‹LKÖ⁄RET‹M

SOSYAL B‹LG‹LER
DERS K‹TABI
Kezban KAYA

6

‹MAJ ‹Ç VE DIfi T‹CARET A.fi.

‹maj Center Macun Mah. 3. Cad. No: 2 (A Girifli) ‹stanbul Yolu 6. km. Yenimahalle-ANKARA Tel:. (0.312) 397 91 41 • Faks:. (0.312) 397 41 54

‹MYAY DERS K‹TAPLARI
Her hakk› sakl›d›r ve ‹maj ‹ç ve D›fl Tic. A.fi’ye (‹myay) aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir suretle al›n›p yay›mlanamaz.

Editör: Ekrem Zahid BOYRAZ Dil Uzman›: Taha ÇA⁄LARO⁄LU Görsel Tasar›m: Hayrettin Vural Program Gelifltirme Uzman›: Soner Mehmet ÖZDEM‹R Ölçme ve De¤erlendirme Uzman›: Tülin ACAR Rehberlik ve Geliflim Uzman›: Tahsin ‹LHAN

ISBN 978-9944-120-07-4 Talim ve Terbiye Kurulunun 26.12.2012 tarihve 245 say›l› karar›yla 2013-2014 ö¤retim y›l›ndan itibaren 5 (befl) y›l süreyle ders kitab› olarak kabul edilmifltir.
Bask›: Dorukkaya Matbaac l k Yay nc l k A.fi. - Ankara 2013

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

3

4

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK (1881-1938) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 5 .

16 Araflt›r›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 6 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemizin Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Ölçme ve De¤erlendirme . . . 116 Vatandafll›k Borcumuz . . . . . . . . 24 Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü . . . ÜN‹TE : Yeryüzünde Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64 Bozk›rda Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Ülkemizde Ekonomi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .74 Kutsal Görev . . . . . . .81 ‹lk Türk-‹slam Devletleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .62 Atalar›m› Tan›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Farkl› ‹klimler Farkl› Yaflam Tarzlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100 Sanata Vurulan Türk Mührü . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Hayat›n ‹çinden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : ‹pek Yolu’nda Türkler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum . . . . . . . .‹Ç‹NDEK‹LER Organizasyon fiemas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Yap›yoruz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3. . . . . . . 51 Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .79 ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .102 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . .12 Olgu ve Görüfl . . . 104 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sat›yoruz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Yaflayan Geçmifl . . 19 Haklar›m› Ö¤reniyorum . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Mesle¤imi Seçerken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Bir Baflkad›r Benim Memleketim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Yaflad›¤›m›z Dünya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .88 Yaflayan De¤erlerimiz . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .204 KRONOLOJ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .148 Kültür ve Sanat›n Etkileri . . . ÜN‹TE : Elektronik Yüzy›l . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .145 Do¤al Afetlerde Dayan›flma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .210 TÜRK‹YE HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . . . . .162 Haklar›m ve Özgürlüklerim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .190 Telif ve Patent Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156 Demokrasi . . . . . . . . .195 Ak›lc›l›k ve Bilim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .213 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .172 Türklerde Kad›n Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212 TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemiz ve Dünya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140 Türk Cumhuriyetleri ile ‹liflkilerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .199 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .151 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .208 KAYNAKÇA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136 Yurdumuzun Kaynaklar› . . . . .166 Dünden Bugüne Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF 7 . . . . . . . . .182 Sosyal Bilimler ve Biz . . . . .187 Doku ve Organ Nakli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Demokrasinin Serüveni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Demokrasinin Geliflim Süreci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .184 Bilim ve Teknolojinin Önemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Dünya’m›z› Tan›yal›m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 7.202 SÖZLÜK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .154 6. . . . . . . . . . . . . . .

Organizasyon fiemas› Ünite numaras› Üniteyi tan›t›c› görseller Ünite ile ilgili ö¤rencilerin ön bilgilerini ortaya ç›karma ve onlar› araflt›rmaya yönlendirmek amac›yla haz›rlanm›flt›r. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. SINIF 11 Kazan›ma ait kelime ve kavramlar› göstermektedir. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. 5. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu proje sayesinde sanayi. Ö¤rencilerin derse aktif kat›l›m›n›. 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. www. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular. birçok konuda kalk›nm›fl olacak.gap.tr Bilgi Kutusu GAP.. 2. Konu bafll›¤› 1. SINIF Konu ile ilgili farkl› görüfl ve düflünceleri ortaya ç›karmak amac›yla haz›rlanan tart›flma konular›n› göstermektedir. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. SINIF . Konu ile ilgili ö¤rencilerin bilgilerini ortaya koymaya ve motivasyonlar›n› sa¤lamaya yönelik çal›flmalar verilmifltir. e¤itim vb. 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. ulaflt›rma. Kazan›ma ait kelime ve kavramlar›n daha iyi ö¤renilmesine yard›mc› olacak özel aç›klamalar verilmifltir.. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. Ünitenin ad› 1. … Bölge. düflünme ve yorum yapmas›n› sa¤layacak çal›flmalar› göstermektedir. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. tar›m. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. Konuyu desteklemek amac›yla verilen al›nt› metinleri ve ek bilgileri göstermektedir. 6. GAP. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. . Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. ÜN‹TE ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. dünyan›n da say›l› projelerindendir. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.gov. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. 7. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 3. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME R VE KAVRAMLA • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. Bu kalk›nma.000 km2lik düzlükleri kapsar.

. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz. 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 100 mikle klu me top demi m ke ¤ r kabu sadece T›pk› ifl. s›rala yabi liriz: i¤i sen an›la dron ann eneden yafla m e bul › uüs vü hasfelç ar m ID rin çe S hasta s› olarak y A l›¤ kilm biliesi am ›na di Dün aha liler Türk evleti ni kkat ya re d D ac›y ir sü üler. ba zeyde Bas›n olaor m ilk r› B liy la bi dan a¤ ..... B. ra gezi düzenleyebilirsiniz. 2. D. ‹stanbul..GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde. hakk› vard›r.. Söyleyelim Ö¤rencilerin konu ile ilgili yapacaklar› çal›flmalar› gösterir.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z.. ö¤renim. insanlarla ilgili neler yapt›klar›n› ö¤reniniz.. Gezi-gözlem araflt›rma vb. ÖÇK 1..00 0. ÖÇK 1..000 36. SINIF i Kazan›ma ait becerileri gelifltirmek amac›yla haz›rlanan araflt›rma konular› verilmifltir. ba yvele raktan ç›k r. Atatürk. kurum...00 0. mu ye st› Bo or alm i g›d d‹hracat 80 70 60 50 ‹thalat Türk dili. asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli.. slog rta urdu S'liy O ö Den a an›n r”. Kazan›m› pekifltirmek amac›yla haz›rlanan çal›flmalar› göstermektedir.. Türk dilinin Arapça. bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r. 1. 1936.... SINIF 9 ..0 0 00...275 Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk. Söyleyelim 1.00 0 00. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z. 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür.. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi.362) Konuyu destekleyen güncel veri. erek ay› fiem r› izley akuy okla eki lü de o rind üze iki yön iniz.00 0. Konuyu destekleyen ilgi ve merak uyand›r›c› bilgileri göstermektedir. Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r.... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. ! Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Türk dilinin.. Trabzonspor. Herkesin e¤itim ve ... A¤r› Da¤›. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A. Her ünitenin sonunda ö¤rencilerin bilgi ve becerilerini ölçmek amac›na yönelik olarak farkl› tekniklerde haz›rlanm›fl çal›flmalar› göstermektedir....... Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r. ö¤rencileri güdülemeye yönelik aç›klamalara yer verilmifltir. C... 6. C. y›l›nda ....00 136. 31 Bu yol neden ? kapat›lm›flt›r Konu iflleyifli ile ilgili ek bilgi ve aç›klamalar bu bölümde yer alm›flt›r.. Yar›n hava ya¤murlu olacak. 2.. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.. 1931.. s. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir. bak›r. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu.0 0 00. 1.. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1... Bu olgu.denir.000 91. ku lerin nu 01 A fl Si n D a¤lar› Türk du¤u ral›k z bi Kinga kufl D t e ol r slog 2005 da di bölg n yo an bu do¤u e Hin ili bir lu er lsan yd vr önü yla bula ›z ne güne › ile çe flebili fl›r.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.000 27... film izlemekten daha e¤lencelidir..Organizasyon fiemas› ‹fllenifl s›ras›nda dikkat çekmeye.. Sa¤la 90 fl.. Türkçe konuflmayan bir insan.... zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi.. Türk Dil Kurumu bugün.. yazarak belirtirler. Afet ‹nan 1. toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz.00 0.16.. ti kistan uriye Kaza Cumh Halk Çin erika y Am Güne m Topla ler Gelen ‹lginç t ürün t ve sü fl. ilgili olmas›n› dileriz. Çin Hun “Söz AIDS G la bu lea ün ün lar b d y›lki Hun e düflür amas›yl yard de Dur. dilekçe. etkinlikler bu bölümde verilmifltir. internet haberi gibi kaynaklardan yap›lan al›nt›lar› göstermektedir.. Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r...0 0.. Bilgi Kutusu n Biline % rezerv 63 16 11 3 7 100 zerv n Re Biline r› mikta Ülke e Türkiy ABD 0 00. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›. bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r...0 0. dilek ve flikâyetlerini . bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. D... Türk kültürüne.. dergi. s her bilir ki reze deni r ma ir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Etkinliklerle ilgili farkl› çal›flma örnekleri verilmifltir. Atatürk’ün kazan›m›n içeri¤ine uygun sözlerine yer verilmifltir. olgu.. Türkiye. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. grafik ve tablolar› yer verilmifltir.. Türkiye’nin baflkentidir..0 27. s. Ankara.. M.. Düflünelim. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler. n bo sterilmiflt edile gö min loda ve tah ›daki tab iflletilen esi afla¤ ada n Düny ›m› ve yüzd ‹flletile % da¤›l zerv rezerv n Re erinin ‹flletile ktar› mi 66 0 00.. Kara du? oval ? ci¤er z n›n dunu de 1A ral› kB ugü nD üny aA IDS Gün Ça¤ nen ›n ve ü A ba o sa dürü lg›n Tu 30 ra ›n›n bafll Bas› ay 20 a ndan 01 10 Ara l›k 20 0 05 40 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir. olur ar r.1 Etkinlik 3... M. Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z.. Ali 17 yafl›na girdi.00 488... faaliyetlerini sürdürmektedir. Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z.. Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ .. 3. Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. Görevlerini. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir.0 12 11 6 6 100 Ö¤rencilerin dikkatini çekmeye yönelik sembolleri göstermektedir. Türkiye’nin en kalabal›k kentidir..... 4.. görüfl.. bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z... Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl. Türk Tarih Kurumunun. Türk milleti için bir hazinedir. Vatandafllar. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A.000 60.. taraf›ndan kurulmufltur... kendi benli¤ine.. ala rf› r. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r. 5. Düflünelim.. olarak adland›r›l›r. e S› z? an rak ve Y ›n rt›n› unu azar u ol belir biry Dön ise uyd lend yurd t›da H ise Si uyme” i. Kitap okumak.. Bilgi Kutusu GAP. Ö¤renci Çal›flma Kitab›nda konu ile ilgili yap›lacak etkinlikleri gösterir. 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu)...000 .. Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür.00 320..00 00 0. y ve iliyor m ana .362) Konu anlat›mlar›n› destekleyen gazete. Türk Tarih Kurumu.000 54. 5.. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z..00 803..... 4. 2..00 1..... C. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r.. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n. ARAfiTIRINIZ Yukar›daki olaylarla ilgili kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz..00 209.. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle. 1.. Asy “AID birb net" uy izi. B. geliflmekte olan bir ülkedir.. 3. ü'nün slo n ›mc› AID a'n› gul irin S'i D gan›.. Sü iflletilen b ler TÜRK YE’DE HRAÇ VE THAL EDmi LEN ÜRÜNLER N DA ILIMI gib klagil ar›lan ve çinko (T‹E 2004) Yüzde % r. B.... Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z. 2.

1. ÜN‹TE Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. 7. SINIF 11 . Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. 2. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. 5. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 6. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. 3. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz.

ambulans. Görevlerini ve hangi hizmetleri yapt›klar›n› araflt›r›n›z.? n z e u b n olay u z ors u¤unu yap›y ›k old neler ›z. fl payla fik Bu yolda tra bilir? la o ufl neden durm M foto¤raflarda göarü E L Z izde GÖ ›n›zd len ARAfiTIRINIZ ve ve mey Sebze l›flverifl › gibi a aras› r la r a z pa nlar de. Ailenizde veya akrabalar›n›z aras›nda geçen bir olay›n sizi nas›l etkiledi¤ini söyleyiniz. lay• Tan anlat›n ra benzer o a s r a la ›? V ›n›zla i olay var m dafllar fadak a y k a r S a i • leriniz özlem g li i lg larla i ›n›z. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • aile • birey deni n›n ne Yang› ilir? e olab n e c z si ns n bula Am hastan› ? › u d y d asa ne olur olm mu duru n lar. Etkinlik 12 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. zab›ta kelimeleri sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Düflüncelerinizi söyleyiniz. ÖÇK 1. ‹tfaiye. SINIF . polis.1. 2. nede Bu insan olabilir? toplanm›fl Kazan›n nedenle ri. Bu olay karfl›s›nda nas›l davrand›¤›n›z› aç›klay›n›z. neler o labilir? ren flt›¤ ›n çev karfl›la la y • Yak la r bir o r olay benze a r zer bi la . insa ›ld›r? s yerlerin n kiler a sizce ilifl Sayfada verilen olaylarla ilgili çal›flan kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz.1. Ünite Hayat›n ‹çinden ÖN HAZIRLIK 1.

polis memurlar› ile birlikte kap› zillerine bas›yorlard›. H›zla sayfalar› gözden geçirmeye. ortal›k sessizli¤e bürünmüfltü. telaflla sa¤a sola kofluflturuyordu.2. köfledeki büfeden gazete almak oldu. Neler olup bitti¤ini merak ediyordum. Acaba yang›n neden ç›km›flt›? Neden bu kadar geç söndürülmüfltü? Can kayb› yaflanm›fl m›yd›? Daha geç söndürülseydi sonucu ne olurdu? ÖÇK 1. Ancak sokakta gelifligüzel park etmifl araçlar yüzünden bir türlü yang›n yerine ulaflam›yorlard›. Olay›n bir çok nedeni oldu¤unu düflünüyordum. Sokaktaki insanlar park halindeki araçlar›n sahiplerine ulaflmak için. Evimizin karfl›s›ndaki binalardan birinde yang›n ç›km›fl. Ortal›k. ‹nsanlar. sanki ana baba günü gibiydi. Birden siren sesleri içinde sokakta ilerlemeye çal›flan itfaiye araçlar›n› gördüm. SINIF 13 . ‹tfaiye araçlar›n›n geçiflini engelleyen araçlar›n bir an önce çekilmesi isteniyordu. Etkinlik Sabah uyan›nca ilk iflim. yang›nla ilgili haberleri aramaya bafllad›m. Uzun bir u¤rafltan sonra nihayet yang›n söndürülmüfl.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Kim Suçlu? Akflam evde ailemle birlikte yemek yerken d›flar›dan gelen sesler dikkatimizi çekti. Masan›n bafl›ndan kalk›p pencereden d›flar›ya bakt›¤›m›zda gökyüzüne do¤ru yükselmekte olan dumanlar› fark ettik. alevler her yan› sarm›flt›. Bir taraftan da araçlardan anonslar yap›l›yordu. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

.. soka¤a girmemizi ve ilerlememizi engelledi. onarma ve sokaklar› geniflletme flans›m›z yok. Bu sokaklar ve evler yeni yap›lmad›. herkes hakl›. Biz kime k›zal›m?” diyordu. SINIF . ‹tfaiyeciler bize k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. Dar sokaklar ve otopark olmad›¤› için suçlanan belediye yetkilileri ise: “.. Belediye. Ev sahibi k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. Onlar› teker teker çektirerek sokakta ilerlememiz maalesef zaman ald›. Çok eski bir yerleflim yeri olan bu mahalledeki binalar› y›kma. evi yanan vatandafl›n itfaiye görevlilerini geç kalmakla suçlad›¤› belirtiliyordu. yol kenarlar›na park etmek zorunda kal›yoruz.” diye savunma yap›yorlard›. Gazete haberini yapan muhabir ise.. Gazetedeki haberin devam›nda ise. yolun her iki yan›na araçlar›n› park eden araç sahipleri: “ Biz ne yapal›m? Mahallemizde araçlar›m›z› park edebilece¤imiz yer yok! Oturdu¤umuz apartmanlarda otopark› yok! Soka¤a. ve 1. araçlar için park yerleri oluflturulmas›n› sa¤l›yoruz.. yaz›s›n› flu sözlerle tamaml›yor: “.1.3.. Ancak yang›n›n oldu¤u yerde sokaklar çok dard›.. 14 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Sizce kim hakl›? Bu olay çok Etkinlik boyutlu mudur? Nedenleriyle aç›klay›n›z.” ÖÇK 1. O da yetmiyormufl gibi soka¤›n iki yan›na araçlar gelifligüzel park edilmiflti. Yeni planlarda bunlara dikkat ediyor. Bunlar. kiminle konuflursan›z konuflun.4. Konuflanlar hakl› ancak sorunun as›l muhatab› biz de¤iliz. Ünite Haberde. ‹tfaiye görevlileri ise kendilerini savunuyor.. Nasrettin Hoca misali. “Yang›n ihbar›n› al›r almaz hemen yola ç›kt›k. park sorununa neden bir çözüm bulmuyor?” diyerek as›l suçun kendilerinde olmad›¤›n› söylüyorlard›.

09 0.” atasözünden hareket ederek incelemek üzere bir olay belirleyiniz. Olay›n gerçekleflmesinde insanlar›n etkisi nelerdir? 2.980 8.emniyet. Söyleyelim ÖÇK 1.185 Oran› (%) 97.gov.29 0. Trafik kazalar›n›n da pek çok nedeni vard›r.98 0.tr www.16 0.54 2.12 0.353 Oran› (%) 97. nas›l etkilenmektedir? 3. merak ettiklerinizin cevab›n› bulabilirsiniz.tr) bu konuda istatistiki bilgi yer almaktad›r.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Yaflad›¤›m›z çevrede birçok olay bizleri etkiler yaflam›m›z› bazen kolaylaflt›r›rken bazende zorlaflt›r›r. trafik kazalar› ilk s›ray› almaktad›r. Bunlar› gazetelerde okuyor. ‹lgili siteyi ziyaret ederek bilgilenebilir. Yurdumuzda her gün çok say›da kaza meydana gelmektedir.53 1. Bunlar aras›nda.05 100. SINIF 15 . Trafik kazalar› sonucunda.00 www. Olay›n geçti¤i yer ile olay aras›nda ba¤lant› kurunuz.tr fl Tablolardaki verilere göre en az kusurlu olan unsur hangisi? Sizce bunun nedeni nedir? fl Tablolara göre yayalar da trafik kazalar›na neden olmaktad›r. Sizce olay›n olumsuz etkilerini en aza indirmek için neler yap›labilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Emniyet Genel Müdürlü¤ünün ‹nternet sayfas›nda (www. Çevremizde her gün çeflitli trafik kazalar› yaflanmaktad›r. Etkinlik “Atefl.gov. pek çok can ve mal kayb› yaflan›r. Siz de bir yaya oldu¤unuza göre trafik kazalar›na sebep olmamak için yayalar›n ne tür görev ve sorumluluklar›n›n oldu¤unu söyleyiniz.692 661 633 219 415.08 100. düfltü¤ü yeri yakar. fl Bu kazalar›n nedeni ya da nedenleri nelerdir? Trafik kazas› fl Afla¤›daki tablolar da 2011 y›l› A¤ustos ay› ve ilk sekiz ayda meydana gelen trafik kazalar› ile ilgili veriler gösterilmifltir.077 158 64 42 54. yaralanmakta veya sakat kalmaktad›r. Örne¤in.00 ‹lk sekiz ayda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 404. Bu olaydan kimler.15 0. 1.012 1. fl Trafik kazalar›n›n önlenebilmesi için önerileriniz nelerdir? Düflünelim. haberlerde izliyoruz. Bunlara göre ülkemizde trafik kazalar›n›n büyük ço¤unlu¤u hangi sebepten kaynaklanmaktad›r? Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? A¤ustos ay›nda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 53.emniyet.gov.5. trafik sorunu pek çok yerde insan yaflam›n› olumsuz etkiler. Bu kazalarda birçok vatandafl›m›z hayat›n› kaybetmekte.emniyet.

Bu kalk›nma. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. GAP. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir.. e¤itim vb. SINIF . birçok konuda kalk›nm›fl olacak. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR K VE AVRAM • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. dünyan›n da say›l› projelerindendir. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74.gov. www.gap.. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. bu proje sayesinde sanayi. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. … Bölge. ulaflt›rma. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.1. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. . ülke ekonomisini olumlu etkileyecek.000 km2lik düzlükleri kapsar. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl.tr Bilgi Kutusu GAP. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. tar›m.

” ya da baz›lar›nca “En büyük Befliktafl’t›r. Bazen fark›nda olmadan biz de böyle ifadeleri kullan›r›z. Ahmet’e karfl› olan davran›fl›nda hakl› m›? Neden? Yukar›daki örnekte oldu¤u gibi günlük yaflant›m›zda benzer ifadelerin s›kça kullan›ld›¤›na tan›k oluruz.” Bu cümlelerde oldu¤u gibi konuflmalarda tutulan tak›mlarla ilgili kiflisel düflüncelere yer verilir ve abart›l› yorumlar yap›l›r. saatlerdir seni bekliyorum. Ancak. çok s›k›ld›m. fl ‹nsanlar›n kendi düflüncelerini yans›tan bu tür ifadeler birer “görüfl müdür”? Neden? fl ‹nsanlar›n gerçek bilgilere kendilerinden de bir fleyler eklemesi. Bazen de gerçekler sapt›r›l›r. ÖÇK 1. Baz› olaylara tarafs›z yaklaflamay›z.6. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 17 . sizce bilginin do¤rulu¤unu hangi yönden etkiler? fl Böyle bilgilere “olgu” demek mümkün mü? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu defterinize yaz›n›z. dedi. ‹nsanlar›n e¤lenceleri aras›nda futbol karfl›laflmalar›n› izlemek. — Nerede kald›n. Eminim baflka arkadafl›nla görüfltün. Baz›lar›na göre “Galatasaray’dan büyük tak›m yoktur. Sizce bu tür davran›fllar do¤ru mudur? Afla¤›daki örnek cümleleri okuyarak sorular› cevaplay›n›z. arkadafl›yla randevusuna yar›m saat geç kalm›flt›. asl›nda yar›m saat geç kalm›flt›. arkadafl› yar›m saat yerine saatlerden bahsetmekteydi. futbolla ilgili konuflmalar yapmak yer al›r. Koflar ad›mlarla kan ter içerisinde buluflacaklar› yere geldi¤inde onu bekleyen arkadafl›. Sen hep böyle geç mi kal›rs›n. fl Arkadafl›. Ahmet.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Randevu Ahmet. Olaylara duygular›m›za göre bir fleyler katar›z.

1. Olgu cümlelerini seçiniz.. Birleflmifl Milletler.. 2005 y›l›nda büyük bir depremin ac›lar›n› yaflayan Pakistan halk›n›nd›... ‹lk haberlere göre 51 bin kifli yaflam›n› yitirdi. Yandaki foto¤raf deprem bölgesinde nelerin yafland›¤›n› göstermektedir.6’l›k depremle y›k›lan Pakistan’a yard›m götüremezdik.. Etkinlik 18 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2005 Pakistan depremi fl fl Yandaki habere göre Türk halk›n›n Pakistan’a yapt›¤› Bu olay karfl›s›nda siz neler yapmak isterdiniz? . 22 Ekim 2005) yard›m kampanyas› hakk›nda neler düflünüyorsunuz? Düflünelim. Bunlar›n olgu oldu¤unu nas›l kan›tlayabilece¤inizi aç›klay›n›z. Söyleyelim Yukar›daki metinde. dost ülke Pakistan’› yasa bo¤du. (Bas›ndan. Bu nedenle dost ve kardefl ülkeye. Asya K›tas›’nda yer alan ülkelerden biri de Pakistan’d›r. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda bir yandan yurdumuzu iflgal eden düflmanlarla savafl›rken di¤er yandan da yoklukla savafl›yorduk.” dedi. Foto¤raflarda K›z›lay›n yapt›¤› hangi çal›flmalar görülmektedir? Söyleyiniz. SINIF . . 1. 17 A¤ustos 1999’da Marmara depremini yaflayan Türkiye. ‹flte bu dönemde bir dost eli uzand›.7. 2. 8 Ekim 2005 tarihinde Pakistanda meydana gelen fliddetli deprem. 2 milyon kifli ise evsiz barks›z kald›.. ÖÇK 1. y›llar önce kurulmufl. O el. ‹ncirlik’ten hava köprüsü kuruldu . “Türkiye olmasayd› 7. orada yaflananlar›n neler oldu¤unu herkesten daha iyi bilmektedir. Pakistan ile Türkiye aras›ndaki dostluk köprüsü. yurdumuzdan yard›m seferberli¤i bafllat›lm›fl bölge hakk›na maddi ve manevi destek sa¤lam›flt›r.. Hangi genellemelere ulaflt›¤›n›z› söyleyiniz.. Görüfl bildiren ifadeleri bulunuz. Ünite Afla¤›daki foto¤raflar› inceleyiniz. 3.

‹lk kart›ma. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . ÖÇK 1. Çünkü son zamanlarda televizyonda ve gazetelerde bor mineralinden “gelece¤in madeni” olarak söz ediliyordu.Türk dilini koruman›n önemi . Önce bir plan yapt›m. Hemen çal›flmaya bafllad›m. BASAMAK KARTI : Neden Seçtim ? Bor mineralinin önemli bir maden oldu¤unu düflünüyorum. Bor nas›l bir madendi? ülkemizde nerelerden ç›kar›l›yordu? Ondan nas›l yararlan›l›yordu? Araflt›rmamda bu sorular›n cevaplar›n› bulmaya çal›flacakt›m. Bu madeni çok merak ediyordum. San›r›m. Etkinlik 1.Alternatif enerji kaynaklar› . Ö¤retmenimiz. BASAMAK KARTI : Neyi Seçtim ? Seçti¤im konu : Bor mineralinin önemi 2.Tüketici haklar›n›n bilinmesinin önemi . Bu sayede merak›m› da gidermifl olacakt›m. SINIF 19 . araflt›rma yaparken bu konulara dikkat etmemizi söyledi. benim ad›m Fatma. ‹kinci kart›ma neden bu konuyu seçti¤imi bor hakk›nda ne bildi¤imi. Önce araflt›rma basamaklar›n› gösteren kartlar haz›rlad›m.Bor mineralinin önemi . Yapt›¤›m›z çal›flmay› tamamlad›ktan sonra araflt›rmam›z› rapor hâlinde s›n›fa sunacakt›k. seçti¤imiz konu ile ilgili yapaca¤›m›z çal›flmalar› ve araflt›rma basamaklar›n› tahtaya yazd›.8. Konular›n neler olabilece¤ini s›n›fta beyin f›rt›nas› yaparak belirledik ve flöyle bir liste oluflturduk. dünyada bor madeni bak›m›ndan en zengin ülkeymifliz. Ben bor minarelinin önemi ile ilgili konuyu seçtim.Savafl›n ve bar›fl›n toplum üzerinde etkileri KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kaynak • sorumluluk Belirledi¤imiz konulardan birini seçme flans›m›z vard›. Ancak bor hakk›nda fazla bilgim yoktu. Ö¤retmenimiz bize herhangi bir konu ile ilgili araflt›rma yapaca¤›m›z› ama önce araflt›raca¤›m›z konuyu belirleyece¤imizi söyledi. O plana birebir uyaca¤›ma dair kendime söz verdim. seçti¤im konunun ad›n› yazd›m.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Araflt›r›yorum ÖN HAZIRLIK Herhangi bir konuda araflt›rma yaparken nelere dikkat edersiniz? Merhaba. ne bilmedi¤imi ve neler bilmek istedi¤imi belirttim.

1. Ünite
Araflt›rmamda 1 ve 2. basama¤› tamamlam›flt›m. S›ra geldi üçüncü basama¤a.

3. BASAMAK KARTI : Kaynak belirleme, kaynaklara ulaflma, ulafl›lan bilgileri metne dönüfltürme, kaynakça oluflturma.

Seçti¤im konuyla ilgili yeterli bilgiye ulaflabilmek için ö¤retmenimin önerdi¤i kaynaklar› belirledim. Araflt›rmamda okul kütüphanesinden, evimizdeki kitaplardan ve ‹nternet’ten yararland›m. Kaynaklardan ulaflt›¤›m bilgileri ve verileri yaz›l› hâle dönüfltürdüm. Yaz›m›n sonunda bir kaynakça oluflturdum. Yararland›¤›m kaynaklar›n yazar›n›, ad›n›, bas›ld›¤› yeri ve y›l› yazd›m. Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda bor madeni ile ilgili flu sonuçlara ulaflt›m.

Bilgi Kutusu
Çok genifl bir kullan›m alan›na sahip olan bor mineralleri en çok cam, seramik, temizlik ürünleri, yanmay› önleyici madde yap›m›, tar›msal faaliyetlerde ve enerji üretiminde kullan›lmaktad›r. Ülkemiz bor mineralleri bak›m›ndan oldukça zengindir. Dünya bor rezervinin yar›dan ço¤una sahiptir. Ülkemizde en çok Eskiflehir, Kütahya, Bal›kesir ve Bursa’dan ç›kar›lmaktad›r. Bor madeni Elde etti¤im bilgilerden ulaflt›¤›m genellemeler sonucu bor minerelinin bafll›ca kullan›m alanlar›n› flu flekilde belirledim.
Bor minerali nerelerde kullan›l›yor?
1. Cam sanayii (›s›ya dayan›kl› cam ve elyaf imali) 2. Seramik sanayii (emaye, frit ve s›r imali) 3. Temizleme ve beyazlatma (deterjan) sanayii 4. Yanmay› önleyici maddeler 5. Tar›m (gübre ve zirai ilaç yap›m›) 6. Metalürji (erimeyi h›zland›r›mada ve çeli¤in sertlefltirilmesinde) 7. Nükleer enerji üretiminde 8. Di¤er kullan›m alanlar› (dericilik , foto¤rafç›l›k, ilaç) 9. Yanmaz, geç alevlenir eflya yap›m› (itfaiye giysileri, elektrik kablolar›, fren balatalar› vb. sistemlerde so¤utucu ya da ›s›nmay› geciktirici, yüksek enerjili ya¤) 10. Mobilya ve benzeri ahflap eflyay› koruyan s›v›lar 11. K⤛t sanayisi ürünleri, yap›flt›r›c›lar 12. Böcek ilaçlar› 13. Krem, pudra ve deodorant (koku giderici) gibi kozmetikler 14. Difl macunu, merhem, deri ve göz hastal›klar› antiseptikleri gibi ilaçlar

20

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

ÖÇK

1.9. Etkinlik

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Araflt›rma Sorular›m ve Cevaplar›
fl Bor, ülkemizde ne zamandan beri biliniyor? Osmanl› Devleti döneminde, 1861 y›l›nda maden kanunu uygulamaya konulmufl. Bunun üzerine 1865’ten itibaren Susurluk ilçesinin Aziziye ve Sultançay›r› köyleri dolaylar›nda önce Frans›z, sonra ‹ngilizler bor üretip Avrupa'ya ihraç etmifller. Bölgedeki faaliyet, 1950'li y›llara kadar sürmüfl. Daha sonra Frans›z ve ‹ngiliz firmalar›n da bölgeden ayr›lmas› ile bor mineraline ait maden yataklar› kapat›lm›flt›r. fl Bor, ülkemizde nerelerde ç›kar›l›yor? Türkiye, bor yataklar› bak›m›ndan dünyan›n en zengin ülkesidir. Eskiflehir'in K›rka beldesi, Kütahya'n›n Emet ve Hisarc›k ilçeleriyle Bursa'n›n Kestelek köyünden, Bal›kesir'in Bigadiç ilçesine kadar kilometrelerce uzunlukta cevher yataklar›na sahiptir. Buralarda bor iflleme tesisleri, Band›rma'da Bor ve Asit ‹flletme Müdürlü¤üne ba¤l› fabrikalar bulunmaktad›r. fl Ülkemizdeki bor rezervi ne kadard›r? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin % 66's› Türkiye'dedir. Dünyada iflletilen toplam 488 milyon tonluk rezervin 320 milyon tonu ülkemizden sa¤lanmaktad›r. Bor madeninin ç›kar›ld›¤› yer (Eskiflehir)
Türkiye de Bor Minerali Rezerv Da¤›l›m› (2011) Bigadiç Emet K›rka Kestelek % 37 % 34 % 28 %1 www.borem.gov.tr

Bor madeni

Rezerv Yata¤›nda veya havzas›nda bulundu¤u hesaplanan, henüz iflletilmemifl kömür, petrol, demir gibi maden.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

21

1. Ünite
fl Bor mineralini ihraç ediyor muyuz? Baflka hangi ülkeler bor madeni bak›m›ndan zengin? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin 2011 y›l› miktar›, da¤›l›m› ve yüzdesi, afla¤›daki tabloda gösterilmifltir.
Ülke
Türkiye ABD Kazakistan Çin fiili Rusya Di¤er ülkeler Genel toplam

Bor ihracat›n›n toplam ihracat›m›z içindeki pay›, sadece % 1 civar›ndad›r.

!

Toplam rezerv (Bin ton)
885.000 80.000 102.000 47.000 41.000 35.000 51.000 1.241.000

Toplam rezerv %
71.3 6.5 8.2 3.8 3.3 2.8 4.1 100

www.borem.gov.tr

Bana ‹lginç Gelenler

?

Bor, sadece topraktan ç›kar›lan ve iflletilen bir maden de¤ilmifl. Yiyeceklerimizin içinde bile bulunuyormufl. T›pk› demir, bak›r, çinko gibi. Bor, vücudumuzun kalsiyumu emebilmesi için gerekli bir mineralmifl. Sa¤lam kemiklerin oluflumunda etkiliymifl. Bor; erik, elma, brokoli, yer f›st›¤› ve kuru üzümde bulunuyormufl. Bor aç›s›ndan en zengin g›dalar; kabuklu meyveler, baklagillermifl. Süt ve süt ürünleri, düflük düzeyde bor içeriyormufl.

Bor, baflta kalsiyum ve D vitamini olmak üzere vücut minerallerinin düzenlemesinde rol oynuyor, kalsiyum ve magnezyumun azalmas›n› önleyerek kemik yap›s›n› koruyormufl. Ayr›ca, küçüklerin ö¤renme yetenekleri ve okul becerilerinin artmas›na katk›da bulunuyormufl. Bor’un sportif performans için tablet fleklinde al›nd›¤›, borun mikrop öldürücü, yara kurutucu etkileri yan›nda vücut ya¤lar›n› da eritti¤i biliniyormufl. Bu bor neymifl me¤erse…
KAYNAKÇAM

• fiAYLI, Prof. Dr. Bekir S›tk›, ‹NSAN SA⁄LI⁄I VE BOR M‹NERALLER‹, Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Emekli Ö¤retim Üyesi ve A. Ü. T›p Fakültesi Araflt›rma Projeleri Yürütücüsü, Ankara, 2000. • www.mta.gov.tr • www.etibank.gov.tr • www.borem.gov.tr

22

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

22

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
4. BASAMAK KARTI : Sorun Nedir?

Yapt›¤›m araflt›rmada bor madeni ile ilgili ihracat›m›z›n neden çok az oldu¤unu sorun olarak belirledim. fl ‹hracat›m›z neden çok az? Rezervlerimizin fazla olmas›na ra¤men üretimimizin düflük olmas› nedeniyle ihracat›m›z yeterli seviye de de¤il. fl Sizin, bu soruna nas›l bir çözüm öneriniz olabilir?
5. BASAMAK KARTI : Poster Oluflturabilir miyim?

Gelece¤in
Yararland›¤›m kaynaklarda, konumla ilgili birçok görsel materyal buldum. Bunlar› araflt›rma basamaklar›ma uygun flekilde, karton üzerine s›ralayarak yerlefltirdim ve posterimi de oluflturdum. Böylece araflt›rma raporumu daha ilgi çekici hâle getirdim.

Madeni BOR

Dünyada en çok BOR madeni

Türkiye’de

6. BASAMAK KARTI : Sunum

Art›k en son basama¤a gelmifltim. Ö¤renci çal›flma kitab›ndaki araflt›rma formunu doldurdum ve ö¤retmenimden izin alarak arkadafllar›ma sunum yapt›m.
ÖNER‹

[!] Bor minerali hakk›nda daha fazla bilgi edinmek için www.etimaden.gov.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.
Düflünelim, Söyleyelim

Sizde araflt›rma basamaklar›n› kullanarak belirledi¤iniz bir konuda araflt›rma yap›n›z. Yapt›¤›n›z çal›flmay› arkadafllar›n›zla paylafl›n›z.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

23

23

. ÖDEVİNİ YAPMAYACAĞIM Sözleşmede veliler de unutulmamış. (‹nternet haberi. okul bahçesinde bulunan bitkileri ayda bir kez sulama ve okula gelen konuklara rehberlik etme gibi görevleri yerine getirme sözü de verecek. Çünkü bütün insanlar. Okulda her istedi¤inizi yapabiliyor musunuz? Neden? 2. eşitlik ve okul yönetiminde temsil etme ve edilme gibi hakları olduğu anlatılacak.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Haklar›m› Ö¤reniyorum ÖN HAZIRLIK 1. “Camları kırmayacağım.Çocuğumun her gün okula zamanında.Aile ortamında fiziksel ve psikolojik şiddete izin vermeyeceğim. okul bahçesindeki bitkileri ayda bir sulayacağım. öğretmenlerime ve arkadaşlarıma saygı göstereceğim.10. arkadafllar›ma sayg›l› olaca¤›m. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor Afla¤›daki ‹nternet haberini okuyunuz ve arkadafllar›n›zla haber üzerinde tart›fl›n›z. 27.Çocuğumun ödevlerine katkı sağlayacağım. 2005) fl Yukar›daki haberde hangi haklar›n›zdan söz ediliyor? Listeleyiniz. Buna göre veliler şu sorumlulukları üstlenecek: . okul işleyişiyle ilgili bilgilendirilme. özgürlük ve etkin bir vatandafl olma konular›yla nas›l bir iliflkisinin olabilece¤ini de¤erlendiriniz. . Haberin. SINIF ÖÇK 1. ‹lkö¤retim ve lise ö¤rencileri art›k okullar›yla sözleflme imzalayarak “Cam k›rmayaca¤›m. okulun kılık kıyafet kurallarına uygun bir şekilde gitmesine yardımcı olacağım. arkadaşlarıma vurmayacağım. Ardından da “okulda bulunan kişilerin haklarına ve kişisel farklılıklarına saygı göstermek. sorumluluk..” diyerek ant içecek.” diye ant içecek. Cezai sorumluluk öngörmeyen sözleşme gereği öğrenciler. Kanun önünde ayn› hak ve sorumluluklara sahiptirler. gerekli açıklamaları yapacağım ama kendi yapması gereken ödevleri asla yapmayacağım. Artık ilköğretim ve lise öğrencileri okullarıyla sözleşme imzalayacak!. Sadece öğrenciler değil. Bunun vatandafl olman›n getirdi¤i sorumluluk oldu¤unu bilmelisiniz. Etkinlik .10. hak. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hak • sorumluluk • sözleflme rol • medya • Sizler. HAK VE SORUMLULUKLAR Sözleşmede öğrencilere önce düşüncelerini özgürce ifade etme.Ders dışı etkinliklerden en az ikisinde görev alacağım. kaba kuvvete başvurmamak” gibi sorumlulukları hatırlatılacak. güvenli ve sağlıklı bir okulda bulunma. fl Haklar›n›zdan kaynaklanan görev ve sorumluluklar›n›z neler olabilir? 24 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. okul kurallarına uymak. veliler ve okul yönetimi de sözleşmeyle sorumluluklarını kabul edecek. Okulda hangi hak ve sorumluluklara sahip oldu¤unuzu söyleyiniz. sıramı çizmeyeceğim. . Öğrenciler ayrıca. farklılıklara saygı gösterme. haklar yönünden eflit ve özgür do¤ar. gelece¤in büyükleri olarak etkin bir yurttafl olmak istiyorsan›z yaflad›¤›n›z sorunlar karfl›s›nda sorumluluklar›n›z› ve haklar›n›z› bilmeniz gerekir.

kalitesine güvenerek yeni sat›n ald›¤›m›z valizin kulpunun koptu¤unu fark etmifl… Daha sonra eflimle baflka bir Avrupa kentinde bulufltuk ve 10 gün sonra Türkiye’ye döndük. hak ve sorumluluk aç›s›ndan de¤erlendiriniz. valizi de alarak sat›fl ma¤azas›na gitmek oldu. Valizimizle birlikte al›flverifl belgesinide alarak ma¤azadan ayr›ld›k. Ma¤aza yetkilisi. SINIF 25 . Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çeflitli ürünleri inceledik.1. Biz ise ürünü iade etmek istedi¤imizi belirttik. Ancak temsilci. ‹lk iflimiz. durumu tutanakla saptay›p saptamad›¤›m›z› sordu. Bunu yapmad›¤›m›z› söyledik. Eflim. tamamen iyi niyet göstergesi olarak valizi onarabileceklerini söyledi. bu hak ve sorumluluklarla ilgilidir. flirkete göndermek üzere bir al›nd› fifli karfl›l›¤›nda teslim ettik. bavul. Eflim önce ‹stanbul. en iyi markalardan oldu¤u bilinen bir valizi almaya karar verdik. bu ürünün ‹stanbul’da bulunan ünlü bir üretici firma taraf›ndan yap›ld›¤›n› ve sorunu onlara aktaracaklar›n› söyledi. iki gün sonra bir toplant›ya kat›lmak üzere ‹sveç’e gidece¤inden tekerlekli bir valiz almak istiyordu. Tutana¤›m›z olsaym›fl sorun olmayacakm›fl! Bilinen ve s›k bafla gelen bir durummufl. Afla¤›daki örnek olay› inceleyerek. Bu durumda. yapabilecekleri bir fley yokmufl. sonra da Münih aktarmal› olarak Stockholm (Stokholm) kentine gitti. Biçimi hoflumuza giden. Bunun mümkün olmad›¤›n› söyledi. sorumluluklar›m›z› ve bize tan›nan özgürlükleri çok iyi bilmemiz gerekir. 17 Eylül 2010 tarihinde eflimle Ankara’daki bir sat›fl ma¤azas›na gittik. mecburiyetten de¤il. cüzdan gibi ürünler satan ma¤azalar›ndan biriydi. Günlük hayatta pek çok olay. Bunlar› bilirsek temel hak ve özgürlüklerimizi kullanm›fl oluruz. Temsilci. Bir süre ma¤azadan herhangi bir haber alamay›nca. flafl›rm›fl kalm›fl. fl Sizce bir ürün al›n›rken hangi belgelerin olmas›na dikkat etmeliyiz? Neden? ÖÇK 1. Bu durum karfl›s›nda valizi sat›fl ma¤azas›na. Buras› Ankara’n›n çanta. ‹stanbul’daki firma temsilcisi ile telefonla görüfltük. Çünkü.. Stockholm havaalan›nda valizi teslim alan eflim bir an ne oldu¤unu anlayamam›fl.11. Ünite Bir Tüketicinin Hak Arama Öyküsü Bir konuda haklar›m›z› aramak için kanunlara baflvururuz. E¤er tutanak tuttursayd›k o zaman mümkünmüfl!. Toplumdaki düzenin devam› için haklar›m›z›. Eflimin kredi kart› ile 315 TL ödemede bulunduk.

tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Maddesi ne diyor: Ay›pl› Mal ve Hizmetler http://mevzuat. Yasa’n›n 4.5. Etkinlik fl Sizce Anayasan›n 74. malın teslimi tarihinden itibaren otuz gün içerisinde ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür.C. fl ‹nternet haberinde tüketicinin sahip oldu¤u hangi haklara vurgu yap›lm›flt›r? Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti Madde 22 : Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤›.tr/Metin. gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yaz›l› olarak bildirilir. etiketinde. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yaz› ile baflvurma hakk›na sahiptir. Madde 74 . o dönem için tespit edilen bedeli geçmemesi durumunda. bedel iadesini de içeren sözleşmeden dönme. Kendileriyle ilgili baflvurmalar›n sonucu. Satıcı. Anayasas›) 26 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. maddede alt›n› çizerek belirtti¤im bölüm. ÖÇK 1. tart›flmaya yer b›rakmayacak biçimde “iade hakk›m” oldu¤unu kan›tl›yor. Bu hakk›n kullan›lma biçimi kanunla düzenlenir. Tüketici bu durumda.Aspx?MevzuatKod=1. Uyuflmazl›k konusu mal veya hizmet bedelinin. tanıtma ve kullanma kılavuzunda ya da reklam ve ilanlarında yer alan veya satıcı tarafından bildirilen veya standardında veya teknik düzenlemesinde tespit edilen nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan ya da tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi. (T. Ünite Eve döndü¤ümde bu sorunla ilgili olarak Anayasa ve Tüketici Haklar› Yasas› hakk›nda ‹nternet ve çeflitli medya kurulufllar›n›n yay›nlar›ndan yararlanarak bir araflt›rma yapt›m ve hangi haklara sahip oldu¤umu ö¤renmeye çal›flt›m. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin verece¤i kararlar. Tüketici Mahkemelerinde delil olarak ileri sürülebilir. maddesi neden önemlidir? fl Etkin bir vatandafl denince akl›n›za neler geliyor? fl Hak arayan vatandafl›m›z. 4. gözetilmek kayd›yla Türkiye’de ikamet eden yabanc›lar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve flikâyetleri hakk›nda. bu heyetlerce verilmifl bir karar olmaks›z›n Tüketici Mahkemelerine baflvurulamaz. malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi veya ayıp oranında bedel indirimi ya da ücretsiz onarım isteme haklarına sahiptir. Bak›n›z. Tüketici bu seçimlik haklarından biri ile birlikte ayıplı malın neden olduğu ölüm ve/veya yaralanmaya yol açan ve/veya kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olan hallerde imalatçı-üreticiden tazminat isteme hakkına da sahiptir.basbakanlik. sizce etkin bir vatandafl m›d›r? Neden? Karfl›ma ç›kan adreslerden tüketici haklar› ile ilgili bir siteye girdim.Vatandafllar ve karfl›l›kl›l›k esas›.gov.) Ambalajında. SINIF . hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar. ayıplı mal olarak kabul edilir.4077&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch= Madde 4.12. ‹lk iflim Tüketicinin Korunmas› Hakk›ndaki Kanunu okumak oldu. il ve ilçe merkezlerinde bu Kanun’un uygulamas›ndan do¤an uyuflmazl›klara çözüm bulmak amac›yla en az bir tüketici sorunlar› hakem heyeti oluflturmakla görevlidir.1.(De¤iflik: 6/3/2003-4822/4 md. Tüketici.

Bizim durumumuz da böyle imifl. yaln›zca bir iyi niyet gösterisi olarak valizin sap›n›n ayn› türden malzeme ile kendilerince yenilenebilece¤ini belirtmifltir. Problemli ürünün ederi belirli bir rakamdan küçük ise buna ilçelerde kurulmufl Hakem Heyetleri bak›yormufl. ilk kez. Böylece ikamet etti¤im ilçenin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine yönlendirildim. böyle bir durum karfl›s›nda nas›l davran›rd›n›z? 1. imalatç›ya varmas›ndan sonra kendileri ile telefonla görüflülmüfltür.14 Etkinlik ÖÇK Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine Baflvuru Çankaya ‹lçesi Tüketici Hakem Heyeti 18 Ekim’de.13 ve 1. Ma¤duriyetimin giderilmesi için gere¤inin yap›lmas›n› arz ederim. Bu görüflmede imalatç› taraf. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Üretici firmay› tekrar arayarak hiçbir müdahalede bulunulmadan valizin. Ekte. Fatura ve al›nd› fifli fotokopilerini de dilekçeme ekledim. fl Vatandafl›n hakk›n› aramas›n› nas›l de¤erlendiriyorsunuz? Siz. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine dilekçe ile baflvurdum ve dilekçede olay› ayr›nt›lar›yla anlatt›m. “Siz bilirsiniz” dendi. eflim taraf›ndan bir iki gün sonra ç›kt›¤› yurt d›fl› seyahatinde kullan›ld›. 2. Uçakla iki aktarmal› gitti¤i var›fl yerinde. aksi takdirde bir yükümlülük üstlenmediklerini. Eflimin kredi kart› ile ödedik. bu görüflme sonunda valizin. 18 Ekim 2010 Ahmet Ziya Önde Hakem Heyeti. Seyahat esnas›nda tafl›y›c› firma taraf›ndan durumun bir tutanakla saptanm›fl olmas› gerekti¤ini.) Valiz. valizin kulpunun koptu¤unu gözlemlemifltir. Ülkeye dönüflünün hemen ertesinde sat›c› ma¤aza ile görüflülmüfl. Üzgün olduklar›n›. Hakem Heyetinin gerekirse bilirkifliye bavulu yerinde inceletebilece¤ini belirtti. Hakem Heyetindeki görevli ile yapt›¤›m görüflme do¤rultusunda valizi almaya gitmedim. “E¤er tutanak olsayd›!”… Bu durumda yarg› yoluna gitmek durumunda kalaca¤›m› söyledi¤imde. SINIF 27 . ‹ki üç hafta kadar bekledim. Hemen Ankara’da bulunan hakem heyetini arad›m. Valiz. illerdeki Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetlerinin telefonlar› verilmifl. fotokopisi bulunan al›nd› fifli ile valiz sat›c›ya teslim edilmifltir. Faturas›n› ald›k. benim istedi¤im gibi sonuçland›. 3. sat›c› arac›l›¤› ile ‹stanbul’da bulunan imalatç›/ithalatç› firmaya gönderilmesine karar verilmifltir. bana yaz›l› olarak bildirildi. 1. ‹lçemizin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetini telefonla arad›¤›m zaman onlar taraf›ndan da dikkatle dinlendim. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin karar› do¤rultusunda ifllem yap›l›p yap›lmayaca¤›n› sordum. Bir dilekçe ile heyete sorunu iletmemi önererek bana yol gösterdiler. Karar. Sat›fl ma¤azas›n› arad›m. durumu anlatt›m. 12 Eylül 2002 tarihinde eflim ile K›z›lay’daki bir ma¤azadan valiz ald›k. (Yine “Tutanak olsayd›!” söylemini dinledim… yan›t vermedim. Valizin. bir hafta içinde karar›n› aç›klad›. Karar. sat›fl ma¤azas› üzerinden tekrar bana iletilmesini talep ettim. Benzer durumlar›n daha önce de olmufl oldu¤unu. sat›fl ma¤azas›na geri döndü.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum ‹nternet sitesinde. bir örne¤i de sat›fl ma¤azas›na posta ile gönderildi. eflim. Böyle bir tutana¤›n varl›¤› durumunda mal› geri almaya haz›r olduklar›n›.

1. Ünite
Tüketici Haklar› Mahkemesi
Ankara’da Tüketici Haklar› Mahkemeleri, Adliye Saray›’ndad›r. 19 Aral›k 2010’da mahkemeye baflvuruda bulundum. Herhangi bir avukat tutmad›m. Duruflmalara kendim gimeye karar verdim. ‹lk duruflma (6 fiubat 2011): Daval› sat›fl ma¤azas›n›n avukat›, savunmas›n› verdi. Valizdeki hasar›n d›flar›dan al›nan darbelerle yani kötü kullan›m nedeniyle oluflmufl oldu¤unu savundu. Yarg›ç, celse sonunda ki ara karar›nda bilirkifli görüflü al›nmas›na karar verdi. ‹kinci duruflma (12 Mart 2011): Bilirkifli ücretini geç yat›rm›fl›z. Mahkeme kalemi, bundan dolay› dosyay› bilirkifliye yollamam›fl. Üçüncü duruflma (3 Nisan 2011): Bilirkiflinin raporu, bizim lehimize. Mahkeme, durumu ara karar›nda saptad›. Taraflara bilirkifli raporuna itiraz haklar›n›n kullan›labilmesi için 15 günlük süre tan›nd›. Dördüncü duruflma (2 May›s 2011): Yarg›ç Duruflma salonu davay› sonland›rd›. Karar gere¤ince; valizin bedeli iste¤imiz do¤rultusunda taraf›m›za ödenecek, bilirkifli ve yarg› giderleri de karfl› taraftan al›nacakt› (Valizi dilekçemde talep etmemifl oldu¤umdan ödedi¤im bedel için geçen süreye iliflkin bir faiz istenmedi.).
SONUÇ

Karar›n kesinleflmesinden 15 gün sonra üretici firman›n avukat› arad›, banka hesap numaram› istedi. Hükmedilen geri ödeme bedeli, bankadaki hesab›ma yat›r›ld›.

Adalet Mülkün Temelidir.
fl Örnek olayda vatandafl, sorunu nas›l çözdü? Haklar›n› nas›l arad›? fl Örnekten yola ç›karak siz de benzer bir durumla karfl›laflt›¤›n›zda vatandafll›k hak ve sorumluluklar›n›z› özgürlükler temelinde yerine getirir misiniz? Neden? fl Sosyal bilgiler dersi ile etkin bir vatandafl olma aras›nda nas›l bir ba¤lant› bulunmaktad›r? fl Sosyal bilgiler dersi, bizim geliflimimize nas›l katk› sa¤lar? fl Bir sorunun çözümünde nelere dikkat etmeliyiz?
Düflünelim, Söyleyelim

1. Tüketici Haklar›n›n Korunmas› Kanunu olmasayd› tüketici ne tür sorunlarla karfl›laflabilirdi? Hak, sorumluluk ve özgürlükler temelinde çözüm üretebilir ve arayabilir miydi? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu maddeler hâlinde s›ralay›n›z. 2. Ö¤rendi¤imiz konular›n bizim etkin bir Türk vatandafl› olmam›za katk›s›n› yukar›daki hak arama öyküsünden yola ç›karak nas›l aç›klars›n›z?

28

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü
ÖN HAZIRLIK

KEL‹ME LAR VE KAVRAM
• dil
• kurum • sosyal bilim

Atatürk’ün sosyal bilimler alan›nda çal›flma yapmak üzere açt›¤› kurumlar› araflt›r›n›z. Atatürk, ülkemizin geliflmesi için fen bilimleri kadar sosyal bilimlerin de geliflmesinin gerekti¤ini savunmufltur. Bu konuda özellikle tarih ve Türk dili ile ilgili önemli ad›mlar at›lm›flt›r.

ÖÇK

1.15. Etkinlik

Türk Tarih Kurumu
Türk Tarih Kurumu, 1931 y›l›nda kurulmufltur. Ülkemizde Atatürk’ün emirleriyle kurulan kurumlar›n bafl›nda gelmektedir. Atatürk, Türklerin tarihin en eski ça¤lar›ndan beri gerçek yerinin ve medeniyetlere hizmetlerinin araflt›r›lmas› için bu kurumun kurulmas›n› son derece önemsemifltir.

Atatürk, Türk Tarih Kurumunda bir toplant›ya baflkanl›k ediyor.

Türk Tarih Kurumu, Atatürk hayatta iken dört ciltlik lise tarih kitaplar›, baz› kaz› raporlar›, Piri Reis’in “Kitab-› Bahriye” adl› eseri ile çizmifl oldu¤u haritas›n› yay›mlam›flt›r. 1937 y›l›ndan itibaren ise ad›n› Atatürk’ün verdi¤i BELLETEN dergisini yay›mlamaya bafllam›flt›r. Atatürk, hayat›n›n son dönemlerine kadar kurumun çal›flmalar› ile yak›ndan ilgilenmifltir. Birçok defa kurumun çal›flma plan›n› kendisi haz›rlam›fl ve toplant›lara kat›lm›flt›r. Kuruluflundan itibaren çal›flmalar›n› Ankara’da bulunan Türk Oca¤› Halkevleri binas› ile Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin bir bölümünde sürdürmüfltür. Bugünkü modern binas›na ise 1967 y›l›nda tafl›nm›flt›r. fl Atatürk’ün yeni kurulan

Türkiye Cumhuriyeti’nin her konuda geliflip kalk›nmas› için sosyal bilimler alan›nda neler yapt›¤›n› söyleyiniz. fl Sosyal bilimler ile ilgili yap›lan çal›flmalardan biri hakk›nda kaynak araflt›rmas› yaparak ön bilgi toplay›n›z. Türk Tarih Kurumu binas› (Ankara)
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

29

1. Ünite
Prof. Dr. Ayfle AFET ‹NAN (1908 – 1985) Türkiye’de arkeoloji çal›flmalar›n›n bafllamas›n› öneren ilk kifli, bir genç k›z; iradenin sembolü... Ülkemizi yurt d›fl›ndaki bilim çevrelerinde tan›tmaya çal›flan ve asla geri ad›m atmayan, bir yurtsever, ülkesine lay›k, uygar bir kad›n. ‹lkö¤renimini ‹zmir, Eskiflehir, Ankara ve Biga’da tamamlad›. 1925 y›l›nda Bursa K›z Ö¤retmen Okulunu bitirdi. 1925-1927 y›llar›nda Atatürk’ün himayesinde yurt d›fl›nda e¤itim gördü. Tarih ve Yurt Bilgisi ö¤retmenli¤i de yapan Afetinan, Türk Tarih Kurumunun kurulufl çal›flmalar›nda bulundu ve kurumda as baflkanl›k görevi yapt›. Ankara Üniversitesi, Türk ‹nk›lap Tarihi Enstitüsünde müdürlük yapm›fl olan Afet ‹nan’›n Atatürk ve Türk tarihi ile ilgili birçok yay›n› bulunmaktad›r. www.tdk.gov.tr Afet ‹nan ve M. Kemal Atatürk

Türk Tarih Kurumu yay›nlar›ndan birkaç örnek
Türk tarihçilerine bir öneride bulunmak gerekirse diyebilirim ki daima belgelere ba¤l› kal›n. E¤er gerçe¤i ortaya ç›kar›rsan›z bu daima bizim lehimizedir... E¤er abartma yaparsan›z kendinizi kabul ettiremezsiniz. Sizi ciddiye almazlar. Prof. Dr. Halil ‹NALCIK

ARAfiTIRINIZ
Halil ‹NALCIK kimdir? Araflt›ral›m, hayat›n› k›saca yazal›m.

Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi

Türk Tarih Kurumu, kurulufl amac› olan Türk ve Türkiye tarihi ve bunlarla ilgili konular›, Türklerin medeniyete olan hizmetlerini bilimsel olarak araflt›rmaktad›r. Bu yöndeki çal›flmalar›n› sürdürmekte ve sürdürecektir. Çal›flma sonuçlar›; kongreler, bildiriler, belgeler ad› alt›nda yay›mlanmaktad›r. Türk Tarih Kurumunun bilimsel çal›flmalar için kurdu¤u kütüphanesi, ülkemizin en zengin kütüphanelerinden birisidir. Kütüphanede bilgisayar ile hizmet verilmekte ve ‹nternet a¤› ile dünyan›n di¤er kütüphanelerine ulafl›labilmektedir.

Büyük devletler kuran atalar›m›z, büyük ve kapsaml› medeniyetlere de sahip olmufltur. Bunu aramak, incelemek, Türklü¤e ve dünyaya bildirmek, bizler için bir borçtur. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.359)

fl Atatürk’ün yukar›daki sözünden de yararlanarak tarih alan›ndaki çal›flmalara neden bu kadar çok önem verdi¤ini söyleyiniz.

30

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Türk dilinin, kendi benli¤ine, asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli, ilgili olmas›n› dileriz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Bilgi Kutusu
Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk, 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu), 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir.

Türk dili, Türk milleti için bir hazinedir. Türkçe konuflmayan bir insan; Türk kültürüne, toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›, Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl, Türk dilinin Arapça, Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. Türk Dil Kurumu bugün, 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ - GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde, faaliyetlerini sürdürmektedir. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi, zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi, bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu; ra gezi düzenleyebilirsiniz. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n, bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. Bu olgu, ÖÇK 1.16. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.
Düflünelim, Söyleyelim

1. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. 2. Türk Tarih Kurumunun, bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. 3. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle, bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z.
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

31

......... 5......... C.. Türkiye. B... A¤r› Da¤›. 2. film izlemekten daha e¤lencelidir.. 5.... D. 4.. C... Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z. olarak adland›r›l›r. Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r... Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A. dilek ve flikâyetlerini .. Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz.... 3...... C. 3..... 1936. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z...... 6.1. 1.... görüfl.. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z..... yazarak belirtirler. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A.. 4.. Afet ‹nan 1... geliflmekte olan bir ülkedir.. 1.. Ankara.. Trabzonspor.... Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z...... ‹stanbul.. Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z. D... Atatürk.... Kitap okumak.. B. Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere... ö¤renim. Yar›n hava ya¤murlu olacak. Türkiye’nin baflkentidir.. 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. y›l›nda ... Vatandafllar. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.. olgu.... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A... Türkiye’nin en kalabal›k kentidir. Herkesin e¤itim ve . 1931... dilekçe.. taraf›ndan kurulmufltur. SINIF ..... Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r..denir........... kurum... Türk Tarih Kurumu.. hakk› vard›r.. 2..... Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler.. B... Ali 17 yafl›na girdi. 2.

5. Verileri de¤erlendirme 5. Afla¤›dakilerden hangisi bilimsel araflt›rma basamaklar›ndan de¤ildir? A. (…. 7. (…. (…. herzaman do¤ru olmayabilir. Türk Dil Kurumu D. zenginlefltirilmesi ve güzellefltirilmesi hangi kurumun görevleri aras›ndad›r? A. 3. 6. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 1. 4. (….Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti D. Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. Veri toplama C. Problem belirleme D. 2. (….) Olgular.) Sosyal bilgiler dersinde bilimsel araflt›rma yapmay› ö¤reniriz. Türk dilinin sadelefltirilmesi. Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi 4. Türk Tarih Kurumu C. Ceza Mahkemeleri Ç. Türk Standartlar› Enstitüsü B. Ünite 3. SINIF 33 .1. yanl›fl olanlar›n önüne Y harfi yaz›n›z.) Hak ve sorumluluklar›m›z›. (….) Günlük yaflant›m›zda karfl›laflt›¤›m›z olaylar›n siyasi ekonomik. Tüketici Mahkemeleri C.) Sosyal ve etkin vatandafl olmay› baflarm›fl bireyler karfl›laflt›klar› sorunlara hak özgürlük ve sorumluluklar çerçevesinde çözüm bulmay› baflarabilir.) Haks›zl›¤a u¤rad›¤›m›z zaman karfl›m›zdakinin bizden özür dilemesini beklemeliyiz. kültürel bir çok neden ve sonucunun bulunmas› olaylar›n çok boyutlu oldu¤unu gösterir. Türkçe dersinde ö¤reniriz. Afla¤›daki kurumlardan hangisi tüketici haklar› ile ilgili de¤ildir? A. (…. kifliden kifliye de¤iflir ve insanlar›n kendi fikirlerini yans›t›r. Türk Standartlar› Enstitüsü B. Sonuçlar› duyurma B.) Görüfl.

SINIF . ÜN‹TE Yeryüzünde Yaflam Yaflad›¤›m›z Dünya Farkl› ‹klimler.2. Farkl› Yaflam Tarzlar› Bir Baflkad›r Benim Memleketim Yaflayan Geçmifl Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› 34 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Buralar›n yerleflim yeri olarak seçilmesinde hangi faktörler etkili olmufl olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. 7.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 5. Dünya haritas› üzerinde yurdumuzun hangi k›talar üzerinde bulundu¤unu inceleyerek konumunu defterinize yaz›n›z. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar aras›nda ne gibi farkl›l›klar›n oldu¤unu ö¤reniniz. 3. Haritalar›n nas›l çizildi¤ini araflt›r›n›z. SINIF 35 . 8. Anadolu ve Mezopatamya uygarl›klar›n› gösteren haritalar› inceleyiniz. Yaflad›¤›n›z ilin. 6. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 4. Yaflad›¤›n›z çevrede tarihi de¤er tafl›yan eserler var m›? Varsa hangi dönemlerden kald›¤›n› araflt›r›n›z. Türkiye’de görülen iklim çeflitlili¤inde nelerin etkili oldu¤unu araflt›r›n›z. Yaflad›¤›n›z bölgede etkili olan iklimin özellikleri nelerdir? Gözlemlerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Farkl› iklim bölgelerinde yaflayan insanlar›n giyim tarzlar›n› yans›tan foto¤raflar bularak s›n›fa getiriniz. bulundu¤u yere kurulma nedenlerini araflt›r›n›z. 2.

Örne¤in gazetelerden kardefl ülke Pakistan’da büyük bir deprem oldu¤unu okudu¤umda televizyonda Avustralya’da yaflayan kangurularla ilgili bir belgesel izledi¤imde. Anlad›m ki gerçek görünüflünü koruyabilmesi için belli bir oranda küçültülerek haz›rlanm›flt›. O anda duvarda as›l› olan flehir plan› dikkatimi çekti. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar ve haritalardan yararlanma konusu üzerinde araflt›rma yapt›m. Bana harita bilgisi konusu verildi. Bunun için haritas› yap›lacak yerin küçültülmesi gerekiyordu. • harita • ekvator num • co¤rafi ko • kutup • ölçek KEL‹ME LAR VE KAVRAM Ö¤retmenimiz. Demek. Gruplara ayr›larak aram›zda bir görev da¤›l›m› yapt›k. sosyal bilgiler dersinde en çok kulland›¤›m›z araçlardan biri haritalard›r. Ekvator ve kutup bölgelerini inceleyiniz. fl Siz bilmedi¤iniz yerlerin Dünya’n›n neresinde oldu¤unu merak etti¤inizde bunu nas›l ö¤reniyorsunuz? Dünya haritas› Yukar›daki Dünya haritas› ile sayfa 37’deki Türkiye haritas›n› inceledi¤imde bir konu dikkatimi çekti. Ünite Yaflad›¤›m›z Dünya ÖN HAZIRLIK Bir dünya haritas› veya model küre üzerinde Türkiye’yi. bu küçültme oran›na ölçek ad› veriliyor. ‹flte. Dünya’n›n ya da Türkiye’nin tamam›n› bir düzlem üzerine çizmek mümkün olamazd›. Haritalar günlük hayatta da çok faydalan›r›z. haritas› yap›lacak bir yerin özelliklerinin bozulmamas› ve kolay kullan›labilmesi için gerçek ölçüleri belli bir oranda küçültülmesi gerekiyor. SINIF . Arkadafllar. sokak ve binalar plan üzerinde gösterilmiflti. Bu küçültme rastgele yap›l›rsa ne olur. Ülkemiz ekvatoram› yoksa kutuplaram› daha yak›n söyleyiniz. Merhaba arkadafllar. bizden haritalar› ve harita ölçeklerini incelememizi. 36 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Plan gerçek boyutlar›nda de¤ildi ancak tüm cadde. ben Ayfle. Bu ülkelerin nerelerde olduklar›n› harita üzerinden ö¤renebiliriz.2. diye bir soru akl›ma geldi. haritalardaki bilgilerden yararlanarak ülkemizin konumunu aç›klayaca¤›m›z bir ödev haz›rlamam›z› istedi.

fl Yollar ve yerleflim merkezleri hangisinde ayr›nt›l›. Bu farkl›l›¤›n nedenini araflt›rd›¤›mda bu fark›n haritada kullan›lan ölçekle iliflkili oldu¤unu ö¤rendim. SINIF 37 . Haritan›n birinde baz› yerler ayr›nt›l› olarak gösterilmifl. ‹zmir ve çevresini gösteren haritalar› inceleyiniz. Ege Bölgesi. Haritalardaki ölçekleri belirtiniz. sizce neyi ifade ediyor? Aç›klay›n›z. Aralar›nda fark var m›? Söyleyiniz. di¤erinde ise o kadar ayr›nt› yoktu.1.Yeryüzünde Yaflam fl Sayfadaki Türkiye.000 Ölçek: 1/3. Harita ölçeklerini incelerken yararTürkiye haritas› land›¤›m haritalarda ayr›nt›lar›n birbirine benzemedi¤ini fark ettim. hangisinde daha az ayr›nt›l› olarak gösterilmifltir? fl Sayfadaki haritalar› karfl›laflt›rarak hangi özelliklerin de¤iflti¤ini listeleyiniz. Ölçek: 1/10. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ölçeklerindeki say›lar.000 Ege Bölgesi haritas› ‹zmir ve çevresi haritas› fl Sayfadaki üç haritan›n nerelere ait oldu¤unu söyleyiniz. ÖÇK 2.

3. göl ve akarsular›n özelliklerini. Dünya’m›z tam yuvarlak de¤il. sembollerle birlikte baz› yaz›lar yer al›r. göl ve denizlerin derinliklerini ö¤renmek için haritalar birer kaynak m›d›r? Yurdumuzdaki önemli da¤. Atlaslardaki haritalarla duvar haritalar› içerisinde bu özellikte haritalar›n olup olmad›¤›n› inceleyiniz. kutuplarda ise bas›k bir flekilde oldu¤unu görürüz. yollar. model küre üzerindeki yatay ve dikey olarak çizilmifl çizgiler dikkatimi çekti. SINIF . Etkinlik Türkiye Fiziki haritas› fl Da¤lar›n yüksekliklerini. flimdi de sizlere Dünya’m›z›n küçük bir maketi olan yerküre üzerindeki yatay ve dikey çizgilerden bahsetmek istiyorum. orta ölçekli ve küçük ölçekli haritalar olmak üzere üçe ayr›l›r.2. ova. Bu bilgiler ne amaçla konulmufl olabilir? Ne gibi kolayl›klar sa¤lar? fl Seyahate ç›kt›¤›n›zda hangi haritalara ihtiyaç duyars›n›z? Bu haritalar size ne gibi kolayl›klar sa¤lar? Arkadafllar. haritalardan ö¤renebilir miyiz? Yandaki Türkiye fiziki haritas›n› inceleyerek bu sorular› cevaplay›n›z. Atlas›mdaki haritalar› ve s›n›f›m›zdaki duvar haritas›n› inceledi¤imde ay- 38 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. S›n›f›m›zda bulunan model küreyi inceledim. akarsu ve göller gösterilir mi? Neden? Ölçe¤i 1/500 000’den küçük olan haritalarda. yerleflim merkezleri ayr›nt›l› olarak gösterilir. kapsad›klar› alan büyüdü¤ü için gösterdikleri ayr›nt› da azal›r. ÖÇK 2. haritan›n özellikleri hakk›nda bize bilgi vermektedir. “Türkiye Siyasi Haritas›” gibi adlar verilir. fl Bu nitelikteki haritalarda da¤. Ünite Haritalar ölçekleri bak›m›ndan büyük ölçekli. Dünya’m›z›n uzaydan çekilmifl foto¤raf›na bakt›¤›m›zda yuvarlak bir flekle sahip oldu¤unu görüyoruz. Bunlar.2 ve 2. 1/200 000’den büyük ölçekli haritalard›r. fl Haritalar›n alt kenar›nda. Haritan›n ad›. ova. Haritalara “Türkiye Fiziki Haritas›”. Ancak dikkat ettiniz mi bilmiyorum. Baz› haritalarda yer flekilleri. ortas› fliflkince. 1/200 000 ile 1/500 000 ölçekli haritalarda daha az ayr›nt›ya yer verilir.

90 tanesi de Güney Yar›m Küre’de olmak üzere toplam 180 tane paralel bulunmaktad›r. fl Sizce bu yatay ve dikey çizgilerin belli bir say›s› varm›d›r? Model küre ve haritalarda gördü¤ümüz yatay çizgilere paralel. kuzey güney do¤rultusunda uzan›yor. fl Meridyenler için “Bir kutuptan di¤erine do¤ru. Bunda dünyan›n yuvarlak bir flekle sahip olmas›n›n etkisi vard›r. SINIF Meridyenler 39 . Bütün meridyenlerin boylar› birbirine eflittir.4. 90 tanesi Kuzey Yar›m Küre’de. ‹ngiltere’nin Greenwech (Griniç) kasabas› yak›nlar›ndan geçen meridyen yay›. bafllang›ç olarak kabul ediliyor.” diyebilir miyiz? Neden? fl Türkiye’nin hangi paralel ve meridyenler aras›nda yer ald›¤›n› atlas›n›zdan da yararlanarak belirleyiniz. Bunlar. Bunlar›n ne oldu¤unu araflt›r›nca ilginç bilgilere ulaflt›m. ve 2. 180 tane bat›s›nda olmak üzere 360 meridyen yay› bulunuyor. Bafllang›ç meridyeninin 180 tane do¤usunda.Yeryüzünde Yaflam n› tür çizgilerin haritalarda da oldu¤unu fark ettim. Kuzey ve Güney Kutup noktalar› aras›nda uzan›yor. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Model küreden de yararlanarak paralellerin özellikleri nelerdir? Söyleyiniz. Meridyen yaylar›.5. Ancak iki meridyen aras›ndaki uzakl›k Ekvatordan kutuplara do¤ru azal›r ve kutuplarla tüm meridyenler birleflir. Neden? ÖÇK 2. bizim haritalardan kolay yararlanabilmemiz için çizilmifl hayali çizgilermifl. Paraleller fl Model küreden yararlanarak ekvator ve kutup kavramlar›n› aç›klay›n›z. dikey çizgilere de meridyen ad› veriliyor. model küre ve haritalar üzerindeki bu çizgiler gerçekte yokmufl. Yani meridyen yaylar› Güney ve Kuzey Kutup noktalar›nda birleflti¤inden meridyen daireleri olarak da adland›r›l›yor. Biliyor musunuz. Bunun için “Türkiye’nin konumu” ifadesini kullanabilirmiyiz.

Bunlar›n büyüklükleri ile okyanuslar› karfl›laflt›r›n›z. Ülkemizin üç taraf›n›n deBu özelli¤i ile Türkiye. Denizlerin hangi k›talar aras›nda oldu¤unu söyleyiniz. Asya’daki topraklar›na Anadolu ad› vealmas›. okyanuslar ve denizler hakk›nda araflt›rma yapt›m.2.6. fl Yukar›daki haritada kaç okyanus bulundu¤unu söyleyiniz. de¤il mi? Haritadan da anlad›¤›m›z gibi yeryüzünde genifl alanlar kaplayan karalar ve sular bulunmaktad›r. ÖÇK 2. yoksa sular m› daha çok yer kapl›yor? Sular. Yurdumuzun hem ARAfiTIRINIZ Asya hem de Avrupa k›talar›nda topraklar› vard›r. Ünite K›talar ve Okyanuslar Arkadafllar. Avrupa ve Afrika k›talar›n›n birbirine en çok yaklaflt›¤› bölgede bulunmaktad›r. Asya. Avrupa ve Asya aras›nda donizlerle çevrili olmas› ve bo¤az¤al bir köprü gibidir. Peki harita üzerindeki büyük kara parçalar›na ve sulara ne ad verilmektedir? K›talar ve okyanuslar fl Yukar›daki haritadan yararlanarak yeryüzünde kaç k›ta oldu¤unu ve bunlar›n adlar›n› söyleyiniz. afla¤›daki dünya haritas›n› inceledi¤imizde karalar m›. S›n›f arkadafllar›m›zla yapt›¤›m›z çal›flma da ben. SINIF . Yurdumuzun Avrupa’daki topraklar›n topraklar›m›z içerisinde yer lar›na Trakya. yeryüzündeki k›talar. fl Harita üzerinde ülkemizin yerini bulunuz. Bunlar›n hangi k›talar aras›nda yer ald›¤›n› belirtiniz. Bu sulara neden okyanus denilmedi¤ini söyleyiniz. muz topraklar›n› çevreleyen denizleri gösteriniz. benim ad›m Ali. yurdumuza ne gibi avanrilir. Her ikisi de birer yar›madad›r. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi Türkiye. Arkadafllar. tajlar sa¤lamaktad›r? Araflt›r›Atlas›n›zdaki haritalardan yararlanarak yurdun›z. Etkinlik 40 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

fl Türkiye’nin önemli ulafl›m yollar› üzerinde bulunmas› ülkemiz için hangi avantajlar sa¤lamaktad›r? ÖÇK 2. ben Asl›. Ulusu ve ülkesiyle birlikte bölünmez bütünlü¤ünü korumakta ve komflular›yla bar›fl içinde yaflamaktad›r. Türkiye’nin Dünya üzerindeki yerini size tan›t›rken bu yerin önemini de belirtece¤im. Geliflmifl ve geliflmekte olan ülkeler aras›ndaki al›flverifl.7. bulundu¤u yer itibar›yla güçlü bir devlet yap›s›na sahiptir. Yurdumuzun do¤usunda ve güneyinde zengin petrol yataklar›na sahip petrol üreten ülkeler yer almaktad›r. ve 2. Türkiye’nin. bu su yollar› arac›l›¤›yla sa¤lanmaktad›r.Yeryüzünde Yaflam Türkiye’nin Dünya Üzerindeki Yeri ve Önemi Arkadafllar. Dünya üzerinde bulundu¤u yer itibar›yla ayr› bir özelli¤e sahiptir. dünyada bar›fl” ilkesini göz önünde bulundurarak Türkiye’nin güçlü bir devlet yap›s›na sahip olmas›nda Atatürk ilke ve ink›laplar›n›n katk›s›n› araflt›r›n›z. Bat›s›nda ise sanayisi geliflmifl Avrupa ülkeleri bulunmaktad›r. Etkinlik ARAfiTIRINIZ Türkiye. Ayr›ca. ülkemiz üzerinden sa¤lanmaktad›r. KUZEY AMER‹KA AVRUPA TÜRK‹YE ASYA GÜNEY AMER‹KA AFR‹KA OKYANUSYA ANTART‹KA Türkiye’nin Dünya üzerindeki yeri Türkiye. Ben Türkiye’nin Dünya üzerinde bulundu¤u yer hakk›nda araflt›rma yapt›m. bölgesinde neden güçlü bir devlet oldu¤unu anlataca¤›m. Atatürk’ün “Yurtta bar›fl. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› çok önemli su yollar›d›r.8. Bulundu¤u yerden dolay› orta kuflak iklim bölgesinde yer alan ülkemizde farkl› iklimlerin yaflanmas›. Üç taraf› denizlerle çevrilidir. Karadeniz ile Akdeniz aras›ndaki ba¤lant›. tar›m ürünlerindeki çeflitlili¤i art›rmaktad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 41 . Asya ve Avrupa k›talar›nda topraklar›n›n bulunmas› nedeniyle bu iki k›ta aras›nda ki hava. kara ve demir yollar› ülkemizden geçmektedir.

evlerini yaflad›kla‹glo ad› verilen eskimo evleri r› yerin koflullar›na uygun yaparlar. evlerini buz bloklar› üst üste y›¤arak yapar. Örne¤in. bir gün sonra âdeta kaya gibi sa¤lam olur. Ünite Farkl› ‹klimler. Farkl› Yaflam Tarzlar› ÖN HAZIRLIK So¤uk ve s›cak bölgelerde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› sizce neden farkl›d›r? Afla¤›daki foto¤raflar sizce dünyan›n neresine ait olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • co¤rafi konu • iklim m • kutup • do¤al ortam fl Sizce bu insanlar neden farkl› giyinmifller? Yukar›daki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi dünyan›n farkl› yerlerinde insanlar birbirlerinden farkl› giyinmektedirler. yandaki foto¤rafta da görüldü¤ü gibi Eskimolar. Buzdan evlerin içinde ›s›nmak ve di¤er gereksinimleri karfl›lamak için atefl yak›lmas›.2. fl Sizce eskimolar günlük yaflamlar›nda hangi zorluklarla karfl›lafl›yor olabilir? fl Kutup bölgeleri buzlarla kapl› oldu¤una göre buralarda yaflayan insanlar nas›l beslenirler? Yiyecek ihtiyaçlar›K›zak çeken köpekler n› nas›l karfl›l›yor olabilirler? fl Kutup bölgelerinin iklim özellikleri ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? 42 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kutup bölgelerinde yaflayan insanlar. Öyle ki yeni yap›lan ev. buz kal›plar›n› etkilemez. Buz bloklar› ›s› yal›t›m› sa¤layarak d›flardaki so¤uk havan›n içeri girmesini engeller ve evlerin ›s›s›n› korur. Bunda en önemli etken o bölgede yaflanan iklim özelli¤idir. SINIF .

Su. fl Sizce bu bölgenin iklim özellikleri nelerdir? fl Afrika'da yaflayan bir insanla kutup bölgelerinde yaflayan bir insan›n yer de¤ifltirdiklerini düflününüz. SINIF 43 . Afla¤›daki foto¤rafta. Çöllerde s›cakl›klar çok yüksektir. Afrikada günlük k›yafet Foto¤raflar› inceleyerek insanlar›n giyinme. Çeltik tar›m› ÖÇK 2. fl Yandaki foto¤rafta sizce insanlar neden çeltik tar›m› yap›yorlar? Bu¤day ekimi yapamazlar m›? Niçin? Yeryüzünde çöller. kutup bölgelerinde yaflayanlar gibi giyinebilir mi? Afrika ile kutup bölgelerinin iklim özellikleri birbirine benzer mi? Neden? Sazdan yap›lan ev Dünya üzerinde baz› bölgeler bol ya¤›fl al›r. Çölde deve kervan› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çöllerde tek tük bitki türlerine rastlan›r. Afla¤›daki ve yandaki foto¤raflarda insanlar›n bar›nmak için kulland›klar› evler görülmektedir. Etkinlik fl Yandaki foto¤rafta verilen kurak bir alanda insanlar geçimlerini nas›l sa¤layabilirler? Bu topraklarda ekim dikim yap›labilir mi? Nedenini söyleyiniz. güneyinde Kalahari çölleri dünyan›n en s›cak yerleridir.9. Su kaynaklar› çok k›s›tl›d›r. bar›nma ve günlük yaflamlar› hakk›ndaki düflüncelerinizi söyleyiniz. bu bölgelerde yaflayan insanlar›n temel besin maddesini oluflturan pirincin elde edildi¤i çeltik tarlalar› görülmektedir. Afrika k›tas›n›n kuzeyinde Büyük Sahra. Sizce hangi güçlüklerle karfl›lafl›rlard›? Afrikal› bir insan. vahalardaki kuyulardan sa¤lan›r. kurak alanlar olarak dikkat çeker. Asya k›tas›n›n güney ve güneydo¤usu dünyan›n en fazla ya¤›fl alan bölgesidir. Foto¤raftaki kiflilerin giyim tarzlar›ndan yararlanarak bu bölgede etkili olan iklimin özelliklerini söyleyiniz.Yeryüzünde Yaflam Kutup bölgelerinde so¤uk iklim yaflan›rken ekvator ve çevresinde ise s›cak iklim yaflanmaktad›r.

Bir baflka yerde çay. çeflitli ürünlerin yetifltirilmesine elveriflli. Dünya’n›n kutup bölgelerinde insanlar geçimlerini nas›l sa¤l›yorlar? Oralar çok so¤ukmufl. Her fley yetifliyor. ne ararsan bulabiliyorsun. Bir yerde Afrika da bir su kuyusu pamuk. kurakl›k nedeniyle içme suyu bulmakta güçlük çekiyorlarm›fl. Il›man bir iklim. f›nd›k üretiliyor. Ali: Biliyor musunuz. Giysilerini de daha çok deriden yap›lm›fl kürklü Çay bahçeleri elbiseler oluflturuyor. Yine bir baflka yerde üzüm. Arzu: Dünya’da genel anlamda üç farkl› iklim özellikleri görülmektedir. fleker pancar› ekiliyor. Grup baflkan›m›z Arzu. Afrika’n›n iç kesimlerindeki Ekvator çevrelerinde. çal›flmalar›m›z›n sonunda konuyu k›saca özetledi. geceleri çok so¤uk bir iklim egemenmifl. Grup içindeki arakdafllar›n s›ra ile yapt›klar› çal›flmalar› sundular. Etkinlik 44 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹nsanlar. yabani av hayvanlar›n› avl›yorlar. muz… Esma: Arkadafllar. ÖÇK 2. Bunlar so¤uk iklim. Bizde grup olarak dünya üzerinde görülen bafll›ca iklimlerin genel özellikleri ile ilgili bir çal›flma yapt›k. SINIF . Ünite ‹klim Özellikleri Benim ad›m Erol. Orada çeflitli tar›m ürünleri elde ediliyordu.10. ‹klim flartlar› insanlar›n giyim ve beslenme tarzlar›n› ekonomik faaliyetlerini do¤rudan etkilemektedir. incir. s›cak iklim ve ›l›man iklimdir. Oralarda yaflayan insanlar›n ço¤u yeterince beslenemediklerinden s›k s›k hastalan›yorlarm›fl.2.” demiflti. bir da¤ köyüydü. Ne yer. Buradaki insanlar. genellikle çöl iklimi dedikleri gündüzleri s›cak. bizler flansl›y›z. ‹klimi. Y›l›n büyük bir k›sm› kar ve buzlarla kapl›ym›fl. Köyümüze yak›n. zeytin yetiflirken di¤er yerde bu¤day. arpa. Yurdumuzdaki iklimler. Çok güzel bir ülkede yafl›yoruz. ‹klim kurak oldu¤u için ekim iflleriyle de u¤raflam›yorlarm›fl. Deniz ürünlerini. Geçimlerini bu flekilde sa¤l›yorlar. Osman: Televizyonda izledim. afla¤›da nehir kenar›ndaki komflu köyde iklim daha ›l›mand›. geçimlerini avc›l›k yaparak sa¤l›yorlar. sohbetlerinin birinde köyüyle ilgili an›laEskimo bir kad›n r›ndan söz ederken “Bizim köy. oldukça so¤uktu. Ayfle: Dedem. ne ekerler? Nas›l geçinirler? Ayfle: Ben bu konuda araflt›rma yapm›flt›m.

hastal›klarla mücadelede bize yard›mc› olabilecek de¤erli do¤al maddeler ve yeni yiyecekler olarak yararlanabilece¤imiz bitkiler sonsuza kadar yitirilmektedir. ya¤›fls›z bir mevsimin olmay›fl›d›r. nemli bir s›cakl›k ortal›¤› kaplar. hava. bitki. genellikle ya¤mur ormanlar› ad› verilen s›k a¤açlardan oluflmufl ormanlarla kapl›d›r. Günefl sabah erkenden yükselir. uzun gövdeli yüksek a¤açlar›n birbirine kar›flm›fl dallar› ve yapraklar› günefl ›fl›¤›n›n afla¤› ulaflmas›n› önler. bitki örtüsüyle kapl›d›r. ÖÇK fl Ya¤mur ormanlar›n›n s›k ve gür bir yap›da olmas›n›n nedenleri nelerdir? fl Ekvator bölgesinin iklimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Ya¤mur ormanlar›ndan insanlar nas›l yararlan›yorlar? Bu ormanlar›n yok olmas›. Ya¤mur ormanlar› bitki yaflam› için çok elverifllidir. halata benzeyen farkl› sarmafl›klarla birbirine ba¤lanm›flt›r. Geceleri bile hava s›cak ve nemlidir. Bu nedenlerden dolay› do¤al çevreye karfl› her insan duyarl› olmak zorundad›r. ‹nce. bölgelerin ve Dünya’n›n iklim yap›s›n› sizce nas›l etkiler? Neden? fl Ya¤mur ormanlar›n›n sesi olsan›z insanlara neler söylemek isterdiniz? 2. Her yerden buharlar yükselir. topra¤›n do¤al dengesinin bozulmas›na yol açacak. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.) Yukar›daki metni okuyarak afla¤›da verilen sorular› cevapland›r›n›z. hayvan. Bu ormanlardaki a¤açlar kesildikçe saklad›klar› gizler. SINIF 45 . Her canl›. Ormanlar iklimi de etkiler. Mevsimler aras›nda fark çok azd›r. Bu koflullarda bitkiler flafl›lacak bir h›zla boy atar. bardaktan boflan›rcas›na bir ya¤mur bafllar. s. tek bir dal bile ç›karmadan 20-25 metre kadar yükselir. Bilgi Kutusu Ya¤mur Ormanlar› Ekvator’un yak›n çevrelerinde kalan bölgeler. muz a¤açlar› ve baflka birçok bitki yer al›r. a¤aç alt› canl› yaflam›na son verecek. genellikle flimflek ve gök gürültüsüyle birlikte. o insanlar› sizce nas›l etkiler? fl Do¤al ürünler ne demektir? fl Ya¤mur ormanlar›n›n yok olmas›. Ormanl›k yerler. (K›salt›larak al›nm›flt›r. daha çok ya¤›fl al›r. Ö¤leye do¤ru bulutlar toplan›r ve çok geçmeden.11. bu bölgelerde bitkilerin geliflmesini durduracak so¤uk ve çetin bir k›fl›n ya da kurak. Fakat ne yaz›kt›r ki günümüzde ürkütücü bir h›zla kesilip yok edilmektedir. Bu kar›fl›k yap›l› ve gür ormanlar bazen Ekvator ormanlar› olarak da adland›r›l›r. Sarp kayal›klar d›fl›nda her kar›fl toprak. Ya¤mur ormanlar›. A¤aç gövdeleri. Temel Britannica. yeni fidanlar›n büyümesine ve orman›n yeniden yetiflmesine engel olacakt›r. havadaki tozlar› süzer. yüzy›llard›r o bölgede yaflayan insanlar›n ve di¤er canl›lar›n yararland›¤› do¤al ürünlerin ambar› olmufltur. Ya¤mur ormanlar›. varl›¤›n› ancak do¤al bir çevrede sürdürebilir. Ormanlar›n yok edilmesi.19. Hemen her zaman ya¤mur ya¤d›¤› için düflen ya¤›fl miktar› çok yüksektir.67-70. Genellikle 45 metre yüksekli¤e ulaflan en büyük a¤açlar›n alt›nda. milyonlarca y›ld›r hiçbir yabanc› etkiyle engellenmeden serpilip geliflimini sürdürmüfltür. gürültüyü ve rüzgâr›n h›z›n› azalt›r ve erozyonu önler. Örne¤in ormanlar oksijen üreterek havay› temizler. c. Çevrenin canl› yaflam› üzerinde önemli bir etkisi vard›r. su toprak. Bunun bafll›ca nedeni. dev e¤relti otlar›.Yeryüzünde Yaflam ‹çinde yaflad›¤›m›z do¤al çevre. s›cakl›k gibi canl› ve cans›z ögelerden oluflur. A¤açlar›n ço¤u.

KEL‹ME LAR VE KAVRAM m • beflerî orta • bölge • iklim • Yön Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizin üç taraf›n›n denizlerle çevrili oldu¤unu. SINIF . fl Türkiye haritas›ndan da yararlanarak yaflad›¤›n›z ilin hangi iklim bölgesinde oldu¤unu söyleyiniz. “Bir baflkad›r benim memleketim” adl› flark›n›n söz ve ritmini ö¤renerek s›n›fta söyleyiniz. Buna göre ülkemizde nas›l bir iklim özelli¤inin etkili oldu¤unu söyleyiniz.2. ovalar›n ve da¤l›k alanlar›n genifl yer kaplad›¤›n› görürüz. Yurdumuzdaki da¤l›k bölgeler neden so¤uktur? 3. sizce ülkemiz iklimini nas›l etkilemektedir? Neden? fl Türkiye’nin s›cak ve so¤uk iklim kuflaklar› aras›nda oldu¤unu hat›rlay›n›z. Türkiye iklim tipleri haritas› fl Türkiye’de birbirinden farkl› iklim tiplerinin görülmesinin nedenleri ne olabilir? fl Türkiye’nin Ekvator’a yak›n bir yerde bulunmas›. Ünite Bir Baflkad›r Benim Memleketim ÖN HAZIRLIK 1. Bu durumu nas›l aç›klars›n›z? 2. 46 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ülkemizde Akdeniz k›y›lar›nda denize girilirken ayn› zamanda Erzurum Palandöken’de k›fl sporlar› yap›lmaktad›r. Sizce bu özellikler yurdumuzda görülen iklim özelliklerini nas›l etkiler? Afla¤›daki haritay› inceleyerek ülkemizde görülen iklim tiplerinin özelliklerini birlikte ö¤renelim.

yandaki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi yükseltisi fazla olan da¤larla kapl›d›r. da¤lar›n k›y›ya paralel uzad›¤›n› görürüz. Denizlerin etkisiyle k›y› bölgelerimiz daha ›l›man bir iklim yaflan›rken iç kesimlere do¤ru gidildikçe karasall›¤›n etkisi artar. bat›dan Ege Denizi ve güneyden Akdeniz ile çevrili bir ülkedir. Denizler üzerinden gelen rüzgârlar beraberlerinde nemli hava kütlelerinide tafl›yarak özellikle k›y› bölgelerimize bol ya¤›fl b›rak›rlar.12.13. fl Da¤lar›n k›y›ya paralel uzanmas› ile deniz etkilerinin iç kesimlere ulaflamamas› aras›nda ÖÇK nas›l bir iliflki vard›r? 2. Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤inizde yurdumuzun kuzey ve güney kesimlerinde. ve 2. Etkinlik K›y›lar›m›z bol ya¤›fl al›r. kuzeyden Karadeniz. SINIF 47 . ya¤›fl›n da¤›l›fl›nda önemli etkileri bulunmaktad›r. Türkiye fiziki haritas› Türkiye.Yeryüzünde Yaflam fl Türkiye. Sizce bu kadar genifl topraklar üzerinde ayn› iklim özelli¤inin yaflanmas› mümkün müdür? Nedenini söyleyiniz. oldukça genifl topraklara sahip bir ülkedir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ayr›ca ülke topraklar›m›z›n kuzeybat› kesiminde ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› ile bu bo¤azlar aras›nda Marmara Denizi yer almaktad›r. Yurdumuz. Ülkemizi çevreleyen denizlerin özellikle s›cakl›k. Ülkemizde da¤lar genifl yer kaplar.

8 17. uzun koridorlar› and›ran ve iç bölgelere do¤ru uzanan vadiler ve genifl ovalar bulunur. fl Bat› k›y›lar›nda da¤lar›n k›y›ya dik uzanmas› buradaki iklimi nas›l etkilemektedir? Afla¤›daki tabloda. fl K›y› illerimizin iç bölgelerimizdeki illerden daha fazla ya¤›fl almas›n›n nedeni nedir? fl K›fl aylar›n›n so¤uk geçti¤i iller hangileridir? Sizce bunu etkileyen faktörler nelerdir? fl Denizin ›l›t›c› etkisi ile kar ya¤›fl›.6 14 11. baz› illerimize ait y›ll›k s›cakl›k ortalamas› ile ya¤›fl miktarlar› verilmifltir. Tabloyu inceleyerek ve atlaslar›n›zdan yararlanarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z .8 13. Da¤lar›n aralar›nda. Etkinlik 48 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Harran Ovas› Deniz K›y›s› (Ayd›n) ‹ller Antalya Erzurum Diyarbak›r Rize ‹zmir ‹stanbul Ankara Van Samsun Y›ll›k Ortalama S›cakl›k (0C) 18.9 15. iç kesimlerden daha yüksek olmas›n›n nedenlerini söyleyiniz.2. Sizce bu iklimi nas›l etkiler? ÖÇK 2.14. SINIF .1 5.7 14 Ya¤›fl Miktar› (m2) 1052 447 491 2300 691 677 377 380 650 Kaynak (TÜ‹K. Ünite Ülkemizin bat› k›y›lar›nda ise da¤lar k›y›ya dik olarak uzanmakta ve alçalarak Ege Denizi’nde son bulmaktad›r. don olay› gibi co¤rafi olaylar›n nas›l bir iliflkisi olabilir? Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizde ortalama yükseltinin fazla oldu¤unu ve genelde da¤l›k bir araziye sahip oldu¤umuzu görürüz.7 8. 2010) fl K›y›lar›m›zda y›ll›k s›cakl›k oran›n›n.

ortalama 2000 metreye ulafl›r. k›fl›n ise kuzeyden gelen so¤uk hava kütlelerinin etkisi alt›na girer. SINIF 49 . deniz seviyesinden (0) itibaren bafllayan yükselme.Yeryüzünde Yaflam Bat› Anadolu k›y›lar›m›zdan. Ülkemizdeki farkl› iklim bölgelerinden görünüm fl Ayn› mevsimde farkl› iklim flartlar›n›n yaflanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Foto¤raflar›n ait oldu¤u yerlerde. fl Sizce foto¤raflar. o anda s›cakl›klar›n kaç derece olabilece¤ini tahmin ediniz. fl Türkiye Fiziki haritas› ve sayfa 48’deki tablodan yararlanarak yükseltinin iklim koflullar› üzerinde nas›l bir etkisi oldu¤unu aç›klay›n›z. yurdumuzun hangi bölgelerine ait olabilir? Tahminlerinizi söyleyiniz. do¤uya do¤ru gidildikçe artarak devam eder. Bulundu¤u konum nedeniyle ülkemizde dört mevsim belirgin olarak yaflan›r. Bilgi Kutusu Türkiye 36o-42o kuzey paraleleri aras›nda ›l›man iklim kufla¤›n›n Ekvator’a yak›n bölümünde bulunmaktad›r. Türkiye’nin bu konumu ›l›man iklim flartlar›n›n etkili olmas›na ve mevsimlerin belirgin olarak görülmesine neden olmufltur. ‹klim tiplerinin da¤›l›fl›ndaki yeryüzü flekillerinin etkisini nas›l aç›klars›n›z? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yurdumuzun do¤u kesimlerinde bu yükseklik. Sayfadaki foto¤raflar ayn› mevsimde ülkemizin farkl› bölgelerine ait görüntülerdir. Yaz›n daha çok güneyden gelen s›cak hava.

Düflünelim. Karadeniz üzerinden gelen nemli ve ›l›k hava kütleleri. Do¤uda en çok ya¤›fl da ilkbaharda ve yaz›n düfler. Yurdumuzun kuzeyinde yer al›n. Bu çal›flma benim için çok faydal› oldu. Yazlar ise serin ve k›sad›r. k›fl›n ve özellikle ilkbaharda düfler. Yurdumuzda ya¤›fl›n bol oldu¤u. senin de tahmin etti¤in gibi Karadeniz’in etkisi alt›nda olan yerler. Buralarda karasal iklim etkilidir. K›fl aylar›n›n ortalama s›cakl›¤› 0 0C dolay›ndad›r. yazlar ise s›cak ve kurak geçer. Ayfle: (Türkiye fiziki haritas›nda Kuzey Anadolu da¤lar›n› göstererek) Babac›¤›m. Akdeniz iklimi. Ayfle: Nas›l yani? Baba: ‹ç Anadolu’da k›fllar. bak biraz dikkatli oldu¤unda ipuçlar›n› çok kolay bulabiliyorsun. k›y›ya paralel uzanan Kuzey Anadolu da¤lar›n›n yamaçlar›na çarparak yükselir. Yurdumuzun güney k›y›lar›na paralel uzanan Toroslar da Kuzey Anadolu da¤lar› gibi güneyden gelen nemli rüzgârlar›n iç k›s›mlara geçmesine engel olur. yerflekillerinin engebeli olma durumu ve yükseklik farklar› nedeniyle bu iklimin görüldü¤ü yerlerde kendi içerisindede farkl›l›klar yaflan›r. bu da¤lar gibi yurdumuzun güneyinde de s›rada¤lar var. Buralarda s›cakl›k. Baba: Evet.2. Yazlar s›cak geçer. SINIF . Ayfle: Yurdumuzun kuzeyindeki Karadeniz ile iklimin ad›n›n ayn› olmas› dikkatimi çekti. Ayfle: Teflekkür ederim. ‹ç Anadolu’dan do¤uya do¤ru gidildikçe s›cakl›klarda düflüfl gözlenir. Evet.) Yurdumuzda bafll›ca üç iklim tipi görülür. k›fllar›n ise ›l›k geçti¤i bu alanlarda y›l›n hemen hemen tamam›nda ya¤›fl görülür. Yaflad›¤›n›z yer hangi iklim bölgesi içerisindedir? Burada iklimi etkileyen faktörler nelerdir? 50 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Karadeniz k›y›lar›nda Karadeniz iklimi görülür. Ülkemizde birbirinden farkl› iklim özelliklerinin görülmesini nedenleri nelerdir? 2. Baba: Aferin k›z›m. babac›¤›m. Ya¤›fllar daha çok. Konumlar›. aylarca karla örtülü kal›r. Baba: (Kitapl›kta bulunan büyükçe bir atlas› al›r ve k›z›n›n yan›na gelir. Söyleyelim 1. Ünite Yurdumuzda görülen iklimleri ve özelliklerini daha iyi kavramak için afla¤›daki diyalo¤u okuyunuz. k›z›m. toprak. Ayfle: Yurdumuzda etkili olan iklimleri ve özelliklerini araflt›r›yorum. uzun ve kar ya¤›fll›d›r. yurdumuzun güney ve bat› k›y›lar›nda görülür. iklimle deniz aras›ndaki iliflkiyi fark etmeye bafllad›n. Ayfle ile Babas› Ayfle: Babac›¤›m. Bu iklimin etkili oldu¤u yerlerde yazlar s›cak ve kurak. da¤lar›n denize bakan yamaçlar›nda daha fazla görülür. Bu iklimde k›fllar so¤uk ve kar ya¤›fll›. Ayfle: Yurdumuzun denizlerden uzak kalan iç ve do¤u kesimlerinde ise iklim k›y›larda daha farkl› olmal›! Baba: Do¤ru tahmin ettin k›z›m. Bak. Böylece ülkemizin hem kuzeyde hem de güneyinde ya¤›fllar. ‹kisi aras›nda bir iliflki var sanki. Ülkemizde etkili olan di¤er bir iklim özelli¤i ise Akdeniz ‹klimidir. Karadeniz ikliminin görüldü¤ü yerler. yazlar›n serin. k›fllar ise ›l›k ve ya¤›fll› geçer. Yükselirken tafl›d›¤› su buhar› yo¤unlafl›r ve ya¤›fl olarak yere iner. Yurdumuzun iç kesimlerinde ve denizden uzakta kalan yerlerde. denizlerin etkisi görülmez. ödevimi haz›rlamamda bana yard›mc› olabilir misin? Baba: Elbette k›z›m.

o dönemlerde beslenme ve giyimlerini nas›l sa¤lam›fl olabilirler? Ebru. 51 . Oluflan bu yapay tepelere höyük (hüyük) denilmektedir. Anadolu tarihi ile ilgili araflt›rma yaparak edindi¤i bilgilerle bir sunum haz›rlad›. dünyan›n ilk yerleflme alanlar› içinde yer al›r. Anadolu. buluntulardan ve yap›lan kaz›lardan elde edilen araç ve gereçlerle ulafl›lmaktad›r. MÖ 3200 y›llar›nda yaz›n›n bulunmas›yla bafllar. fleklinde olmas›n› da flöyle aç›klad›: Tarih boyunca çeflitli nedenlerle y›k›lan yerleflme alanlar›nda. Anadolu'daki yerleflme yerlerinin pek ço¤unun ad›n›n Çatalhöyük. nas›l bir geliflme ve de¤iflme gösterdi¤ini araflt›r›n›z. ARAfiTIRINIZ Kapadokya olarak bilinen bölge ve buradaki eski yerleflmeler hakk›nda bilgi ve foto¤raf toplayarak bir sunum haz›rlay›n›z. Bilgi Kutusu Tarih. SINIF Tart›flma fl ‹lk Ça¤ yerleflmeleri ile günümüzdeki yerleflmeleri etkileyen faktörler aras›nda benzerlik ve farkl›l›klar var m›d›r? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Varsa özellikleri hakk›nda bilgi toplay›n›z. fl Tarih öncesi dönemde yaflayan insanlar›n..Yeryüzünde Yaflam Yaflayan Geçmifl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • yerleflme • yüzy›l Bulundu¤unuz yerleflim yerinin ne zaman kuruldu¤unu. Uygun iklim koflullar›na sahip olmas›. Tarih boyunca Asya ve Avrupa k›talar› aras›nda bir köprü görevi görmüfltür. y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile tepeler oluflmufltur. Geçmifl dönemlerde bu topraklarda çeflitli medeniyetler kurulmufl.. bol suyunun ve verimli topraklar›n›n bulunmas›. tarih öncesi ça¤lar olarak adland›r›l›r. pek çok kavmin buray› yurt edinmesine neden olmufltur. Gülhüyük. Bu ça¤lara ait bilgilere. Anadolu eski medeniyetlerin yerleflim alan› olarak tarihteki yerini alm›flt›r. Eski kaya s›¤›naklar› kaya s›¤›naklar›n› yerleflim yeri olarak seçmelerinin nedenleri neler olabilir? fl Kaya s›¤›naklar›nda yaflayan insanlar. fl Yak›n çevrenizde benzer özellikte kal›nt›lar olup olmad›¤›n› ö¤reniniz. Ebru. Anadolu'da 1000'in üzerinde hüyük oldu¤u bilinmektedir. Bunlardan baz›lar›nda yap›lan kaz›larda farkl› dönemlere ait tafl ve de¤iflik madenler kullan›larak elde edilen araç ve gereçler bulunmufltur. Daha önceki dönemler de. Bozüyük. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

fl Sizce Çatalhöyük’teki ilk yerleflmelerde evler neden kerpiç. 1963 ve 1965 y›llar›nda burada yap›lan kaz›lar sonucu 13 yap› kal›nt›s› ortaya ç›kar›lm›flt›r. Bu uygarl›klardan biri de Çatalhöyük'te kurulmufltur. Evlere damlardan merdivenle girilir. 1958 y›l›nda ortaya ç›kar›lm›flt›r. Konya'n›n Çumra ilçesi s›n›rlar› içerisinde bulunmaktad›r.2. Bilgi Kutusu Çatalhöyük. hiçbirinde kap› olmad›¤› görülür. fl O dönemde insanlar›n. Bu bölgede kaz› çal›flmas› yapan ‹ngiliz arkeolo¤ Prof. Evlerin temelden baflÇatalhöyük’te günlük yaflam› gösteren temsilî bir resim layarak kerpiçten yap›ld›¤›. ‹lk yerleflme örne¤i olan yap›larda kerpiç. Çatalhöyük. SINIF ." sözünden neler anl›yorsunuz? Yorumlay›n›z. farkl› büyüklükteki iki tepeden oluflmaktad›r. evlerini bu flekilde yapmalar›n›n nedeni sizce ne olabilir? ÖÇK 2. Evlerin aralar›nda sokaklar yoktur ve insanlar evler aras›nda çat›dan çat›ya geçerek dolafl›rlar. Lan Hodder." demifltir. a¤aç ve kam›fltan yap›lm›fl olabilir? Yandaki resmi inceleyiniz.15. düz daml› ve d›fla tümüyle kapal› oldu¤u görülmektedir. Çatalhöyük için "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. Etkinlik 52 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. O dönemde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Çatalhöyük'teki evlerin yap›l›fl flekilleri incelendi¤inde ço¤unlukla kare planl›. a¤aç ve kam›fl›n kullan›ld›¤› belirlenmifltir. ‹lçenin 10 km do¤usunda. Çatalhöyük. Anadolu'daki en eski yerleflim kültürlerini oluflturur. 1961. fl ‹ngiliz arkeolo¤un Çatalhöyük için söyledi¤i "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. Ünite Anadoluda ilk yerleflmeler: Çatalhöyük Eski yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan da anlafl›ld›¤› gibi Anadolu'da tarih öncesi dönemlerde pek çok uygarl›¤›n bulundu¤u görülmektedir.

Çatalhöyük yerleflim alan› Araflt›rmac›lar. ÖÇK 2. toplay›c›l›k yerine ise tar›ma yöneldiler.Yeryüzünde Yaflam Günümüzden yaklafl›k 9000 . Böylece ilk yerleflim birimleri olufltu.16. At. geometrik biçimler. Bu resimlerdeki temalar da hayvanlar. Hayvanlar›n hepsi de büyük ve insanlara zarar verebilecek kadar güçlü (bo¤a. s›¤›r gibi hayvanlar› evcillefltirdiler. Arpa. Yap›lan kaz›lar buran›n nüfusunun çok kalabal›k.10 000 y›l öncesinde Çatalhöyük'te insanlar. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ay› ve yaban domuzu gibi) görünmektedir. belirli yerlere yerleflmeye bafllad›lar. Avc›l›k yerine hayvanc›l›k. koyun. Çamurun güneflte sertleflti¤ini fark ettiler. büyük bir köy oldu¤unu ortaya koymaktad›r. avc›lar. Resimlerde bu hayvanlar›n çevrelerini sarm›fl küçük insanlar da yer almaktad›r. ‹lk yerleflmelere ait duvar resimleri (Çatalhöyük) fl Duvar resimlerindeki hayvan figürleri o dönemle ilgili hangi bilgileri vermektedir? fl Geçmiflte zaman içinde insanlar›n yaflam tarz›nda nas›l bir de¤iflim olmufltur? fl Yaflad›¤›n›z yerdeki ev tipleri ile Çatalhöyük’teki ev tiplerini karfl›laflt›rarak benzerlik ve farkl›l›klar› söyleyiniz. bu¤day yetifltirmeye. fl ‹nsanlar›n bir araya gelip toplu yerleflim birimlerinde birlikte yaflamas›n›n nedeni neler olabilir? Çatalhöyük evlerindeki duvar resimleri. Kilin piflirilmesiyle çanak çömlek üretir oldular. manzara resimleri gibi çok çeflitlilik içermektedir. buna ba¤l› olarak kerpiç evler yapmaya bafllad›lar. Çatalhöyük'ün ileri bir tar›m kültürüne sahip yerleflim yeri oldu¤u sonucuna varm›fllard›r. yap›lar›n duvarlar›n› süslemekteydi. ‹lk Ça¤ insanlar›ndan daha farkl› bir yaflama geçtiler. SINIF 53 .

Tarih öncesi dönemlerde yerleflmeler do¤al faktörlerin etkisi alt›ndayd›. tarih ça¤lar›n› inceleyiniz. Ünite fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi ilk yerleflmelerde insanlar›n. Tarihî olaylar belirlenirken ça¤. Afla¤›daki tarih fleridi üzerinde. fl Konu anlat›m›ndan hareketle tarih öncesinden günümüze yerleflmeyi etkileyen faktörlerin neler oldu¤unu belirleyiniz. Günümüz insanlar›. sanayi ve ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerler önemli yerleflim birimleridir. kendine özgü bir özellik tafl›yan zaman parças›. devir olarak adland›r›l›r. dönem. SINIF . Binlerce y›l boyunca takvim sistemlerini gelifltirerek günümüze kadar ulaflt›rm›fllard›r. Ça¤. baflka bir olay›n sebebini oluflturur. yüzy›l. sonraki ça¤larda daha da gelifltirilerek kullan›lm›flt›r. tarihin ak›fl› içinde. En yayg›n olarak “Ay” ve “Günefl” y›llar›na dayanan takvim kullan›lm›fl. önce Samsun'a geldi. sa¤l›k hizmeti. ‹sa’n›n do¤du¤u y›l milatta bafllang›ç olarak kabul edilir. ulafl›m kolayl›¤›. Günümüzde ise do¤al ‹lk yerleflimlere ait kal›nt›lar faktörlerin yan› s›ra ekonomik faaliyetler ve kültürel faktörler yerleflme alanlar›n› belirlemektedir. Tarih fieridi ‹LK ÇA⁄ MÖ 3200 Yaz›n›n bulunmas› 0 Milat ( Hz. ifl imkan›. zaman ölçüsü olarak çeflitli takvimler kullanm›fllard›r. Günümüzde yerleflmeler ‹nsanlar. milattan önce (MÖ) ve milattan sonra (MS) terimleri kullan›lmaktad›r. sosyal faaliyet ve e¤itim imkân› fazla olan yerleri yerleflim alan› olarak tercih etmektedir. Örne¤in tarih öncesi ça¤larda yap›lan ilk araçlar. Daha sonra Erzurum ve Sivas kongrelerini toplad›. Edindikleri bu becerinin ekonomik ve sosyal yaflant›lar›na katk›s› olmufl mudur? ‹lk uygarl›klar›n oluflmas›na etkisi olabilir mi? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. bunlar günümüzde de kullan›lmaktad›r.” Bu önemli geliflmeleri zaman s›ralamas›na koyarak anlat›r›z. Turizm. Çünkü sona eren bir olay. Süreç içinde etkili olan faktörlerin neden de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. ‹sa’n›n do¤umu ) 375 Kavimler Göçü’nün bafllamas› ORTA ÇA⁄ MS 1453 ‹stanbul’un fethi 1789 Frans›z ‹htilali YEN‹ ÇA⁄ YAKIN ÇA⁄ Bilgi Kutusu Tarihte meydana gelen olaylar› iyi anlamak için onlar›n s›ras›n› bilmemiz gerekir. Zaman s›ralamas›na bir baflka örnek verelim: “Atatürk. Ard›ndan TBMM'nin kurulmas›n› sa¤lad›. 54 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.2. Hz. baz› madenleri iflleyerek çeflitli araç-gereç yapt›klar› anlafl›lmaktad›r. Yüzy›l ise yüz y›ll›k süre için kullan›l›r.

balta gibi silahlar kullan›l›rd›. Heykel ve kabartma sanat› alan›nda da geliflmifllerdi. Hititlerde gerçeklefltirilmifltir. geçmiflte önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i bir bölge olmas›nda etkili olmufltur. MÖ 1450 y›llar›nda büyük bir imparatorluk hâHititlere ait bir duvar resmi line geldiler. Bu tur sayesinde. Hattuflafl (Bo¤azköy)'› baflkent yap›p bir devlet kuran Hititler. m›zrak. Mezopotamya'dan ald›klar› çivi yaz›s› ile daha çok tafl tabletler üzerine yazd›klar› resim yaz›s›n› (hiyeroglif) kullan›rlard›. kalkan. Eski ça¤larda Anadolu. Hitit Uygarl›¤› Geçen yaz. Dünyan›n ilk yaz›l› antlaflmas› olan Kadefl Bar›fl Antlaflmas›. temizli¤e büyük önem verir. SINIF 55 . Anadolu’daki uygarl›klar›n birbirleriyle ve komflular›yla etkileflimi buradaki medeniyetlerin geliflmesini h›zland›rm›flt›r. ‹ran. Hititler. Eli silah tutan herkes asker say›l›rd›. kraldan sonra en yetkili kifli say›l›rd›. Burada Hititler hakk›nda bilgiler edindim: ‹lk Ça¤da Anadolu'da ilk devleti kurmufl olan toplum Hititlerdir.Yeryüzünde Yaflam Anadolu ve Mezopotamya Uygarl›klar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • uygarl›k • yerleflme ‹lk ça¤lardaki yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan o dönemdeki insanlar›n yaflamlar› ile ilgili hangi bilgilere ulafl›labiliriz? Hititler Döneminden kalma eserler fl Yukar›daki foto¤raflarda neler görüyorsunuz? Sizce bunlar hangi amaçla yap›lm›fl olabilir? Anadolu’nun cografi konumu. Ancak bu s›n›flar aras›nda fazla bir ayr›cal›k yoktu. Hititlerle M›s›rl›lar aras›nda imzalanm›flt›r (MÖ 1280). Yetkileri “Pankufl” ad› verilen bir meclis taraf›ndan s›n›rland›r›lm›flt›. Önce Çorum ili s›n›rlar› içinde bulunan Bo¤azköy’e gittik. Hititlerde ordu. Ülke yönetiminde kraliçe. Hititlerde devlet yönetiminde baflta kral bulunurdu. MÖ 2000 bafllar›nda Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya gelerek K›z›l›rmak çevresindeki topraklara yerleflmifller. Çevresindeki Mezopotamya. Hititlerde devlet yönetiminde halk. yay. tah›l tar›m› ve hayvanc›l›k önemli ekonomik faaliyetlerdendi. Savafllarda ok. birtak›m s›n›flara ayr›lm›flt›r. çeflitli kültürlerin yafland›¤› bir bölgeymifl. Hititler. fiimdi Anadolu da kurulmufl olan medeniyetlerin hangileri oldu¤unu Ebru’nun anlat›m›ndan yararlanarak birlikte ö¤renelim. sonsuz ve s›n›rs›z de¤ildi. M›s›r. ibadet için tap›na¤a gitmeden önce y›kan›r ve temiz giysiler giyerlerdi. Anadolu'da sulamal› tar›m. Çok tanr›l› bir inanca sahip olan Hititler. Anadolu’da ilk ça¤larda kurulan uygarl›klarla ilgili pekçok bilgiye ulaflt›m. Ba¤c›l›k. Roma ve Yunan kültürlerinden karfl›l›kl› olarak etkilenmifltir. Ancak kral›n yetkileri. yaya ve atl›-arabal› askerlerden oluflurdu. ailemle Anadolu turuna ç›km›flt›k. Hitit uygarl›¤›nda tar›ma önem verilmifltir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ilk kez bu dönemde.

Ünite fl Hititlerdeki yönetim anlay›fl›n› günümüzdeki ile karfl›laflt›r›n›z. d›fl yüzleri ise kabartma süslemeli levhalarla kaplanm›flt›r. odalar.17. özellikle maden iflçili¤inde ilerlemifllerdi. Frigya halk›n›n büyük ço¤unlu¤u çiftçilikle u¤rafl›yordu. ÖÇK 2. Frigler. MÖ 800 y›llar›nda Orta Anadolu'da güçlü bir devlet kurmufllard›r. Madenlerden yapt›klar› eflyalar› baflka ülkelere sat›yorlard›. Tap›naklar›n›n ve mezarlar›n›n üzerini de geometrik süsler ve hayvan flekilleriyle süsleyip donatm›fllard›r. vazolar ve seramik çanaklar bunun en güzel örne¤ini oluflturmaktad›r. Frigler. Etkinlik Midas An›t› (Yaz›l›kaya-Eskiflehir) 56 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tunçtan yap›lm›fl çengelli i¤neler. Frigyal›lar. Eskiflehir'deki Yaz›l›kaya. Friglerin tafl iflçili¤inde ne kadar usta olduklar›n› ve ileri gittiklerini gösteren aç›k bir örnektir. Çengelli i¤ne Seramik çanak Tunçtan yap›lm›fl kadehler vazolar Gordion. SINIF . kaya oymac›l›¤›nda da çok geliflmifllerdi. dünyadaki her fleyin sahibi oldu¤una inan›lan bereket tanr›ças›yd›. koridorlar yapm›fllard›r. Eskiflehir’e do¤ru yola koyulduk. Frigler. Hayvanc›l›k ve tar›m›n korunmas›na yönelik kanunlar koymufllard›. Bugün Ankara yak›nlar›ndaki Gordion'da bulunan. Benzerlik ve farkl›l›klar›n› söyleyiniz. Frig Uygarl›¤› Bo¤azköy’den sonra.2. Frigler. kadehler. Buradaki evlerin kap›lar› oymalarla. Kayalar› oyarak sütunlar. Friglerin ekonomisi tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal›yd›. fl Frigler maden ve tafl iflçili¤inde neden gelimifl olabilirler? fl Hititler ve Friglerin sosyal ve ekonomik yap›lar›n› benzerlikleri yönünden karfl›laflt›r›n›z. surlarla çevrili ve büyük bir kap›s› olan flehirdir. Friglerin baflkenti olan Gordion (Yass›höyük)’a geldik. Kibele ad›ndaki ana tanr›çaya büyük sayg› gösterirlerdi. Kibele. krallar›na Midas unvan›n› verirlerdi.

Tales Anaksimenes gibi bilim adamlar›n›n çal›flmalar› ile özellikle felsefe. söz Lidyal›lara ait ilk sahibi idi. fikir. sanat ve bilim alan›nda önemli geliflmelere neden olmufltur. Bu nedenle dünyada ça¤dafl ekonominin temelini Lidyal›lar atm›flt›r. 50 binin üzerinde izleyiciyi alabilecek kapasiteye sahiptir. SINIF 57 . gerçek anlamda ilk paray› icat etmifl ve kullanm›fllard›r. özgür düflünce ve bilimin ilk kez burada do¤mufl olmas›d›r. Bu bölgede MÖ 687 y›l›nda baflkenti Sardes (Sard) olan. bugün bile görenleri hay2. zamanla yerli halkla kaynaflarak flehir devletler kurdular. Kral Yolu üzerinde yap›lan ticaret sayesinde do¤u ile bat› aras›nda kültürel etkileflim h›zlanm›flt›r. Krallar. Lidyal› tüccarlar.kultur. mimaride büyük eserler ortaya koymufllar. Bu tiyatro. Ekonominin geliflmesi ve demokrasinin varl›¤›. insanlar nas›l ticaret yap›yorlard›? fl Paran›n kullan›lmas› sizce o dönemde ticareti nas›l etkilemifl olabilir? ‹yon Uygarl›¤› Sard kentinden güneye do¤ru turumuza devam etti¤imizde ‹zmir yak›n›nda yer alan Efes’e geldik. MÖ 1000 y›llar›nda Yunanistan'dan Bat› Anadolu'ya geçen ‹yonlar. astronomi ve co¤rafya gibi pozitif bilimlerde önemli geliflmeler kaydetmifllerdir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Efes bir zamanlar deniz k›y›s›nda bulunuyormufl. Krall›kla yönetilen ülkede asiller. fiehir devletlerinin önemi.18.Yeryüzünde Yaflam Lidya Uygarl›¤› Turumuzun bu dura¤›nda Bat› Anadolu’daki tarihî Sard (Sardes) kenti vard›. Ticaretle yo¤un bir flekilde u¤raflan Lidyal›lar. ticareti gelifltirmeye çal›flm›fl bu sayede zenginliflmifllerdi. güçlü bir Lidya Devleti kurulmufltur. alt›n para Lidyal›lar Sardes’ten bafll›yarak Mezopotamya’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu yapm›fllard›r. Ancak bugün Menderes ›rmaklar›n›n denizi doldurmas› ile k›y›dan 12 km kadar içeride kalm›flt›r. fl ‹yonlar›n bilim ve sanatta geliflmesinin nedenleri neler olabilir? ARAfiTIRINIZ www. Efes Antik Tiyatrosu ‹yonlar. ‹lk Ça¤da.gov. Efes'teki Artemis Tap›na¤› dünyan›n en güzel eserlerinden say›lan görkemli bir yap›d›r. ÖÇK 2. Etkinlik ran b›rakan büyük bir tiyatro vard›r.tr internet sitesine girerek Anadolu’da yaflayan uygarl›klara ait bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz. ‹yon flehir devletleri aras›nda en bilinenleri ‹zmir Milet ve Efes'tir. matematik. geometri. Bat› Anadolu'da Gediz ve Büyük Menderes ›rmaklar› aras›nda kalan bölgeye Lidya denilmekteydi. Diyojen. ve Efes flehrinde. fl Sizce para icat edilmeden önce. Ticaretin geliflmesi sonucu birçok kültür ile iliflki kurdular. tüccarlar ve büyük toprak sahipleri. denize s›n›r› olmamas›na ra¤men karadaki ticaretin yan›nda deniz yoluyla denizafl›r› ülkelerlede ticari iliflkiler kurmufllard›r.19. Babam›n “Sard denince ilk akl›na gelen para” demesi dikkatimi çekmiflti.

20. köklere ekler getirilerek sözcükler türetilirmifl. Devlet. Hititlerinkine benzer resim yaz›lar› da kullanm›fllard›r. Elde edilen buluntular içerisinde tunçtan yap›lm›fl. çok tanr›l› bir inan›fllar› vard›. muhteflem kaleler.22. Bu dönemde Do¤u Anadolu'da kayalar oyulmufl. Haldi'nin kutsal say›lan arabas›yla ordular›n önünden gitti¤ine inan›l›rd›. özellikle baflkentleri olan Tuflpa (Van) kenti ile Mezopotamya bölgesini görmek istiyordum.21. Etkinlik 58 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Urartulara ait bir kale (Van) Urartular›n. Bu dilde. Ünite Urartu Uygarl›¤› Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu’da devlet kuran Urartular›n yaflad›¤› yerleri. süslü atlar›n koflum tak›mlar›d›r. eyaletlere ayr›lm›fl ve her eyaletin bafl›nda bir vali görev yap›yormufl. yans›tmaktad›r? ve 2.2. tap›naklar. Urartular Türkçeye çok benzer bir dil ve çivi yaz›s› kullanm›fllar. yüzy›llarda en parlak dönemini yaflam›fl ve krall›kla yönetilmifl. Bunun yan›nda günlük hayatta. saraylar. su tesisleri yap›lm›flt›r. Urartular. savafl tanr›s› Haldi idi. bunun için birçok sulama kanal› ve gölet infla etmifllerdir. Urartular. SINIF . MÖ 8-7. çeflitli amaçlara hizmet eden küçük diskler de bulunmaktad›r. 2. fl Urartular sulama kanallar› ve göletler yapmas› yaflad›klar› bölgenin hangi özelli¤ini ÖÇK Urartulardan kalma bir disk 2. hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ova ve akarsu boylar›nda tar›m yapm›fllar. Bu disklerin en s›k kullan›ld›¤› yerler. özellikle mimarl›kta çok ileri bir düzeye ulaflm›fllard›r. Urartular. Ancak bu bölge gezi program›m›zda belirledi¤imiz güzergah üzerinde olmad›¤›ndan Urartularla ilgili bilgilere ‹nternet üzerinden ulaflt›m. Bu tanr›lar›n içinde en önemlisi.

o dönemin en ünlü destan›d›r. Sümerler. y›l› ise fl Anadolu ve Mezopotamya’da bilim ve sanat ala12 aya ay›rm›fllard›r. ayn› zamanda en yüksek rahip görevine de sahip olan kral bulunurdu. dakikay› da 60 saniyeye bölmüfllerdir. Asurlular MÖ 612 y›l›nda y›k›lm›flt›r. daha çok tüccar bir kavim görünümündedir. Bu kanunlar. Bunlar›n en önemlileri Sümerler. Uruk. güneyde Basra Körfezi’ne kadar uzanan bölgedir. MÖ 2000 y›l›nda Mezopotamya’da çok büyük ve çok teflkilatl› bir devlet kurdular. haftay› 7 güne. yerlefltikleri yerlere sulama sistemi. MÖ 2000 y›llar›nda y›k›lm›fllard›r. Mezopotamya’da siyasi birlik kurmay› baflarm›fl. Geceyle gündüzü Tart›flma on ikifler saate. Mezopotamya dinleri çok tanr›l› bir inanca sahipti. da ilk flehir devletlerini kurmufllard›r. Babil ve Asurlularda ise yönetimin bafl›nda. çivi yaz›s› kullan›yordu. Babilliler ve Asurlulard›r. Hammurabi. Mezopotamya’da yarat›lan tarihin en eski ve en iyi korunmufl yaz›l› kanunlar›ndand›r. Bu kentler aras›nda ekonomik ve siyasal nedenlerle s›ks›k savafllar yap›lm›flt›r. Anadolu uygarl›klar› ile yak›ndan iliflkisi olan Mezopotamya uygarl›¤› hakk›nda da araflt›rma yapmak istedi. Sümerlerde siteler. Astronomideki n›nda gerçeklefltirilen bulufllar. ‹nternet üzerinden Mezopotamya ile ilgili flu bilgilere ulaflt›: Mezopotamya. Sümerler. Babil’in Asma Bahçelerinin temsilî resmi Asurlular. etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Bu tanr›lar için irili ufakl› tap›naklar yap›lm›flt›. Babilliler. zaptetti¤i flehirlere iyi yetiflmifl valiler göndererek iyi bir yönetici oldu¤unu göstermifltir. En büyük kral› Hammurabi’dir. Tarihte ilk kez çivi yaz›s›n› kullanarak insanl›¤a ve bilimin geliflmesine büyük bir hizmette bulunmfllard›r. Lagafl ve Eridu gibi siteler (kentler) bu devletlerden baz›lar›d›r. bütün çevre ülkeleri üzerinde etkili olmufltur. Mezopotamya. Anadolu’ya çivi yaz›s›n› getirenler Asurlu tüccarlar olmufltur. kanallar ve barajlar yapt›lar ve sulamaya dayal› bir tar›m gelifltirdiler. G›lgam›fl Destan›. MÖ 3500 bafllar›nda kurulan Ur. Hammurabi Kanunlar›. “Hammurabi Kanunlar›” ile kanun yap›c› olarak ün salm›flt›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Mezopotamya devletleri. bir saati 60 dakikaya. rahip krallarca yönetilirdi. daha sonraki yaflam› nas›l ilk temeli Mezopotamyal›lar atm›flt›r. Asurlular›n MÖ 19001700 y›llar› aras›nda Anadolu’da pek çok pazar yeri kurdu¤u bilinir. Dicle ve F›rat ›rmaklar›n›n aras›nda.Yeryüzünde Yaflam Mezopotamya Uygarl›klar› Ebru. Asurlulara ait duvar kabartmas› Sümerler zaman ölçmeyi ö¤renmifller. SINIF 59 . Dicle ve F›rat ›rmaklar› taraf›ndan sulanan bereketli topraklarda geçmiflte çeflitli devletler kurulmufltu. kuzeyde Toroslardan.

6. K›ta ve okyanuslar›n adlar›n› flema hâlinde gösteriniz. Anadolu da kurulan uygarl›klar›n birbirinden etkilenmesinin nedenleri neler olabilir? 9. Ünite Yukar›daki haritada görüldü¤ü gibi üç taraf› denizlerle çevrili olan Anadolu topraklar› da ve Mezopotamyada tarih boyunca Hitit. Tarih öncesi ça¤larda insanlar. fl Mezopotamya uygarl›klar›n›n yafland›¤› yerlerin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. 4. Fiziki haritalardan neler ö¤renebiliriz? 3. Mezopotamya bölgesi neden ilk yerleflim yerlerinden biri olarak seçilmifltir? 60 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dünya'n›n bütününü ayn› büyüklükte bir düzlem üzerine çizmek mümkün mü? Neden? 2. Yurdumuzun k›y› bölgelerinde ya¤›fl›n iç kesimlere göre daha fazla olmas›n›n nedenleri nedir? 7. fl Buralar›n co¤rafi özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Anadolu da farkl› dönemlerde pek çok uygarl›klar›n kurulmas›n›n nedenlerini aç›klay›n›z. Lidya. fl Yukar›daki harita üzerinde Anadoluda kurulan ilk uygarl›klar›n yerlerini inceleyiniz. 1. Türkiye'nin Dünya üzerindeki yerinin önemini belirtiniz. SINIF . ‹yon ve Urartular gibi pek çok uygarl›¤›n kesiflti¤i bir yerde bulunmaktad›r. geçimini nas›l sa¤l›yorlard›? 8. Ölçme ve De¤erlendirme A. Frig. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.2.

‹yonlar D. Thales (Tales). Afrika B.. Il›man iklim 5.Yeryüzünde Yaflam B. 3.. ‹yonlar D. Amerika... Avrupa.. Dünya üzerine çizilebilecek en büyük daire ... avc›l›k. s›cakl›k. Türkiye'de görülen iklim üzerinde etkili de¤ildir? A.. bulunmas›yla bafllar. Ekvator.... Denizlerin etkisi 6. SINIF 61 . ‹nsanlar›n yerleflik hayata geçmesi D........ So¤uk iklim D...... d›r. Hititler C......... 7.. Antarktika 3.......... 1.. Göllerin derinli¤i D. azal›r... 6... Afla¤›dakilerden hangisi ülkemize en uzak olan k›tad›r? A... ad› verilir. 4..... ile .. Meridyenler 4. Avustralya C. .... Afla¤›daki devletlerden hangisi Anadolu'da ‹lk Ça¤da kurulan devletlerden biri de¤ildir? A...... afla¤›dakilerden hangisidir? A. Afla¤›dakilerden hangisi.... Lidyal›lar C....000 B...... Ekvator C.. . Kayalar›n oyularak bar›nak yap›lmas› B. höyük tan›m› ile ilgilidir? A. Türkiye.000 2.. 1/1.. Yükseklik B... ya¤›fl...... Paraleller D. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z..... Tarih... 5..... Karadeniz iklimi B.... Haritas› yap›lacak yerin belirli bir oranda küçültülmesine . C.. Kutuplarda yaflayan yerli halka .. Lidya.. S›cak iklim D........ Türkiye. Y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile oluflan tepeler C. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. ‹nsanlar›n av ve toplay›c›l›k yapmas› 8.... Paray› bulan ilk uygarl›k .. Paray› icat eden kavim.... ölçek 1... 1/100............... Akdeniz iklimi C... Sümerler B... Asya....... Yurdumuzun iç kesimlerinde etkili olan iklim afla¤›dakilerden hangisidir? A. Amerika D.. So¤uk iklim B... Frigler B... afla¤›daki iklim türlerinden hangisinin etkisindedir? A.....000 D. k›talar› aras›nda yer al›r.. yaz›n›n.. Yaflad›¤›n›z yeri daha ayr›nt›l› görebilmeniz için afla¤›daki ölçeklerden hangisi ile çizilen haritay› kullanmam›z gerekir? A.. 1/500. Urartular Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. 1/50.... Ülkemizde k›y› bölgesinden iç kesimlere do¤ru gidildikçe . olarak adland›r›l›r.. Da¤lar›n uzan›fl› C... 2.... Eskimo. Afla¤›daki kavramlardan hangileri bir yerin konumunu belirlemede kullan›lmaz? A.. Karasal iklim 7.000 C... Urartular 9..000.. Afla¤›dakilerden hangisi....... Kutup iklimi C. denir. Eksen B...

SINIF . ÜN‹TE ‹pek Yolu’nda Türkler Atalar›m› Tan›yorum Bozk›rda Yaflam Kutsal Görev ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› ‹lk Türk-‹slam Devletleri Yaflayan De¤erlerimiz Sanata Vurulan Türk Mührü 62 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.3.

6. Dünya iklim haritas›ndan yararlanarak Orta Asya’n›n ikliminin burada kurulmufl olan Türk devletlerinin yaflant›s›na etkileri hakk›nda düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Tarihte ‹pek Yolu olarak bilinen güzergaha neden bu ismin verildi¤ini araflt›r›n›z. Bu bölgelerde günümüzde hangi devletlerin bulundu¤unu ö¤reniniz. 2. 4. Bir devletin ba¤›ms›zl›¤›n›n korunmas›nda ordunun rolü sizce neler olabilir? Aç›klay›n›z. Araflt›r›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 7. 9. 3. ‹slam toplumu ile Türkler aras›ndaki ilk iliflkiler nas›l bafllam›flt›r. Sizin çevrenizde hangi günlerde kutlamalar yap›l›yor? Sizce bu törenler neden yap›l›yor? Düflüncelerinizi not ediniz. 5. Kültürlerin gelecek nesillere aktar›lmas›nda gelenek ve göreneklerin etkilerini araflt›r›n›z. SINIF 63 . 10. Karahanl›lar. Gazneliler ve Büyük Selçuklular›n kurulduklar› bölgeleri harita üzerinde inceleyiniz. 8. Dinlerin toplum yaflam›nda ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu araflt›r›n›z. Destanlar›n toplumlar›n hangi özellikleri hakk›nda bilgi verdiklerini araflt›r›n›z. Türklerin Müslüman olmalar›ndan sonra sanat anlay›fllar›nda meydana gelen de¤ifliklikleri araflt›r›n›z.

dedi. Çin Seddi'nin 2200 km uzunlu¤unda olmas›. Gök. günlerden bir gün. boz saçl› çok bilge bir kifli vard›. hay›rl› olsun! Gök Tanr›. SINIF . Ay Han ve Y›ld›z Han. bol bol avland›ktan sonra. Teoman'dan sonra yerine büyük o¤lu Mete Han geçti (MÖ Çin Seddi 209). Ad› "Ulu¤ Türk" idi. Dostlar›m› güldürdüm. çok yaflad›m. düflümde gördüklerimi yerine getirsin! Diledi¤i yeri sana versin!” O¤uz Han. ak sakall›. Yurdumuzun üzerinde bilgelik ve bahtiyarl›kla yaflay›n. bundan sonra Ulu Kurultay'› toplad›. 516-517’den k›salt›larak al›nm›flt›r. "Ey büyük kardefller. bu oklar sizin olsun!" O¤uz Han. Gün. yay sizin olsun!" Gök Han. ‹lk olarak söz hakk›n› O¤uz ald›: – Arkadafllar! Ben size Orta Asya’da kurulmufl ilk Türk devletlerinden biri olan Büyük Hun Devleti'ni anlataca¤›m. siz bat›ya gidin!" Bunun üzerine O¤uz Han'›n üç o¤lu do¤uya. Dedi ki "Ey o¤ullar. Oklar› onlara pay edip "Ey küçük kardefller. dedi. Ay ve Y›ld›z. Alt›n yay. yolda bir alt›n yay buldular. Ö¤üdünü dinledi. O⁄UZ KA⁄AN DESTANI O¤uz Ka¤an'›n yan›nda. siz do¤uya var›n. beyleri birbirlerine düflürdülerdir. özellikle Çinlilerle mücadele ettiler. dedi. düflünde bir alt›n yay ve üç gümüfl ok gördü. Gök Tanr›'n›n buyru¤undan ç›kmay›n. yurdunu o¤ullar›na pay etti. Gücümü yitirdim. Ulu¤ Türk. Orta Asya’daki Türk topluluklar›n›n yaflam tarz›n› konu alan afla¤›daki destan› okuyarak ilgili soruyu cevaplay›n›z. üç o¤lu da bat›ya gitti. Yay› üç parça etti. Herkese dan›fl›ld›. Sizlere de yurdumu veriyorum. bol bol avland›ktan sonra. K›l›ç sallad›m. yolda. uykudan uyand›.3. Anlay›fll› ve do¤ru bir adamd›. Gök Tanr›'n›n sana verdikleri. Ulu¤ Türk. Oklar› ald›lar. O¤uz Han sevindi. Türkleri savafl yoluyla yenemeyeceklerini anlam›fllard›. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. Gök Tanr›'ya borcumu eda ettim. O¤uz ve Attila haz›rlad›klar› ödevlerini arkadafllar›na anlatmaya bafllad›lar. Türk beyleri ile evlenen Çin prensesleri. bize Türk sald›r›lar›n›n çok fazla oldu¤unu göstermektedir. gün do¤usundan gün bat›s›na dek uzan›yordu. O¤ullar›n› toplad›. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. Çinliler. Dedi ki "Ey o¤ullar›m! Gönlüm av diliyor. O¤uz Han. Da¤ ve Deniz. Mete Han'›n ölümünden sonra Hunlar bir süre daha Asya'daki varl›klar›n› devam ettirdiler. Hunlar›n bilinen ilk hükümdar› Tuman (Teoman)'d›r. Esen kal›n!" Sonra gök gözlerini kapatt›. Yay› ald›lar. Y›lmaz Öztuna. Da¤ Han ve Deniz Han. Ulu¤ Türk'ün sözlerini çok be¤endi. s. Üç gümüfl ok da kuzeye do¤ru gidiyordu. fl Destana göre Hunlardaki devlet yönetimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 64 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Mete Han güçlü bir ordu kurup Asya'daki K›rg›zlar d›fl›ndaki bütün Türk boylar›n› Hun yönetimi alt›nda toplad› ve Çinlilerle savaflt›. O¤uz Han sevindi. Devlet merkezi Ötüken olan Hunlar. • kültürel as • Ortak Mir y ta ul • Kur Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinden biri Büyük Hun Devleti'dir. Ya¤›lar›m› (düflmanlar›m›) a¤latt›m. Ünite Atalar›m› Tan›yorum ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM öge • devlet • vatan • kut • ça¤ Türklere ait destanlardan hangilerini biliyorsunuz? Sizce konusu en ilginç olan› hangisi? Sosyal bilgiler dersi için 6-A s›n›f›nda grup çal›flmas› yapan Aykut. Türklerin sald›r›lar› karfl›s›nda Çinliler ünlü Çin Seddi'ni yapt›lar. üç gümüfl ok buldular. Büyük Tarih Ansiklopedisi 2. Kocad›m. Bu nedenle "Böl ve Yönet" uygulamas›yla Büyük Hun Devleti'ni y›kmay› baflard›lar. Gün Han. Düflte gördüklerini O¤uz Han'a anlatt›: "Ey Hakan’›m. Halk› da ça¤›rd›. Ata bindim. Çok savafllar gördüm. Çok ok att›m. Bilgeli¤ini övdü.

milletinin gö¤sü üzerinde en küçük bir ac› duymadan öldü. Nuri Yaz›c›.” Dr. Ural Da¤lar›ndan Tuna Nehri'ne kadar uzanan Orta ve Do¤u Avrupa topraklar›nda kuruldu. Avrupa'n›n siyasi haritas›n›n de¤iflmesine neden olan ve toplumlar› etkileyen bu olaya tarihte Kavimler Göçü denir (375). do¤uda Kingan Da¤lar›. bakiyeyi (kalanlar›) de ya¤ma edecek... Güney Hun Devleti’ne ise Çinliler son verdi. Kavimler Göçü sonunda. Ötüken'de oturmak.. Balamir komutas›nda Hazar Denizi'nin kuzeyinden bat›ya do¤ru ilerlemeye bafllad›lar. burada Avrupa Hun Devleti (Bat› Hun Devleti)'ni kurdu. Etkinlik "Muncuk'un o¤lu Attila. Biliyor muydunuz? Büyük Hun Devleti Türklerin ilk ana yurdu olan Orta Asya'n›n.1..) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Balkafl Gölü ile Aral Gölü aras›ndaki topraklarda yaflamaya devam etti.161 (K›salt›larak düzenlenmifltir. bat›da Hazar Denizi. • Roma ‹mparatorlu¤u Bat› ve Do¤u Roma olmak üzere ikiye ayr›ld›. Daha sonra Bat› Roma y›k›ld› (476). Türk milleti için refah ve mutluluk iflareti kabul edilmekte idi. daha sonra ise Bat› Roma ‹mparatorlu¤u üzerine seferler yapt›. Bir süre sonra buradaki Hunlar. SINIF 65 . kuzeyde ise Sibirya ovalar› ile çevrili bir bölge oldu¤unu biliyor muydunuz? Kavimler Göçü Büyük Hun Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra Hunlar da¤›ld›.. güneyde Hindikufl Da¤lar›.. diye korkarlar iken onlara af ile muamele etti. Kuzey Hun Devleti’ne Çinlilerle ifl birli¤i yapan Sienpiler. Avrupa Hun Devleti bir süre sonra y›k›ld› (476). En kahraman milletin efendisi. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. Hunlar›n bask›s›na dayanamayan Avrupa'daki kavimler birbirine bask› yaparak yer de¤ifltirdi. (375) • Bu göçlerin sonunda Tuna Nehri boylar›na kadar gelen Hunlar. • Kavimler Göçü ile ‹lk Ça¤ sona erdi. Her iki Roma ‹mparatorlu¤u’nun birçok flehrini istila ederek korkuttu. Hunlar›n bir bölümü. bol bitkili ve ormanl›k bölge olarak bilinen Ötüken'de bugün baz› kal›nt›lar yer almaktad›r. s.‹pek Yolu’nda Türkler Hun Devleti. Got tarihçesi Jordenes Atilla ile ilgili flunlar› yazm›flt›r: ÖÇK 3.. Düflmanlar›n›n sald›r›s› neticesinde de¤il. Avrupa Hun Devleti Avrupa Hun Devleti. Orhun Irma¤› ile Selenga Irma¤›'n›n Tamir kolu aras›ndad›r. adamlar›n›n suikastleriyle de¤il. Attila önce Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u. Devletin en ünlü hükümdar› Attila'd›r. Bunlar.... Kuzey ve Güney Hunlar olarak MS 48 y›l›nda ikiye ayr›ld›. Il›man iklimli. Bilgi Kutusu ÖTÜKEN Bugün Mo¤olistan'da yer alan Ötüken.

"Dokuz O¤uz" ad›nda bir de ye¤eni vard›. at. Çare bulmak için kurultay topland›. Ergenekon'dan ç›kmak için yol arad›lar fakat bulamad›lar. Fakat bu u¤ursuz vuruflmada. Ergenekon ad› verilen yere yerlefltiler. Bir tek ev kurtulamad›. Burada düflmandan kaç›p gelen birçok deve. "Bunlar›n vuruflma gücü bitti. "Kay›" ad›n› tafl›yan bu o¤ul. Türkler. fl fl fl fl Yukar›da bir bölümü verilen Ergenekon Destan› hangi Türk devleti ile ilgili olabilir? Destanda söz edilen Demircinin önerisi ne olabilir? Türkler. ‹l Han vard›. Kay› Han'›n çok çocu¤u oldu. arkalar›na düfltüler. Dediler ki "Atalar›m›zdan iflittik. Ergenekon d›fl›nda genifl ülkeler. öküz ve koyun buldular. güzel yurtlar varm›fl. Y›lmaz Öztuna. a¤›rl›klar›n› b›rak›p kaçt›lar. bir tanesi d›fl›nda. hepsi öldü." dediler.. Düflman gelince vuruflma da bafllad›. Tan a¤ar›nca. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. Çad›rlar› al›nd›. 66 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dört yüz y›l sonra kendileri ve sürüleri o kadar fazlalaflt› ki Ergenekon'a s›¤maz oldular. bulunduklar› yerden nas›l ç›km›fl olabilirler? Ergenekon adl› yeri resimlemek isteseniz nas›l resmederdiniz? Defterinize çiziniz. Hepsi teker teker öldürüldü. Göçüp Ergenekon'dan ç›kal›m. Sonunda Köktürkler. Kay› ile Dokuz O¤uz. Küçükler kul yap›ld›. 202’den k›salt›larak al›nm›flt›r. O gün vurufluldu. bask›na u¤ram›fl gibi. Sürülerini al›p da¤a do¤ru göçtüler. Büyüklerin hepsi k›l›çtan geçirildi. gere¤i odur ki da¤lar›n içinde insan yolu düflmez bir yer izleyip otural›m. Ünite Afla¤›da verilen destan› okuyarak “Türklerin ba¤›ms›z yaflama” özelli¤i ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. Bizim yurdumuz da eskiden o yerlerde imifl. Türklerin bafl›nda. Ergenekon'da kald›lar ve ço¤ald›kça ço¤ald›lar. O zaman bir demirci dedi ki "Bu da¤da demir madeni var. SINIF . yenik düfltü. Düflman. "Dört taraftaki illerin hepsi bize düflman. Gafil avlanan Türkler.3. dediler. Bu yenilgiden sonra yabanc› kavimlerin hanlar› ve beyleri av yerinde toplan›p konufltular "Türklere hile yapmazsak sonunda iflimiz yaman olur.” dediler. Da¤lar›n aras›ndan yol izleyip bulal›m. kaç›yorlar!" deyip. Ergenekon d›fl›nda her kim bize dost olursa onunla görüflelim. ‹ki Türk prensinin. Dokuz O¤uz Han'›n daha az çocu¤u do¤du. Türkleri görünce birden döndü. Türkler. ikisi de kad›nlar› ile beraber atlara atlay›p kaçt›lar. ‹l Han'›n.. Ergenekon Destan› Türk illerinde Türklere bafl e¤meyen bir yer yoktu. Çevresine hendek kaz›p beklediler. o y›l evlenmiflti. çad›rlar›n› ve sürülerini bir yere toplad›lar. Çocuklar› çoktu. s. Amaçlar› öç almakt›. Türk yurduna geldiler. Fakat on gün geçmeden bir gece. zamanla Ergenekon'da çocuklar› ço¤ald›. Düflmanla vuruflal›m!" Kurultay bu karar› al›nca Türkler. Bu iki han›n çocuklar›. Bunu k›skanan yabanc› kavimler birleflerek Türklerin üzerine yürüdü. üstün geldi. düflmana esir düflmüfllerdi.

Mukan Ka¤an. Bu devlet ikinci Köktürk Devleti olarak bilindi¤i gibi kurucusunun ad›ndan dolay› Kutluk Devleti olarak da adland›r›lmaktad›r. ben de sizlere Köktürkleri anlataca¤›m. s. Uygur. her f›rsatta isyan ettiler. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bilge Ka¤an. Tonyukuk ve Kül Tigin'in ölümünden sonra Bilge Ka¤an devleti tek bafl›na yönetti. Türk çocuklar› bu tarihten ba¤›ms›zl›k fikrini kazanacaklar. Bu dönemde ‹pek Yolu. devleti Köktürk Devleti ‹stemi Yabgu ile birlikte yönetti. Türklerin kontrolüne girdi. Köktürk kültürel birli¤inin bozulmas›na yol açm›flt›r. Bumin Ka¤an ölünce yerine o¤lu Mukan Ka¤an hükümdar oldu. o büyük baflar›lar› düflünecekler. Basmil ve Karluklar ayaklanarak ‹kinci Köktürk Devleti'ne son verdiler (744). kendilerinin ayn› kandan olduklar›n› düflünecekler ve bu kabiliyetle kimseye boyun e¤meyeceklerdir. kardefli Kül Tigin ise ordu komutan› idi. M.2. Bilge Ka¤an döneminde de vezirlik görevine devam etti. Hatta bir Mani dini tap›na¤› yapt›rd›. ‹pek Yolu hakimiyetini ele geçirme mücadelesi savafllar›n yaflanmas›na yol açt›. sonunda Kutluk ad›ndaki bir kahraman önderli¤inde ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar (682). Bir süre sonra Do¤u Köktürk Devleti Çin egemenli¤ine girdi (630). Bu durum olumlu ve olumsuz sonuçlar do¤urdu. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Ba¤›ms›zl›¤a al›flk›n olan Türkler. SINIF 67 . Çinlilere karfl› baflar›lar kazanarak devletin topraklar›n› geniflletti. Bu durum. Türk tarihinde ilk Türk ad› ile kurulan devlettir. Onun en önemli yard›mc›s›. Köktürk Devleti. Kutluk Ka¤an. 359) özellikleri almal›d›r? ÖÇK 3. Köktürkler döneminde ise Ta-po Ka¤an Mani dinini ve bu dinin temsilcilerini koruma alt›na ald›. fl Atatürk’e göre Türk çocu¤u atalar›ndan hangi Türk kabiliyet (yetenek) ve kudretinin (gücünün) tarihteki baflar›lar› meydana ç›kt›kça bütün Türk çocuklar› kendileri için laz›m olan at›l›m kayna¤›n› o tarihte bulabileceklerdir. Köktürk Devleti Çin egemenli¤inde yaflamak istemeyen Türkler. devlet baflkan›. Daha sonra Bat› Köktürk Devleti de Çin egemenli¤ine girdi 659).‹pek Yolu’nda Türkler O¤uz'un sunumunu tamamlamas›ndan sonra söz alan Aykut: – Arkadafllar. Kardefli ‹stemi'yi ülkesinin bat› bölümüne Yabgu olarak atad›. Onun ölümünden sonra (734) devlet zay›flad›. harikalar yaratan adamlar› ö¤renecekler. Tecrübeli devlet adam› Tonyukuk. Orta Asya'daki bütün Türk boylar›n› egemenli¤i alt›nda toplad›. Kutluk Ka¤an Ötüken'i devletine merkez yapt›. Bunun sonucu 582 y›l›nda Do¤u Köktürk Devleti ve Bat› Köktürk Devleti olmak üzere ikiye ayr›ld›. Türklerin ‹pek Yolu nedeniyle komflular› ile olan iliflkileri. kültürel yaflamlar›n› da etkiledi. dedi. do¤unun (Merkezin) egemenli¤ini tan›mad›. Devletin merkezi Ötüken'dir. Kutluk Devleti'nin en parlak dönemi Bilge Ka¤an zaman›d›r. Bumin Ka¤an. Bilgi Kutusu II. ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletlerle siyasi ve ekonomik iliflkiler geliflti. 552 y›l›nda kurulan bu devletin kurucusu Bumin Ka¤an'd›r. de¤erli devlet adam› vezir Tonyukuk idi. Türkler karfl›s›nda askerî yönden baflar›l› olamayan Çinlilerin k›flk›rtmas› sonucu devletin bat› bölümünü yöneten Tardu.

3.” Talat Tekin. Dört bucaktaki halklar› hep kendime tabi k›ld›m. her yere gütmüfl olan halk yayap yap›ldak ve öle yite dönüp geldi. Halk› besleyip doyuray›m diye kuzeyde O¤uz halk›na do¤uda k›tay ve Totab› halklar›na do¤ru güneyde de Çin’e do¤ru on iki kez sefer ettim savaflt›m. Türk halk›n› düflmans›z k›ld›m bu halklar›n hepsi bana tabi oldular. Bilge Ka¤an. SINIF . 70-71. derlenmifltir. yüzy›l›n bafllar›nda ikinci Kök Türk Devleti hükümdar› Bilge Ka¤an-Kandesi Kültigin ve bilge vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. gündüz oturmad›m. fl Sizce Bilge Ka¤an’›n yapt›klar›n› anlatmas›n›n amac› ne olabilir? fl Yukar›daki metinden yararlanarak dönemin ekonomik yap›s› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 68 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Tam tersine karn› aç s›rt› ç›plak yoksul ve sefil bir halk üzerine hükümdar oldum. fakir halk zengin k›ld›m az halk› çok k›ld›m güçlü devleti olandan. Türk tarihinin bilinen ilk yaz›l› kitabesi olmas› nedeniyle Türk tarih ve kültür araflt›rmalar›nda önemli bir eserdir. Ünite Bilge Ka¤an Kitabesi’nden Orhun yaz›tlar› 8. s. kardeflim Kül Tigin ile iki fiad ile birlikte ölesiye yitesiye çal›flt›m çabaBilge Ka¤an Kitabesi lad›m. Ben kendim hakan olarak tahta oturdu¤umda. Orhon Yaz›tlar›. Prens iki flad ve kardeflim Kül Tigin ile konuflup anlaflt›k. Babam›z›n ve amcam›z›n kazanm›fl olduklar› halk›n ad› san› yok olmas›n diye Türk halk› için gece uyumad›m. Ondan sonra tanr› öyle buyurdu¤u için baht›m ve talihim oldu¤u için ölecek halk› diriltip doyurdum. güçlü hakan› olandan iyi k›ld›m. Ç›plak halk› giyimli k›ld›m. “Ben hiç de zengin ve refah içerisinde yaflayan bir halk üzerine hükümdar olmad›m. Öylece çal›fl›p çabalay›p birleflik halk› atefl ile su gibi birbirlerine düflman etmedim.

Yeni Türk hakan›. Tanr›'dan gelen bu iflaret üzerine. bereketsizlik bafllad›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. O çevrede kutsal say›lan.‹pek Yolu’nda Türkler “ Atilla Arkadafllar. Çinli prensesin etkisinden kurtulamayan ve millî duygular› azalan hakan. Tafl› iyice k›zd›rd›ktan sonra. Kutsal tafl. göç!" diye ba¤›rmaya bafllad›lar.3. y›rt›c› ve uysal bütün kufllar. ben de sizlere Uygurlar hakk›nda bilgi verece¤im” diyerek söze bafllad›. bütün Çin'i sevindirdi. Hâlbuki bu kaya kutsald›. kayan›n çevresine odundan tepeler yapt›lar. kolayca götürülemeyecek derecede büyüktü. Birer birer Çin'e tafl›d›lar. Türk Devleti'ni güçsüz k›lmak için bu kayay› yok etmeli!" Bunun üzerine Çinliler. Kaya giderse Türk illerinden bahtiyarl›k da giderdi. Bu baflar›. s. Uygur Türkleri. huzursuzluk. ‹lk önce Göç Destan› hakk›nda bilgi verdi. yurt içindeki bu tafl parças›n›n Çinlilere verilmesinde bir sak›nca görmedi. Bak›c›lar dedi ki "Hatun Da¤›'n›n bahtiyarl›¤›. SINIF 69 . Göç Destan› Bir gün. Türk ülkesinin esenli¤i buna ba¤l›yd›. Türk hakanlar› tahta oturduktan bir süre sonra ölmeye bafllad›lar. "Göç. fl Yukar›daki metinde Türk kültürüne ait hangi unsurlardan söz edilmektedir? ÖÇK 3. hayvanlar ve bitkiler. üzerine keskin sirke dökerek parçalad›lar. Bu prenses. Sonunda Beflbal›k flehrinin bulundu¤u ülkeye vard›lar. Onun için Çinliler. bu kayaya ba¤l›d›r. bak›c›larla beraber geldiler. Türk ülkelerinin üzerinden felaket rüzgârlar› geçti. Parçalar› arabalar›na koydular. Beflbal›k flehrini kurdular. 233’ten k›salt›larak al›nm›flt›r. Türk vatan›ndaki kufllar. Uygur taht›na yeni bir hakan oturdu. Çin elçileri. saray›n› Hatun Da¤›'nda kurdu. Yeniden. Burada göç emreden sesler kesildi. Çinlilerle yap›lan savafllara bir son vermek için o¤lu Gal› Tekin'e "Kiyu-Liyen" ad›ndaki Çin prensesini almay› düflündü. prenseslerine karfl›l›k. Odunlara atefl verdiler. güçlü bir Türk devleti do¤du ve Büyük Türk Hakanl›¤›'n›n flanl› geleneklerini devam ettirdi. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. Bu hakan. hatta konuflmas›n› bilmeyen küçük çocuklar. kendi dilleriyle bu kayan›n gidifline a¤lad›lar. Nerede durmak isterlerse göç etmeyi buyuran ayn› kutsal sesi duydular. Çünkü Türklerin kutsal tafl› ele geçirilmiflti. Y›lmaz Öztuna. Nihayet Bögü Ka¤an'›n çocuklar›ndan biri. Onun zaman›nda Türk illerinde evcil ve vahfli bütün hayvanlar. yurtlar›n› b›rak›p gittiler. Bundan yedi gün sonra da hakan öldü. milletinin bu inan›fl›na de¤er vermedi. Türk milletinde rahats›zl›k. "Tanr› Da¤›" ad›nda baflka bir da¤ ve onun güneyinde de "Kutlu Da¤" ad›n› tafl›yan büyük bir kaya vard›. Olay. büyük yank›lar yapt›. bu kayay› istediler. Bu illerde durdular. Türk taht›na ç›kt›.

vermektedir? Aç›klay›n›z. K›rg›zlar›n 840 y›l›ndaki sald›r›lar› sonucu da cuklar›na hangi mesaj› devlet y›k›ld›. Bugün Uygurlar. Mani dinini kabul ettiler. Uygurlar. Uygur Devleti’nin y›k›lmas›ndan sonra Kansu ve Turfan Uygur devletleri kuruldu. s. Müslüman Araplarla Çinliler aras›nda 751 E¤er bir millet büyükse y›l›nda yap›lan Talas Savafl›'ndan yararlanarak Tar›m Havzas›’n› kendisini tan›makla daha ele geçirdiler. 70 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bilim ve sanatta önemli eserler verdiler. Bu dinin etkisi ile zamanla savaflc› özelliklerini kaybeden uygurlar konargöçer yaflam tarz›n› b›rakt›. büyük olur. fl Atatürk yukar›da 780 y›l›nda ka¤an olan Baga Tarkan'›n ölümünden sonra ülke. Ünite Uygur Devleti Asya Hunlar›n›n soyundan gelen Uygurlar. Moyen-Çor Ka¤an döneminde. yüzy›lda Mo¤ollar›n egemenli¤i alt›na girdi. Karabalgasun'u merkez yapt›. da¤›lan Türk birli¤ini yeniden sa¤lad›lar. 13. 745 y›l›nda da bu ka¤anl›¤a son vererek kendi devletlerini kurdular. verilen sözü ile Türk çokar›fl›kl›klar içinde kald›. M. Bu devletler.3. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bir süre Basmil Ka¤anl›¤›’n›n idaresinde yaflad›lar. Bögü Ka¤an döneminde Uygurlar. SINIF . 359) verecek içecekler yasakt›. yerleflik hayata geçerek tar›mla u¤raflt›lar. Kemal ATATÜRK Mani dinine göre hayvani g›dalar yemek ve insan vücuduna zarar (Atatürkçülük 1. Çin'in Sincan-Uygur özerk bölgesinde varl›klar›n› sürdürmektedirler. Devletin kurucusu Kutluk Bilge Kül Ka¤an.

Özellikle hal›. fl Uygurlarda dokumac›l›¤›n geliflmesinin nedeni sizce neler olabilir? fl Asya fiziki haritas›ndan yararlanarak ilk Türk devletlerinin kuruldu¤u bölgenin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. benim ve grup arkadafllar›m›n anlatt›¤› gibi Türkler tarih boyunca güçlü ve köklü devletler kurmufllard›r. sosyal. Uygurlara ait kent kal›nt›s› Bir Uygur Freski fl Yukar›daki foto¤raflar uygurlar›n hangi alanda gelifltiklerini göstermektedir? Biliyor muydunuz? Türk ad›n›n geçti¤i ilk tarihsel metin olarak kabul edilen Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabelerinde yer alan sözlerin baz›lar› flunlard›r: “Tanr› istedi¤i için Ka¤›nl›k taht›na oturdum” “Türk milleti’nin’ ad› san› yok almas›n diye özümü o Tanr›. – Arkadafllar. eyer gibi çeflitli el sanatlar› günümüze kadar ulaflm›flt›r. Eyer örtüsü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” “Ondan sonra o¤ullar› ka¤an olmufl” fl Yukar›daki bilgi kutusunda Türk kültürüne ait nas›l bir ç›kar›mda bulunabilirsiniz? Uygur Türklerinde dokumac›l›¤›n önemli bir yeri vard›r. eser ve yaz›tlar bulunmaktad›r. Bu devletlerin siyasal. kilim. ekonomik ve kültürel yaflamlar›na ait günümüze kadar ulaflm›fl ve dünya ortak miras› say›lan pek çok destan. an›t.‹pek Yolu’nda Türkler Son sözü O¤uz ald›. Ka¤an oturttu. SINIF 71 .

Kül Tigin ve Vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. Köktürk alfabesi ile yaz›lm›flt›r. Hükümdarl›k. giyim kuflam. Türklerde yaflam tarz›n› yans›tan destanlar da vard›r. heykel ve freskler. askerlik vb. Din ve ‹nan›fl ‹lk Türk devletleri dönemine ait dokuma. ! Türklere ait bir süvari heykeli 72 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Devlet. Köktürk ve Uygur Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Devlet Yönetimi ‹lk Türk devletlerinin bafl›nda bulunan hükümdar. Bunlardan O¤uz Ka¤an. Hükümdar›n efli de yönetimde söz sahibi idi. törelere ve hükümdarlar›n buyruklar›na göre yönetilirdi. Ergenekon ve Türeyifl Destan› en ünlüleridir.) oluflumunda yaflad›klar› Orta Asya’n›n izleri görülmektedir. babadan o¤ula geçerdi. hakan. SINIF Uygurlara ait bir fresk . han unvanlar›n› kullan›rd›. ka¤an. Kitap basma tekni¤ine sahip olan Uygurlar›n.3. kendilerine ait bir alfabesi de vard›r. Ünite Hun. Türklerde hayvan figürleri ‹lk Türk devletleri dönemine ait k›l›çlar ! Türklerin kültürel yaflamlar›n›n (inanç. hâlâ varl›¤›n› korumaktad›r. Dil ve Edebiyat ‹kinci Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabeleri. edebiyat. Bunlar Bilge Ka¤an. kurultay ad› verilen bir mecliste görüflülürdü. k›l›ç. Devlet iflleri. Yaz›.

Sosyal yaflamda flenlik ve bayramlar›n önemli bir yeri vard›. Din ve ‹nan›fl Türkler aras›nda Gök Tanr› inanc› yayg›nd›. s. topra¤›n üstünde bir tümsek gibi dururdu.‹pek Yolu’nda Türkler Sosyal Yaflam Türkler. Mezarlar›n bafl›na balbal ad› verilen tafllar dikerlerdi. Bilim ve Sanat ‹lk Türk devletlerinde bilim alan›nda yap›lan çal›flmaya en iyi örnek "On ‹ki Hayvanl› Türk Takvimi"dir. ilk dönemlerde konargöçer bir yaflam sürüyorlard›. Ölülerini ise yu¤ ad› verilen bir törenle gömerlerdi. Yaklafl›k bir oda geniflli¤inde. ! Bir Uygur minyatürü Bir balbal›n üst bölümü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bunun yan› s›ra fiamanizme inananlar da vard›. toplumun temeli kabul edilir. Geçimlerini genellikle hayvanc›l›kla sa¤larlard›. Yayg›n kutlanan bayram ise bahar›n geliflini müjdeleyen Nevruz idi. SINIF 73 . Yerleflik hayata geçtikten sonra tar›m ve ticaretin önemi daha da artm›flt›r. ‹çinde mumyalanm›fl ceset ve ölünün eflyalar› bulunurdu. üstü toprak ve tafllardan örülmüfltü. evlilik ile kurulurdu. Bu durum Türklerin gök bilimi alan›nda çal›flt›klar›n› göstermektedir. Üst k›sm›. Orta Asya'daki mezar kal›nt›lar›d›r. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçmifllerdir. silahlar. Orhun kitabeleri Bilgi Kutusu Kurgan Kurganlar. Türkler. Türk sanat›n›n bir göstergesidir. Türklerde aile. a¤aç kütüklerinden yap›lm›fl. Uygurlar Döneminden itibaren saray ve tap›naklar yapm›fllard›r. Dr. Nuri Yaz›c›. Bunlar›n duvarlar› çeflitli resimlerle süslenmifltir. Bunlar›n törenlerini yöneten kiflilere flaman ad› verilirdi. Türkler ölümden sonraki yaflama inan›rlar. at koflumlar› ve k›l›çlarda göstermifllerdir.21 Balballar ve freskler. Türkler sanat anlay›fllar›n› kemerler. Dokumac›l›k. ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömerlerdi. demir ifllemecili¤i ve hal›c›l›k oldukça geliflmifltir. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri.

Sürek avlar›nda. öküzler olufltururdu. hakan. Türklerin binicilik flöhreti. 2. bir milleti yendiklerini anlatmak için “Sürülerini. say› 1. Sürülerini koyun. Türkleri dünyaya hâkim k›lan atlard›r.... Eski Türkler sürüleri ile geçinir. SINIF . Bu kanat. keçi.” demifltir. Kültürün oluflmas› ile yaflan›lan bölge aras›nda sizce nas›l bir iliflki kurulabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Türklerin av törenleri de binicili¤e olan ba¤l›l›k ve ilgilerini gösterir.’’ diyor. deve. burada göçebe bir yaflam sürmüfllerdir. . en baflta yürür. Nazmi SEVGEN Türklerde At ve Atç›l›k.. at. Türklerin binicili¤e verdikleri önemi gösteren kay›tlarla doludur. Onlar milattan 2000 y›l öncesinden itibaren fethettikleri her yere at› da beraberlerinde götürmüfltür. yaln›z Asya’da binici bir millet olarak tan›nm›fl de¤ildir. Kaflgarl› Mahmut ‘’ Türk’ün at› kanad›d›r. koyunlar kesilirdi. atlar›n› öldürdüm. Avrupa’ya yapt›klar› ak›nlarla dillere destan olmufltur. Türkleri uçan kufla benzetiyor. Türk hakanlar›. 85 74 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” derlerdi. Avlanmadan sonra büyük bir av ziyafeti verilir. Türklerin güçlü devlet kurmas›nda at›n önemini belirten bir metin verilmifltir. ... . Uçmak için kanat laz›m.. onu binlerce atl› takip ederek müthifl avlar düzenlenirdi. Ünite Bozk›rda Yaflam ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • göç • savafl • vatan • iskan 1.. Bu anlaml› söz. . at›n etini yer. s. sadece bir ulafl›m arac› olarak de¤il. k›sraklar. Attan. hayvan sürülerinin otlat›lmas›nda. beslenmede ve savafllarda yararlanm›fllard›r. Türklerin günlük yaflam› âdeta at s›rt›nda geçmifltir. Türkler için at› vazgeçilmez k›lm›flt›r. Eski Türklerde kad›n ve çocuklar da binici idiler. fl Türklerin ana yurdu olan Orta Asya’n›n co¤rafi özelliklerini hakk›nda neler biliyorsunuz? Türkler Orta Asya'da genifl bozk›rlar›n yer ald›¤› co¤rafi bölgelerde yaflam›fllar.. Metni okuyarak at›n Türklerin hayat›ndaki yerini aç›klay›n›z. Tarih Dünyas› dergisi. at sürüleri ald›m.” Türk milletine zafer ve galibiyet sa¤lad›klar›n› anlatmak için de “Milletime at verdim.. Türkler.. Orhun Kitabeleri. Bu yaflam. fl Afla¤›da. derisini kullan›rd›. Geçmiflte ‹pek Yolu'nun geçti¤i yol üzerinde bulunan ülkelerin ekonomik yaflant›lar›n› bu yolun hangi yönden etkilemifl olabilece¤ini araflt›r›n›z.3. Bu söz ile Kaflgarl› Mahmut. s›¤›rlar. sütünü içer. Milletlere binicilik hocal›¤› yapm›fllard›r. manalarla doludur. Attila “At›m›n bast›¤› yerde ot bitmez.

Orta Asya'da yaflad›klar› co¤rafi bölgenin da¤. onlar için ayn› zamanda savafl e¤itimi niteli¤i tafl›maktad›r. k›l›ç oyunu. Yeni gün anlam›na gelen nevruzu. göl. iskan ettikleri yerlerde tar›m ve ticaretle yo¤un olarak u¤raflmaya bafllam›fllard›r. K›fl›n ise k›fllak ad›n› verdikleri vadilerde yaflam›fllard›r. Ölen kiflileri yu¤ ad› verilen törenlerle kutsal kabul edilen kurganlara gömerlerdi. Cirit. bunlardan baz›lar›d›r. sürek avlar›. orman gibi varl›klar›n› kutsal sayarak onlarda gizli güçlerinin oldu¤una inanm›fllard›r. kutsal ruhlara ilkbahar ve sonbaharda kurbanlar kesmifllerdir. fiölenler esnas›nda çeflitli müzik aletleri de kullanm›fllard›r. yaflam flekilleri gere¤i sürekli hareket hâlinde bulunduklar›ndan spora büyük önem vermifllerdir. a¤aç. Türkler. Konargöçer yaflam süren Türkler kalabal›k hayvan sürüleri beslemifller ve hayvanlar›n› otlatabilmek için yaz›n yaylalara ç›km›fllard›r. Türkler. okçuluk. gürefl. Türkler. Bu sporlar. Köktürkler ve Uygurlar. at üzerinde çevgen ad› verilen top oyunu.‹pek Yolu’nda Türkler Orta Asya Türklerinin yaflad›klar› bozk›r ortam›. Türklerin bar›nak olarak kulland›klar› çad›r Cirit oynayan atl› sporcu Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ›rmak. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçen Türkler. SINIF 75 . onlar›n günlük yaflamlar›n› da flekillendirmifltir. yaflad›klar› bozk›r flartlar› gere¤i bahar›n gelifline büyük önem vermifllerdir. bahar›n müjdecisi kabul etmifller ve bu flölenlerde ziyafetler düzenleyip flark›lar söylemifllerdir. fl Türklerin hayat›nda sporun önemi nedir? Söyleyiniz.

müzik. mimari. Tarihi ‹pek Yolu Haritas› ‹pek Yolu diye bilinen ve Orta Asya. edebiyat.3. ‹pek Yolu. Türk devletleri. 76 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹pek Yolu 6-A s›n›f›n›n ö¤rencileri. bu yolu kontrol alt›nda tutmak için büyük çaba harcam›flt›r. Türklerin komflular› ile olan iliflkilerini de etkilemifltir. Arkadafllar› Tolga da Türklerin yaflam›nda önemli bir yeri olan ‹pek Yolu hakk›nda bilgi vermeye bafllad›. SINIF . Bu durum ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletler aras› rekabetin nedeni olmufltur. dil. ayn› zamanda ticaretin yan› s›ra din. k›yafet. yemek kültürü ve savafl araçlar› bak›m›nda kültürler aras› etkileflimi h›zland›rm›flt›r. Ünite Tart›flma fl Türklerin eserlerinde daha çok hayvan figürlerini kullanmalar›n›n nedenleri neler olabilir? Tart›fl›n›z. ‹ran üzerinden Akdeniz ve Karadeniz'e uzanan ticaret yolu. Türk tarihine iliflkin yeni bilgiler ö¤rendikçe heyecanland›lar.

‹pek Yolu üzerindeki ticaret. fl ‹pek Yolu ile Kürk Yolu’nun ortak yönleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Köktürk egemenli¤indeki Sogd kabilesinin ticari faaliyetlerini engellemifllerdir. Ogur ve Bulgar Türklerinin elde ettikleri sincap. kunduz kürkleri ve imal ettikleri di¤er mallar. ‹pek Yolu. Bu mücadele. fl Yandaki foto¤raf› inceleyerek ‹pek Yolu’nda ticaretin hangi flartlar alt›nda yap›ld›¤›n› söyleyiniz. Hazar. Sasaniler ile uzlaflma ümidini yitiren Köktürkler. bu defa Bizansl›lar ile anlaflma yolunu aram›fllard›r. sansar. Kürk Yolu. SINIF ÖÇK 3. fl ‹pek Yolu. ‹pek Yolu’nda kervanlar Bilgi Kutusu Kürk Yolu Hazar ve Bulgar ülkelerinden bafllay›p Altay ve Sayan da¤lar›ndan ‹pek Yolu'na paralel olarak Çin'e ulaflan yoldur. ‹pek Yolu'nun tamam›n› kontrol etmek istemifllerdir. Sasaniler.‹pek Yolu’nda Türkler ‹pek Yolu üzerindeki Türk-Çin egemenlik mücadelesi.4. sizce Türk devletleri ve toplumlar›n› hangi yönlerden etkilemifl olabilir? ‹pek Yolu. Etkinlik 77 . Sasani ve Köktürk devletlerinin bask›lar› sonucu y›k›lm›fl ve topraklar› bu iki devlet aras›nda paylafl›lm›flt›r. ‹pek Yolu üzerinde yer alan ülke ve kavimleri incelemifl ve Türklere karfl› ifl birli¤inin yollar›n› araflt›rm›flt›r. bunun en belirgin örne¤idir. bu dönemde özellikle Çinlilerle olan iliflkilerde etkili olmufltur. Çal›flmalar›n› da Çin imparatoruna rapor hâlinde sunmufltur. Uygurlar Döneminde de devam etmifltir. Bu subay. bir süre sonra bozulmufltur. Hatta hile ile ‹stemi Yabgu'nun elçilerini öldürtmüfllerdir. ‹ran'daki Sasani Devleti ile ‹pek Yolu'nu kontrolünde tutan Ak Hunlara karfl› ittifak yapm›flt›r. samur. Sasani-Köktürk ittifak›. Sabir. MS 1000 y›llar›na kadar sürmüfltür. Bu amaçla Akdeniz ve Bizans'a yap›lan nakliyatlar› durdurmufl. Karfl›l›kl› gönderilen elçilik beylerinin çal›flmalar› sonucu Bizans-Köktürk ittifak› kurulmufltur. Bu ittifak sonucu da Sasani-Bizans çat›flmalar› bafllam›flt›r. Çin ‹mparatoru Wu-ti (MÖ 141-MÖ 87)'nin yüksek rütbeli bir subaya haz›rlatt›¤› rapor. ‹pek Yolu gibi canl› bir ticari hayata sahiptir. Müslüman ordular›n›n sald›r›lar› sonucunda yenilmifllerdir. bu yoldan tafl›n›yordu. Köktürkler Döneminde de ikili iliflkilerde belirleyici olmufltur. Ak Hun Devleti. Asya Hun Devleti Döneminde bafllam›flt›r. Köktürklerin bat› kanad›n› yöneten hakan› ‹stemi Yabgu. Bu çat›flmalarla zay›flayan Sasaniler.

Etkinlik Uygurlar dönemine ait minyatürler ARAfiTIRINIZ fl Uygurlarda fresk ve minyatür sanat›n›n geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. SINIF . Ünite TARTIfiMA fl Orta Asyada ülkeler aras›ndaki ticari iliflkiler o dönemde yaflayan insanlar›n sosyal ve kültürel hayatlar›n› nas›l etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Uygur Ka¤an› Bögü Ka¤an.5. Yaflam tarz› olarak Çinlilerin ve Manihaistlerin etkisi alt›na girmifllerdir. Bir Uygur rahibinin minyatürü ÖÇK 3. Düflünelim. Mani dininin etkisiyle Türkler. Türklerin savaflç› özelliklerini zemin içerisinde yitirmesi Uygur Devleti'nin y›k›lmas›na neden olmufltur. Söyleyelim Sizce karfl›l›kl› ticaret yapan toplumlar birbirlerini hangi yönlerden etkileyebilirler? 78 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. savaflç› özelliklerini yitirmifller ve yerleflik hayata geçmifllerdir. bir Çin seferinden dönerken yan›nda rahip getirerek Mani dininin Türkler aras›nda yay›lmas›na çal›flm›flt›r.3. ‹nternet’ten Orhun Abideleri ile ilgili adreslere girerek bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz.

dedi. zor flartlar alt›nda kazan›lan Kurtulufl Savafl›'d›r. özür dilerim. yüzbafl›. Türk ordusundaki bu yap›lanma. Geç kalan bir ö¤renci biraz s›k›larak s›n›fa girdi. seçimlere kat›lmak ve kanunlara uymak gibi görevleri oldu¤unu söyledi ve – Türk ordusunun tarihi hakk›nda neler biliyorsunuz. hava ve deniz kuvvetleri komutanl›klar› olarak 1949 y›l›nda teflkilatland›r›lm›flt›r. O dönemden itibaren Türk ordusu.‹pek Yolu’nda Türkler Kutsal Görev ÖN HAZIRLIK Ordu-millet kavram› sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Sosyal bilgiler ö¤retmeni Alper Bey. Önce Harbiye Nezareti (Savafl Bakanl›¤›) kald›r›larak Millî Savunma Bakanl›¤› kuruldu. bar›nma. fl Bugün Anadolu'da asker u¤urlarken çeflitli törenler ve e¤lenceler düzenlenmektedir. Sizce bunun nedeni ne Asker u¤urlama olabilir? Türk ordusunun temelinde disiplin yatmaktad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. günümüzde Türk Kara Kuvvetlerinin kurulufl tarihi olarak kabul edilmifltir. iyi yönetilmek flart›yla her zaman baflar›l› olmufltur. Askerlik. Bu rütbeler. Ordunun savunma amaçl› savafla haz›rlanmas› ise. Dolay›s›yla her Türk vatandafl›. Kemal babas›n›n subay oldu¤unu belirterek Türk ordusu hakk›nda bilgi verebilece¤ini söyledi. binbafl› tümenbafl› olarak adland›r›lm›flt›r. askere giden a¤abeyimi u¤urlad›¤›m›z için geç kald›m. Genelkurmay Baflkanl›¤›n›n görev alan› içindedir. asker say›lmaktad›r. günümüzde de kullan›lmaktad›r. SINIF fl Yandaki kara kuvvetlerimize ait bröve de yer alan MÖ 209 tarihi sizce neyi ifade etmektedir? 79 . ö¤rencilere vatandafllar›n askerlik yapmak. Günün flartlar› göz önüne al›narak gerekli her türlü önlem al›nd›. Türk ordusu. Bu birliklerin komutanlar› onbafl›. – Ö¤retmenim. Bu tarih. onlu sisteme göre teflkilatlanm›flt›r. en büyük birlik ise on bin kifliden oluflmaktad›r. derse bafllayaca¤› s›rada kap› aç›ld›. • millet • savafl • vatan KEL‹ME LAR VE KAVRAM netim • yö Askerli¤in ayn› zamanda kutsal bir görev oldu¤unu belirten Alper Bey. bu bakanl›¤›n görevidir. Türk kad›n›. ilk Türk devleti Büyük Hun hakan› Mete Han taraf›ndan MÖ 209 y›l›nda at›lm›flt›r. diye sordu. Jandarma Genel Komutanl›¤› ise bar›fl zamanlar›nda ‹çiflleri Bakanl›¤›na ba¤l› olarak görev yapmaktad›r. Bunun en güzel örne¤i. her zaman yurt savunmas›nda erke¤inin yan›nda olmufltur. silah. En küçük birlik on. Bu durum ordu-millet kavram›n›n oluflmas›n› sa¤lam›flt›r. Cumhuriyet Döneminde önemle ele al›nan konulardan biri de ordumuzun gelifltirilmesi olmufltur. – Türk ordusunun temelleri. di¤er ülkelerin ordular›n› da etkilemifltir. vergi vermek. Ordunun beslenme. Türk ordusu kara. araç ihtiyac›n›n sa¤lanmas› ile vatandafllar›n askerlik görevlerinin düzenlenmesi. Türklerde hem meslek hem de millî bir görevdir.

ayr›ca yang›n.425 fl Yabanc›lara göre Türk ordusunun özellikleri nelerdir? Türk ordusunun temeli.197) ÖÇK 3. 1.s. Bu ordular. disipline.. ve 3. Bu ordu galip gelecek ve payidar olacak. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Türk ordusu!. cumhuriyetimizin güvencesidir.. Çünkü Türkler hiç sars›lmam›fl kuvvete sahip. Alper Bey dersini Atatürk'ün "Ordu. Atatürk'ün gösterdi¤i yolda ça¤dafl bir karaktere ve yönetime sahiptir. milletle ayn› ideale sahip olmaktan gurur duyan ve yaln›z onun emrine ba¤l› ve sad›k öz evlatlar›ndan oluflmufl sayg›de¤er ve kuvvetli bir heyettir. Osman Turan. Busbecq (Büsbek). Türkiye Cumhuriyeti yaln›z iki fleye güvenir: Biri millet karar›.6. disiplin. zorluklara tahammül yetene¤i. O. Millet ve memleketin gerçekten minnet ve teflekkürüne hak kazanm›flt›r. millî birli¤imizin simgesi. kanaatkârl›k ve uyan›kl›k var. Türk kudret ve kabiliyetinin. cesarete ve vatan sevgisine dayan›r. tahammüllü ve iktisatla hareket ederler. Türk birli¤inin. Türk sistemini kendi sistemimizle karfl›laflt›r›nca gelecek günlerin bafl›m›za getirece¤i fleyleri düflünerek titriyorum..7 Etkinlik Kemal sözlerini bitirince ö¤retmeni Alper Bey. Avusturya Elçisi (Kanuni Dönemi) anlat›yor: Türkler sefer esnas›nda sab›rl›.. Ayr›ca Türklerde kendilerine has inanç. di¤eri en üzücü ve en güç flartlar içinde dünyan›n takdirlerine hakk›yla lay›k olma niteli¤ini kazanan ordumuzun kahramanl›¤›. Ünite Ordumuz. SINIF . fianl› zaferler kazanm›flt›r. tarihte benzeri görülmemifl kahramanl›klar göstermifltir. Türk vatanseverli¤inin çelikleflmifl ifadesidir. Dr. Ordumuz. gurur duygular›yla kabartan flanl› ad. ‹flte bütün milletin gö¤sünü güven.. sizce neyi amaçlamaktad›r? 80 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. düzen." sözleriyle tamamlad›. insanca ve ba¤›ms›z yaflamaktan baflka gayesi olmayan. Atatürkçülük 1. Türk ordusu. sel ve deprem gibi felaketlerde milletin yard›m›na koflmay› da görev saymaktad›r.45 ve 195) Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de yararlanarak Türk askeri ve Türk ordusunun milletimiz için önemini aç›klay›n›z.. M. s. milletimiz için sadece bir savafl gücü de¤ildir. Yurdumuza yönelebilecek her türlü iç ve d›fl tehdide karfl› Türkiye Cumhuriyeti'ni kollamak ve korumak. s. Ordu. M.3. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. ona teflekkür etti. 195 fl "Bar›fl için savafl" sözü. Prof. ordumuzun en baflta gelen görevidir. biz ise mahvolaca¤›z. s.

Daha sonra Hz. Hz. Burada ilk ‹slam devletini kurmufltur. dedesinin oraya niçin gitti¤ini merak ediyordu. Mekke'de takdir edilmifl. 571 y›l›nda Arabistan Yar›madas›'nda yer alan ve içinde Kâbe’nin bulundu¤u Mekke kentinde dünyaya gelmifltir. Muhammed ve ‹slamiyet hakk›nda Tülin’e bildiklerini anlatt›. y›l›nda 40 yafl›nda peygamber olmufltur. fl Yukar›daki metinde Hz. Muhammed. Muhammed’in hangi özelliklerinden söz edilmektedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Tülin. alt› yafl›nda ise annesi Amine ölmüfltür. Mekke’deki Putperestlerin Müslümanlar üzerinde bask› ve zulümü art›nca 622 y›l›nda MekKâbe’den bir görünüm (Mekke) ke'den Medine'ye göç etmifltir. Tülin’in dedesi. Muhammed (571-632) ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • gaza • kronoloji ‹slamiyet ilk önce nerelerde yay›lm›flt›r? Araflt›r›n›z. Arkas›nda ‹slam dinine inanan ve say›lar› yüz binleri aflan Müslüman toplulu¤u b›rakm›flt›r. sorunlar›n çözümünde onun hakemli¤ine güvenilmifltir. Hz. Hatice'nin ticaret kervanlar›n› idare etmifl. onunla birlikte Suriye ve Yemen'e birçok kez yolculuk yapm›flt›r. Bilgi Kutusu Hz. Do¤madan önce babas› Abdullah. Muhammed. Hatice ile evlenmifltir. Hz. 632 y›l›nda vefat etmifltir. daha sonra ise amcas› Ebu Talip taraf›ndan yetifltirilmifltir. Hz. daha sonra Hz. Hz. Muhammed'in peygamber olmadan önce do¤rulu¤u. Muhammed dedesi Abdülmuttalip. Muhammed. SINIF 81 . Dedesi hacc›n ‹slam dininin bir emri oldu¤unu söyledi.‹pek Yolu’nda Türkler ‹slamiyet’in Do¤uflu ve Yay›l›fl› Hz. amcas› Ebu Taliple birlikte ticaretle u¤raflm›fl. dürüstlü¤ü ve güvenilirli¤i. Hz. Muhammed 610. Hz. hacdan yeni dönmüfltü. Muhammed.

Muhammed ve di¤er Müslümanlara kötülük yapt›klar› dönemde ‹slamiyet Medine’de de yay›lmaya bafllam›flt›. Ele geçirilen ganimetler. önce yak›nlar›n› sonra da Mekke'deki di¤er insanlar› ‹slam dinine davet etti. Mekkelilerin bir k›sm› ona inand›. say›ca az olmalar›na ra¤men yap›lan savafl› kazand›lar (624). Muhammed’e ilk inananlar kimler olabilir? Hz. Müslümanlar›n kendilerine olan güvenleri artt›. fl Sizce Hz. Bedir zaferi Müslümanlara maddi ve manevi güç kazand›rd›. sizce neler olabilir? Mekkelilerin Hz. Muhammed'in Medine’ye göç karar›n› vermesinin nedenleri. Etkinlik 82 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu olaya "Hicret" ad› verildi.8. ‹lk olarak Müslümanlar›n Mekke’de kalan mallar›na karfl›l›k olarak Suriye'den dönmekte olan Kureyfl kervan›n› ele geçirmeyi planlad›. peygamberli¤inin yan›nda devlet baflkanl›¤› görevini üstlendi. Hicret sonras›nda Medine flehir devleti kuruldu ve Hz. fl Hz. peygamber oldu¤unda. beflte biri devlet hazinesine ayr›ld›ktan sonra Müslümanlar aras›nda eflit olarak da¤›t›ld›. Muhammed’e karfl› ç›k›yordu. Hz. Muhammed. Müslümanlar. Kâbe ve burada yer alan putlar nedeniyle ticari ve sosyal üstünlük kurmufl olan baz› Mekkeliler bu üstünlüklerini kaybetmek istemedikleri için Hz. Muhammed ile yapt›klar› görüflmelerde onu ve Mekkeli Müslümanlar› Medine’ye davet ettiler. bir k›sm› ise düflman oldu. Savaflta esir düflen Mekkelilerden okuma yazma billenler on müslüman’a okuma yazma ö¤retmesi karfl›l›¤›nda serbest b›rak›ld›. Medineli Müslümanlar Hz. Muhammed ve Müslümanlar 622 y›l›nda Medine'ye göç ettiler. Medine'ye yerlefltikten sonra Müslümanlara düflmanl›k etmeye devam eden Mekkelilerle savaflmaya karar verdi. Haz›rlad›¤› kuvvetlerle Bedir Kuyusu yak›nlar›na geldi. Ünite Hz. Muhammed. fl Müslümanlar›n say›ca az olmalar›na ra¤men Bedir Savafl›'n› kazanmalar›n›n nedeni neler olabilir? ÖÇK Mekke’den bir görünüm 3. Burada karfl›s›nda kalabal›k bir Mekke ordusu buldu.3. Muhammed. SINIF .

Hz. Hz. Müslüman okçular›n Hz. Muhammed müslümanlarla birlikte 628 y›l›nda Hudeybiye denilen yerde MekkeliSuudi Arabistan’daki Kuba Mescidi’nden bir görünüm ler taraf›ndan durduruldu. Üstün durumda iken peygamberin sözüne itaatsizlikleri nedeniyle istedikleri sonucu alamad›lar. Mekkeliler. Muhammed. Her iki ordu Uhud Da¤› eteklerinde karfl›laflt›. Osman ve Hz. ‹slamiyetin h›zla yay›lmas›n› önlemek için Medine üzerine tekrar yürüdüler. Muhammed'in 632 y›l›nda vefat›ndan sonra "Dört Halife Dönemi" diye bilinen dönem bafllad›. Medine Mescid-i Nebi Camii’nden görünüm Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hz. Ali Müslümanlar›n önde gelenlerinin seçimi ile iflbafl›na geldiler.‹pek Yolu’nda Türkler Mekkeliler. geri çekilmek zorunda kald›lar (627). kentin etraf›na derin hendekler kazd›rd›. Muhammed’e Mekkeye haç emri vahi yoluyla geldi. Muhammed’in kurdu¤u ‹slam Devleti tan›m›fl oldular. 625 y›l›nda Bedir Savafl›'n›n öcünü almak için harekete geçtiler. Ebubekir. siyasal birlikten yoksun Arap kabilelerini birlefltirdi. ‹slamiyet. Hendek Savafl›'ndan sonra Müslümanlar Hayber (629) ve Mekke (630) gibi yerleri ele geçirdiler. Ömer. Bu savunma önlemi karfl›s›nda bir fley yapamayan Mekkeliler. Müslümanlar›n kararl›l›¤› karfl›s›nda Mekkeli putperestler antlaflma yapmak zorunda kald›lar. Hz. Muhammed. Hendek Savafl›'ndan sonra Hz. SINIF 83 . Hz. Böylece Hz. Bunun üzerine yola ç›kan Hz. Arabistan Yar›madas›'n›n tamam›na yay›ld›. Hz. Güçlü bir devlet kurdu. Muhammed'in emrine ra¤men yerlerini terk etmeleri sonucu Müslümanlar. büyük kay›plar verdiler.

Hz. K›br›s ile Harzem. Ömer Dönemi (634-644) Hz. hakem arac›l›¤›yla da çözülemedi. Osman Dönemi (644-656) Hz. SINIF . Filistin fethedildi. Ebubekir Dönemi (632-634) Bu dönemde ‹slamiyetten dönen ve zekât vermek istemeyen kabileler itaat alt›na al›nd›. Ömer Dönemi. yine bu dönemde fethedildi. bu dönemde kitap hâline getirildi. Tunus. ‹slam ordular› Yermük’te Bizans ordusunu yenerek Suriye’ye kadar ilerlediler Kur'an-› Kerim. Osman Döneminde. Halifelik nedeniyle Cemel Savafl› (656) ve S›ffin Savafl› (657) yafland›. Kadisiye (636) ve Nihavend (642) savafllar› sonucu ‹ran fethedildi. Adliye teflkilat›. Osman'›n öldürülmüfl olmas› nedeniyle kar›fl›kl›klar içinde geçti. Muhammed’e ait bir mektup Hz. Hz. Ali'nin öldürülmesi ile Müslümanlar aras›nda bölünmeler daha da h›zland›. Ebubekir Kur’an-› Kerim’i neden kitap haline getirmifl olabilir? Hz. Ömer Camii ve Mescid-i Aksa (Kudüs) Hz. Ünite Hz. Bu dönemde Suriye. Bu dönemde sasanilerden ›rak al›nd›. Bu nedenle fetihler durdu. Dört Halife Döneminin fetihler aç›s›ndan en parlak dönemidir. Ali Dönemi. illerin oluflturulmas› ve buralara valilerin atanmas› ile posta örgütünün kurulmas› bu dönemde gerçeklefltirildi. Hz. Hz. Müslümanlar ile Türkler (Hazar Türkleri) aras›nda ilk savafl yap›ld›. Kur'an-› Kerim ço¤alt›larak ‹slam merkezlerine gönderildi. fl Hz. Peygamberlik iddias›nda bulunan yalanc›lar ortadan kald›r›ld›. Horasan bölgeleri ele geçirildi. Ali ile Emevi ailesi aras›ndaki sorun. M›s›r ele geçirildi. En çok hangi dönemde yay›l›fl alan›n geniflledi¤ini söyleyiniz.3. Ali’nin k›l›c› fl Müslümanlar aras›ndaki bölünmeler islamiyetin yay›l›fl›n› nas›l etkilemifl olabilir? fl Sayfa 85’deki harita üzerinde islamiyetin yay›ld›¤› alanlar› inceleyiniz. Hz. Ali Dönemi (656-661) Hz. Kudüs. Hz. 84 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

‹pek Yolu’nda Türkler 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 85 ‹slamiyetin Yay›l›fl› Haritas› .

Bu yard›m sonucu. 0 M 552 Köktürk Devleti’nin kuruluflu 582 Köktürk Devleti ikiye ayr›ld›. Zamanla Emevi Devleti’nde iç kar›fl›kl›k artt›. Hz. Daha sonra Hz. Türkler. Emeviler ele geçirdikleri bölgelerdeki Türklere iyi davranm›yordu. fl Sizce o dönemde Türklerin inançlar› ile ‹slamiyet aras›nda ne gibi benzerlikler olabilir? ÖÇK 3. Arap ordular› ile savaflmaya bafllad›. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Orta Asya'da ortaya ç›kan siyasal ve askerî bofllu¤u doldurmak isteyen Çinliler ve Müslümanlar. ‹lk Müslüman-Türk çarp›flmas›.9. kitleler hâlinde Müslüman olmaya bafllam›fllard›r. Müslümanlar›n yan›nda savaflt›lar. Türgifllerin zay›flamas› ve 744 y›l›nda Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Emevileri durduracak bir güç kalmad›. Hz. Muhammed’in vefat›. Uygur Türgifller Devleti’nin Devleti’nin kuruluflu y›k›l›fl› ‹slam Devleti’nin yönetimini Abbasi ailesinin ele almas›ndan sonra ‹slam tarihinde Abbasi Devleti (750-1258) dönemi bafllad›. Emevilerin aksine insanlara hoflgörü ile yaklaflmalar›. Hicret Muhammed’in Muhammed’in do¤umu peygamberli¤i Abbasilerin. Ömer’in halife olmas› 644 Hz. harekete geçtiler. Ünite Türkler ‹slamiyetle Tan›fl›yor Tülin. 0 M 571 610 622 624 Bedir Savafl› 625 Uhut Savafl› 627 Hendek Savafl› 630 Mekke’nin fethi 632 Hz. Ebubekir’in halife olmas› 634 Hz. Hz. Ebubekir’in ölümü. Türklerin toplu olarak Müslüman olmalar›nda eski inançlar› ile ‹slam dini aras›ndaki benzerliklerin de etkisi olmufltur. Ömer’in ölümü. ‹ki toplum aras›nda 751 y›l›ndaki Talas Savafl›'nda Türkler. Köktürk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bölgede devlet kuran Türgifller. Emevi ordular› birçok Türk flehirlerini ele geçirdi. Hazar Türkleri ile Müslümanlar aras›nda olmufltur. Böylece Müslümanlar›n Türklerle iliflkileri. bunun sonucunda k›sa bir süre sonra da Emevi Devleti y›k›ld› (750). y›k›l›fl› Türgifller ve Hazarlar ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar. Emeviler (661-750)'in Horasan Valisi Kuteybe bin Müslim zaman›nda Maveraünnehir bölgesi. dedesinin anlatt›klar›ndan sonra Türklerin Müslüman olmalar› ile ilgili bir ödev haz›rlad›: Türklerle Müslümanlar›n ilk karfl›laflmalar›.3. dostça geliflmeye bafllad›. Araplar›n eline geçti. pek dostça olmam›flt›r. Osman Döneminde tekrar karfl›laflm›fllard›r. Ancak bu karfl›laflma. Etkinlik 86 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Osman’›n halife olmas› Hz. Ömer Döneminde olmufltur. Hz. Türklerin ‹slam dinini daha yak›ndan tan›malar›n› sa¤lam›flt›r. SINIF . savafl› Müslümanlar kazand›. Hz. 630 659 682 Kutluk Devleti’nin kuruluflu 744 Kutluk Devleti’nin y›k›l›fl› 745 766 Do¤u Köktürk Bat› Köktürk Devleti’nin Devleti’nin y›k›l›fl›.

Farkl› kültürlerden ve ‹slam kültüründen elde etti¤i de¤erleri. gelenek ve folkloründen etkilendi. Ali’nin ölümü. • Her iki dinin de temizli¤e büyük önem vermesi. (Süryani Mihael) Prof. Osman’›n ölümü. kolayca Müslüman oldu. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. s. Dr. • ‹slam›n ahlak anlay›fl› ile Türk kültüründeki ahlak anlay›fl›n›n ortak noktalar›n›n olmas›. ‹slam toplumu içinde yer alan çeflitli uluslar›n dil. Bu yüzden Türkler. Bilim insanlar› da yo¤un çal›flmalar içine girdiler. • Kurban. Hz. Abbasi Devleti’nin kuruluflu 1055 Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a gelmesi 1258 Abbasilerin y›k›l›fl› Türkler. Allah inanc› Türklerin tek tanr› inanc›na benziyordu. ‹slam dininde de tek Allah inanc›n›n olmas›. Emeviler Dönemi’nin bafllamas› 750 Emeviler Devleti’nin y›k›l›fl›. SINIF 87 . kendi öz kültürü ile birlefltirerek yeni bir kültürel yap›ya kavufltu. âdet. cennet ve cehennem kavramlar›n›n her iki dinde de bulunmas›. Ali’nin halife olmas› 661 Hz. Karahanl›lar Devleti’nin kuruluflu 963 Gazneliler Devleti’nin kuruluflu 1040 Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu 1157 Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›l›fl› 1187 Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Bu benzerlikler flunlard›r: • Türklerin engin bir hoflgörüye sahip olmas› ve ‹slam dininin de bir hoflgörü dini olmas›. • Her iki inanç sisteminde de ruhban s›n›f› ve sosyal s›n›flar›n olmamas›. yeni bir kültür çevresinin içerisine girdi. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Türk milleti daima tek bir Tanr›'ya inan›yordu. 656 Hz.425 840 Uygur Devleti’nin y›k›l›fl›.‹pek Yolu’nda Türkler Tart›flma fl Türkler. Bu dönemde Türk halk›. Osman Turan. niçin Müslümanl›¤› seçmifl olabilirler? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. • Dürüstlük ve adaletin üstün kabul edilip h›rs›zl›k ve yalanc›l›¤›n her iki inanç sisteminde de yasaklanmas›. ‹slamiyeti kabul ettikten sonra özellikle Abbasi ordusunda ve devlet yönetiminde görev almaya bafllad›lar. • Türklerin tek Tanr›’ya (Gök Tanr›) inanmalar›. ahiret.

s. Türk kavimlerinin dillerini. Türk milletinin dil. Afla¤›daki Kaflgarl› Mahmut’un yaflam›na ait belgeyi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. Karahanl›lar Orta Asya’da kurulan ilk Türk-‹slâm devletidir. Türkçenin ilk sözlük ve dil bilgisi kitab› olan Divanü Lügâti’t Türk. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletleri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • fetih • uygarl›k Tarih atlaslar›n›zdan Karahanl›lar›n yaflad›¤› bölgeyi inceleyerek kuruldu¤u yerin özelliklerini söyleyiniz.3. Türk illerinin birço¤unu dolaflm›fl. Hayat›n›n önemli bir bölümünü Karahanl›lar bölgesinde geçiren Kaflgarl› Mahmut. kültür ve medeniyet bak›m›ndan da zengin bir geçmifli oldu¤unu ortaya koymak. efsanelerini bir kitapta toplam›flt›r. Eserinde halk aras›nda yaflayan halk fliirlerinden. 7. C. ! 88 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kaflgarl› Mahmut. tarihlerini. Bu dönemde yaflam›fl olan Kaflgarl› Mahmut özellikle Türk dili ve kültürünün tan›t›lmas›nda önemli katk›larda bulunmufltur. Kaflgarl› Mahmut. Türk tarihi bak›m›ndan önemi nedir? fl Yukar›daki foto¤rafta görülen yap›t dönemin hangi özelliklerini yans›tmaktad›r? Kaflgarl› Mahmut. Türkçenin Arapçadan üstün bir dil oldu¤unu ispatlamak ve Araplara Türkçeyi ö¤retmek için Divanü Lügâti’t Türk adl› eserini yazm›flt›r. Türk ad›n› “Olgunluk Ça¤›” olarak aç›klam›flt›r. Karahanl›lar devri devlet teflkilat› ile saray ve halk hayat› hakk›nda önemli bilgiler vermektedir. Karahanl›lar dönemine ait bir minare fl Kaflgarl› Mahmut Divanu Lûgati-i Türk adl› ünlü eserini niçin yazm›flt›r? fl Bu eserin. 1072-1077 y›llar› aras›nda Selçuklular›n egemenli¤indeki Ba¤dat'ta yaflam›flt›r. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. 25-26’dan derlenmifltir. Babas› Hüseyin ibni Muhammed adl› Barsganl› bir beydir. SINIF . Bilgi Kutusu KAfiGARLI MAHMUT Kaflgarl› Mahmut'un do¤um ve ölüm tarihi bilinmemektedir. destanlar›n›. Kaflgarl› Mahmut taraf›ndan Ba¤dat'ta Abbasi Halifesi Ebulkas›m Abdullah'a sunulmufltur. atasözlerinden örnekler vermifltir. ‹slâm dininin ve ‹slâm kültürünün Orta Asya’da yay›lmas›nda önemli rol oynam›fllard›r.

— Amca. Arslan Kara Han unvan›n› tafl›yan do¤u k›sm›n›n hâkimi büyük hakan. bütün Karahanl›lar›n hükümdar› idi ve Kara-Ordu'da yerleflmiflti. Bu durum karfl›s›nda O¤ulcak Han. ! Karahanl›lardan kalma bir türbe (Talas) Karahanl› hakan› Bilge Kül Kad›r Han. ‹ran’da kurulmufl olan Samano¤ullar› ile mücadele etmifltir. ilk-Türk ‹slam devletleri hakk›nda bilgi verir misiniz? Ahmet Bey. di¤er o¤lu Kad›r Han O¤ulcak ise Talas'tan devleti idare ettiler. merkezi Kaflgar'a naklederek Samano¤ullar› egemenli¤i alt›ndaki bölgelere ak›n düzenlemeye bafllad›. bilinen ilk Karahanl› ka¤an›d›r. Orta Asya’da kurulan ilk Türk ‹slam devletinin Karahanl›lar oldu¤unu belirterek sözleflme devam etti. 840'ta Uygur Devleti’nin K›rg›zlar taraf›ndan y›k›lmas› üzerine Karluk Yabgusu. fl Yukar›daki bilgilerden ve foto¤raflardan yararlanarak Karahanl›lar dönemi devlet yönetimi ve kültürel özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz. ‹ller. Karahanl›lardan kalma bir an›t (Semerkant) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 89 . Samaniler. hanedana ba¤l› flehzadeler veya askerî valilerin idaresine veriliyordu. Bu devlet. o gün derste ö¤rendikleri konularla ilgili daha fazla bilgi edinmek için tarih ö¤retmeni olan amcas›na baz› sorular sordu. 893 y›l›nda Talas’› ele geçirdiler.‹pek Yolu’nda Türkler Cem. Onun iki o¤lundan Arslan Han Baz›r büyük hakan s›fat›yla Balasagun'dan. Biliyor muydunuz? Bu devletin ad›n›n "kara=güçlü" kelimesinden geldi¤ini biliyor muydunuz? fl Kara ya¤›z sözcü¤ünün günümüzde ne anlama geldi¤ini araflt›r›n›z. Bilge Kül Kad›r Han. Bu¤ra Kara Han unvan›n› tafl›yan bat› k›sm›n›n hâkimi ise Talas'ta oturuyordu. Ülkenin bat› k›sm›n› yöneten büyük hakan›n yüksek hâkimiyetini tan›mak kayd›yla hanedan›n bir baflka üyesi taraf›ndan yönetiliyordu. ikili teflkilat sistemine uygun olarak iki hakan yönetiminde iki k›sma ayr›ld›. kendisini bozk›rlar hâkiminin yasal varisi ilan ederek Karahanl›lar Devleti'ni kurdu.

Baflkenti Balasagun olan Do¤u Karahanl› Devleti bir süre ba¤›ms›z yaflad›ktan sonra Melikflah döneminde Büyük Selçuklulara ba¤land›. en büyük kutsall›klar karfl›s›nda bile k›skançl›k duygular›na kap›lmaktan kendilerini kurtaram›yorlar. Ünite Bilgi Kutusu Satuk Bu¤ra Han.3. Bu dostluk sonucunda ‹slam dinini benimser. s. Bu olay. Bu tarihten itibaren Do¤u Karahanl›lara karfl› mücadele ederken etraf›ndaki Müslüman gönüllülerden yararlanm›flt›r. ÖÇK 3. Bat› Karahanl›lar. Karahanl›lara s›¤›nm›fl olan Ebu Nasr adl› Samani flehzadesi ile karfl›lafl›r. ad›n› Abdülkerim olarak de¤ifltirmifltir (945). Bu devletin topraklar›. Bat› Karahanl› Devleti. 90 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Millet için ve milletçe yap›lan ifllerin hat›ras› her türlü hat›ralar›n üstünde tutulmazsa millî tarih kavram›n›n k›ymetini takdir etmek mümkün olamaz. ne güzel aynad›r! ‹nsanlar. Horasan ise Gaznelilere kald›. Do¤u Karahanl› Devleti. önce Özkent'i daha sonra Semerkant'› baflkent yapt›. Büyük Selçuklu Devleti'nin kurulmas›ndan sonra Selçuklu-Gazneli mücadelesine Karahanl›lar da kat›ld›.10. resmî din olarak kabul etmifltir. bu defa da Karahitaylar›n egemenli¤ine girdiler. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Maveraünnehir Karahanl›lara. Etkinlik fl Karahanl›lar Devletin’nin y›k›lmas›nda hangi faktörler etkili olmufltur? Neden? Ahmet Bey. Eski gücüne bir daha kavuflamayan Bat› Karahanl› Devleti'ne Harzemflahlar 1212 y›l›nda son vermifllerdir. ‹slam devleti özelli¤i kazanm›flt›r.. 999 y›l›nda komflular› Samano¤ullar› Devleti’nin varl›¤›na son verdiler. Aralar›nda dostluk oluflur. SINIF . Gazneliler ve Karahanl›lar taraf›ndan paylafl›ld›. Gaznelilerle ortak hareket eden Karahanl›lar. Selçuklular›n 1141 y›l›nda yap›lan Katvan Savafl›'nda Karahitaylara yenilmesi üzerine Bat› Karahanl›lar. Sultan Melikflah döneminde Selçuklu egemenli¤ine girmifltir. Ancak taht kavgalar› nedeniyle devlet 1042 y›l›nda. amcas›na karfl› taht mücadelesini kazand›ktan sonra ‹slamiyeti. 361 ve 359) fl Yukar›daki sözlerden de yararlanarak Atatürk’ün millî tarihimize verdi¤i önemi aç›klay›n›z. konuflmas›n›n bu bölümünde Atatürk’ün millî tarihimizle ilgili flu sözlerini hat›rlatt›. 1211 y›l›nda da Karahitaylar taraf›ndan y›k›ld›. Saltuk Bu¤ra Han’›n hükümdar olmas›ndan sonra Karahanl› Devleti. Satuk Bu¤ra. Tarih. hele ahlak. M. Satuk Bu¤ra Han. Do¤u Karahanl›lar ve Bat› Karahanl›lar olmak üzere ikiye ayr›ld›. Bat› Karahanl›lar›n durumunu de¤ifltirmifltir.. geliflmemifl kavimler.

Gazneli Mahmut'un babas› Sebük Tekin. Âlim bir kiflili¤i olan Sultan Mahmut. Samano¤ullar› Devleti'nin Horasan valisi idi.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey. o dönemin e¤itim anlay›fl› hakk›nda size nas›l bir fikir vermektedir? fl O dönem yaz›lm›fl olan pek çok kitab›n Gazneli Mahmut’a takdim edilmesinin nedeni neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 91 . Mert ve cesur bir insand›. Gazneli Mahmut. 29-31’den derlenmifltir. saray›nda âlim ve flairlere çeflitli konularda sohbet ve tart›flmalar yapt›r›rd›. Babas› sa¤ iken Horasan valili¤i görevini yürüttü. Gazneli Sultan Mahmut'un saray› bir bilim akademisi hâline geldi. Firdevsi'nin meflhur fiehname'si de dâhil olmak üzere. ‹yi bir ö¤renim gördü. 1030'da Gazne'de vefat etti ve orada defnedildi. Sebük Tekin öldü¤ü zaman tahta Mahmut’un küçük kardefli ‹smail geçmiflti. döneminin pek çok kitab› Gazneli Sultan Mahmut'a takdim edildi. 971 tarihinde do¤du. Gazneli Mahmut. Kendisi bilime ve sanata karfl› büyük bir sevgi besliyordu. Bîrûni ve Firdevsi gibi birçok meflhur bilgin Sultan Mahmut'un saray›nda himaye gördüler. anlat›m›na Gaznelilerle devam etti: Özellikle Gaznelilerin en ünlü hükümdar› olan Sultan Mahmut hakk›nda bilgi verdi. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. genç yafltan itibaren devlet idaresinde görev ald›. Gazneliler Bilgi Kutusu GAZNEL‹ SULTAN MAHMUT Gazneliler Devleti'nin en büyük hükümdar› ve Hindistan fatihi Gazneli Sultan Mahmut. Büyük bilginlerin elinde yetiflti. küçük kardefliyle yapt›¤› mücadeleyi kazanarak hükümdar oldu. s. C. 5. Biliyor muydunuz? Gazneli Mahmut'un "sultan" unvan›n› kullanan ilk Türk hükümdar› oldu¤unu biliyor muydunuz? fl Yukar›daki metne göre Gazneli Mahmut’un iyi bir e¤itim görmüfl olmas›. 33 y›l hükümdarl›k yapan Sultan Mahmut.

Ünite Gazneliler Devleti Samano¤ullar› Devleti'nde yetiflmifl Alptekin adl› bir Türk kumandan›. K›sa süre içerisinde bütün Afganistan ile Horasan ve ‹ran'›n do¤u k›s›mlar›n› yönetimi alt›na ald›. SINIF . Gazneli Mahmut. fl Sultan Mahmut'un seferlerde kulland›¤› filler. Büyük Selçuklularla giriflti¤i mücadeleyi kaybetti. yaln›z Gazneli Devleti'nin de¤il. Babas›n›n izinde devam eden Gazneli Mahmut. 1187 y›l›nda da Gurlular taraf›ndan tamamen ortadan kald›r›ld›. Sebük Tekin. baflar›l› bir kumandand›. Hindistan'a on yedi sefer düzenleyerek büyük zaferler kazand›. devleti babas› gibi iyi yönetemedi. ona ne gibi üstünlükler sa¤lam›fl olabilir? fl Gazneli Mahmut'un Hindistan seferlerinin nedenleri sizce neler olabilir? 92 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Alptekin’den sonra devletin bafl›na Sebük Tekin geçti. ‹ran'›n orta eyaletleriyle Harzem topraklar›n› da ülkesine katarak zaman›n›n en büyük hükümdar› oldu. Gazneliler. Afganistan'›n Gazne flehrini ele geçirerek Gazneliler Devleti’ni kurdu (963). Bu ülkede ‹slam›n köklü flekilde yerleflip geliflmesinde önemli rol oynad›. Türk tarihinin de en büyük devlet adamlar›ndan biridir. ayn› zamanda. Sultan Mahmut'tan sonra devletin bafl›na geçen Sultan Mesut. Sebük Tekin'den sonra tahta geçen o¤lu Mahmut. 1040 Dandanakan Savafl›'ndan sonra topraklar›n›n bat› bölümünü Büyük Selçuklulara b›rakmak zorunda kald›lar.3. iyi bir devlet adam›.

Geçti¤i ülkelerin halklar›na karfl› bir baba gibi davran›rd›. s. Sultan Melikflah. Alparslan'›n ölümünden sonra. Büyük Selçuklu Devleti Büyük Selçuklu Devleti. vezir Nizamülmülk’ün yard›m› ve deste¤i ile Büyük Selçuklu Devleti taht›na ç›kt›. Karahanl›lar karfl›s›nda da üstünlü¤ünü gösterdi ve önce Tirmiz flehrine girdi. fl Devletin ad›n›n. sonra Semerkant'a do¤ru ilerledi. Dr. kendi arzular›yla onun idaresine girdi. onun sultanl›¤›n› tan›mad›. Bar›fl yap›larak iki hanedan aras›nda akrabal›k kuruldu. Melikflah'›n dedesi Ça¤r› Bey ve dedesinin büyük kardefli Tu¤rul Bey taraf›ndan 1040 y›l›nda kurulmufltur. Gazneliler neticede bar›fl teklif etmek zorunda kald›lar. Melikflah'›n amcas› ve Kirman meliki Kavurd. s.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey Orta Asya’daki ilk Türk-‹slam devletinden biri olan Büyük Selçuklu Devleti hakk›nda bilgi vermeye devam etti. ‹ki taraf aras›nda Hemedan civar›nda yap›lan savafl› Nizamülmülk'ün iyi idaresi sayesinde Melikflah kazand› (1073). Sultan Melikflah bir süre sonra devlet merkezini de ‹sfahan'a nakletti. 471 fl Yukar›daki bilgide Melikflah’›n hangi özelliklerine vurgu yap›lm›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Osman TURAN. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Bu yenilgiler üzerine Karahanl› hükümdar› fiemsülmülk Nasr af dilemek zorunda kald› ve Nizamülmülk'ün arac›l›¤› ile bar›fl yap›ld› (1074). C. Sultan Melikflah. en ak›ll› ve kudretlisi olan Melikflah. bütün insanlara ve Hristiyanlara karfl› baba gibi idi. Bütün Rum ve Ermeniler. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu. Selçuklu topraklar›na sald›r›ya geçen Gazneliler ve Karahanl›lar üzerine yürüdü. Gaznelilere karfl› kazan›lan Dandanakan Savafl› sonras›nda gerçekleflmifltir. 168’den derlenmifltir. Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin dedelerinin ad›yla iliflkisi olabilir mi? Bu iliflkilendirmeyi nas›l aç›klars›n›z? Türk tarihinde benzer adland›rma yap›lan baflka devletler de varm›? Hangilerini biliyorsunuz? Bilgi Kutusu MEL‹KfiAH Alparslan öldükten sonra o¤lu Melikflah. SINIF 93 . Bilgi Kutusu HERKES‹N BABASI MEL‹KfiAH ‹nsanlar›n en adili. 7. Urfal› Mathieus (Mateyus) Prof.

Karahanl›lar›n egemenli¤ine karfl› ç›kan Tu¤rul ve Ça¤r› Beyler Harezm bölgesine çekilmek zorunda kald› (1030). Ancak müttefikleri Harezm valisi Harun ve Ali Tegin'in ölümleri (1035) üzerine. SINIF . Tutuklat›p Hindistan'›n kuzeyindeki Kalincar Kalesi'ne hapsetti (1025). gücünden çekindi¤i. fl Yukar›daki haritadan yararlanarak Orta Asya Türk-‹slam devletleri ile ilgili bir tarih fleridi oluflturunuz.3. Bu güç birli¤ine karfl› Gazneli Sultan Mahmut ve Karahanl› Yusuf Kad›r Han da anlaflmaya vard›lar. etkisiz k›lmak istedi¤i Arslan Yabgu’yu görüflme iste¤i ile yan›na ça¤›rd›. Ünite Büyük Selçuklu Devleti ve di¤er Türk Devletleri Selçuk Bey’in o¤lu olan ve yabgu unvan›n› tafl›yan Arslan. Selçuklular Horasan'a çekildiler. Daha sonra artan Gazneli tehlikesine karfl› Ali Tegin ve Harezm valisi Harun ile ittifak kurdular. Karahanl›lara karfl› isyan eden Karahanl› Prensi Ali Tegin ile ittifak kurdu. Niflabur’u kendine merkez yapt›. Horasan’da Gazneli egemenli¤ine son veren Tu¤rul Bey. Gazneli Mahmut. Maveraünnehir'i ele geçiren Karahanl›larla mücadele etti. Tu¤rul ve Ça¤r› beyler. amcalar› Arslan Yabgu'nun tutuklanmas› üzerine fiilen Selçuklular›n liderleri durumuna geldiler. Arslan Yabgu'nun ölümünden sonra Selçuklularda k›sa süren bir da¤›n›kl›k yafland›. 94 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. babas›n›n ölümü üzerine bafla geçti. Buhara'y› ele geçirdiler. Arslan Yabgu.

s. Türk’ün tarihî uygar niteliklerinden. Türk tarihi. Atatürkçülük 1. Gazneli ordusu. mant›k. 145 -146’dan derlenmifltir. Pasinler Savafl› sonunda Bizans'›n Anadolu'daki askerî gücü önemli ölçüde k›r›lm›fl oldu. fl Selçuklular’›n seferlerini bat›ya do¤ru yöneltmelerinin nedeni ne olabilir? Bilgi Kutusu Atatürk’ün. Arslan Yabgu'nun o¤lu Kutalm›fl ve ‹brahim Y›nal. 359 ve Atatürkçülük 3. Büyük Selçuklu Devleti ise bu savafl sonucunda hukuken ba¤›ms›zl›¤›n› kazanm›fl devletin kuruluflunu tamamlad›lar. Fetih bölgelerine daha yak›n olmas› sebebiyle Niflabur'u b›rakarak Rey'i devletin yeni baflkenti yapt›. zengin bir tarihtir.” Türk tarihini. Bizans-Gürcü kuvvetlerini Pasinler Savafl› ile büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar (1048). muhakeme de¤il. Selçuklu Devleti’ni tan›m›flt›r. insanl›¤›n çok faydalanaca¤› aç›kt›r. Türk tarihi üzerinde özellikle durmas›n›n nedeni. Tu¤rul Bey zaman›nda Bizans ve Gürcülere karfl› da büyük baflar›lar sa¤lanm›flt›r. Selçuklu Sultan› ilan edildi. genç nesillere her konuda en iyi ilham ve güç verecek olaylarla doludur. Merv'de yap›lan kurultayda devlet teflkilat› düzenlendi.‹pek Yolu’nda Türkler Horasan'› kaybeden Gazneli Sultan› Mesut. Türk kültür ve uygarl›¤›n› incelemek bizim için borç oldu¤u gibi millî s›n›rlar›m›z d›fl›ndaki Türkler ve uygar milletler için de zorunludur. SINIF 95 . s. Tu¤rul Bey sefere ç›karak ‹ran'daki birçok bölgeyi ele geçirdi. a¤›r bir yenilgiye u¤rat›ld› (1040). Tu¤rul Bey’in temsilî resmi Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin birlikte ç›kt›¤› seferde Harezm bölgesi. Gazneliler ile Selçuklular Merv yak›nlar›ndaki Dandanakan’da karfl›laflt›. “Tarihi yapan ak›l. Gazneliler devleti bu yenilgi üzerine y›k›lma sürecine girdi. Abbasi halifeli¤i. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. millî bilinci kuvvetlendirmedeki gerçeklere dayanan rolüdür. kuflkusuz tarihin. tamamen Selçuklulara geçti (1043). Dandanakan Savafl›'n›n hemen sonras›nda Tu¤rul Bey. belki bunlardan çok duygulard›r. Selçuklulara kesin bir darbe indirmek için ordusunun bafl›na geçti.

11. A¤abeyi ve Kirman Meliki Kavurd'un isyan›n› da bast›ran Alparslan. Alparslan’›n Malazgirt’teki heykeli (Mufl) Malazgirt Meydan Savafl›. SINIF . Etkinlik h›zland›r›ld›. böylece devletin do¤u s›n›rlar›n›n emniyetini sa¤layarak bütün gayretini Anadolu'ya sarf etmeye bafllad›. Sultan Alparslan. Nizamülmülk'ü vezirli¤e getirdi (1064). Ünite Biliyor muydunuz? ‹slam dünyas›n›n koruyuculu¤unu üstlenen Tu¤rul Bey’in 1055 y›l›nda Abbasi halifesi taraf›ndan "Do¤unun ve Bat›n›n Sultan›" ilan edildi¤ini biliyor muydunuz? Tu¤rul Bey'in ölümünden sonra Alparslan tahta ç›kt›. Azerbaycan üzerinden Malazgirt'e gelerek buray› k›sa sürede ele geçirdi. M›s›r'a sefere haz›rland›¤› s›rada Bizans ‹mparatoru Romen Diyojen'in Do¤u Anadolu'ya ilerledi¤ini ö¤rendi. Malazgirt Meydan Savafl›'ndan sonra Türkler için Anadolu'da yeni bir dönem bafllad›. Alparslan'›n ölümü üzerine Melikflah henüz 18 yafl›nda iken sultanl›¤a getirildi (1072). Hristiyanl›¤›n do¤udaki en güçlü kalesi olan Ani'yi fliddetli bir kuflatmadan sonra ele geçirdi. Maveraünnehir’e ç›kt›¤› sefer s›ras›nda öldürüldü (1072). Ard›ndan Kars'a girdi (1064). sonuçlar› aç›s›ndan Dandanakan'dan sonra cereyan eden en önemli meydan savafl›d›r. yeni fetih alan› olarak Anadolu'yu seçti. fiam'a yürümekten vazgeçen sultan. fl ‹kinci Köktürk Devleti'nin kurucular› Bilge Ka¤an ve Kültigin’in birlikteli¤i ile Tu¤rul ve Ça¤r› Bey'in birlikteli¤inin sonuçlar›na yönelik neler söyleyebilirsiniz? Do¤udan gelen O¤uzlara yurt bulmak isteyen Alparslan. Rey'den daha güneydeki ‹sfahan'a tafl›nd›. Devlet merkezi.3. Melikflah öncelikle s›n›r boylar›na sald›r›lar düzenleyen Karahanl›lar ve Gazneliler'i yenerek bar›fla zorlad›. h›zla geri döndü ve Malazgirt'te Bizans ordusunu a¤›r bir yenilgiye u¤ratt› (1071). Sultan Alparslan. Selçuklu askerlerini gösteren bir gravür 96 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Azerbaycan ve Kafkasya'da birçok kaleyi ele geçirdikten sonra Do¤u Anadolu'ya girdi. Bizans'›n Malazgirt Savafl›’ndan sonra anlaflmaya uyÖÇK mamas› üzerine Anadolu ak›nlar› 3.

” “Halk padiflah›n saray›na gidip hâlini anlatmak isterse onlar› bundan men etme. Selçuklu ülkesinin tamam›nda hâkimiyet kurarak birli¤i sa¤lad›. Yemen ve Aden'i Selçuklu topraklar›na katt›. Taht kavgalar›. Ancak Melikflah'›n ölümünden sonra geliflen baz› olaylar. Bu sebeple Sultan Sencer zaman› için ikinci imparatorluk devri ad› verilir. güneyde Arabistan Yar›madas›'na kadar uzanmaktayd›. SINIF 97 . Melikflah'›n emriyle Arabistan Yar›madas›'ndaki Hicaz. halk aras›nda ne olup bitti¤ini bilmeli.‹pek Yolu’nda Türkler Anadolu fatihlerinden Artuk Bey. en parlak y›llar›n› yaflam›flt›r. Sencer'in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti son buldu (1157). 1092 y›l›nda öldü. bat›da Anadolu ve M›s›r'dan. Fakat 1141 y›l›nda do¤udan gelen Karahitaylar'a karfl› yapt›¤› Katvan Savafl›'nda yenilince itibar›n› kaybetti. devletin gücünü kaybetmesine neden olmufltur. Böyle yapmazsa hata eder ve gaflete düfler. do¤uda Balkafl ve Iss›k Gölü'ne. kuzeyde Kafkaslardan. Melikflah'›n o¤lu Sultan Sencer. Selçuklu baflkentini Merv'e tafl›yan Sencer zaman›nda devlet tekrar kendini toparlamaya bafllam›flt›r. inkâr ve küfürle ayakta kalabilse de zulümle kalamaz. Halka zulüm eder. memlekette fesat ve adaletsizlik al›r yürür. Sultan Melikflah. en genifl s›n›rlar›na ulaflm›flt›r. “Melik. Sultan Sencer. ba¤l› beyliklerin ba¤›ms›zl›¤›n› ilan ederek birbirleriyle mücadele etmeleri ve isyanlar ülkenin düzenini bozmufltur. Bu sözlerin. Bu s›n›rlar. Mescid-i Cuma’dan bir görünüm (‹sfahan) Düflünelim. devlet yönetimindeki önemini aç›klay›n›z. Söyleyelim Afla¤›da Nizamülmülk’ün baz› sözleri verilmifltir.” “Padiflahlar ordu ve halk›n durumunu uzak veya yak›ndan bizzat incelemeli. Melikflah 1087'de ç›kt›¤› sefer sonucunda Karahanl›lar'›n do¤u kolunu da hâkimiyeti alt›na ald›. Melikflah zaman›nda Büyük Selçuklu Devleti. Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük hükümdar›d›r. Melikflah döneminde Selçuklu Devleti.” Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

hükümdar ailesinin ortak mal› say›l›rd›. dönemin edebiyat ürünleridir. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Cem: Ahmet Amca! Bu ilk Türk devletlerinde kültürel ve sosyal yaflam nas›ld›? Konuflulan Diller Karahanl›larda resmî dil Türkçe idi ve Uygur alfabesi kullan›l›yordu. SINIF Mescid-i Cuma (Kazvin) Büyük Selçuklular Dönemi (‹ran) . Gaznelilerde resmî dil Arapça. görevlerine göre bu topraklar›n gelirlerini toplard›. Hükümdar›n en büyük yard›mc›s› ise vezir idi. Hal› motifi Sultan Sencer TürbesiTürkmenistan (Meru) 98 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bunlar›n yan› s›ra ba¤l› beyliklerden gelen askerler ve gönüllü Türkmen birlikleri de ordunun di¤er bölümlerini olufltururdu. vak›f ve mülk arazileri bulunurdu. Resmî dildeki de¤iflim. Halk ise Türkçe konufluyordu. Kaflgarl› Mahmut'un Divanü Lügâti’t Türk ve Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adl› eserleri. Ordu yap›lanmas›nda ikta askerlerinden baflka sultan›n hassa ordusu bulunurdu. Davalara kad›lar bakard›. Bu durum. Türk-‹slam devletlerinde hukuk. Bu ordu. Ülke topraklar›. Devlet memurlar› ve komutanlar. ‹kta sisteminin yan› s›ra has araziler. Selçuklularda ise Farsça idi. ayl›kl› askerlerden oluflurdu.3. Selçuklularda eyaletlere ayr›lan ülke yönetiminde hükümdar›n erkek çocuklar› görev al›rd›. Bu sistemde topraklar gelirlerine göre gruplara ayr›l›rd›. hükümdarlar›n ölümünde taht kavgalar›na ve ülkenin parçalanmas›na neden olurdu. fler'i (‹slami) ve örfi (gelenek ve âdet) olmak üzere ikiye ayr›l›rd›. Hükümdarl›k babadan o¤ula geçerdi. haraci araziler. Devlet Yönetimi Türk-‹slam devletlerinde devletin bafl›nda bulunan hükümdara Karahanl›larda Han. Toplad›klar› gelirin bir bölümü ile devlete atl› asker yetifltirirlerdi. bu dönemlerde edebiyat alan›nda da etkisini göstermiflti. Gazneliler ve Selçuklarda ise Sultan unvan› verilirdi. Toprak Yönetimi ve Ordu ‹slam devletlerinden ald›klar› ikta ad› verilen toprak sistemini uygularlard›. Onlar› yetifltirmek için yanlar›nda atabey unvan› tafl›yan devlet adamlar› bulunurdu.

çeflme. Sanata büyük önem veren Türkler. sanat anlay›fl› ve kültürel özelliklerinde hangi de¤iflimleri neden olmufltur? Selçuklu dönemine ait bir köprü Gaznelilere ait bir zafer an›t› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Devlet. gümrük ve maden vergileriydi. ganimet. Müslüman zanaatkârlar›n kurduklar› lonca teflkilat›. Çini örne¤i fl ‹slâmiyetin kabulu Orta Asya’daki Türk devletlerinin devlet yönetimi. SINIF 99 . tar›m ve hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ticaretle de u¤rafl›yordu. Konargöçer hayat› sürdürüp a¤›rl›kl› olarak hayvanc›l›kla geçinenler de vard›. hastane. E¤itim ve ö¤retim kurumlar›. köprü. Türk-‹slam devletleri döneminde Farabi. cizye. Gazali gibi bilim adamlar› yetiflmifltir. Türk-‹slam devletlerinde Müslümanlar›n yan› s›ra baflka dinlere inanan insanlar da vard›. üretimde kalite ve disiplini sa¤l›yordu. haraç. cami. Lonca teflkilat›. devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. Farkl› dinlere inanan insanlar› bu devletlerin himayesinde huzur içinde yaflam›fllard›. ‹bn-i Sina. hamam. han. Devletin gelirleri. veziri Nizamülmülk'e dünyan›n ilk üniversitesi say›lan Nizamiye Medresesini Ba¤dat'ta kurdurmufltur. Din ve ‹nan›fl Türkler genellikle Talas Savafl›'ndan sonra ‹slam’› kabul etmifltir. hükümdarlar taraf›ndan desteklenmifltir. Sosyal ve Ekonomik yaflam Türk-‹slam devletlerinde halk. Selçuklular döneminde Sultan Alparslan. öflür. ‹lk Türk-‹slam devletlerinde dinar ve dirhem ad› verilen alt›n ve gümüfl paralar kullan›lm›flt›r.‹pek Yolu’nda Türkler Bilim ve Sanat Türk-‹slâm devletleri döneminde canl› bir bilim hayat› vard›. canl› bir ticaret yaflam›na sahip olan ülkede han ve kervansaraylar yapt›rarak ticarete destek olmufltur. türbe gibi mimari eserlerde çini ve oymac›l›k sanat›n›n en güzel örneklerini vermifllerdir. Vezir Nizamülmülk'ün yazd›¤› Siyasetname adl› eser. Orta Asya’da kurulan ilk Türk‹slam Devleti Karahanl›lard›r. Müslüman esnaf›n haklar›n› koruyan bir tür sendika görevi görüyordu.

s. k›nan kutlu olsun! Söyle dillerin tatl› olsun! Ali R›za YALMAN / Cenupta Türkmen Oymaklar›1. • tören • millî kültür Bayram ve dü¤ün gibi kutlamalar›m›z Orta Asya’daki ilk Türk topluluklar›ndan günümüze kadar çeflitli de¤iflikliklere u¤rayarak da olsa varl›¤›n› devam ettirmektedir. neden gelinin bafl›na su serpmifl olabilir? fl Sizin çevrenizdeki niflan. Yörüklerde Dü¤ün Bilgi Kutusu Niflanlarda bafll›ca âdetler dünür göndermekle bafllar. k›z anas›. Gelin odas›n›n efli¤inde testi Gider yolun enlisine. 267. Elinde dolu bulunan bir su testisini gelin evin kap›s›na gelinceye kadar saklar.12. Ünite Yaflayan De¤erlerimiz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kültür • dü¤ün • gelenek 1. fl Sizce damat. Dünür gitmesi. âdetin yerini bulmas› demektir. Oldu güvey kaynanas›. pilav döker ve çalg› ile bu yemekleri k›z›n obas›na gönderir.s. Selam söylen day›s›na. tü huylar›n›n kovulmas›na iflaret K›z anas›. Niflan. cilt. Gelin yeni evine gelirken güveyi. evinin en yüksek bir yerinde uzaktan gelen alay› gözetir. K›z›n evinde bu yemekler. dü¤ün vb. Gider yolun koyusuna. Baz› yörelerde ise bu olay. Baz› yörelerde k›z istemek için dünür gidilmesi sonucu al›nan "evet" cevab›. bereketi simgelemekteBiner at›n etlisine.3. asker u¤urlama gibi kat›ld›¤›n›z bir tören ile ilgili an›lar›n›z› s›n›fta arkadafllar›n›zla paylafl›n›z. K›z anam. Biner at›n iyisine. Ali R›za Yalman. 274’ten derlenmifltir. Etkinlik 100 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . fl Dü¤ünlerle ilgili bildi¤iniz inan›fl ve gelenekler nelerdir? fl K›na gecesinde söylenen bildi¤iniz mâni ve türküleri arkadafllar›n›zla bir- 3. Örne¤in eflinin evine gelen gelinin üzerine bu¤day serpilmesi. Cenupta Türkmen Oymaklar› 1. Niflan günü o¤lan taraf› davar keser. âdetlerle yukar›da verilen âdetler aras›nda benzerlik var m›? Nelerdir? Günümüzde de niflan ve dü¤ün törenleri Anadolu'nun çeflitli bölgelerinde farkl›l›klar göstermektedir.269. Gelin attan inmeden güveyi testiden avucuna biraz su doldurur ve bu suyu gelinin bafl›na serper. "söz kesmek" olarak adland›r›lmaktad›r. dir. dü¤ün. büyük bir e¤lence ile yenir. 1. ya da cam k›r›lmas› ise gelinin köMufltu gelsin emmisine.270 ÖÇK likte söyleyiniz. "mendil almak" veya "mendil vermek" olarak ifade edilmektedir. 273. Afla¤›daki bilgi kutusunda yörük kültürünü yans›tan nisan ve dü¤ün törenlerini içeren kültürel ögelere yer verilmifltir. Kültürümüzün korunup sürdürülmesinde törenlerimizin rolü sizce nelerdir? 2. Dü¤ün geleneklerinde inançlar›n ve geleneklerin etkili oldu¤u görülmektedir. Fakat Yörüklerde k›z›n iste¤i önemli oldu¤undan dünür gönderilmeden önce k›z›n gönlü edilmelidir. say›lmaktad›r. Birlikte okuyal›m.

Kurtulufl Savafl› kazan›l›p yeni devletimiz kurulduktan sonra da nevruz flenlikleri devam etmifltir. Burada yap›lan dualar›n kabul olunaca¤›na inan›l›r. Mart. 2005 s. Kastamonu evliyalar›ndan oldu¤u san›lmaktad›r. çok bilek bükmüfl Bayram demifl bugün atefller yakm›fl Han k›zg›n demire çekici vurmufl. Ergenekon destan›na göre demir daginin eritilmesi ve Türklerin dünyaya yay›lmas› bu güne rastlamaktad›r.. afllar yenilmifl Türk'ün gen (genifl) gönlüne o gün yer darm›fl. 19. kutsal sayd›¤› bu mekânda ya¤mur duas›na ç›kar. Yak›lan atefl etraf›nda dönülür ya da ateflin üzerinden atlan›r. Kutsal gün olarak kabul edilen Nevruz günü kurtulufl ÖÇK günü olarak da kutlanmaktad›r. 19 fl Çevrenizde Nevruz günü hangi etkinliklerle kutlanmaktad›r? Nevruz günü Osmanl›larda da ayr› bir önem tafl›maktad›r.20’den derlenmifltir. Mart. günlerinde ziyaretçi ak›n›na u¤ramaktad›r.13. SINIF 101 .nen "Celali Takvim"in bafllang›c›n›n Nevruz günü ruk köyünde bulunan Nevruz Sultan Türbesi . Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim.‹pek Yolu’nda Türkler Bahar›n Müjdecisi Nevruz Biliyor muydunuz? Büyük Selçuklu Sultan› Melikflah ad›na düzenle- Kastamonu'nun Taflköprü ilçesinin Ob. . Padiflaha nevruziye adl› hediye vermek gelenek olmufl. s. bu günler flenliklerle kutlanm›flt›r. Yöre halk›. Etkinlik vülmesi. 2005. bu güne ayr› bir önem kazand›rmaktad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. oldu¤unu biliyor muydunuz? her y›l mart ay›n›n 21 ve 22. Kurulan büyük kazanlarda yemekler piflirilir ve gelen insanlara da¤›t›l›r. Yeni gün yeni y›l her y›l an›lm›fl Kâh "Nevruz" kâh "Mart Dokuzu" denilmifl Kazanlar kurulmufl. 1922'de Ankara'da düzenlenen flenliklere kat›lm›flt›r.. Ergenekon'dan ç›kmak için atefl yak›l›p demir dö3. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. Bilgi Kutusu Bafll› bafl›n e¤mifl dizli diz çökmüfl Çok taht y›km›fl atam. Bahar›n bolluk ve bereket getirmesi için dualar edilir. fl Yeni gün olarak bilinen Nevruz gününde sizin çevrenizde neler yap›l›yor? Kastamonu'nun Tosya ilçesinin baz› köylerinde bahar›n müjdecisi kabul edilen Nevruz’da kurbanlar kesilir ve e¤lenceler düzenlenir. Büyük Taaruz için haz›rl›klar› yap›ld›¤› günlerde Mustafa Kemal Pafla. dualar edilir. Bu türbede yatan kiflinin. Günümüzde de Türk topluluklar›nda demir dövme törenleri yap›lmaktad›r.

Dede Korkut Hikâyeleri’nde hemen her kahraman›n elinden düflmeyen kopuz. Bu orkestran›n kulland›¤› sazlar çeflitlidir. Türkistan'da Turfan bölgesinde yap›lan kaz›larda bulunan Uygur minyatürleri. Uygur Türkleri aras›nda orkestra teflkilat›n›n bulundu¤unu göstermektedir. C. Orta Asya Esik kurgan›nda bulunan bir Türk prensine aittir. Kopuz. sa¤dan sola V yakal› bir kaftan. kopuzdur. Bu saz›n parmakla. dar süvari pantolonu. Anadolu Türklerinde de kullan›lm›flt›r. Ünite Sanata Vurulan Türk Mührü ÖN HAZIRLIK Türk-‹slammimarisi denilince hangi tür eserler akl›n›za geliyor? Düflüncelerinizi belirtiniz. 110 Biliyor muydunuz? Çeflitli kopuzlar Alt›n Elbiseli Adam Yandaki foto¤rafta görülen z›rh fleklindeki elbise. fl Kopuz. SINIF . Bunlar›n biri. Giysi. fl Esik kurgan›nda bulunan prense “Alt›n Elbiseli Adam” denilmesinin nedeni nedir? 102 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. m›zrap ve yayla çal›nan çeflitleri vard›r." Türklerin Alt›n Kitab›. oradan güzel musiki sesleri geliyordu. Orta Asya Türklerinin en eski çalg› aletidir. yumuflak çizmelerden oluflmaktad›r. ›rmak aras›ndaki a¤ac›n üzerine gökten mavi bir ›fl›k indi. uda benzeyen kopuzdur. diz alt›nda kalan k›sa. Ayn› orkestrada a¤›zla çal›nan sazlar da görülmektedir. s. küçük alt›n levhalarla ifllenmifltir. günümüzdeki hangi müzik aletine benzemektedir? Uygurlara ait Göç Destan›’ndan bir bölüm: "Bir gece. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • sanat • estetik Kopuz Türk musiki sanat›n›n millî saz›. A¤ac›n gövdesi gittikçe kabar›yor. 1.3. Kaftan ve çizmeleri. Belinde 16 büyük alt›n levha ile süslü bir kemeri vard›r.

Etkinlik ÖÇK Bilgi Kutusu Türk hal›lar›n›n sa¤laml›k ve esteti¤ini taktirle karfl›layanlardan biri de Marko Polo4dur. hal› dokuma tekni¤ini ilk olarak islam dünyas›na ard›ndan da tüm dünyeye tan›tm›fllard›r.15. seramikçilik. Türk hal›lar›n› di¤er ülkelerin hal›lar›ndan ay›rmaktad›r. dericilik. ARAfiTIRINIZ Türk-‹slam devletlerinden günümüze kalan eserler (cami.14. 13.‹pek Yolu’nda Türkler Türk hal› dokumac›l›¤› da geleneksel yaflant›ya ba¤l› olarak geliflmifltir. çinicilik. Türklerin mobilya ve döflemeleri kolayl›kla tafl›nabilen hal› ve keçeler olmufltur. terzilik.da yaflam›fl ünlü seyyah günlü¤üne “Dünya’n›n en güzel hal›lar› Konya’da yap›l›yor” fleklinde bir not düfltü¤ünü biliyor muydunuz? Türk-‹slam devletlerinde maden iflletmecili¤i ve hal› dokumac›l›¤› d›fl›nda geliflen sanat dallar›na a¤aç iflleri. fl Türkler dokuduklar› hal› ve kilimlerde daha çok hangi figürleri kullanm›fllard›r? Bu figürler dönemin kültürel özellikleri hakk›nda ne tür bilgiler vermektedir? 3. yy. Selçuklu hal›lar›nda kullan›lan dü¤üm tekni¤i. mermer ve lüle tafl› iflletmecili¤i örnek olarak gösterilebilir. Türk (Gördes) dü¤ümü ad› verilen bu tekni¤e göre ipekten yap›lan hal›larda santimetre kare bafl›na 80-100 dü¤üm at›l›rd›. Türkler. Etkinlik 3. Yandaki foto¤raf› inceleyiniz. köpü vb.) hakk›nda internetten araflt›rma yaparak buldu¤unuz foto¤raflar› s›n›fta sergileyiniz. Göçebe hayat›n etkisiyle. Çini örne¤i Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Orta Asya Türk boylar› çad›rlar›n›n zamanlar›n› daha kal›n ve s›cak tutabilmek amac›yla hal› sanat›na önem vermifllerdir. Türkmen ve yörük afliretleri taraf›ndan Anadolu’ya getirilen hal› sanat› Selçuklular döneminde büyük bir geliflme göstermifltir. SINIF 103 .

Orta Asya’da Türk-‹slam sanat eserlerinden iki tane örnek veriniz..’e aittir.. ‹lk Türk devletlerinin siyasal.. . hangi siyasal sonuçlar› do¤urmufltur? 5... Kur’an-› Kerim. 4...ad› verilen heykeller dikerlerdi. Türk tarihi ve Türk kültürü için önemini tart›fl›n›z.. Emeviler ile Abbasilerin halka karfl› yaklafl›m›........ Kurultay. Manihaizmin kabul edilmesi..... Ötüken'in Türkler için önemi nedir? Ötüken'in kaybedilmesi.. 7.... ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömmeleri hangi inanc›n belirtileridir? 8. 1. hangi kuvvet komutanl›klar›ndan oluflmaktad›r? B.. bugünkü hangi kuruma benzemektedir? Aralar›nda hangi benzerlikler vard›r? 9........ Orhun Kitabeleri........ eskiden mezarlar›n›n bafl›na ..... sosyal ve kültürel yaflamlar›n› anlatan destanlar hangileridir? 2.... . balbal...... Divanü Lügâti’t Türk 1.. Türkler... Türk Silahl› Kuvvetleri. Türklerin... Nevruz bayram› tarihimizde hangi olayla birlikte an›lmaktad›r? 13.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. . Uygurlar›n hayat›nda hangi de¤iflikliklere yol açm›flt›r? 6.......3.......... 5. 14..... 104 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.... SINIF ... Türklerin Müslüman olmalar›n› kolaylaflt›ran ögeler nelerdir? 12... ‹pek Yolu. Türkleri nas›l etkilemifltir? 11.... Türk ordu teflkilat›.. ‹lk Türk devletlerinin parçalanmas›nda hâkimiyet anlay›fl›n›n etkisi olmufl mudur? Örneklerle aç›klay›n›z. 3..... .. Avrupa Hun Devleti. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Avrupa'n›n siyasal yap›s›na hangi etkileri yapm›flt›r? 3. Köktürk Yaz›tlar›n›n Türk edebiyat›.... 4.. 2........Araplara Türkçenin zengin bir dil oldu¤unu anlatmak amac›yla yaz›lan eserdir.....‹slam dininin kutsal kitab›d›r... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. ilk Türk devletleri dönemindeki en önemli ticaret yoludur...... hangi yönüyle di¤er uluslar› etkilemifltir? 10... Köktürk. Kral Yolu.........

Dört Halife Döneminden sonra kurulan ‹slam devleti hangisidir? A....‹pek Yolu’nda Türkler C. (.) Tanr›’n›n verdi¤ine inan›lan yönetme yetkisine kut denir.) ‹lk Türk devletlerinde resmi din ‹slamiyettir. Köktürkler dönemine ait destan afla¤›dakilerden hangisidir? A. sonraki Türk devletlerinde de korunmufltur? A. Manas Destan› 3.. (. Asya Hun Devleti zaman›nda oluflturulan hangi teflkilat.) Kaflgarl› Mahmut’un eseri Atabet-ül Hakay›k’t›r. Gazneliler C. Adliye teflkilat› D. 2. Uygurlar D. Karluklar C. Ordu teflkilat› C.... 1.) Yusuf Has Hacip “ Kutadgu Bilig” adl› eserinde devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. (.. Kavimler Göçü’ne neden olan Türk boyu hangisidir? A. 3. Avarlar B. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z..Fat›miler Ç. Ba¤dat Nizamiye Medresesi hangi Türk devleti döneminde kurulmufltur? A. Ergenekon Destan› B. SINIF 105 .Emeviler B. (. E¤itim teflkilat› B. Hunlar 4.) Karahanl›lar›n resmî dili Türkçedir.Endülüs Emevileri D. Afla¤›daki yarg›lardan do¤ru olanlar›n önüne D. Uygurlar D. Türeyifl Destan› C... 5. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. Divan teflkilat› 2. 1.. Büyük Selçuklular 5. (. 4..Abbasiler C. Karahanl›lar B.. O¤uz Ka¤an Destan› D.

Sat›yoruz Vatandafll›k Borcumuz Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m Mesle¤imi Seçerken 106 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÜN‹TE Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde Ekonomi Yap›yoruz.4. SINIF .

5. 4. Vatandafl olarak vergi vermenin önemini ve Atatürk’ün vergi vermenin önemini belirten sözlerini araflt›r›n›z. Yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na örnekler veriniz. Ülkemizdeki ekonomik faaliyetlere örnek veriniz. Bu kaynaklar›n bilinçsizce tüketilmesi yaflant›m›z› nas›l etkiler? Aç›klay›n›z. Bu ekonomik faaliyetlerden hangisinin ülke ekonomisine katk›s› daha fazlad›r? Araflt›r›n›z. 3. 7. Yaflad›¤›n›z çevrede. Yak›n çevrenizde hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Araflt›r›n›z. Çevrenizdeki do¤al kaynaklara örnek veriniz. 8. Meslek tercihi yaparken nelere dikkat etmemiz gerekir? Düflüncelerinizi not ediniz. “Nitelikli insan gücü” denince akl›n›za neler geliyor? Aç›klay›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. SINIF 107 . Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. hangi sebze ve meyve-ler üretilmektedir? Araflt›r›n›z. Bu kaynaklardan biri ile ilgili ne tür yat›r›m ve pazarlama yap›ld›¤›n› ö¤reniniz. 6.

Yafl ve kuru olarak tüketilen bu meyveler ülkemiz ticaretinde önemli bir yere sahiptir. Turfanda sebzecilik ve serac›l›k. f›nd›k ve zeytin olarak s›ralanabilir. Kaynak: TÜ‹K. ülkemizde tar›m ve hayvanc›l›k konulu bir sunum haz›rlad›k. tütün. Ekonomik de¤eri di¤er tar›m ürünlerine göre daha fazlad›r. ayçiçe¤i. BAZI TARIM ÜRÜNLER‹M‹Z SEBZEC‹L‹K VE MEYVEC‹L‹K SANAY‹ B‹TK‹LER‹ Sebzecilik. En çok Akdeniz Bölgesi’nde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. fleker pancar›. Topraklar ülkemizin en önemli do¤al kaynaklar›ndand›r. Ülkemizde iklim çeflitlili¤inin fazla olmas› nedeniyle çok çeflitli meyve yetifltirilir. Ülkemiz topraklar›n›n üçte birinde tar›m yap›lmaktad›r.4. ülkemizde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. 108 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sebzecili¤in geliflmesine katk› sa¤lam›flt›r. Ülkemizde en çok yetifltirilen bafll›ca sanayi bitkileri pamuk. Ünite Ülkemizde Ekonomi ÖN HAZIRLIK Yaflad›¤›n›z bölgede daha çok hangi ekonomik faaliyetler ön plana ç›km›flt›r? Gözlemlerinizi aç›klay›n›z. fl Yukar›daki grafikleri inceleyerek yaflad›¤›n›z bölgede ençok hangi ürünlerin yetifltirildi¤ini söyleyiniz. Tar›m ve hayvanc›l›k gibi pekçok ekonomik faaliyet topraklardan yararlanarak yap›lmaktad›r. SINIF . 2008 Sanayide ham madde olarak kullan›lan tar›m ürünleridir. fl Yandaki haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünleri ile iklim özelliklerinin iliflkilerini aç›klay›n›z. • ekonomi KEL‹ME LAR VE KAVRAM faaliyet • ekonomik • emek • enerji • ticaret Sosyal Bilgiler dersinde arkadafllar›n›zla gruplara ayr›larak ülkemizin kaynaklar› ile ilgili bir araflt›rma yapt›k ve ekonomik faaliyetlerle arkadafl›m Ahmet ve ben.

sardalye ve kefal izler. ar› sütü ve polen üretimi yap›lmaktad›r. Etkinlik BÜYÜKBAfi HAYVANCILIK S›¤›r. Ülkemizde yap›lan bafll›ca hayvanc›l›k faaliyetlerini birlikte inceleyelim.ordu. fl Haritadan yararlanarak hayvanc›l›¤›n en çok hangi bölgelerde yap›ld›¤›n› söyleyiniz. k›y› bölgelerimizde yap›l›r. yeflil mercimek ‹ç Anadolu Bölgesi’nde yetiflir. fl Yukar›daki bilgilerden ve haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünlerini söyleyiniz. KÜÇÜKBAfi HAYVANCILIK Koyun. Büyükbafl hayvanc›l›¤›n en yayg›n oldu¤u yerler. eflek. Do¤u Anadolu’nun kuzeyi ve Do¤u Karadeniz Bölgesi’dir. K›rm›z› mercimek. ÖÇK 4. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ördek. Marmara’n›n güney kesimlerinde yayg›n olarak bu faaliyetler gerçeklefltirilir. Bal üretiminde Ordu ili birinci s›radad›r.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde tar›mla birlikte topraklar›m›zdan hayvanc›l›kta da yararlan›lmaktad›r.1. tiftik keçisi ve k›l keçisi olup genel ad› davard›r. Koyun. KÜMES HAYVANCILI⁄I Hindi. SINIF 109 . Türkiye. at. Tiftik keçisine Ankara keçisi de denir. Bal›kç›l›k. BALIKÇILIK Ülkemizde bal›kç›l›k daha çok k›y› bal›kç›l›¤› fleklinde yap›lmaktad›r. En çok hamsi avlan›r. bal.gov. bal mumu. www. Özellikle yafl sebze ve meyve yurtd›fl›na satt›¤›m›z ürünlerin bafl›nda gelir. kaz. ARICILIK Ar›c›l›k sektöründe. yurdumuzda ekimi en çok yap›lan ürünlerdir. BAKLAG‹LLER Baklagiller. Bunu palamut. sulamas›z yap›l›r. dut yapra¤› yiyerek beslendi¤i için dut a¤ac›n›n oldu¤u yerlerde yetifltirilir. Modern tavuk çiftlikleri büyük flehirlerin yak›n›nda kurulmufltur. Mercimek üretimi.tr Tar›m ürünlerinin ülke ekonomisinde önemli bir yeri vard›r. Güney Do¤u Anadolu Bölgesi’nde. Ayr›ca tar›m ve hayvanc›l›ktan elde edilen ürünlerin sanayi ve hammadde olarak kullan›lmaktad›r. kat›r ve deve bu gruba girer. Türkiye’de en çok yetifltirilen hayvand›r. ‹PEK BÖCEKÇ‹L‹⁄‹ ‹pek böce¤i. ar›c›l›k için çok uygun koflullara sahiptir. tavuk bu gruba girer.

Meskenlerin ve seralar›n ›s›t›lmas›nda kullan›l›r. TUZ ‹kinci grupta Demet ve Ali ülTuz deniz ve göllerin yan› kemizdeki mas›ra. Alüminyum. en çok Tuz Gölü’nden elde haz›rlad›klar› sunumu arkadafllaedilir. motorlu araçlar. Ünite Madenlerimiz ve Enerji Kaynaklar›m›z fl Günlük yaflam›m›zda kulland›¤›n›z eflyalar hangi madenlerden yap›lm›flt›r? Birkaç örnek veriniz. s›radad›r. Ülkemiz dünya hidroelektrik potansiyelinin %1’ine sahiptir. Ülkemizde enerji kaynaklar›m›z ile ilgili tuz. fl Jeotermal kaynaklardan elde edilen enerji. yer alt›nda oluflan kaya tuzu denlerimiz ve yataklar›ndan da elde edilir. Bor minerali ençok jet ve roket yak›t›. k⤛t ve çeflitli elektronik araçlar›n yap›m›nda kullan›l›r. di¤erlerine göre ekonomik midir? Neden? JEOTERMAL ENERJ‹ Yer kabu¤unun derinliklerinden ç›kan s›cak su ve su buhar›ndan elde edilen enerjidir. elektronik ve kimya sanayisi ile mutfak eflyas› yap›m›nda kullan›l›r. Beyaz kömür de denir. r›yla paylaflt›lar. 110 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Barajlardan hangi amaçla yararlan›r›z? H‹DROELEKTR‹K Barajlardan elde edilen bir enerji çeflididir. BOKS‹T Alüminyum cevheridir. SINIF . BOR M‹NERAL‹ Zenginli¤i yönünden Türkiye dünyada 1. Günlük hayat›m›zda kulland›¤›m›z pekçok eflya çeflitli madenlerden yap›lmaktad›r. sabun.Ülkemizde üretilen bafll›ca madenleri ve enerji kaynaklar›n› birlikte ö¤renelim. deterjan.4.

Kullan›m alan› oldukça yayg›n olan demir ülkemiz ekonomisi aç›s›ndan önemli bir yere sahiptir. Mesken ve ifl yerlerinde yak›t olarak tüketildi¤i gibi elektrik enerjisi (termik santral) üretmek için santrallerde kullan›l›r. SINIF 111 . 4. L‹NY‹T Türkiye’nin hemen her yerinden ç›kar›l›r.2. D›fl ülkelere ihraç edilir. fl Evinizde çelikten yap›lm›fl hangi eflyalar›n›z var? Örnek veriniz. çelik sanayide hammadde olarak kullan›l›r. Demirin sertlefltirilmesinde ve paslanmaz çelik elde edilmesinde kullan›ld›¤› için demir-çelik sanayisinin önemli ham maddesidir TAfi KÖMÜRÜ Maden kömürü de denilen tafl kömürü enerji kayna¤› olarakde¤eri yüksek oldu¤undan demirçelik fabrikalar›nda demirin eritilmesinde kullan›l›r. ÖÇK DEM‹R Demir yataklar›m›z oldukça yayg›nd›r.Ülkemizin Kaynaklar› KROM Türkiye’de en çok ç›kar›lan madendir. Etkinlik fl Sizce madenler ve enerji kaynaklar›n›n ülkemiz aç›s›ndan önemi nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Demir. fl Türkiye maden haritas›ndan yararlanarak ülkemizde madenlerin nerelerde ç›kar›ld›¤›n› söyleyiniz. Rezervi en zengin olan yer Elâz›¤-Maden’dir. Türkiye’de elde edilen bak›r madeninin yar›s› buradan ç›kar›l›r. BAKIR Kolay bir iletken oldu¤u için özellikle elektrik ve elektronik sanayisinde kullan›l›r.

hayvanc›l›¤›n yo¤un oldu¤u yörelerimizden elde edilir. Konserve fabrikalar› h›zla ço¤almaktad›r. Buralar. Zeytin ya¤› çeflitleri Bursa ve Kayseri gibi illerimizde meyve suyu fabrikalar› kurulmufltur. Çanakkale ve Bal›kesir gibi denize k›y›s› olan illerimizde bal›k konserve fabrikalar› vard›r. yurdumuzun hangi bölgesinde veya kentinde hangi sanayinin bulundu¤unu anlataca¤›z. Van ve Malatya’da et kombinalar› bulunmaktad›r. fiimdi sizlere ülkemizdeki sanayi dallar›n› bafll›klar alt›nda. Süt. A¤r›. Ünite Ülkemizde Sanayi Üçüncü grupta yer alan Zeynep ve Ömer ülkemizdeki bafll›ca sanayi kollar› ile ilgili bir araflt›rma yapm›fllard›. Tereya¤› ve peynir üretimi de. yurdumuzun fleKonserve yap›m› ker pancar› üretiminin yo¤un oldu¤u yerlere kurulmufltur. ‹stanbul. Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu bölgeleriyle Karadeniz Bölgesi’nin do¤usu ve Trakya Yar›madas›’d›r. Cumhuriyet Döneminde ilk kez Uflak’ta fieker fabrikas› kurulmufltur. Etkinlik 112 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹zmir. Çay fabrikalar›. Edirne. ‹zmir. marmelat. Bal›kesir gibi illerimizde meyve. çay üretimi yap›lan yerlerdir. Trabzon. Marmara Bölgesi’nde toplanm›flt›r. SINIF . Kars. reçel ve salça fabrikalar› vard›r. ilk s›ray› al›r. ‹ç Anadolu (Konya) baflta olmak üzere ülkemizin her taraf›na da¤›lm›fl durumdad›r. Bolu. Van. Ordu. fianl›urfa ve Diyarbak›r’da hayvansal ya¤ üretimi yap›l›r. fl Çevrenizde tar›ma dayal› hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Bunlarda neler üretilmektedir? Kaflar peyniri ÖÇK 4. Ayçiçe¤i ya¤› fabrikalar›n›n ço¤u. bakliyat konserveleri. Karadeniz Bölgesi’nin do¤usunda kurulmufltur. Erzurum. G›da Sanayi: Un fabrikalar›. peynir ve tereya¤›. G›da sanayisi içinde konservecilik.3. Bursa. Zeynep. 40’a yak›n fleker fabrikas›.4. ‹stanbul. A¤r› ve Kars’ta peynir üretimi fazlad›r. besin sanayisinin bir koludur. Marmara ve Ege baflta olmak üzere Akdeniz ve Güneydo¤u Anadolu bölgelerimizde zeytinya¤› üretimi evlerdeki küçük imalathanelerde ve fabrikalarda yap›l›r. sebze. s›n›fta konu ile ilgili aç›klamalarda bulundu: — Arkadafllar. ülkemizde tar›m ürünlerine dayal› sanayi kollar› daha fazla geliflmifltir. geliflen bir sanayi koludur. Buralar.

deri ve giyim sanayisidir. fuel-oil. SINIF 113 . solvent. sabun. Kimya Sanayisi: Kimya sanayisinden elde edilen ürünlerin bir k›sm›. Ergani ve Murgul’da bak›r Keban’da kurflun ve çinko üretim tesisleri bulunmaktad›r. K›r›kkale rafinerileri izlemifltir. baflka sanayi dallar›nda ham madde olarak kullan›l›r. sentetik iplik ise dokuma sanayisinde kullan›lmaktad›r. fl Ülkemizde dokuma. sabun. Ülkemizde di¤er bir sanayi kolu olan kimya sanayisi. benzin. bir k›sm› da. krom fabrikalar› maden sanayi içinde yer alamaktad›r. Ayr›ca boya. Buralarda ham petrolden. fl Çevrenizde maden sanayiinde elde edilen ürünlerin kullan›ld›¤› alanlara örnekler veriniz. nafta. ilaç ve gübre fabrikalar›da bu sanayi kollar›ndad›r. Pamuklu dokuma. gaz ya¤›. petro-kimya tesislerinin kurulmas›yla geliflme göstermifltir. Bu alanla ilgili ülkemizde Karabük (Kardemir). motorin. Kimya ve ilaç sanayi ürünleri Demir-Çelik fabrikas› Biliyor muydunuz? Dünya’da üretilen 50 çeflit madenin 29 çeflidinin ülkemizde bulundu¤unu biliyor muydunuz? ÖÇK 4. Deriden yap›lm›fl ürünler Bunlar›n d›fl›nda Seydiflehir’de alüminyum Elâz›¤ ve Antalya’da ferro-krom Samsun. ‹lk olarak Batman’da bir rafineri kurulmufltur. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ere¤li (Erdemir). deterjan. yünlü dokuma fabrikalar› ile deri fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer al›r. ‹zmir. ilaç. ‹skenderun (‹sdemir)’da demir ve çelik fabrikalar› kurulmufltur. deri ve giyim sanayiinin geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? ‹plik dokuma fabrikas› Ülkemizde geliflmifl olan di¤er sanayi kollar›ndan biride maden sanayidir. Mersin. do¤rudan. Demir. bak›r. Fosfat ve azot gübre yap›m›nda. s›v›laflt›r›lm›fl petrol gaz› (LPG) ve jet yak›t› üretilir.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde en yayg›n ve en geliflmifl sanayi kolu dokuma.4. çelik. ipekli dokuma. Bunu ‹zmit. boya gibi.

Elde edilen orman ürünlerinden çok say›da insan geçimini sa¤lar. SINIF . Bu nedenle ormanlar›n korunmas› ve gelifltirilmesi gerekmektedir. seramik. kereste ve mobilya fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer almaktad›r. Bu sanayinin ham maddesi a¤açt›r. Sizce bunun nedenleri neler olabilir? Tart›flma Ormanlar›n yok edilmesi insanlar› ne tür tehlikelerle karfl› karfl›ya getirir? S›n›fta arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. tu¤la. fl Ülkemizde hemen hemen her bölgede çimento fabrikas› kurulmas›n›n nedeni neler olabilir? Orman Sanayisi: K⤛t. Çimento fabrikalar› ülkemizde hemen her bölgede bulunur. yani a¤aç kütü¤üdür. Ancak orman alanlar›m›z her geçen gün daralmaktad›r. çimento. kiremit fabrikalar› toprak ürünleri sanayi kolu içerisinde yer almaktad›r. Çimento fabrikas› ARAfiTIRINIZ Ormanlarda a¤aç ve kereste d›fl›nda baflka hangi ürünler elde edilmektedir? Orman ürünlerinden elde edilen baz› araç ve malzemeler fl Orman ürünleri d›fl›nda insanlar ormanlardan nas›l yararlanmaktad›r? Ülkemizde günümüzde ormanlar yüzölçümümüzün %25’ni kaplamaktad›r. Ünite Ülkemizde cam. Ormanlar›m›z›n yakacak odun d›fl›nda kereste sanayi odunu ihtiyac›n› karfl›lar. 114 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.4.

2011 fl Yukar›daki tablo ve grafige göre ülke ekonomisinde en çok hangi sanayi kolu önemlidir.077. iklimi ve yer flekillerinin etkisi ile zengin göl. ÖÇK 4.Ülkemizin Kaynaklar› TABLO: ÜLKEM‹Z GEL‹RLER‹ ‹ÇER‹S‹NDE SANAY‹ KOLLARININ DA⁄ILIMI SANAY‹ KOLLARI GIDA DOKUMA.429. Bu sanayi kolunun ürünlerine örnekler verin.634.000 1. turizm gibi alanlarda da faydalan›lmaktad›r. Ayr›ca baz› akarsular›m›zda su sporlar› yap›lmaktad›r. tuz üretimi.215.334.787. SINIF 115 .081. Etkinlik Denizlerimizde bal›kc›l›k yap›lmaktad›r.000 7.5.634.000 7. Bunlar›n d›fl›nda deniz ve göllerimizde bal›kç›l›k. G‹Y‹M ORMAN ÜRÜNLER‹ K‹MYA TOPRAK VE Ç‹MENTO ÜRÜNLER‹ MAK‹NE VE OTOMOT‹V ÜRÜNLER‹ MADEN TOPLAM DE⁄ER/ TL 7. Özellikle enerji üretimi sulama ve içme suyu sa¤lama bak›m›ndan akarsular›m›z büyük önem tafl›r. fl Sizce ülkemiz ekonomisinin gelifliminde hangi ekonomik faaliyetlere daha fazla yat›r›m yapmam›z gerekir? Nedenlerini aç›klay›n›z.371. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2011 . Dokuma Sanayi kollar› Da€›l›m› Barajlar enerji üretiminde önemli bir yere sahiptir.000 12.132.007.000 2.000 2. Ülkemiz co¤rafi konumu. TÜ‹K.322. DER‹.914. deniz ve akarsu potansiyeline sahiptir.350.000 % 18 17 3 31 6 18 7 100 TÜ‹K.000 41.962.462.

Babam ‹zmir’de bir çiftlikte çal›fl›yor. Bu konu ile ilgili olarak Tar›m ‹l Müdürlü¤ü’nden bilgi alabilirdik. Fakat nas›l bir ifl yapaca¤› konusunda karars›zd› ve bu konuda deste¤e ihtiyac› vard›.4. Ünite Yap›yoruz. sormak istedi¤imiz konular› belirledik. Yetkililer biOrganik sebze üretimi zi karfl›lad›¤›nda babam sorular› sormaya bafllad›. Babamla ilk ifl olarak ‹nternet’ten organik tar›m hakk›nda bilgi toplamaya karar verdik. Babamla birlikte biraz araflt›rma yaparak neler yapabilece¤imiz konusunda fikir edindik. Burada kendi iflini yapmak istiyordu. Ancak organik tar›m›n nas›l yap›ld›¤› konusunda daha çok bilgi edinmemiz gerekiyordu. fl Siz organik tar›m hakk›nda neler biliyorsunuz? 116 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF Organik tar›m alan› . Sat›yoruz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bütçe a • dayan›flm i rg ve • • pazar • giriflimci • ürün • varsay›m Yaflad›¤›m›z yerde ençok yap›lan ekonomik faaliyetlerin bölgenizde bulunan do¤al kaynaklarla ilgisi var m›? Aç›klay›n›z. Buras› iklim ve toprak flartlar› bak›m›ndan organik tar›m yapmaya uygun bir aland›. Buradaki yetkili kiflilerden randevu alarak. Biraz para biriktirerek bu bölgede bir tarla sat›n ald›. Benim ad›m Tar›k.

herkes organik tar›m yapabilir mi? Yetkili: Organik tar›m ürünleri üretecek. kurutulmufl incir ve üzüm üretimiyle bafllad›. fl Ülkemizde organik tar›m ürünü yetifltiricili¤inin geliflmesi insanlar›n ve di¤er canl›lar›n sa¤l›¤› aç›s›ndan neden önemlidir? Organik tar›m ürünleri ÖÇK 4.Gelecek nesilleri korumak bafll›ca yararlar›d›r. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ithal veya ihraç edecek kiflilerin faaliyette bulunabilmeleri için G›da. Türkiye'de organik tar›m tamamen ithalatç› flirketlerin belirledi¤i ölçütlere göre yap›l›yor. çok farkl› ürün yetifltirme imkân› var. .Ekonomiyi desteklemek. pazarlayacak. .Çiftçilerin ve tar›msal iflletmelerde çal›flan insanlar›n sa¤l›¤›n› korumak. Babam: Organik tar›m›n yararlar› nelerdir? Yetkili: Herfleyden önce toprak erozyonunu önler.6.Ülkemizin Kaynaklar› Babam: Organik tar›m hakk›nda bize k›saca bilgi verirmisiniz? Yetkili: Organik tar›m di¤er ad›yla “ekolojik tar›m” üretimde kimyasal madde kullanmadan üretimden tüketime kadar her aflamas› kontrollü ve sertifikal› tar›msal üretim biçimidir. . Ancak. hayvan ve insan sa¤l›¤›n› korumakt›r. . Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤›ndan yetki alm›fl kurulufllar›ndan biriyle sözleflme yapmalar› zorunludur. . Ekolojik tar›m›n amac›. Oysa Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda.Su kalitesini korur. Babam: Organik tar›m ile ilgili olarak Türkiye'de gelinen nokta nedir? Yetkili: Türkiye'de organik tar›m. bitki. toprak ve su kaynaklar› ile havay› kirletmeden çevre. .Enerji tasarrufu yapar. iflleyecek. Biz bu konuda özel sektöre ve yerel yönetimlere organik tar›mla ilgili yat›r›m projeleri haz›rl›yoruz. . Babam: Peki.Daha nitelikli ürün elde etmek.Kimyasallar›n insanlar üzerindeki olumsuz etkilerinden korur. SINIF 117 .

Organik tar›m›n en önemli özelli¤i. bahçe veya dükkan varsa ziyaret ederek bunlar›n hangi ürünler oldu¤unu not ediniz? ÖÇK 4. Türkiye'de üretilen organik ürünlerin yüzde 98’i ihraç ediliyor. SINIF . Dan›flman: Ben teflekkür ederim. insan ve çevre sa¤l›¤›n› destekleyen bir tar›m biçimi olmas›. ‹hraç etti¤imiz ülkelerden Almanya ilk s›rada yer al›yor. az ve öz üretim yap›lmas› gerekiyor.4. daha kârl› olaca¤›n› düflünüyordu. organik tar›m ifline girmeye karar verdi.7. 829 iflletmede de bu ürünler iflleniyor. Babam: Verdi¤iniz bilgiler için çok teflekkür ederiz. Çok ürün elde etme anlay›fl› yerine yüksek kaliteli. G›da. Avrupa'n›n pazarlama ve üretim tekniklerini Türkiye'deki yat›r›mc›ya tafl›maya çal›fl›yoruz. Bakanl›¤›m›z bu alanda üretimde bulunmak isteyen çiftcileri her türlü dan›flmanl›k hizmetleri ve kredi deste¤i sa¤lamaktad›r. Etkinlik 118 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Babam: Bize son olarak organik tar›m hakk›nda söyleyece¤iniz bir fleyler var m›? Dan›flman: Türkiye'de son y›llarda ifllenmifl organik ürünlerin miktar› da artmaya bafllad›. Bu bilgileri ald›ktan sonra babam. Ancak pazarlama iflini yurt içinde yapman›n. Ünite Babam: Organik tar›m üreticilerine neler önerirsiniz? Dan›flman: Özellikle yerel ve kalitesi yüksek ürünlerin d›fl pazarlarda daha fazla flans› bulunuyor. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤› verilerine göre Türkiye'de 7 bin 364 üretici. 22 bin 771 hektar alanda kurutulmufl organik meyve üretiyor. Kurutulmufl baz› organik tar›m ürünleri ARAfiTIRINIZ Yak›n çevrenizde organik tar›m ürünü üreten veya satan bir tarla.

‹zmir’in iklim. Söyleyelim 1. ulafl›m ve pazarlama imkânlar›n›n elveriflli olmas› nedeniyle çilek yetifltirmeye karar verdi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Ülkemizin Kaynaklar› Babam. Bütün dünya. su kaynaklar›. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda organik tar›m›n yap›lmas› için önerileriniz neler olurdu? Tart›fl›n›z. B ‹ Z Ç ‹ L E K Y E T ‹ fi T ‹ R ‹ Y O R U Z SA⁄LI⁄INIZI SEV‹YORSANIZ ORGAN‹K ÜRÜNLER‹ TERC‹H ED‹N. di¤erlerine göre daha fazla yararl› madde içermektedir. Babama broflürü elektronik postayla ulaflabildi¤imiz herkese yollayabildi¤imizi. fl Tar›k ve babas› bir giriflimci olarak hangi çal›flmalar› yapt›? fl Tar›k’›n haz›rlad›¤› broflürde dikkatinizi en çok hangi nokta çekti? Neden? Düflünelim. fl Organik tar›mla elde edilen sebzeler. Ben de ilk ifl olarak yetifltirece¤imiz ürünün tan›t›m ve pazarlamas› için bir broflür tasarlad›m. Organik ürünler. Organik ürünlerin di¤er ürünlerden fark› nedir? 3. SINIF 119 . organik ürünleri kullan›rken biz neden kullanmayal›m? Hem lezzetli hem sa¤l›kl› hem de do¤al… AMAN D‹KKAT !!! fl Organik tar›mla elde edilen ürünleri seçin. fl Uluslararas› sertifikalar› olan organik tar›m ve hayvanc›l›k ürünlerini tüketerek organik tar›m›n yayg›nlaflmas›na katk›da bulunun. neden yurt d›fl›na ihraç ediliyor? 2. böylece ürünümüzün tan›t›m›n› ve pazarlamas›n› daha k›sa yoldan yapabilece¤imizi söyledim.

Cilt 1 s:439) diyerek vergi vermenin önemini vurgulam›flt›r.” denilmektedir. ne yap›yor bu vergilerle? Anne: Devletimizin bize hizmet sunabilmesi için paraya ihtiyac› vard›r. sat›c›ya kal›r. vergi nedir anlat›rm›s›n? diye sordu. Etkinlik Ayfle: Devlet bu paray› neden topluyor. neden önemli diye sordu? Anne: Çünkü yapt›¤›n her al›flveriflinde fifl ya da fatura almal›s›n. Ayfle: Evet anneci¤im. Ayfle. Bu fifli almam. annesinin kendisine verdi¤i listeyi alarak al›flverifl yapmak üzere markete gitti. Kanunlara uymak ve sayg›l› olmak bir vatandafll›k görevidir.4. al›flverifl tutar›n› kasaya ödeyince kasiyer paran›n üzeri ile al›flverifl fiflini de birlikte verdi. fabrika yapt›r›r. Annesinin istediklerini al›p paras›n› ödeyerek al›flverifl fiflini ald›. toplad›¤› paralar›n bir k›sm›n› ülkemizin ve bizim güvenli¤imizi sa¤lamak için kullan›r. Devletin. Vergi vermek vatandafll›k görevlerimizden biridir. Bir k›s›m okul. kamu giderlerini karfl›lamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür. Devlet. Anne: Elbette k›z›m. hastane. köprü. Fifl alman›n bu kadar önemli oldu¤unu bilmiyordu. Ayfle: Nas›l vergi veriyoruz anneci¤im? Anne: Gelirimizin belli bir oran›n› vergi olarak veriyoruz. 4. Oysa herkes devlete vergi ödemek zorundad›r. maddesinde. arsa gibi sahip oldu¤umuz gayrimenkul ve mallar›m›z için de y›ll›k vergi öderiz. araba. Annesinin sözlerini dikkatle dinleyen Ayfle çok flafl›rm›flt›. Bak. Ayr›ca yararland›¤›m›z kütüphaneler. Atatürk de vergi vermenin önemini dile getirmifl ve vergi için “Vergi. fiflin üzerinde senin bu al›flveriflten dolay› ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak kesildi¤i gösteriliyor.8. Anayasa’m›z›n 73. baraj. diyerek fifli annesine uzatt›. kanunlara uygun olarak vatandafllar›n›n gelirlerinden belli bir oranda toplad›¤› paralara vergi diyoruz. Ayfle: Peki anneci¤im. fl Atatürk vergi vermeyi neden askerlik yapmayla eflde¤erde tutmufltur? 120 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak yine de akl›na tak›lanlar vard›. parklar. devletin millet ve ülkeye karfl› yerine getirmeye mecbur oldu¤u görevlerini yapabilmesi için gereken giderlere bireyin kat›lma pay›d›r: “Askerlik nas›l bir vatan borcu ise vergi de vatandafl›n ödemesi gereken borcudur. Ayfle’ye fifl al›p almad›¤›n› sordu. Bir k›sm› ile çal›flanlar›n ücretlerini karfl›lar. Günlük ÖÇK ihtiyaçlar›m›z için sat›n ald›¤›m›z baz› ürünler için vergi veriyoruz. Annesi. yol.” (Atatürkçülük. E¤er al›flverifl fiflini almazsan senin devlete vermen gereken para. spor sahalar› bizim verdi¤imiz vergilerle yap›l›r. Ayr›ca ev. “Herkes. SINIF . Ünite Vatandafll›k Borcumuz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM r • vergi • de¤e • kurum • tüketim • tasarruf • bütçe Sizce devlet vatandafllar›na yapt›¤› hizmetlerin harcamalar›n› nereden karfl›l›yor olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz.

Ayfle: Teflekkür ederim. su. s. Ülkemizin savunmas› güçlü olmaz.Ülkemizin Kaynaklar› fl Faturalar›n›z› (elektrik. O ald›¤›n fleylerin karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n bir bölümünü vergi olarak veriyorsun. cilt 1. SINIF 121 .9. asl›na bakarsan sen de vergi veriyorsun k›z›m. Vergilerimizi ödemezsek devlet hizmetlerini düzenli yürütemez. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yat›r›m yapamaz. fiöyleki: Biz sana harçl›k veriyoruz ve sen onunla gidip bir fleyler al›yorsun. Ayfle: Benim hiçbir kazanc›m yok. Al›flverifl fiflini dikkatli bir flekilde incelersen orada ald›¤›n ürün karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak gitti¤ini görürsün. Etkinlik Düflünelim. anneci¤im. telefon. Bundan sonra al›flverifl yaparken fifl yada fatura alma konusunda daha dikkatli olaca¤›m. Hizmetlerin aksamamas›. Söyleyelim Vergi vermek neden bir vatandafll›k görevi olarak kanunlarla zorunluluk alt›na al›nm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Vergilendirilmifl kazanç. ben de vergi veriyor muyum? Vergi Dairesi Anne: Evet. Atatürk Atatürkçülük. Ayfle: Vergilerimizi ödemezsek ne olur? Anne: Vergi vermek. hangi tür vergi kesintilerinin yer ald›¤›n› belirleyiniz. 439 fl Ülkemizdeki vergi dairelerinin kap›lar›n›n üzerinde neden bu Atatürk’ün sözü yer almaktad›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. do¤al gaz) inceleyiniz. kutsald›r. bir vatandafll›k borcudur. ÖÇK 4. insanlar›n sorunsuz yaflayabilmesi için herkesin vergisini zaman›nda ve düzenli olarak ödemesi gerekiyor. Vergi hakk›nda çok fley ö¤rendim senden.

korumak için neler yapabiliriz?” konusunda ö¤rencilerinden araflt›rma yapmalar›n› ve s›n›fta sunmalar›n› istedi. gelecek nesillerin de kullanaca¤› kaynaklard›r. Bu kirli su hem çok pis kokuyor hem de ›rma¤›n suyunun rengini de¤ifltiriyordu. Dolay›s›yla da bu kaynaklar›n kullan›m hakk› toplumun yani hepimizindir. kirli suyun ›rma¤a kar›flmas›na çok üzülmüfltü. o gün okula giderken bir fabrikan›n yan›ndan geçiyordu. Fakat fabrikadan ›rma¤a kirli sular ak›yordu. Fabrikan›n kenar›nda bir ›rmak vard›. Çevre kirlili¤inin artmas› ve do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›lmas› günümüzde dünyada h›zla artmaktad›r. do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›m›n›n insan yaflam›na olumsuz etkileri nelerdir? fl Gelecekte dünyam›z› hangi sorunlar›n bekledi¤ini düflünüyorsunuz? 122 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kirli sulardan kaynaklanan hastal›klar da artmaktad›r.4. Kirlilik artt›¤› için baz› deniz canl›lar› da yok olmaktad›r. su ve toprak kirlenmekte. Zeynep’in verdi¤i örnekten yola ç›karak “Do¤al kaynaklar› kirletmemek. Ö¤retmeni. Çünkü do¤al kaynaklar. Zeynep ve arkadafllar› konuyla ilgili yapt›klar› araflt›rmay› arkadafllar›yla paylaflt›. Ancak bu bize onlar› istedi¤imiz gibi kullanma hakk›n› vermiyor. do¤al kaynaklar do¤ada var olan kaynaklard›r. Zeynep. Arkadafllar. SINIF . hava kirlili¤i toprak kirlili¤i deniz kirlili¤i su kirlili¤i fl Sizce. Okula geldi¤inde derste ö¤retmenine gördüklerini anlatt›. Hava. Ünite Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m ÖN HAZIRLIK Do¤al kaynaklar›m›z›n korunmas› gelece¤imiz aç›s›ndan neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • do¤al kaynak • bütçe • yat›r›m • tüketim lar Zeynep.

10. Dünyam›z›n %70’i su‹sraftan kaç›nal›m.meteor. Bunlar›n içinde en büyük bölüm ekili dikili alan olarak ayr›lm›flt›r. Topraktan uzun süreli¤ine yararlanabilmek için onu oldu¤u flekilde ve do¤al güzellikleriyle korumak gerekir. Ayr›ca hayvanc›l›k için de çay›r ve meralar önemlidir.430 m3tür. Türkiye’nin su zengini olmad›¤›n› gözler önüne seriyor. alan kayb› gibi nedenlerden dolay› sa¤l›kl›. larla kapl› olmas›na ra¤men. Gelecek 25 y›lda bu ÖÇK say›n›n 2 kat›na ç›kaca¤› tahmin ediliyor. Mera ve ormanl›k bir alan Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.000 m3 olmas› gerekirken bu miktar Türkiye’de 1. kirlilik. 4. ülkemiz için önemli bir ekonomik faaliyettir. Biliyor muydunuz? K›z›l›rmaktan bir görünüm Su kullan›m›n›n. mera ve ormanlar›m›z tarlaya dönüfltürülmek amac›yla yok edil- Türkiye arazisinin kullan›m durumu www. lar›n›n yanl›fl kullan›m›. Tar›m. Ormanlara da önem vermemiz ve onlar› korumam›z gerekir. SINIF 123 . Bu rakam. temiz ve içilebilir suya sahip de¤il. bilinenin aksine.gov.tr (2011) mektedir.gelecek neslin ihtiyaçlar›n› yok ca %2.3 milyar kifli su s›k›nt›s› çekmekte. Tar›m için de topra¤a ihtiyac›m›z var. Etkinlik Bir ülkenin su zengini olabilmesi için kifli bafl›na düflen y›ll›k ortalama su miktar›n›n en az 10.gap. Ancak çay›r. son 25 y›l içinde % 60 artt›¤›n› biliyor muydunuz? Hektar Toprak Varl›¤› Ülkemizde topraklar›n kullan›m alan› yanda verilen grafikteki gibidir.tr Su Varl›¤› ! Tart›flma fl Su kaynaklar›n›n azalmas› insan yaflam›n› nas›l etkiler? Tart›fl›n›z. fl Topraklar›n insan yaflam›ndaki yerini aç›klay›n›z.gov. tatl› su kaynaklar› bunun yaln›z. Günümüzde yaklafl›k 1. Ormanlar bir ülkenin akci¤eridir.5’idir. Bugün yeryüzü nüfusunun beflte biri. su kaynaketmeyelim. www.Ülkemizin Kaynaklar› Bafll›ca do¤al kaynaklar›m›z› flu bafll›klar alt›nda inceleyebiliriz: Yeryüzündeki tüm canl›lar için yaflam›n temel kayna¤› olan kullan›labilir su giderek azalmaktad›r. Bu da tar›m› gelifltirelim derken hayvanc›l›¤›n gerilemesine ve ormanlar›m›z›n yok olmas›na neden olmaktad›r.

at›klar›n geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas› için de çal›flmalar yap›lmaktad›r. herkesin duyarl›l›k gösÖÇK termesi gereken bir konudur. en önemli do¤al kaynaklar›m›zdand›r. 124 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak ormanlar›m›z. tükenebilir olmalar›d›r. tabiat› koruma alan›.11. bilinçsiz yararlanma. Ormanlar. Ancak rezerv yönünden çok zengin de¤iliz. Do¤al kaynaklarda israf› önlemenin yan›nda. Etkinlik n›lmad›¤› takdirde tükenece¤i flüphesizdir. orman yang›nlar›. tabiat park› gibi koruma alanlar›n›n say›s›n›n art›r›lmas›yla mümkündür. Üzerimize düflen görevleri bilmeli ve yerine getirmeliyiz. Gelecekte do¤al kaynaklar›m›z›n yok olmamas› için bugünden gerekli tedbirleri almal›y›z. yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan oldukça zengindir. Bu yüzden madenlerimizi de dikkatli kullanmak zorunday›z. SINIF . Bu. Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rs›z olmad›¤›. Bu görevi sadece devletin ve sivil toplum kurulufllar›n›n sorumlulu¤u gibi görmemeliyiz. millî park. Türkiye orman alanlar›n›n co¤rafi bölgelere göre da¤›l›m› www. hayvan otlatma. bor ülkemizde en fazla ç›kar›lan madenlerimizdir. Tafl kömürü. konuflmas›n› geri dönüflümle ilgili bilgiler vererek sürdürdü. halk›n bilinçlenmesi. linyit. hatta büyük bir canl› organizmad›r. Yeralt› Kaynaklar› Türkiye.meteor. dikkatli kulla4.Ülkemizin Kaynaklar› Orman Varl›¤› Ormanlar. yaln›zca a¤açlar›n bulundu¤u genifl alanlar de¤ildir. Madenlerin önemli özelli¤i. Bu önemli zenginli¤in gelecek kuflaklara aktar›labilmesi. Çok say›da bitki ve hayvan topluluklar›ndan oluflan bir yaflam birli¤i. tala açma gibi nedenlerle h›zla yok edilmektedir.tr (2011) Ülkemizin ormanlar›da canl› çefletlili¤i bak›m›ndan oldukça zengindir. Zeynep.gov.

normal ifllemler için gerekli olan›n % 50’si kadard›r. geri dönüfltürülebilen ve yeniden kullan›labilir malzemelerden yap›lmaktad›r. yok etmeyelim. 3. me‹sraf› tal içecek kutular›n›n geri dönüflümü iflleminde bu meönleme ad›na yapt›¤›m›z taller do¤rudan eritilerek yeni ürün hâline dönüfltürülfleyler. Benzer flekilde plastik at›klar›n›n geri dönüflümü ile petrolden tasarruf sa¤lanabilir.. Benzer flekilde kat› at›klardan ayr›lan k⤛d›n yeniden iflleme sokulmas› için gerekli Büyük olan enerji. do¤al kaynaklar›m›z›n tükenmesini önler. Ülke ihtiyaçlar›n› karfl›layabilmek için ithal edilen ürünlere ödenen döviz miktar›n› da azalt›r.Ülkemizin Kaynaklar› Geri dönüflüm Demir. runday›z. bak›r. çelik. de¤erlendirilebilir nitelikli at›kplastik. gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. k⤛t. k⤛d›n geri dönüflümü ile ormanlarda a¤açlar›n daha az kesilmesini sa¤lam›fl oluruz. SINIF 125 . elimizden önemli oranda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. ne olursa olsun dü¤ünde bu metallerin üretimi için kullan›lan maden cevheri yararl›d›r. Bu dünya bizim. Birbirimize zehretmeyelim. Bu dünya bizim. cam gibi maddelerin geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas›.. At›k miktar› azal›r. Do¤al kaynaklar›m›z korunur. Yeni ifl imkânlar› ve gelecek kuflaklara do¤al kaynaklardan ! ! yararlanma olana¤› sa¤layacakt›r. Geri dönüflüm. Ayn› flekilde cam ve plastik at›klar›n da geri dönüflümünden küçük demeyelim. plastik. malzeme üretiminde endüstriyel ifllem say›s›n› azaltmak suretiyle enerji tasarrufu sa¤lar. GER‹ DÖNÜfiÜM Do¤al kaynaklar›m›z.. . Geri dönüflüm. dünya nüfusunun artmas› ve tüketim At›klar›n ham madde gibi al›flkanl›klar›n›n de¤iflmesi nedeni ile her geçen gün azalmaktakullan›larak flifle. niçin önemlidir?” Bu soruya farkl› cevaplar verilebilir: 1. do¤al kaynaklar›n korunmas› niçin isteniyor? “Geri dönüflüm. Örne¤in. kirletmeyelim. kullan›lan enerjiden büyük ölçüde tasarruf edilir. ekonomi üzerinde 4. Bu nedenle tüketimi azaltmak. ve bu cevherin saflaflt›r›lma ifllemlerine gerek olmadan üretim gerçeklefltirilebilmektedir. Yukar›daki flark›da. d›r. 2. daha kolay olacakt›r. Bu flekilde bir alüminyum kutunun geri dönüflümünden % 96 oran›nda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. Di¤er önemli bir husus. Enerji tasarrufu sa¤lan›r. Geri dönüflümün uygulanmas› ile at›klar›n tafl›nmas› ve depolanmas› ifllemleri. Örne¤in.. gübre gibi yeni bir ürüne lar› geri dönüfltürerek do¤al kaynaklar›m›z› verimli kullanmak zodönüfltürülmesidir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. At›klar›n önemli bir miktar›. geleni yapal›m. . k⤛t. kauçuk. Ham maddenin azalmas› ve do¤al kaynaklar›n h›zla tükenmesi sonucunda ÖÇK ekonomik problemler ortaya ç›kabilir.12. kutu. Etkinlik olumlu etki yapacakt›r. kurflun. bu sayede çevre kirlili¤inin önemli ölçüde önlenmesidir. 4. Bu noktada geri dönüflüm.

SINIF . Geri dönüflüm kutular› • K⤛tlar›m›z›. kullan›lm›fl k⤛tlar› geri kazanal›m. Çöp at›p çevreyi kirletenleri mutlaka uyaral›m. Kirli su ar›tma tesisleri • Difl f›rçalarken suyu sürekli aç›k b›rakmayal›m. • Herhangi bir ürünü al›rken geri dönüflümlü olmas›na dikkat edelim. buldu¤umuz gibi temiz b›rakal›m. • Piknik yapt›¤›m›z alan›. göllerimizin. • Denizlerimizin. Söyleyelim 1. Do¤al kaynaklar›m›z›n bilinçsizce tüketilmesi. yeniden doldurulabilir pilleri kullanal›m. gilen han i z i n i iler lanab i çöp ¤ k a e s d Ev flümü dönü i r e g yap›rinin neler n i ç i lir? unun Siz b nuz? yorsu EM GÖZL Düflünelim. • Balkonlar› ve merdivenleri hortum kullanarak y›kamak yerine paspas yapal›m. ileride bizim yaflant›m›z› veya gelecek nesillerin yaflant›lar›n› nas›l etkiler? 126 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite Peki bunlar›n yan›nda biz ne yapabiliriz? Bununla ilgili size birkaç öneri sunabilirim: • Bir kere kullan›p ataca¤›m›z pofletler yerine. yollar›m›z›n. sürekli kullanabilece¤imiz bez torba ve fileleri tercih edelim. • Ormanlarda atefl yakmayal›m. Sizin çözüm önerileriniz nelerdir? 4. defterlerimizi tutumlu kullanal›m.4. Do¤al kaynaklar›m›z› kullan›rken nelere dikkat etmeliyiz? 2. • Çamafl›r ve bulafl›k makinesini tam kapasitede doldurmadan çal›flt›rmayal›m. parklar›m›z›n çöplük olmad›¤›n›. Do¤al kaynaklar›m›z› korumak kimin görevidir? 3. • Kullan-at piller yerine. çöplerin yerinin çöp kutular› oldu¤unu unutmayal›m. • Çöplerimizi ay›rarak onlar için ayr›lm›fl olan çöp kutular›na atal›m.

a¤abeyine bir çay getirdi ve yan›na oturarak merak içinde konuflmas›n› bekledi. 3. ‹fi BAfiVURU FORMU Ad›n›z Soyad›n›z En son mezun oldu¤unuz okul Bildi¤iniz yabanc› diller ve düzeyi Sahip oldu¤unuz sürücü belgesinin s›n›f› Seyahat etmeye engel bir durumunuz var m›? Varsa nedir? ‹fl deneyiminiz / referanslar›n›z Hobileriniz Bilgisayar sertifikan›z var m›? Varsa düzeyiniz FOTO⁄RAF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Fatma. ifl ar›yordu. bana sat›fl sorumlusu arad›klar›n› söyledi. Nitelikli insan gücünün yetiflmesin de e¤itimin rolü nedir? Bunun ülkemiz aç›s›ndan önemini de¤erlendiriniz. Beyin göçü dendi¤inde akl›n›za neler geliyor? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • meslek • varsay›m • iflsizlik Nitelikli ‹nsan Gücü Fatma’n›n a¤abeyi Ali. Ali.Ülkemizin Kaynaklar› Mesle¤imi Seçerken ÖN HAZIRLIK 1. çay için kardefline teflekkür etti ve anlatmaya bafllad›: — Bugün gazetede bir flirketin “Eleman Aran›yor. a¤abeyine bugün ifl görüflmesine gidip gitmedi¤ini ve neden can›n›n s›k›ld›¤›n› sordu. Herkes. Ali: — Gel kardeflim. Müdür.” ilan›n› gördüm ve ifl görüflmesi için verilen adrese gittim. her mesle¤i yapabilir mi? Neden? 2. Fatma. fiirket müdürü. bugün neler yaflad›¤›m› anlatay›m. dedi. akflam eve can s›k›nt›s› ile gelmiflti. fiimdiden sana da ders olsun. büyük bir flirket olduklar›ndan yurt içinde ve yurt d›fl›nda ifl yapt›klar›ndan bahsetti. Daha sonra da bana ifl baflvuru formunu vererek doldurmam› istedi. SINIF 127 . A¤abeyi.

Kendimi gelifltirecek hiçbir fley yapmad›m. Benim gibi herkes kendini gelifltirmeden bir ifle girecek olursa yapaca¤› ifli ö¤renene kadar epey zaman geçer. formu inceledikten sonra bana dönüp. Ali devam etti: “‹flte böyle kardeflim ve biliyorsun bunu ben ilk kez yaflam›yorum.” fl Kelebek etkisine siz bir örnek verebilir misin? Fatma. Ben 25 yafl›na geldim. Kemal ATATÜRK www. fiirketler. nitelikli olmayan. o da bir baflkas›n› etkiler. “Bu da ona çok benziyor. Bu kay›plar hemen flirketi. yay›la yay›la ülke ekonomisine kadar gider ve onu da olumsuz etkiler. Zaman›nda yap›lmas› gereken ifller. benim yapt›¤›m› yapma. zaman›nda okulumu önemsemedim. Bu dalga. ülke ekonomisine katk› sa¤layan kurumlard›r.13.” dedi. Ünite Formu doldurup daha sonra flirket müdürüne verdim. Bizim için nitelikli insan çok önemlidir. Bu yüzden de sürücü belgenizin olmas› gerekir. SINIF . kendine bir hedef seç.4. Derslerine çal›fl. onun için hangi niteliklere sahip olman gerekiyorsa onlara sahip olmak için u¤rafl. Etkinlik 128 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Böylece ileride nitelikli bir eleman oldu¤un için k›sa sürede ifl sahibi olabilirsin. Müdür. Atatürk’ün e¤itime önem veren sözleri sana rehber olsun. Ben. a¤abeyini dikkatle dinliyordu. fiimdi yaflad›klar›m. . fiimdi yapt›¤›m›n ne kadar kötü oldu¤unu görüyorum. o da di¤erini.14.” M. Ayr›ca yurt içindeki faaliyetleri-mizi sürdürmek için de arabayla flehirleri gezip birkaç gün kalman›z gerekebilir. Yapt›¤›m ifl baflvurular›nda genelde böyle özellikler ve nitelikler istiyorlar. bilmiyorum.Bizim arad›¤›m›z özelliklerin ço¤u.atam. Derslerime çal›flmad›m ve liseden sonra okula devam etmedim. Sen. kardefline “Kelebek etkisini biliyorsun. Bu da ifl ve zaman kayb› demekti. Üniversite bitiren arkadafllar›m›n hepsi flimdi ifl sahibi. ifli bilmeyen elemanlar yüzünden aksar. sana örnek olsun.” “Bir yandan bilgisizliği ortadan kaldırmaya uğraşırken bir yandan da memleket evladını toplumsal ve ekonomik hayatta aktif şekilde etkili ve verimli kılabilmek için zorunlu ilk bilgileri uygulamalı bir biçimde vermek metodu. ve 4. Biz yurt içi ve yurt d›fl› çal›flan bir firma oldu¤umuz için en az bir yabanc› dil bilen birine ihtiyac›m›z var. eğitimimizin temelini oluşturmalıdır. Bir ifl yerinin iflini aksatmas› di¤erini.tr ÖÇK 4. Bu yafltan sonra kendimi nas›l gelifltirebilir ve bir ifl bulabilirim. sak›n. fiirket müdürünü dikkatle dinledim ve hak verdim gerçekten. sizde yok. ülke ekonomisini olumsuz yönde etkiler.gov. Ali.

16. Kan görmeye dayanamayan. Bence bu program›n iki esasl› noktas› vard›r: 1. Rehber ö¤retmene kendisiyle konuflmak istedi¤ini söyledi. istedi¤i mesle¤i belirlesi ve ona göre yönelmesi gerekti¤ini düflündü. Bu da ilk ve orta ö¤retimin uygulamal› bir flekilde olmas›yla mümkündür. seçece¤i mesle¤e uygun olmas›. el becerileri zay›f bir insan›n t›p okumas›.atam. Ertesi gün okula biraz erken gitti. fl Ali kendini gelifltirmek için gerçekten geç mi kalm›flt›? Peki. a¤abeyinin durumuna gerçekten çok üzüldü. hangi mesle¤i seçecekti? Her mesle¤i yapabilir miydi? Mesle¤ini neye göre seçmeliydi? Sadece istemesi yeterli miydi? Yoksa o meslek için baz› yeteneklere sahip olmas› gerekiyor muydu? Bu sorular›n cevab›n› ö¤renmek için okulundaki rehber ö¤retmene gitmeye karar verdi. Çünkü mesle¤ini severek ve isteyerek yapmal›s›n. sizi bu konularda yönlendirmek. Bizim amac›m›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yok4. ülkene de faydal› olamazs›n.gov. M. verimli elemanlar yetifltirmek laz›md›r. Mesle¤imizi seçerken kendimizle ilgili düflünme f›rsat› buluruz. hâlâ yapabilece¤i fleyler var m›? fl Sizin Ali’ye önerileriniz ne olurdu? Fatma. Millî e¤itim ifllerinde. Sosyal hayat›m›z›n ihtiyaçlar›na uygun olmas› 2. kiflinin do¤ru bir de¤erlendirme yapabilmesidir. Kendisinin flimdiden.atam. Mesle¤ini sevmezsen kendini gelifltirmek için çal›flmazs›n. kesinlikle muzaffer olmak laz›md›r. Çünkü kendimize uygun bir meslek seçimi ancak kendimizi tan›mam›zla mümkündür. Bu zaferin sa¤lanmas› için hepimizin tek vücut ve tek düflünce olarak esasl› bir program üzere çal›flmas› gerekir.15. Kemal ATATÜRK www. Rehber ö¤retmen. 4.tr “Millî e¤itim program›m›z›n temel tafl›. millî e¤itim iflleridir. ancak bu surette olur. ça¤›n gereklerine uymas›d›r. Bir milletin hakiki kurtuluflu. SINIF 129 .Ülkemizin Kaynaklar› En önemli ve verimli görevlerimiz. cahilli¤in yok edilmesidir.” M.gov. Kiflisel özelliklerinin uydu¤u tek bir meslek yok elbette. Peki. yanl›fl bir seçim olabilir. ayn› derecede önemlidir. ve sa o iflte verimli olamazs›n. bireyin kendi ruhsal ve bedensel yap›s›n›n da. Etkinlik Böylece çal›flt›¤›n kuruma da. Bir mesle¤i seçerken kiflilik özelliklerinin yan›nda. Ayr›ca baflka mesleklerin gerektirdi¤i özelliklere de sahip olabilirsin. Fatma’y› dinledi ve flunlar› söyledi: — Aferin Fatmac›¤›m! Bu konular› benimle paylaflmakla çok iyi yapt›n. Meslek seçiminde önemli olan. Bir taraftan toplumsal hayatta bizzat faal ve faydal›.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözlerini dikkate alarak ülke ekonomisinin geliflmesinde e¤itimin önemini aç›klay›n›z. Kiflisel özellikler ve mesle¤in gerektirdi¤i özelliklere ne kadar uygunsan baflar›l› olma flans›n da o kadar artacakt›r. Kemal ATATÜRK www. Böyle bir durumda da bunlar›n içinden gerçekten seÖÇK vece¤in bir mesle¤i seçmelisin.

ülke içinde kalmas› gerekmektedir. Fatma’n›n araflt›rmac› yönünün a¤›r bast›¤›n› gören rehber ö¤retmen. biyolog. bofluna yorulmak. Fatma formu doldurduktan sonra rehber ö¤retmen. Kemal ATATÜRK www. kendini gelifltirdikten sonra bu niteli¤ini baflka ülkede kullan›rsa ne olacak?” diye düflündü.” “Ülkemizin insan›. Ülkemizin kalk›nmas› için nitelikle meslek sahiplerine ihtiyaç var. Fatma — O nedenle flimdiden benim için uygun bir mesle¤i seçmem ve kendimi ona göre yönlendirmem gerekiyor. fizikçi. 4. dedi. Çünkü her mesle¤in. rehber ö¤retmenin odas›ndan ç›karken masan›n üzerinde bir haber dikkatini çekti: “Nitelikli insan gücü. Ancak bu nitelikli insan. Bir meslek için sadece üniversite bitirmek yeterli olmayabilir. hangi mesle¤i seçmek istiyorsunuz? ‹lgi duydu¤unuz meslekleri s›ralay›n›z. belki sana ne yapmaktan hoflland›¤›n konusunda ipucu verebilir. Üniversite d›fl›nda baflka e¤itimler de gerekebilir. astronot. Ünite — Evet ö¤retmenim. SINIF . terlemek de¤ildir. Geliflmifl ülkelerin yetiflmifl beyinlere daha yüksek ücret ve daha iyi olanaklar sa¤lad›¤›. Rehber ö¤retmen. fl Siz. antropolog.gov. Bu mesleklere. kimyager. Konuyla ilgili bir dergide okuduklar›n› hat›rlad›: Bir ülkenin geliflmesi için bilim ve teknolojinin yan›nda nitelikli insan gücüne ihtiyac› vard›r. Gerçekten de araflt›rma yapmay› sevdi¤ini düflündü. matematikçi. Seçece¤iniz mesle¤in gerektirdi¤i e¤itim. Etkinlik Rehber ö¤retmen — Anlad›m Fatmac›¤›m. Ö¤retmenin verdi¤i örnek meslekler hakk›nda bir araflt›rma yapmaya karar verdi. flöyle devam etti: — Bütün bunlar› de¤erlendirdikten sonra seçece¤in meslek için gerekli e¤itimi alman da gerekiyor. Bu formdaki sorular. Zaman›n gereklerine göre bilim. t›p teknisyeni gibi örnekler verdi. M. nitelikli insan olman›n kendimiz ve ülkemiz için ne kadar önemli oldu¤unu biliyorum art›k. az geliflmifl veya bizim gibi geliflmekte olan ülkelerin beyin göçü. ülke içinde kal›r ve çal›fl›rsa. onu de¤erlendirdi. geliflmeleri daha da yavafllamaktad›r. Ancak ben henüz hangi mesle¤i istedi¤imi bile bilmiyoÖÇK rum. Seçti¤i meslek için “Hangi derslerde baflar›l› olmak ve hangi e¤itimi almak gerekir?” konusunu araflt›racak ve o yönde e¤itim alacakt›.atam. dedi.17. Fatma’ya araflt›rmaya dayal› mesleklerden birini seçebilece¤ini söyledi. beceri ve kiflilik özellikleri nelerdir? Çal›flmak demek. bir gerçektir. BEY‹N GÖÇÜ: ‹yi e¤itim görmüfl. Fatma. Bilgi Kutusu 130 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.tr Beyin Göçü Fatma.4. rehber ö¤retmene teflekkür etti. nitelikli ve yetenekli insan›n ve ifl gücünün yetiflti¤i ülkede de¤il de baflka bir ülkede çal›flmas›d›r. kendine özgü e¤itimi vard›r. Kendi kaynaklar› ile yetifltirdi¤i e¤itimli bireyleri kaybeden. bilgi. teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. Bunun için de nitelikli insan ve ifl gücünün. Bunlardan kendisine en uygun olan› seçecekti. ülkeler aras›ndaki geliflmifllik fark›n›n daha da artmas›na neden olmaktad›r. flimdi sana bir form verece¤im. Beyin göçü. ülke ekonomisi için çok önemlidir.

Düflünelim. Kemal ATATÜRK www. Refah seviyemizi ancak üretimde bulunarak art›rabiliriz.Ülkemizin Kaynaklar› Yüksek Ö¤retim Kurumu (YÖK) taraf›ndan haz›rlanan bir rapora göre 24 bini Almanya’da. teknolojiye ve yetiflmifl beyin gücüne gereken önemi vererek baflarabiliriz. neden önemlidir? Beyin göçünün nedenleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Beyin göçünün. yurt d›fl›nda ö¤renim görmektedir.04. yüce bir sosyal toplum hâlinde yaflatan veya esaret ve sefalete terk eden terbiyedir (e¤itimdir). beyin göçü en fazla olan 34 ülke içinde 24. s›rada yer ald›¤›n› ve iyi e¤itim gören yüz kifliden 59’unu kaybetti¤ini biliyor muydunuz? (‹nternet Gazete Haberi) 17.gov.2009 En önemli yat›r›m. 4. Aksi takdirde ülkemize gelenler.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözünü dikkate alarak e¤itimin topluma kazand›rd›klar› hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. tekrar geliflmifl ülkelere gidebilirler.tr. Biliyor muydunuz? Her mesle¤in kendine özgü e¤itimi vard›r. 3. insan›n e¤itimine yap›lan yat›r›md›r. ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Beyin göçünü engellemek için neler yapabiliriz? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkiye’nin. flanl›. Bir milleti hür.gov. www. M.meb. ba¤›ms›z. Bunu da bilime. 2. SINIF 131 . Ö¤rencilerimizin geliflmifl ülkelerde yüksek ö¤renim görmeleri elbetteki önemlidir. Ancak yurt d›fl›nda e¤itim gören ve yurda dönen yetiflmifl bireylerin de ülkemizde iyi de¤erlendirilmesi ve onlara iyi olanaklar sunulmas› gerekmektedir. Söyleyelim 1. 15 bini Amerika Birleflik Devletleri’nde olmak üzere 50 binden fazla Türk genci. Bir meslek sahibi olmak.atam.

hangi ekonomik faaliyetin geliflmesini sa¤lam›flt›r? A... vergi. Ülkemizde ihtiyac›m›z› karfl›layacak kadar ç›kar›lan madenler hangileridir? Yaflad›¤›n›z çevrede ekonomik faaliyetlerden hangisi yayg›n olarak yap›lmaktad›r? Ülkemizde sanayi. Enerji tasarrufu sa¤lan›r. Tar›msal faaliyetleri etkileyen en önemli etmen .. B... Tar›m ve hayvanc›l›¤›n ülke ekonomisindeki yeri nedir? Örneklerle aç›klay›n›z.... 3... Turizm D.. 6. Gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. fieker üretimi 3..... B.... “Geri Dönüflüm” için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A. Vergi vermek D... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. C.. 5. Üç taraf›nda denizlerin olmas›.. Askere gitmek B...... Sanayi C..4.. beyin göçü....... Afla¤›da verilen sanayi kollar›ndan hangisinin üretimi iklim flartlar›ndan etkilenmez? A.... Ya¤ üretimi D... At›k miktar› artar..... Pamuklu dokuma B. Tar›m B.. Afla¤›dakilerden hangisi vatandafll›k görevlerimizden biri de¤ildir? A... SINIF . ifl gücü 1..... 5.. Devletin hizmetleri yerine getirmek için bizden ald›¤› paraya .... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. en çok hangi bölgemizde yo¤un olarak bulunmaktad›r? Neden? Vergi kaç›rman›n ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Do¤al kaynaklar›m›z› korumak için neler yapabiliriz? Meslek seçiminde dikkat etmemiz gereken noktalar nelerdir? 1. Oy kullanmak C.. meslek.. denir... Gelecek nesillere güzel bir dünya b›rakmak istiyorsak ... Do¤al kaynaklar›m›z korunur.... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.... pek çok uygarl›¤a ev sahipli¤i yapm›fl olmas› gibi nedenlerle ülkemizde. 1..... do¤al kaynaklar. Çimento C.. C.... denir.. 132 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Meslek sahibi olmufl kiflinin ülkesinden baflka bir ülkeye gidip orada çal›flmas› sonucu oluflan. 3. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z...... Hayvanc›l›k 2.... D.. dir. Geçimimizi sa¤lamak için yapt›¤›m›z ifle ... 2.ülkemizdeki nitelikli insan gücünün azalmas›na neden olmaktad›r... 4. 7. Seyahat etmek 4. iklim. 2.. Neden? 4.. korumal›y›z.

.................................. ............................... Tafl›mac›l›k IV................... Tuz elde etme Ülkemizde yukar›da verilenlerden hangisinde akarsulardan yararlan›lmaz? A.............................................................................. .............. 2..................................................................................................................................................................... Petrol ihraç eden ülkelerden biriyiz........................ Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.................. II ve III D............. Yaflad›¤›m›z bölgeye yönelik bir yat›r›m projesi haz›rlad›¤›n›z› düflünün.................................................................... III ve IV 6..........................................................Ülkemizin Kaynaklar› 5.................... ‹lgi-beceri-para D...... ................................... bor rezervi bak›m›ndan dünyada 1... yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z..................................................... Sulama III............................................................................................ 1........... Nitelikli insan................ ‹lgi-beceri-kiflilik özellikleri B............................................................................... D..... ............. Bölgenizin hangi özelliklerini dikkate alarak ne tür yat›r›m yapard›n›z? Neden? ........................... ................................... I ve III C................................... ‹lgi-kariyer-kiflilik özellikleri Ç............ ....................................................................................) (........................... s›rada yer al›r................. (....................... ‹leride seçece¤imiz meslekle ilgili nelere dikkat etmeliyiz? A............... ............................................ çok çal›flan insan demektir.......... ............................................................................ Uygun olanlar›n› efllefltiriniz.................................. Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D.................................) (.... I ve II B......................................................... ‹lgi-kariyer-para C............... ................... I...... Afla¤›da baz› ürünler ve en fazla yetifltikleri bölgeler verilmifltir...................... Ayçiçe¤i fieker pancar› Çay Üzüm Karpuz ‹ç Anadolu Marmara Bölgesi Güneydo¤u Anadolu Bölgesi Karadeniz Bölgesi Ege Bölgesi E................................................ Bal›kç›l›k II.................................................................................................... Do¤al kaynaklar›m›z.....................) (. .................) Türkiye................................................................ 3............................ .............................................................................. ............... SINIF 133 ............................................. 4...................... sürekli kendini yenilemektedir.................

ÜN‹TE Ülkemiz ve Dünya Dünya’m›z› Tan›yal›m Yurdumuzun Kaynaklar› Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz Do¤al Afetlerde Dayan›flma Kültür ve Sanat›n Etkileri 134 Sosyal Bilgiler • 6.5. SINIF .

Yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin olan bölgelerinin fazla nüfuslanmas›n›n nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. 5. Ülkemizin bu tür olaylara karfl› nas›l bir yaklafl›m sergiledi¤ini ö¤reniniz. 4. 2. Son y›llarda yap›lan uluslararas› kültür. Bu ülkelerle olan kültürel ba¤lar›m›z› araflt›r›n›z. Yak›n zamanda çeflitli ülkelerde meydana gelen do¤al afetleri araflt›r›n›z. Sosyal Bilgiler • 6. SINIF 135 . Türkiye’nin en çok hangi ülkelerle ticaret yapt›¤›n› araflt›r›n›z. 3. 6.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 7. Dünya haritas› üzerinde Türk Cumhuriyetlerinin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. sanat ve spor etkinlikleri ile ilgili haber toplayarak s›n›fa getiriniz. Ülkelerin neden birbirlerine ürün al›p satt›¤› konusundaki düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Dünya nüfusunun neden baz› bölgelerde daha yo¤un oldu¤unu araflt›r›n›z.

hangi ülkelerin s›n›rlar› içerisinDünya nüfusunun da¤›l›fl› (2012) dedir? Dünya siyasi haritas›nda da yararlanarak bu ülkelere örnek veriniz. 5. 136 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite Dünya’m›z› Tan›yal›m ÖN HAZIRLIK Kutuplar ve çöller yeryüzünün en az nüfuslanm›fl alanlar›ndand›r. Bu da¤›l›fl› etkileyen faktörler flöyle s›ralanabilir: Nüfusun Da¤›l›fl›n› Etkileyen Faktörler Fiziki Faktörler • Yeryüzü flekilleri • ‹klim özellikleri • Bitki örtüsü • Toprak verimlili¤i • Su kaynaklar› • Co¤rafi konum • Yeralt› kaynaklar› Befleri ve Ekonomik Faktörler • Ulafl›m • Sanayileflme • Ticaret • Tar›m • Madencilik • Turizm • Tarihi faktörler fl Sizin yaflad›¤›n›z yerde nufusun da¤›l›fl›nda hangi faktörler daha etkili olmufltur? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • nüfus • flehirleflme • rezerv Dünya Nüfusunun Da¤›l›fl› Yandaki haritada görüldü¤ü gibi dünya üzerinde nüfus her yere eflit ve dengeli da¤›lmam›flt›r. Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yaflama koflullar›na sahip iklimlerin görüldü¤ü bölgelerde toplanm›flt›r. SINIF .1.5. fl Atlaslar›n›zdan Dünya iklim tipleri da¤›l›fl› haritas›n› inceleyerek Dünya’da nüÖÇK fusun yo¤un oldu¤u alanlar›n hangi iklim bölgelerinde oldu¤unu söyleyiniz. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi nüfus baz› yerlerde yo¤un baz› yerlerde seyrektir. Etkinlik fl Dünya nüfusunun da¤›l›fl›nda iklim özelliklerinin ne gibi etkisi olabilir? Nedenlerini söyleyiniz. Yandaki haritaya göre nüfusun yo¤un oldu¤u alanlar nerelerdir? Bu alanlar.

ÖÇK 5. sanayi. göllerin. tatl› su kaynaklar›n›n oldu¤u yerlerde de nüfus yo¤undur. sanayinin geliflti¤i Bat› Avrupa ülkeleri ve Japonya nüfusun yo¤un oldu¤u alanlard›r. akarsular›n. ticaret ve enerji kaynaklar›n›n iflletilmesi gibi ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerlerde insan gücüne ihtiyaç duyulmas› nedeniyle buralarda nüfus yo¤undur. Bu yerlerde ulafl›m ve tar›m s›n›rl› olur. Dünya nüfusunun ço¤unlu¤u ova ve düzlüklerde yaflamaktad›r. yeryüzündeki önemli maden ve sanayi alanlar›n›n dünya üzerindeki da¤›l›fl› gösterilmifltir. Bu madenlerin ç›kar›ld›¤› yerlerde genellikle ç›kar›lan madene dayal› sanayi kollar› geliflmifltir. SINIF 137 . fl Yukar›daki haritadan ve dünya nüfus da¤›l›m› haritas›ndan yararlanarak yeralt› kaynaklar›n›n nüfusun da¤›l›m›n› nas›l etkiledi¤ini aç›klay›n›z. Nil. Örne¤in.2. Bu nedenle bu bölgelerde nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r.Ülkemiz ve Dünya Dünya üzerinde önemli madenler ve sanayi alanlar›n›n da¤›l›fl› (2011) Yukar›daki haritada. Buna karfl›l›k verimli topraklar›n bulundu¤u. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ulafl›m. Örne¤in önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i Türkiye. Yeryüzünde genellikle da¤l›k olan alanlar nüfus yo¤unlu¤unun az oldu¤u yerlerdir. Dicle. tar›m. genifl tar›m alanlar›n›n bulundu¤u Hindistan. ‹nsanlar as›rlar boyunca yerleflmek için düz alanlar› seçmifltir. ‹ndus ve Ganj gibi akarsular›n çevreleri tar›ma elveriflli oldu¤u için buralarda nüfus yo¤undur. Bu nedenle da¤l›k ve engebeli alanlar nüfusun seyrek oldu¤u yerlerdir. F›rat. Örne¤in Alp ve Himalaya da¤lar› gibi yüksek ve engebeli yerlerde nüfus oldukça azd›r.

5. Ünite Tart›flma fl Afla¤›da verilen foto¤raf›ndaki yerlerden hangileri. insanlar›n yaflamalar›na ve ekonomik faaliyetlere daha elverifllidir? Bu yerlerde nüfus da¤›l›fl› nas›l bir özellik gösterir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Etkinlik Çöl alan› Da¤l›k alan Ulafl›m a¤›n›n geliflti¤i bölge Sanayinin geliflti¤i alanlar K›y› Bölgeleri Tar›m alanlar› 138 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÖÇK 5.3. SINIF .

stratejik önemini. Türkiye Cumhuriyetinin bulundu¤u bölgede güçlü bir devlet olmas›n›n neden önemsemifltir? fl Dünya haritas›ndan yararlanarak co¤rafi konumu bakm›ndan avantajl› olan ülkelere örnekler veriniz. Örne¤in önemli ticaret yollar› üzerinde bulunan. dünyan›n siyasal ve stratejik bak›m›ndan çok kritik bir bölgesinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti’ni her yönden güçlü ve daha büyük bir ulusal devlet hâline getirmek istemifltir. Buralarda nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. ÖÇK Atatürk’ün en büyük baflar›lar›ndan biri de Türkiye co¤rafi konumunun gerekleri5. tar›m ürünleri bak›m›ndan da zengindir. Ayn› zamanda ülkenin sosyal ve ekonomik yap›s›n›. Türkiye’nin konumu ülkemize sosyal 0 2800 km ve ekonomik bak›mdan önemli bir avantaj sa¤lamaktad›r.Ülkemiz ve Dünya Co¤rafi Konumun Önemi Co¤rafi konum. de¤erlendirmifl ve Türk siyasetini buna göre yönlendirmifl olmas›d›r. toprak tipleri gibi fiziki koflullar› belirlemek veya etkilemekle kalmaz. SINIF 139 . deniz ve hava yollar› üzerindedir. Türkiye çok çeflitli siyasal. yaln›zca iklim. Genç ve dinamik bir nüfusun olmas› nedeniyle önemli bir ifl gücüne sahiptir. ülkemizin ekonomik önemini art›rmaktad›r. d›flar›dan gelecek tehlikelere karfl› savunmas›n› di¤er ülkelerle olan siyasi iliflkilerini belirlemede de önemli rol oynar. Ayr›ca zengin yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na sahiptir. dünyada bar›fl!” ilkesi oluflturur. ülkelerin Dünya üzerindeki siyasi. Co¤rafi konum. fl Atatürk. ekonomik ve sosyal yap›lar›n› belirlemede önemli bir etkendir. Etkinlik ni en do¤ru flekilde görmüfl. ekonomik ve askerî ç›karlar›n çat›flt›¤› bu bölgelerin ortas›nda. Türkiye’nin güvenilir bir istikrar unsuru olmas›n› amaçlam›fl ve bunu baflarm›flt›r. dünya petrol rezervlerinin yar›dan ço¤una sahip olan Orta Do¤u ülkeleriyle bu yataklarda üretilen petrole ihtiyac› olan sanayileflmifl Avrupa ülkeleri aras›ndad›r. Ayn› zamanda bu sayede bölgede ve dünyada. aç›k denizlere ve okyanuslara aç›labilmesi ancak Çanakkale ve ‹stanbul bo¤azlar› sayesinde mümkündür.4.Bu durum. Türkiye’nin Türkiye’nin Co¤rafi Konumu ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›na hâkim bir konumda olmas› da yurdumuza bölgesinde büyük bir stratejik üstünlük sa¤lamaktad›r. onlar› birbirine ba¤layan kara. bitki örtüsü. Ayn› anda dört mevsimin yafland›¤› yurdumuz. ‹flte Atatürk. Bu siyasetin özünü “Yurtta bar›fl. Örne¤in. su kaynaklar›. Türkiye Cumhuriyeti topraklar›. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkelerin. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. denizlere k›y›s› olan ve uygun iklime sahip ülkelerin konumu ekonomik geliflmelerini olumlu yönde etkilemektedir.

bal›k gibi ürünler. 2. Peki ald›¤›m›z bu ürünlerin hepsini kendi çevremizde veya ülkemizde üretebilir miyiz. bulundu¤umuz yere baflka yerlerden.5. tafl›tlar›n çal›flmas› için gerekli olan petrol. Örne¤in. hatta baflka ülkelerden gelebilir. Elbette ki hay›r. manav.5. domates. Ülkeler aras›nda da buna benzer ticaret yap›lmaktad›r. ‹htiyac›n›z olan bir ürünü yak›n çevrenizde bulamad›¤›n›zda neler yapars›n›z? Tart›fl›n›z. petrol üretimi yurdumuzda çok Al›flverifl Merkezi azd›r ve ihtiyac›m›z› karfl›lamamaktad›r. et. ‹thalat. al›flverifl merkezi gibi yerlerden sa¤lar›z. fl Kiflilerin ya da ülkelerin sahip olduklar› veya ihtiyaç duyduklar› ürünler. Bunlar›n hepsini ayn› yerde üretmek veya yetifltirmek olanaks›zd›r. Evinizde kulland›¤›n›z eflyalar›n hangileri baflka ülkelerde üretilmifltir? Listeleyiniz. elma. do¤algaz ihtiyac›n› d›fl ülkelerden sa¤lamaktad›r.6. ‹htiyaçlar›m›z› çevremizdeki pazar. yaflad›¤›m›z yere portakal. Yetifltirilen ürünler. sizce nas›l karfl›lanmaktad›r? Tart›flma fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi çeflitli meyve ve sebze ihtiyac›m›z› genelde yak›n›m›zda kurulan pazarlardan karfl›lar›z. Ünite Yurdumuzun Kaynaklar› ÖN HAZIRLIK 1. ihracat ve gümrük kavramlar› hakk›nda bilgi toplay›n›z. Buna karfl›l›k f›nd›k. Etkinlik 140 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. neden birbirinden farkl›d›r? fl Yurdumuzda üretilen petrol miktar› tafl›tlar›n ihtiyac›n› karfl›layamamaktad›r. üzüm gibi yiyeceklerle tekstil ürünleri. SINIF . ve 5. fl Dünyada kendi kaynaklar›yla tüm ihtiyaçlar›n› karfl›layabilen ülke olabilir mi? Düflüncelerinizi söyleyiniz. ihtiyac› olan bölgelere gönderilir. Semt pazar›ndan bir görünüm ÖÇK 5. market. de¤il mi? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • ihracat • ithalat ‹htiyac›m›z olan ürünler. Böylece yurt içinde bölgeler aras›nda çeflitli ürünler al›n›p sat›larak ticaret yap›l›r. Bu durumda. Örne¤in. Türkiye. bor ve demir madenleri gibi çeflitli ürünlerinini ihtiyac› olan ülkelere satmaktad›r. de¤iflik bölgelerden gelebilir.

RUSYA Dünya’n›n en büyük yüzölçümüne sahip ülkelerinden biri olan Rusya. inflaat. Yandaki grafikte ülkemizin di¤er ülkelerle en çok al›p satt›¤› ürünler görülmektedir. karfl›l›kl› yapt›klar› ticaret anlaflmalar› ile ihtiyaç duyduklar› ürünleri birbirlerine al›p satarlar. Rusya ayn› zamanda önemli bir sanayi ve tar›m ülkesidir. gemi. Ancak baz› ülkelerle daha fazla ithalat ve ihracat yap›lmaktad›r. Bu durumun nedenleri neler olabilir? Ülkemizin pek çok ülke ile ticari iliflkileri geliflmifltir. demir çelik ‹thal etti¤imiz ürünler (2011) • Do¤algaz • Demir çelik • Petrol ürünleri • Bak›r. 2010) fl Grafi¤i inceleyerek ülkemizin en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› söyleyiniz. otomobil. plastik • Tekstil. TÜRK‹YE’DE ‹HRAÇ VE ‹THAL ED‹LEN ÜRÜNLER‹N DA⁄ILIMI Yüzde % 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri ‹hracat ‹thalat (TÜ‹K. kara-demiryolu tafl›mac›l›¤›. iletiflim. Tabloyu inceleyerek en çok neler al›p satt›¤›m›z› söyleyiniz. ayçiçe¤i. petrol ve do¤algaz bak›m›ndan oldukça zengin kaynaklara sahiptir. Türkiye’nin en fazla ülke olan Rusya ile cografi yak›nl›¤›m›z ticaretin geliflmesinde önemli bir etkendir. Ayr›ca tah›l. fleker pancar›. Makine. fl Ülkemizin en az al›p satt›¤› ürünler hangileridir? fl Ülkemizde tar›m etkinlikleri yo¤un olarak yap›lmaktad›r. elektronik eflya ve çeflitli sanayi ürünleri satarlar.Ülkemiz ve Dünya Ülkeler. alüminyum (TÜ‹K. Sanayisi geliflmifl ülkeler ise tar›msal ürünlerle çeflitli ham maddeler al›r. SINIF 141 . ‹hraç etti¤imiz ürünler (2011) • Sebze ve meyve • Karayolu tafl›tlar› • Makine. 2011) Do¤algaz üretim tesisi ÖÇK 5. genellikle tar›msal ve hayvansal ürünleri ihraç eder. tekstil ve g›da sanayi alan›nda geliflmifltir. fiimdi bu ülkelerle ticari iliflkilerimizin nas›l oldu¤unu birlikte ö¤renelim. çeflitli makine ve elektrik ürünlerini ithal ederler. k›rm›z› et ve süt üretimi önemlidir. Afla¤›daki tabloda Rusya ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. Ancak bu ürünlerin ihraç ürünleri içindeki pay› çok azd›r. Ekonomisi tar›ma dayal› ülkeler. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.7.

ve 5.022.658.8.188. Ülkede en çok üzüm.577. g›da ve makine. zeytin. ‹talya. Almanya’da bir atamabil fabrikas› Ülke ad› Almanya ‹talya Fransa ‹ngiltere ABD Rusya Çin Bin $ (Dolar) ‹thalat 8. seramik.9. uzanan bir yar›mada ülkesidir.169 2.468. Avrupa’n›n güneyinde. Türkiye’nin ithalat ve ihracat yapt›¤› bafll›ca ülkeler ve bu ülkelerin ithalat-ihracat miktarlar› gösterilmifltir.974 2. SINIF . Sanayi kollar› içinde otomobil.400. dünyan›n say›l› zengin ülkelerinden biridir. Almanya’n›n ve dünyan›n en büyük sanayi bölgelerindendir.651 (TÜ‹K.995 3. sanayi çok geliflmifltir. Tablodan da anlafl›laca¤› gibi miktar olarak en çok al›flverifl yapt›¤›m›z ülke Rusya’d›r. sanayisi geliflmifl zengin ülkelerdendir.5.802. Bu ürünlerin üretiminde Avrupada ilk s›rada yer almaktad›r.638.594 2. Bunlar› inceleyerek iki ülke aras›ndaki ticari iliflkiler hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. Almanya.074 8. kimya.087 3. elektronik ve k⤛t sanayisi kollar› çok geliflmifltir. otomotiv. Ayr›ca Almanya’da 3 milyona yak›n Türk iflçisi çal›flmaktad›r. 142 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Genifl tar›m alanlar›na sahiptir. Etkinlik de¤ildir. tekstil. Avrupa ülkeleri aras›nda en fazla al›flverifl yapt›¤›m›z ülkedir. tafl kömürü ve linyittir.496. sentetik madde. gemi.276. modern yöntemlerle yap›lmakta ve yüksek verim al›nmaktad›r. ‹talya ile Türkiye aras›ndaki ticaret ürünleri gösterilmifltir.633. Bunun nedeni neler olabilir? ‹talya ‹talya. Ancak Almanya’da yetifltirilen tar›m ürünleri. ÖÇK 5. dünyada sanayisi geliflmifl ülkelerdendir. turunçgil.385 6. Özellikle demir-çelik.766 10.832 1. Ruhr Havzas›.118 2. Önemli yer alt› kayna¤›.355 ‹hraç 555.770 5. 2011) ‹talya’da otomotiv sanayisi geliflmifltir. kimya. Ancak yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin Türkiye’ye satt›¤› Türkiye’den bafll›ca ürünler ald›¤› bafll›ca ürünler kimyasal ürünler pamuk ipli¤i çeflitli makineler ham demir optik aletler konfeksiyon kösele ürünleri (TÜ‹K.274. ülkenin ihtiyac›n› karfl›lamaya yetmemektedir. Yandaki tabloda. Ünite Almanya Orta Avrupa ülkesi olan Almanya. Ülkede tar›m. 2011) fl Sizce Almanya Türkiye’ye en çok hangi ürünleri satar ve ülkemizden hangi ürünleri al›r? fl Yandaki tabloda. sebze ve meyve üretimi yap›l›r.379.721 2. Akdeniz’e do¤ru.

‹talya ile Fransa’n›n Türkiye’ye satt›¤› ürünleri karfl›laflt›r›n›z. Fransa. önemli bir tar›m ülkesidir. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapan bir ülke olmufltur. Otomotiv. ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler kimyasal maddeler demir-çelik ilaç parfümeri-kozmetik ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler sebze-meyve tekstil mineral ve madenler elektrikli makine ve cihazlar (TÜ‹K. Avrupa ülkelerinin tar›m ürünleri ihtiyac›n›n büyük bir bölümünü karfl›lar. kimya ilaç ve g›da sanayi bafll›ca sanayi kollar›d›r. Tar›ma elveriflli olan ülke topraklar›nda bu¤day.Ülkemiz ve Dünya Fransa Fransa. Benzerlik olup olmad›¤›n› söyleyiniz. arpa. ‹ngiltere. 2011) ‹ngiltere ‹ngiltere. Etkinlik ‹ngiltere’deki sanayiden bir görünüm ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler petrol ürünleri eczac›l›k ürünleri otomobil kara tafl›tlar› uçak ve çeflitli makineler ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler tekstil ürünleri otomobil ürünleri meyve ve sebze elektronik eflya (TÜ‹K. telsiz ve telefon cihazlar› ile ilgili sanayi kollar› geliflmifltir. uçak ve uzay sanayi. Avrupa’n›n kuzeybat›s›nda. Tabloyu inceleyerek ‹ngiltere’den en çok petrol al›p tekstil ürünleri ÖÇK satmam›z›n nedenlerini söyleyiniz. Dünya’n›n ekonomik yandan geliflmifl ilk befl ülkesinden biridir. Ülke. SINIF 143 . Yandaki tabloda. Avrupa Birli¤i ülkeleri aras›nda en büyük cografi alana sahip ülkesidir. 2011) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. elektronik. Atlas Okyanusu’nda yer alan adalar ülkesidir. Ancak sanayi için gerekli olan ham maddenin büyük k›sm›n› d›flar›dan al›r. 5. Fransa’n›n ülkemizden ald›¤› ve ülkemize satt›¤› bafll›ca ürünler gösterilmifltir. demir-çelik. bilgi teknolojileri. fl Yandaki tabloda. tafl›t üretimi. ‹ngiltere ile Türkiye aras›nda yap›lan bafll›ca ticaret ürünleri gösterilmifltir. Tar›msal üretim. kömürden sa¤lan›r.10. fleker pancar› yetifltirilir. Ülkede kimyasal ürünler. Fransa’da tar›m modern yöntemlerle yap›lmaktad›r. Enerji üretiminin büyük k›sm›. dünyan›n en önemli kömür üreticilerinden biridir. modern tar›m makinalar› ile yap›l›r. Fransa.

) bak›m›ndan oldukça zengindir. M›s›r. fasulye.5. Bunun d›fl›nda uçak ve otomotiv sanayisi çok geliflmifl ve ülkeye büyük gelir sa¤lam›flt›r. gümüfl. yurdumuzda ç›kar›lan petrol ve do¤al gaz. bak›r. ABD’de bir fabrikadan görünüm Petrol ve kömür bak›m›ndan dünyan›n önde gelen ülkelerindendir. Elektronik eflyalar. kaliteli ve ucuz ürünler kullanabilmesi için çeflitli ekonomik önlemler almaktad›r. ülke ihtiyac›n› karfl›lamamaktad›r. Makineler. metal iflleme. zengin do¤al kaynaklara sahiptir. bulundu¤u konum itibar›yla çok çeflitli tar›msal ürünlerin yetifltirilmesine uygun iklim ve yer flekillerine sahiptir. Dolay›s›yla kaynaklar›n ihtiyac› karfl›lamas› ya da karfl›lamamas› ülkeler aras›nda iliflkileri geliflARAfiTIRINIZ tirmektedir. ihtiyaçlar›m›z› da d›fl ülkelerden karfl›lamaktay›z. Ülke. Bilim. dünyada önemli bir güç haline gelmifltir. 144 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sebze ve meyve üretimi oldukça fazlad›r. Sanayi ürünleri bak›m›ndan. Ülkemizdeki baz› kaynaklar›n rezervlerinin yok denecek kadar az oldu¤u da bir gerçektir. halk›n›n ekonomik yönden rahat yaflamas›. krom. k⤛t ve çimento. tütün. SINIF . çeflitli ülkelerle ilgili gazete kupürleri toplayarak okul panosunda sergileyiniz. önde gelir. demir ve kükürt gibi madenler de fazla miktarda ç›kar›lmaktad›r. ülkeler aras› ekonomik iliflkiler büyük önem kazanm›flt›r. g›da. Bu da tar›ma dayal› sanayi kollar›n›n geliflmesini sa¤lam›flt›r. Bilgi Kutusu Ekonomik ‹liflkiler Günümüz dünyas›nda. yulaf. Bu ürünler ülke ihtiyac›n› karfl›lad›¤› gibi baflka ülkelere de ihraç edilir. ABD’de çok say›da bilimsel araflt›rma ve teknoloji ‹thal etti¤imiz ‹hraç etti¤imiz merkezleri kurulmufltur. Ünite Amerika Birleflik Devletleri (ABD) Kuzey Amerika k›tas›nda yer alan ABD. savunma araçlar› haberleflme cihazlar› demir-çelik ürünleri t›bbi malzeme makine parçalar› m›s›r ve soya ya¤› tekstil ürünleri tütün demir-çelik pamuk meyve-sebze (TÜ‹K. alt›n. Ülkede büyük tar›m çiftliklerinde modern makinalarla yap›lan tar›mdan. Ülkemizin ticaret yapt›¤› fl Ülkelerin ekonomik bak›m›nda birbirlerine ihtiyaç duymalar›n›n nedenlerini söyleyiniz. pamuk. ‹nceleyerek di¤er ülkelerle olan ithalat ve ihracat ürünleri ile karfl›laflt›r›n›z. kimyasal ürünler. 2011) fl Yandaki tabloda ABD’de ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. Her ülke. Bunlar›n d›fl›nda bak›r. teknoloji ve sanayi bafll›ca ürünler bafll›ca ürünler alanlar›ndaki ilerlemesi sayesinde ABD. yer alt› kaynaklar› bak›m›ndan da zengindir. bu¤day. Ülkemizin bu ülkelere en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› listeleyiniz. demir-çelik. Örne¤in. Kendi kaynaklar› yeterli olmayan ülkeler. dünya üretiminin önemli bir k›sm›n› sa¤lar. yüksek verim al›nmaktad›r. Yer alt› kaynaklar› (demir. bu da ülkeler aras›nda ekonomik yönden iliflkilerin geliflmesine yard›mc› olmaktad›r. boksit vb. Bu kaynaklar› sayesinde ekonomik yönden dünyan›n en geliflmifl ülkesi durumundad›r. ihtiyaçlar›n› di¤er ülkelerden karfl›lamakta. Türkiye. dokuma. Özellikle h›zla artan nüfusu beslemek ülkeler için önemli sorun oluflturmaktad›r. demir-çelik ürünleri vb.

Onlar›n (d›fl Türklerin) bize yaklaflmas›n› bekleyemeyiz. Atatürk. Kurtulufl Savafl›’na at›ld›¤› ilk günden bafllayarak hep bu ilkeyi savundu.tr runlar • küresel so • ihracat • ithalat • dil • din KEL‹ME LAR VE KAVRAM fl Yukar›daki metinden. Dil bir köprüdür… ‹nanç bir köprüdür… Tarih bir köprüdür…” “…Köklerimize inmeli ve olaylar›n böldü¤ü tarihimizin içinde bütünleflmeliyiz. çeflitli uluslara örnek olmufltur. Haz›r olmak. iliflkiler nas›l gelifltirilebilir? Aç›klay›n›z. Fakat yar›n ne olaca¤›n› kimse bugünden kestiremez. komflu ve di¤er ülkelerle bar›fl içinde yaflama arzusundad›r. Atatürk.” olmufltur. dünyada bar›fl. özü bir kardefllerimiz vard›r. kültürel ve ekonomik alanlarda neler yap›labilir. “Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. ba¤›ms›z bir devletin varl›¤› için millî bir d›fl politikay› temel flartlardan biri olarak kabul ediyordu.” dedi¤i ülkeler hangileridir? fl Atatürk’ün belirtti¤i ülkelerle Türkiye aras›nda hangi yönlerden benzerlikler bulunmaktad›r? fl “Manevi köprüler “sözünden ne anl›yorsunuz? Metinde bunlar›n hangilerinden söz edilmektedir? fl Atatürk’e göre Türk Cumhuriyetleri. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve Türk ulusunun önderi olan Atatürk. Suriye. bunun gerçekleflmesine çal›flt›. Milletler buna nas›l haz›rlan›r? Manevi köprülerini sa¤lam tutarak. Onun düflünceleri Kuzey Afrika’dan Orta Do¤u’ya kadar pek çok ülkenin ba¤›ms›zl›k kazanmas›na rehber olmufltur. ‹flte o zaman Türkiye ne yapaca¤›n› bilmelidir… Bizim bu dostumuzun idaresinde dili bir. Bizim onlara yaklaflmam›z gereklidir. bulundu¤u co¤rafi konum itibar›yla Yunanistan. Atatürk. SINIF 145 .11. Bulgaristan. siyasi. bütün milletler için tan›nmas› gerekli bir amaçt›. ufalanabilir.” (29 Ekim 1933) www. Atatürk’ün hangi özelliklerini ç›karabilirsiniz? fl Atatürk’ün. Ermenistan ve Gürcistan’la komfludur. milletler aras› iliflkilerimizin geliflmesinde ve devletin k›sa zamanda d›fl politikada sayg›nl›k kazanmas›nda en büyük etken olmufltur. ÖÇK 5. Azerbaycan (Nahcivan). Dünya yeni bir dengeye ulaflabilir. avuçlar›ndan kaçabilir. müttefikimizdir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Irak. T›pk› Osmanl› gibi. Atatürk’ün bu görüflü. Bu dostlu¤a ihtiyac›m›z vard›r. Anadolu ve Balkanlara uzanan Türk dünyas›na ve yapt›¤› devrimleriyle. Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. milletlerin kendi kendilerini yönetmelerini kutsal bir hak olarak tan›d›.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz ÖN HAZIRLIK Türk Cumhuriyetlerinin ve komflu ülkelerin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. Atatürk’ün millî d›fl politikas› çerçevesinde Türkiye. Haz›rlanmak laz›md›r. t›pk› Avusturya-Macaristan gibi parçalanabilir. Atatürk’e göre her devletin ba¤›ms›z yaflama hakk› vard›r ve her devlet di¤er devletlerle eflit haklara sahiptir. yaln›z o günü susup beklemek de¤ildir. komflumuzdur. komflu ve di¤er ülkelerle sosyal. Ona göre bugünkü uygar milletlerin karfl›l›kl› iliflkilerine etken olan “milletin kendi gelece¤ine kendisinin egemen olmas›” hakk›. insanlar› mutlu edecek tek yolun onlar› birbirine yaklaflt›rmak. ayn› zamanda Orta Asya’dan Kafkasya. Türkiye.atam. inanc› bir. Bugün elinde s›ms›k› tuttu¤u milletler. Bu nedenle onun millî d›fl politikada de¤iflmez ilkesi “Yurtta bar›fl.gov. ‹ran. onlara birbirini sevdirmek oldu¤unu belirtmifltir. Bu amaçla ortak geçmifle sahip oldu¤umuz Türk Cumhuriyetleri ile ilgili 1933 y›l›nda flunlar› söylemifltir: “Bugün Sovyetler Birli¤i dostumuzdur.

fl Ortak dilin kullan›lmas›n›n ülkeler aras›nda sosyal ve kültürel iliflkileri nas›l etkileyebilece¤ini söyleyiniz. Kukla oynatma Türk Cumhuriyetlerinde fliir. kültürel ve akrabal›k ba¤lar›m›z bulunmaktad›r. insanl›¤›n ve uygarl›¤›n refah ve ilerlemesinde en önde gelen etken olsa gerektir. fiiirlerde duygu. flark› ve türkülerimiz birbirine çok benzemektedir. Türkmenistan Türkçesiyle Gülüm Bar. Özellikle Türk Cumhuriyetleri ile ortak tarihsel. Türklerde kukla oynatma gelene¤i çok eskilere dayanmaktad›r.” MEB. Menin messan moral›m Menden özge seretmez. Ünite Bilgi Kutusu Dünya Bar›fl› Atatürk’e göre dünya milletlerinin mutlu ve huzurlu olmas›.377 fl Yukar›daki söze göre Atatürk. bu konuda flunlar› söylemifltir: “Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli prensiplerinden biri olan. dünyada bar›fl. Atatürk. Al yana¤› nar gibi. estetik ve dil bak›m›ndan benzer özellikler çoktur. imge. fliir. 146 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. gözleri gitmesin. Yüre¤inde yer etmez. Goy. dünya bar›fl›n›n nas›l sa¤lanaca¤›n› belirtiyor? fl Atatürk’e göre di¤er milletlerin örf ve âdetlerine niçin hoflgörülü ve sayg›l› olmal›y›z? Ülkemizin di¤er ülkelerle bar›fl ve dostluk temeline dayanan ekonomik. Dünya güzelli¤inin Hepsi flunda var gibi Koy. di¤er milletlerin örf ve âdetlerine hoflgörülü olmufltur. Benim rahat ceylan›m Benden baflka(s›n›) seyretmez. Gülzar›m Bar Al yanakl› yâr›m bar Al yana¤› nar yal› Ak alk›m› kar yal› Dünye gözelli¤inin Bar› flonda bar yal›. Gülzar›m Var. Atatürkçülük 1. Kaflgarl› Mahmut’un “Divanü Lûgati’t-Türk” adl› eserinden kuklalar›n mucidinin Türkler oldu¤undan bahsedilmektedir. Bu ülkelerle. Çünkü milletlerin bar›fl içinde.5. SINIF . s. Ak gerdan› kar gibi. yurtta bar›fl. ilkesi. Buna elimizden geldi¤i kadar hizmet etmifl ve etmekte bulunmufl olmak. Menden özge hiç yi¤it Yüre¤inde yer etmez. Hiç kem umit etmesin. oynad›¤›m›z oyunlar. Atatürk. kültürel. Hiç kötü (fley) ümit etmesin. Türkiye Türkçesiyle Gülüm Var. ortak ve zengin bir kültüre sahiptir. bar›fl ortam› içinde kalk›nmas› gerekir. mutlu ve huzurlu bir dünyan›n olmas›n›n ilk flart›d›r. örf ve âdetlere hoflgörülü olmalar›. konufltu¤umuz dil. Benden baflka hiç kimse. Afla¤›da Türkmen flairi “Ata Atacano¤lu”nun fliirinden bir bölüm hem bizim dilimizle hem de Türkmenistan diliyle verilmifltir. bizim için iftihar nedenidir. fiiiri okuyarak benzer olan kelimeleri söyleyiniz. gözleri gitmesin. siyasi ve sosyal iliflkileri vard›r. Örne¤in. Al yanakl› yârim var. güven içinde yaflamas›. Orta Asya’da bafllayan bu oyun zamanla Türk dünyas›n›n di¤er bölgelerine de yay›lm›flt›r.

12.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleriyle ‹thalat ve ihracat Türkiye. ve 5. TV) • tafl›t • mobilya • plastik ürünler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • otomotiv makine ve cihazlar› plastik ve plastik ürünler TV g›da ürünleri. Etkinlik ÖÇK (TÜ‹K. Türkiye’nin satt›¤› bafll›ca ürünler Ülke Ad› Azerbaycan Ürün Ad› makine ve makine cihazlar› elektrikli cihazlar g›da maddeleri mineral yak›tlar ve ya¤lar dayan›kl› tüketim mallar› (buzdolab›. Türk cumhuriyetlerinden en çok hangi ürünleri ald›¤›n› ve onlara hangi ürünleri satt›¤›n› listeleyiniz. komflu ve di¤er ülkelerle ekonomik ve ticari iliflkiler içerisinde bulunmaktad›r. makine ve cihazlar› pamuk hurda bak›r alüminyum bak›r. fleker alüminyum eflyalar elektrikli makine ve cihazlar tar›msal ilaçlar demir ve çelik eflya beyaz eflya alüminyum ürünler makarna. çinko boya Türkmenistan K›rg›zistan Özbekistan 5. çamafl›r makinesi. çay makine ve cihazlar› motor otomobil plastik ürünler hal› alüminyum eflya • • • • • Türkiye’nin ald›¤› bafll›ca ürünler Ürün Ad› • • • • • • • bak›r alüminyum konfeksiyon ürünleri hal› sabun do¤al gaz petrol Kazakistan • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • külçe çinko pamuk bak›r ham deri gübre mineral ya¤lar ve ürünler pamuk. 5. Türk Cumhuriyetleri. bisküvi. fleker.14.13. Afla¤›daki tabloda Türk Cumhuriyetleri ile ticaret yapt›¤›m›z ürünler verilmifltir.. bu¤day konfeksiyon ürünleri hal› elektrikli malzemeler mobilya. plastik ve plastik ürünler motorin hurda demir-çelik mineral yak›tlar ve ya¤lar pamuk ipek ham deri sebzeler kazanlar. Bu amaçla ülkemizden çok say›da ifl adam›. 2008) fl Tabloyu inceleyerek Türkiye’nin. prefabrik yap›lar alüminyum eflyalar bu¤day. ticaret ve ifl birli¤i imkânlar› gelifltirilmeye çal›fl›lmaktad›r. SINIF 147 . fl Türk Cumhuriyetleri ile sosyal kültürel ve ekonomik iliflkilerimizin geliflmifl olmas›n›n nedenleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Türk Cumhuriyetinin yerlerini harita üzerinde inceleyiniz. Ancak özellikle Türk Cumhuriyetleriyle olan iliflkilerine ayr› bir önem vermektedir. bu ülkelerde yat›r›m yapmakta.

15. büyük maddi hasarlara neden olur. Araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›za sununuz. Etkinlik fl Foto¤raflarda hangi do¤al afetlerin görüntüsü verilmifltir? fl Sizin çevrenizde bu do¤al afetlerden biri yafland› m›? Yafland›ysa hangi kurulufllar do¤al afet sonras›nda yard›mda bulundu? fl Do¤al afetlerin yafland›¤› ülkelerde hangi sorunlar görülebilir? fl Do¤al afetler konusunda ülkeler tek bafl›na mücadele edebilir mi? Nedenini aç›klay›n›z.5. Do¤al afete u¤ram›fl bir ülkeye yard›m etmek neden önemlidir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. ARAfiTIRINIZ Arama ve Kurtarma Teflkilat› (AKUT)’n›n çal›flmalar› ile ilgili bir araflt›rma yap›n›z. Do¤al afetlerle ilgili çal›flma yapan hangi yard›m kurulufllar›n› biliyorsunuz? Söyleyiniz. Foto¤raflar› inceleyerek ilgili sorular› cevaplay›n›z. Ünite Do¤al Afetlerde Dayan›flma ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • afet • deprem • çevre ili¤i • çevre kirl kuruluflu um pl to l vi si • 1. Do¤al afetler. ÖÇK 5. 148 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. can ve mal kayb›na. SINIF . Afla¤›da dünyan›n farkl› bölgelerinde yaflanan do¤al afetlere ait foto¤raflar verilmifltir. 2.

. Depremin odak derinliğinin ise 10 km olduğu açıklandı.kistan’a yollanacak.16. iki ülke vatanlikte bulundunuz? ÖÇK Yaralı yüreklere yardım daşlarının birbirlerine her durumda yardım ettiğini belirterek. . 2005) 5. Ana şokun ardından çok sayıda artçı depremin olduğu ve bunların da yıkımlara yol açtığı belirtiliyor.2005) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Pakistan Depremi 8 Ekim 2005 tarihinde. 08.10.. ünlü sanatçıların ce hangi amaçla düzenleniyor? katılacağı bir gece düzenleyerek Pakistan’daki depremzedelere yardımcı olacak. Bu yöredeki köylerin tümüyle tahrip olduğu ve haritadan silindiği ifade ediliyor. Türk.10.” diye konuştu.50’de Pakistan’ın başkenti İslamabad’ın 95 km kuzeydoğusunda 7.6 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Etkinlik fl Haberde hangi do¤al afetlerden söz edilmektedir? Bu do¤al afetler orada yaflayan insanlar›n hayat›n› nas›l etkilemifltir? fl Sizce di¤er devletler Pakistan’a nas›l yard›m edebilirler? fl Yandaki haberde belirtilen gePakistan’a yardım devam ediyor. Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref de telefon bağlantısıyla geceye katılacak. 50.Ülkemiz ve Dünya Afla¤›daki internet ve gazete haberlerinde Pakistan’da yaflanan bir do¤al afetten söz edilmektedir.000 civarında kişinin ölümüne.000 kişinin yaralanmasına yol açtığı belirtildi. Türkiye saati ile 06. (İnternet haberi. 08. Deprem ve depremin neden olduğu heyelanlar ve kaya düşmeleri sonucu yollar kapandığı için ulaşım güçlükleri olan bölgede ölü ve yaralı sayısının artmasından endişe ediliyor.Pakistan Dostluk Derneği. “Türk insanının duyarlılığına çok teşekkür ediyorum. Pakistan’ın yanı sıra Hindistan ve Afganistan’da da hissedilen ve hasara neden olan depremin 30. Pakistan’ın Ankara Büyükelçisi Syed İftikhar. (Basından.. SINIF 149 . Muzafferabad çevresi ve Keşmir vadisi çevresi olduğu belirtiliyor. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. Yaklaşık bir dakika süren yer sarsıntısının en güçlü olarak hissedildiği ve hasarın en yüksek kesimin. Biletleri 250 TL’ den satışa sunulan gecenin tüm geliri Pakat›ld›n›z m›? Kat›ld›ysan›z hangi etkin. Otelinde bugün yapılacak “ Yaralı Yüreklere Yardım” gecesine birçok ünlü sanatfl Sizler böyle bir kampanyaya çı şarkılarıyla katılacak.

Bizler çevre konusunda ne kadar bilinçli olursak. Dünya nüfusu h›zla artmakta. ‹nsan›n çevre konusunda do¤ru davran›fllar kazanabilmesi. Biz çevre korumac›l›¤›n› kendi yaflant›m›zdan bafllat›rsak bu yönde yap›lacak çal›flmalara da katk›da bulunmufl oluruz. insanlar›n bilinçsiz ve yanl›fl uygulamalar›ndan kaynaklanmaktad›r. Do¤al Hayat› Koruma Derne¤i. do¤ada parçalanmadan yüzy›llarca kalabilmektedir. gelecek nesillere o kadar güzel bir dünya b›rakabiliriz. çevre duyarl›l›¤›n›n geliflmesi ve çevrenin korunmas› amac›yla çeflitli gönüllü kurulufllar bulunmaktad›r.17. çöp y›¤›nlar›. buna ra¤men su kaynaklar› ayn› kalmaktad›r. fl Su kaynaklar›n›n kirletilmesini ve tükenmesini nas›l önleyebiliriz? fl Sizce uluslararas› iflbirli¤i ve gönüllü yard›m kurulufllar›n›n çevre kirlili¤i ve do¤al afetler konusundaki çal›flmalar›n›n önemi nedir? Do¤al güzellik 150 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çevre sorunlar›n›n çözülmesinde ülkelerin ifl birli¤i yapmas›n›n yan› s›ra bizlere de görevler düflmektedir. Ünite Çevre kirlili¤i Baz› çevre sorunlar›da insanlar için afet niteli¤i tafl›maktad›r. art›klar. Çevre sorunlar›n›n ço¤unlu¤u. s›n›rl› bir kaynakt›r. Çevre kirlenmesinin büyük boyutlara ulaflmas›. Çöp alanlar› önemli bir çevre sorunudur fl Sizce insanlar›n hangi davran›fllar› çevre kirlili¤ine neden olmaktad›r? fl Biliyoruz ki plastik ambalajlar ve pofletler. Greenpace (Grinpiis). Afl›r› nüfus art›fl› da kaynaklar›n›n tüketilmesine ve kirletilmesine neden olmaktad›r. SINIF . bu do¤rultuda e¤itilmesi büyük önem tafl›maktad›r.5. bunlardan baz›lar›d›r. Türkiye Çevre Vakf› gibi kurulufllar. Siz. ÖÇK 5. bunlar›n yerine neleri kullanabiliriz? Su kirlili¤i Ülkemizde ve di¤er baflka ülkelerde. Etkinlik Hava kirlili¤i ‹nsan yaflam›n›n vazgeçilmez unsurlar›ndan olan su. do¤al kaynaklar›m›z›n h›zla tükenmesi gelece¤imizi büyük ölçüde olumsuz etkileyecektir.

GÖZLEM izde Yak›n çevren lan›n› a r a fu bulunan bir lemlerinizi z ö g k re e gez ezinizi ‹nterinot ediniz. (İnternet haberi. 24. (G n de yapab net üzerinde lirsiniz. fuar. bilim adamı. 24. ‹stanbul Kitap Fuar› 24. İspanya. dostluk ve dayan›flman›n geliflmesini sa¤lamaktad›r. geniş bir yelpazede yaklaşık 210 etkinlikle 750 yazar. bir sergi de yer alacak.18. Bu tema çerçevesinde edebiyattan kültüre. İstanbul Kitap Fuarı. bu yıl ilk olarak çocuklar için 25’e yakın masal okuma. Her sene olduğu gibi bu yıl da kitapseverler imza gününde yüzlerce değerli yazarla buluşma imkânı bulacak. Toplumlar›n kendilerine özgü kültürel de¤erleri çeflitli etkinliklerle di¤er toplumlarada aktar›lm›flt›r. gösteri spor ve sanat etkinlikleri ile di¤er toplumlara tan›t›lmakta ve ülkeler aras› bar›fl. oyunlu okuma ve atölye çalışması etkinliklerini sadece çocuklara ait bir alanda TÜYAP Çocuk Kulübünde gerçekleştirecek. pek çok yabanc› yazar›n kat›lma sebebi ne olabilir? Bunun ülkemizin tan›t›m›na etkisi olabilir mi? Aç›klay›n›z. Etkinlik mifltir? fl Fuara kimler kat›lm›flt›r? fl Bu fuara. Fuara Almanya. Yaklaşık 400 yayınevi ve sivil toplum kuruluşunun katılımı ile gerçekleştirilen İstanbul Kitap Fuarı’nın ana teması bu yıl “Avrupa’daki Türkiye. İstanbul Kitap Fuarı. Beylikdüzü’ndeki TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi’nde açılıyor. Ayrıca fuarda.10. 08. İsveç. çeflitli kültürleri meydana getirmifller. sergi. tiyatro gösterisi. SINIF 151 . fl Fuarlar. müzikte. Fransa. İngiltere. her yıl olduğu gibi bu yıl da yurt dışından değerli yazarları konuk edecek.2005) ÖÇK fl Fuar hangi amaçla düzenlen5. mimaride yans›tm›fllard›r. insanlar aras›nda hangi duygular›n geliflmesine katk›da bulunur? fl Fuarlar›n. Yunanistan. 8 Ekim 2005 Cumartesi günü. el sanatlar›nda. Azerbaycan’dan günümüzün önemli yazarları da katılacak. sanatçı. bunlar› fliirde. Afla¤›daki ‹nternet haberinde ülkemizde yap›lan uluslararas› bir etkinlikten söz etmektedir. Fuar. onlarla söyleşip kitaplarını imzalatacaklardır. Günümüzde bu de¤erler. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. gazeteci ve politikacı. fuarda yer alacaktır. toplumlar aras› etkileflime katk›lar› nelerdir? Aç›klay›n›z. Türkiye’deki Avrupa” olarak belirlendi.Ülkemiz ve Dünya Kültür ve Sanat›n Etkileri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • etkileflim • sanat • sorumluluk Uluslararas› alanda en büyük etkinliklerden biri olan Olimpiat oyunlar›n›n toplumlar aras› dostluklar› gelifltirmedeki önemi sizce ne olabilir? Yüzy›llard›r birlikte yaflayan insanlar.

152 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.atam. bütün milletleri. Hem teknik düzenleme ve güvenlik de mükemmel.2006) fl Yukar›da bahsedilen resim sergisi insanlar aras›nda nas›l bir etkileflim yaratm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz.5.tr Atatürkçü düflüncenin temelinde. neden önem tafl›maktad›r? ÖÇK 5. Türk milletinin ba¤›ms›zl›¤›n›n yüceltilmesi ve güçlenmesinin yan› s›ra bütün dünya milletlerinin bar›fl ve huzur içinde yaflamas› esast›r. hatta cumhurbaflkan› olabilirsiniz. ve 5. bütün insanl›¤› sevmek.” dedi. niçin herkesin sanatkâr olamayaca¤›n› söylüyor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Bir toplant›da haz›r bulunanlara flu konuflmay› yapm›flt›: “…Hepiniz milletvekili olabilirsiniz. bakan olabilirsiniz. örf ve âdetlerine sayg› göstermek vard›r. “Türkler en büyük medeniyetlerden birini kurdu¤u için bu gün bu tablolar burada. insanlar aras›nda ne gibi bir etkileflim yaratt›¤› hakk›ndaki gözlemlerinizi notediniz. Ünite Sabanc› Üniversitesi Sak›p Sabanc› Müzesi’nde yar›n aç›lacak olan “Picasso ‹stanbul’da” bafll›kl› sergi. Bu nedenledir ki Atatürk sanat› ve sanatç›lar› çok sever ve onlara de¤er verirdi. fl Gezdi¤iniz bir sergi ile ilgili gözlemlerinizi GÖZLEM Çevrenizde ve okulunuzda resim sergisi düzenleniyor mu? Bu sergilerin niçin düzenlendi¤ini.01. s›n›fa anlat›n›z. milletlerin millî de¤erlerine.” www. Sorular› yan›tlayan Picasso’nun torunu.gov.19. (Basından. fl Atatürk.20 Etkinlik Bilgi Kutusu Sanat›n ve sanatç›lar›n toplumun ça¤dafl düzeye gelmesinde önemi büyüktür. 08. Hayatlar›n› büyük bir sanata adayan bu çocuklar› sevelim. Fakat sanatkâr olamazs›n›z. SINIF . bas›n mensuplar›na tan›t›ld›. fl Ülkemizde dünyaca ünlü bir ressam›n resimlerinin sergilenmesi.

bu yıl yirmi üçüncüsü gerçekleşti. atletizm. Görkemli bir açılış ve kapanış törenlerine sahne olan üniversite oyunları eşine rastlanmayan bir düzenleme ile başarılı bir şekilde gerçekleştirildi. SINIF 153 . Üniversite oyunları.2005) fl Yukar›daki haberde oldu¤u gibi bu tür etkinliklerin ülkeler aras› dostluk ve kaynaflmaya katk›lar› nelerdir? Düflüncelerinizi paylafl›n›z. Her ülkeden sporcunun kat›ld›¤› bu karfl›laflmalar. futbol. ülkelerin birbirlerine yak›nlaflmas›na önemli bir etkendirr. “Güneşin Doğduğu Yer Anadolu” adı verilen açılış gösterisinde Antik Çağdan Cumhuriyet Türkiye’sine bir kültür mozaiği canlandırıldı. dünya genelinde iki yılda bir düzenleniyor ve binlerce üniversiteli sporcu. Oyunlara yaklaşık 8 bin sporcu katıldı. Dünya Gençliğinin Kalbi İzmir’de Attı 170 ülkenin üniversiteli sporcuları “Unirversiade 2005 İzmir Dünya Üniversite Oyunları” için 11-21 Ağustos 2005 tarihleri arasında İzmir’de bir araya geldi.08. Zorunlu dallar. eskrim. fl Bu etkinliklerin yurdumuzda yap›lmas›. basketbol. tenis. Dünya üniversite oyunlarının. tekvando. jimnastik. madalya için yarışıyor. Üniversite oyunlarında 10 zorunlu. hem ülkelerin tan›t›lmas›nda hemde insanlar aras›nda sevgi ve bar›fl duygular›n›n geliflmesine katk› sa¤lar. Türkiye’nin ilk defa ev sahipliği yaptığı oyunlar. yelken ve okçuluktur. 3 adet de seçme dal var. Oyunlar. Bu yıl oyunlar “Dünya Ege Mavisinde Buluşuyor” sloganıyla İzmir’de gerçekleşti. üniversiteli gençlerin katılımı ile bir şölen havasına büründü. atlama. Kapanış törenleri ise. yüzme. Türkiye’nin tan›t›m›na ne gibi katk› sa¤lar? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. su topu. olimpiyatlardan sonra dünyanın en büyük ve en kapsamlı spor organizasyonudur.Ülkemiz ve Dünya Uluslararas› spor karfl›laflmalar›. İsteğe bağlı dallar ise güreş. 24. voleybol. (İnternet haberi. TRT ile birlikte dünyanın dört bir yanındaki televizyonlarda canlı olarak yayımlandı.

bir nüfusa sahiptir.…. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Nüfus da¤›l›fl›n› etkileyen faktörler nelerdir? 4. ithal.. Türkiye.... 3..…. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›n›n önemini belirtiniz. Rusya’n›n topraklar›n›n büyük bölümü ……………. Avrupa ülkeleri ile Orta Do¤u ülkeleri aras›nda köprü durumundad›r...... ekonomik etkinliklere elveriflli de¤ildir? A.... Asya Avrupa 1..... C. turizm... Ova B.. Almanya’n›n …... Türkiye’nin genç bir nüfusa sahip oluflu... ekonomik. Bitki örtüsü C... 7.... azd›r.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.... . Türkiye ….. tar›ma... sanayi... k›talar› aras›nda yer al›r..…. Türkiye …. ekonomimizi nas›l etkiler? 5.. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri ile ilgili de¤ildir? A. Afla¤›daki ifadelerden yanl›fl olan› iflaretleyiniz....... ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›..... ürünleri ihraç eden bir ülkedir. yurdumuz s›n›rlar› içerisindedir... A.. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. Orta Do¤u....... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z....... D.............. aç›k okyanuslara Ege ve Akdeniz üzerinden aç›l›r..…. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› D...... 1... ‹klim B. Afla¤›dakilerden hangisi. 7.. nüfusun yo¤unlu¤unun fazla oldu¤u alanlard›r..... 8. Türk Cumhuriyetleri ile ülkemiz aras›ndaki kültürel iliflkilere örnekler veriniz. Türkiye’nin ‹talya ile daha çok ne al›p satmaktad›r..... 2.. Çay›rl›k alan D. önemini art›rmaktad›r. 8.eden bir ülkedir.. ve .…. B...…. C.. Co¤rafi konum bir ülkenin fiziki koflullar›n› etkiler..Havzas›........ B... Karadeniz’e k›y›s› olan ülkeler. sanayi bölgeleri....5.. Dünya’da yaflanan bir do¤al afet karfl›s›nda neler yap›lmal›d›r? Önerilerinizi aç›klay›n›z... 6...... Ruhn. Çöl C. 4. geliflmifl sanayi bölgelerindendir. Co¤rafi konumun Türkiye’ye sa¤lad›¤› yararlar nelerdir? 2...... Türkiye ….. 3.. Türkiye ile Almanya aras›nda belli bafll› hangi ürünler al›n›p sat›lmaktad›r? Neden? 6. Deniz kenar› 154 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.... Afla¤›daki yerlerden hangisi. Türkiye petrol ….. Tar›m ürünleri ülkemizin …. 5.… elverifllidir. 3.. SINIF ..... 1...... genç dinamik... Sanayi kurulufllar› 2..

) Türkiye.) Atatürk. 5. zengin petrol yataklar›na sahiptir. sanat ve spor etkinlikleri afla¤›dakilerden hangisine etkisi yoktur? A. (…. Uzak Do¤u 6. Hindistan D. yanl›fl olanlar›n önüne “Y” yaz›n›z. afla¤›daki ürünlerden en çok hangisini ithal etmektedir? A. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne “D”. 2. Maden ürünleri C. ABD’n›n ekonomisinin geliflmesinde afla¤›dakilerden hangisinin etkisi en azd›r? A. Afla¤›daki ülkelerden hangisi ile ülkemizin ihraçat ve ithalat› en fazlad›r? A. K›rg›zistan 10. (….) Tar›msal faaliyetlerin yap›ld›¤› yerlerde nüfus yo¤unlu¤u azd›r. (…. Sanayi ürünleri B.) Rusya en çok ticaret yapt›¤›m›z ülkelerden biridir. Türk Cumhuriyetlerinden biri de¤ildir? A. Türkmenistan D. Büyük Okyanus ve Atlas Okyanusu aras›nda yer almas› D. Sanayi etkinliklerinin fazla olmas› 11. Almanya D. Zengin do¤al kaynaklara sahip olmas› B. ‹klim 5.) Yeralt› kaynaklar›n›n zengin oldu¤u yerlerde nüfusun yo¤un oldu¤u görülür. 7.) Nüfusun da¤›l›fl›nda e¤itim en etkili faktörlerdendir. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Anadolu B. Ülkemizin dünyada tan›t›lmas›na B. Turizm D. Azerbaycan 8. Uluslararas› ticari ve kültürel iliflkilerin geliflmesine D. (…. 3. çeflitli tar›m ürünlerinin yetifltirildi¤i ender ülkelerdendir. Fransa D. Dünyada petrolün en çok üretildi¤i bölge hangisidir? A. Sanayi B. Nüfus da¤›l›fl›nda afla¤›dakilerden hangisi en fazla etkilidir? A. Bilimsel araflt›rmalara önem vermesi C. Türkiye’nin güçlü bir devlet olmas›n› istemifltir. Orman ürünleri 7. Gürcistan C. Azerbaycan B.) Türkiye. (…. ‹ngiltere 9. Yunanistan B. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. (…. Ülkemize yap›lan göçün artmas›na Ç. SINIF 155 . Ticaret C. Orta Do¤u C. Ülkemizin düzenleyece¤i uluslararas› kültür. Türkiye. 6.Ülkemiz ve Dünya 4. Ülkemiz hakk›ndaki yanl›fl bilgilerin ortadan kakmas›na C. Tar›m ürünleri D. Hollanda C. 4. 1. Almanya B. (…. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapm›flt›r? A. ‹talya C.

6. ÜN‹TE Demokrasinin Serüveni Demokrasi Demokrasinin Geliflim Süreci Haklar›m ve Özgürlüklerim Dünden Bugüne Demokrasi Türklerde Kad›n Haklar› 156 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

5. Demokratik bir ortam›n oluflmas› için neler yapabilirsiniz? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiiniz. 6. Demokrasinin tarihsel geliflimi hakk›nda bilgi toplayarak s›n›fa getiriniz. 7. Demokratik yönetimlerde birey haklar›n›n nas›l korundu¤unu araflt›r›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 4. ‹nsan haklar›n›n günümüzde hangi belgelerle koruma alt›na al›nd›¤›n› araflt›r›n›z. 2. 3. SINIF 157 . Türk kad›n haklar› ile ilgili kurulufllar hakk›nda bilgi toplay›n›z. Demokrasiyi di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran temel özellikler nelerdir? Araflt›r›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Çevrenizdeki demokratik uygulamalara örnekler veriniz.

özgür do¤ar. vatandafll›k görevidir. seçilme ve siyasi faaliyetlerde bulunma. fl Siyasi özgürlüklerde herkes oy verme hakk›na sahip midir? Neden? TBMM genel kurulu Bir mahkeme salonu Oy kullanmak. din. Etkinlik Neden? 158 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. halk egemenli¤ine dayanarak teflkilatlanmal›d›r. Ünite Demokrasi ÖN HAZIRLIK Ailenizde.1. SINIF . ÖÇK fl Demokratik yönetimlerde. parti kurma hak ve özgürlüklerine sahiptirler. herhangi bir konuda sizin görüflleriniz al›n›yor mu? Neden? Bu uygulaman›n demokrasi ile ilgisini aç›klay›n›z. fl Sizce demokrasinin en önemli dayana¤› nedir? Vatandafllar seçme. • demokrasi • özgürlük • egemenlik • eflitlik • monarfli • oligarfli KEL‹ME LAR VE KAVRAM riyet • cumhu • teokrasi • seçim enlik • millî egem ›k zl s› m • ba¤› DEMOKRAS‹N‹N ‹LKELER‹ Egemenlik Siyasi Özgürlükler Özgürlük ve Eflitlik Bir ülkede yönetim fleklinin demokrasi olabilmesi için her fleyden önce egemenli¤in halka ait olmas› gerekir.6. bir kifliye ve gruba ayr›cal›k tan›nabilir mi? 6. Demokrasilerde. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. Özgürlük. Kanunlarda ›rk. tüm vatandafllar kanunlar önünde eflittir. Bütün insanlar. dil ve düflünce ayr›m› yap›lamaz. Devlet.

Bunlar. Günümüzde Suudi Arabistan. otoritenin kayna¤› s›n›f. düflüncelerini özgürce belirtebilir mi? Neden? Oligarfli Oligarfli. Monarfli yönetiminde egemenli¤i elinde bulunduran kifliler kral. devleti yöneten grubun elindedir. kifli hak ve özgürlüklerine yer verilir mi? fl Oligarfli ile monarfli yönetimi aras›ndaki benzerlik ve farkl›l›klar› belirtiniz. Yeni devletin tüm kurumlar›n›n küçük bir az›nl›¤›n kontrolünde olmal›d›r. askerî. ÖÇK 6. Monarfli yönetimini di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran en önemli özellik. devlet yönetiminde kimler bulunuyor? fl Bu yönetimde. emir gibi ünvanlar al›r.3 Etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. zümre veya ailedir. Küçük bir az›nl›¤›n yönetimde oldu¤u yönetim fleklidir. Yasama. Soylular taraf›ndan ülkeyi yönetmekle görevlendirilen kifli ülke yönetimini elinde bulundurur. fl Monarfli yönetiminde insanlar. Monarflide tüm siyasal iktidar›n kayna¤› krald›r. Bu yönetimde. Günümüzde yak›n zamana kadar Güney Afrika Cumhuriyeti oligarfli ile yönetilmifltir. Yetkilerini istedi¤i gibi kullanma hakk›na sahip olmayan kral yapaca¤› ifllerde soylulardan onay al›r. ve 6. Monarfli ile yönetilen ülkeler aras›nda gösterilebilir. fl Monarfli yönetiminin özelliklerini söyleyiniz. devleti bir s›n›f›n. fl Oligarflide. yürütme ve yarg› gücü. Kuveyt.Demokrasinin Serüveni Yönetim biçimleri Monarfli Monarfli tek kiflinin yasalara uygun yönetimidir. siyasi veya maddi olarak ülkenin önde gelen gruplar›ndan biridir. Bu kiflilerin yapt›klar› veya verdi¤i kararlar hiç bir kurum taraf›ndan denetlenemez veya sorgulanamaz. Katar emirlikleri. Bu kifli devleti kendi istekleri do¤rultusunda diledi¤ince yönetir. zümrenin yönetmesidir. SINIF 159 . Kral ile halk aras›nda genellikle soylular yer al›r. devleti yöneten kiflinin yetkiyi yaflam› boyunca elinde bulundurmas›d›r.2. Bu kifliler ölünce yerine kendi soyundan birisi bafla geçer.

bir yönetim biçimidir. gizli oy ve aç›k say›m usulüne uygun olarak yarg› denetimi alt›nda yap›l›r. Ünite Teokrasi Din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir. SINIF . hukuki yorumlar.” sözünü niçin söylemifl olabilir? 160 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sultan gibi yöneticiler yoktur. fl Atatürk “Türk milletinin yap›s›na en yak›fl›r idare cumhuriyettir. Hâkimiyet kayna¤› Tanr›’d›r. Seçim. Devleti ve milleti yönetecek kifliler de belirli bir süre için seçilerek yönetime gelir. di¤er yönetim biçimleriyle karfl›laflt›r›n›z. Günümüzde Vatikan teokrasi ile yönetilen ülkelerden biridir. belirli süreler için seçti¤i milletvekilleri arac›l›¤›yla kulland›¤› yönetim biçimidir. Toplumsal yap›. Din kurallar›n›n geçerli oldu¤u bu yöntemde. kral. Cumhuriyet yönetiminde hükümdar. dinî esaslara ve metinlere göre haz›rlan›r. e¤itim.6. Cumhuriyet Bayram› kutlamalar› Cumhuriyet Cumhuriyet milletin. fl Teokrasi yönetiminin özellikleri nelerdir? fl Bu yönetim fleklini monarfli ve oligarfli yönetimi flekliyle karfl›laflt›r›n›z. halk› ve devleti temsil edecek kiflileri seçmesi esast›r. Yasalar. kiflisel hak ve özgürlükler dinî kurallara göre uygulan›r. anayasada belirtilen süre içinde seçimle iflbafl›na gelir. dinî kurallar ülke yönetiminde aynen uygulan›r ya da büyük ölçüde din kurallar›ndan etkilenir. Cumhuriyette halk›n seçme hakk›n› kullanmas›. fl Cumhuriyet yönetiminin özellikleri nedir? fl Cumhuriyet yönetimini. En ‹yi Yönetim fiekli Cumhuriyet. egemenli¤i kendi elinde tuttu¤u ve bunu. Bu yönetimlerde devlet baflkan›.

sadece seçim takvimi ile seçim ve sand›k kurullar›n› belirlemede rehberlik etmektedir. kifliye demokrasi bilincini kazand›r›r. önerge verme.4. Buna göre okullar›m›zda okul. denetleme. karar alma gibi ifllemleri kavramaktad›rlar. okullar›nda aday olma. Demokrasi e¤itimi. Planlama. demokrasi bilinci kazand›rmak amac›yla Millî E¤itim Bakanl›¤› ile TBMM Baflkanl›¤› aras›nda 13 Ocak 2004 tarihinde bir protokol imzalanarak. Okul. toplumda demokrasiyi yaflat›r. disiplin cezas› uygulama. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulamaya konulmufltur. rapor haz›rlama vb. Etkinlik ya konuldu mu? Bu proje nas›l uygulanmaktad›r? fl Demokrasi bilincinin oluflmas›nda ve gelifltirilmesinde okulun etkisi var m›d›r? Örnekler veriniz. SINIF ÖÇK 161 . itiraz ve itirazlar› de¤erlendirme gibi seçim süreçlerini yaflayarak ve uygulayarak ö¤renebilmektedirler. Bu süreç içerisinde okul yönetimi. Toplum düzenini ve devaml›l›¤›n› korur. fl Sizin okulunuzda. Oy kullanmak. genel kurulda söz alma. oy kullanma. sand›k kurulunu oluflturma. Demokrasi bilincini benimseyen kifliler. ailede bafllar. okulda devam eder. uygulama. Ö¤renciler. en çok okulda al›nan e¤itimle mümkün olur. il ve Türkiye ö¤renci meclisleri oluflturulmufltur. fl Okulda yap›lan seçimlere kat›larak demokratik ortam›n oluflmas›na katk›da bulundu¤unuzu düflünüyor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Demokrasinin Serüveni Demokrasi Bilinci Demokrasi. bir yaflam biçimidir. Seçim sonras› komisyonlar› oluflturma. oy pusulas› haz›rlama. Demokrasiyi yaflamak ve yaflatmak. çal›flmalar› yürütmektedirler. propaganda yapma. oy say›m› yapabilme ve tutanaklara geçme. demokrasinin gere¤idir. Ö¤rencilerde. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulama6.

çeflitli sosyal s›n›flara ayr›l›rd›. Etkinlik 162 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. • bildirge (beyanname) • egemenlik • demokrasi t • cumhuriye KEL‹ME LAR VE KAVRAM et • meflrutiy • siyasi güç • vatandafll›k • saltanat MS 212 1215 DEMOKRAS‹N‹N B‹RAZ GEL‹fiM‹fi fiEKL‹ ‹ngiltere’de kral ve lordlar aras›nda Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) imzaland›.6. SINIF . kitaplar daha çok kiflinin eline geçti. 1450 Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg). Can ve mal güvenli¤i getirildi. DEMOKRAS‹ YÖNET‹M‹N‹N ORTAYA ÇIKIfiI Eski Yunan’da site devletlerinde uygulanm›flt›r. Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg) fl Matbaan›n bulunmas› ve yayg›n olarak kullan›lmas› demokrasinin geliflmesin de nas›l etkili olmufltur? ÖÇK 6. Kurulacak halk meclisi temsilcilerine genifl yetkiler tan›nd›. kral›n yetkilerini s›n›rland›rd›. Kendi düflüncelerini aç›klamaya bafllad›lar. Bu durum demokrasik hak ve taleplerin h›zlanmas›n› sa¤lad›. kitaplar yard›m›yla yeni fikirlerle tan›flt›lar. Köleler: Seçme ve seçilme hakk›na sahip de¤ildir. MÖ 450. Eski Roma’da halk. Ünite Demokrasinin Geliflim Süreci ÖN HAZIRLIK Dünyadaki demokratik geliflmeler. ‹nsanlar. Daha çok kitap bas›ld›. Bunlar› birlikte inceleyelim. Bu ferman. Bu dönemde insanlar iki gruba ayr›l›r: Vatandafllar: Bunlar›n seçme ve seçilme hakk› vard›r. MS 212 y›l›nda imparatorluk içerisindeki tüm özgür insanlar Roma yurttafl› olma hakk›n› kazand›lar. sizce ülkemizi nas›l etkilemifl olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Afla¤›daki demokrasinin geliflim sürecini yans›tan olaylar kronolojik s›raya göre verilmifltir.5. modern matbaay› buldu.

” düflüncesini savundu. hür ve eflit do¤arlar. eflitlik ve özgürlük fikrini yayg›nlaflt›rm›fl olabilir mi? Aç›klay›n›z. fl Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso)’nun düflüncesini do¤ru buluyormusunuz? Neden? Demokrasilerde insanlar tart›flarak ortak karar verirler. 1750 Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso). Parlamentoda ifade özgürlü¤ü tan›nd›. ve 6. 6. Frans›z ‹htilali’ni anlatan bir tablo ÖÇK fl Düflüncelerin aç›kça ifade edilmesi.7.6. SINIF 163 . “‹nsanlar. Bildirge ile yeni hak ve hürriyetler sa¤land›. DEMOKRAS‹N‹N TEMEL‹ ATILDI “Amerikan Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi” imzaland›. etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 1789-DEMOKRAT‹K YÖNET‹M ESASLARI BEL‹RLEND‹ Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi ile demokratik yönetimin esaslar› oluflturuldu.Demokrasinin Serüveni 1776-MODERN 1689 ‹ngiltere’de Haklar Bildirgesi imzaland›.

fl Demokratik hak ve özgürlüklerin güçlenmesinde kitle iletiflim araçlar›n›n rolü nedir? fl Demokrasi ile yönetilen ülkelerde. demokrasiye daha çok inanmaya bafllad›lar. SINIF . Demokratik yönetimler. 1945 ‹kinci Dünya Savafl›’ndan sonra demokrasi ve hürriyetler. insanlar›n hangi haklara sahip oldu¤unu araflt›r›n›z. ‹nsanlar.6. Avrupa ülkelerinde demokratik yönetimler kurulmaya bafllad›. II. huzur ve güvenin garantisidir. 1948 Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›. insanl›¤›n kurtulufl umudu oldu. 164 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite 1800-DEMOKRAS‹ YÖNET‹MLER‹ TOPLUMLARDA YAYGINLAfiTI Avrupa’da Sanayi ‹nk›lab› sonucu zengin bir s›n›f ile iflçi s›n›f› ortaya ç›kt›. Dünya Savafl›’nda birçok kent harap olmufltur.

2000 Yöneticileri seçimle yönetime gelen ülke say›s› artt›. Etkinlik fl ‹nsanlar›n birbirlerine sahip ç›kmalar› ile demokrasi kültürü aras›nda nas›l bir iliflki kurulabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. demokrasinin geliflimine nas›l bir katk›da bulunmufltur? 6. Berlin Duvar›’n›n y›k›l›fl›.Demokrasinin Serüveni 1989 Berlin duvar› y›k›ld›.8. ‹ki Almanya birleflti. ÖÇK fl ‹nternet’in yayg›nlaflmas›. 1995 ‹nternet yayg›nlaflt›. ‹nsanlar bu iletiflim arac› ile dünyada olup bitenleri k›sa sürede ö¤renmeye ve demokratik tepkilerini ortaya koymaya bafllad›lar. SINIF 165 . demokrasinin bir zaferi olmufltur. Sovyetler Birli¤i ile Do¤u Avrupa ülkelerinde rejim de¤iflikli¤i demokrasinin yay›lmas›n› sa¤lad›. Bu sayede bütün dünyayla iletiflim daha da h›zland›. ‹nternet arac›l›¤›yla tüm dünyadaki olaylar izlenebilmektedir.

Yaflama hakk›m›z›n güvencede olmas›n› sadece yasalardan beklememeliyiz. Buna Hakk›m Var Anayasalar kiflilerin hak ve özgürlüklerini garanti alt›na al›r. 166 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Haklar›n›z›n ve özgürlüklerinizi s›n›rlayan yasal dayanaklar›n›n neler oldu¤unu araflt›r›n›z. Bir Bebe¤in Yaflad›klar› Olay.6. Amerika’da bir hastanenin doğum servisinde geçmiştir. do¤umla bafllar ve ömür boyu sürer. madddesinde de “Herkesin yaflam hakk›. maddesine göre. insan›n en vazgeçilmez haklar›ndan biridir. fl Trafik kazalar›n›n ço¤u. Şöyle ki. yasan›n korumas› alt›ndad›r. Ancak bebeğin Down Sendromu ve bağırsakta bir sorunu olduğu saptanır. Biz de sorumluluklar›m›z›n oldu¤unu bilmeliyiz. Bu yüzden savafl ve benzeri hâllerde bile durdurulamaz. • düflünce • birey • kamuoyu • millet KEL‹ME MLAR VE KAVRA • yönetim • laiklik • anayasa Yafl›yorum.C. Bebeğin öncelikle ameliyat ile bağırsak sorununun giderilmesi gerekmektedir. yaflama. Haklar›n›z› kullanman›z› engelleyenler olursa neler yapars›n›z? 3. sadece T.” Bu madde. Hangi hak ve özgürlüklere sahipsiniz 2. maddi ve manevi varl›¤›n› koruma ve gelifltirme hakk›na sahiptir. Ünite Haklar›m ve Özgürlüklerim ÖN HAZIRLIK 1. Ancak durumu kabullenmekte güçlük çeken anne ve baba. Bir gün her ikisi de sağlıklı ve yüksek zekâ özelliklerine ve iyi bir eğitime sahip olan 27 yaşlarında olan anne ve babanın bir kız çocuğu dünyaya gelir. insanlar›n yaflama hakk›n› elinden almaktad›r. SINIF .” flekliyle yer almaktad›r. Anayasas›’nda de¤il Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 2. Yaflama hakk›. “Herkes. dünyadaki herkesin yaflama hakk› vard›r. Anayasa’m›z›n 17. Trafik kazalar›n›n bu hakk›m›z› etkilememesi için neler yapabiliriz? Yaflama hakk›. ameliyatı istemediklerini belirttiler. Sadece bizim de¤il.

Böylece bebek. Bunun üzerine hemen ameliyat edilen bebek. Bebeğin günden güne gücünü kaybettiğine tanık olan hemşireler.9. bu ameliyata onay vermez. Haber. onun. mahkeme tarafından atanan bir yetişkinin koruyuculuğuna verilir. SINIF 167 . daha sonra yerel radyoda duyulmaya başlanır. Bundan sonra. 0-6 yaş grubu çocukların yatırıldığı pediatri yoğun bakım ünitesine nakline karar verirler. Dr. ameliyat edilmeyeceği kararıyla. Prof. Bu talep karşısında. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. aynı durumdaki vakalarla deneyimi olan koruyucu ailelerden.2004) fl Yaflama hakk› ile ilgili bir slogan oluflturarak s›n›f panonuzda sergileyiniz.Demokrasinin Serüveni Ameliyat edilirse bebeğin yaşamını Down Sendrom’u olarak iyi bir bakımla sürdürebileceği.03. Down Sendromu ile yaşamına başlar. Bununla birlikte hemşireler arasında huzursuzluk ve moral bozukluğu meydana gelmiştir. Gülten UYER 08. ÖÇK 6. Anne ve babaya karşı yoğun tepkiler oluşmaya başlamıştır. yoğun bakım ünitesine nakledilir. bebeğin nakledildiği ünitenin hemşireleridir. doktorlar tarafından anne babaya bildirilir. bu durumdan rahatsız olduklarını belirterek bebeğin başka bir servise nakledilmesini isterler. bebeğin bakımını üstlenme konusunda başvurular gelmeye başlar. anne ve baba. Bu arada olayın yankıları artarak tüm hastaneye yayılmaktadır. Doğal olarak bu durumdan en çok etkilenenler. Onların cerrahi girişim için onayı istenir. Ancak. Hastanenin adı da kullanılarak bir bebeğe gerekli tedavinin yapılmadığı sürekli anons edilir ve hastane telefonlar almaya başlar. aynı zamanda.

doku ve organ naklini olanakl› hâle getirmifltir. Kifli dokunulmazl›¤›. maddesinde: “T›bbi zorunluluklar ve kanunda yaz›l› hâller d›fl›nda kiflinin vücut bütünlü¤üne dokunulamaz. r›zas› olmadan bilimsel ve t›bbi deneylere tabi tutulamaz. sadece kiflinin kendi r›zas›yla olacak bir fleydir. Kifli özgürlü¤ü ve güvenli¤i. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da ifllemlere tabi tutulamaz. Kimseye iflkence ve eziyet yap›lamaz. kad›nlar ve çocuklar oluyor. Kifli sa¤l›¤›nda kehdisinden ölümünden sonra organ veya doku al›nmas›na karfl› oldu¤uni belirtirse organ ve doku al›namaz. Anayasa’m›z›n 17. evdeki fliddetin gizli kalmas›na. Bu slogan›n sizin için anlam› nedir? 168 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kimse insan haysiyeti ile ba¤daflmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. ‹flkence ve eziyet yasa¤›. 11. (‹nternet haberi. insan›n yasayla belirlenmifl ve s›n›rland›r›lm›fl durumlar d›fl›nda hareket serbestli¤i ve özgürlü¤ünden yoksun b›rak›lmamas› anlam›na gelir. her iki aileden birinde sözlü fliddetin var oldu¤u Türkiye'de de dünyada oldu¤u gibi en tehlikeli fliddet davran›fllar›n›n kurbanlar›. Ancak bu. Efller Aras› ‹liflkiler Destek Program› çerçevesinde kad›nlara ve erkeklere fliddeti önleme amaçl› e¤itimler verildi. SINIF . ikisi birlikte. maddesinde: “Hiç kimse iflkenceye. Aile içi fliddete son kampanyas›n›n ilk etab› 2004 Ekim-Aral›k aylar›nda gerçeklefltirildi. maddesi ile insanlar›n hangi haklar› güvence alt›na al›nm›flt›r? Son zamanlarda bilimdeki geliflmeler. Kad›n›n ekonomik ve sosyal destekten yoksun oluflu ve fliddetin yaratt›¤› psikolojik etkiler. E¤er kifli. fl Kiflinin zorlanamayaca¤› ifadesini nas›l yorumlars›n›z? “Aile ‹çi fiiddete Son” Kampanyas›nda ‹kinci Aflamaya Geçiliyor Dünyada her dört kad›ndan ve her alt› erkekten biri aile içi fliddeti yafl›yor. maddi ve manevi varl›klar›n› koruyabilme ve gelifltirebilme haklar›n› içerir.” hükmü yer al›r. Ancak fliddet. insan onurunu zedeleyen ceza verilememesi ve muamele yap›lamamas› gibi kurallar› vard›r. en temel insan haklar›ndan biridir. doku ve organ nakli konusunda istekli de¤ilse kimse onu zorlayamaz. Toplumda kad›n ve erkek rolleriyle ilgili olarak benimsenen geleneksel de¤erler var. 05. Ünite Dokunulmazl›¤›m Var Yaflama hakk›n›n gerçekleflebilmesi için ise ''kifli dokunulmazl›¤›'' ile ''kifli güvenli¤i"nin sa¤lanmas› gerekir. ço¤u zaman a盤a ç›km›yor.” denmektedir. fl Sizce bu güvence yeterli midir? Neden? Kifli dokunulmazl›¤›. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 3. bunun "aile meselesi" ve do¤al bir olaym›fl gibi görülmesine sebep oluyor. Her üç aileden birinde daya¤›n. fl Bu sözleflmenin 3.6. insanlar›n yaflama. 2005) fl Aile içi fliddeti önlemek için neler yap›labilir? fl Kifli dokunulmazl›¤› ile ilgili bir slogan yaz›n›z.

kamu düzeninin. demokratik bir toplumda zorunlu tedbirlerle ve yasayla s›n›rlanabilir.. arkadafllar›m›n yan›nda ve her yerde düflündüklerimi rahatl›kla ifade edebilmeli. ‹stanbul Büyükflehir Belediyesinin ev sahipli¤i yapt›¤› bu buluflma çerçevesinde edebiyat. düflünce ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. SINIF 169 . düflünce özgürlü¤ünün küresel sorunlar›n› tart›flmak ve çözümler üretmek için bir araya geldikleri uluslararas› bir toplant› düzenlendi. Bu hakk›m› yaln›zca: a) Baflkas›n›n haklar›na ve itibar›na sayg›. “ ''Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin 4. ancak kamu güvenli¤inin. Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse. 08. fikrimi söyleyebilmeliyim. 10. di¤er hak ve özgürlüklerin besleyicisidir. ahlak›n korunmas› nedenleriyle ve kanun taraf›ndan öngörülmek. kamu sa¤l›¤›. bas›l›. sanatsal biçimde veya benim seçece¤im baflka bir araçla her türlü haber ve düflüncelerin araflt›r›lmas›. maddesinde: “Herkes. Ben de buna göre muamele görmek istiyorum. 19 ve 22 Kas›m 2005 tarihleri aras›nda. maddesinde:” Herkes düflünce.. vicdan ve din özgürlü¤üne sahiptir. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 9. elde edilmesi ve verilmesi özgürlü¤ünü içerir.” Anayasa’m›z›n 25. Düflünce. düflünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. maddesine göre “Ben. kamu düzeninin. ‹stanbul Buluflmas›'' “Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul Buluflmas›” farkl› ülkeler ve k›talardan insanlar›n. genel sa¤l›¤›n veya ahlak›n ya da baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için. sözlü. di¤er hak ve özgürlüklerini gelifltirebilmesi ve kullanabilmesi mümkün de¤ildir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Biliyorum ki düflünce özgürlü¤ü. okulumda. kanaat özgürlü¤ü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke s›n›rlar› söz konusu olmaks›z›n haber veya fikir alma ve verme özgürlü¤ünü de içerir. ülke s›n›rlar›na ba¤l› olmaks›z›n yaz›l›. Din veya inanc›n› aç›klama özgürlü¤ü.” hükmü yer almaktad›r. Bu hak. bugünün dünyas›nda yeterince özgür mü? Engelleri kald›rmak ve s›n›rlar›n› geniflletmek için baflka neler yap›labilir?” sorular›n›n cevapland›r›lmak üzere daima önümüzde durmas› gerekti¤ine inan›yoruz. medya. Çünkü Çocuk Haklar›’na Dair Sözleflme’nin 13. 2005) fl Düflünce özgürlü¤ü için böyle bir toplant›ya neden gerek duyulmufltur? fl Düflünce özgürlü¤ünü yans›tan bir slogan oluflturunuz. fl Özgürlüklerin baflkalar›n›n özgürlükleri ile ba¤lant›s› olabilir mi? Örnekler veriniz. düflüncemi özgürce aç›klama hakk›na sahibim. ifl yaflam› gibi konularda toplant›lar gerçeklefltirildi. düflünce ve kanaatleri sebebiyle k›nanamaz ve suçlanamaz. 11. görüfllerini aç›klama ve anlat›m özgürlü¤üne sahiptir.Demokrasinin Serüveni B›rak›n Konuflay›m Evimde. (‹nternet haberi. gerekli olmak kayd›yla s›n›rlayabilirsiniz. sanat. farkl› ülkelerden yaklafl›k 30 kat›l›mc› Türkiye’deki meslektafllar›yla bir araya geldi. bu hak. b) Millî güvenli¤in.” denilmektedir. Özgürce düflünemeyen insanlar›n. maddesi ise flöyle der: “Herkes.

Kemal ATATÜRK MEB. vicdan›n›n emrine uymakta serbesttir. Tart›flma fl Atatürk. bir vicdan meselesidir. Herkes. Atatürkçülük 1. Biz. Herkez istedi¤i dine inanma inanc›n›n gereklerini yerine getirme hakk›na sahiptir. dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. Kimse. SINIF . dinî ayin ve törenler serbesttir. dine sayg› gösteririz. madde hükümlerine ayk›r› olmamak flart›yla ibadet. Ünite Dinim ve Vicdan›m Özgürdür Benim Ülkemizde farkl› inanç ve kültürlere sahip insanlar bir arada yaflamaktad›r. sadece din ifllerini. Biz. dinî ayin ve törenlere kat›lmaya. MADDE 14. Anayasa’m›z›n 24. Din. Cami Kilise Havra 170 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Din ve vicdan özgürlü¤ü baflkalar›n›n dinine ve inanc›na sayg› göstermeyi gerektirir. s. millet ve devlet iflleriyle kar›flt›rmamaya çal›fl›yoruz. 14. neden s›n›rs›z de¤ildir. M. ibadete. vicdan. Anayasa’da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri. Düflünüfle ve düflünceye karfl› de¤iliz. yukar›daki sözü ile neyi anlatmak istemifltir? Tart›fl›n›z. dinî inanç ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz.111 fl Bütün hak ve özgürlüklerimiz. dinî inanç ve kanaatlerinden dolay› k›nanamaz ve suçlanamaz. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü¤ünü bozmay› ve insan haklar›na dayanan demokratik ve laik cumhuriyeti ortadan kald›rmay› amaçlayan faaliyetler biçiminde kullan›lamaz.6. maddesine göre: Herkes.

Atatürk.Demokrasinin Serüveni “Hürriyet olmayan bir memlekette ölüm ve yok olma vard›r. yeni Türk devletinde hak ve özgürlüklere büyük önem vermifltir. toplumsal. Sizce haklar›n korunmas› neden önemlidir? 2. her tür kalk›nman›n hak ve özgürlüklere sahip bir toplum taraf›ndan gerçeklefltirilece¤ine inanm›flt›r. Cumhuriyetin ilan› ile de ulus egemenli¤ini en üst düzeye tafl›m›flt›r. ekonomik. e¤itim ve kültür alanlar›ndaki tüm haklar›n› kullanmas›n› sa¤lam›flt›r. Haklar›m›z› ve özgürlüklerimizi korumak için neler yapabiliriz? 1 Atatürkçülük 1. sahip oldu¤unuz haklar›n›zdan kullanamad›klar›z var m›? Neden? 3. Sizin.10. Bundan dolay› Türk milletinin siyasal. Fikir ve bas›n hürriyetinin geliflmesi için çaba harcam›flt›r. Her ilerlemenin ve kurtuluflun anas› hürriyettir. s. özellikle düflünce özgürlü¤üne büyük de¤er vermifltir. fl Atatürk döneminde e¤itim ve kültür alan›nda elde edilen hak ve özgürlükler hangileridir? Düflünelim. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 171 .185 ÖÇK 6. s.181 2 Atatürkçülük 1. Atatürk. Kurtulufl Savafl›’n› baflar› ile tamamlad›ktan sonra saltanat› kald›rarak kiflisel egemenli¤e son vermifltir. Söyleyelim 1. “Kimsenin fikrine ve vicdan›na egemen olunamaz.” 2 görüflüne sahip olan Atatürk.” 1 diyen Atatürk. hukuk.

Bunun d›fl›nda hemen hemen bütün a¤›r suçlar. siyasal. Veda Hutbesi 172 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fiimdi tarihsel süreç içinde demokrasi ve insan haklar› ile ilgili önemli belgelerden baz›lar›n› inceleyelim. Mülkiyet hakk›. belgeler yay›mlanm›flt›r. namuslar›n›z da mukaddestir. fl Hz. ‹slam Tarihi. temel insan haklar›ndan hangisini güvence alt›na alm›flt›r? fl Hz. mallar›n›z. Kad›nlar›n da sizin üzerinizdeki haklar›. • demokrasi • egemenlik • düflünce KEL‹ME LAR VE KAVRAM eflme • sözl • yasama • yürütme • yarg› Demokrasinin toplumun geliflmesi ile beraber geliflen bir yap›s› vard›r. Aile yaflam› hakk›ndaki düzenlemelerde ise tek efllilik esas› görülmektedir. kan davas›n› yasaklamas›. Muhammed. Muhammed’in insanlar›n eflit oldu¤unu vurgulamas›n› insan haklar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. Uyarlanm›flt›r. s. Cahiliyeden kalma bütün âdetler kald›r›lm›flt›r. sözleflmelere uymama veya ay›pl› mal sat›lmas› hâlinde. toplumsal hayat› düzenleyen hükümler de bulunmaktad›r. meflru örf ve âdete göre yiyecek ve giyeceklerini temin etmenizdir. siyah›n da k›rm›z› tenli üzerinde bir üstünlü¤ü yoktur. MEB. fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› cezalar›n uygulanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Hammurabi Kanunlar›’nda insan haklar› ile ilgili hangi hak ve özgürlüklerden söz edilmektedir? Hammurabi Kanunlar› (Hz. Suçlular e¤er özgür bir insan de¤ilse “göze göz. ülkesinin toplumsal. Mezopotamya’da MÖ ikinci bin y›lda hüküm süren Babil Devleti’nde Kral Hammurabi. Tarihin bu ilk yaz›l› anayasas›. ölüm ile cezaland›r›l›r. (www. ekonomik ve dinsel alanlar›n› bir yasayla düzenlemifltir. hangi tarihsel süreçten geçerek yasal güvence alt›na al›nm›flt›r? Araflt›r›n›z. Muhammed’in Arafat’taki büyük kalabal›¤a söyledi¤i hutbeden bir bölüm) Ey ‹nsanlar! Canlar›n›z. Arap’›n Arap olmayana. zarar karfl› tarafa ödettirilmek üzere yapt›r›ma ba¤lanm›flt›. Özgür insanlar. Dikkat ediniz. Babil halk›n› s›n›f s›n›f ay›rm›fl ve bu s›n›flar›n hak ve yetkilerini düzenlemifltir. emanet sözleflmesi. Kald›rd›¤›m ilk kan davas›. difle difl” yasas› geçerlidir. yüzy›lda. her türlü tecavüzden korunmufltur. Allah’›n haram ve dokunulmaz k›ld›¤› can› haks›z yere öldürmeyeceksiniz. hükümler.6. istisna ve hizmet sözleflmeleri düzenlenmifl. Günümüzde birçok hukukta var olan “k›sas” sistemini bu kanunlarda da görmekteyiz. Ünite Dünden Bugüne Demokrasi ÖN HAZIRLIK ‹nsan haklar› 19. Tarihsel süreç içinde demokrasi ad›na birçok kanunlar.org. Arap olmayan›n da Arap üzerine üstünlü¤ü olmad›¤› gibi k›rm›z› tenlinin siyah üzerine. kad›nlar›n da sizin üzerinizde hakk› vard›r. SINIF . Muhammed’in. Sizin kad›nlar üzerinde hakk›n›z.tpb. hangi sözü ile insanlar›n eflit olduklar›n› vurgulam›flt›r? fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› ceza uygulanmas› ile Hz.tr) Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesinden al›nm›flt›r. 41. Hammurabi Kanunlar›’nda. Cahiliye devrinde güdülen kan davalar› tamamen kald›r›lm›flt›r. suçlar›n›n bedellerini maddi bir tazminatla ödeyebilirler. Abdülmuttalip’in torunu ‹lyas bin Rabia’n›n kan davas›d›r.

s. fl Kanunname öncelikle hangi düzenlemeleri esas alm›flt›r? . Bundan böyle hiçbir hâkim herhangi bir kimseyi. suçun derecesine göre küçük bir suç için yaln›zca para cezas›na çarpt›r›labilir. Kanunnamenin haz›rlanmas›nda. Osmanl›larda uygulanan kanunlar› ‹slam hukuku esaslar›na göre toplatt›rm›fl ve düzenlettirmifltir. suçun büyüklü¤üne göre para cezas›na çarpt›r›labilir ve bir tüccar da mallar› korunarak ayn› flekilde cezaland›r›labilir. halka hak ve özgürlükler tan›nm›flt›r. M.. halk ve askerlerle ilgili kanunlar› kapsamaktad›r. Magna Carta Kendi zümresinden olanlar ya da ülkenin ilgili yasalar›na uygun olarak verilen bir karar olmad›kça hiçbir özgür kifli tutuklanamaz.tr adresinden derlenmifltir. Çünkü.gazi. “Özgür bir adam.edu.. s. fl Magna Carta belgesi ile Hammurabi Kanunlar›’nda yer alan suçlarla ilgili cezalar› karfl›laflt›r›n›z. C. hapse at›lamaz. mal ve mülkü elinden al›namaz. devrin büyük âlimlerinden olan Ahmet ‹bn-i Kemal Paflazade ile Ebussuud Efendiler yard›mc› olmufllard›r. 75’ten al›nm›flt›r. mali. askerî ve di¤er gerekli mevzuatlar› içine alan bafll›klar hâlindedir. Kemal ATATÜRK MEB. 4. hür ve sorumlu olan yaln›z insand›r. gerçek. Atatürkçülük 1. sürgüne yollanamaz ya da herhangi bir biçimde kötü muameleye maruz b›rak›lamaz.Demokrasinin Serüveni Magna Carta (Magna Karta 19 Haziran 1215) ‹ngiltere kral› Yurtsuz John ile ‹ngiliz asiller aras›nda imzalanm›fl bir belgedir. Suç. Atatürkçülük 1. Kemal ATATÜRK MEB. idari.” www.ksef. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi.181 Sultan Süleyman Han’›n Kanunnamesi (Kanunlar›) Kanuni Sultan Süleyman. Kanunname. M. Kiflisel hürriyetler kutsald›r.Her türlü hakk›n kayna¤› kiflidir. hukuki.175 fl Atatürk’ün yukar›da verilen sözlerinde anlat›lmak istenen nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. s. Ceza ve vergi düzenlemelerini. SINIF 173 . ilgili olayda do¤ru ve güvenilir deliller ortaya koymadan dava edemez. Bu belge ile kral›n yetkileri s›n›rlanm›fl.

Kanunla yasaklanmam›fl her fley serbesttir. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. zulme karfl› koruma. M. 7. Ünite 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi 18.11. Herkes. ‹nsanlar. yüzy›l›n sonlar›na do¤ru Fransa’da. yarg›lanamaz. Hiç kimse kanun d›fl› olarak tutuklanamaz. www. kurulu düzeni bozmamak flart›yla konuflma. kifliye bir baflkas›n›n benzer hakk›na zarar vermeksizin kendi kendini. do¤al yeteneklerini serbestçe gelifltirebilmesidir.tr fl 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi. 8. istedi¤i gibi sevk ve idare etmeye müsaade etmektir. millete aittir. siyasi otoritenin ve siyasi teflkilat›n görevidir. 5. Bu beyanname ile insanlar›n temel hak ve hürriyetleri garanti alt›na al›nm›flt›r. 2.gov. Hâkimiyet. Milletin onay› al›nmadan hiçbir kimse ya da grup. Mahkeme karar› kesinleflinceye kadar herkes masumdur.177) ÖÇK 174 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. hukuki olarak hür ve eflit do¤arlar. yönetme yetkisi kullanamaz. toplum düzenine zarar vermemek kayd›yla düflüncesini. Mülkiyeti ve güvenli¤i sa¤lama. yazma ve bas›n hürriyetine sahiptir. Fransa’da demokrasinin geliflmesine etkisi olmufl mudur? Neden? fl Magna Carta’da yer alan özgürlükler. dinî ve vicdani kanaatlerini aç›klayabilir. cezaland›r›lamaz.6.meb. 1. 6. 3. 4. Bütün vatandafllar. Etkinlik . Kiflinin birinci hakk›. Bu ihtilalden sonra 26 A¤ustos 1789 tarihinde Fransa’da ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Evrensel Bildirgesi” ilan edilmifltir. ‹ngiltere’deki meflruti yönetim ve Amerika Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi’nin etkisi ile bir ihtilal meydana gelmifltir. sosyal ve ekonomik yap›daki olumsuzluklar. Bu geliflimi sa¤lamak için en iyi vas›ta. 1789 ‹nsan Haklar› Beyannamesi’nde ne tür bir geliflme göstermifltir? Karfl›laflt›r›n›z. SINIF 6. s.

Atatürkçülük 1. Ülkenin bir taraf›nda isyan ç›kaca¤›n› gösteren kan›tlar görülürse hükûmet o yerde geçici olarak s›k›yönetim ilan edebilecekti. milletimin ve büyük atalar›m›n en k›ymetli miraslar›ndan olan ba¤›ms›zl›k aflk› ile yarat›lm›fl bir adam›m. yüzy›l bafllar›nda Magna Carta ile s›n›rland›r›lm›flt›r. Osmanl› Devleti’nin uyru¤unda bulunan kiflilerin tümüne “Osmanl›” denilecekti. ‹ngiltere’de kral›n yetkileri 13. Komisyonun haz›rlad›¤› metin. yeni ve sa¤lam esaslar›yla Türk milletini güvenli ve sa¤lam bir gelecek yoluna koydu¤u kadar as›l fikirlerde ve ruhlarda yaratt›¤› güvenlik itibar›yla büsbütün yeni bir hayat›n müjdecisi olmufltur. Mithat Pafla baflkanl›¤›nda bir komisyon oluflturuldu. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 3. 2. 1. Kemal ATATÜRK MEB. 6.181 Cumhuriyet. Osmanl› Devleti’nde ise 19. M.12. Ben. mahkeme huzurunda hakk›n› savunarak gerekli gördü¤ü yasal araçlar› kullanabilecekti. s. 50-52’den derlenmifltir. baflkalar›n›n özgürlüklerine müdahale etmemek kofluluyla kiflisel özgürlü¤e sahipti. 4.181 ÖÇK 6. Abdülhamit’in izniyle baflland›.Demokrasinin Serüveni Kanunuesasi Osmanl› Devleti’nde Kanunuesasi haz›rl›klar›na padiflah II. sizce s›n›rs›z m›d›r? Neden? fl Ülkenin karfl›laflt›¤› tehlikeler karfl›s›nda özgürlüklerin k›s›tlanmas›n› nas›l de¤erlendirirsiniz? fl “Adalet. yüzy›l›n sonlar›nda Kanunuesasi ile padiflah›n yetkileri k›smen s›n›rland›r›lm›flt›r. fl Özgürlükler. s. Herkes. fl Yetki s›n›rlamas›n›n Osmanl› Devleti’nde daha geç gerçekleflmesinin nedenleri nelerdir? Hürriyet ve ba¤›ms›zl›k. Yasa gere¤i olmadan kimseden vergi ya da baflka bir ad alt›nda para al›namayacakt›. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi. SINIF 175 . 5. Yasalar›n belirtti¤i durumlar d›fl›nda.” sözünü insan haklar› aç›s›ndan yorumlay›n›z. yetkililer meskene zorla giremeyecekti. benim karakterimdir. Atatürkçülük 1. M. mülkün temelidir. 23 Aral›k 1876’da ilan edildi. Kemal ATATÜRK MEB. Osmanl›lar›n tümü. c 4 s. Mahkemelere müdahale edilemeyecekti.

Etkinlik 176 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. onur ve haklar› yönünden eflit do¤arlar. dil. suç ifllenmesinin önlenmesi. Herkes özel ve aile hayat›na. renk. hür ve sorumluluklar›n› bilen vatandafllard›r. renk. tam bir eflitlikle. fl Türkiye’nin yukar›daki sözleflmeleri kabul etmesini. davan›n ba¤›ms›z ve tarafs›z bir mahkemece. adil ve aç›k olarak görülmesi hakk›na sahiptir. ulusal bir az›nl›¤a aidiyet. sürülemez. Madde 3: Yaflamak. uyru¤u bulundu¤u devlet ya da ülkenin siyasal. do¤ufl ya da herhangi bir baflka ayr›m gözetilmeksizin bu Bildirge'de aç›klanan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir. bu Bildirge'ye ayk›r› her türlü ayr›ma ve bu tür ayr›m gözetici ifllemler için yap›lacak her türlü k›flk›rtmaya karfl› eflit korunma hakk› vard›r. adli ya da uluslararas› durumu bak›m›ndan hiçbir ayr›m gözetilmeyecektir. din. Türk Cumhuriyeti’nin kurucular› ve sahipleri. insan haklar› yönünden de¤erlendiriniz. cins. hangi hak ve özgürlükler. Madde 4: Hiç kimse köle ya da kul olarak kullan›lamaz. Madde 5: Hiç kimse iflkenceye ya da ac›mas›z. fl ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi’nde. kamu güvenli¤i. din. Madde 7: Yasa önünde herkes eflittir ve herkes ayr›m gözetilmeksizin yasan›n koruyuculu¤undan eflit olarak yararlanma hakk›n› tafl›r.6. varl›kl›l›k. bizzat kendileridir. Ünite ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi (1948) Madde 1: Bütün insanlar özgür. SINIF . Madde 10: Herkes. servet. al›konulamaz. ›rk. sa¤l›¤›n veya ahlak›n veya baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için gerekli bir tedbir olmas› durumunda söz konusu olabilir. Ak›l ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karfl› kardeflçe davranmal›d›rlar. konutuna ve yaz›flmas›na sayg› gösterilmesi hakk›na sahiptir. M. özerk olmayan ya da baflka bir egemenlik k›s›tlamas›na ba¤l› ülke uyru¤u olsun. haklar›n›n ve ödevlerinin ya da kendisine yöneltilen ve ceza niteli¤i tafl›yan herhangi bir suçlaman›n saptanmas›nda. ulusal veya toplumsal köken. Madde 8: Her kiflinin. Madde 14 Ayr›mc›l›k yasa¤› Bu Sözleflme’de tan›nan hak ve özgürlüklerden yararlanma. özgürlük ve kifli güvenli¤i herkesin hakk›d›r. kölelik ve köle al›m sat›m› her türlü biçimiyle yasakt›r. Bundan baflka. Madde 6: Herkes. vazgeçilmez kabul edilmifltir? Türkler. ister ba¤›ms›z ülke uyru¤u olsun.13. cinsiyet. düzenin korunmas›. 2. kiflili¤inin tan›nmas› hakk›na sahiptir. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da muameleye u¤rat›lamaz. keyfi olarak tutuklanamaz. siyasal veya di¤er kanaatler. ›rk. ülkenin ekonomik refah›. ÖÇK 6. demokrat. Madde 2: Herkes. kendisine Anayasa ya da yasa ile tan›nan temel haklara ayk›r› ifllemlere karfl› ilgili ulusal mahkemelerin etkin koruyucu önlemlerinden yararlanma hakk› vard›r. Madde 9: Hiç kimse. ulusal ya da toplumsal köken. Kemal ATATÜRK Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Madde 8 Özel ve aile hayat›na sayg› hakk› 1. do¤um baflta olmak üzere herhangi baflka bir duruma dayal› hiçbir ayr›mc›l›k gözetilmeksizin sa¤lanmal›d›r. isterse ba¤›ml›. bir kifli hakk›nda. dil. Herkesin. Bu hakk›n kullan›lmas›na bir kamu makam›n›n müdahalesi. nerede olursa olsun. ancak müdahalenin yasayla öngörülmüfl ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik. siyasal ya da her hangi bir baflka inanç.

Çocuklar. Kad›n. silah kullan›r.14. babas›na var›r yard›m ister. Kad›nlar mütevazi ve çal›flkand›. genellikle ince belli. düflmanla savafl›r. SINIF 177 . daha çok onun kutsal Türk çocu¤unun annesi olmas›ndand›r. 1. Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1. erkek çocu¤a kal›rd›. kad›n haklar› ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? ÖÇK 6. Aile hayat› son derece mükemmeldi. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. E¤er baban›n o¤lu ya da erkek akrabas› yoksa kad›na ancak o zaman miras kalabilirdi. Bir k›z evlendi¤i zaman dü¤ününde bir flaman haz›r bulunurdu.Demokrasinin Serüveni Türklerde Kad›n Haklar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hoflgörü • demokrasi • de¤iflim • kat›l›m • kurultay Eski Türk belgelerinde geçen ”Hakan ve hatun buyuruyor ki” sözünden nas›l bir anlam ç›kar›yorsunuz? Orta Asya Türklerinde Kad›n Orta Asya Türklerinden Haskan savaflta oldu¤u zaman kurultaya Hakan›n efli hatun baflkanl›k ederdi. Nihat Sami Banarl› Resimli Türk Edebiyat› Tarihi. Hikâyelerde Türk kad›n tipi. cilt s. kalem kafll›d›r. erke¤inin yan›nda ata biner. Yan›na k›rk ince k›z alarak o¤lunu bulmaya gider ve baflar›l› olur. eski Türklerin kad›na verdikleri büyük de¤erlere rastlanmaktad›r. al yanakl›. kad›nlarla ilgili hangi özellikler belirtiliyor? fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. Nihat Sami Banarl›. Eski Türklerde kad›nlarla ilgili hiçbir dövülme olay›na rastlanmazd›. E¤er böyle olmazsa ailenin büyük bir felaketle karfl›laflaca¤›na inan›l›rd›. 33-35 (Düzenlenmifltir). özellikle miras hakk›nda kendini gösterirdi. annesine bakmaya mecburdu. Bütün törenlerde ve insanlar aras› iliflkilerde terbiyeli ve kibar davran›l›rd›. fl Yukar›daki metinde Türklerde kad›n haklar›na yönelik hangi ç›kar›mlarda bulunulabilir? Dede Korkut Hikâyeleri Han›n K›z› Dede Korkut Hikâyeleri’nde. Bu durum. cilt s. Kad›n. buna ra¤men baz› haklardan yoksundu. selvi boylu. Bo¤aç Han hikâyesinde. Mal. Kad›na bu kadar sayg› gösterilmesi. o¤lu düflmana esir düflen Dirse Han’›n k›z›. büyüklere ad›yla hitap etmezlerdi. Erkek çocuk. 399 fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde.

Kiflilerin de¤eri. Yunanl›lar›n ‹zmir’e ç›k›fl›ndan sonra düzenlenen mitinglerde konufltu. Türk kad›n›n›n ifl yaflam›nda ve aile içinde rolleri zaman içinde de¤iflmifltir. Savafl an›lar›n› “Türk’ün Ateflle ‹mtihan›” adl› eserinde yazd›. Toplum içinde kifli hürriyetlerinin s›n›r›.” ARAfiTIRINIZ Halide Edip Ad›var gibi Kurtulufl Savafl›’nda aktif rol oynayan Türk kad›nlar›n› araflt›r›n›z. aile. Etkinlik 178 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.1964) ‹stanbul’da do¤du. Amerikan K›z Kolejini bitirdikten sonra çeflitli okullarda ö¤retmenlik yapt›. ÖÇK 6. onu oluflturan kiflilerin kendilerini bir k›ymet ve kuvvet kabul etmelerindendir.6. bu hürriyetin toplumun huzuru ile iliflkisi üzerinde durulacak hususlard›r. tam bir bütün olarak k›ymet ve kudret görünümü arz edebilir. toplumun de¤erini oluflturur. Kurtulufl Savafl›’na kat›ld›. Kifli. Ancak bu gibi kiflilerden meydana gelmifl sosyal toplumlar. SINIF . toplumun oluflmas›nda en önemli etkendir.15. kifliye verilen de¤er. fl Ülkemizde ifl hayat›nda ve ailede kad›n-erkek rollerinin zaman içinde nas›l de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. Birinin hayat› ve çal›flmalar› hakk›nda bilgi edininiz. rütbesi baflçavufllu¤a kadar yükseldi. Ünite Halide Edip Ad›var (1884 . Kad›n›n Türk Toplumundaki Yeri Atatürkçü düflüncenin esas›nda. Hasta bak›c›l›k yapt›. “Bir toplumda k›ymet ve kuvvet. toplum ve millet hayat›. Günümüzde kad›nlar toplumsal yaflamda her geçen gün daha iyi bir konuma yükselmekte ve ülke ekonomisine kat›l›m› artmaktad›r. önemli bir bütün oluflturur. Atatürkçülükte kifli ve toplum iliflkilerinin özünde kifli hak ve hürriyetleri büyük yer tutar. Çal›flmalar›n›z› s›n›fa sununuz.

ahlaki. bu konudaki düflüncelerini flöyle belirtmifltir: “Daha esenlikle. Düflünelim. olaylar›n flahitli¤i ile ispatlanm›flt›r ki gerçekten yüksek faziletler göstermifllerdir. bütün Türk tarihinde oldu¤u gibi bugün de en sayg›n yerde ve flerefli bir varl›kt›r. SINIF 179 . tarihin. Toplumda kad›n-erkek aras›nda ayr›mc›l›k yap›lmas› ne gibi sonuçlara neden olur? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. arkadafl›. yaln›z Asya’da de¤il Avrupa’da bile. flereflidir.Demokrasinin Serüveni Kad›n›n toplumdaki yeri yüksektir. Kad›n›n yeri ve görevini de flöyle belirtmifltir: “Kad›nlar›m›z›n her millette oldu¤u gibi bizim milletimiz için de ne kadar yüksek önemi oldu¤unu söylememe lüzum yoktur.” Bu düflünce yap›s›.” fleklinde tan›mlam›flt›r. Gerçekten Türk milletinin bütün dünyada.” demifltir. K›z çocuklar›n›n okula gönderilmesi neden önemlidir? 2. sosyal.) Bilgi Kutusu Türk kad›n›. Atatürk “fiuna inanmak laz›md›r ki dünya yüzünde gördü¤ümüz her fley. Büyük atalar›m›z ve onlar›n analar›. k›ymetli evlatlar yetifltirmeleriydi. hep böyle k›ymetli atalar›n. büyük Türk kad›n›n› çal›flmam›za ortak yapmak. çal›flma hayat›m›zda erkekle eflittir. Türk kad›n›n› ilmî. Ailenin ana unsurlar›ndan birini teflkil eden kad›n›n bizdeki anlam›n› “Türkiye Cumhuriyeti’nde kad›n. daha dürüst olarak yürütece¤imiz yol vard›r. Atatürk. Söyleyelim 6. ekonomik hayatta erke¤in orta¤›. kad›n›n eseridir. Bizim milletimizde kad›n. Etkinlik 1. Atatürkçülük III. sosyal ve siyasi hayattaki yerini belirlemifltir.” Atatürk’ün bu sözleriyle tarihteki önemi vurgulanan Türk kad›n›. ÖÇK Kad›nlar çal›flma hayat›nda önemli bir konuma sahiptir. faziletli evlatlar yetifltirmesi ve daha beflikten çocuklar›n›n ruhuna mertlik ve fazilet afl›lamas› sayesinde olmufltur. eskiden bu önemi hakikaten en yüksek derecede kazanm›flt›r. yard›mc›s› ve destekleyicisi yapmak yoludur. Bu yol. Burada birçok noktalardan sayabilece¤imiz o faziletlerin en büyü¤ü ve en önemlisi. Türk toplumunda bir insan olarak kad›na kiflilik vermifl. görkemli savafllar yapm›fl bulunmas›. s. büyük ezici gücünü göstermifl olmas›. ekonomik.16.157 (Düzenlenmifltir. birçok Avrupa ülkesinden önce siyasal haklar kazanm›flt›r. hayat›m›z› onunla birlikte yürütmek.

.... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.... 2..... 5......... ..... Ekonomik ba¤›ml›l›k C. SINIF .. 5. 1......... 6..bir kiflinin egemenli¤ine dayanan yönetim . hak ve özgürlükler... . ..6. teokrasi.......... .. olarak ikiye ayr›l›r.. Kurtulufl Savafl›'na kat›lan ve baflar›lar kazanan kad›nlar›m›za örnekler veriniz? 4... ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi'ni ............ Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz....... Özgürlük ve eflitlik 180 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.............. Atatürk... yeni Türk devletinde ... din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir........ demokrasinin ilkelerinden biri de¤ildir? A.fleklidir....... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z... Demokrasi. insanl›¤a neler kazand›rm›flt›r? Örneklerle aç›klay›n›z..... Düflünce özgürlü¤ün olmad›¤› toplumlarda hangi sorunlar yaflanabilir? B.. 2. Atatürk döneminde Türk kad›n›.. Eski Roma'da halk .. demokrasi. 1.. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.......... Magna Carta’n›n demokrasinin geliflmesine ne tür katk›lar› olmufltur? 6....... tarihinde kabul etmifltir.... Demokrasiye uygun olmayan uygulamalar nelerdir? 3... Siyasi egemenlik B........... monarfli. C. büyük önem vermifltir. Türkiye... hangi haklar› elde etmifltir? Aç›klay›n›z....... 4......... Halk egemenli¤i D................ Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›.. ve .... 6 Nisan 1949...... efendi-köle 1..... 1948..... 3... Afla¤›dakilerden hangisi..

Magna Carta 5.) Modern demokrasinin temeli. Johann Gutenberg D. (.. ‹talya C. Tarihte kral›n yetkilerini s›n›rland›ran Magna Carta. Afla¤›daki yasalardan hangisinde kan davas› aç›kça yasaklanm›flt›r? A.. ‹ngiltere B. SINIF 181 . Kanunuesasi B.. (.. 3. devleti bir s›n›f›n veya ailenin yönetmesidir. Magna Carta D. kaç y›l›nda imzalanm›flt›r? A. Veda Hutbesi D. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r.. Türkiye D.. Fransa Ç.J.. (. 1776 y›l›nda at›ld›.. 1789 ‹nsan Haklar› Sözleflmesi B. 1301 B. Afla¤›daki cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. 2. hangi ülkede ilan edilmifltir? A. 1215 C. Hammurabi Kanunlar› C.) Halide Edip Ad›var. Hammurabi Kanunlar› C. Kanunuesasi B.. Sokrates B. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z. 5. ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi D. Tarihte bilinen ilk yaz›l› anayasa afla¤›dakilerden hangisidir? A. 1789 3. (.) Seçme ve seçilme hakk›.. J." maddesi afla¤›dakilerden hangisinde yer alm›flt›r? A. Napolyon C.. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi 7.Demokrasinin Serüveni 2. "Herkesin e¤itim hakk› vard›r. 1450 D.. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda hemflirelik yapm›flt›r. Avrupa ‹nsan Haklar› C. Rousseau 4. ilkö¤retim zorunludur. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6..) Özgürlük. Matbaay› afla¤›dakilerden hangisi gelifltirmifltir? A. 4.. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi.) Monarfli.. (. halk egemenli¤i ilkesinde yer al›r. 1. Kanunuesasi 6.

7. ÜN‹TE Elektronik Yüzy›l Sosyal Bilimler ve Biz Bilim ve Teknolojinin Önemi. SINIF . Gelece¤i Doku ve Organ Nakli Telif ve Patent Haklar› Ak›lc›l›k ve Bilim 182 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

7. Roman. Okulunuzda hangi teknolojik ürünleri kullan›yorsunuz? Bu ürünler size hangi kolayl›klar› sa¤l›yor? Aç›klay›n›z. Günümüzde kullan›lan teknolojik ürünlerden hangileri gelecekte ne tür bir de¤iflimi u¤rayabilir? Düflüncelerinizi not edeniz. 5. 2. Sosyal bilimlerin toplum hayat›na olan katk›lar›na örnekler veriniz. ak›l ve bilimdir.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1.” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 183 . Atatürk. 4. ‹flportadan kitap ya da CD ald›n›z m›? Herhangi bir sorunla karfl›laflt›n›z m›? Aç›klay›n›z. Sosyal bilimler hangi bilim dallar›n› kapsamaktad›r? Araflt›r›n›z. “Benim manevi miras›m. öykü ve hikaye kitaplar›n›z› nerelerden al›yorsunuz? Al›rken nelere dikkat ediyorsunuz? 6. 3. Organ ba¤›fl› ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz.

her alandaki faaliyetleri oluflturur. Sosyal bilimlerin amac›. insan›n kendi ihtiyaçlar›n›. Sosyal bilgiler ö¤retmeni Ayten Han›m. ekonomik vb.1. Etkinlik 184 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.7. beklentilerini kavrayarak ona göre kendisine yön vermesine yard›mc› olmakt›r. insanla ilgili bilgiler üreten bilim dallar› toplulu¤udur. Ünite Sosyal Bilimler ve Biz ÖN HAZIRLIK Sosyal bilimler denince akl›n›za hangi dersleriniz geliyor? listeleyiniz. Sosyal bilimler. SOSYAL B‹L‹MLER B‹L‹M DALLARI ANTROPOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ S‹YASET B‹L‹M‹ CO⁄RAFYA TAR‹H EKONOM‹ PS‹KOLOJ‹ FELSEFE KONULARI ‹NSAN VE KÜLTÜR ‹NSAN VE TOPLUM ‹NSAN VE YÖNET‹M ‹NSAN VE YER KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • bulgu • sosyal bilim ‹NSAN VE GEÇM‹fiTEK‹ FAAL‹YETLER ‹NSAN VE KAYNAK PAYLAfiIMI ‹NSAN VE DAVRANIfiI VARLI⁄IN VE B‹LG‹N‹N ARAfiTIRILMASI fl Sizce Bu Bilim dallar›n›n birbirleriyle olan ortak yönleri nelerdir? ÖÇK 7. isteklerini.” Ayten Ö¤retmen. insan› daha iyi anlamak. bu aç›klamalar› yapt›ktan sonra tahtaya afla¤›daki tabloyu çizerek sosyal bilimlerin içine giren bilim dallar› ve k›saca bunlar›n inceleme alanlar›n› gösterdi. kültürel. sosyal bilimler alan›nda yap›lan çal›flmalar›n toplum hayat›na etkilerinden bahsederek derse girifl yapt›: “Sosyal bilimlerin konusunu insanlar›n sosyal. SINIF . Bizim gördü¤ümüz sosyal bilgiler dersinin bilgi temelinin büyük bir k›sm›n› sosyal bilimler oluflturur.

kültürel ve biyolajik yap›lar›n› inceler her toplumun farkl› ve benzer kültürleri olabilece¤ini. Sosyoloji Geçmifl . Ekonomi Yaflant›m›z boyunca çeflitli gruplar içerisinde yer al›r›z. Siyaset Bilimi Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rl› ama istek ve ihtiyaçlar›m›z›n s›n›rs›z oldu¤unu görerek ona göre bütçemizi dengelemeye çal›fl›yoruz. Antropoloji Tarih Psikoloji Antropoloji toplumlar›n sosyal. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ailede ve arkadafll›k gruplar› içinde bize düflen görevlerin ve sorumluluklar›n neler oldu¤unu bu bilimin çal›flmalar›ndan ö¤reniriz.2. SINIF 185 . Yurdumuzun dünya üzerindeki konumunu kaynaklar›n› cografya sayesinde ö¤reniriz. afla¤›daki flemay› haz›rlayarak sosyal bilimlerin baz› bilim dallar› ile ilgili ö¤rencilere bilgi verdi.bugün .Elektronik Yüzy›l Aysel Ö¤retmen. Gelecekte iyi bir meslek sahibi olarak hem kendimize hem de ülkemize yararl› olmaya gayret gösteriyoruz. k›zg›nl›klar›n› nas›l anlayaca¤›m›z› ve onlar› k›rmamak için nas›l davranaca¤›m›z›.gelecek ba¤lant›s› kurabilmek için tarihe ihtiyac›m›z olacakt›r. Okulda veya yetiflkin olup hayata at›ld›¤›m›z zaman kararlar›m›z› do¤ru ve yerinde vermeyi ö¤renece¤iz. Bu güzel yurdu korumam›z gerekti¤ini anlar›z. Çünkü haklar›m›z çi¤nendi¤i zaman haklar›m›z› ve nas›l koruyaca¤›m›z› bilmek zorunday›z. farkl›l›¤›n bir zenginlik oldu¤unu bilimin bu çal›flmalar› sayesinde ö¤reniriz. kendimizi arkadafllar›m›za nas›l ifade edece¤imizi ö¤reniyoruz. Arkadafllar›m›zla iyi geçinmek için onlar› tan›maya çal›fl›yoruz. Neye k›zd›klar›n›. Geçmifli bilmek gelece¤imizi nas›l yönlendirmemiz gerekti¤i konusunda bize yard›m eder. Co¤rafya ÖÇK 7. Etkinlik Bizi yönetecek kiflileri seçece¤iz. Bu bilim dallar›n›n bize neler kazand›rd›¤›n› anlatt›. Ayr›ca di¤er ülkeler hakk›nda da bilgi sahibi oluruz. Haklar›m›z› ve sorumluluklar›m›z› ö¤renece¤iz. Bugünü anlayabilmek için geçmiflte olaylar›n hangi flartlarda ve nas›l do¤up geliflti¤ini bilmemiz gerekir. Toplumda.

7. fl Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz konular size neler kazand›r›yor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. . . Sosyal bilgiler. topluluklar› bir arada tutan özellikler oldu¤unu ve kültürümüzü korumam›z gerekti¤ini. Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz bilgilerin günlük hayat›m›zdaki önemi nedir? 186 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Sosyal bilimlerdeki çal›flma ve bulgulardan hareketle. antropoloji ve felsefe bilimleri sizce hangi konularda çal›flma yap›yor olabilir? 2.Karar verme becerimizin. arkadafllar›m›zla ve di¤er insanlarla etkili bir iletiflim kurma yollar›n›. grup içinde olman›n sorumluluk gerektirdi¤ini.Kültürün. . kiflilik özelli¤i ve becerilerimizin neler oldu¤unu ve bunlara en uygun mesle¤i bularak ona göre hangi e¤itimi alaca¤›m›za karar vermemizi. sosyal bilimlerin toplum hayat›na ne gibi etkileri olabilir? Örnek vererek aç›klay›n›z. .Do¤al kaynaklar›n bizim için oldu¤unu ancak bunlar› kullan›rken gelecek nesilleri de düflünerek kullanmam›z gerekti¤ini.E¤itim. Söyleyelim 1.Etkin bir Türkiye Cumhuriyeti vatandafl› olarak bir sorunumuzu hak ve sorumluklar›m›z çerçevesinde çözme yollar›n›. . daha sonra ö¤rencilerden sosyal bilimlerin hangi bilim dallar›nda olufltuklar›na ve bunlar›n hangi konularda çal›flma yapt›klar›na önem vermelerini istedi. .Devletin devam› ve huzuru için belli kurallar oldu¤unu ve bu kurallara uymam›z gerekti¤ini. Psikoloji. Düflünelim. .Bir sorunun pek çok çözümü oldu¤unu. Ünite Ayten Ö¤retmen. SINIF . . .Çeflitli gruplar içinde yer ald›¤›m›z›.Ailemizle. gelecekte önemli kararlar› almada gerekli oldu¤unu ö¤retir. bu çözümlerden en uygun olan›n› seçme yollar›n›.

.. pabucu dama at›l›yor. kimisi pek duygusal.. buhar› senin yoluna feda ettik… fl Siz de yukar›daki düflüncelere kat›l›yor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu yüzden ona birkaç nasihatim olacak: “Ben bilgisayar›m. kaplayan bu… Okula gitmek için bindi¤in araç bu… Okula geldi¤inde seni içeriye davet eden zilin sesi bu… K›sacas› sana 24 saat hizmet eden bu.. Ne 24 saati? Bunlar› birbirine ekle.. Egzoz gaz› ile dünyam›z› kirletmeye devam edersen 盤›rtkanl›¤›nla kulaklar›m›z› rahats›z edersen. Senin haf›zan var ama vicdan›n yok!.Elektronik Yüzy›l Bilim ve Teknolojinin Önemi ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • teknoloji Gelecekte ulafl›m ve haberleflme alan›nda ne tür teknolojik geliflmelerin yaflanaca¤› konusundaki düflüncelerinizi söyleyiniz. kimisi pek sevimli… ‹çlerinden bir tanesi var ki hem pek becerikli hem de pek cömert… Ancak pek fl›mar›k… Seni sabah yata¤›ndan uyand›ran bu… Yüzünü s›ms›cak su ile y›katan bu… Çay›n› pifliren ocak bu… Giydi¤in elbiseyi.. “B‹L‹M” di¤er ad›yla “LOJ‹” çok çocuklu bir anne gibidir. aya¤›na geçirdi¤in ayakkab›y›. günlerce sürecek bir ifllemi saniyede yap›yorsun ancak unutma ki seni yapan bir insan. Bu çocuklar›n kimisi pek uslu..” deyip insan beynini hor görme… Evet güçlüsün. pabucunu dama atar.. de¤iflken bir kavram… Günü geliyor. y›l olsun. pratiksin. ciltleyen. Bu çocuklardan sadece birkaç›n›n ad›n› söyleyecek olursak: HAYAT B‹L‹M‹ HAYVAN B‹L‹M‹ YER B‹L‹M‹ TOPLUM B‹L‹M‹ B‹YOLOJ‹ ZOOLOJ‹ JEOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ Ve TEKNOLOJ‹ deriz. eline ald›¤›n çantay› diken bu… Çantaya koydu¤un kitab› basan. ay olsun. mevsim olsun. tek kelimeyle ömür olsun… ‹flte bir ömür boyu senin can yoldafl›n TEKNOLOJ‹ bu… TEKNOLOJ‹. hafta olsun. SINIF 187 . petrol yerine “YEN‹LENEB‹L‹R ENERJ‹”lerden birini getirir oturturuz! Biliyorsun.

16. Eğitim programı. ''Türkiye'de beyin gücü ve bilim gücü olarak her şey var.'' dedi.10. uzay çalışmalarında en önemli aşamanın kararlı olmak ve hedef koymaktan geçtiğini belirtti." hedefi konulsun. bu konuda kararlı hedefler konması gerektiğini söyledi. (‹nternet haberi. 188 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkiye’nin uzay çalışmalarına eğitim ve teknoloji desteği verecek iki ülke bu alanda ortak projeler geliştirecek. Eraslan: ''Yeter ki 'Uzaya gidiyoruz. fl Uzay çal›flmalar› ile ilgili haz›rlanan projeler neden önemlidir? Aç›klay›n›z. ANKARA . Türkiye'nin uzay çalışmaları için teknolojik alt yapısının yeterli olduğunu belirten Eraslan. Teknolojik alt yapımız gayet iyi. bizim yeterli alt yapı ve insan gücümüz var. Bu çerçevede. Öncelikle bu anlayış değişmeli. Türkiye'nin uzay çalışmaları için yeterli alt yapı ve insan gücünün bulunduğunu. Dr. ayrıca Türkiye’nin bu alanda yetişmiş insan gücünün karşılanmasına dönük eğitim programını da içeriyor. Ancak bu kullanılmayarak dışarıya bakılıyor. 16. Anlaşmayla. Ünite Uzay Çal›flmalar› Uzayda ABD-Türkiye Ortakl›¤› Türkiye ile ABD.Anlaşma. ABD Savunma Bakanlığı ile ABD Uzay Kurumu NASA.2005) Uzaya Gidiyoruz NASA'nın Apollo projesinde görev alan Türk bilim insanı Prof. (‹nternet haberi. ortak uzay çal›flmalar› gelifltirilmesi için çerçeve anlaflmas› imzalad›. Anlaşma. Dr. Uydu yapmak bir marifetse bizim bunu yapacak durumumuz var.2005) fl Yukar›daki internet haberlerinden yararlanarak hedef koymak sözünden ne anl›yorsunuz? Söyleyiniz.10. ''Astronotu uyduya koyup uzaya yollamanın'' zor olmadığını belirten Eraslan. SINIF .7. Hava Kuvvetleri bünyesinde kurulan Uzay Dairesi’nin uzmanları." NASA'nın Ay’a çıkılmasını hedefleyen Apollo projesine yazılımlarıyla katkıda bulunan Türk bilim insanı Prof. Hüsnü Arsev Eraslan. NASA’da eğitim görecek. yüksek düzeyli ortak savunma grubu toplantısı için Ankara’da bulunan ABD Savunma Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı ile Hava Kuvvetleri Komutanımız tarafından imzalandı. ilk Türk astronotunun yetiştirilmesi için NASA’ya pilot subayların gönderilmesini ve iş birliğinin ileriki aşamalarında bir Türk astronotunun ABD uzay programlarından birine dâhil edilerek uzaya gönderilmesini de içeriyor.

Kök hücreler. Özet olarak denilebilir ki kök hücreler ne kadar gençse o kadar fazla geliflebilir ve farkl› hücrelere dönüflebilir. her türlü vücut hücresine dönüflme ve yeni görevler üstlenme imkân›na sahip hücrelerdir. Teknolojide meydana gelen geliflmeler. SINIF 189 . hamilelerde bebe¤in görüntüsüne ulafl›labiliyor. 1988’de kök hücrenin ilk defa Paris’te bir bebekten al›narak hasta kardeflini kurtarmak için kullan›ld›¤›n›. 04. hayat›m›z› nas›l etkiliyor? 2. 1999’da Brezilya’da ilk defa bir çocu¤un tedavisinde kendi kordon kan›n›n kullan›ld›¤›n›. ‹leride bilim ve teknoloji ad›na bir bulufl yapmak isteseniz hangi sorunun çözümüne yönelik çal›fl›rd›n›z? Neden? ÖÇK 7. T›p alan›ndaki en önemli geliflmelerden biride kök hücre ile tedavi yöntemidir. hayat›n temel tafllar› ve insan vücudunu oluflturan ana hücrelerdir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Biliyor muydunuz? TARTIfiINIZ Teknolojik geliflmeler sonucu ortaya ç›kan hava kirlili¤inin insan sa¤l›¤›na olumsuz etkilerini tart›fl›n›z. Hedef. Kronik ba¤›rsak enfeksiyonu ve eklem hastal›¤› gibi hastal›klar›n tedavisinde hastan›n kendi kök hücrelerinin kullan›lmas›yla ilk ümit verici tecrübeler elde edilmifltir.Elektronik Yüzy›l Özellikle t›p alan›nda bilimsel ve teknolojik geliflmeler h›zl› bir flekilde ilerlemektedir. Kök Hücre Kök hücreler. • Genellikle hangi tip dokuya ihtiyaç varsa ona dönüflür. 2001’de Almanya ve Avusturya’da yetiflkin hastalar›n kordon kan› yard›m›yla baflar›l› bir flekilde tedavi edildi¤ini biliyor muydunuz? ‹nternet haberi. Vücudumuzdaki k›r›klarda alç›ya alma yan›nda günümüzde platin çiviler kullan›larak insanlar›n h›zl› bir flekilde sa¤l›¤›na kavuflmas› sa¤lanmaktad›r. kemikler. Nerede ve Ne Zaman Kök Hücreler Kullan›l›r? Biyoteknolojiyle kordon ba¤›ndaki kök hücrelerinden vücut dokusu oluflturmak için ümit verici geliflmeler yaflanmaktad›r. kan hücreleri gibi tüm organlar. kaslar. s›n›rs›z bölünme. zarar görmüfl dokular›.10. hücre biyolojisi teknikleri kullanarak kordon kan›nda bulunan kök hücrelerle tamir etmektir. Kök hücre: • ‹nsan vücudunda hastal›klar ve yaralanmalar nedeniyle oluflan hasarlar› onar›r ve iyilefltirir. Soner cihaz› da bal›kç›lar›n ifline yar›yor. Ultrason cihaz› sayesinde yay›lan ›fl›k ve ses dalgalar›yla vücutta tümör olup olmad›¤› anlafl›l›yor. ‹nsan vücudundaki cilt. sinirler. kök hücrelerinden oluflur. Yayd›¤› ses dalgalar›yla bal›klar›n yerlerini tespit edebiliyorlar.3. ‹nsan yaflland›kça kök hücrelerin say›s› azal›r.2005 Düflünelim. Söyleyelim 1.

” Gözlerimi. Bir hafta sonra sunumumu yapmak için ö¤retmenimden izin ald›m ve anlatmaya bafllad›m. kendi kalbi yaflamas›na yetmeyen birine verin. Bu nedenle vatandafl olarak bu konuda duyarl› olmal›y›z. Kalbimi. Böbreklerimi.7. SINIF 7. E¤er tüm bu isteklerimi yap›yorsan›z ben sonsuza dek yaflayaca¤›m. B‹R ORGANIN BA⁄IfiI D‹ND‹R‹R B‹N GÖZYAfiI ÖÇK 190 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu konuda araflt›rma yapabilirim” dedim. bir annenin gözlerindeki sevgiyi görmemifl birine verin. “Ö¤retmenim benim babam doktor. Bundan daha büyük bir fley olabilir mi? Hem de bunu tan›mad›¤›n›z biri için ve hiçbir karfl›l›k beklemeden yap›yorsunuz. Ünite Doku ve Organ Nakli ÖN HAZIRLIK 1. Sosyal bilgiler dersinde ö¤retmenimiz “Doku ve organ ba¤›fl› konusunda kimler araflt›rma yapmak ister. Birgün bizlerde doku veya organ nakline ihtiyaç duyacak bir hastal›¤a yakalanabiliriz. fl Yandaki sözden yararlanarak doku ve organ ba¤›fl›n›n önemi ile ilgili bir kompozisyon çal›flmas› yap›n›z. “Doku ve organ ba¤›fl›n›n çok önemli oldu¤una inan›yorum. E¤er yeri gelir de beni hat›rlamak isterseniz bunu size ihtiyac› olan birine yard›m ederek yap›n. Etkinlik . T›p alan›ndaki geliflmelerin sizce önemi nedir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • dayan›flma • bulufl • doku • organ Benim ad›m Ömer Çelik. yaflamak için haftadan haftaya makineye ba¤lanan birine verin. Bu konuda organ ba¤›fl› yapan bir kiflinin flu sözlerini sizinle paylaflmak istiyorum. Ülkemizde doku ve organ nakli ile ilgili teknolojik geliflmeler sayesinde çok önemli baflar›lar elde edilmektedir. gün ›fl›¤›n›. Kan›m›. Bu da sizin toplumsal duyarl›l›¤›n›z› gösteriyor.4. bir bebe¤in yüzünü. Doku ve organ ba¤›fl› hakk›nda neler biliyorsunuz? 2.” diye sordu¤unda hemen parmak kald›rd›m. Bir doku veya organ ba¤›fllayarak hasta insan›n hayata yeniden merhaba demesini sa¤layabiliyorsunuz. Araflt›rmalarla ilgili babamdan da yard›m alarak çeflitli kaynaklardan bilgi toplad›m. Acil kana ihtiyac› olan insanlara da¤›t›n.

bir böbreğini S. İki ailenin de acısı sona erdi.Hay›r. Organlar›n› ba¤›fllayan bir kiflinin bu durumu ailesine önceden bildirmesinde yarar vard›r. S. E. E. Organlar›m› ba¤›fllamak için ne yapmal›y›m? . eşi H. Organ ba¤›fllayan kiflinin organlar›n›n kullan›lmas› ancak o kifliye t›bben yap›lacak tüm tedaviler uyguland›ktan sonra gündeme gelir.ye verdi. M.Bir organ ba¤›fl kart› al›p yan›n›zda tafl›man›z yeterlidir. S.Kesinlikle hay›r.İki kişi böbreklerini 'çapraz nakille' birbirlerinin eşlerine verdi. K. (İnternet haberi." dedi. Karfl›l›kl› böbrek nakli hayat verdi ANTALYA . vazgeçebilir miyim? . Akdeniz Üniversitesi Organ Nakli Merkezindeki inceleme sonunda hasta olan eşlere. Organlar›m› ba¤›fllam›flt›m. Benim babam doktor oldu¤u için doku ve organ nakli ile ilgili onunla bir röportaj yapt›m. İki hastanın sağlıklı eşleri.5. Beyin ölümü gerçekleflmifl. "Diyaliz makinesinde hayat geçmiyor. Afla¤›da onlardan biri verilmifltir. böbreğini. Böbrek hastalarına karşı duyarlı olunsun. Lütfen organ bağışlayın. K. K. böbrek. bir böbreklerini eşlerine vermeye razı oldu ancak doku uyuşmazlığı bunu engelledi. Bunun için yan›n›zda tafl›d›¤›n›z ba¤›fl kart›n› y›rt›p atman›z yeterlidir. 18 yafl›ndan küçüklerin organlar›n›n kullan›lmas› için ebeveynleri izin vermesi gerekir. Organ ba¤›fl›. da.'ye verdi.Evet.10. sağlıklı eşlerdeki böbreklerin çapraz nakil yapılabileceği ortaya çıktı. Bu doku veya organlara ihtiyac› olan hastalar›n durumu. K. E. K’. da K.2005) fl Doku veya organlar›n›z› herkese verebilir misiniz? Neden? fl Doku veya organ ba¤›fl›nda bulunmak ister misiniz? Niçin? fl Kimsenin doku veya organ›n› ba¤›fllamad›¤›n› düflününüz. SINIF 191 . Organ ba¤›fl› için yafl s›n›r› var m›d›r? . benim sa¤l›¤›m› bozar m›? . E. Merkezde yapılan operasyonlarla M. eşi için 'elleri öpülecek kadın' derken. Dinimizde ve di¤er dinlerde organ ba¤›fl›na ayk›r› bir durum yoktur. karaci¤er ve pankreas gibi organlar ile kalp kapa¤›. gözün kornea tabakas›.'nin eşi K. 30. inançlar›m›za ayk›r› m›d›r? . M.Elektronik Yüzy›l Ba¤›fllayabilece¤imiz Doku ve Organlar›m›z Ülkemizde t›p alan›nda geliflmeler sayesinde kalp. Bir kifli.Hay›r. Gazetelerde ve ‹nternet’te s›k s›k doku ve organ ba¤›fl› yap›larak hayata dönen hastalardan bahseden haberler yer alan. E. eşini diyalizden kurtaran H.K. 16 yıl önce böbreğinden rahatsızlandı. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Ba¤›fl kart›nda bunu belirtmeniz yeterlidir. sizce ne olurdu? ÖÇK 7. Doku ve organ nakli ile ilgili merak edilen sorular› babama sordum: Organ ba¤›fl›. 11 ay önce doğum sırasında yanlış müdahale nedeniyle böbreklerini kaybeden S.'nin eşi M. akci¤er. ne yapmal›y›m? . kas ve kemik ili¤i gibi dokular›n nakli baflar›yla yap›labilmektedir. organlar›n› ba¤›fllayarak birçok insana yaflama imkân› verebilir. Organ ba¤›fl kartlar›n› hastanelerden temin edebilirsiniz. gibi diyaliz makinesiyle yaşamını sürdürmeye başladı. Ben sadece böbreklerimi ba¤›fllamak istiyorum.

Bu çal›flmadan etkilenen annem ve babam organlar›n› ba¤›fllamaya karar verdiler. Biliyor muydunuz? 03-09 Kas›m tarihleri aras› Organ Nakli Haftas› oldu¤unu biliyor muydunuz? Bu araflt›rmay› yaparken annem ve babam da bana yard›m etti. ne yaz›k ki o hastal›klar kendi bafl›m›za geldi¤inde fark›na var›r›z. vücut taraf›ndan yeni hücreler üretilmesiyle yaklafl›k olarak dört haftada yerine konur. Ancak doldurulan bu form. Hep beraber gittik ve onlarla organ ba¤›fl› kart› doldurduk. Etkinlik 192 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. binler yaflayacak. Kan nakline ihtiyaç duyan hastalar›n. Kan de¤erleri normal. Sa¤l›kl› bir birey ifadesi.. Kan ba¤›fl› yapmaya uygun olup olmad›¤›n›z. ihtiyaç hâlinde kan ve kan ürünlerinin yetersiz olufludur. kalp ve dolafl›m sistemi ile ilgili bir hastal›¤› bulunmayan bir kifli. Kan›n önemini iyi kavramak ve kan›n yerine geçebilecek baflka bir tedavinin olmad›¤›n› bilmek. UNUTMAYIN! Belki bugün sa¤l›kl›s›n›z ama ya yar›n?. SINIF . Onlar yafl›yor! Deste¤inizle onlar. fl Gazetelerde böbreklerini ba¤›fllayan kiflilerle ilgili bir haber duydu¤unuzda ne düflünüyorsunuz? fl Böbrek hastas› olan kifliler sizin ailenizden biri olsayd› ve ona böbrek ba¤›fllanm›fl olsayd› ne düflünürdünüz? fl Doku ve organ ba¤›fl›n› art›rabilmek için neler yapabiliriz? Doku ve organ naklinin yan›nda daha kolay yapabilece¤imiz baflka bir fley daha var: Kan vermek… Kan Ba¤›fl› Ülkemizin sa¤l›k alan›ndaki bafll›ca problemlerinden biri. kimler kan verebilir? Bir kiflinin kan ba¤›fl›nda bulunabilmesi için öncelikle sa¤l›kl› olmas› gerekmektedir. fl Kan ba¤›fl›. Ünite Ülkemizde doku ve organ nakli bekleyen pek çok insan›m›z var. yüzler. neden kan ba¤›fl›nda bulunmam›z gerekti¤inin bir cevab› olabilir. Onlar›n sesini duyal›m ve yard›m eli uzatal›m. sizin sa¤l›ÖÇK ¤›n›z› ve ba¤›flta bulundu¤unuz kiflinin sa¤l›¤›n› olumsuz etkileyebilir. bizim verece¤imiz sa¤l›kl› kana ne kadar çok ihtiyaç duyduklar›n›.. Hastalar›n hepsi. herhangi bir hastal›¤› olmamak ve kan de¤erlerinin normal de¤erlerde olmas› olarak özetlenebilir. nerelerde yap›l›r? Peki. 500 mililitrelik kan›n›. tamamen do¤ru veriler içermelidir. Sa¤l›kl› bireylerden al›nan kan.7.6. bizim yapaca¤›m›z yard›mlar› bekliyor. kan bankalar›nda ya da ilgili hastanelerde size doldurtulacak olan form sonucunda anlafl›l›r. ihtiyaç sahipleri için kolayl›kla ba¤›fllayabilir. Saklanan ya da yanl›fl bilgiler içeren formlar. 7.

Virüs vücuda girdikten sonra ortalama 5-10 y›lda hastal›k belirtileri görülebilir. Ömer konuflmas›na devam etti. Karaci¤erde enfeksiyona neden olur. Ayr›ca bölgede tifo salg›n›n›n bafllayabilece¤ine de dikkat çekti. Hastal›¤a neden olan parazitlerden bit. Örne¤in. Tüberküloz : Uzun süreli ve bulafl›c› bir hastal›kt›r. hapflurmas› ve tükmürmesi yoluyla çevreye yay›l›r. Daha çok vücut direnci düflük kiflilerde görülür. Uyuz: Pire. Salg›n hastal›klar. (Bas›ndan. Sa¤l›k Bakanl›¤› Temel Sa¤l›k Hizmetleri Genel Müdürü. bu aç›klamalar›n›n ard›ndan birkaç önemli konudan bahsetmek istedi¤ini söyleyerek ö¤retmeninden devam etmek için izin istedi. Ö¤retmenin izin vermesi üzerine. Etkeni: HIV’dir. cinsel iliflki. önemli sorunlardan biridir. grip. “Sözünde Dur. AIDS'i Durdur”.Elektronik Yüzy›l Ömer. Hasta kiflinin öksürmesi. çok çabuk yay›lan ve herkesi tehdit eden hastal›klard›r.2005) fl›r. ortak kullan›lan enjektörler ve dövme yoluyla geçer. Hasta Olmamak ‹çin Hasta olmamak için önce sa¤l›¤›m›z› korumam›z gerekmektedir. kan nakli. Hastal›k daha çok akçi¤erde görülür. kolera. veba vb. Van’da ‘tifo salg›n›’ Van’›n Erçek Beldesi’nde 100’e yak›n kifli tifo salg›n› nedeniyle hastaneye kald›r›ld›. Bunun için al›nacak tedbirlerden biri de afl› olmakt›r. Su ve besin maddelerine virüs içeren d›flk›n›n bulaflmas› sonucu insana geçer. SINIF 193 . bulafl›c› ve salg›n hastal›klard›r. Dikkat edece¤imiz en tehlikeli hastal›klar. iyileflme olmazsa karaci¤er kanserine. Vatandafllar› musluktan su içmemeleri konusunda uyard›. yard›mc› slogan›n›n ise “AIDS'liye S›rt›n› Dönme” olarak belirlendi. Hâlen geliflmifl ülkelerde bile. verem veya grip ölüme yol açabilir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. genel kural de¤ildir. Çünkü bunlar. fl Aids virüsü ile ilgili siz bir slogan bulsan›z ne olurdu? 1 Aral›k Dünya AIDS Günü Ça¤›n vebas› olarak bilinen AIDS hastal›¤›na dikkatlerin çekilmesi amac›yla bu y›lki Dünya AIDS Günü'nün slogan›. tara¤›n›.2008) Bulafl›c› hastal›klar› ise flu flekilde s›ralayabiliriz: AIDS (Edinsel ba¤›fl›kl›k eksikli¤i sendromu): Bu hastal›k. Hepatit A : Hijyen koflullar›n›n iyi olmad›¤› yerlerde görülür. difteri. yata¤›n› paylaflmamak gerekir. Bütün bu hastal›klar›n nas›l bulaflt›klar›n›. genelde do¤al afetlerin ard›ndan ortaya ç›kar: tifo.12. bunlardan korunma yollar›n› bilmeli ve gerekli tedbirleri almak zorunday›z. Temiz ve titiz insanlarda da görülebilir. Vücudun her taraf›n›n kafl›nmas›na yol açar. Ortak eflya kullan›m› da bi hastal›¤›n yay›lmas›na neden olur. siroza dönüflebilir. dizanteri. Ba¤›fl›kl›k sistemi felç oldu¤undan ölüm genellikle bulafl›c› hastal›klar sonucu meydana gelmektedir. genelde pis insanlarda görüldü¤ü söylense de bu. 01.10. bit gibi parazitlerle yay›l›r. 18. Bulafl›m›n› önlemek için baflkalar›n›n giysilerini. HEPAT‹T B : Cinsel iliflki ve kan yoluyla bula(‹nternet haberi.

salg›n ve bulafl›c› hastal›klardan bahsettikten sonra bunlardan baz›lar› için basit bir korunma yolu olan afl›lardan ve yararlar›ndan söz etti. Afl› ile korunmak. Enfeksiyon hastal›klar›. ac› çekmeye kal›c› sakatl›klara ve ölümlere neden olabilmektedir. bo¤maca ve k›zam›k sonras› beyinde hasar görülebilir. SINIF . toplum sa¤l›¤›n›n kazan›lmas›nda yard›mc›d›r. Hastal›¤›n oluflmas›n› önlemek.7. öncelikle uyguland›klar› kiflileri hastal›ktan korur. Afl›lar. Etkinlik Düflünelim. Afl›lar ve Yararlar› Afl›lar. zaman zaman hiçbir flekilde tedavi edilemeyecek sorunlara ve kal›c› hasarlara yol açabilmektedir. Çünkü afl› olunmazsa çocuk felci ve hepatit B (karaci¤er kanseri) hastal›¤›na yakalanabiliriz. K›z›lay gibi çeflitli yard›m kurulufllar›na kan ba¤›fl› yap›lmas›n›n toplum için önemi nedir? 194 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hastal›klar. ÖÇK 7. Afl›lar. fiimdiye kadar hangi afl›lar› vuruldunuz? Bunlar sizi hangi hastal›klardan koruyor? 2.7. yaratt›¤› bireysel etkiler yan›nda k›sa sürede büyük kitlelere ulaflmaktad›r. Ö¤retmenimiz. Hamile kad›nlar k›zam›kç›k geçirirse bebeklerinde ciddi do¤umsal sakatl›klar görülebilir. Ek olarak Hib menenjiti. doku ve organ baAfl›lar bizi çeflitli hastal›klardan korur ¤›fl›n›n yan› s›ra farkl› konulara da de¤indi¤im için memnun oldu¤unu söyleyip bana teflekkür etti. her zaman tedavi etmekten çok daha kolay ve anlaml›d›r. Onlar da korunabilir. Söyleyelim 1. mikroplar› di¤er kiflilere tafl›yamayaca¤› için afl›lanmam›fl kiflilere de hastal›¤›n geçifli engellenir. hastal›¤›n istenmeyen sonuçlar›n› ve s›k›nt›s›n› yaflamadan o hastal›ktan korunmay› sa¤lar. çok daha iyidir. Ancak hastal›ktan korunan kifliler. Hastal›klar. Ünite Ömer.

Arkadafl›m: . dedi. . SINIF 195 .8. Etkinlik vermifl oluyoruz. nas›l oldu da böyle sa¤lam kald›? diye sordu¤umda bana kitab›n üzerindeki bandrolü gösterdi ve: . Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kitab› nas›l buldu¤umu sordu. Hem biliyor musun. Bütün bunlar benim kitaba karfl› daha çok ilgi duymama neden oldu.Elektronik Yüzy›l Telif ve Patent Haklar› ÖN HAZIRLIK Bir ürünün yasal yollardan temin edilmesi. diye konuyla ilgili olarak aç›klamada bulundu. Bu parayla kitab› almak için kitapç›ya u¤rad›m. Kitap. fl Benzer bir durum yaflad›n›z m›? Yaflad›ysan›z nedeni ne olabilir? Birkaç gün sonra arkadafl›m. yerde kitap satan bir sat›c›da kitab› gördüm. Her sohbette bu kitaptan bahsediliyordu. Korsan kitap ise ucuz olsun diye her fleyi kötü ve kalitesiz malzemeden yap›yorlar. Böylece kitap. dedi. Okumaya bafllad›¤›m›n ikinci günü kitab›n cildi ayr›ld›. Yak›n çevremdeki insanlar›n d›fl›nda bas›nda da s›kça söz ediliyordu. Bence herkesin kütüphanesinde bulunmas› gereken bir kaynak. o ürün için emek harcayan kiflinin hakk› da elinden al›nm›fl oluyor. Orijinal kitab›n ciltlenmesi. sadece kitaplar›n de¤il CD’lerin de korsan›n› yap›yorlar. Kitab›n sat›fl fiyat›n›n benim için çok yüksek oldu¤unu görünce kitab› alamadan oradan ayr›ld›m. Bu flekilde al›flverifl yaparsak kitap yazan veya CD ÖÇK haz›rlayan kiflinin hakk› olan paray›. uzun süre kullanmak amac›yla al›nan fleyler.Benim ald›¤›m kitap.Bunu sadece ben de¤il. onlardan habersiz ço¤altan ve satan kiflilere 7. Arkadafl›m›n tavsiyesi üzerine son günlerde popüler olan bir kitaba ilgi duydum.Bu kitap orijinal. daha yeni al›nm›fl gibi p›r›l p›r›ld›. emeklerinin karfl›l›¤›n› almam›fl oluyorlar. daha ben okurken parçaland›. Paras›n› ödeyerek kitab› ald›m ve eve gelince hemen okumaya bafllad›m. CD gibi eserleri haz›rlayan kifliler.Kitap. niçin önemli olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. fl Kitap al›rken nelere dikkat edersiniz? Harçl›klar›mdan biraz para biriktirmifltim. Fiyat› oldukça uygundu. Sen korsan kitap alm›fls›n. çok güzel ve kaliteli. Bütün bunlar›n yan›nda korsan al›nan her kitap veya CD ile. Arada baz› sayfalar›n yaz›lar› bulan›k ç›kt›¤› için rahat okuyamad›m. Sat›n alarak okumaya karar verdim. Sonrada okumam için bana kendi kitab›n› verdi. Hâlbuki bunlar. Eve dönerken yol kenar›nda. KEL‹ME LAR VE KAVRAM tent • telif ve pa et ar • tic Benim ad›m Zeynep. Kitab›n sayfalar›n› çevirdikçe yapraklar› elimde kald›. yaz›s› ve renkleri kaliteli olur. Kitab›n görünüflüyle ilgili olarak flaflk›nl›¤›m› gizleyememifl olmal›y›m ki: . Ben de ona olanlar› anlatt›m ve hevesim kaçt›¤› için bitiremedi¤imi söyledim. Onlar da bir kere dinlenince veya seyredilince bozuluyor. annem ve babam da okudu.

edebiyat ve sanat eserleri ile yaz›l›mlar. fl Telif ve patent haklar› konusunda yasal düzenlemeler nelerdir? fl ‹nsanlar. gerek bilimsel bulufllar patent ile korunur. filmler ve plaklar gibi. zevk alarak bitirdim. Çünkü ucuz mal alacak kadar zengin de¤ilim. farkl› flekillerde korunur: • Kitaplar. a) Bir eseri herhangi bir flekilde iflleyen. genellikle telif hakk› ile korunur. müzik eserleri. önceki s›k›nt›lar› yaflamad›m ve kitab› büyük bir heyecanla. Örne¤in. kâr edeyim derken daha çok zarar etmifl oldum.7. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserlerini Koruma Kanunu’nun 72. 7. bu gösterimi düzenleyen veya dijital iletim de dâhil olmak üzere her nevi iflaret. eserlerini hangi yollarla koruma alt›na alabilirler? Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda telif ve patentle ilgili kanunlar oldu¤unu ö¤rendim. Bir daha asla bandrolü olmayan bir kitap ya da baflka eser al›p hem kendimi hem de eseri üreten kiflinin eme¤ini zarara u¤ratmayaca¤›m. c) Bir eseri herhangi bir flekilde yayan. Edebiyat ve sanat eserleri. Yeni fikir eseri (fikrî mülkiyet) genel olarak. d) Bir eseri topluma aç›k yerlerde gösteren veya temsil eden. Kütüphanemde bulunmas› gereken ve her zaman faydalanaca¤›m bir kitap oldu¤una karar verdim. hak sahibi taraf›ndan sat›labilir. renkler ve flekiller gibi bir ürünü veya ÖÇK hizmeti di¤erlerinden ay›rt etmeye yarayan özellikler marka haklar› ile korunur. kokular. • Sözcükler.9. Etkinlik 196 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” diyerek eser sahibinin haklar›n› korumaktad›r. lisans› al›nabilir veya baflka flekillerde tasarruf edilebilir. ç) Bir eserin nüshalar›n› yasal veya yasal olmayan yollardan ülkeye sokan ve her ne flekilde olursa olsun ticaret konusu yapan. sesler. Yine. Telif ve Patent Hakk›’n›n yan› s›ra bir de Fikir Eserlerinin Korunmas› Kanunu ile de bir eser ortaya ç›karan veya bulufl yapan›n hakk› korunmufltur. bir eserin yarat›c›s›na veya bir buluflu yapana.” diyerek eser sahibinin eserinin orjinal ve korsan ayr›m›n› yapmam›z› kolaylaflt›rmaktad›r. f›kras›: “Hak sahibinin izni olmaks›z›n. eserinden ya da buluflundan belli bir süre için ticari olarak yararlanma haklar›n›n tan›nmas›yla korunur. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 81. maddesi: “Müzik ve sinema eserlerinin ço¤alt›lm›fl nüshalar› ile süreli olmayan yay›nlara bandrol yap›flt›r›lmas› zorunludur. bulufllar. ses ve/veya görüntü iletimine yarayan araçlarla yayan veya yay›m›na arac›l›k eden. • Gerek teknik. simgeler. b) Bir eseri herhangi bir flekilde ço¤altan. maddesinin 3. Bir süre daha para biriktirerek kitapç›ya gittim ve bandrollü bir kitap alarak kütüphaneme koydum. cezaland›r›l›r. SINIF . Bu sefer. Ucuz kitap alay›m. markalar ve tasar›mlar gibi de¤iflik fikir eseri türleri. Bu haklar ayr›ca. tablolar. Ünite Kitab› arkadafl›mdan ald›m ve tekrar okudum.

kullanma. dağıtım ve satışının engellenmesine yönelik operasyonların devam edeceği söylendi. 4. DVD. korsan CD. sadece ald›¤›m kitab›n y›rt›lmas› de¤il. (İnternet haberi. İstanbul Emniyet Müdürlüğünün yaptığı açıklamada. • Müzik. Bu hakk› gösteren belgeye de patent ad› türlerinin korunmas›na da yard›mc› olur. Korsan bir kitap almakla sadece kendime zarar vermifl de¤ilim asl›nda. yarat›c› emeklerinin karfl›l›¤›n› alamad›¤› için “yarat›c›l›k” engellenmektedir. • Korsan sat›fllarla elde edilen yüksek miktardaki para. sinema. belirli lar için belli bir hukuki koruma biçimi vard›r. • Bilgi toplumunun en önemli itici güçlerinden olan yaz›l›m sektörü geliflememektedir. satma veya ithal etme kurallar.10.2009) fl Korsan sat›fllar›n hem ülkemize hem de bunlar›n as›l üreticilerine zararlar› nelerdir? Korsan Ürünlerinin Zararlar› • Korsan sat›fllardan vergi al›namad›¤›ndan devletin trilyonlarca lira vergi kayb› olmaktad›r. SINIF 197 . Nas›l m›? ‹stanbul’da korsan CD operasyonu İstanbul'da yapılan korsan yayın ve CD operasyonunda. kaset ile kitapların üretim.01. co¤rafi iflaretler ve ticari s›rlar da Patent fikir eseri türleri olarak kabul edilir ve ço¤u ülkede bunBulufl sahibinin bulufl konusu ürünü. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 22. ÖÇK 7.VCD. geliflimini. DVD. ayn› zamanda ticari s›rlar›n ve di¤er fikir eseri hakk›d›r.Elektronik Yüzy›l • Tasar›mlar. VCD ile bandrolsüz yazılı ürün ele geçirildiği belirtildi. bu sektörlerde nitelikli eserler üretilmesini engellemekte ve imkâns›z hâle getirmektedir. Bunlar›n uluslararas› alanda rekabet flans›n›. verilir. organize suç örgütlerine gitmekte ve yasa d›fl› ifllerin finansman›nda kullan›lmaktad›r. • Eser sahipleri. ülke ekonomisine zarar›n›n yan›nda bana yapt›¤› zarar hiç kal›r.8 milyon TL tutarında korsan CD. 21 kişinin gözaltına alındığı. Korsan ürünlerin zarar›. Korsan›n. ilim/edebiyat sektörleri ülkemizin gerek ekonomisi ve gerekse kültür hayat› için vazgeçilmezdir. • Ticaret dünyas›nda haks›z rekabeti engelleyici bir süre üretme.

Ünite Meydana getirdi¤iniz bir eseri.09.dyegm. Başka bir firmanın özgün olarak tasarladığı sandalyeleri korsan olarak üreten mobilyacı “endüstriyel tasarım fikrini çalmak” suçundan hapis ve para cezasına çarptırıldı. 198 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tasar›m ve di¤er sanayi eseri haklar›n›n etkin korunmas›n› sa¤lamak. bu amaçla yasal.11.tr TÜRK‹YE’DE ‹LK ENDÜSTR‹YEL TASARIM DAVASI Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas› Korsan kitap ve CD'nin ardından ''korsan sandalye''ye de ceza geldi.7.turkpatent. (www. koruma alt›na alabiliyorsunuz.tr) http://www. teknik ve beflerî alt yap›y› güçlendirmek. h›zl› ve kaliteli hizmet sunarak etkin bir s›nai mülkiyet sistemi oluflturmak. Söyleyelim 1. sandalyeleri kullananlar hakkında da dava açtı. • Türk ekonomisinin ç›karlar›n› korumak ve gelifltirmek amac›yla uluslararas› platformlarda Türkiye’yi temsil etmek ve ifl birli¤ini güçlendirmek için kurulmufltur. Telif ve patent hakk› ile korunan ürünleri al›rken nelere dikkat etmeliyiz? Neden? 2. Etkinlik Türk Patent Enstitüsü. Türkiye'de tasarımcı şirket lehine sonuçlanan ilk endüstriyel tasarım davası oldu. • Yarat›c›l›¤› ve yenili¤i teflvik ederek Türkiye'nin ekonomik ve teknolojik geliflmesine katk›da bulunmak. Bunun için Türk Patent Enstitüsü kurulmufltur. SINIF . ÖÇK 7. Korsan kitap veya CD alma konusunda neler düflündü¤ünüzü yazarak aç›klay›n›z. (İnternet haberi 18.gov. ilgili kesimlerle ifl birli¤ini gelifltirmek. • Sanayi eseri (s›nai mülkiyet) sahibi olma bilincini ve bilgisini ülke genelinde yaymak.2003) fl Türk Patent Enstitüsünün çal›flmalar› hakk›nda neler biliyorsunuz? Düflünelim. marka. Dava. • Patent.gov. Davanın sonuçlanmasının ardından firma. Bu Enstitünün görevleri flunlard›r. • Müflteri odakl›.

Çal›flmak demek. terlemek de¤ildir. Zaman›n gereklerine göre bilim ve teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. müspet ilimdir. zekâ ile hareket etmek.Elektronik Yüzy›l Ak›lc›l›k ve Bilim ÖN HAZIRLIK Bilim ve teknoloji alan›ndaki geliflmeleri takip etmek. "Biz ilhamlar›m›z› gökten veya gaipten de¤il. akla ve teknolojiye önem vermeliyiz. Kemal Atatürk www. SINIF 199 . Atatürk bilimin her konuda insan hayat›na yön vermesi gerekti¤ine inanm›fl. Biz de ça¤dafl uygarl›k düzeyine ulaflmak istiyorsak bilime.tr fl Sizce Atatürk. içinde yaflad›¤›m›z yurt. Hayatta en hakiki mürflit ilimdir. bir ülke için neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • kan›t Bir toplumun kalk›nma düzeyini. elinde ve kafas›nda tuttu¤u meflale. baflar› için en gerçek yol gösterici ilimdir. fendir. Bir sözünde flöyle demifltir: “Türk milletinin yürümekte oldu¤u ilerleme ve uygarl›k yolunda. hayat için. bilimsel düflünceye. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bunun için y›lmadan yorulmadan çal›flmal›y›z.atam. ça¤dafllaflma ile ak›l ve bilim aras›ndaki iliflkiyi dile getirerek bilimsel çal›flmalar sayesinde cehaletin ortadan kalkabilece¤ini vurgulam›flt›r. en belirgin özelli¤imizdir. Mant›k.” Atatürk. bilim ve teknolojideki geliflmeler belirlemektedir. Bizim yolumuzu çizen. cahilliktir. ‹lim ve fennin d›fl›nda yol gösterici aramak gaflettir. akla ayk›r› veya ak›l d›fl› hiçbir fleyi tan›mama davran›fl› ve tutumu. Kurtulufl Savafl›’n› kazand›ktan sonra kurdu¤u Türkiye Cumhuriyeti’ni gelifltirmek için her zaman ak›l ve bilimi ön planda tutmufltur. do¤rudan do¤ruya hayattan alm›fl bulunuyoruz. B‹L‹M: Belli bir konuyu bilme iste¤inden yola ç›kan. bilimde ilerleme olmadan kalk›nma ve geliflme olmayaca¤›n› söylemifltir. yukar›daki sözleriyle neyi vurgulamaktad›r? AKILCILIK: Akla ve ak›l yolu ile var›lan yarg›ya inanma. Mustafa Kemal Atatürk. bofluna yorulmak. Dünyada her fley için. M. medeniyet için." Yapt›¤› her iflte ak›lc›l›¤a ve bilime önem veren Mustafa Kemal Atatürk’ün bu konuda pek çok sözü de vard›r.gov. belli bir amaca yönelen bir bilgi edinme ve yöntemli araflt›rma süreci. Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur. ba¤r›ndan ç›kt›¤›m›z Türk milleti ve milletler tarihinin bin bir facia ve ›st›rap kaydeden yapraklar›ndan ç›kartt›¤›m›z neticelerdir. do¤ru yoldan sapmakt›r.

403) TÜRK HAVA KURUMU Türk Hava Kurumu. kendi atölyesinde üretti¤i uçakla Ankara'dan havalanarak küçük bir Türkiye turu yapmay› baflard›. Pilot Vecihi Hürkufl. askerî. s. (motor ve pervanesi hariç) tüm parçalar› Türk mal› olan ilk ulusal tipteki uça¤›m›z›n prototipini üretti. araç ve gereçleri Türk topraklar›nda üretecek sanayi tesislerinin temelini att›.7. Hava Kuvvetleri’nin ald›¤› ehemmiyeti göz önünde tutarak bu mesaiyi planlaflt›rmak ve bu konuyu lay›k oldu¤u ehemmiyetle milletin nazar›nda canl› tutmak laz›md›r. personeli yetifltirmek ve UÇAN B‹R TÜRK GENÇL‹⁄‹ yaratmakt›r. Cumhuriyetin ilan›ndan sonra 16 fiubat 1925'te Atatürk'ün emirleriyle "Türk Tayyare Cemiyeti" ad›yla kuruldu. K›sa zamanda kendini gelifltiren cemiyet.thk. Cemiyetin kurulufl amac›. yurt içinde ve yurt d›fl›nda baflar›yla temsil etmektedir.org. bütün bunlar için gerekli araç ve gereci haz›rlamak." (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. bütün yurtta çok büyük heyecan yaratt›. Mustafa Kemal Atatürk. sanayinin gelifltirilmesi için yap›lan çal›flmalar› flöyle anlat›r: "Harp sanayi tesisat›m›z› daha ziyade gelifltirmek ve geniflletmek için al›nan tedbirlere devam edilmeli ve endüstrileflme çal›flmam›zda da ordu ihtiyac› ayr›ca göz önünde tutulmal›d›r. ekonomik. ARAfiTIRINIZ www. Ordunun modern ça¤›n gereklerinde uygun düzeyde yükselmesi için Atatürk. Bundan sonras› için bütün uçaklar›m›z›n memleketimizde yap›lmas› ve harp hava sanayimizin de bu esasa göre inkiflaf ettirilmesi gerekir. havac›l›¤›n askerî.tr internet adresini ziyaret ederek Türk Hava Kurumu’nun ö¤rencilere yönelik çal›flmalar› hakk›nda bilgi edinebilirsiniz. 1935'te al›nan kongre (genel kurul) karar›yla cemiyetin ismi "Türk Hava Kurumu" (THK) olarak de¤ifltirildi. Cilt I. 1929'da Uluslararas› Havac›l›k Federasyonu (FAI)’na tam üye oldu. sivil.tr 1931 y›l›nda.thk. SINIF . sosyal ve siyasal önemini anlatmak. 1932 y›l›nda cemiyetin yurt d›fl›nda e¤itti¤i mühendislerden Selahattin Reflit Bey ve ekibi. 200 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sportif ve turistik havac›l›¤›n geliflmesini sa¤lamak. Türkiye'de havac›l›k sanayisini kurmak. hava sporlar› konusunda. Bu üretim. Ünite Türkiye Cumhuriyeti’nin do¤u dönemde ülkenizde ordunun ihtiyac›n› karfl›layacak silahlar› üretecek tesisler ve fabrikalar yoktu. www. Türk Silahl› Kuvvetleri’nin ihtiyac› olan silah. Kurum o günden beri ülkemizi.org.

Sabiha Gökçen o okulun ilk k›z ö¤rencisi oldu ve Atatürk’ün özel izniyle okula yaz›ld›. SINIF 201 . Atatürk “Bu dünyada her fley. Bu nedenle Atatürk’ün düflüncelerini iyi anlamam›z ve do¤ru uygulamam›z gerekir. 3. Etkinlik ‹stikbal göklerdedir çünkü göklerini koruyamayan uluslar. okula gidecek k›z ö¤renciler için de örnek olmufltur.12.atam. bize hangi tavsiyelerde bulunuyor? Neden? 2. Kemal Atatürk www. Atatürk’ün düflünceleri. gitti¤i yerlerde konuflmalar yaparak gençli¤e vermek istedi¤i havac›l›k aflk›. bilim ve akl›n rehberli¤inde kendini sürekli yenilemektedir. yar›nlar›ndan asla emin olamazlar. Bu amaçla 3 May›s 1935'te Atatürk’ün ad›n› verdi¤i Türk Kuflu kuruldu. insan kafas›ndan ç›kar. Söyleyelim 1. ÖÇK 7. Türkiye’nin ayd›n gelece¤i için kad›nlar›m›z›n da e¤itim ve çal›flma hayat›na at›lmalar›n› teflvik etmifl ve bu amaçla çal›flmalar yapm›flt›r. geliflmelere uygun olarak her dönemde önemini korumaktad›r. Atatürk Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi ile Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunu kurarak neyi amaçlam›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Atatürk.” demifltir.” sözü. birçok de¤erli eleman yetifltirdi. Ayn› zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin önüne konulanhedeflerden biri oldu. Kurum.atam. k›sa sürede sonuca ulaflt›. Atatürk. havac›l›k coflkusu. Atatürk'ün.Elektronik Yüzy›l ‹stikbal Göklerdedir Atatürk’ün “‹stikbal göklerdedir. Atatürk.tr Düflünelim. (www.gov.tr)” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Aç›klay›n›z. Bu olay. vatan göklerine aralar›nda Atatürk'ün manevi k›z› ve dünyan›n ilk kad›n savafl pilotu Sabiha GÖKÇEN'in de bulundu¤u.gov. M. Gençler. ak›n ak›n Türk Kuflu‘na koflmaya bafllad›. o y›llar›n coflkusu içinde söylenen sadece bir çift güzel söz de¤ildi. Ça¤›n ihtiyaçlar›na. Çünkü ondan önce askerî okula k›z ö¤renci al›nm›yordu. Sabiha Gökçen’i Eskiflehir Tayyare Mektebine yollad›. “Toplumumuz için ilim ve fen laz›m ise hem erkek hem de kad›nlar›m›z›n bunlara ayn› derecede sahip olmas› gerekir.

7. Ünite
Ölçme ve De¤erlendirme
A. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 1. Sosyal bilimlerin amac› nedir? Örnek vererek aç›klay›n›z. 2. Bilim ve teknolojinin, hayat›m›zdaki önemi nedir? 3. T›p alan›ndaki geliflmelerin amac› ve insanl›k için önemi nedir? 4. Korsan ürünlerin ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? 5. Atatürk’ün, ak›lc›l›k ve bilime verdi¤i önemi belirten sözlerinden örnekler veriniz. B. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Dil ve Tarih-Co¤rafya, psikoloji, patent, organ nakli, kan ba¤›fl›, dayan›flma 1. ‹nsanlar›n davran›fllar›n› inceleyen, etkili iletiflim kurman›n yollar›n› ö¤reten bilim dal›na ............... denir. 2. .............................her alt› ayda bir yapmam›z tavsiye edilen bir ba¤›flt›r. 3. Bir doku ve organ›n bir hastaya verilmesine ........................... denir. 4. Atatürk'ün bilime önem verdi¤ini gösteren bir örnek ............... ............... ............... ............... Fakültesinin kurulmas›d›r. 5. Bulufl sahibinin ürününü belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etme hakk›na ............... denir. C. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. 1. T›p alan›ndaki geliflmelerin nedeni, afla¤›dakilerden hangisidir? A. Geliflmeyi gerçeklefltiren kiflinin ad›n› duyurmak istemesi B. ‹nsan yaflam›n› daha iyi hâle getirmesi C. T›p alan›nda geliflmenin zorunlu olmas› D. T›p alan›nda geliflmenin önemli bir nedeninin olmas› 2. Afla¤›dakilerden hangisi, Atatürk'ün ak›lc›l›¤a ve bilime verdi¤i önemi gösteren bir sözüdür? A. "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. ‹leri!" B. "Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur." C. "Vergilendirilmifl kazanç kutsald›r." D. “Yurtta sulh, cihanda sulh.” 3. Afla¤›dakilerden hangisi, toplumsal dayan›flmay› sa¤layan olaylardan biridir? A. Doku ve organ nakli B. Turizm faaliyetleri C. Teknolojik geliflmeler D. Aile içi sorumluluklar

202

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Elektronik Yüzy›l
4. Afla¤›dakilerden hangisi, sosyal bilimlerin ara disiplinlerinden biri de¤ildir? A. Sosyoloji B. Psikoloji C. Müzik D. Felsefe 5. Afla¤›dakilerden hangisi, bilimsel ve teknolojik bir geliflme de¤ildir? A. Gen teknolojisi B. Kök hücre C. Nano teknoloji D. Kufl gribi Ç. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne D, yanl›fl olanlar›n yan›na Y yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. 5. 6. (....) (....) (....) (....) (....) (....) Sosyal bilimler olmasayd› kendi geliflimimizden haberdar olamazd›k. Organlar, sadece insanlar yaflam›n› yitirince ba¤›fllanabilir. Atatürk, ak›lc›l›k ve bilimi her zaman önemsemifltir. T›p alan›nda geliflmeler gereksizdir. Doku ve organ ba¤›fl›, yaln›zca aile bireyleri aras›nda yap›lmal›d›r. Korsan kitap ve CD'ler kullanmamal›y›z.

D. Afla¤›daki sözlerin birbiriyle iliflkili olanlar›n› efllefltiriniz. Doku ve organ nakli Kan ba¤›fl› Korsan Bulafl›c› hastal›k Siyaset ilmi CD/Kitap AIDS Oy sand›¤› Hayat kurtarma Toplumsal yard›mlaflma

E. Son 25 y›lda insan hayat›n› ve dünyay› en fazla etkileyen bulufllar s›ralamas›nda ilk 5 s›ray› afla¤›daki ürünler almaktad›r. Bunlar›n etkilerini defterinize yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. ‹nternet Cep telefonu Kiflisel bilgisayar Fiber optik E-posta Siz, bunlardan hangisini kullan›yorsunuz? Bu s›ralamay› siz nas›l yapard›n›z? Gelecekte bunlar üzerinde nas›l bir de¤ifliklik olabilir? Gelecekte insanlar›n hayat›n› kolaylaflt›racak bir bulufl tasarlar m›s›n›z?
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

203

SÖZLÜK
agresif alg› ana fikir ana yön anjiyo antiseptik at›k beceri beflerî beflerî unsur birey bütçe : : : : : : : : : : : : A Sald›rgan. Bir fleye dikkati yönelterek o fleyin bilincine varma, idrak. Bir yaz›n›n temeli olan as›l düflünce. Kuzey, güney, do¤u ve bat› yönlerinden her biri. Damaryolu ile kalp damarlar›n›n aç›k ya da kapal› olup olmad›¤› durumunun tespit edilmesi. Vücudun çeflitli k›s›mlar›n› mikroplardan ar›nd›rmak için kullan›lan kimyasal madde. At›lm›fl, at›lan. B 1. Elinden ifl gelme durumu, ustal›k. 2. Kiflinin yatk›nl›k ve ö¤renime ba¤l› olarak bir ifli baflarma ve bir ifllemi amaca uygun olarak sonuçland›rma yetene¤i. ‹nsanla ilgili. ‹nsanlar›n oluflturdu¤u yap›lar. Toplumlar› oluflturan ve düflünsel, duygusal, iradeyle ilgili nitelikleri toplum içinde belirlenen insanlar›n her biri, fert. Devletin, bir kuruluflun, bir aile veya bir kimsenin gelecekteki belirli bir süre için tasarlad›¤› gelir ve giderlerin tümü. C cazip celse : Al›ml›. : Oturum. Ç : Kabu¤u ay›klanmam›fl pirinç : 1.Bir fleyin yak›n›, dolay›, etraf. 2. Kiflinin içinde bulundu¤u toplumu oluflturan ortam. : Da¤›n bir noktas›ndan kopup yuvarlanan ve yuvarland›kça büyüyen kar kümesi. D : 1. Davranma ifli veya biçimi, tutum, hareket. 2. D›fltan gözlemlenebilecek tepkilerin toplam›. 3. Organizman›n uyaranlar karfl›s›ndaki tepkilerinin bütünü. : Halk›n egemenli¤i temeline dayanan yönetim biçimi. : 1. Tarih öncesi tanr›, tanr›ça, yar› tanr› ve kahramanlarla ilgili ola¤anüstü olaylar› konu alan fliir. 2. Bir kahramanl›k hikâyesini veya bir olay› anlatan, ölçüsü on bir hece olan halk fliiri. : Do¤an›n sebep oldu¤u y›k›m ve felaketler. : 1. Duyularla alg›lama, his. 2. Belirli nesne, olay veya bireylerin insan›n iç dünyas›nda uyand›rd›¤› izlenim. : Kar› kocan›n baba ve annelerinin her biri. : 1. Fikir 2. D›fl dünyan›n insan zihnine yans›mas›. 3. Niyet, tasar›. E : Bir cismi iki eflit parçaya bölen çizgi. : Duygudafll›k. Kiflinin kendisini baflka bir bincin yerine koyarak söz konusu bilincin duygular›n›, isteklerini ve düflüncelerini denemeksizin anlayabilmesi becerisi. : Orta Ça¤’da Katoliklerde kat› inançlar›na karfl› gelenleri cezaland›rmak için kurulan kilise mahkemelerinin genel ad›. : Yer kabu¤unu oluflturan kayalar›n, baflta akarsular olarak üzere türlü d›fl etmenlerle y›prat›l›p yerinden kopar›larak eritilmeleri veya bir yerden baflka bir yere tafl›nmas› olay›. : 1. Kuzey Kutbu‘nda yaflayan topluluklar›n ad›. 2. Bu topluluktan olan kimse. : Belli bir kurala göre düzenlenmifl, kula¤a hofl gelen ses dizisi, melodi. F : Ahlak›n övdü¤ü iyi olma, alçak gönüllülük, yi¤itlik, do¤ruluk ve benzeri niteliklerin genel ad›. : Hemen parlayan, k›z›nca gözü dünyay› görmeyen.

çeltik çevre 盤

davran›fl demokrasi destan do¤al afet duygu dünür düflünce

eksen empati engizisyon erozyon eskimo ezgi

fazilet fevri

204

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

fikir fresk

: Düflünce. : Yafl duvar s›vas› üzerine kireç suyunda eritilmifl madeni boyalarla resim yapma yöntemi. G Bir yar›flma, karfl›laflma, çat›flma vb. sonunda yenen, üstün gelen baflar› kazanan. Bat›. Bir toplumda yapt›r›m gücü olan kültürel kal›nt›lar, al›flkanl›klar, bilgi, töre ve davran›fllar. Bir olay, varl›k veya düflünce üzerinde var›lan yarg›, fikir. Bir nesnenin, olay›n veya bir gerçe¤in, niteliklerinin bilinmesi amac›yla dikkatli ve planl› olarak ele al›n›p incelenmesi. Bir maddenin en küçük tanesi. A¤aç, metal veya tafl bir yüzeye ayr› kollar halinde de¤iflik renkli boyalar sürüldükten sonra üstteki katlar› yer yer kaz›yarak altlardaki renklerden yayarlanma tekni¤i. 1. Ortak özellikleri olan varl›klar, nesneler bütünü. 2. Görüflleri, ç›karlar› bir olan kimseler bütünü, ekip. Gül bahçesi. Evlenmekte olan bir erke¤e, evlenme töreni s›ras›nda verilen ad.

galip garp gelenek görüfl gözleme granül gravür grup gülzar güvey

: : : : : : : : : :

hak heyelan hiyeroglif hoflgörü höyük

hukuki

H 1. Adalet. 2. Adaletin, hukukun gerektirdi¤i veya birine ay›rd›¤› fley, kazanç. Toprak kaymas›. Resim yaz›. Her fleyi anlay›flla karfl›layarak olabildi¤i kadar hofl görme durumu. 1. Tarih boyunca türlü sebeplerle y›k›lan yerleflme bölgelerinde, y›k›nt›lar›n üst üste birikmesiyle oluflan, içinde yap› kal›nt›lar›n›n gömülü bulundu¤u yayvan tepe. 2. Toprak y›¤›n›, küçük tepe. : Hukuk ile ilgili, hukuksal. : : : : : I

›st›rap

: 1. Ac› 2. Üzüntü, s›k›nt›, keder. ‹ : 1. Duygu, düflünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla baflkalar›na aktar›lmas›, haberleflme. 2. Telefon, televizyon, radyo vb araçlardan yararlanarak yürütülen bilgi al›flverifli. : 1. Geliflme, geliflim. 2. Meydana ç›kma, aflikâr olma. : 1. Bir yerden baflka bir yere geçme geçifl. 2. Anlama, kavrama. : Baflkas›n›n arsa, yol, bahçe vb. tafl›nmaz mal›ndan belirli bir yolda yararlanma hakk›. : 1. Bir sonuç ç›karmak için olgular› yöntemli bir biçimde toplay›p say› olarak belirtme ifli, say›mlama. 2. Say› bilimi. : Aç›kta yap›lan sat›fl. J : 1.Beklenmedik iyi davran›fl. 2. Herhangi bir fleyi aç›klamak için genellikle el, kol ve bafl ile yap›lan içgüdüsel veya iradeli hareket. K : 1. Kabartmak ifli. 2. Bir biçimin veya bir süslemenin düz yüzey üzerindeki ç›k›nt›s›. 3. K›l, alç›, tafl vb. ifllenebilir gereçleri girintili ç›k›nt›l› yüzeyler durumunda biçimlendirerek yap›lm›fl olan eser. : Bir fleyin do¤rulu¤u, gerçekli¤i konusunda kanaat verici belge, delil, iz. : Nesnelerin veya olaylar›n ortak özelliklerini kapsayan ve bir ortak ad alt›nda toplayan genel tasar›m. : 1. Bir fleyin ç›kt›¤› yer. 2. Araflt›rma ve incelemede yararlan›lan belge.

iletiflim

inkiflaf intikal ‹rtifak hakk› istatistik iflporta

jest

kabartma

kan›t kavram kaynak

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

205

insanlara özellikle çocuklara. flef. : Bir konu veya nesnenin bafll›ca özelliklerini yans›tacak biçimde haz›rlanm›fl tasla¤›. Bir harita veya resimde görülen uzakl›klarla bunlar›n iflaret etti¤i. 3. Ekvator’dan en uzak olan yer ekseninin geçti¤i varsay›lan iki noktas›ndan her biri. okyanus olgu le oksit ölçek pandomim 206 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. yurt. delegelerin kat›lmas›yla yap›lan toplant›. Yeryüzündeki büyük kara parçalar›ndan her biri. 2. Bir kuruluflun. L : 1. kongre: Dil Kurultay›. bildiren veya yazan kifli. Tah›l ölçmeye yarar kap›. : Bir topluma veya halk toplulu¤una özgü düflünce ve sanat eserlerinin bütünü. Birim kabul edilen herhangi bir fleyin alabildi¤i kadar ölçü. : Baz› cisimlerin ald›klar› geometrik biçim. Yer. Ulusal veya uluslararas› bilimsel toplant›. 2. Bir kuruluflun. M Malzeme. : 1. 2. gölge ve hacim duygusu yans›t›lmayan küçük.k›ta kolezyum kombina kompozitör kongre kristal kroki kronoloji kukla kutup kurultay kültür : 1. SINIF . : 1. müzik besteleyen. 3. Ço¤unlukla eski yazma kitaplarda görülen ›fl›k. Varl›¤› deneykan›tlanm›fl fley. Çeflitli ülkelerden yöneticilerin. Hareketli yerleri iplikle sanatç›n›n parmaklar›na ba¤lanarak veya eldiven gibi bir kesiti kullanarak bir perdenin üzerinden oynat›lan. Birlefltirilmifl et tesisi. temel konular› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle veya gerektikçe yapt›¤› genel toplant›. lider materyal mekân menfaat minyatür motivasyon muhabir : : : : nafta nazar N : Yap›s› benzine çok benzeyen ya da özdefl olan ve yer ya¤›n›n dam›t›m›yla üretilen ye¤ni hidrokarbenler kar›fl›m›. Ö : 1. Birtak›m olaylar›n dayand›¤› sebep veya bu sebeplerin yol açt›¤› sonuç. : Besteci. bulunulan yer. gündemindeki sorunlar› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle yapt›¤› genel toplant›. 2. karton v. : Eski Roma döneminde sanat etkinliklerinin yan›s›ra dövüfllerinde yap›ld›¤› yap›. 2. mala. : 1. : Oksijenin bir element veya kökle birleflmesiyle oluflan madde. 1. gereç. Önder. ‹steklendirme. 2. Bir partinin veya bir kuruluflun en üst düzeyde yönetimiyle görevli kimse. karfl›land›¤› gerçek uzunluklar aras›ndaki oran. Birkaç sanayi kurumunun tek yönetimde birleflmesi. 2. gündemindeki sorunlar›. Belli kimselerde bulundu¤una inan›lan. 2. P : Düflünce ve duygular› müzik veya türlü eflyalar eflli¤inde bazen dansla.b hafif nesnelerden yap›lm›fl insan ve hayvan figürleri. Ç›kar. Askerlerin bir komutan›n emrinde bir araya gelmesinden oluflan birlik. : 1. ana deniz. sözsüz oyun. alttan içine el sokularak oynat›lan çeflitli nesnelerden yap›lm›fl bebek. Zaman dizini. Ayaklar› olmayan. : 1. evcil hayvanlara. : 1. Güdülenme : Bas›n ve yay›n organlar›na haber toplayan. Ev. Yer yuvarla¤›n›n. : 1. tar. aç›k deniz. : 1. 2. 2. göz. bez. Eski Türklerde devlet ifllerinin görüflülüp karara ba¤land›¤› meclis. Birbiriyle karfl›t olan fleylerden her biri. bazen de gövde ve yüz hareketleriyle yans›tmay› amaçlayan oyun. ana kara. bak›fltaki çarp›c› ve öldürücü güç. hatta cans›z nesnelere de zarar veren. 2. Zaman bilimi. Bak›fl bakma. elçilerin. göz atma O : K›talar› birbirinden ay›ran engin. renkli resim sanat›. : 1. eve. 2.

ni gösteren. anlafl›lmas› güç yönlerini aç›klayarak ayd›nl›¤a kavuflturma. çiftçilik. Üzerinde bildiri. R : Belli bir saatle. cankurtaran ve polis araçlar›nda bulunan. as›ls›z söz. Herhangi bir iflte. randevu rapor rezerv safsata sembol siren sesi slogan solvent sunum : : : : : : flema flamanizim fi : Bir aletin. Bir edebiyat eserinin. : Toplardamar genifllemesi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bir arac›n veya bir biçimin ana çizgilerini gösteren çizim. temeli olan ana öge. gereç ve aletleri kapsayan bilgi. amaçl› etkinlikleriyle do¤al çevrelerini de¤ifltirmeleri. dost. 2. ilke. : Yata¤›nda bilindi¤i hesaplanan. pastel ve kara kalem resim. ‹nsanlar›n toplumun varl›¤› ve geliflmesi için gerekli olan nesneleri sa¤lamak üzere. Bir sanat eserine veya bir edebî esere temel olan ilkeler. SINIF 207 . Z üretim veri varis yâr yabgu yorum yön ziraat : Tar›m. tiz ses. Ü : 1. pasif. V : 1. De¤iflik alanlarda önceden plan ve programa al›nm›fl. ordubozan Y : Sevgili. tahta. 2. 2. : Bir sanayi dal› ile ilgili yap›m yöntemlerini. heniz ifllenmemifl maden. k⤛t vb. Sunma ifli. 2. 1. Duyularla ifade edilemeyen bir fleyi belirten somut nesne veya iflaret. canavar düdü¤ü. yak›n. : T : Bez. özel kurum veya devlet ad›na gerçeklefltirilmesi kabul edilmifl bilimsel çal›flma tasar›s›. 2. eleman. Hastan›n dinlenme durumu vb. : 1. bir konuda yap›lan inceleme ve araflt›rma sonucunu. Tasarlanm›fl fley. düflünceleri veya gözlemleri bildiren yaz›. maddeler üzerine yap›lm›fl ya¤l› boya. taraf. : Her ortama uyum gösteren.Bir olay› belli bir görüfle göre aç›klama. Belli bir noktaya göre olan yer. : 1. ‹tfaiye. : 1. sulu boya. maliyeti hesaplanm›fl. belli bir yerde iki veya daha çok kifli aras›nda kararlaflt›r›lan buluflma. de¤erlendirme. K›sa ve çarp›c› propaganda sözü. Bir araflt›rman›n. simge. 2.pano platform proje : 1. temelsiz. doktor veya doktorlar kurulu taraf›ndan verilen yaz›. Bir bildirinin çeflitli yollarla dinleyenlere aktar›lmas›. : 1. istikamet. Bir yaz›n›n veya bir sözün. 2. bir tasar›n›n plan›. Yüksekçe yer. tasar›. aç›klama veya tan›tma k⤛tlar› tutturmak için haz›rlanm›fl levha. U tablo teknoloji unsur uygucu : Öge. : 1. 2. bir tart›flman›n. kullan›lan araç. : Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerinde ka¤andan sonra gelen en üst düzeydeki yöneticinin ünvan›. Bir yere gitmek için izlenen yol. Bir maddeyi çözebilme özelli¤ine sahip s›v›. S Bafl.A¤aç duvar kaplamalar›na veya tavanlara süs için konulan resim.

KRONOLOJ‹
MÖ 3200 2000 1700 1280 1200 900 800 687 600 450 214 209 0 MS 48 375 395 434 453 552 571 582 622 624 625 627 628 630 630 632 632 632 634 634 642 644 644 656 656 Hun ‹mparatorlu¤u’nun, Kuzey ve Güney Hunlar› olarak ikiye ayr›lmas› Kavimler Göçü Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Attila’n›n, Avrupa Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Attila’n›n ölümü Kök Türk Devleti’nin kurulmas› Hz. Muhammed’in do¤umu Kök Türk ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göç etmesi Bedir Savafl› Uhut Savafl› Hendek Savafl› Hudeybiye Savafl› Mekke’nin Fethi Do¤u Kök Türklerin Çin egemenli¤i alt›na girmeleri Veda Hutbesi Hz. Muhammed’in ölümü Dört Halife Döneminin bafllamas› Hz. Ebubekir’in ölümü Hz. Ömer’in halife olmas› Nihavend Savafl› Hz. Ömer’in öldürülmesi Hz. Osman’›n halife olmas› Hz. Osman’›n öldürülmesi Hz. Ali’nin halife olmas› Yaz›n›n bulunmas› Anadolu’da Hitit dönemi’nin bafllamas› Orta Asya göçlerinin bafllamas› Kadefl Antlaflmas› Hitit Devleti’nin y›k›lmas› Urartu Devleti’nin kurulmas› Frig Devleti’nin kurulmas› Lidya Devleti’nin kurulmas› Urartu Devleti’nin y›k›lmas› Demokrasi yönetiminin ortaya ç›kmas› Çin Seddi’nin yap›m›n›n tamamlanmas› Mete’nin Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Hz. ‹sa’n›n do¤umu ve miladi takvimin bafllang›c›

208

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

661 661 681 744 745 750 751 840 840 1040 1040 1048 1055 1063 1064 1071 1072 1092 1141 1157 1157 1187 1212 1215 1258 1450 1689 1750 1776 1789 1800 1876 1931 1932 1935 1945 1948 1953 1989 1995 2000

Hz. Ali’nin öldürülmesi Emeviler Döneminin bafllamas› ‹kinci Köktürk Devleti’nin kuruluflu ‹kinci Köktürk Devleti’nin y›k›l›fl› Uygur Devleti’nin kuruluflu Emevi Devleti’nin y›k›l›fl› Talas Savafl› Uygur Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl› Devleti’nin kuruluflu Dandanakan Savafl› Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu Pasinler Savafl› Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a girmesi Tu¤rul Bey’in ölümü Alparslan’›n hükümdar olmas› Malazgirt Savafl› Alp Arslan’›n ölümü Melikflah’›n ölümü Katvan Savafl› Sencer’in ölümü Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›lmas› Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl›lar Devleti’nin y›k›l›fl› Magna Carta’n›n ‹ngiltere’de kabul edilifli Abbasi Devleti’nin y›k›l›fl› Matbaan›n Jan Gutenberg taraf›ndan gelifltirilmesi Haklar Bildirgesi imzaland›. J.J. Rousseau “‹nsanlar hür ve eflit do¤arlar” ilkesini savundu. Amerikan Ba¤›ms›zl›k bildirgesi Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi Demokrasi yönetimlerinin yayg›nlaflmas› Kanunuesasi’nin kabulü Türk Tarih Kurumunun Kurulmas› Türk Dil Kurumunun Kurulmas› Dil ve Tarih Co¤rafya Fakültesinin kurulmas› ‹kinci Dünya Savafl› sona erdi. Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bilgirgesi Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Berlin Duvar› y›k›ld›. Internet yayg›nlaflt›. Yöneticileri seçimle iflbafl›na gelen ülke say›s› artt›.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

209

KAYNAKÇA
ATALAY, ‹brahim, K›talar ve Ülkeler Co¤rafyas›, ‹zmir, 1999. BANARLI, Nihat Sami, Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1-2, MEB Bas›mevi, ‹stanbul, 1971. Bilimin ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, MEB Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›, Mart 2004 Say›s›, Ankara, 2004. ER‹NÇ, S›rr›, Klimatoloji ve Metodlar›, ‹stanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Co¤rafya Enstitüsü Yay›n›, ‹stanbul, 1984. ERKAN, Serdar, Örnek Grup Rehberli¤i Etkinlikleri, Pegem A Yay›nlar›, Ankara, 2002. GÜRKAYNAK, Prof. Dr. ‹pek, Yurttafl Olmak ‹çin, ‹stanbul, 1998. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 5-7, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 10, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, 1995. KAFESO⁄LU, ‹brahim, Türk Millî Kültürü, 3. bask›, Bo¤aziçi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1984. Atatürkçülük I. Kitap, MEB yay›nlar›, ‹stanbul 1984. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi, C. 4, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ÖZDEM‹R, SAD‹, Anadolu’da Zoru Baflaran Cesur Giriflimciler, ‹stanbul, 2005 s. 170-173. ÖZTUNA, Y›lmaz, Büyük Tarih Ansiklopedisi, Batefl, Yay›nlar›, Ankara, 1992. ÖZTÜRK, Cemil – D‹LEK, Dursun, Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Ö¤retimi, Mart, 2005. Resimli Tarih Atlas›, Evrensel ‹letiflim Yay›nlar›, Ankara, 2008. SELÇUK, Prof. Dr. Ziya – KAYILI, Hüseyin – OKUT, Levent, Çoklu Zekâ Uygulamalar›, Ankara, 2004. SEVGEN, Nazmi, Tarih Dünyas› dergisi, Y›l 1, Say›: 1 Aral›k, 1964. SEV‹M, Prof Dr. Ali; TURAL, Prof. Dr. M. Akif; ÖZTOPRAK, Prof. Dr. ‹zzet, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri C.1 TTK yay›nlar›, Ankara, 2005. SOYSAL, ‹smail, Türkiye’nin Uluslar aras› Siyasal Ba¤›tlar›, (1945-1990), Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›, Ankara,1991. Tarih Konufluyor, Ayl›k Tarih Mecmuas›, Say›: 10, ‹stanbul, 1964. TEK‹N, Talat, Orhon Yaz›tlar›, Kül Tigin, Bilge Ka¤an, Tonyukuk, 2. bask›, Simurg Yay›n evi, ‹stanbul 1998. Temel Britannica, C.19, Ya¤mur ormanlar›, Hürriyet Gazetisi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1992. TURAN, Osman, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, Nak›fllar Yay›nevi, ‹stanbul,1978. Türkler’in Alt›n Kitab›, C. 1, Tercüman Yay›nlar›, ‹stanbul, 1990. Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara, 2005. Türk Tarih Kurumu Yay›n Katalo¤u, TTK Bas›mevi, Ankara, 2004. Unat Faik Reflit, Tarih Atlas›, Kanaat Yay›nlar›, ‹stanbul, 2008. YALMAN, Ali R›za, Cenupta Türkmen Oymaklar› 1-2, Kültür Bakanl›¤› Yay›nlar›, ‹stanbul, 1993. YAVUZ, Eren Kudret, Ö¤renen ve Geliflen E¤itimciler ‹çin Çoklu Zekâ Teorisi Uygulama Rehberi, Ankara, 2004. YAZICI, Nuri, Tarihte Türkler ve Türk Devletleri, Damla Matbaas›, Konya, 1997.

210

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Gazete, Dergi ve ‹nternet 1 Aral›k Dünya AIDS Günü, Posta gazetesi, 1.12.2005. Aile ‹çi fiiddete Son, Hürriyet gazetesi, 11.05.2005. Dünya Gençli¤inin Kalbi ‹zmir’de Att›, Zaman gazetesi, 24.08.2005. Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul’da 4. Buluflma, Sabah gazetesi, 08.11.2005. Karfl›l›kl› Böbrek Nakli, Sabah gazetesi, 04.02.2012. Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas›, Hürriyet gazetesi. Korsan Almayana, Hürriyet gazetesi, 15.03.2005. K›z›l›rmak kurumaya bafllad›, Posta gazetesi, 18.10.2005. Medimagazin (Sa¤l›k profesyonellerinin) gazetesi ‹nternet sitesi 08.03.2004 www.ksef.gazi.edu.tr Nakil bekleyen kalp hastalar›na umut, Sabah gazetesi, 15.10.2005. Pakistan Depremi, Posta gazetesi, (22. Ekim 2005). Picasso ‹stanbul’da, Sabah gazetesi, 08.01.2006. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor, Sabah gazetesi, 27.10.2005. Televizyon Çocuklar› fiiddete Yönlendiriyor, Posta gazetesi, 20.11.2005. Uzay’da ABD – Türkiye Ortakl›¤›, Uzaya Gidiyoruz, Sabah gazetesi. 16.10.2005. www.abgs.gov.tr Yaral› Yüreklere Yard›m, Sabah gazetesi. 24. ‹stanbul Kitap Fuar›, 08 Ekim 2005, Milliyet gazetesi. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, Say›: 61, Mart, 2005. Atlas Dergisi, A¤ustos 1973, say› 5. Atlas Dergisi, May›s 1997, say› 50. Atlas Dergisi, Ekim 1999, say› 79. Bilim Çocuk dergisi, say›: 78, Haziran 2004. Focus Dergisi, say›: 7, Temmuz 2002. Haritalar, Gürbüz Yay›nc›l›k. www.emniyet.gov.tr www.gap.gov.tr www.borem.gov.tr www.meteor.gov.tr www.meb.gov.tr www.mta.gov.tr www.cevreorman.gov.tr www.tdk.gov.tr www.tpb.org.tr (Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesi ) www.ttkb.gov.tr www.die.gov.tr www.tuik.gov.tr www.ksef.gazi.edu.tr www.ato.org.tr

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

211

212 TÜRK‹YE HAR‹TASI Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI 213 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful