o fleyin bilincine varma, idrak. Bir yaz›n›n temeli olan as›l düflünce. Kuzey, güney, do¤u ve bat› yönlerinden her biri. Damaryolu ile kalp damarlar›n›n aç›k ya da kapal› olup olmad›¤› durumunun tespit edilmesi. Vücudun çeflitli k›s›mlar›n› mikroplardan ar›nd›rmak için kullan›lan kimyasal madde. At›lm›fl, at›lan. B 1. Elinden ifl gelme durumu, ustal›k. 2. Kiflinin yatk›nl›k ve ö¤renime ba¤l› olarak bir ifli baflarma ve bir ifllemi amaca uygun olarak sonuçland›rma yetene¤i. ‹nsanla ilgili. ‹nsanlar›n oluflturdu¤u yap›lar. Toplumlar› oluflturan ve düflünsel, duygusal, iradeyle ilgili nitelikleri toplum içinde belirlenen insanlar›n her biri, fert. Devletin, bir kuruluflun, bir aile veya bir kimsenin gelecekteki belirli bir süre için tasarlad›¤› gelir ve giderlerin tümü. C cazip celse : Al›ml›. : Oturum. Ç : Kabu¤u ay›klanmam›fl pirinç : 1.Bir fleyin yak›n›, dolay›, etraf. 2. Kiflinin içinde bulundu¤u toplumu oluflturan ortam. : Da¤›n bir noktas›ndan kopup yuvarlanan ve yuvarland›kça büyüyen kar kümesi. D : 1. Davranma ifli veya biçimi, tutum, hareket. 2. D›fltan gözlemlenebilecek tepkilerin toplam›. 3. Organizman›n uyaranlar karfl›s›ndaki tepkilerinin bütünü. : Halk›n egemenli¤i temeline dayanan yönetim biçimi. : 1. Tarih öncesi tanr›, tanr›ça, yar› tanr› ve kahramanlarla ilgili ola¤anüstü olaylar› konu alan fliir. 2. Bir kahramanl›k hikâyesini veya bir olay› anlatan, ölçüsü on bir hece olan halk fliiri. : Do¤an›n sebep oldu¤u y›k›m ve felaketler. : 1. Duyularla alg›lama, his. 2. Belirli nesne, olay veya bireylerin insan›n iç dünyas›nda uyand›rd›¤› izlenim. : Kar› kocan›n baba ve annelerinin her biri. : 1. Fikir 2. D›fl dünyan›n insan zihnine yans›mas›. 3. Niyet, tasar›. E : Bir cismi iki eflit parçaya bölen çizgi. : Duygudafll›k. Kiflinin kendisini baflka bir bincin yerine koyarak söz konusu bilincin duygular›n›, isteklerini ve düflüncelerini denemeksizin anlayabilmesi becerisi. : Orta Ça¤’da Katoliklerde kat› inançlar›na karfl› gelenleri cezaland›rmak için kurulan kilise mahkemelerinin genel ad›. : Yer kabu¤unu oluflturan kayalar›n, baflta akarsular olarak üzere türlü d›fl etmenlerle y›prat›l›p yerinden kopar›larak eritilmeleri veya bir yerden baflka bir yere tafl›nmas› olay›. : 1. Kuzey Kutbu‘nda yaflayan topluluklar›n ad›. 2. Bu topluluktan olan kimse. : Belli bir kurala göre düzenlenmifl, kula¤a hofl gelen ses dizisi, melodi. F : Ahlak›n övdü¤ü iyi olma, alçak gönüllülük, yi¤itlik, do¤ruluk ve benzeri niteliklerin genel ad›. : Hemen parlayan, k›z›nca gözü dünyay› görmeyen.

çeltik çevre 盤

davran›fl demokrasi destan do¤al afet duygu dünür düflünce

eksen empati engizisyon erozyon eskimo ezgi

fazilet fevri

204

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

fikir fresk

: Düflünce. : Yafl duvar s›vas› üzerine kireç suyunda eritilmifl madeni boyalarla resim yapma yöntemi. G Bir yar›flma, karfl›laflma, çat›flma vb. sonunda yenen, üstün gelen baflar› kazanan. Bat›. Bir toplumda yapt›r›m gücü olan kültürel kal›nt›lar, al›flkanl›klar, bilgi, töre ve davran›fllar. Bir olay, varl›k veya düflünce üzerinde var›lan yarg›, fikir. Bir nesnenin, olay›n veya bir gerçe¤in, niteliklerinin bilinmesi amac›yla dikkatli ve planl› olarak ele al›n›p incelenmesi. Bir maddenin en küçük tanesi. A¤aç, metal veya tafl bir yüzeye ayr› kollar halinde de¤iflik renkli boyalar sürüldükten sonra üstteki katlar› yer yer kaz›yarak altlardaki renklerden yayarlanma tekni¤i. 1. Ortak özellikleri olan varl›klar, nesneler bütünü. 2. Görüflleri, ç›karlar› bir olan kimseler bütünü, ekip. Gül bahçesi. Evlenmekte olan bir erke¤e, evlenme töreni s›ras›nda verilen ad.

galip garp gelenek görüfl gözleme granül gravür grup gülzar güvey

: : : : : : : : : :

hak heyelan hiyeroglif hoflgörü höyük

hukuki

H 1. Adalet. 2. Adaletin, hukukun gerektirdi¤i veya birine ay›rd›¤› fley, kazanç. Toprak kaymas›. Resim yaz›. Her fleyi anlay›flla karfl›layarak olabildi¤i kadar hofl görme durumu. 1. Tarih boyunca türlü sebeplerle y›k›lan yerleflme bölgelerinde, y›k›nt›lar›n üst üste birikmesiyle oluflan, içinde yap› kal›nt›lar›n›n gömülü bulundu¤u yayvan tepe. 2. Toprak y›¤›n›, küçük tepe. : Hukuk ile ilgili, hukuksal. : : : : : I

›st›rap

: 1. Ac› 2. Üzüntü, s›k›nt›, keder. ‹ : 1. Duygu, düflünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla baflkalar›na aktar›lmas›, haberleflme. 2. Telefon, televizyon, radyo vb araçlardan yararlanarak yürütülen bilgi al›flverifli. : 1. Geliflme, geliflim. 2. Meydana ç›kma, aflikâr olma. : 1. Bir yerden baflka bir yere geçme geçifl. 2. Anlama, kavrama. : Baflkas›n›n arsa, yol, bahçe vb. tafl›nmaz mal›ndan belirli bir yolda yararlanma hakk›. : 1. Bir sonuç ç›karmak için olgular› yöntemli bir biçimde toplay›p say› olarak belirtme ifli, say›mlama. 2. Say› bilimi. : Aç›kta yap›lan sat›fl. J : 1.Beklenmedik iyi davran›fl. 2. Herhangi bir fleyi aç›klamak için genellikle el, kol ve bafl ile yap›lan içgüdüsel veya iradeli hareket. K : 1. Kabartmak ifli. 2. Bir biçimin veya bir süslemenin düz yüzey üzerindeki ç›k›nt›s›. 3. K›l, alç›, tafl vb. ifllenebilir gereçleri girintili ç›k›nt›l› yüzeyler durumunda biçimlendirerek yap›lm›fl olan eser. : Bir fleyin do¤rulu¤u, gerçekli¤i konusunda kanaat verici belge, delil, iz. : Nesnelerin veya olaylar›n ortak özelliklerini kapsayan ve bir ortak ad alt›nda toplayan genel tasar›m. : 1. Bir fleyin ç›kt›¤› yer. 2. Araflt›rma ve incelemede yararlan›lan belge.

iletiflim

inkiflaf intikal ‹rtifak hakk› istatistik iflporta

jest

kabartma

kan›t kavram kaynak

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

205

Yeryüzündeki büyük kara parçalar›ndan her biri. : Bir topluma veya halk toplulu¤una özgü düflünce ve sanat eserlerinin bütünü. 2. flef. kongre: Dil Kurultay›.k›ta kolezyum kombina kompozitör kongre kristal kroki kronoloji kukla kutup kurultay kültür : 1. ‹steklendirme. Bir kuruluflun. 2. : Bir konu veya nesnenin bafll›ca özelliklerini yans›tacak biçimde haz›rlanm›fl tasla¤›. : Eski Roma döneminde sanat etkinliklerinin yan›s›ra dövüfllerinde yap›ld›¤› yap›. aç›k deniz. 2. Bir kuruluflun. ana kara. Bir partinin veya bir kuruluflun en üst düzeyde yönetimiyle görevli kimse. bak›fltaki çarp›c› ve öldürücü güç. sözsüz oyun. Yer yuvarla¤›n›n. P : Düflünce ve duygular› müzik veya türlü eflyalar eflli¤inde bazen dansla. 3. Birbiriyle karfl›t olan fleylerden her biri. ana deniz. Belli kimselerde bulundu¤una inan›lan. 2. yurt. Çeflitli ülkelerden yöneticilerin. 2. SINIF . 2. Zaman dizini. gereç. mala. eve. Varl›¤› deneykan›tlanm›fl fley. : 1. Birtak›m olaylar›n dayand›¤› sebep veya bu sebeplerin yol açt›¤› sonuç. 2. göz. karton v. : Oksijenin bir element veya kökle birleflmesiyle oluflan madde. Askerlerin bir komutan›n emrinde bir araya gelmesinden oluflan birlik. Ekvator’dan en uzak olan yer ekseninin geçti¤i varsay›lan iki noktas›ndan her biri. 2. bulunulan yer. bazen de gövde ve yüz hareketleriyle yans›tmay› amaçlayan oyun. Birim kabul edilen herhangi bir fleyin alabildi¤i kadar ölçü. 1. delegelerin kat›lmas›yla yap›lan toplant›. temel konular› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle veya gerektikçe yapt›¤› genel toplant›. Ço¤unlukla eski yazma kitaplarda görülen ›fl›k. gölge ve hacim duygusu yans›t›lmayan küçük. bildiren veya yazan kifli. 2. Önder. lider materyal mekân menfaat minyatür motivasyon muhabir : : : : nafta nazar N : Yap›s› benzine çok benzeyen ya da özdefl olan ve yer ya¤›n›n dam›t›m›yla üretilen ye¤ni hidrokarbenler kar›fl›m›. Ö : 1. : 1. elçilerin. gündemindeki sorunlar› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle yapt›¤› genel toplant›. 2. : 1. Ç›kar. Birlefltirilmifl et tesisi. 2. evcil hayvanlara. : 1. Eski Türklerde devlet ifllerinin görüflülüp karara ba¤land›¤› meclis. Ev. Zaman bilimi. bez. Güdülenme : Bas›n ve yay›n organlar›na haber toplayan. 3. Tah›l ölçmeye yarar kap›. : 1. Birkaç sanayi kurumunun tek yönetimde birleflmesi. gündemindeki sorunlar›.b hafif nesnelerden yap›lm›fl insan ve hayvan figürleri. okyanus olgu le oksit ölçek pandomim 206 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. : 1. : 1. Bir harita veya resimde görülen uzakl›klarla bunlar›n iflaret etti¤i. göz atma O : K›talar› birbirinden ay›ran engin. M Malzeme. tar. hatta cans›z nesnelere de zarar veren. L : 1. Ulusal veya uluslararas› bilimsel toplant›. : 1. Yer. 2. karfl›land›¤› gerçek uzunluklar aras›ndaki oran. renkli resim sanat›. alttan içine el sokularak oynat›lan çeflitli nesnelerden yap›lm›fl bebek. : 1. Hareketli yerleri iplikle sanatç›n›n parmaklar›na ba¤lanarak veya eldiven gibi bir kesiti kullanarak bir perdenin üzerinden oynat›lan. insanlara özellikle çocuklara. Bak›fl bakma. müzik besteleyen. : Baz› cisimlerin ald›klar› geometrik biçim. : Besteci. Ayaklar› olmayan.

gereç ve aletleri kapsayan bilgi. 2. Belli bir noktaya göre olan yer. V : 1. Hastan›n dinlenme durumu vb. Tasarlanm›fl fley. : 1. ‹nsanlar›n toplumun varl›¤› ve geliflmesi için gerekli olan nesneleri sa¤lamak üzere. : Bir sanayi dal› ile ilgili yap›m yöntemlerini. De¤iflik alanlarda önceden plan ve programa al›nm›fl. pastel ve kara kalem resim. Yüksekçe yer. özel kurum veya devlet ad›na gerçeklefltirilmesi kabul edilmifl bilimsel çal›flma tasar›s›. Bir araflt›rman›n. temelsiz. U tablo teknoloji unsur uygucu : Öge. bir tart›flman›n. Üzerinde bildiri. Sunma ifli. bir arac›n veya bir biçimin ana çizgilerini gösteren çizim. K›sa ve çarp›c› propaganda sözü. Duyularla ifade edilemeyen bir fleyi belirten somut nesne veya iflaret. eleman. yak›n. anlafl›lmas› güç yönlerini aç›klayarak ayd›nl›¤a kavuflturma. tahta.A¤aç duvar kaplamalar›na veya tavanlara süs için konulan resim. Bir bildirinin çeflitli yollarla dinleyenlere aktar›lmas›. : Her ortama uyum gösteren. Bir yaz›n›n veya bir sözün. tasar›. 2. aç›klama veya tan›tma k⤛tlar› tutturmak için haz›rlanm›fl levha. Ü : 1. : 1. : Yata¤›nda bilindi¤i hesaplanan. Herhangi bir iflte. düflünceleri veya gözlemleri bildiren yaz›. dost. Bir edebiyat eserinin. 2. R : Belli bir saatle. belli bir yerde iki veya daha çok kifli aras›nda kararlaflt›r›lan buluflma. 2. taraf. Bir yere gitmek için izlenen yol. doktor veya doktorlar kurulu taraf›ndan verilen yaz›. maddeler üzerine yap›lm›fl ya¤l› boya. çiftçilik. temeli olan ana öge. simge. : Toplardamar genifllemesi.Bir olay› belli bir görüfle göre aç›klama. sulu boya. pasif. : 1. : Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerinde ka¤andan sonra gelen en üst düzeydeki yöneticinin ünvan›. bir tasar›n›n plan›. ‹tfaiye. SINIF 207 . as›ls›z söz. ordubozan Y : Sevgili. S Bafl. de¤erlendirme. Bir maddeyi çözebilme özelli¤ine sahip s›v›. 1. maliyeti hesaplanm›fl. : 1. randevu rapor rezerv safsata sembol siren sesi slogan solvent sunum : : : : : : flema flamanizim fi : Bir aletin. 2. kullan›lan araç.pano platform proje : 1. 2. canavar düdü¤ü. tiz ses. heniz ifllenmemifl maden. ni gösteren. Bir sanat eserine veya bir edebî esere temel olan ilkeler. ilke. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. : T : Bez. k⤛t vb. cankurtaran ve polis araçlar›nda bulunan. 2. bir konuda yap›lan inceleme ve araflt›rma sonucunu. istikamet. Z üretim veri varis yâr yabgu yorum yön ziraat : Tar›m. : 1. amaçl› etkinlikleriyle do¤al çevrelerini de¤ifltirmeleri.

KRONOLOJ‹
MÖ 3200 2000 1700 1280 1200 900 800 687 600 450 214 209 0 MS 48 375 395 434 453 552 571 582 622 624 625 627 628 630 630 632 632 632 634 634 642 644 644 656 656 Hun ‹mparatorlu¤u’nun, Kuzey ve Güney Hunlar› olarak ikiye ayr›lmas› Kavimler Göçü Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Attila’n›n, Avrupa Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Attila’n›n ölümü Kök Türk Devleti’nin kurulmas› Hz. Muhammed’in do¤umu Kök Türk ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göç etmesi Bedir Savafl› Uhut Savafl› Hendek Savafl› Hudeybiye Savafl› Mekke’nin Fethi Do¤u Kök Türklerin Çin egemenli¤i alt›na girmeleri Veda Hutbesi Hz. Muhammed’in ölümü Dört Halife Döneminin bafllamas› Hz. Ebubekir’in ölümü Hz. Ömer’in halife olmas› Nihavend Savafl› Hz. Ömer’in öldürülmesi Hz. Osman’›n halife olmas› Hz. Osman’›n öldürülmesi Hz. Ali’nin halife olmas› Yaz›n›n bulunmas› Anadolu’da Hitit dönemi’nin bafllamas› Orta Asya göçlerinin bafllamas› Kadefl Antlaflmas› Hitit Devleti’nin y›k›lmas› Urartu Devleti’nin kurulmas› Frig Devleti’nin kurulmas› Lidya Devleti’nin kurulmas› Urartu Devleti’nin y›k›lmas› Demokrasi yönetiminin ortaya ç›kmas› Çin Seddi’nin yap›m›n›n tamamlanmas› Mete’nin Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Hz. ‹sa’n›n do¤umu ve miladi takvimin bafllang›c›

208

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

661 661 681 744 745 750 751 840 840 1040 1040 1048 1055 1063 1064 1071 1072 1092 1141 1157 1157 1187 1212 1215 1258 1450 1689 1750 1776 1789 1800 1876 1931 1932 1935 1945 1948 1953 1989 1995 2000

Hz. Ali’nin öldürülmesi Emeviler Döneminin bafllamas› ‹kinci Köktürk Devleti’nin kuruluflu ‹kinci Köktürk Devleti’nin y›k›l›fl› Uygur Devleti’nin kuruluflu Emevi Devleti’nin y›k›l›fl› Talas Savafl› Uygur Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl› Devleti’nin kuruluflu Dandanakan Savafl› Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu Pasinler Savafl› Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a girmesi Tu¤rul Bey’in ölümü Alparslan’›n hükümdar olmas› Malazgirt Savafl› Alp Arslan’›n ölümü Melikflah’›n ölümü Katvan Savafl› Sencer’in ölümü Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›lmas› Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl›lar Devleti’nin y›k›l›fl› Magna Carta’n›n ‹ngiltere’de kabul edilifli Abbasi Devleti’nin y›k›l›fl› Matbaan›n Jan Gutenberg taraf›ndan gelifltirilmesi Haklar Bildirgesi imzaland›. J.J. Rousseau “‹nsanlar hür ve eflit do¤arlar” ilkesini savundu. Amerikan Ba¤›ms›zl›k bildirgesi Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi Demokrasi yönetimlerinin yayg›nlaflmas› Kanunuesasi’nin kabulü Türk Tarih Kurumunun Kurulmas› Türk Dil Kurumunun Kurulmas› Dil ve Tarih Co¤rafya Fakültesinin kurulmas› ‹kinci Dünya Savafl› sona erdi. Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bilgirgesi Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Berlin Duvar› y›k›ld›. Internet yayg›nlaflt›. Yöneticileri seçimle iflbafl›na gelen ülke say›s› artt›.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

209

KAYNAKÇA
ATALAY, ‹brahim, K›talar ve Ülkeler Co¤rafyas›, ‹zmir, 1999. BANARLI, Nihat Sami, Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1-2, MEB Bas›mevi, ‹stanbul, 1971. Bilimin ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, MEB Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›, Mart 2004 Say›s›, Ankara, 2004. ER‹NÇ, S›rr›, Klimatoloji ve Metodlar›, ‹stanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Co¤rafya Enstitüsü Yay›n›, ‹stanbul, 1984. ERKAN, Serdar, Örnek Grup Rehberli¤i Etkinlikleri, Pegem A Yay›nlar›, Ankara, 2002. GÜRKAYNAK, Prof. Dr. ‹pek, Yurttafl Olmak ‹çin, ‹stanbul, 1998. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 5-7, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 10, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, 1995. KAFESO⁄LU, ‹brahim, Türk Millî Kültürü, 3. bask›, Bo¤aziçi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1984. Atatürkçülük I. Kitap, MEB yay›nlar›, ‹stanbul 1984. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi, C. 4, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ÖZDEM‹R, SAD‹, Anadolu’da Zoru Baflaran Cesur Giriflimciler, ‹stanbul, 2005 s. 170-173. ÖZTUNA, Y›lmaz, Büyük Tarih Ansiklopedisi, Batefl, Yay›nlar›, Ankara, 1992. ÖZTÜRK, Cemil – D‹LEK, Dursun, Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Ö¤retimi, Mart, 2005. Resimli Tarih Atlas›, Evrensel ‹letiflim Yay›nlar›, Ankara, 2008. SELÇUK, Prof. Dr. Ziya – KAYILI, Hüseyin – OKUT, Levent, Çoklu Zekâ Uygulamalar›, Ankara, 2004. SEVGEN, Nazmi, Tarih Dünyas› dergisi, Y›l 1, Say›: 1 Aral›k, 1964. SEV‹M, Prof Dr. Ali; TURAL, Prof. Dr. M. Akif; ÖZTOPRAK, Prof. Dr. ‹zzet, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri C.1 TTK yay›nlar›, Ankara, 2005. SOYSAL, ‹smail, Türkiye’nin Uluslar aras› Siyasal Ba¤›tlar›, (1945-1990), Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›, Ankara,1991. Tarih Konufluyor, Ayl›k Tarih Mecmuas›, Say›: 10, ‹stanbul, 1964. TEK‹N, Talat, Orhon Yaz›tlar›, Kül Tigin, Bilge Ka¤an, Tonyukuk, 2. bask›, Simurg Yay›n evi, ‹stanbul 1998. Temel Britannica, C.19, Ya¤mur ormanlar›, Hürriyet Gazetisi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1992. TURAN, Osman, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, Nak›fllar Yay›nevi, ‹stanbul,1978. Türkler’in Alt›n Kitab›, C. 1, Tercüman Yay›nlar›, ‹stanbul, 1990. Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara, 2005. Türk Tarih Kurumu Yay›n Katalo¤u, TTK Bas›mevi, Ankara, 2004. Unat Faik Reflit, Tarih Atlas›, Kanaat Yay›nlar›, ‹stanbul, 2008. YALMAN, Ali R›za, Cenupta Türkmen Oymaklar› 1-2, Kültür Bakanl›¤› Yay›nlar›, ‹stanbul, 1993. YAVUZ, Eren Kudret, Ö¤renen ve Geliflen E¤itimciler ‹çin Çoklu Zekâ Teorisi Uygulama Rehberi, Ankara, 2004. YAZICI, Nuri, Tarihte Türkler ve Türk Devletleri, Damla Matbaas›, Konya, 1997.

210

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Gazete, Dergi ve ‹nternet 1 Aral›k Dünya AIDS Günü, Posta gazetesi, 1.12.2005. Aile ‹çi fiiddete Son, Hürriyet gazetesi, 11.05.2005. Dünya Gençli¤inin Kalbi ‹zmir’de Att›, Zaman gazetesi, 24.08.2005. Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul’da 4. Buluflma, Sabah gazetesi, 08.11.2005. Karfl›l›kl› Böbrek Nakli, Sabah gazetesi, 04.02.2012. Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas›, Hürriyet gazetesi. Korsan Almayana, Hürriyet gazetesi, 15.03.2005. K›z›l›rmak kurumaya bafllad›, Posta gazetesi, 18.10.2005. Medimagazin (Sa¤l›k profesyonellerinin) gazetesi ‹nternet sitesi 08.03.2004 www.ksef.gazi.edu.tr Nakil bekleyen kalp hastalar›na umut, Sabah gazetesi, 15.10.2005. Pakistan Depremi, Posta gazetesi, (22. Ekim 2005). Picasso ‹stanbul’da, Sabah gazetesi, 08.01.2006. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor, Sabah gazetesi, 27.10.2005. Televizyon Çocuklar› fiiddete Yönlendiriyor, Posta gazetesi, 20.11.2005. Uzay’da ABD – Türkiye Ortakl›¤›, Uzaya Gidiyoruz, Sabah gazetesi. 16.10.2005. www.abgs.gov.tr Yaral› Yüreklere Yard›m, Sabah gazetesi. 24. ‹stanbul Kitap Fuar›, 08 Ekim 2005, Milliyet gazetesi. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, Say›: 61, Mart, 2005. Atlas Dergisi, A¤ustos 1973, say› 5. Atlas Dergisi, May›s 1997, say› 50. Atlas Dergisi, Ekim 1999, say› 79. Bilim Çocuk dergisi, say›: 78, Haziran 2004. Focus Dergisi, say›: 7, Temmuz 2002. Haritalar, Gürbüz Yay›nc›l›k. www.emniyet.gov.tr www.gap.gov.tr www.borem.gov.tr www.meteor.gov.tr www.meb.gov.tr www.mta.gov.tr www.cevreorman.gov.tr www.tdk.gov.tr www.tpb.org.tr (Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesi ) www.ttkb.gov.tr www.die.gov.tr www.tuik.gov.tr www.ksef.gazi.edu.tr www.ato.org.tr

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

211

SINIF .212 TÜRK‹YE HAR‹TASI Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI 213 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful