‹LKÖ⁄RET‹M

SOSYAL B‹LG‹LER
DERS K‹TABI
Kezban KAYA

6

‹MAJ ‹Ç VE DIfi T‹CARET A.fi.

‹maj Center Macun Mah. 3. Cad. No: 2 (A Girifli) ‹stanbul Yolu 6. km. Yenimahalle-ANKARA Tel:. (0.312) 397 91 41 • Faks:. (0.312) 397 41 54

‹MYAY DERS K‹TAPLARI
Her hakk› sakl›d›r ve ‹maj ‹ç ve D›fl Tic. A.fi’ye (‹myay) aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir suretle al›n›p yay›mlanamaz.

Editör: Ekrem Zahid BOYRAZ Dil Uzman›: Taha ÇA⁄LARO⁄LU Görsel Tasar›m: Hayrettin Vural Program Gelifltirme Uzman›: Soner Mehmet ÖZDEM‹R Ölçme ve De¤erlendirme Uzman›: Tülin ACAR Rehberlik ve Geliflim Uzman›: Tahsin ‹LHAN

ISBN 978-9944-120-07-4 Talim ve Terbiye Kurulunun 26.12.2012 tarihve 245 say›l› karar›yla 2013-2014 ö¤retim y›l›ndan itibaren 5 (befl) y›l süreyle ders kitab› olarak kabul edilmifltir.
Bask›: Dorukkaya Matbaac l k Yay nc l k A.fi. - Ankara 2013

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

3

4

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK (1881-1938) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 5 .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64 Bozk›rda Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .81 ‹lk Türk-‹slam Devletleri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Araflt›r›yorum . . . . . . . . . . . . . . .62 Atalar›m› Tan›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . ÜN‹TE : ‹pek Yolu’nda Türkler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3. . . . . 46 Yaflayan Geçmifl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .79 ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 Vatandafll›k Borcumuz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 Olgu ve Görüfl . . . . . . . . . . . . 108 Yap›yoruz. . Sat›yoruz . . . . . . 42 Bir Baflkad›r Benim Memleketim . . . 29 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF . .‹Ç‹NDEK‹LER Organizasyon fiemas› . . . . . 132 6 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Farkl› ‹klimler Farkl› Yaflam Tarzlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .88 Yaflayan De¤erlerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Ülkemizde Ekonomi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Yaflad›¤›m›z Dünya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Mesle¤imi Seçerken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .74 Kutsal Görev . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .102 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Haklar›m› Ö¤reniyorum . . . . . . . . . . . . .100 Sanata Vurulan Türk Mührü . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemizin Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Hayat›n ‹çinden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Yeryüzünde Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .148 Kültür ve Sanat›n Etkileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140 Türk Cumhuriyetleri ile ‹liflkilerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .162 Haklar›m ve Özgürlüklerim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .182 Sosyal Bilimler ve Biz . . . . . . . .195 Ak›lc›l›k ve Bilim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .199 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF 7 . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Demokrasinin Serüveni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .187 Doku ve Organ Nakli . . . . .208 KAYNAKÇA . . . .213 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Elektronik Yüzy›l . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Demokrasinin Geliflim Süreci . . . .145 Do¤al Afetlerde Dayan›flma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136 Yurdumuzun Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .166 Dünden Bugüne Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemiz ve Dünya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212 TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .202 SÖZLÜK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .172 Türklerde Kad›n Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Dünya’m›z› Tan›yal›m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .184 Bilim ve Teknolojinin Önemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .151 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .190 Telif ve Patent Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .154 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156 Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .204 KRONOLOJ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .210 TÜRK‹YE HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. … Bölge. 2. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. Konu bafll›¤› 1. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. Bu kalk›nma. 7. SINIF 11 Kazan›ma ait kelime ve kavramlar› göstermektedir. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. ÜN‹TE ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. e¤itim vb. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. 5. 6. 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME R VE KAVRAMLA • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. dünyan›n da say›l› projelerindendir. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. bu proje sayesinde sanayi. Ö¤rencilerin derse aktif kat›l›m›n›. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.000 km2lik düzlükleri kapsar.Organizasyon fiemas› Ünite numaras› Üniteyi tan›t›c› görseller Ünite ile ilgili ö¤rencilerin ön bilgilerini ortaya ç›karma ve onlar› araflt›rmaya yönlendirmek amac›yla haz›rlanm›flt›r. düflünme ve yorum yapmas›n› sa¤layacak çal›flmalar› göstermektedir..” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. Kazan›ma ait kelime ve kavramlar›n daha iyi ö¤renilmesine yard›mc› olacak özel aç›klamalar verilmifltir. Konuyu desteklemek amac›yla verilen al›nt› metinleri ve ek bilgileri göstermektedir. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 3. . tar›m.tr Bilgi Kutusu GAP. SINIF . Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r.gov. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. GAP. www. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. SINIF Konu ile ilgili farkl› görüfl ve düflünceleri ortaya ç›karmak amac›yla haz›rlanan tart›flma konular›n› göstermektedir. Konu ile ilgili ö¤rencilerin bilgilerini ortaya koymaya ve motivasyonlar›n› sa¤lamaya yönelik çal›flmalar verilmifltir.gap. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. ulaflt›rma. Ünitenin ad› 1. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir.

.. 2. dergi...000 27. Konuyu destekleyen ilgi ve merak uyand›r›c› bilgileri göstermektedir.GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde. Bilgi Kutusu GAP.00 803.... olgu. ö¤rencileri güdülemeye yönelik aç›klamalara yer verilmifltir... 2. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle. B.. Söyleyelim 1. s. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.. olarak adland›r›l›r... Gezi-gözlem araflt›rma vb. ‹stanbul. D. Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z.00 0. bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z. B.. SINIF i Kazan›ma ait becerileri gelifltirmek amac›yla haz›rlanan araflt›rma konular› verilmifltir. Ankara....00 136. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz... 1931. 3.00 209. 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. ala rf› r.... ilgili olmas›n› dileriz. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z. 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu).... 2... Düflünelim. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r... kendi benli¤ine. y ve iliyor m ana .. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler. Türkçe konuflmayan bir insan... Bilgi Kutusu n Biline % rezerv 63 16 11 3 7 100 zerv n Re Biline r› mikta Ülke e Türkiy ABD 0 00. A¤r› Da¤›.. Sa¤la 90 fl.. Afet ‹nan 1.275 Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk. ku lerin nu 01 A fl Si n D a¤lar› Türk du¤u ral›k z bi Kinga kufl D t e ol r slog 2005 da di bölg n yo an bu do¤u e Hin ili bir lu er lsan yd vr önü yla bula ›z ne güne › ile çe flebili fl›r. zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi. Türk Dil Kurumu bugün.000 . C. s her bilir ki reze deni r ma ir.362) Konuyu destekleyen güncel veri.Organizasyon fiemas› ‹fllenifl s›ras›nda dikkat çekmeye. Kazan›m› pekifltirmek amac›yla haz›rlanan çal›flmalar› göstermektedir. 1. dilek ve flikâyetlerini .362) Konu anlat›mlar›n› destekleyen gazete... ÖÇK 1.. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.00 1. ö¤renim... 5.. Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r. bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z.. dilekçe.. y›l›nda .. 1. ! Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Türk dilinin.0 12 11 6 6 100 Ö¤rencilerin dikkatini çekmeye yönelik sembolleri göstermektedir.. Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. 2. etkinlikler bu bölümde verilmifltir. film izlemekten daha e¤lencelidir. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A. Türk milleti için bir hazinedir.. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z. Atatürk’ün kazan›m›n içeri¤ine uygun sözlerine yer verilmifltir.. Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere. Vatandafllar... Söyleyelim Ö¤rencilerin konu ile ilgili yapacaklar› çal›flmalar› gösterir. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.. 5. D... 3.. ra gezi düzenleyebilirsiniz. C.. Çin Hun “Söz AIDS G la bu lea ün ün lar b d y›lki Hun e düflür amas›yl yard de Dur. asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu..00 320.. Yar›n hava ya¤murlu olacak. Herkesin e¤itim ve ..000 54.00 0. Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ . Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z... Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.. Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r. erek ay› fiem r› izley akuy okla eki lü de o rind üze iki yön iniz... 4. grafik ve tablolar› yer verilmifltir.. Atatürk..... Türkiye’nin baflkentidir.00 0. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z.. bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. yazarak belirtirler... Türk Tarih Kurumu. taraf›ndan kurulmufltur.. mu ye st› Bo or alm i g›d d‹hracat 80 70 60 50 ‹thalat Türk dili... slog rta urdu S'liy O ö Den a an›n r”..... 6. e S› z? an rak ve Y ›n rt›n› unu azar u ol belir biry Dön ise uyd lend yurd t›da H ise Si uyme” i. Etkinliklerle ilgili farkl› çal›flma örnekleri verilmifltir.. M. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. 1936.. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi.. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.. ÖÇK 1. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir..0 27.. hakk› vard›r. 4.. 1..0 0.. s.000 91.. Türk kültürüne..0 0 00..00 0.000 36.. Düflünelim. ü'nün slo n ›mc› AID a'n› gul irin S'i D gan›. geliflmekte olan bir ülkedir. n bo sterilmiflt edile gö min loda ve tah ›daki tab iflletilen esi afla¤ ada n Düny ›m› ve yüzd ‹flletile % da¤›l zerv rezerv n Re erinin ‹flletile ktar› mi 66 0 00. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. Trabzonspor.. Türk Tarih Kurumunun. M. Asy “AID birb net" uy izi..... 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür..16. görüfl..1 Etkinlik 3. internet haberi gibi kaynaklardan yap›lan al›nt›lar› göstermektedir. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A. bak›r.0 0. ba yvele raktan ç›k r. Görevlerini..00 488.. Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z.... ba zeyde Bas›n olaor m ilk r› B liy la bi dan a¤ .. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n.. ti kistan uriye Kaza Cumh Halk Çin erika y Am Güne m Topla ler Gelen ‹lginç t ürün t ve sü fl. Türkiye’nin en kalabal›k kentidir.... kurum.. C. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. Bu olgu. Türk dilinin Arapça. 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. 100 mikle klu me top demi m ke ¤ r kabu sadece T›pk› ifl.0 0 00. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›. bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r.. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz.. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz... Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz. insanlarla ilgili neler yapt›klar›n› ö¤reniniz.00 00 0. s›rala yabi liriz: i¤i sen an›la dron ann eneden yafla m e bul › uüs vü hasfelç ar m ID rin çe S hasta s› olarak y A l›¤ kilm biliesi am ›na di Dün aha liler Türk evleti ni kkat ya re d D ac›y ir sü üler... Kitap okumak. faaliyetlerini sürdürmektedir. B. Türkiye. Her ünitenin sonunda ö¤rencilerin bilgi ve becerilerini ölçmek amac›na yönelik olarak farkl› tekniklerde haz›rlanm›fl çal›flmalar› göstermektedir... Kara du? oval ? ci¤er z n›n dunu de 1A ral› kB ugü nD üny aA IDS Gün Ça¤ nen ›n ve ü A ba o sa dürü lg›n Tu 30 ra ›n›n bafll Bas› ay 20 a ndan 01 10 Ara l›k 20 0 05 40 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir.00 0 00.. 31 Bu yol neden ? kapat›lm›flt›r Konu iflleyifli ile ilgili ek bilgi ve aç›klamalar bu bölümde yer alm›flt›r. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.000 60.. Ali 17 yafl›na girdi. olur ar r. Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür..denir.. ARAfiTIRINIZ Yukar›daki olaylarla ilgili kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz. SINIF 9 . Ö¤renci Çal›flma Kitab›nda konu ile ilgili yap›lacak etkinlikleri gösterir. Sü iflletilen b ler TÜRK YE’DE HRAÇ VE THAL EDmi LEN ÜRÜNLER N DA ILIMI gib klagil ar›lan ve çinko (T‹E 2004) Yüzde % r.

1. SINIF . ÜN‹TE Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. 5. 2. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. 6. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. SINIF 11 . 7. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 3. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz.

KEL‹ME LAR VE KAVRAM • aile • birey deni n›n ne Yang› ilir? e olab n e c z si ns n bula Am hastan› ? › u d y d asa ne olur olm mu duru n lar. ÖÇK 1. neler o labilir? ren flt›¤ ›n çev karfl›la la y • Yak la r bir o r olay benze a r zer bi la . nede Bu insan olabilir? toplanm›fl Kazan›n nedenle ri. Görevlerini ve hangi hizmetleri yapt›klar›n› araflt›r›n›z. insa ›ld›r? s yerlerin n kiler a sizce ilifl Sayfada verilen olaylarla ilgili çal›flan kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz. fl payla fik Bu yolda tra bilir? la o ufl neden durm M foto¤raflarda göarü E L Z izde GÖ ›n›zd len ARAfiTIRINIZ ve ve mey Sebze l›flverifl › gibi a aras› r la r a z pa nlar de. SINIF . Ailenizde veya akrabalar›n›z aras›nda geçen bir olay›n sizi nas›l etkiledi¤ini söyleyiniz.? n z e u b n olay u z ors u¤unu yap›y ›k old neler ›z.1. 2. Ünite Hayat›n ‹çinden ÖN HAZIRLIK 1.1. polis. lay• Tan anlat›n ra benzer o a s r a la ›? V ›n›zla i olay var m dafllar fadak a y k a r S a i • leriniz özlem g li i lg larla i ›n›z. Bu olay karfl›s›nda nas›l davrand›¤›n›z› aç›klay›n›z. Etkinlik 12 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. zab›ta kelimeleri sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Düflüncelerinizi söyleyiniz. ambulans. ‹tfaiye.

telaflla sa¤a sola kofluflturuyordu. Olay›n bir çok nedeni oldu¤unu düflünüyordum. Evimizin karfl›s›ndaki binalardan birinde yang›n ç›km›fl. ‹tfaiye araçlar›n›n geçiflini engelleyen araçlar›n bir an önce çekilmesi isteniyordu. Neler olup bitti¤ini merak ediyordum. Uzun bir u¤rafltan sonra nihayet yang›n söndürülmüfl. Acaba yang›n neden ç›km›flt›? Neden bu kadar geç söndürülmüfltü? Can kayb› yaflanm›fl m›yd›? Daha geç söndürülseydi sonucu ne olurdu? ÖÇK 1. SINIF 13 . ortal›k sessizli¤e bürünmüfltü. alevler her yan› sarm›flt›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Etkinlik Sabah uyan›nca ilk iflim.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Kim Suçlu? Akflam evde ailemle birlikte yemek yerken d›flar›dan gelen sesler dikkatimizi çekti. ‹nsanlar. polis memurlar› ile birlikte kap› zillerine bas›yorlard›. Sokaktaki insanlar park halindeki araçlar›n sahiplerine ulaflmak için. Ortal›k. köfledeki büfeden gazete almak oldu. Bir taraftan da araçlardan anonslar yap›l›yordu. Masan›n bafl›ndan kalk›p pencereden d›flar›ya bakt›¤›m›zda gökyüzüne do¤ru yükselmekte olan dumanlar› fark ettik.2. sanki ana baba günü gibiydi. Birden siren sesleri içinde sokakta ilerlemeye çal›flan itfaiye araçlar›n› gördüm. H›zla sayfalar› gözden geçirmeye. yang›nla ilgili haberleri aramaya bafllad›m. Ancak sokakta gelifligüzel park etmifl araçlar yüzünden bir türlü yang›n yerine ulaflam›yorlard›.

. onarma ve sokaklar› geniflletme flans›m›z yok. Dar sokaklar ve otopark olmad›¤› için suçlanan belediye yetkilileri ise: “. herkes hakl›. evi yanan vatandafl›n itfaiye görevlilerini geç kalmakla suçlad›¤› belirtiliyordu. fl Sizce kim hakl›? Bu olay çok Etkinlik boyutlu mudur? Nedenleriyle aç›klay›n›z. O da yetmiyormufl gibi soka¤›n iki yan›na araçlar gelifligüzel park edilmiflti. Gazetedeki haberin devam›nda ise.. ve 1. “Yang›n ihbar›n› al›r almaz hemen yola ç›kt›k. Konuflanlar hakl› ancak sorunun as›l muhatab› biz de¤iliz. Bu sokaklar ve evler yeni yap›lmad›.. Nasrettin Hoca misali..4.1. ‹tfaiye görevlileri ise kendilerini savunuyor. kiminle konuflursan›z konuflun. Ancak yang›n›n oldu¤u yerde sokaklar çok dard›. Ünite Haberde.3..” ÖÇK 1. Yeni planlarda bunlara dikkat ediyor. Belediye. Onlar› teker teker çektirerek sokakta ilerlememiz maalesef zaman ald›. yol kenarlar›na park etmek zorunda kal›yoruz.. soka¤a girmemizi ve ilerlememizi engelledi. Biz kime k›zal›m?” diyordu. SINIF .. 14 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. araçlar için park yerleri oluflturulmas›n› sa¤l›yoruz. ‹tfaiyeciler bize k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. Ev sahibi k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. Çok eski bir yerleflim yeri olan bu mahalledeki binalar› y›kma. park sorununa neden bir çözüm bulmuyor?” diyerek as›l suçun kendilerinde olmad›¤›n› söylüyorlard›. Bunlar. yaz›s›n› flu sözlerle tamaml›yor: “. Gazete haberini yapan muhabir ise. yolun her iki yan›na araçlar›n› park eden araç sahipleri: “ Biz ne yapal›m? Mahallemizde araçlar›m›z› park edebilece¤imiz yer yok! Oturdu¤umuz apartmanlarda otopark› yok! Soka¤a.” diye savunma yap›yorlard›..

98 0. yaralanmakta veya sakat kalmaktad›r. fl Trafik kazalar›n›n önlenebilmesi için önerileriniz nelerdir? Düflünelim.692 661 633 219 415. Bunlara göre ülkemizde trafik kazalar›n›n büyük ço¤unlu¤u hangi sebepten kaynaklanmaktad›r? Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? A¤ustos ay›nda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 53. düfltü¤ü yeri yakar. Olay›n geçti¤i yer ile olay aras›nda ba¤lant› kurunuz.353 Oran› (%) 97. nas›l etkilenmektedir? 3. Bu olaydan kimler.980 8.tr) bu konuda istatistiki bilgi yer almaktad›r. Etkinlik “Atefl. Örne¤in.54 2. haberlerde izliyoruz. Trafik kazalar› sonucunda.00 www. trafik kazalar› ilk s›ray› almaktad›r. Yurdumuzda her gün çok say›da kaza meydana gelmektedir. Söyleyelim ÖÇK 1. pek çok can ve mal kayb› yaflan›r. Siz de bir yaya oldu¤unuza göre trafik kazalar›na sebep olmamak için yayalar›n ne tür görev ve sorumluluklar›n›n oldu¤unu söyleyiniz.012 1.185 Oran› (%) 97.53 1.09 0. fl Bu kazalar›n nedeni ya da nedenleri nelerdir? Trafik kazas› fl Afla¤›daki tablolar da 2011 y›l› A¤ustos ay› ve ilk sekiz ayda meydana gelen trafik kazalar› ile ilgili veriler gösterilmifltir. Emniyet Genel Müdürlü¤ünün ‹nternet sayfas›nda (www.gov.12 0.gov.emniyet. 1.077 158 64 42 54.emniyet.15 0. Çevremizde her gün çeflitli trafik kazalar› yaflanmaktad›r.16 0. trafik sorunu pek çok yerde insan yaflam›n› olumsuz etkiler. Bu kazalarda birçok vatandafl›m›z hayat›n› kaybetmekte. Olay›n gerçekleflmesinde insanlar›n etkisi nelerdir? 2.00 ‹lk sekiz ayda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 404. Bunlar aras›nda. Sizce olay›n olumsuz etkilerini en aza indirmek için neler yap›labilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” atasözünden hareket ederek incelemek üzere bir olay belirleyiniz. merak ettiklerinizin cevab›n› bulabilirsiniz.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Yaflad›¤›m›z çevrede birçok olay bizleri etkiler yaflam›m›z› bazen kolaylaflt›r›rken bazende zorlaflt›r›r.29 0.08 100.emniyet. ‹lgili siteyi ziyaret ederek bilgilenebilir.gov.tr www. Bunlar› gazetelerde okuyor.5.tr fl Tablolardaki verilere göre en az kusurlu olan unsur hangisi? Sizce bunun nedeni nedir? fl Tablolara göre yayalar da trafik kazalar›na neden olmaktad›r. Trafik kazalar›n›n da pek çok nedeni vard›r.05 100. SINIF 15 .

dünyan›n da say›l› projelerindendir. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z.tr Bilgi Kutusu GAP. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR K VE AVRAM • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r.000 km2lik düzlükleri kapsar. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. … Bölge. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.gov. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. . Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74.1. bu proje sayesinde sanayi. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. SINIF .gap. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz.. e¤itim vb. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. ulaflt›rma. GAP. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. Bu kalk›nma. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. www. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. tar›m..

sizce bilginin do¤rulu¤unu hangi yönden etkiler? fl Böyle bilgilere “olgu” demek mümkün mü? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu defterinize yaz›n›z. Ancak. Bazen de gerçekler sapt›r›l›r. ÖÇK 1. Ahmet. — Nerede kald›n. Baz›lar›na göre “Galatasaray’dan büyük tak›m yoktur. ‹nsanlar›n e¤lenceleri aras›nda futbol karfl›laflmalar›n› izlemek. fl Arkadafl›. dedi. SINIF 17 . Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.6. Ahmet’e karfl› olan davran›fl›nda hakl› m›? Neden? Yukar›daki örnekte oldu¤u gibi günlük yaflant›m›zda benzer ifadelerin s›kça kullan›ld›¤›na tan›k oluruz. çok s›k›ld›m. futbolla ilgili konuflmalar yapmak yer al›r. Olaylara duygular›m›za göre bir fleyler katar›z. Eminim baflka arkadafl›nla görüfltün.” Bu cümlelerde oldu¤u gibi konuflmalarda tutulan tak›mlarla ilgili kiflisel düflüncelere yer verilir ve abart›l› yorumlar yap›l›r. Sizce bu tür davran›fllar do¤ru mudur? Afla¤›daki örnek cümleleri okuyarak sorular› cevaplay›n›z. fl ‹nsanlar›n kendi düflüncelerini yans›tan bu tür ifadeler birer “görüfl müdür”? Neden? fl ‹nsanlar›n gerçek bilgilere kendilerinden de bir fleyler eklemesi. Sen hep böyle geç mi kal›rs›n. Bazen fark›nda olmadan biz de böyle ifadeleri kullan›r›z. Koflar ad›mlarla kan ter içerisinde buluflacaklar› yere geldi¤inde onu bekleyen arkadafl›. arkadafl› yar›m saat yerine saatlerden bahsetmekteydi. Baz› olaylara tarafs›z yaklaflamay›z.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Randevu Ahmet.” ya da baz›lar›nca “En büyük Befliktafl’t›r. asl›nda yar›m saat geç kalm›flt›. arkadafl›yla randevusuna yar›m saat geç kalm›flt›. saatlerdir seni bekliyorum.

. Etkinlik 18 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. “Türkiye olmasayd› 7..1. 2005 y›l›nda büyük bir depremin ac›lar›n› yaflayan Pakistan halk›n›nd›..6’l›k depremle y›k›lan Pakistan’a yard›m götüremezdik. 1. 2. 3.7. Birleflmifl Milletler. Asya K›tas›’nda yer alan ülkelerden biri de Pakistan’d›r. Hangi genellemelere ulaflt›¤›n›z› söyleyiniz. Söyleyelim Yukar›daki metinde. Pakistan ile Türkiye aras›ndaki dostluk köprüsü. Bu nedenle dost ve kardefl ülkeye. ‹ncirlik’ten hava köprüsü kuruldu . 8 Ekim 2005 tarihinde Pakistanda meydana gelen fliddetli deprem..” dedi. 17 A¤ustos 1999’da Marmara depremini yaflayan Türkiye. ‹flte bu dönemde bir dost eli uzand›. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda bir yandan yurdumuzu iflgal eden düflmanlarla savafl›rken di¤er yandan da yoklukla savafl›yorduk. orada yaflananlar›n neler oldu¤unu herkesten daha iyi bilmektedir... ... Foto¤raflarda K›z›lay›n yapt›¤› hangi çal›flmalar görülmektedir? Söyleyiniz. 2 milyon kifli ise evsiz barks›z kald›. Bunlar›n olgu oldu¤unu nas›l kan›tlayabilece¤inizi aç›klay›n›z. Yandaki foto¤raf deprem bölgesinde nelerin yafland›¤›n› göstermektedir. dost ülke Pakistan’› yasa bo¤du. Görüfl bildiren ifadeleri bulunuz. y›llar önce kurulmufl. SINIF . 22 Ekim 2005) yard›m kampanyas› hakk›nda neler düflünüyorsunuz? Düflünelim. ‹lk haberlere göre 51 bin kifli yaflam›n› yitirdi. 2005 Pakistan depremi fl fl Yandaki habere göre Türk halk›n›n Pakistan’a yapt›¤› Bu olay karfl›s›nda siz neler yapmak isterdiniz? . (Bas›ndan. ÖÇK 1. O el. Ünite Afla¤›daki foto¤raflar› inceleyiniz. Olgu cümlelerini seçiniz. yurdumuzdan yard›m seferberli¤i bafllat›lm›fl bölge hakk›na maddi ve manevi destek sa¤lam›flt›r.

8. Ö¤retmenimiz bize herhangi bir konu ile ilgili araflt›rma yapaca¤›m›z› ama önce araflt›raca¤›m›z konuyu belirleyece¤imizi söyledi. Bu madeni çok merak ediyordum.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Araflt›r›yorum ÖN HAZIRLIK Herhangi bir konuda araflt›rma yaparken nelere dikkat edersiniz? Merhaba. Ancak bor hakk›nda fazla bilgim yoktu. San›r›m. BASAMAK KARTI : Neyi Seçtim ? Seçti¤im konu : Bor mineralinin önemi 2. O plana birebir uyaca¤›ma dair kendime söz verdim.Tüketici haklar›n›n bilinmesinin önemi . araflt›rma yaparken bu konulara dikkat etmemizi söyledi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Etkinlik 1. dünyada bor madeni bak›m›ndan en zengin ülkeymifliz. Ö¤retmenimiz. SINIF 19 . seçti¤imiz konu ile ilgili yapaca¤›m›z çal›flmalar› ve araflt›rma basamaklar›n› tahtaya yazd›. Ben bor minarelinin önemi ile ilgili konuyu seçtim.Alternatif enerji kaynaklar› . Bu sayede merak›m› da gidermifl olacakt›m. Hemen çal›flmaya bafllad›m. ‹kinci kart›ma neden bu konuyu seçti¤imi bor hakk›nda ne bildi¤imi. Bor nas›l bir madendi? ülkemizde nerelerden ç›kar›l›yordu? Ondan nas›l yararlan›l›yordu? Araflt›rmamda bu sorular›n cevaplar›n› bulmaya çal›flacakt›m. Önce bir plan yapt›m. BASAMAK KARTI : Neden Seçtim ? Bor mineralinin önemli bir maden oldu¤unu düflünüyorum. benim ad›m Fatma. Konular›n neler olabilece¤ini s›n›fta beyin f›rt›nas› yaparak belirledik ve flöyle bir liste oluflturduk. ‹lk kart›ma.Savafl›n ve bar›fl›n toplum üzerinde etkileri KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kaynak • sorumluluk Belirledi¤imiz konulardan birini seçme flans›m›z vard›. ÖÇK 1.Türk dilini koruman›n önemi . seçti¤im konunun ad›n› yazd›m. . Çünkü son zamanlarda televizyonda ve gazetelerde bor mineralinden “gelece¤in madeni” olarak söz ediliyordu. Önce araflt›rma basamaklar›n› gösteren kartlar haz›rlad›m.Bor mineralinin önemi . ne bilmedi¤imi ve neler bilmek istedi¤imi belirttim. Yapt›¤›m›z çal›flmay› tamamlad›ktan sonra araflt›rmam›z› rapor hâlinde s›n›fa sunacakt›k.

1. Ünite
Araflt›rmamda 1 ve 2. basama¤› tamamlam›flt›m. S›ra geldi üçüncü basama¤a.

3. BASAMAK KARTI : Kaynak belirleme, kaynaklara ulaflma, ulafl›lan bilgileri metne dönüfltürme, kaynakça oluflturma.

Seçti¤im konuyla ilgili yeterli bilgiye ulaflabilmek için ö¤retmenimin önerdi¤i kaynaklar› belirledim. Araflt›rmamda okul kütüphanesinden, evimizdeki kitaplardan ve ‹nternet’ten yararland›m. Kaynaklardan ulaflt›¤›m bilgileri ve verileri yaz›l› hâle dönüfltürdüm. Yaz›m›n sonunda bir kaynakça oluflturdum. Yararland›¤›m kaynaklar›n yazar›n›, ad›n›, bas›ld›¤› yeri ve y›l› yazd›m. Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda bor madeni ile ilgili flu sonuçlara ulaflt›m.

Bilgi Kutusu
Çok genifl bir kullan›m alan›na sahip olan bor mineralleri en çok cam, seramik, temizlik ürünleri, yanmay› önleyici madde yap›m›, tar›msal faaliyetlerde ve enerji üretiminde kullan›lmaktad›r. Ülkemiz bor mineralleri bak›m›ndan oldukça zengindir. Dünya bor rezervinin yar›dan ço¤una sahiptir. Ülkemizde en çok Eskiflehir, Kütahya, Bal›kesir ve Bursa’dan ç›kar›lmaktad›r. Bor madeni Elde etti¤im bilgilerden ulaflt›¤›m genellemeler sonucu bor minerelinin bafll›ca kullan›m alanlar›n› flu flekilde belirledim.
Bor minerali nerelerde kullan›l›yor?
1. Cam sanayii (›s›ya dayan›kl› cam ve elyaf imali) 2. Seramik sanayii (emaye, frit ve s›r imali) 3. Temizleme ve beyazlatma (deterjan) sanayii 4. Yanmay› önleyici maddeler 5. Tar›m (gübre ve zirai ilaç yap›m›) 6. Metalürji (erimeyi h›zland›r›mada ve çeli¤in sertlefltirilmesinde) 7. Nükleer enerji üretiminde 8. Di¤er kullan›m alanlar› (dericilik , foto¤rafç›l›k, ilaç) 9. Yanmaz, geç alevlenir eflya yap›m› (itfaiye giysileri, elektrik kablolar›, fren balatalar› vb. sistemlerde so¤utucu ya da ›s›nmay› geciktirici, yüksek enerjili ya¤) 10. Mobilya ve benzeri ahflap eflyay› koruyan s›v›lar 11. K⤛t sanayisi ürünleri, yap›flt›r›c›lar 12. Böcek ilaçlar› 13. Krem, pudra ve deodorant (koku giderici) gibi kozmetikler 14. Difl macunu, merhem, deri ve göz hastal›klar› antiseptikleri gibi ilaçlar

20

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

ÖÇK

1.9. Etkinlik

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Araflt›rma Sorular›m ve Cevaplar›
fl Bor, ülkemizde ne zamandan beri biliniyor? Osmanl› Devleti döneminde, 1861 y›l›nda maden kanunu uygulamaya konulmufl. Bunun üzerine 1865’ten itibaren Susurluk ilçesinin Aziziye ve Sultançay›r› köyleri dolaylar›nda önce Frans›z, sonra ‹ngilizler bor üretip Avrupa'ya ihraç etmifller. Bölgedeki faaliyet, 1950'li y›llara kadar sürmüfl. Daha sonra Frans›z ve ‹ngiliz firmalar›n da bölgeden ayr›lmas› ile bor mineraline ait maden yataklar› kapat›lm›flt›r. fl Bor, ülkemizde nerelerde ç›kar›l›yor? Türkiye, bor yataklar› bak›m›ndan dünyan›n en zengin ülkesidir. Eskiflehir'in K›rka beldesi, Kütahya'n›n Emet ve Hisarc›k ilçeleriyle Bursa'n›n Kestelek köyünden, Bal›kesir'in Bigadiç ilçesine kadar kilometrelerce uzunlukta cevher yataklar›na sahiptir. Buralarda bor iflleme tesisleri, Band›rma'da Bor ve Asit ‹flletme Müdürlü¤üne ba¤l› fabrikalar bulunmaktad›r. fl Ülkemizdeki bor rezervi ne kadard›r? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin % 66's› Türkiye'dedir. Dünyada iflletilen toplam 488 milyon tonluk rezervin 320 milyon tonu ülkemizden sa¤lanmaktad›r. Bor madeninin ç›kar›ld›¤› yer (Eskiflehir)
Türkiye de Bor Minerali Rezerv Da¤›l›m› (2011) Bigadiç Emet K›rka Kestelek % 37 % 34 % 28 %1 www.borem.gov.tr

Bor madeni

Rezerv Yata¤›nda veya havzas›nda bulundu¤u hesaplanan, henüz iflletilmemifl kömür, petrol, demir gibi maden.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

21

1. Ünite
fl Bor mineralini ihraç ediyor muyuz? Baflka hangi ülkeler bor madeni bak›m›ndan zengin? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin 2011 y›l› miktar›, da¤›l›m› ve yüzdesi, afla¤›daki tabloda gösterilmifltir.
Ülke
Türkiye ABD Kazakistan Çin fiili Rusya Di¤er ülkeler Genel toplam

Bor ihracat›n›n toplam ihracat›m›z içindeki pay›, sadece % 1 civar›ndad›r.

!

Toplam rezerv (Bin ton)
885.000 80.000 102.000 47.000 41.000 35.000 51.000 1.241.000

Toplam rezerv %
71.3 6.5 8.2 3.8 3.3 2.8 4.1 100

www.borem.gov.tr

Bana ‹lginç Gelenler

?

Bor, sadece topraktan ç›kar›lan ve iflletilen bir maden de¤ilmifl. Yiyeceklerimizin içinde bile bulunuyormufl. T›pk› demir, bak›r, çinko gibi. Bor, vücudumuzun kalsiyumu emebilmesi için gerekli bir mineralmifl. Sa¤lam kemiklerin oluflumunda etkiliymifl. Bor; erik, elma, brokoli, yer f›st›¤› ve kuru üzümde bulunuyormufl. Bor aç›s›ndan en zengin g›dalar; kabuklu meyveler, baklagillermifl. Süt ve süt ürünleri, düflük düzeyde bor içeriyormufl.

Bor, baflta kalsiyum ve D vitamini olmak üzere vücut minerallerinin düzenlemesinde rol oynuyor, kalsiyum ve magnezyumun azalmas›n› önleyerek kemik yap›s›n› koruyormufl. Ayr›ca, küçüklerin ö¤renme yetenekleri ve okul becerilerinin artmas›na katk›da bulunuyormufl. Bor’un sportif performans için tablet fleklinde al›nd›¤›, borun mikrop öldürücü, yara kurutucu etkileri yan›nda vücut ya¤lar›n› da eritti¤i biliniyormufl. Bu bor neymifl me¤erse…
KAYNAKÇAM

• fiAYLI, Prof. Dr. Bekir S›tk›, ‹NSAN SA⁄LI⁄I VE BOR M‹NERALLER‹, Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Emekli Ö¤retim Üyesi ve A. Ü. T›p Fakültesi Araflt›rma Projeleri Yürütücüsü, Ankara, 2000. • www.mta.gov.tr • www.etibank.gov.tr • www.borem.gov.tr

22

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

22

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
4. BASAMAK KARTI : Sorun Nedir?

Yapt›¤›m araflt›rmada bor madeni ile ilgili ihracat›m›z›n neden çok az oldu¤unu sorun olarak belirledim. fl ‹hracat›m›z neden çok az? Rezervlerimizin fazla olmas›na ra¤men üretimimizin düflük olmas› nedeniyle ihracat›m›z yeterli seviye de de¤il. fl Sizin, bu soruna nas›l bir çözüm öneriniz olabilir?
5. BASAMAK KARTI : Poster Oluflturabilir miyim?

Gelece¤in
Yararland›¤›m kaynaklarda, konumla ilgili birçok görsel materyal buldum. Bunlar› araflt›rma basamaklar›ma uygun flekilde, karton üzerine s›ralayarak yerlefltirdim ve posterimi de oluflturdum. Böylece araflt›rma raporumu daha ilgi çekici hâle getirdim.

Madeni BOR

Dünyada en çok BOR madeni

Türkiye’de

6. BASAMAK KARTI : Sunum

Art›k en son basama¤a gelmifltim. Ö¤renci çal›flma kitab›ndaki araflt›rma formunu doldurdum ve ö¤retmenimden izin alarak arkadafllar›ma sunum yapt›m.
ÖNER‹

[!] Bor minerali hakk›nda daha fazla bilgi edinmek için www.etimaden.gov.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.
Düflünelim, Söyleyelim

Sizde araflt›rma basamaklar›n› kullanarak belirledi¤iniz bir konuda araflt›rma yap›n›z. Yapt›¤›n›z çal›flmay› arkadafllar›n›zla paylafl›n›z.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

23

23

öğretmenlerime ve arkadaşlarıma saygı göstereceğim.Ders dışı etkinliklerden en az ikisinde görev alacağım.” diye ant içecek. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hak • sorumluluk • sözleflme rol • medya • Sizler. Etkinlik . okul kurallarına uymak. sorumluluk. (‹nternet haberi. gelece¤in büyükleri olarak etkin bir yurttafl olmak istiyorsan›z yaflad›¤›n›z sorunlar karfl›s›nda sorumluluklar›n›z› ve haklar›n›z› bilmeniz gerekir.” diyerek ant içecek. güvenli ve sağlıklı bir okulda bulunma. Kanun önünde ayn› hak ve sorumluluklara sahiptirler. sıramı çizmeyeceğim. arkadafllar›ma sayg›l› olaca¤›m. haklar yönünden eflit ve özgür do¤ar.Çocuğumun her gün okula zamanında. okul işleyişiyle ilgili bilgilendirilme. ÖDEVİNİ YAPMAYACAĞIM Sözleşmede veliler de unutulmamış.Çocuğumun ödevlerine katkı sağlayacağım. SINIF ÖÇK 1.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Haklar›m› Ö¤reniyorum ÖN HAZIRLIK 1. Öğrenciler ayrıca. “Camları kırmayacağım.. Cezai sorumluluk öngörmeyen sözleşme gereği öğrenciler. okul bahçesinde bulunan bitkileri ayda bir kez sulama ve okula gelen konuklara rehberlik etme gibi görevleri yerine getirme sözü de verecek. Ardından da “okulda bulunan kişilerin haklarına ve kişisel farklılıklarına saygı göstermek. 27. Buna göre veliler şu sorumlulukları üstlenecek: . 2005) fl Yukar›daki haberde hangi haklar›n›zdan söz ediliyor? Listeleyiniz. ‹lkö¤retim ve lise ö¤rencileri art›k okullar›yla sözleflme imzalayarak “Cam k›rmayaca¤›m. Çünkü bütün insanlar. Okulda hangi hak ve sorumluluklara sahip oldu¤unuzu söyleyiniz. . özgürlük ve etkin bir vatandafl olma konular›yla nas›l bir iliflkisinin olabilece¤ini de¤erlendiriniz. Okulda her istedi¤inizi yapabiliyor musunuz? Neden? 2. farklılıklara saygı gösterme. kaba kuvvete başvurmamak” gibi sorumlulukları hatırlatılacak. .10. Sadece öğrenciler değil. okul bahçesindeki bitkileri ayda bir sulayacağım. HAK VE SORUMLULUKLAR Sözleşmede öğrencilere önce düşüncelerini özgürce ifade etme. Haberin. gerekli açıklamaları yapacağım ama kendi yapması gereken ödevleri asla yapmayacağım. okulun kılık kıyafet kurallarına uygun bir şekilde gitmesine yardımcı olacağım. Bunun vatandafl olman›n getirdi¤i sorumluluk oldu¤unu bilmelisiniz. hak. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor Afla¤›daki ‹nternet haberini okuyunuz ve arkadafllar›n›zla haber üzerinde tart›fl›n›z. .Aile ortamında fiziksel ve psikolojik şiddete izin vermeyeceğim.10. fl Haklar›n›zdan kaynaklanan görev ve sorumluluklar›n›z neler olabilir? 24 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. eşitlik ve okul yönetiminde temsil etme ve edilme gibi hakları olduğu anlatılacak. veliler ve okul yönetimi de sözleşmeyle sorumluluklarını kabul edecek. arkadaşlarıma vurmayacağım. Artık ilköğretim ve lise öğrencileri okullarıyla sözleşme imzalayacak!.

Çünkü. Eflim. Bunlar› bilirsek temel hak ve özgürlüklerimizi kullanm›fl oluruz. flafl›rm›fl kalm›fl. tamamen iyi niyet göstergesi olarak valizi onarabileceklerini söyledi. Bu durumda. hak ve sorumluluk aç›s›ndan de¤erlendiriniz. Biçimi hoflumuza giden. Biz ise ürünü iade etmek istedi¤imizi belirttik.. ‹lk iflimiz. kalitesine güvenerek yeni sat›n ald›¤›m›z valizin kulpunun koptu¤unu fark etmifl… Daha sonra eflimle baflka bir Avrupa kentinde bulufltuk ve 10 gün sonra Türkiye’ye döndük. Günlük hayatta pek çok olay. Afla¤›daki örnek olay› inceleyerek. Ancak temsilci. 17 Eylül 2010 tarihinde eflimle Ankara’daki bir sat›fl ma¤azas›na gittik. Tutana¤›m›z olsaym›fl sorun olmayacakm›fl! Bilinen ve s›k bafla gelen bir durummufl. Bunu yapmad›¤›m›z› söyledik. Eflim önce ‹stanbul. yapabilecekleri bir fley yokmufl. Ma¤aza yetkilisi. Toplumdaki düzenin devam› için haklar›m›z›. Bunun mümkün olmad›¤›n› söyledi. sorumluluklar›m›z› ve bize tan›nan özgürlükleri çok iyi bilmemiz gerekir. Stockholm havaalan›nda valizi teslim alan eflim bir an ne oldu¤unu anlayamam›fl. Bu durum karfl›s›nda valizi sat›fl ma¤azas›na. bu hak ve sorumluluklarla ilgilidir. fl Sizce bir ürün al›n›rken hangi belgelerin olmas›na dikkat etmeliyiz? Neden? ÖÇK 1. Temsilci. bu ürünün ‹stanbul’da bulunan ünlü bir üretici firma taraf›ndan yap›ld›¤›n› ve sorunu onlara aktaracaklar›n› söyledi. Bir süre ma¤azadan herhangi bir haber alamay›nca. en iyi markalardan oldu¤u bilinen bir valizi almaya karar verdik. mecburiyetten de¤il. bavul. Ünite Bir Tüketicinin Hak Arama Öyküsü Bir konuda haklar›m›z› aramak için kanunlara baflvururuz. sonra da Münih aktarmal› olarak Stockholm (Stokholm) kentine gitti. SINIF 25 . Çeflitli ürünleri inceledik. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. cüzdan gibi ürünler satan ma¤azalar›ndan biriydi. iki gün sonra bir toplant›ya kat›lmak üzere ‹sveç’e gidece¤inden tekerlekli bir valiz almak istiyordu. Eflimin kredi kart› ile 315 TL ödemede bulunduk.11. E¤er tutanak tuttursayd›k o zaman mümkünmüfl!. Valizimizle birlikte al›flverifl belgesinide alarak ma¤azadan ayr›ld›k. Buras› Ankara’n›n çanta. ‹stanbul’daki firma temsilcisi ile telefonla görüfltük. valizi de alarak sat›fl ma¤azas›na gitmek oldu.1. durumu tutanakla saptay›p saptamad›¤›m›z› sordu. flirkete göndermek üzere bir al›nd› fifli karfl›l›¤›nda teslim ettik.

4077&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch= Madde 4. Madde 74 . (T.basbakanlik. Tüketici. maddede alt›n› çizerek belirtti¤im bölüm.1.5. SINIF . malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi veya ayıp oranında bedel indirimi ya da ücretsiz onarım isteme haklarına sahiptir. Tüketici bu durumda. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin verece¤i kararlar. tart›flmaya yer b›rakmayacak biçimde “iade hakk›m” oldu¤unu kan›tl›yor.Aspx?MevzuatKod=1.) Ambalajında. ayıplı mal olarak kabul edilir.Vatandafllar ve karfl›l›kl›l›k esas›. tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.12. gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yaz›l› olarak bildirilir. Etkinlik fl Sizce Anayasan›n 74. Maddesi ne diyor: Ay›pl› Mal ve Hizmetler http://mevzuat. il ve ilçe merkezlerinde bu Kanun’un uygulamas›ndan do¤an uyuflmazl›klara çözüm bulmak amac›yla en az bir tüketici sorunlar› hakem heyeti oluflturmakla görevlidir. 4. tanıtma ve kullanma kılavuzunda ya da reklam ve ilanlarında yer alan veya satıcı tarafından bildirilen veya standardında veya teknik düzenlemesinde tespit edilen nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan ya da tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi. gözetilmek kayd›yla Türkiye’de ikamet eden yabanc›lar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve flikâyetleri hakk›nda. ‹lk iflim Tüketicinin Korunmas› Hakk›ndaki Kanunu okumak oldu. maddesi neden önemlidir? fl Etkin bir vatandafl denince akl›n›za neler geliyor? fl Hak arayan vatandafl›m›z. etiketinde. Tüketici bu seçimlik haklarından biri ile birlikte ayıplı malın neden olduğu ölüm ve/veya yaralanmaya yol açan ve/veya kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olan hallerde imalatçı-üreticiden tazminat isteme hakkına da sahiptir. hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar. Kendileriyle ilgili baflvurmalar›n sonucu. bu heyetlerce verilmifl bir karar olmaks›z›n Tüketici Mahkemelerine baflvurulamaz. sizce etkin bir vatandafl m›d›r? Neden? Karfl›ma ç›kan adreslerden tüketici haklar› ile ilgili bir siteye girdim.(De¤iflik: 6/3/2003-4822/4 md. Satıcı.C. Tüketici Mahkemelerinde delil olarak ileri sürülebilir.tr/Metin. ÖÇK 1. Anayasas›) 26 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yasa’n›n 4. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yaz› ile baflvurma hakk›na sahiptir. Bu hakk›n kullan›lma biçimi kanunla düzenlenir. fl ‹nternet haberinde tüketicinin sahip oldu¤u hangi haklara vurgu yap›lm›flt›r? Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti Madde 22 : Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤›. bedel iadesini de içeren sözleşmeden dönme.gov. Uyuflmazl›k konusu mal veya hizmet bedelinin. malın teslimi tarihinden itibaren otuz gün içerisinde ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. o dönem için tespit edilen bedeli geçmemesi durumunda. Ünite Eve döndü¤ümde bu sorunla ilgili olarak Anayasa ve Tüketici Haklar› Yasas› hakk›nda ‹nternet ve çeflitli medya kurulufllar›n›n yay›nlar›ndan yararlanarak bir araflt›rma yapt›m ve hangi haklara sahip oldu¤umu ö¤renmeye çal›flt›m. Bak›n›z.

sat›fl ma¤azas›na geri döndü. Bir dilekçe ile heyete sorunu iletmemi önererek bana yol gösterdiler. Ekte. Üzgün olduklar›n›. ‹lçemizin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetini telefonla arad›¤›m zaman onlar taraf›ndan da dikkatle dinlendim. 3. eflim taraf›ndan bir iki gün sonra ç›kt›¤› yurt d›fl› seyahatinde kullan›ld›. bana yaz›l› olarak bildirildi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Benzer durumlar›n daha önce de olmufl oldu¤unu. ‹ki üç hafta kadar bekledim. 2. Sat›fl ma¤azas›n› arad›m. Üretici firmay› tekrar arayarak hiçbir müdahalede bulunulmadan valizin.13 ve 1. Valizin. Eflimin kredi kart› ile ödedik. Bu görüflmede imalatç› taraf. Hakem Heyetinin gerekirse bilirkifliye bavulu yerinde inceletebilece¤ini belirtti. Hakem Heyetindeki görevli ile yapt›¤›m görüflme do¤rultusunda valizi almaya gitmedim. Ma¤duriyetimin giderilmesi için gere¤inin yap›lmas›n› arz ederim. Uçakla iki aktarmal› gitti¤i var›fl yerinde. “Siz bilirsiniz” dendi. “E¤er tutanak olsayd›!”… Bu durumda yarg› yoluna gitmek durumunda kalaca¤›m› söyledi¤imde. Ülkeye dönüflünün hemen ertesinde sat›c› ma¤aza ile görüflülmüfl. Bizim durumumuz da böyle imifl. fl Vatandafl›n hakk›n› aramas›n› nas›l de¤erlendiriyorsunuz? Siz. Valiz. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin karar› do¤rultusunda ifllem yap›l›p yap›lmayaca¤›n› sordum. bir örne¤i de sat›fl ma¤azas›na posta ile gönderildi. Seyahat esnas›nda tafl›y›c› firma taraf›ndan durumun bir tutanakla saptanm›fl olmas› gerekti¤ini. fotokopisi bulunan al›nd› fifli ile valiz sat›c›ya teslim edilmifltir. Fatura ve al›nd› fifli fotokopilerini de dilekçeme ekledim. bir hafta içinde karar›n› aç›klad›. illerdeki Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetlerinin telefonlar› verilmifl. valizin kulpunun koptu¤unu gözlemlemifltir. Karar. sat›c› arac›l›¤› ile ‹stanbul’da bulunan imalatç›/ithalatç› firmaya gönderilmesine karar verilmifltir. 12 Eylül 2002 tarihinde eflim ile K›z›lay’daki bir ma¤azadan valiz ald›k. 18 Ekim 2010 Ahmet Ziya Önde Hakem Heyeti. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine dilekçe ile baflvurdum ve dilekçede olay› ayr›nt›lar›yla anlatt›m. benim istedi¤im gibi sonuçland›. imalatç›ya varmas›ndan sonra kendileri ile telefonla görüflülmüfltür. Hemen Ankara’da bulunan hakem heyetini arad›m. sat›fl ma¤azas› üzerinden tekrar bana iletilmesini talep ettim. Karar. eflim. Böyle bir tutana¤›n varl›¤› durumunda mal› geri almaya haz›r olduklar›n›. Problemli ürünün ederi belirli bir rakamdan küçük ise buna ilçelerde kurulmufl Hakem Heyetleri bak›yormufl. aksi takdirde bir yükümlülük üstlenmediklerini. 1. SINIF 27 .Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum ‹nternet sitesinde. (Yine “Tutanak olsayd›!” söylemini dinledim… yan›t vermedim. yaln›zca bir iyi niyet gösterisi olarak valizin sap›n›n ayn› türden malzeme ile kendilerince yenilenebilece¤ini belirtmifltir.) Valiz. ilk kez. durumu anlatt›m.14 Etkinlik ÖÇK Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine Baflvuru Çankaya ‹lçesi Tüketici Hakem Heyeti 18 Ekim’de. Böylece ikamet etti¤im ilçenin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine yönlendirildim. Faturas›n› ald›k. böyle bir durum karfl›s›nda nas›l davran›rd›n›z? 1. bu görüflme sonunda valizin.

1. Ünite
Tüketici Haklar› Mahkemesi
Ankara’da Tüketici Haklar› Mahkemeleri, Adliye Saray›’ndad›r. 19 Aral›k 2010’da mahkemeye baflvuruda bulundum. Herhangi bir avukat tutmad›m. Duruflmalara kendim gimeye karar verdim. ‹lk duruflma (6 fiubat 2011): Daval› sat›fl ma¤azas›n›n avukat›, savunmas›n› verdi. Valizdeki hasar›n d›flar›dan al›nan darbelerle yani kötü kullan›m nedeniyle oluflmufl oldu¤unu savundu. Yarg›ç, celse sonunda ki ara karar›nda bilirkifli görüflü al›nmas›na karar verdi. ‹kinci duruflma (12 Mart 2011): Bilirkifli ücretini geç yat›rm›fl›z. Mahkeme kalemi, bundan dolay› dosyay› bilirkifliye yollamam›fl. Üçüncü duruflma (3 Nisan 2011): Bilirkiflinin raporu, bizim lehimize. Mahkeme, durumu ara karar›nda saptad›. Taraflara bilirkifli raporuna itiraz haklar›n›n kullan›labilmesi için 15 günlük süre tan›nd›. Dördüncü duruflma (2 May›s 2011): Yarg›ç Duruflma salonu davay› sonland›rd›. Karar gere¤ince; valizin bedeli iste¤imiz do¤rultusunda taraf›m›za ödenecek, bilirkifli ve yarg› giderleri de karfl› taraftan al›nacakt› (Valizi dilekçemde talep etmemifl oldu¤umdan ödedi¤im bedel için geçen süreye iliflkin bir faiz istenmedi.).
SONUÇ

Karar›n kesinleflmesinden 15 gün sonra üretici firman›n avukat› arad›, banka hesap numaram› istedi. Hükmedilen geri ödeme bedeli, bankadaki hesab›ma yat›r›ld›.

Adalet Mülkün Temelidir.
fl Örnek olayda vatandafl, sorunu nas›l çözdü? Haklar›n› nas›l arad›? fl Örnekten yola ç›karak siz de benzer bir durumla karfl›laflt›¤›n›zda vatandafll›k hak ve sorumluluklar›n›z› özgürlükler temelinde yerine getirir misiniz? Neden? fl Sosyal bilgiler dersi ile etkin bir vatandafl olma aras›nda nas›l bir ba¤lant› bulunmaktad›r? fl Sosyal bilgiler dersi, bizim geliflimimize nas›l katk› sa¤lar? fl Bir sorunun çözümünde nelere dikkat etmeliyiz?
Düflünelim, Söyleyelim

1. Tüketici Haklar›n›n Korunmas› Kanunu olmasayd› tüketici ne tür sorunlarla karfl›laflabilirdi? Hak, sorumluluk ve özgürlükler temelinde çözüm üretebilir ve arayabilir miydi? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu maddeler hâlinde s›ralay›n›z. 2. Ö¤rendi¤imiz konular›n bizim etkin bir Türk vatandafl› olmam›za katk›s›n› yukar›daki hak arama öyküsünden yola ç›karak nas›l aç›klars›n›z?

28

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü
ÖN HAZIRLIK

KEL‹ME LAR VE KAVRAM
• dil
• kurum • sosyal bilim

Atatürk’ün sosyal bilimler alan›nda çal›flma yapmak üzere açt›¤› kurumlar› araflt›r›n›z. Atatürk, ülkemizin geliflmesi için fen bilimleri kadar sosyal bilimlerin de geliflmesinin gerekti¤ini savunmufltur. Bu konuda özellikle tarih ve Türk dili ile ilgili önemli ad›mlar at›lm›flt›r.

ÖÇK

1.15. Etkinlik

Türk Tarih Kurumu
Türk Tarih Kurumu, 1931 y›l›nda kurulmufltur. Ülkemizde Atatürk’ün emirleriyle kurulan kurumlar›n bafl›nda gelmektedir. Atatürk, Türklerin tarihin en eski ça¤lar›ndan beri gerçek yerinin ve medeniyetlere hizmetlerinin araflt›r›lmas› için bu kurumun kurulmas›n› son derece önemsemifltir.

Atatürk, Türk Tarih Kurumunda bir toplant›ya baflkanl›k ediyor.

Türk Tarih Kurumu, Atatürk hayatta iken dört ciltlik lise tarih kitaplar›, baz› kaz› raporlar›, Piri Reis’in “Kitab-› Bahriye” adl› eseri ile çizmifl oldu¤u haritas›n› yay›mlam›flt›r. 1937 y›l›ndan itibaren ise ad›n› Atatürk’ün verdi¤i BELLETEN dergisini yay›mlamaya bafllam›flt›r. Atatürk, hayat›n›n son dönemlerine kadar kurumun çal›flmalar› ile yak›ndan ilgilenmifltir. Birçok defa kurumun çal›flma plan›n› kendisi haz›rlam›fl ve toplant›lara kat›lm›flt›r. Kuruluflundan itibaren çal›flmalar›n› Ankara’da bulunan Türk Oca¤› Halkevleri binas› ile Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin bir bölümünde sürdürmüfltür. Bugünkü modern binas›na ise 1967 y›l›nda tafl›nm›flt›r. fl Atatürk’ün yeni kurulan

Türkiye Cumhuriyeti’nin her konuda geliflip kalk›nmas› için sosyal bilimler alan›nda neler yapt›¤›n› söyleyiniz. fl Sosyal bilimler ile ilgili yap›lan çal›flmalardan biri hakk›nda kaynak araflt›rmas› yaparak ön bilgi toplay›n›z. Türk Tarih Kurumu binas› (Ankara)
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

29

1. Ünite
Prof. Dr. Ayfle AFET ‹NAN (1908 – 1985) Türkiye’de arkeoloji çal›flmalar›n›n bafllamas›n› öneren ilk kifli, bir genç k›z; iradenin sembolü... Ülkemizi yurt d›fl›ndaki bilim çevrelerinde tan›tmaya çal›flan ve asla geri ad›m atmayan, bir yurtsever, ülkesine lay›k, uygar bir kad›n. ‹lkö¤renimini ‹zmir, Eskiflehir, Ankara ve Biga’da tamamlad›. 1925 y›l›nda Bursa K›z Ö¤retmen Okulunu bitirdi. 1925-1927 y›llar›nda Atatürk’ün himayesinde yurt d›fl›nda e¤itim gördü. Tarih ve Yurt Bilgisi ö¤retmenli¤i de yapan Afetinan, Türk Tarih Kurumunun kurulufl çal›flmalar›nda bulundu ve kurumda as baflkanl›k görevi yapt›. Ankara Üniversitesi, Türk ‹nk›lap Tarihi Enstitüsünde müdürlük yapm›fl olan Afet ‹nan’›n Atatürk ve Türk tarihi ile ilgili birçok yay›n› bulunmaktad›r. www.tdk.gov.tr Afet ‹nan ve M. Kemal Atatürk

Türk Tarih Kurumu yay›nlar›ndan birkaç örnek
Türk tarihçilerine bir öneride bulunmak gerekirse diyebilirim ki daima belgelere ba¤l› kal›n. E¤er gerçe¤i ortaya ç›kar›rsan›z bu daima bizim lehimizedir... E¤er abartma yaparsan›z kendinizi kabul ettiremezsiniz. Sizi ciddiye almazlar. Prof. Dr. Halil ‹NALCIK

ARAfiTIRINIZ
Halil ‹NALCIK kimdir? Araflt›ral›m, hayat›n› k›saca yazal›m.

Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi

Türk Tarih Kurumu, kurulufl amac› olan Türk ve Türkiye tarihi ve bunlarla ilgili konular›, Türklerin medeniyete olan hizmetlerini bilimsel olarak araflt›rmaktad›r. Bu yöndeki çal›flmalar›n› sürdürmekte ve sürdürecektir. Çal›flma sonuçlar›; kongreler, bildiriler, belgeler ad› alt›nda yay›mlanmaktad›r. Türk Tarih Kurumunun bilimsel çal›flmalar için kurdu¤u kütüphanesi, ülkemizin en zengin kütüphanelerinden birisidir. Kütüphanede bilgisayar ile hizmet verilmekte ve ‹nternet a¤› ile dünyan›n di¤er kütüphanelerine ulafl›labilmektedir.

Büyük devletler kuran atalar›m›z, büyük ve kapsaml› medeniyetlere de sahip olmufltur. Bunu aramak, incelemek, Türklü¤e ve dünyaya bildirmek, bizler için bir borçtur. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.359)

fl Atatürk’ün yukar›daki sözünden de yararlanarak tarih alan›ndaki çal›flmalara neden bu kadar çok önem verdi¤ini söyleyiniz.

30

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Türk dilinin, kendi benli¤ine, asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli, ilgili olmas›n› dileriz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Bilgi Kutusu
Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk, 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu), 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir.

Türk dili, Türk milleti için bir hazinedir. Türkçe konuflmayan bir insan; Türk kültürüne, toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›, Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl, Türk dilinin Arapça, Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. Türk Dil Kurumu bugün, 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ - GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde, faaliyetlerini sürdürmektedir. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi, zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi, bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu; ra gezi düzenleyebilirsiniz. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n, bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. Bu olgu, ÖÇK 1.16. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.
Düflünelim, Söyleyelim

1. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. 2. Türk Tarih Kurumunun, bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. 3. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle, bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z.
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

31

5.. yazarak belirtirler. film izlemekten daha e¤lencelidir.. 2... C..... Afet ‹nan 1..... taraf›ndan kurulmufltur..... B.. ö¤renim.. Türkiye’nin en kalabal›k kentidir. D. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A...... 4....... SINIF .. 2.. C... 2.. 1.... 3. olgu.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z. 1936.. y›l›nda ......... Trabzonspor..... Ankara. A¤r› Da¤›........ Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z. 5.... Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A.... D. Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz. dilek ve flikâyetlerini . Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.... B.. geliflmekte olan bir ülkedir... 6.1..... C. Türkiye’nin baflkentidir. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.... Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere.. B.... Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r. 1.. Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r.. Vatandafllar.. Kitap okumak.. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z. dilekçe. hakk› vard›r. Türkiye... görüfl... 1931. Ali 17 yafl›na girdi....... 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. Herkesin e¤itim ve ..... ‹stanbul..... 4.. Atatürk. olarak adland›r›l›r. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z. kurum... Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz. Türk Tarih Kurumu.denir. Yar›n hava ya¤murlu olacak. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A...... 3........ Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler. Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z..

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türk dilinin sadelefltirilmesi. Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi 4. kültürel bir çok neden ve sonucunun bulunmas› olaylar›n çok boyutlu oldu¤unu gösterir.) Sosyal ve etkin vatandafl olmay› baflarm›fl bireyler karfl›laflt›klar› sorunlara hak özgürlük ve sorumluluklar çerçevesinde çözüm bulmay› baflarabilir.) Görüfl. Türk Tarih Kurumu C. (…. 4. herzaman do¤ru olmayabilir. Afla¤›dakilerden hangisi bilimsel araflt›rma basamaklar›ndan de¤ildir? A. Ünite 3. Türk Standartlar› Enstitüsü B.) Sosyal bilgiler dersinde bilimsel araflt›rma yapmay› ö¤reniriz. Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. 5. Türkçe dersinde ö¤reniriz. Türk Standartlar› Enstitüsü B. kifliden kifliye de¤iflir ve insanlar›n kendi fikirlerini yans›t›r. (…. 6. Türk Dil Kurumu D. (….) Olgular. Afla¤›daki kurumlardan hangisi tüketici haklar› ile ilgili de¤ildir? A. (…. (…. SINIF 33 . (…. Sonuçlar› duyurma B. 1. (…. Problem belirleme D. zenginlefltirilmesi ve güzellefltirilmesi hangi kurumun görevleri aras›ndad›r? A.) Hak ve sorumluluklar›m›z›. 2. yanl›fl olanlar›n önüne Y harfi yaz›n›z. Verileri de¤erlendirme 5. Ceza Mahkemeleri Ç.) Haks›zl›¤a u¤rad›¤›m›z zaman karfl›m›zdakinin bizden özür dilemesini beklemeliyiz.1.Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti D. 3.) Günlük yaflant›m›zda karfl›laflt›¤›m›z olaylar›n siyasi ekonomik. 7. Veri toplama C. Tüketici Mahkemeleri C.

2. ÜN‹TE Yeryüzünde Yaflam Yaflad›¤›m›z Dünya Farkl› ‹klimler. Farkl› Yaflam Tarzlar› Bir Baflkad›r Benim Memleketim Yaflayan Geçmifl Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› 34 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

Anadolu ve Mezopatamya uygarl›klar›n› gösteren haritalar› inceleyiniz. Buralar›n yerleflim yeri olarak seçilmesinde hangi faktörler etkili olmufl olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. 4.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. bulundu¤u yere kurulma nedenlerini araflt›r›n›z. 6. 3. Dünya haritas› üzerinde yurdumuzun hangi k›talar üzerinde bulundu¤unu inceleyerek konumunu defterinize yaz›n›z. Haritalar›n nas›l çizildi¤ini araflt›r›n›z. 7. 5. Yaflad›¤›n›z bölgede etkili olan iklimin özellikleri nelerdir? Gözlemlerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar aras›nda ne gibi farkl›l›klar›n oldu¤unu ö¤reniniz. 2. Yaflad›¤›n›z ilin. 8. SINIF 35 . Farkl› iklim bölgelerinde yaflayan insanlar›n giyim tarzlar›n› yans›tan foto¤raflar bularak s›n›fa getiriniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yaflad›¤›n›z çevrede tarihi de¤er tafl›yan eserler var m›? Varsa hangi dönemlerden kald›¤›n› araflt›r›n›z. Türkiye’de görülen iklim çeflitlili¤inde nelerin etkili oldu¤unu araflt›r›n›z.

SINIF . Ekvator ve kutup bölgelerini inceleyiniz. • harita • ekvator num • co¤rafi ko • kutup • ölçek KEL‹ME LAR VE KAVRAM Ö¤retmenimiz. Merhaba arkadafllar. 36 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar ve haritalardan yararlanma konusu üzerinde araflt›rma yapt›m. Arkadafllar. Bana harita bilgisi konusu verildi. Anlad›m ki gerçek görünüflünü koruyabilmesi için belli bir oranda küçültülerek haz›rlanm›flt›. diye bir soru akl›ma geldi. bizden haritalar› ve harita ölçeklerini incelememizi. O anda duvarda as›l› olan flehir plan› dikkatimi çekti. sokak ve binalar plan üzerinde gösterilmiflti. Demek. fl Siz bilmedi¤iniz yerlerin Dünya’n›n neresinde oldu¤unu merak etti¤inizde bunu nas›l ö¤reniyorsunuz? Dünya haritas› Yukar›daki Dünya haritas› ile sayfa 37’deki Türkiye haritas›n› inceledi¤imde bir konu dikkatimi çekti.2. Plan gerçek boyutlar›nda de¤ildi ancak tüm cadde. sosyal bilgiler dersinde en çok kulland›¤›m›z araçlardan biri haritalard›r. ben Ayfle. ‹flte. Ülkemiz ekvatoram› yoksa kutuplaram› daha yak›n söyleyiniz. Haritalar günlük hayatta da çok faydalan›r›z. Bunun için haritas› yap›lacak yerin küçültülmesi gerekiyordu. Örne¤in gazetelerden kardefl ülke Pakistan’da büyük bir deprem oldu¤unu okudu¤umda televizyonda Avustralya’da yaflayan kangurularla ilgili bir belgesel izledi¤imde. Bu küçültme rastgele yap›l›rsa ne olur. Bu ülkelerin nerelerde olduklar›n› harita üzerinden ö¤renebiliriz. Gruplara ayr›larak aram›zda bir görev da¤›l›m› yapt›k. haritalardaki bilgilerden yararlanarak ülkemizin konumunu aç›klayaca¤›m›z bir ödev haz›rlamam›z› istedi. bu küçültme oran›na ölçek ad› veriliyor. Dünya’n›n ya da Türkiye’nin tamam›n› bir düzlem üzerine çizmek mümkün olamazd›. haritas› yap›lacak bir yerin özelliklerinin bozulmamas› ve kolay kullan›labilmesi için gerçek ölçüleri belli bir oranda küçültülmesi gerekiyor. Ünite Yaflad›¤›m›z Dünya ÖN HAZIRLIK Bir dünya haritas› veya model küre üzerinde Türkiye’yi.

hangisinde daha az ayr›nt›l› olarak gösterilmifltir? fl Sayfadaki haritalar› karfl›laflt›rarak hangi özelliklerin de¤iflti¤ini listeleyiniz. SINIF 37 . ‹zmir ve çevresini gösteren haritalar› inceleyiniz.000 Ege Bölgesi haritas› ‹zmir ve çevresi haritas› fl Sayfadaki üç haritan›n nerelere ait oldu¤unu söyleyiniz. Haritalardaki ölçekleri belirtiniz. Ege Bölgesi. Haritan›n birinde baz› yerler ayr›nt›l› olarak gösterilmifl.1. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Harita ölçeklerini incelerken yararTürkiye haritas› land›¤›m haritalarda ayr›nt›lar›n birbirine benzemedi¤ini fark ettim. fl Yollar ve yerleflim merkezleri hangisinde ayr›nt›l›. ÖÇK 2. Ölçek: 1/10. Aralar›nda fark var m›? Söyleyiniz. di¤erinde ise o kadar ayr›nt› yoktu. Ölçeklerindeki say›lar.000 Ölçek: 1/3.Yeryüzünde Yaflam fl Sayfadaki Türkiye. Bu farkl›l›¤›n nedenini araflt›rd›¤›mda bu fark›n haritada kullan›lan ölçekle iliflkili oldu¤unu ö¤rendim. sizce neyi ifade ediyor? Aç›klay›n›z.

model küre üzerindeki yatay ve dikey olarak çizilmifl çizgiler dikkatimi çekti. yerleflim merkezleri ayr›nt›l› olarak gösterilir. Bunlar.3. yollar. göl ve akarsular›n özelliklerini. Ancak dikkat ettiniz mi bilmiyorum. kutuplarda ise bas›k bir flekilde oldu¤unu görürüz. ova. SINIF . Ünite Haritalar ölçekleri bak›m›ndan büyük ölçekli. haritalardan ö¤renebilir miyiz? Yandaki Türkiye fiziki haritas›n› inceleyerek bu sorular› cevaplay›n›z. haritan›n özellikleri hakk›nda bize bilgi vermektedir. Atlaslardaki haritalarla duvar haritalar› içerisinde bu özellikte haritalar›n olup olmad›¤›n› inceleyiniz. S›n›f›m›zda bulunan model küreyi inceledim. Etkinlik Türkiye Fiziki haritas› fl Da¤lar›n yüksekliklerini. göl ve denizlerin derinliklerini ö¤renmek için haritalar birer kaynak m›d›r? Yurdumuzdaki önemli da¤. sembollerle birlikte baz› yaz›lar yer al›r. akarsu ve göller gösterilir mi? Neden? Ölçe¤i 1/500 000’den küçük olan haritalarda. Bu bilgiler ne amaçla konulmufl olabilir? Ne gibi kolayl›klar sa¤lar? fl Seyahate ç›kt›¤›n›zda hangi haritalara ihtiyaç duyars›n›z? Bu haritalar size ne gibi kolayl›klar sa¤lar? Arkadafllar. orta ölçekli ve küçük ölçekli haritalar olmak üzere üçe ayr›l›r. Dünya’m›z›n uzaydan çekilmifl foto¤raf›na bakt›¤›m›zda yuvarlak bir flekle sahip oldu¤unu görüyoruz. 1/200 000’den büyük ölçekli haritalard›r. “Türkiye Siyasi Haritas›” gibi adlar verilir. kapsad›klar› alan büyüdü¤ü için gösterdikleri ayr›nt› da azal›r.2 ve 2. ova. 1/200 000 ile 1/500 000 ölçekli haritalarda daha az ayr›nt›ya yer verilir.2. Dünya’m›z tam yuvarlak de¤il. ÖÇK 2. Baz› haritalarda yer flekilleri. fl Haritalar›n alt kenar›nda. Haritan›n ad›. fl Bu nitelikteki haritalarda da¤. Atlas›mdaki haritalar› ve s›n›f›m›zdaki duvar haritas›n› inceledi¤imde ay- 38 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ortas› fliflkince. flimdi de sizlere Dünya’m›z›n küçük bir maketi olan yerküre üzerindeki yatay ve dikey çizgilerden bahsetmek istiyorum. Haritalara “Türkiye Fiziki Haritas›”.

‹ngiltere’nin Greenwech (Griniç) kasabas› yak›nlar›ndan geçen meridyen yay›. 90 tanesi Kuzey Yar›m Küre’de. ve 2. 90 tanesi de Güney Yar›m Küre’de olmak üzere toplam 180 tane paralel bulunmaktad›r.5. 180 tane bat›s›nda olmak üzere 360 meridyen yay› bulunuyor. dikey çizgilere de meridyen ad› veriliyor. Bunda dünyan›n yuvarlak bir flekle sahip olmas›n›n etkisi vard›r. fl Model küreden de yararlanarak paralellerin özellikleri nelerdir? Söyleyiniz. Biliyor musunuz. Neden? ÖÇK 2. Bunlar. bafllang›ç olarak kabul ediliyor. Kuzey ve Güney Kutup noktalar› aras›nda uzan›yor. Bunlar›n ne oldu¤unu araflt›r›nca ilginç bilgilere ulaflt›m. model küre ve haritalar üzerindeki bu çizgiler gerçekte yokmufl. Paraleller fl Model küreden yararlanarak ekvator ve kutup kavramlar›n› aç›klay›n›z. fl Meridyenler için “Bir kutuptan di¤erine do¤ru.4. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Sizce bu yatay ve dikey çizgilerin belli bir say›s› varm›d›r? Model küre ve haritalarda gördü¤ümüz yatay çizgilere paralel. Bütün meridyenlerin boylar› birbirine eflittir. Bafllang›ç meridyeninin 180 tane do¤usunda.Yeryüzünde Yaflam n› tür çizgilerin haritalarda da oldu¤unu fark ettim.” diyebilir miyiz? Neden? fl Türkiye’nin hangi paralel ve meridyenler aras›nda yer ald›¤›n› atlas›n›zdan da yararlanarak belirleyiniz. Ancak iki meridyen aras›ndaki uzakl›k Ekvatordan kutuplara do¤ru azal›r ve kutuplarla tüm meridyenler birleflir. SINIF Meridyenler 39 . kuzey güney do¤rultusunda uzan›yor. bizim haritalardan kolay yararlanabilmemiz için çizilmifl hayali çizgilermifl. Meridyen yaylar›. Bunun için “Türkiye’nin konumu” ifadesini kullanabilirmiyiz. Yani meridyen yaylar› Güney ve Kuzey Kutup noktalar›nda birleflti¤inden meridyen daireleri olarak da adland›r›l›yor.

Avrupa ve Afrika k›talar›n›n birbirine en çok yaklaflt›¤› bölgede bulunmaktad›r. Avrupa ve Asya aras›nda donizlerle çevrili olmas› ve bo¤az¤al bir köprü gibidir. okyanuslar ve denizler hakk›nda araflt›rma yapt›m. ÖÇK 2. Asya’daki topraklar›na Anadolu ad› vealmas›. benim ad›m Ali. Asya. fl Harita üzerinde ülkemizin yerini bulunuz. Bunlar›n hangi k›talar aras›nda yer ald›¤›n› belirtiniz. SINIF . Yurdumuzun hem ARAfiTIRINIZ Asya hem de Avrupa k›talar›nda topraklar› vard›r. Peki harita üzerindeki büyük kara parçalar›na ve sulara ne ad verilmektedir? K›talar ve okyanuslar fl Yukar›daki haritadan yararlanarak yeryüzünde kaç k›ta oldu¤unu ve bunlar›n adlar›n› söyleyiniz. yoksa sular m› daha çok yer kapl›yor? Sular. Arkadafllar. Ülkemizin üç taraf›n›n deBu özelli¤i ile Türkiye. yurdumuza ne gibi avanrilir.6. Ünite K›talar ve Okyanuslar Arkadafllar. tajlar sa¤lamaktad›r? Araflt›r›Atlas›n›zdaki haritalardan yararlanarak yurdun›z. yeryüzündeki k›talar. Her ikisi de birer yar›madad›r. Yurdumuzun Avrupa’daki topraklar›n topraklar›m›z içerisinde yer lar›na Trakya. Bu sulara neden okyanus denilmedi¤ini söyleyiniz. Denizlerin hangi k›talar aras›nda oldu¤unu söyleyiniz. Bunlar›n büyüklükleri ile okyanuslar› karfl›laflt›r›n›z. S›n›f arkadafllar›m›zla yapt›¤›m›z çal›flma da ben. fl Yukar›daki haritada kaç okyanus bulundu¤unu söyleyiniz. de¤il mi? Haritadan da anlad›¤›m›z gibi yeryüzünde genifl alanlar kaplayan karalar ve sular bulunmaktad›r. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi Türkiye. afla¤›daki dünya haritas›n› inceledi¤imizde karalar m›. Etkinlik 40 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. muz topraklar›n› çevreleyen denizleri gösteriniz.2.

Asya ve Avrupa k›talar›nda topraklar›n›n bulunmas› nedeniyle bu iki k›ta aras›nda ki hava. ülkemiz üzerinden sa¤lanmaktad›r. Ulusu ve ülkesiyle birlikte bölünmez bütünlü¤ünü korumakta ve komflular›yla bar›fl içinde yaflamaktad›r. Ben Türkiye’nin Dünya üzerinde bulundu¤u yer hakk›nda araflt›rma yapt›m. fl Türkiye’nin önemli ulafl›m yollar› üzerinde bulunmas› ülkemiz için hangi avantajlar sa¤lamaktad›r? ÖÇK 2. SINIF 41 . Bulundu¤u yerden dolay› orta kuflak iklim bölgesinde yer alan ülkemizde farkl› iklimlerin yaflanmas›. Karadeniz ile Akdeniz aras›ndaki ba¤lant›.Yeryüzünde Yaflam Türkiye’nin Dünya Üzerindeki Yeri ve Önemi Arkadafllar. KUZEY AMER‹KA AVRUPA TÜRK‹YE ASYA GÜNEY AMER‹KA AFR‹KA OKYANUSYA ANTART‹KA Türkiye’nin Dünya üzerindeki yeri Türkiye. Üç taraf› denizlerle çevrilidir. Türkiye’nin. Geliflmifl ve geliflmekte olan ülkeler aras›ndaki al›flverifl. Dünya üzerinde bulundu¤u yer itibar›yla ayr› bir özelli¤e sahiptir. ve 2. bu su yollar› arac›l›¤›yla sa¤lanmaktad›r. tar›m ürünlerindeki çeflitlili¤i art›rmaktad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kara ve demir yollar› ülkemizden geçmektedir. bölgesinde neden güçlü bir devlet oldu¤unu anlataca¤›m. bulundu¤u yer itibar›yla güçlü bir devlet yap›s›na sahiptir. ben Asl›.8. Bat›s›nda ise sanayisi geliflmifl Avrupa ülkeleri bulunmaktad›r. dünyada bar›fl” ilkesini göz önünde bulundurarak Türkiye’nin güçlü bir devlet yap›s›na sahip olmas›nda Atatürk ilke ve ink›laplar›n›n katk›s›n› araflt›r›n›z. Yurdumuzun do¤usunda ve güneyinde zengin petrol yataklar›na sahip petrol üreten ülkeler yer almaktad›r.7. Türkiye’nin Dünya üzerindeki yerini size tan›t›rken bu yerin önemini de belirtece¤im. Atatürk’ün “Yurtta bar›fl. Etkinlik ARAfiTIRINIZ Türkiye. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› çok önemli su yollar›d›r. Ayr›ca.

SINIF . Öyle ki yeni yap›lan ev. Farkl› Yaflam Tarzlar› ÖN HAZIRLIK So¤uk ve s›cak bölgelerde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› sizce neden farkl›d›r? Afla¤›daki foto¤raflar sizce dünyan›n neresine ait olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • co¤rafi konu • iklim m • kutup • do¤al ortam fl Sizce bu insanlar neden farkl› giyinmifller? Yukar›daki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi dünyan›n farkl› yerlerinde insanlar birbirlerinden farkl› giyinmektedirler. buz kal›plar›n› etkilemez. evlerini yaflad›kla‹glo ad› verilen eskimo evleri r› yerin koflullar›na uygun yaparlar.2. bir gün sonra âdeta kaya gibi sa¤lam olur. evlerini buz bloklar› üst üste y›¤arak yapar. fl Sizce eskimolar günlük yaflamlar›nda hangi zorluklarla karfl›lafl›yor olabilir? fl Kutup bölgeleri buzlarla kapl› oldu¤una göre buralarda yaflayan insanlar nas›l beslenirler? Yiyecek ihtiyaçlar›K›zak çeken köpekler n› nas›l karfl›l›yor olabilirler? fl Kutup bölgelerinin iklim özellikleri ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? 42 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Buz bloklar› ›s› yal›t›m› sa¤layarak d›flardaki so¤uk havan›n içeri girmesini engeller ve evlerin ›s›s›n› korur. yandaki foto¤rafta da görüldü¤ü gibi Eskimolar. Bunda en önemli etken o bölgede yaflanan iklim özelli¤idir. Buzdan evlerin içinde ›s›nmak ve di¤er gereksinimleri karfl›lamak için atefl yak›lmas›. Ünite Farkl› ‹klimler. Kutup bölgelerinde yaflayan insanlar. Örne¤in.

Çöllerde s›cakl›klar çok yüksektir. Foto¤raftaki kiflilerin giyim tarzlar›ndan yararlanarak bu bölgede etkili olan iklimin özelliklerini söyleyiniz.9. kurak alanlar olarak dikkat çeker. Afla¤›daki foto¤rafta. güneyinde Kalahari çölleri dünyan›n en s›cak yerleridir. Etkinlik fl Yandaki foto¤rafta verilen kurak bir alanda insanlar geçimlerini nas›l sa¤layabilirler? Bu topraklarda ekim dikim yap›labilir mi? Nedenini söyleyiniz. Su kaynaklar› çok k›s›tl›d›r. Çöllerde tek tük bitki türlerine rastlan›r. Sizce hangi güçlüklerle karfl›lafl›rlard›? Afrikal› bir insan. Afrikada günlük k›yafet Foto¤raflar› inceleyerek insanlar›n giyinme.Yeryüzünde Yaflam Kutup bölgelerinde so¤uk iklim yaflan›rken ekvator ve çevresinde ise s›cak iklim yaflanmaktad›r. bar›nma ve günlük yaflamlar› hakk›ndaki düflüncelerinizi söyleyiniz. Asya k›tas›n›n güney ve güneydo¤usu dünyan›n en fazla ya¤›fl alan bölgesidir. fl Yandaki foto¤rafta sizce insanlar neden çeltik tar›m› yap›yorlar? Bu¤day ekimi yapamazlar m›? Niçin? Yeryüzünde çöller. kutup bölgelerinde yaflayanlar gibi giyinebilir mi? Afrika ile kutup bölgelerinin iklim özellikleri birbirine benzer mi? Neden? Sazdan yap›lan ev Dünya üzerinde baz› bölgeler bol ya¤›fl al›r. vahalardaki kuyulardan sa¤lan›r. Afrika k›tas›n›n kuzeyinde Büyük Sahra. SINIF 43 . fl Sizce bu bölgenin iklim özellikleri nelerdir? fl Afrika'da yaflayan bir insanla kutup bölgelerinde yaflayan bir insan›n yer de¤ifltirdiklerini düflününüz. Çölde deve kervan› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Su. Çeltik tar›m› ÖÇK 2. Afla¤›daki ve yandaki foto¤raflarda insanlar›n bar›nmak için kulland›klar› evler görülmektedir. bu bölgelerde yaflayan insanlar›n temel besin maddesini oluflturan pirincin elde edildi¤i çeltik tarlalar› görülmektedir.

Geçimlerini bu flekilde sa¤l›yorlar. Orada çeflitli tar›m ürünleri elde ediliyordu. sohbetlerinin birinde köyüyle ilgili an›laEskimo bir kad›n r›ndan söz ederken “Bizim köy. genellikle çöl iklimi dedikleri gündüzleri s›cak. Her fley yetifliyor. Bizde grup olarak dünya üzerinde görülen bafll›ca iklimlerin genel özellikleri ile ilgili bir çal›flma yapt›k. bizler flansl›y›z. Grup içindeki arakdafllar›n s›ra ile yapt›klar› çal›flmalar› sundular. Bir baflka yerde çay. Ünite ‹klim Özellikleri Benim ad›m Erol. afla¤›da nehir kenar›ndaki komflu köyde iklim daha ›l›mand›. zeytin yetiflirken di¤er yerde bu¤day. Yine bir baflka yerde üzüm. muz… Esma: Arkadafllar. ne ekerler? Nas›l geçinirler? Ayfle: Ben bu konuda araflt›rma yapm›flt›m. Bir yerde Afrika da bir su kuyusu pamuk. Köyümüze yak›n. Yurdumuzdaki iklimler. Ali: Biliyor musunuz. Arzu: Dünya’da genel anlamda üç farkl› iklim özellikleri görülmektedir. Grup baflkan›m›z Arzu. kurakl›k nedeniyle içme suyu bulmakta güçlük çekiyorlarm›fl. Çok güzel bir ülkede yafl›yoruz. Oralarda yaflayan insanlar›n ço¤u yeterince beslenemediklerinden s›k s›k hastalan›yorlarm›fl. geçimlerini avc›l›k yaparak sa¤l›yorlar. ÖÇK 2.2. yabani av hayvanlar›n› avl›yorlar. Buradaki insanlar. Osman: Televizyonda izledim. Deniz ürünlerini. Ne yer. oldukça so¤uktu. Etkinlik 44 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹nsanlar. ‹klim kurak oldu¤u için ekim iflleriyle de u¤raflam›yorlarm›fl. Giysilerini de daha çok deriden yap›lm›fl kürklü Çay bahçeleri elbiseler oluflturuyor. f›nd›k üretiliyor. s›cak iklim ve ›l›man iklimdir.10.” demiflti. Il›man bir iklim. Dünya’n›n kutup bölgelerinde insanlar geçimlerini nas›l sa¤l›yorlar? Oralar çok so¤ukmufl. çal›flmalar›m›z›n sonunda konuyu k›saca özetledi. ‹klimi. arpa. ‹klim flartlar› insanlar›n giyim ve beslenme tarzlar›n› ekonomik faaliyetlerini do¤rudan etkilemektedir. fleker pancar› ekiliyor. Afrika’n›n iç kesimlerindeki Ekvator çevrelerinde. çeflitli ürünlerin yetifltirilmesine elveriflli. Bunlar so¤uk iklim. bir da¤ köyüydü. Ayfle: Dedem. ne ararsan bulabiliyorsun. SINIF . incir. geceleri çok so¤uk bir iklim egemenmifl. Y›l›n büyük bir k›sm› kar ve buzlarla kapl›ym›fl.

a¤aç alt› canl› yaflam›na son verecek. Her canl›. milyonlarca y›ld›r hiçbir yabanc› etkiyle engellenmeden serpilip geliflimini sürdürmüfltür. varl›¤›n› ancak do¤al bir çevrede sürdürebilir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Örne¤in ormanlar oksijen üreterek havay› temizler. Her yerden buharlar yükselir. halata benzeyen farkl› sarmafl›klarla birbirine ba¤lanm›flt›r. ‹nce. tek bir dal bile ç›karmadan 20-25 metre kadar yükselir. o insanlar› sizce nas›l etkiler? fl Do¤al ürünler ne demektir? fl Ya¤mur ormanlar›n›n yok olmas›. A¤açlar›n ço¤u. s. ya¤›fls›z bir mevsimin olmay›fl›d›r. yeni fidanlar›n büyümesine ve orman›n yeniden yetiflmesine engel olacakt›r. bölgelerin ve Dünya’n›n iklim yap›s›n› sizce nas›l etkiler? Neden? fl Ya¤mur ormanlar›n›n sesi olsan›z insanlara neler söylemek isterdiniz? 2. SINIF 45 . yüzy›llard›r o bölgede yaflayan insanlar›n ve di¤er canl›lar›n yararland›¤› do¤al ürünlerin ambar› olmufltur. Temel Britannica. uzun gövdeli yüksek a¤açlar›n birbirine kar›flm›fl dallar› ve yapraklar› günefl ›fl›¤›n›n afla¤› ulaflmas›n› önler. (K›salt›larak al›nm›flt›r. Ya¤mur ormanlar› bitki yaflam› için çok elverifllidir. bitki örtüsüyle kapl›d›r.67-70. havadaki tozlar› süzer. genellikle flimflek ve gök gürültüsüyle birlikte. topra¤›n do¤al dengesinin bozulmas›na yol açacak. bardaktan boflan›rcas›na bir ya¤mur bafllar. bu bölgelerde bitkilerin geliflmesini durduracak so¤uk ve çetin bir k›fl›n ya da kurak. Geceleri bile hava s›cak ve nemlidir. daha çok ya¤›fl al›r. nemli bir s›cakl›k ortal›¤› kaplar. Sarp kayal›klar d›fl›nda her kar›fl toprak. ÖÇK fl Ya¤mur ormanlar›n›n s›k ve gür bir yap›da olmas›n›n nedenleri nelerdir? fl Ekvator bölgesinin iklimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Ya¤mur ormanlar›ndan insanlar nas›l yararlan›yorlar? Bu ormanlar›n yok olmas›. c. Ya¤mur ormanlar›. gürültüyü ve rüzgâr›n h›z›n› azalt›r ve erozyonu önler. Ormanl›k yerler. Hemen her zaman ya¤mur ya¤d›¤› için düflen ya¤›fl miktar› çok yüksektir. Genellikle 45 metre yüksekli¤e ulaflan en büyük a¤açlar›n alt›nda. Ö¤leye do¤ru bulutlar toplan›r ve çok geçmeden. hayvan. Ormanlar›n yok edilmesi. Bu ormanlardaki a¤açlar kesildikçe saklad›klar› gizler. Bunun bafll›ca nedeni. A¤aç gövdeleri.19. Günefl sabah erkenden yükselir. Bilgi Kutusu Ya¤mur Ormanlar› Ekvator’un yak›n çevrelerinde kalan bölgeler. hastal›klarla mücadelede bize yard›mc› olabilecek de¤erli do¤al maddeler ve yeni yiyecekler olarak yararlanabilece¤imiz bitkiler sonsuza kadar yitirilmektedir. muz a¤açlar› ve baflka birçok bitki yer al›r. hava.Yeryüzünde Yaflam ‹çinde yaflad›¤›m›z do¤al çevre. Mevsimler aras›nda fark çok azd›r. dev e¤relti otlar›. Çevrenin canl› yaflam› üzerinde önemli bir etkisi vard›r. Bu nedenlerden dolay› do¤al çevreye karfl› her insan duyarl› olmak zorundad›r. Fakat ne yaz›kt›r ki günümüzde ürkütücü bir h›zla kesilip yok edilmektedir. s›cakl›k gibi canl› ve cans›z ögelerden oluflur. Bu kar›fl›k yap›l› ve gür ormanlar bazen Ekvator ormanlar› olarak da adland›r›l›r. Ormanlar iklimi de etkiler. su toprak.11.) Yukar›daki metni okuyarak afla¤›da verilen sorular› cevapland›r›n›z. Ya¤mur ormanlar›. Bu koflullarda bitkiler flafl›lacak bir h›zla boy atar. bitki. genellikle ya¤mur ormanlar› ad› verilen s›k a¤açlardan oluflmufl ormanlarla kapl›d›r.

KEL‹ME LAR VE KAVRAM m • beflerî orta • bölge • iklim • Yön Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizin üç taraf›n›n denizlerle çevrili oldu¤unu. Yurdumuzdaki da¤l›k bölgeler neden so¤uktur? 3.2. Ülkemizde Akdeniz k›y›lar›nda denize girilirken ayn› zamanda Erzurum Palandöken’de k›fl sporlar› yap›lmaktad›r. Ünite Bir Baflkad›r Benim Memleketim ÖN HAZIRLIK 1. “Bir baflkad›r benim memleketim” adl› flark›n›n söz ve ritmini ö¤renerek s›n›fta söyleyiniz. Buna göre ülkemizde nas›l bir iklim özelli¤inin etkili oldu¤unu söyleyiniz. fl Türkiye haritas›ndan da yararlanarak yaflad›¤›n›z ilin hangi iklim bölgesinde oldu¤unu söyleyiniz. SINIF . Bu durumu nas›l aç›klars›n›z? 2. Türkiye iklim tipleri haritas› fl Türkiye’de birbirinden farkl› iklim tiplerinin görülmesinin nedenleri ne olabilir? fl Türkiye’nin Ekvator’a yak›n bir yerde bulunmas›. ovalar›n ve da¤l›k alanlar›n genifl yer kaplad›¤›n› görürüz. Sizce bu özellikler yurdumuzda görülen iklim özelliklerini nas›l etkiler? Afla¤›daki haritay› inceleyerek ülkemizde görülen iklim tiplerinin özelliklerini birlikte ö¤renelim. sizce ülkemiz iklimini nas›l etkilemektedir? Neden? fl Türkiye’nin s›cak ve so¤uk iklim kuflaklar› aras›nda oldu¤unu hat›rlay›n›z. 46 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

13. Ülkemizi çevreleyen denizlerin özellikle s›cakl›k.Yeryüzünde Yaflam fl Türkiye. Denizler üzerinden gelen rüzgârlar beraberlerinde nemli hava kütlelerinide tafl›yarak özellikle k›y› bölgelerimize bol ya¤›fl b›rak›rlar.12. yandaki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi yükseltisi fazla olan da¤larla kapl›d›r. ve 2. Ayr›ca ülke topraklar›m›z›n kuzeybat› kesiminde ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› ile bu bo¤azlar aras›nda Marmara Denizi yer almaktad›r. da¤lar›n k›y›ya paralel uzad›¤›n› görürüz. ya¤›fl›n da¤›l›fl›nda önemli etkileri bulunmaktad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kuzeyden Karadeniz. Denizlerin etkisiyle k›y› bölgelerimiz daha ›l›man bir iklim yaflan›rken iç kesimlere do¤ru gidildikçe karasall›¤›n etkisi artar. Türkiye fiziki haritas› Türkiye. Etkinlik K›y›lar›m›z bol ya¤›fl al›r. bat›dan Ege Denizi ve güneyden Akdeniz ile çevrili bir ülkedir. Sizce bu kadar genifl topraklar üzerinde ayn› iklim özelli¤inin yaflanmas› mümkün müdür? Nedenini söyleyiniz. oldukça genifl topraklara sahip bir ülkedir. Ülkemizde da¤lar genifl yer kaplar. SINIF 47 . Yurdumuz. fl Da¤lar›n k›y›ya paralel uzanmas› ile deniz etkilerinin iç kesimlere ulaflamamas› aras›nda ÖÇK nas›l bir iliflki vard›r? 2. Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤inizde yurdumuzun kuzey ve güney kesimlerinde.

Da¤lar›n aralar›nda. 2010) fl K›y›lar›m›zda y›ll›k s›cakl›k oran›n›n. fl Bat› k›y›lar›nda da¤lar›n k›y›ya dik uzanmas› buradaki iklimi nas›l etkilemektedir? Afla¤›daki tabloda.1 5.6 14 11. don olay› gibi co¤rafi olaylar›n nas›l bir iliflkisi olabilir? Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizde ortalama yükseltinin fazla oldu¤unu ve genelde da¤l›k bir araziye sahip oldu¤umuzu görürüz.7 8. Ünite Ülkemizin bat› k›y›lar›nda ise da¤lar k›y›ya dik olarak uzanmakta ve alçalarak Ege Denizi’nde son bulmaktad›r.2. fl K›y› illerimizin iç bölgelerimizdeki illerden daha fazla ya¤›fl almas›n›n nedeni nedir? fl K›fl aylar›n›n so¤uk geçti¤i iller hangileridir? Sizce bunu etkileyen faktörler nelerdir? fl Denizin ›l›t›c› etkisi ile kar ya¤›fl›. Sizce bu iklimi nas›l etkiler? ÖÇK 2.9 15. uzun koridorlar› and›ran ve iç bölgelere do¤ru uzanan vadiler ve genifl ovalar bulunur.8 17. Harran Ovas› Deniz K›y›s› (Ayd›n) ‹ller Antalya Erzurum Diyarbak›r Rize ‹zmir ‹stanbul Ankara Van Samsun Y›ll›k Ortalama S›cakl›k (0C) 18. iç kesimlerden daha yüksek olmas›n›n nedenlerini söyleyiniz. Tabloyu inceleyerek ve atlaslar›n›zdan yararlanarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z .14.8 13. SINIF . Etkinlik 48 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.7 14 Ya¤›fl Miktar› (m2) 1052 447 491 2300 691 677 377 380 650 Kaynak (TÜ‹K. baz› illerimize ait y›ll›k s›cakl›k ortalamas› ile ya¤›fl miktarlar› verilmifltir.

Türkiye’nin bu konumu ›l›man iklim flartlar›n›n etkili olmas›na ve mevsimlerin belirgin olarak görülmesine neden olmufltur. k›fl›n ise kuzeyden gelen so¤uk hava kütlelerinin etkisi alt›na girer.Yeryüzünde Yaflam Bat› Anadolu k›y›lar›m›zdan. do¤uya do¤ru gidildikçe artarak devam eder. ‹klim tiplerinin da¤›l›fl›ndaki yeryüzü flekillerinin etkisini nas›l aç›klars›n›z? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bilgi Kutusu Türkiye 36o-42o kuzey paraleleri aras›nda ›l›man iklim kufla¤›n›n Ekvator’a yak›n bölümünde bulunmaktad›r. Yurdumuzun do¤u kesimlerinde bu yükseklik. SINIF 49 . Sayfadaki foto¤raflar ayn› mevsimde ülkemizin farkl› bölgelerine ait görüntülerdir. fl Türkiye Fiziki haritas› ve sayfa 48’deki tablodan yararlanarak yükseltinin iklim koflullar› üzerinde nas›l bir etkisi oldu¤unu aç›klay›n›z. Ülkemizdeki farkl› iklim bölgelerinden görünüm fl Ayn› mevsimde farkl› iklim flartlar›n›n yaflanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Foto¤raflar›n ait oldu¤u yerlerde. fl Sizce foto¤raflar. o anda s›cakl›klar›n kaç derece olabilece¤ini tahmin ediniz. yurdumuzun hangi bölgelerine ait olabilir? Tahminlerinizi söyleyiniz. ortalama 2000 metreye ulafl›r. deniz seviyesinden (0) itibaren bafllayan yükselme. Bulundu¤u konum nedeniyle ülkemizde dört mevsim belirgin olarak yaflan›r. Yaz›n daha çok güneyden gelen s›cak hava.

‹kisi aras›nda bir iliflki var sanki. Karadeniz üzerinden gelen nemli ve ›l›k hava kütleleri. Ayfle: Teflekkür ederim. k›fl›n ve özellikle ilkbaharda düfler. k›fllar ise ›l›k ve ya¤›fll› geçer. k›z›m. ‹ç Anadolu’dan do¤uya do¤ru gidildikçe s›cakl›klarda düflüfl gözlenir. yurdumuzun güney ve bat› k›y›lar›nda görülür. k›y›ya paralel uzanan Kuzey Anadolu da¤lar›n›n yamaçlar›na çarparak yükselir. Evet. Do¤uda en çok ya¤›fl da ilkbaharda ve yaz›n düfler. Ya¤›fllar daha çok. Yurdumuzda ya¤›fl›n bol oldu¤u. K›fl aylar›n›n ortalama s›cakl›¤› 0 0C dolay›ndad›r.) Yurdumuzda bafll›ca üç iklim tipi görülür. Ayfle: Yurdumuzun denizlerden uzak kalan iç ve do¤u kesimlerinde ise iklim k›y›larda daha farkl› olmal›! Baba: Do¤ru tahmin ettin k›z›m. Bak. yerflekillerinin engebeli olma durumu ve yükseklik farklar› nedeniyle bu iklimin görüldü¤ü yerlerde kendi içerisindede farkl›l›klar yaflan›r. Ayfle ile Babas› Ayfle: Babac›¤›m. Bu iklimde k›fllar so¤uk ve kar ya¤›fll›. Konumlar›. uzun ve kar ya¤›fll›d›r. SINIF . iklimle deniz aras›ndaki iliflkiyi fark etmeye bafllad›n. senin de tahmin etti¤in gibi Karadeniz’in etkisi alt›nda olan yerler. Düflünelim. Ünite Yurdumuzda görülen iklimleri ve özelliklerini daha iyi kavramak için afla¤›daki diyalo¤u okuyunuz. yazlar ise s›cak ve kurak geçer. Ayfle: Yurdumuzun kuzeyindeki Karadeniz ile iklimin ad›n›n ayn› olmas› dikkatimi çekti. Yazlar ise serin ve k›sad›r. babac›¤›m. bak biraz dikkatli oldu¤unda ipuçlar›n› çok kolay bulabiliyorsun. Yaflad›¤›n›z yer hangi iklim bölgesi içerisindedir? Burada iklimi etkileyen faktörler nelerdir? 50 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Karadeniz k›y›lar›nda Karadeniz iklimi görülür.2. yazlar›n serin. Baba: (Kitapl›kta bulunan büyükçe bir atlas› al›r ve k›z›n›n yan›na gelir. denizlerin etkisi görülmez. aylarca karla örtülü kal›r. Karadeniz ikliminin görüldü¤ü yerler. Buralarda s›cakl›k. Yurdumuzun kuzeyinde yer al›n. Ülkemizde birbirinden farkl› iklim özelliklerinin görülmesini nedenleri nelerdir? 2. Buralarda karasal iklim etkilidir. Ayfle: (Türkiye fiziki haritas›nda Kuzey Anadolu da¤lar›n› göstererek) Babac›¤›m. Baba: Evet. da¤lar›n denize bakan yamaçlar›nda daha fazla görülür. bu da¤lar gibi yurdumuzun güneyinde de s›rada¤lar var. Akdeniz iklimi. Yurdumuzun güney k›y›lar›na paralel uzanan Toroslar da Kuzey Anadolu da¤lar› gibi güneyden gelen nemli rüzgârlar›n iç k›s›mlara geçmesine engel olur. toprak. Ayfle: Nas›l yani? Baba: ‹ç Anadolu’da k›fllar. Yurdumuzun iç kesimlerinde ve denizden uzakta kalan yerlerde. ödevimi haz›rlamamda bana yard›mc› olabilir misin? Baba: Elbette k›z›m. Söyleyelim 1. k›fllar›n ise ›l›k geçti¤i bu alanlarda y›l›n hemen hemen tamam›nda ya¤›fl görülür. Yükselirken tafl›d›¤› su buhar› yo¤unlafl›r ve ya¤›fl olarak yere iner. Böylece ülkemizin hem kuzeyde hem de güneyinde ya¤›fllar. Bu çal›flma benim için çok faydal› oldu. Bu iklimin etkili oldu¤u yerlerde yazlar s›cak ve kurak. Ayfle: Yurdumuzda etkili olan iklimleri ve özelliklerini araflt›r›yorum. Yazlar s›cak geçer. Baba: Aferin k›z›m. Ülkemizde etkili olan di¤er bir iklim özelli¤i ise Akdeniz ‹klimidir.

Yeryüzünde Yaflam Yaflayan Geçmifl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • yerleflme • yüzy›l Bulundu¤unuz yerleflim yerinin ne zaman kuruldu¤unu. fl Tarih öncesi dönemde yaflayan insanlar›n. pek çok kavmin buray› yurt edinmesine neden olmufltur. Tarih boyunca Asya ve Avrupa k›talar› aras›nda bir köprü görevi görmüfltür. Geçmifl dönemlerde bu topraklarda çeflitli medeniyetler kurulmufl. Eski kaya s›¤›naklar› kaya s›¤›naklar›n› yerleflim yeri olarak seçmelerinin nedenleri neler olabilir? fl Kaya s›¤›naklar›nda yaflayan insanlar.. Bilgi Kutusu Tarih. Anadolu. tarih öncesi ça¤lar olarak adland›r›l›r. buluntulardan ve yap›lan kaz›lardan elde edilen araç ve gereçlerle ulafl›lmaktad›r. Ebru. Varsa özellikleri hakk›nda bilgi toplay›n›z. Bunlardan baz›lar›nda yap›lan kaz›larda farkl› dönemlere ait tafl ve de¤iflik madenler kullan›larak elde edilen araç ve gereçler bulunmufltur. fl Yak›n çevrenizde benzer özellikte kal›nt›lar olup olmad›¤›n› ö¤reniniz. Anadolu'da 1000'in üzerinde hüyük oldu¤u bilinmektedir. Bu ça¤lara ait bilgilere. dünyan›n ilk yerleflme alanlar› içinde yer al›r. Uygun iklim koflullar›na sahip olmas›. 51 . Gülhüyük. o dönemlerde beslenme ve giyimlerini nas›l sa¤lam›fl olabilirler? Ebru.. nas›l bir geliflme ve de¤iflme gösterdi¤ini araflt›r›n›z. bol suyunun ve verimli topraklar›n›n bulunmas›. y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile tepeler oluflmufltur. SINIF Tart›flma fl ‹lk Ça¤ yerleflmeleri ile günümüzdeki yerleflmeleri etkileyen faktörler aras›nda benzerlik ve farkl›l›klar var m›d›r? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Oluflan bu yapay tepelere höyük (hüyük) denilmektedir. fleklinde olmas›n› da flöyle aç›klad›: Tarih boyunca çeflitli nedenlerle y›k›lan yerleflme alanlar›nda. Anadolu'daki yerleflme yerlerinin pek ço¤unun ad›n›n Çatalhöyük. ARAfiTIRINIZ Kapadokya olarak bilinen bölge ve buradaki eski yerleflmeler hakk›nda bilgi ve foto¤raf toplayarak bir sunum haz›rlay›n›z. Bozüyük. Anadolu tarihi ile ilgili araflt›rma yaparak edindi¤i bilgilerle bir sunum haz›rlad›. MÖ 3200 y›llar›nda yaz›n›n bulunmas›yla bafllar. Daha önceki dönemler de. Anadolu eski medeniyetlerin yerleflim alan› olarak tarihteki yerini alm›flt›r.

düz daml› ve d›fla tümüyle kapal› oldu¤u görülmektedir. Çatalhöyük. Bu bölgede kaz› çal›flmas› yapan ‹ngiliz arkeolo¤ Prof. 1961. ‹lk yerleflme örne¤i olan yap›larda kerpiç. Evlerin aralar›nda sokaklar yoktur ve insanlar evler aras›nda çat›dan çat›ya geçerek dolafl›rlar. Evlere damlardan merdivenle girilir." sözünden neler anl›yorsunuz? Yorumlay›n›z. 1958 y›l›nda ortaya ç›kar›lm›flt›r.15. Bu uygarl›klardan biri de Çatalhöyük'te kurulmufltur. Çatalhöyük için "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. fl ‹ngiliz arkeolo¤un Çatalhöyük için söyledi¤i "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. O dönemde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Çatalhöyük'teki evlerin yap›l›fl flekilleri incelendi¤inde ço¤unlukla kare planl›. SINIF . Etkinlik 52 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. a¤aç ve kam›fl›n kullan›ld›¤› belirlenmifltir. ‹lçenin 10 km do¤usunda. 1963 ve 1965 y›llar›nda burada yap›lan kaz›lar sonucu 13 yap› kal›nt›s› ortaya ç›kar›lm›flt›r. hiçbirinde kap› olmad›¤› görülür. fl O dönemde insanlar›n. Evlerin temelden baflÇatalhöyük’te günlük yaflam› gösteren temsilî bir resim layarak kerpiçten yap›ld›¤›. Lan Hodder. Çatalhöyük. farkl› büyüklükteki iki tepeden oluflmaktad›r. evlerini bu flekilde yapmalar›n›n nedeni sizce ne olabilir? ÖÇK 2. Ünite Anadoluda ilk yerleflmeler: Çatalhöyük Eski yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan da anlafl›ld›¤› gibi Anadolu'da tarih öncesi dönemlerde pek çok uygarl›¤›n bulundu¤u görülmektedir." demifltir. Konya'n›n Çumra ilçesi s›n›rlar› içerisinde bulunmaktad›r. Bilgi Kutusu Çatalhöyük. a¤aç ve kam›fltan yap›lm›fl olabilir? Yandaki resmi inceleyiniz. Anadolu'daki en eski yerleflim kültürlerini oluflturur.2. fl Sizce Çatalhöyük’teki ilk yerleflmelerde evler neden kerpiç.

Hayvanlar›n hepsi de büyük ve insanlara zarar verebilecek kadar güçlü (bo¤a. ÖÇK 2. ay› ve yaban domuzu gibi) görünmektedir. At. koyun. ‹lk Ça¤ insanlar›ndan daha farkl› bir yaflama geçtiler. Resimlerde bu hayvanlar›n çevrelerini sarm›fl küçük insanlar da yer almaktad›r. belirli yerlere yerleflmeye bafllad›lar. Bu resimlerdeki temalar da hayvanlar. Arpa. manzara resimleri gibi çok çeflitlilik içermektedir. buna ba¤l› olarak kerpiç evler yapmaya bafllad›lar. geometrik biçimler. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. avc›lar. yap›lar›n duvarlar›n› süslemekteydi. Çatalhöyük'ün ileri bir tar›m kültürüne sahip yerleflim yeri oldu¤u sonucuna varm›fllard›r. Kilin piflirilmesiyle çanak çömlek üretir oldular. fl ‹nsanlar›n bir araya gelip toplu yerleflim birimlerinde birlikte yaflamas›n›n nedeni neler olabilir? Çatalhöyük evlerindeki duvar resimleri. toplay›c›l›k yerine ise tar›ma yöneldiler. Yap›lan kaz›lar buran›n nüfusunun çok kalabal›k. Avc›l›k yerine hayvanc›l›k. s›¤›r gibi hayvanlar› evcillefltirdiler. Çatalhöyük yerleflim alan› Araflt›rmac›lar. ‹lk yerleflmelere ait duvar resimleri (Çatalhöyük) fl Duvar resimlerindeki hayvan figürleri o dönemle ilgili hangi bilgileri vermektedir? fl Geçmiflte zaman içinde insanlar›n yaflam tarz›nda nas›l bir de¤iflim olmufltur? fl Yaflad›¤›n›z yerdeki ev tipleri ile Çatalhöyük’teki ev tiplerini karfl›laflt›rarak benzerlik ve farkl›l›klar› söyleyiniz.16. Böylece ilk yerleflim birimleri olufltu.10 000 y›l öncesinde Çatalhöyük'te insanlar. SINIF 53 . büyük bir köy oldu¤unu ortaya koymaktad›r. bu¤day yetifltirmeye. Çamurun güneflte sertleflti¤ini fark ettiler.Yeryüzünde Yaflam Günümüzden yaklafl›k 9000 .

Ard›ndan TBMM'nin kurulmas›n› sa¤lad›. Ünite fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi ilk yerleflmelerde insanlar›n. milattan önce (MÖ) ve milattan sonra (MS) terimleri kullan›lmaktad›r. Günümüzde yerleflmeler ‹nsanlar. ‹sa’n›n do¤du¤u y›l milatta bafllang›ç olarak kabul edilir. En yayg›n olarak “Ay” ve “Günefl” y›llar›na dayanan takvim kullan›lm›fl. 54 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bunlar günümüzde de kullan›lmaktad›r. SINIF . ulafl›m kolayl›¤›. Süreç içinde etkili olan faktörlerin neden de¤iflti¤ini aç›klay›n›z.2. Tarih öncesi dönemlerde yerleflmeler do¤al faktörlerin etkisi alt›ndayd›. sa¤l›k hizmeti. Afla¤›daki tarih fleridi üzerinde. Örne¤in tarih öncesi ça¤larda yap›lan ilk araçlar. Günümüzde ise do¤al ‹lk yerleflimlere ait kal›nt›lar faktörlerin yan› s›ra ekonomik faaliyetler ve kültürel faktörler yerleflme alanlar›n› belirlemektedir. Yüzy›l ise yüz y›ll›k süre için kullan›l›r.” Bu önemli geliflmeleri zaman s›ralamas›na koyarak anlat›r›z. sonraki ça¤larda daha da gelifltirilerek kullan›lm›flt›r. baz› madenleri iflleyerek çeflitli araç-gereç yapt›klar› anlafl›lmaktad›r. sanayi ve ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerler önemli yerleflim birimleridir. Binlerce y›l boyunca takvim sistemlerini gelifltirerek günümüze kadar ulaflt›rm›fllard›r. önce Samsun'a geldi. devir olarak adland›r›l›r. baflka bir olay›n sebebini oluflturur. ‹sa’n›n do¤umu ) 375 Kavimler Göçü’nün bafllamas› ORTA ÇA⁄ MS 1453 ‹stanbul’un fethi 1789 Frans›z ‹htilali YEN‹ ÇA⁄ YAKIN ÇA⁄ Bilgi Kutusu Tarihte meydana gelen olaylar› iyi anlamak için onlar›n s›ras›n› bilmemiz gerekir. tarih ça¤lar›n› inceleyiniz. Daha sonra Erzurum ve Sivas kongrelerini toplad›. Zaman s›ralamas›na bir baflka örnek verelim: “Atatürk. ifl imkan›. Günümüz insanlar›. Turizm. tarihin ak›fl› içinde. Ça¤. Hz. yüzy›l. Tarihî olaylar belirlenirken ça¤. kendine özgü bir özellik tafl›yan zaman parças›. dönem. Tarih fieridi ‹LK ÇA⁄ MÖ 3200 Yaz›n›n bulunmas› 0 Milat ( Hz. zaman ölçüsü olarak çeflitli takvimler kullanm›fllard›r. sosyal faaliyet ve e¤itim imkân› fazla olan yerleri yerleflim alan› olarak tercih etmektedir. Çünkü sona eren bir olay. fl Konu anlat›m›ndan hareketle tarih öncesinden günümüze yerleflmeyi etkileyen faktörlerin neler oldu¤unu belirleyiniz. Edindikleri bu becerinin ekonomik ve sosyal yaflant›lar›na katk›s› olmufl mudur? ‹lk uygarl›klar›n oluflmas›na etkisi olabilir mi? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z.

Heykel ve kabartma sanat› alan›nda da geliflmifllerdi. fiimdi Anadolu da kurulmufl olan medeniyetlerin hangileri oldu¤unu Ebru’nun anlat›m›ndan yararlanarak birlikte ö¤renelim. sonsuz ve s›n›rs›z de¤ildi. Hititler. yay. Hititler. tah›l tar›m› ve hayvanc›l›k önemli ekonomik faaliyetlerdendi. Burada Hititler hakk›nda bilgiler edindim: ‹lk Ça¤da Anadolu'da ilk devleti kurmufl olan toplum Hititlerdir. Dünyan›n ilk yaz›l› antlaflmas› olan Kadefl Bar›fl Antlaflmas›. Savafllarda ok. SINIF 55 . Ancak kral›n yetkileri. Anadolu’da ilk ça¤larda kurulan uygarl›klarla ilgili pekçok bilgiye ulaflt›m. Hitit Uygarl›¤› Geçen yaz. Önce Çorum ili s›n›rlar› içinde bulunan Bo¤azköy’e gittik. Hattuflafl (Bo¤azköy)'› baflkent yap›p bir devlet kuran Hititler. Eli silah tutan herkes asker say›l›rd›.Yeryüzünde Yaflam Anadolu ve Mezopotamya Uygarl›klar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • uygarl›k • yerleflme ‹lk ça¤lardaki yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan o dönemdeki insanlar›n yaflamlar› ile ilgili hangi bilgilere ulafl›labiliriz? Hititler Döneminden kalma eserler fl Yukar›daki foto¤raflarda neler görüyorsunuz? Sizce bunlar hangi amaçla yap›lm›fl olabilir? Anadolu’nun cografi konumu. Yetkileri “Pankufl” ad› verilen bir meclis taraf›ndan s›n›rland›r›lm›flt›. Bu tur sayesinde. Anadolu'da sulamal› tar›m. Ancak bu s›n›flar aras›nda fazla bir ayr›cal›k yoktu. yaya ve atl›-arabal› askerlerden oluflurdu. Hititlerde devlet yönetiminde baflta kral bulunurdu. Eski ça¤larda Anadolu. M›s›r. Ülke yönetiminde kraliçe. çeflitli kültürlerin yafland›¤› bir bölgeymifl. Hititlerde ordu. Çevresindeki Mezopotamya. ailemle Anadolu turuna ç›km›flt›k. MÖ 1450 y›llar›nda büyük bir imparatorluk hâHititlere ait bir duvar resmi line geldiler. geçmiflte önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i bir bölge olmas›nda etkili olmufltur. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ba¤c›l›k. Mezopotamya'dan ald›klar› çivi yaz›s› ile daha çok tafl tabletler üzerine yazd›klar› resim yaz›s›n› (hiyeroglif) kullan›rlard›. MÖ 2000 bafllar›nda Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya gelerek K›z›l›rmak çevresindeki topraklara yerleflmifller. Roma ve Yunan kültürlerinden karfl›l›kl› olarak etkilenmifltir. kalkan. m›zrak. birtak›m s›n›flara ayr›lm›flt›r. Anadolu’daki uygarl›klar›n birbirleriyle ve komflular›yla etkileflimi buradaki medeniyetlerin geliflmesini h›zland›rm›flt›r. kraldan sonra en yetkili kifli say›l›rd›. ilk kez bu dönemde. Hititlerde devlet yönetiminde halk. Hititlerde gerçeklefltirilmifltir. Hititlerle M›s›rl›lar aras›nda imzalanm›flt›r (MÖ 1280). temizli¤e büyük önem verir. ‹ran. Çok tanr›l› bir inanca sahip olan Hititler. balta gibi silahlar kullan›l›rd›. ibadet için tap›na¤a gitmeden önce y›kan›r ve temiz giysiler giyerlerdi. Hitit uygarl›¤›nda tar›ma önem verilmifltir.

MÖ 800 y›llar›nda Orta Anadolu'da güçlü bir devlet kurmufllard›r. d›fl yüzleri ise kabartma süslemeli levhalarla kaplanm›flt›r. vazolar ve seramik çanaklar bunun en güzel örne¤ini oluflturmaktad›r. Madenlerden yapt›klar› eflyalar› baflka ülkelere sat›yorlard›. surlarla çevrili ve büyük bir kap›s› olan flehirdir. odalar. Eskiflehir'deki Yaz›l›kaya. Eskiflehir’e do¤ru yola koyulduk. Frigler. tunçtan yap›lm›fl çengelli i¤neler. Frigler. Buradaki evlerin kap›lar› oymalarla. dünyadaki her fleyin sahibi oldu¤una inan›lan bereket tanr›ças›yd›. Frigler. Friglerin baflkenti olan Gordion (Yass›höyük)’a geldik. Friglerin ekonomisi tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal›yd›. fl Frigler maden ve tafl iflçili¤inde neden gelimifl olabilirler? fl Hititler ve Friglerin sosyal ve ekonomik yap›lar›n› benzerlikleri yönünden karfl›laflt›r›n›z. Ünite fl Hititlerdeki yönetim anlay›fl›n› günümüzdeki ile karfl›laflt›r›n›z. Tap›naklar›n›n ve mezarlar›n›n üzerini de geometrik süsler ve hayvan flekilleriyle süsleyip donatm›fllard›r. Kibele. Çengelli i¤ne Seramik çanak Tunçtan yap›lm›fl kadehler vazolar Gordion. Hayvanc›l›k ve tar›m›n korunmas›na yönelik kanunlar koymufllard›. Kibele ad›ndaki ana tanr›çaya büyük sayg› gösterirlerdi. SINIF . kaya oymac›l›¤›nda da çok geliflmifllerdi. Friglerin tafl iflçili¤inde ne kadar usta olduklar›n› ve ileri gittiklerini gösteren aç›k bir örnektir.2. Bugün Ankara yak›nlar›ndaki Gordion'da bulunan. kadehler. ÖÇK 2.17. özellikle maden iflçili¤inde ilerlemifllerdi. krallar›na Midas unvan›n› verirlerdi. Frigler. koridorlar yapm›fllard›r. Kayalar› oyarak sütunlar. Etkinlik Midas An›t› (Yaz›l›kaya-Eskiflehir) 56 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Frigya halk›n›n büyük ço¤unlu¤u çiftçilikle u¤rafl›yordu. Frigyal›lar. Benzerlik ve farkl›l›klar›n› söyleyiniz. Frig Uygarl›¤› Bo¤azköy’den sonra.

Efes'teki Artemis Tap›na¤› dünyan›n en güzel eserlerinden say›lan görkemli bir yap›d›r. geometri.tr internet sitesine girerek Anadolu’da yaflayan uygarl›klara ait bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz.Yeryüzünde Yaflam Lidya Uygarl›¤› Turumuzun bu dura¤›nda Bat› Anadolu’daki tarihî Sard (Sardes) kenti vard›. fiehir devletlerinin önemi. Bat› Anadolu'da Gediz ve Büyük Menderes ›rmaklar› aras›nda kalan bölgeye Lidya denilmekteydi. alt›n para Lidyal›lar Sardes’ten bafll›yarak Mezopotamya’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu yapm›fllard›r. Ticaretle yo¤un bir flekilde u¤raflan Lidyal›lar. ‹lk Ça¤da. Efes bir zamanlar deniz k›y›s›nda bulunuyormufl. Lidyal› tüccarlar. Kral Yolu üzerinde yap›lan ticaret sayesinde do¤u ile bat› aras›nda kültürel etkileflim h›zlanm›flt›r. insanlar nas›l ticaret yap›yorlard›? fl Paran›n kullan›lmas› sizce o dönemde ticareti nas›l etkilemifl olabilir? ‹yon Uygarl›¤› Sard kentinden güneye do¤ru turumuza devam etti¤imizde ‹zmir yak›n›nda yer alan Efes’e geldik. gerçek anlamda ilk paray› icat etmifl ve kullanm›fllard›r. MÖ 1000 y›llar›nda Yunanistan'dan Bat› Anadolu'ya geçen ‹yonlar. güçlü bir Lidya Devleti kurulmufltur. Etkinlik ran b›rakan büyük bir tiyatro vard›r. Krall›kla yönetilen ülkede asiller. Ekonominin geliflmesi ve demokrasinin varl›¤›. Efes Antik Tiyatrosu ‹yonlar. fl Sizce para icat edilmeden önce. bugün bile görenleri hay2. tüccarlar ve büyük toprak sahipleri. ÖÇK 2. Krallar. ‹yon flehir devletleri aras›nda en bilinenleri ‹zmir Milet ve Efes'tir. fikir. Bu nedenle dünyada ça¤dafl ekonominin temelini Lidyal›lar atm›flt›r. Ticaretin geliflmesi sonucu birçok kültür ile iliflki kurdular. özgür düflünce ve bilimin ilk kez burada do¤mufl olmas›d›r. sanat ve bilim alan›nda önemli geliflmelere neden olmufltur. söz Lidyal›lara ait ilk sahibi idi. Bu bölgede MÖ 687 y›l›nda baflkenti Sardes (Sard) olan. zamanla yerli halkla kaynaflarak flehir devletler kurdular. Bu tiyatro. ve Efes flehrinde.19. Diyojen. astronomi ve co¤rafya gibi pozitif bilimlerde önemli geliflmeler kaydetmifllerdir. denize s›n›r› olmamas›na ra¤men karadaki ticaretin yan›nda deniz yoluyla denizafl›r› ülkelerlede ticari iliflkiler kurmufllard›r.gov.kultur. SINIF 57 . Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.18. ticareti gelifltirmeye çal›flm›fl bu sayede zenginliflmifllerdi. Tales Anaksimenes gibi bilim adamlar›n›n çal›flmalar› ile özellikle felsefe. Ancak bugün Menderes ›rmaklar›n›n denizi doldurmas› ile k›y›dan 12 km kadar içeride kalm›flt›r. fl ‹yonlar›n bilim ve sanatta geliflmesinin nedenleri neler olabilir? ARAfiTIRINIZ www. mimaride büyük eserler ortaya koymufllar. matematik. Babam›n “Sard denince ilk akl›na gelen para” demesi dikkatimi çekmiflti. 50 binin üzerinde izleyiciyi alabilecek kapasiteye sahiptir.

Urartular. Bunun yan›nda günlük hayatta. bunun için birçok sulama kanal› ve gölet infla etmifllerdir.2. Etkinlik 58 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu disklerin en s›k kullan›ld›¤› yerler. Urartular. Bu dönemde Do¤u Anadolu'da kayalar oyulmufl. Urartular. fl Urartular sulama kanallar› ve göletler yapmas› yaflad›klar› bölgenin hangi özelli¤ini ÖÇK Urartulardan kalma bir disk 2. çok tanr›l› bir inan›fllar› vard›. muhteflem kaleler. 2. saraylar. Urartular Türkçeye çok benzer bir dil ve çivi yaz›s› kullanm›fllar. köklere ekler getirilerek sözcükler türetilirmifl. özellikle baflkentleri olan Tuflpa (Van) kenti ile Mezopotamya bölgesini görmek istiyordum. Ünite Urartu Uygarl›¤› Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu’da devlet kuran Urartular›n yaflad›¤› yerleri. SINIF . MÖ 8-7. Bu tanr›lar›n içinde en önemlisi. Bu dilde. yüzy›llarda en parlak dönemini yaflam›fl ve krall›kla yönetilmifl. Urartulara ait bir kale (Van) Urartular›n. Hititlerinkine benzer resim yaz›lar› da kullanm›fllard›r.20. Devlet. savafl tanr›s› Haldi idi. hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ova ve akarsu boylar›nda tar›m yapm›fllar. özellikle mimarl›kta çok ileri bir düzeye ulaflm›fllard›r.21.22. Ancak bu bölge gezi program›m›zda belirledi¤imiz güzergah üzerinde olmad›¤›ndan Urartularla ilgili bilgilere ‹nternet üzerinden ulaflt›m. süslü atlar›n koflum tak›mlar›d›r. yans›tmaktad›r? ve 2. su tesisleri yap›lm›flt›r. çeflitli amaçlara hizmet eden küçük diskler de bulunmaktad›r. Elde edilen buluntular içerisinde tunçtan yap›lm›fl. tap›naklar. Haldi'nin kutsal say›lan arabas›yla ordular›n önünden gitti¤ine inan›l›rd›. eyaletlere ayr›lm›fl ve her eyaletin bafl›nda bir vali görev yap›yormufl.

etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Anadolu’ya çivi yaz›s›n› getirenler Asurlu tüccarlar olmufltur. Hammurabi. Bu tanr›lar için irili ufakl› tap›naklar yap›lm›flt›. Asurlular MÖ 612 y›l›nda y›k›lm›flt›r. Sümerlerde siteler. da ilk flehir devletlerini kurmufllard›r. Sümerler. kuzeyde Toroslardan. “Hammurabi Kanunlar›” ile kanun yap›c› olarak ün salm›flt›r. rahip krallarca yönetilirdi. Hammurabi Kanunlar›. Asurlulara ait duvar kabartmas› Sümerler zaman ölçmeyi ö¤renmifller. Mezopotamya devletleri. Bunlar›n en önemlileri Sümerler. Mezopotamya. Mezopotamya’da siyasi birlik kurmay› baflarm›fl. MÖ 2000 y›llar›nda y›k›lm›fllard›r. dakikay› da 60 saniyeye bölmüfllerdir. bir saati 60 dakikaya. bütün çevre ülkeleri üzerinde etkili olmufltur. Lagafl ve Eridu gibi siteler (kentler) bu devletlerden baz›lar›d›r. Bu kentler aras›nda ekonomik ve siyasal nedenlerle s›ks›k savafllar yap›lm›flt›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dicle ve F›rat ›rmaklar›n›n aras›nda. Bu kanunlar. Babilliler ve Asurlulard›r. Mezopotamya dinleri çok tanr›l› bir inanca sahipti. o dönemin en ünlü destan›d›r. MÖ 3500 bafllar›nda kurulan Ur. çivi yaz›s› kullan›yordu. daha sonraki yaflam› nas›l ilk temeli Mezopotamyal›lar atm›flt›r. En büyük kral› Hammurabi’dir. Sümerler. SINIF 59 . kanallar ve barajlar yapt›lar ve sulamaya dayal› bir tar›m gelifltirdiler. ‹nternet üzerinden Mezopotamya ile ilgili flu bilgilere ulaflt›: Mezopotamya.Yeryüzünde Yaflam Mezopotamya Uygarl›klar› Ebru. yerlefltikleri yerlere sulama sistemi. güneyde Basra Körfezi’ne kadar uzanan bölgedir. Astronomideki n›nda gerçeklefltirilen bulufllar. Anadolu uygarl›klar› ile yak›ndan iliflkisi olan Mezopotamya uygarl›¤› hakk›nda da araflt›rma yapmak istedi. MÖ 2000 y›l›nda Mezopotamya’da çok büyük ve çok teflkilatl› bir devlet kurdular. Dicle ve F›rat ›rmaklar› taraf›ndan sulanan bereketli topraklarda geçmiflte çeflitli devletler kurulmufltu. Tarihte ilk kez çivi yaz›s›n› kullanarak insanl›¤a ve bilimin geliflmesine büyük bir hizmette bulunmfllard›r. G›lgam›fl Destan›. ayn› zamanda en yüksek rahip görevine de sahip olan kral bulunurdu. Babil ve Asurlularda ise yönetimin bafl›nda. Uruk. Asurlular›n MÖ 19001700 y›llar› aras›nda Anadolu’da pek çok pazar yeri kurdu¤u bilinir. Babilliler. daha çok tüccar bir kavim görünümündedir. Geceyle gündüzü Tart›flma on ikifler saate. zaptetti¤i flehirlere iyi yetiflmifl valiler göndererek iyi bir yönetici oldu¤unu göstermifltir. y›l› ise fl Anadolu ve Mezopotamya’da bilim ve sanat ala12 aya ay›rm›fllard›r. Babil’in Asma Bahçelerinin temsilî resmi Asurlular. haftay› 7 güne. Mezopotamya’da yarat›lan tarihin en eski ve en iyi korunmufl yaz›l› kanunlar›ndand›r.

Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. Lidya. fl Mezopotamya uygarl›klar›n›n yafland›¤› yerlerin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. fl Buralar›n co¤rafi özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Anadolu da farkl› dönemlerde pek çok uygarl›klar›n kurulmas›n›n nedenlerini aç›klay›n›z. Ünite Yukar›daki haritada görüldü¤ü gibi üç taraf› denizlerle çevrili olan Anadolu topraklar› da ve Mezopotamyada tarih boyunca Hitit. Ölçme ve De¤erlendirme A. 1. Yurdumuzun k›y› bölgelerinde ya¤›fl›n iç kesimlere göre daha fazla olmas›n›n nedenleri nedir? 7.2. ‹yon ve Urartular gibi pek çok uygarl›¤›n kesiflti¤i bir yerde bulunmaktad›r. Tarih öncesi ça¤larda insanlar. fl Yukar›daki harita üzerinde Anadoluda kurulan ilk uygarl›klar›n yerlerini inceleyiniz. Dünya'n›n bütününü ayn› büyüklükte bir düzlem üzerine çizmek mümkün mü? Neden? 2. Fiziki haritalardan neler ö¤renebiliriz? 3. Anadolu da kurulan uygarl›klar›n birbirinden etkilenmesinin nedenleri neler olabilir? 9. SINIF . 6. Frig. Türkiye'nin Dünya üzerindeki yerinin önemini belirtiniz. Mezopotamya bölgesi neden ilk yerleflim yerlerinden biri olarak seçilmifltir? 60 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 4. K›ta ve okyanuslar›n adlar›n› flema hâlinde gösteriniz. geçimini nas›l sa¤l›yorlard›? 8.

000.. Yaflad›¤›n›z yeri daha ayr›nt›l› görebilmeniz için afla¤›daki ölçeklerden hangisi ile çizilen haritay› kullanmam›z gerekir? A...... Afrika B. höyük tan›m› ile ilgilidir? A.. Meridyenler 4.. 2. bulunmas›yla bafllar..... Dünya üzerine çizilebilecek en büyük daire .. Amerika. Urartular Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.... C..... Yurdumuzun iç kesimlerinde etkili olan iklim afla¤›dakilerden hangisidir? A.. Yükseklik B... ‹yonlar D. Paray› bulan ilk uygarl›k ... Frigler B. d›r................ Afla¤›daki kavramlardan hangileri bir yerin konumunu belirlemede kullan›lmaz? A. Karasal iklim 7...... Urartular 9.... Y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile oluflan tepeler C. 1/50.. Hititler C. afla¤›dakilerden hangisidir? A.. ‹nsanlar›n yerleflik hayata geçmesi D... azal›r.. 1. yaz›n›n.. denir... 6. Ekvator C...000 C.....000 D. SINIF 61 .... 3... Thales (Tales)... 7.. avc›l›k.. Lidya. 5.. Il›man iklim 5. ..... Eksen B.. Karadeniz iklimi B... Kutup iklimi C. ölçek 1... S›cak iklim D.. Paraleller D... Akdeniz iklimi C... ile ... ........ Avrupa............ Tarih... Afla¤›dakilerden hangisi. Kayalar›n oyularak bar›nak yap›lmas› B.. k›talar› aras›nda yer al›r...... Lidyal›lar C...... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. 1/1.000 2. Amerika D.. Ekvator.. Kutuplarda yaflayan yerli halka . Türkiye...Yeryüzünde Yaflam B....000 B.. ‹yonlar D.. Sümerler B. ad› verilir.... Paray› icat eden kavim. afla¤›daki iklim türlerinden hangisinin etkisindedir? A.... Afla¤›dakilerden hangisi ülkemize en uzak olan k›tad›r? A..... 4... Avustralya C. Afla¤›daki devletlerden hangisi Anadolu'da ‹lk Ça¤da kurulan devletlerden biri de¤ildir? A...... s›cakl›k..... Asya. Da¤lar›n uzan›fl› C.. Türkiye.. Türkiye'de görülen iklim üzerinde etkili de¤ildir? A. So¤uk iklim B. Afla¤›dakilerden hangisi... Denizlerin etkisi 6. So¤uk iklim D. Haritas› yap›lacak yerin belirli bir oranda küçültülmesine ..... 1/100.. ya¤›fl..... 1/500. Eskimo... olarak adland›r›l›r... ‹nsanlar›n av ve toplay›c›l›k yapmas› 8... Antarktika 3. Göllerin derinli¤i D... Ülkemizde k›y› bölgesinden iç kesimlere do¤ru gidildikçe ...

SINIF .3. ÜN‹TE ‹pek Yolu’nda Türkler Atalar›m› Tan›yorum Bozk›rda Yaflam Kutsal Görev ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› ‹lk Türk-‹slam Devletleri Yaflayan De¤erlerimiz Sanata Vurulan Türk Mührü 62 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

8. 2.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Destanlar›n toplumlar›n hangi özellikleri hakk›nda bilgi verdiklerini araflt›r›n›z. 10. 7. Türklerin Müslüman olmalar›ndan sonra sanat anlay›fllar›nda meydana gelen de¤ifliklikleri araflt›r›n›z. Bu bölgelerde günümüzde hangi devletlerin bulundu¤unu ö¤reniniz. Sizin çevrenizde hangi günlerde kutlamalar yap›l›yor? Sizce bu törenler neden yap›l›yor? Düflüncelerinizi not ediniz. Karahanl›lar. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Tarihte ‹pek Yolu olarak bilinen güzergaha neden bu ismin verildi¤ini araflt›r›n›z. Kültürlerin gelecek nesillere aktar›lmas›nda gelenek ve göreneklerin etkilerini araflt›r›n›z. Araflt›r›n›z. Dinlerin toplum yaflam›nda ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu araflt›r›n›z. ‹slam toplumu ile Türkler aras›ndaki ilk iliflkiler nas›l bafllam›flt›r. Dünya iklim haritas›ndan yararlanarak Orta Asya’n›n ikliminin burada kurulmufl olan Türk devletlerinin yaflant›s›na etkileri hakk›nda düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Gazneliler ve Büyük Selçuklular›n kurulduklar› bölgeleri harita üzerinde inceleyiniz. SINIF 63 . 5. Bir devletin ba¤›ms›zl›¤›n›n korunmas›nda ordunun rolü sizce neler olabilir? Aç›klay›n›z. 9. 4. 3. 6.

siz bat›ya gidin!" Bunun üzerine O¤uz Han'›n üç o¤lu do¤uya. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. yolda. bol bol avland›ktan sonra. Da¤ Han ve Deniz Han. ‹lk olarak söz hakk›n› O¤uz ald›: – Arkadafllar! Ben size Orta Asya’da kurulmufl ilk Türk devletlerinden biri olan Büyük Hun Devleti'ni anlataca¤›m. Çok savafllar gördüm. Bu nedenle "Böl ve Yönet" uygulamas›yla Büyük Hun Devleti'ni y›kmay› baflard›lar. Esen kal›n!" Sonra gök gözlerini kapatt›. Hunlar›n bilinen ilk hükümdar› Tuman (Teoman)'d›r. bol bol avland›ktan sonra. boz saçl› çok bilge bir kifli vard›. dedi. çok yaflad›m. ak sakall›. Gök Tanr›'ya borcumu eda ettim. Dedi ki "Ey o¤ullar. Oklar› onlara pay edip "Ey küçük kardefller. günlerden bir gün. O¤uz Han sevindi. Ünite Atalar›m› Tan›yorum ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM öge • devlet • vatan • kut • ça¤ Türklere ait destanlardan hangilerini biliyorsunuz? Sizce konusu en ilginç olan› hangisi? Sosyal bilgiler dersi için 6-A s›n›f›nda grup çal›flmas› yapan Aykut. Düflte gördüklerini O¤uz Han'a anlatt›: "Ey Hakan’›m. Y›lmaz Öztuna. O¤uz Han. O¤uz ve Attila haz›rlad›klar› ödevlerini arkadafllar›na anlatmaya bafllad›lar. Orta Asya’daki Türk topluluklar›n›n yaflam tarz›n› konu alan afla¤›daki destan› okuyarak ilgili soruyu cevaplay›n›z. Gücümü yitirdim. SINIF . Gök. Sizlere de yurdumu veriyorum. Üç gümüfl ok da kuzeye do¤ru gidiyordu. Yurdumuzun üzerinde bilgelik ve bahtiyarl›kla yaflay›n. Çinliler. Türk beyleri ile evlenen Çin prensesleri. Gün Han. Ö¤üdünü dinledi. dedi. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. Ulu¤ Türk'ün sözlerini çok be¤endi. Gök Tanr›'n›n sana verdikleri. Türkleri savafl yoluyla yenemeyeceklerini anlam›fllard›. • kültürel as • Ortak Mir y ta ul • Kur Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinden biri Büyük Hun Devleti'dir. uykudan uyand›. Çok ok att›m. yay sizin olsun!" Gök Han. s. O¤uz Han sevindi. beyleri birbirlerine düflürdülerdir. O⁄UZ KA⁄AN DESTANI O¤uz Ka¤an'›n yan›nda. yolda bir alt›n yay buldular. Alt›n yay.3. Oklar› ald›lar. hay›rl› olsun! Gök Tanr›. bize Türk sald›r›lar›n›n çok fazla oldu¤unu göstermektedir. özellikle Çinlilerle mücadele ettiler. bundan sonra Ulu Kurultay'› toplad›. O¤ullar›n› toplad›. dedi. Büyük Tarih Ansiklopedisi 2. üç o¤lu da bat›ya gitti. fl Destana göre Hunlardaki devlet yönetimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 64 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu oklar sizin olsun!" O¤uz Han. siz do¤uya var›n. Dostlar›m› güldürdüm. 516-517’den k›salt›larak al›nm›flt›r. Ay Han ve Y›ld›z Han. Mete Han güçlü bir ordu kurup Asya'daki K›rg›zlar d›fl›ndaki bütün Türk boylar›n› Hun yönetimi alt›nda toplad› ve Çinlilerle savaflt›. Bilgeli¤ini övdü. Ulu¤ Türk. Çin Seddi'nin 2200 km uzunlu¤unda olmas›. Da¤ ve Deniz. Dedi ki "Ey o¤ullar›m! Gönlüm av diliyor. Ay ve Y›ld›z. Türklerin sald›r›lar› karfl›s›nda Çinliler ünlü Çin Seddi'ni yapt›lar. üç gümüfl ok buldular. Ya¤›lar›m› (düflmanlar›m›) a¤latt›m. "Ey büyük kardefller. yurdunu o¤ullar›na pay etti. Yay› üç parça etti. Ad› "Ulu¤ Türk" idi. Devlet merkezi Ötüken olan Hunlar. gün do¤usundan gün bat›s›na dek uzan›yordu. Halk› da ça¤›rd›. Herkese dan›fl›ld›. Gök Tanr›'n›n buyru¤undan ç›kmay›n. Ata bindim. Gün. Kocad›m. düflümde gördüklerimi yerine getirsin! Diledi¤i yeri sana versin!” O¤uz Han. Ulu¤ Türk. düflünde bir alt›n yay ve üç gümüfl ok gördü. Anlay›fll› ve do¤ru bir adamd›. K›l›ç sallad›m. Yay› ald›lar. Teoman'dan sonra yerine büyük o¤lu Mete Han geçti (MÖ Çin Seddi 209). Mete Han'›n ölümünden sonra Hunlar bir süre daha Asya'daki varl›klar›n› devam ettirdiler.

” Dr.. Düflmanlar›n›n sald›r›s› neticesinde de¤il.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6... Balamir komutas›nda Hazar Denizi'nin kuzeyinden bat›ya do¤ru ilerlemeye bafllad›lar. s. milletinin gö¤sü üzerinde en küçük bir ac› duymadan öldü. burada Avrupa Hun Devleti (Bat› Hun Devleti)'ni kurdu. Kuzey ve Güney Hunlar olarak MS 48 y›l›nda ikiye ayr›ld›. • Roma ‹mparatorlu¤u Bat› ve Do¤u Roma olmak üzere ikiye ayr›ld›.‹pek Yolu’nda Türkler Hun Devleti. Biliyor muydunuz? Büyük Hun Devleti Türklerin ilk ana yurdu olan Orta Asya'n›n. bol bitkili ve ormanl›k bölge olarak bilinen Ötüken'de bugün baz› kal›nt›lar yer almaktad›r.1. Bir süre sonra buradaki Hunlar. • Kavimler Göçü ile ‹lk Ça¤ sona erdi.. bat›da Hazar Denizi. Kavimler Göçü sonunda. Bilgi Kutusu ÖTÜKEN Bugün Mo¤olistan'da yer alan Ötüken. bakiyeyi (kalanlar›) de ya¤ma edecek. (375) • Bu göçlerin sonunda Tuna Nehri boylar›na kadar gelen Hunlar. Avrupa Hun Devleti bir süre sonra y›k›ld› (476). daha sonra ise Bat› Roma ‹mparatorlu¤u üzerine seferler yapt›. Güney Hun Devleti’ne ise Çinliler son verdi. Devletin en ünlü hükümdar› Attila'd›r. Il›man iklimli. Avrupa'n›n siyasi haritas›n›n de¤iflmesine neden olan ve toplumlar› etkileyen bu olaya tarihte Kavimler Göçü denir (375). SINIF 65 . Ural Da¤lar›ndan Tuna Nehri'ne kadar uzanan Orta ve Do¤u Avrupa topraklar›nda kuruldu.. Orhun Irma¤› ile Selenga Irma¤›'n›n Tamir kolu aras›ndad›r. Nuri Yaz›c›. Got tarihçesi Jordenes Atilla ile ilgili flunlar› yazm›flt›r: ÖÇK 3. Hunlar›n bask›s›na dayanamayan Avrupa'daki kavimler birbirine bask› yaparak yer de¤ifltirdi. güneyde Hindikufl Da¤lar›.. do¤uda Kingan Da¤lar›.. Daha sonra Bat› Roma y›k›ld› (476). Etkinlik "Muncuk'un o¤lu Attila.. En kahraman milletin efendisi. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. Avrupa Hun Devleti Avrupa Hun Devleti. Ötüken'de oturmak.161 (K›salt›larak düzenlenmifltir. Kuzey Hun Devleti’ne Çinlilerle ifl birli¤i yapan Sienpiler.. Türk milleti için refah ve mutluluk iflareti kabul edilmekte idi. Hunlar›n bir bölümü. diye korkarlar iken onlara af ile muamele etti. Her iki Roma ‹mparatorlu¤u’nun birçok flehrini istila ederek korkuttu. kuzeyde ise Sibirya ovalar› ile çevrili bir bölge oldu¤unu biliyor muydunuz? Kavimler Göçü Büyük Hun Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra Hunlar da¤›ld›.. Bunlar. Balkafl Gölü ile Aral Gölü aras›ndaki topraklarda yaflamaya devam etti. adamlar›n›n suikastleriyle de¤il. Attila önce Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u.

Türklerin bafl›nda. bask›na u¤ram›fl gibi. Ergenekon d›fl›nda genifl ülkeler. "Kay›" ad›n› tafl›yan bu o¤ul. Bunu k›skanan yabanc› kavimler birleflerek Türklerin üzerine yürüdü. Fakat on gün geçmeden bir gece. Sürülerini al›p da¤a do¤ru göçtüler. Dört yüz y›l sonra kendileri ve sürüleri o kadar fazlalaflt› ki Ergenekon'a s›¤maz oldular. s. yenik düfltü. Bu yenilgiden sonra yabanc› kavimlerin hanlar› ve beyleri av yerinde toplan›p konufltular "Türklere hile yapmazsak sonunda iflimiz yaman olur. Burada düflmandan kaç›p gelen birçok deve. Düflmanla vuruflal›m!" Kurultay bu karar› al›nca Türkler. hepsi öldü. Küçükler kul yap›ld›. Ergenekon'dan ç›kmak için yol arad›lar fakat bulamad›lar. Sonunda Köktürkler. Türkleri görünce birden döndü. bulunduklar› yerden nas›l ç›km›fl olabilirler? Ergenekon adl› yeri resimlemek isteseniz nas›l resmederdiniz? Defterinize çiziniz.. bir tanesi d›fl›nda. Gafil avlanan Türkler. at. Ergenekon Destan› Türk illerinde Türklere bafl e¤meyen bir yer yoktu. Dediler ki "Atalar›m›zdan iflittik. o y›l evlenmiflti.. ‹l Han'›n. ikisi de kad›nlar› ile beraber atlara atlay›p kaçt›lar." dediler. Ergenekon'da kald›lar ve ço¤ald›kça ço¤ald›lar. Düflman. Fakat bu u¤ursuz vuruflmada. Kay› ile Dokuz O¤uz. 202’den k›salt›larak al›nm›flt›r. Çocuklar› çoktu. Çare bulmak için kurultay topland›. Ünite Afla¤›da verilen destan› okuyarak “Türklerin ba¤›ms›z yaflama” özelli¤i ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. O zaman bir demirci dedi ki "Bu da¤da demir madeni var. ‹ki Türk prensinin. "Dört taraftaki illerin hepsi bize düflman. "Bunlar›n vuruflma gücü bitti. Düflman gelince vuruflma da bafllad›. a¤›rl›klar›n› b›rak›p kaçt›lar. fl fl fl fl Yukar›da bir bölümü verilen Ergenekon Destan› hangi Türk devleti ile ilgili olabilir? Destanda söz edilen Demircinin önerisi ne olabilir? Türkler. Da¤lar›n aras›ndan yol izleyip bulal›m. Çevresine hendek kaz›p beklediler. üstün geldi. 66 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Göçüp Ergenekon'dan ç›kal›m. dediler. zamanla Ergenekon'da çocuklar› ço¤ald›. SINIF .3. Bu iki han›n çocuklar›. Amaçlar› öç almakt›. Bir tek ev kurtulamad›. "Dokuz O¤uz" ad›nda bir de ye¤eni vard›. Bizim yurdumuz da eskiden o yerlerde imifl. O gün vurufluldu.” dediler. düflmana esir düflmüfllerdi. Dokuz O¤uz Han'›n daha az çocu¤u do¤du. çad›rlar›n› ve sürülerini bir yere toplad›lar. Hepsi teker teker öldürüldü. öküz ve koyun buldular. Kay› Han'›n çok çocu¤u oldu. Büyüklerin hepsi k›l›çtan geçirildi. ‹l Han vard›. Tan a¤ar›nca. Türkler. güzel yurtlar varm›fl. kaç›yorlar!" deyip. Çad›rlar› al›nd›. Ergenekon ad› verilen yere yerlefltiler. Türk yurduna geldiler. arkalar›na düfltüler. Y›lmaz Öztuna. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. Ergenekon d›fl›nda her kim bize dost olursa onunla görüflelim. gere¤i odur ki da¤lar›n içinde insan yolu düflmez bir yer izleyip otural›m. Türkler.

Hatta bir Mani dini tap›na¤› yapt›rd›. Bir süre sonra Do¤u Köktürk Devleti Çin egemenli¤ine girdi (630). 359) özellikleri almal›d›r? ÖÇK 3. de¤erli devlet adam› vezir Tonyukuk idi. Bunun sonucu 582 y›l›nda Do¤u Köktürk Devleti ve Bat› Köktürk Devleti olmak üzere ikiye ayr›ld›. Ba¤›ms›zl›¤a al›flk›n olan Türkler. Türk çocuklar› bu tarihten ba¤›ms›zl›k fikrini kazanacaklar. Onun en önemli yard›mc›s›. Köktürk kültürel birli¤inin bozulmas›na yol açm›flt›r. sonunda Kutluk ad›ndaki bir kahraman önderli¤inde ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar (682). Türklerin ‹pek Yolu nedeniyle komflular› ile olan iliflkileri. Daha sonra Bat› Köktürk Devleti de Çin egemenli¤ine girdi 659). Devletin merkezi Ötüken'dir. harikalar yaratan adamlar› ö¤renecekler. Bilge Ka¤an. s. Bu durum olumlu ve olumsuz sonuçlar do¤urdu. SINIF 67 . Bilgi Kutusu II. M. Kardefli ‹stemi'yi ülkesinin bat› bölümüne Yabgu olarak atad›. o büyük baflar›lar› düflünecekler. Uygur. Basmil ve Karluklar ayaklanarak ‹kinci Köktürk Devleti'ne son verdiler (744). Bumin Ka¤an ölünce yerine o¤lu Mukan Ka¤an hükümdar oldu.2. Bumin Ka¤an.‹pek Yolu’nda Türkler O¤uz'un sunumunu tamamlamas›ndan sonra söz alan Aykut: – Arkadafllar. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Tonyukuk ve Kül Tigin'in ölümünden sonra Bilge Ka¤an devleti tek bafl›na yönetti. kendilerinin ayn› kandan olduklar›n› düflünecekler ve bu kabiliyetle kimseye boyun e¤meyeceklerdir. Mukan Ka¤an. devleti Köktürk Devleti ‹stemi Yabgu ile birlikte yönetti. Bu durum. kardefli Kül Tigin ise ordu komutan› idi. Kutluk Ka¤an Ötüken'i devletine merkez yapt›. Onun ölümünden sonra (734) devlet zay›flad›. do¤unun (Merkezin) egemenli¤ini tan›mad›. devlet baflkan›. Bu dönemde ‹pek Yolu. Bilge Ka¤an döneminde de vezirlik görevine devam etti. Türklerin kontrolüne girdi. Bu devlet ikinci Köktürk Devleti olarak bilindi¤i gibi kurucusunun ad›ndan dolay› Kutluk Devleti olarak da adland›r›lmaktad›r. Köktürk Devleti. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. 552 y›l›nda kurulan bu devletin kurucusu Bumin Ka¤an'd›r. Kutluk Devleti'nin en parlak dönemi Bilge Ka¤an zaman›d›r. Türk tarihinde ilk Türk ad› ile kurulan devlettir. ‹pek Yolu hakimiyetini ele geçirme mücadelesi savafllar›n yaflanmas›na yol açt›. Türkler karfl›s›nda askerî yönden baflar›l› olamayan Çinlilerin k›flk›rtmas› sonucu devletin bat› bölümünü yöneten Tardu. Orta Asya'daki bütün Türk boylar›n› egemenli¤i alt›nda toplad›. her f›rsatta isyan ettiler. Köktürk Devleti Çin egemenli¤inde yaflamak istemeyen Türkler. ben de sizlere Köktürkleri anlataca¤›m. dedi. Köktürkler döneminde ise Ta-po Ka¤an Mani dinini ve bu dinin temsilcilerini koruma alt›na ald›. Tecrübeli devlet adam› Tonyukuk. Çinlilere karfl› baflar›lar kazanarak devletin topraklar›n› geniflletti. Kutluk Ka¤an. ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletlerle siyasi ve ekonomik iliflkiler geliflti. kültürel yaflamlar›n› da etkiledi. fl Atatürk’e göre Türk çocu¤u atalar›ndan hangi Türk kabiliyet (yetenek) ve kudretinin (gücünün) tarihteki baflar›lar› meydana ç›kt›kça bütün Türk çocuklar› kendileri için laz›m olan at›l›m kayna¤›n› o tarihte bulabileceklerdir.

SINIF . Bilge Ka¤an.” Talat Tekin. Ünite Bilge Ka¤an Kitabesi’nden Orhun yaz›tlar› 8. Dört bucaktaki halklar› hep kendime tabi k›ld›m. Orhon Yaz›tlar›. yüzy›l›n bafllar›nda ikinci Kök Türk Devleti hükümdar› Bilge Ka¤an-Kandesi Kültigin ve bilge vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. Ç›plak halk› giyimli k›ld›m. 70-71. Ben kendim hakan olarak tahta oturdu¤umda. “Ben hiç de zengin ve refah içerisinde yaflayan bir halk üzerine hükümdar olmad›m. gündüz oturmad›m. Tam tersine karn› aç s›rt› ç›plak yoksul ve sefil bir halk üzerine hükümdar oldum. Öylece çal›fl›p çabalay›p birleflik halk› atefl ile su gibi birbirlerine düflman etmedim. Halk› besleyip doyuray›m diye kuzeyde O¤uz halk›na do¤uda k›tay ve Totab› halklar›na do¤ru güneyde de Çin’e do¤ru on iki kez sefer ettim savaflt›m. fl Sizce Bilge Ka¤an’›n yapt›klar›n› anlatmas›n›n amac› ne olabilir? fl Yukar›daki metinden yararlanarak dönemin ekonomik yap›s› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 68 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Babam›z›n ve amcam›z›n kazanm›fl olduklar› halk›n ad› san› yok olmas›n diye Türk halk› için gece uyumad›m. fakir halk zengin k›ld›m az halk› çok k›ld›m güçlü devleti olandan. kardeflim Kül Tigin ile iki fiad ile birlikte ölesiye yitesiye çal›flt›m çabaBilge Ka¤an Kitabesi lad›m. Türk tarihinin bilinen ilk yaz›l› kitabesi olmas› nedeniyle Türk tarih ve kültür araflt›rmalar›nda önemli bir eserdir. derlenmifltir. Prens iki flad ve kardeflim Kül Tigin ile konuflup anlaflt›k. her yere gütmüfl olan halk yayap yap›ldak ve öle yite dönüp geldi. Türk halk›n› düflmans›z k›ld›m bu halklar›n hepsi bana tabi oldular. Ondan sonra tanr› öyle buyurdu¤u için baht›m ve talihim oldu¤u için ölecek halk› diriltip doyurdum. güçlü hakan› olandan iyi k›ld›m. s.3.

bereketsizlik bafllad›. Çünkü Türklerin kutsal tafl› ele geçirilmiflti. Türk hakanlar› tahta oturduktan bir süre sonra ölmeye bafllad›lar. "Göç. bu kayay› istediler. yurt içindeki bu tafl parças›n›n Çinlilere verilmesinde bir sak›nca görmedi. bütün Çin'i sevindirdi.3. hatta konuflmas›n› bilmeyen küçük çocuklar. Türk ülkesinin esenli¤i buna ba¤l›yd›. O çevrede kutsal say›lan. fl Yukar›daki metinde Türk kültürüne ait hangi unsurlardan söz edilmektedir? ÖÇK 3. Tanr›'dan gelen bu iflaret üzerine. kolayca götürülemeyecek derecede büyüktü. yurtlar›n› b›rak›p gittiler. huzursuzluk. Bu illerde durdular. bak›c›larla beraber geldiler. üzerine keskin sirke dökerek parçalad›lar. Odunlara atefl verdiler. Çinlilerle yap›lan savafllara bir son vermek için o¤lu Gal› Tekin'e "Kiyu-Liyen" ad›ndaki Çin prensesini almay› düflündü. Nihayet Bögü Ka¤an'›n çocuklar›ndan biri. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. Hâlbuki bu kaya kutsald›. büyük yank›lar yapt›. Onun zaman›nda Türk illerinde evcil ve vahfli bütün hayvanlar. göç!" diye ba¤›rmaya bafllad›lar. 233’ten k›salt›larak al›nm›flt›r. Çin elçileri. Uygur Türkleri. "Tanr› Da¤›" ad›nda baflka bir da¤ ve onun güneyinde de "Kutlu Da¤" ad›n› tafl›yan büyük bir kaya vard›. prenseslerine karfl›l›k. Türk milletinde rahats›zl›k. SINIF 69 . milletinin bu inan›fl›na de¤er vermedi. bu kayaya ba¤l›d›r. Yeniden. kayan›n çevresine odundan tepeler yapt›lar. saray›n› Hatun Da¤›'nda kurdu. Olay. Çinli prensesin etkisinden kurtulamayan ve millî duygular› azalan hakan. Türk ülkelerinin üzerinden felaket rüzgârlar› geçti. Bu baflar›. Burada göç emreden sesler kesildi.‹pek Yolu’nda Türkler “ Atilla Arkadafllar. ben de sizlere Uygurlar hakk›nda bilgi verece¤im” diyerek söze bafllad›. Sonunda Beflbal›k flehrinin bulundu¤u ülkeye vard›lar. Türk vatan›ndaki kufllar. Kutsal tafl. Parçalar› arabalar›na koydular. Bu hakan. Türk taht›na ç›kt›. Birer birer Çin'e tafl›d›lar. Nerede durmak isterlerse göç etmeyi buyuran ayn› kutsal sesi duydular. Beflbal›k flehrini kurdular. Bundan yedi gün sonra da hakan öldü. Bak›c›lar dedi ki "Hatun Da¤›'n›n bahtiyarl›¤›. Türk Devleti'ni güçsüz k›lmak için bu kayay› yok etmeli!" Bunun üzerine Çinliler. Yeni Türk hakan›. kendi dilleriyle bu kayan›n gidifline a¤lad›lar. Onun için Çinliler. y›rt›c› ve uysal bütün kufllar. hayvanlar ve bitkiler. s. Tafl› iyice k›zd›rd›ktan sonra. ‹lk önce Göç Destan› hakk›nda bilgi verdi. güçlü bir Türk devleti do¤du ve Büyük Türk Hakanl›¤›'n›n flanl› geleneklerini devam ettirdi. Y›lmaz Öztuna. Kaya giderse Türk illerinden bahtiyarl›k da giderdi. Bu prenses. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Uygur taht›na yeni bir hakan oturdu. Göç Destan› Bir gün.

SINIF . da¤›lan Türk birli¤ini yeniden sa¤lad›lar. Bu dinin etkisi ile zamanla savaflc› özelliklerini kaybeden uygurlar konargöçer yaflam tarz›n› b›rakt›. Karabalgasun'u merkez yapt›. Ünite Uygur Devleti Asya Hunlar›n›n soyundan gelen Uygurlar. Bugün Uygurlar. Müslüman Araplarla Çinliler aras›nda 751 E¤er bir millet büyükse y›l›nda yap›lan Talas Savafl›'ndan yararlanarak Tar›m Havzas›’n› kendisini tan›makla daha ele geçirdiler. Mani dinini kabul ettiler. Bögü Ka¤an döneminde Uygurlar. M. Devletin kurucusu Kutluk Bilge Kül Ka¤an. 745 y›l›nda da bu ka¤anl›¤a son vererek kendi devletlerini kurdular. vermektedir? Aç›klay›n›z.3. Bilim ve sanatta önemli eserler verdiler. Bu devletler. büyük olur. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bir süre Basmil Ka¤anl›¤›’n›n idaresinde yaflad›lar. Çin'in Sincan-Uygur özerk bölgesinde varl›klar›n› sürdürmektedirler. Uygurlar. yerleflik hayata geçerek tar›mla u¤raflt›lar. Moyen-Çor Ka¤an döneminde. Kemal ATATÜRK Mani dinine göre hayvani g›dalar yemek ve insan vücuduna zarar (Atatürkçülük 1. 13. K›rg›zlar›n 840 y›l›ndaki sald›r›lar› sonucu da cuklar›na hangi mesaj› devlet y›k›ld›. Uygur Devleti’nin y›k›lmas›ndan sonra Kansu ve Turfan Uygur devletleri kuruldu. 359) verecek içecekler yasakt›. 70 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. verilen sözü ile Türk çokar›fl›kl›klar içinde kald›. yüzy›lda Mo¤ollar›n egemenli¤i alt›na girdi. s. fl Atatürk yukar›da 780 y›l›nda ka¤an olan Baga Tarkan'›n ölümünden sonra ülke.

eyer gibi çeflitli el sanatlar› günümüze kadar ulaflm›flt›r. Eyer örtüsü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Uygurlarda dokumac›l›¤›n geliflmesinin nedeni sizce neler olabilir? fl Asya fiziki haritas›ndan yararlanarak ilk Türk devletlerinin kuruldu¤u bölgenin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. – Arkadafllar. Ka¤an oturttu. Uygurlara ait kent kal›nt›s› Bir Uygur Freski fl Yukar›daki foto¤raflar uygurlar›n hangi alanda gelifltiklerini göstermektedir? Biliyor muydunuz? Türk ad›n›n geçti¤i ilk tarihsel metin olarak kabul edilen Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabelerinde yer alan sözlerin baz›lar› flunlard›r: “Tanr› istedi¤i için Ka¤›nl›k taht›na oturdum” “Türk milleti’nin’ ad› san› yok almas›n diye özümü o Tanr›. ekonomik ve kültürel yaflamlar›na ait günümüze kadar ulaflm›fl ve dünya ortak miras› say›lan pek çok destan. SINIF 71 . kilim.” “Ondan sonra o¤ullar› ka¤an olmufl” fl Yukar›daki bilgi kutusunda Türk kültürüne ait nas›l bir ç›kar›mda bulunabilirsiniz? Uygur Türklerinde dokumac›l›¤›n önemli bir yeri vard›r. eser ve yaz›tlar bulunmaktad›r. an›t. benim ve grup arkadafllar›m›n anlatt›¤› gibi Türkler tarih boyunca güçlü ve köklü devletler kurmufllard›r.‹pek Yolu’nda Türkler Son sözü O¤uz ald›. Bu devletlerin siyasal. sosyal. Özellikle hal›.

! Türklere ait bir süvari heykeli 72 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türklerde yaflam tarz›n› yans›tan destanlar da vard›r. babadan o¤ula geçerdi. Bunlar Bilge Ka¤an. Ünite Hun. han unvanlar›n› kullan›rd›. Bunlardan O¤uz Ka¤an. Kül Tigin ve Vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. hakan. heykel ve freskler. ka¤an. Dil ve Edebiyat ‹kinci Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabeleri.) oluflumunda yaflad›klar› Orta Asya’n›n izleri görülmektedir. SINIF Uygurlara ait bir fresk . Hükümdar›n efli de yönetimde söz sahibi idi. kurultay ad› verilen bir mecliste görüflülürdü. törelere ve hükümdarlar›n buyruklar›na göre yönetilirdi. Devlet iflleri. Yaz›. Türklerde hayvan figürleri ‹lk Türk devletleri dönemine ait k›l›çlar ! Türklerin kültürel yaflamlar›n›n (inanç. Ergenekon ve Türeyifl Destan› en ünlüleridir. Hükümdarl›k. Devlet. hâlâ varl›¤›n› korumaktad›r. Köktürk alfabesi ile yaz›lm›flt›r. giyim kuflam. Din ve ‹nan›fl ‹lk Türk devletleri dönemine ait dokuma. askerlik vb.3. Köktürk ve Uygur Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Devlet Yönetimi ‹lk Türk devletlerinin bafl›nda bulunan hükümdar. k›l›ç. Kitap basma tekni¤ine sahip olan Uygurlar›n. kendilerine ait bir alfabesi de vard›r. edebiyat.

Türkler. Yerleflik hayata geçtikten sonra tar›m ve ticaretin önemi daha da artm›flt›r. topra¤›n üstünde bir tümsek gibi dururdu. Üst k›sm›. Bunlar›n törenlerini yöneten kiflilere flaman ad› verilirdi. Ölülerini ise yu¤ ad› verilen bir törenle gömerlerdi. Sosyal yaflamda flenlik ve bayramlar›n önemli bir yeri vard›. Geçimlerini genellikle hayvanc›l›kla sa¤larlard›. evlilik ile kurulurdu. Dr. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçmifllerdir. Bilim ve Sanat ‹lk Türk devletlerinde bilim alan›nda yap›lan çal›flmaya en iyi örnek "On ‹ki Hayvanl› Türk Takvimi"dir. Bunun yan› s›ra fiamanizme inananlar da vard›. Nuri Yaz›c›. SINIF 73 . Türkler sanat anlay›fllar›n› kemerler. Orhun kitabeleri Bilgi Kutusu Kurgan Kurganlar. at koflumlar› ve k›l›çlarda göstermifllerdir. Yaklafl›k bir oda geniflli¤inde. silahlar. Din ve ‹nan›fl Türkler aras›nda Gök Tanr› inanc› yayg›nd›. Yayg›n kutlanan bayram ise bahar›n geliflini müjdeleyen Nevruz idi. a¤aç kütüklerinden yap›lm›fl. Türklerde aile. Orta Asya'daki mezar kal›nt›lar›d›r. Türkler ölümden sonraki yaflama inan›rlar. demir ifllemecili¤i ve hal›c›l›k oldukça geliflmifltir. ilk dönemlerde konargöçer bir yaflam sürüyorlard›. Bunlar›n duvarlar› çeflitli resimlerle süslenmifltir. Uygurlar Döneminden itibaren saray ve tap›naklar yapm›fllard›r. s. ! Bir Uygur minyatürü Bir balbal›n üst bölümü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. üstü toprak ve tafllardan örülmüfltü. ‹çinde mumyalanm›fl ceset ve ölünün eflyalar› bulunurdu. Bu durum Türklerin gök bilimi alan›nda çal›flt›klar›n› göstermektedir. toplumun temeli kabul edilir. Türk sanat›n›n bir göstergesidir.21 Balballar ve freskler.‹pek Yolu’nda Türkler Sosyal Yaflam Türkler. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömerlerdi. Mezarlar›n bafl›na balbal ad› verilen tafllar dikerlerdi. Dokumac›l›k.

sadece bir ulafl›m arac› olarak de¤il. say› 1. Bu kanat. 85 74 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türklerin güçlü devlet kurmas›nda at›n önemini belirten bir metin verilmifltir. deve. at.. . keçi. öküzler olufltururdu. Bu anlaml› söz. Türkler için at› vazgeçilmez k›lm›flt›r. Avrupa’ya yapt›klar› ak›nlarla dillere destan olmufltur. Kültürün oluflmas› ile yaflan›lan bölge aras›nda sizce nas›l bir iliflki kurulabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. burada göçebe bir yaflam sürmüfllerdir.. sütünü içer. Nazmi SEVGEN Türklerde At ve Atç›l›k. derisini kullan›rd›. Türkler.. s.” derlerdi. Eski Türkler sürüleri ile geçinir. fl Afla¤›da. Attila “At›m›n bast›¤› yerde ot bitmez. Türklerin binicili¤e verdikleri önemi gösteren kay›tlarla doludur. Türklerin binicilik flöhreti. . Geçmiflte ‹pek Yolu'nun geçti¤i yol üzerinde bulunan ülkelerin ekonomik yaflant›lar›n› bu yolun hangi yönden etkilemifl olabilece¤ini araflt›r›n›z. atlar›n› öldürdüm. fl Türklerin ana yurdu olan Orta Asya’n›n co¤rafi özelliklerini hakk›nda neler biliyorsunuz? Türkler Orta Asya'da genifl bozk›rlar›n yer ald›¤› co¤rafi bölgelerde yaflam›fllar. Uçmak için kanat laz›m. Orhun Kitabeleri. . Türk hakanlar›.” Türk milletine zafer ve galibiyet sa¤lad›klar›n› anlatmak için de “Milletime at verdim. Eski Türklerde kad›n ve çocuklar da binici idiler. onu binlerce atl› takip ederek müthifl avlar düzenlenirdi. s›¤›rlar. bir milleti yendiklerini anlatmak için “Sürülerini. Sürek avlar›nda. Türkleri dünyaya hâkim k›lan atlard›r.” demifltir. . manalarla doludur. Ünite Bozk›rda Yaflam ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • göç • savafl • vatan • iskan 1.’’ diyor. Attan. Onlar milattan 2000 y›l öncesinden itibaren fethettikleri her yere at› da beraberlerinde götürmüfltür. Türkleri uçan kufla benzetiyor.. Metni okuyarak at›n Türklerin hayat›ndaki yerini aç›klay›n›z.. beslenmede ve savafllarda yararlanm›fllard›r.... hayvan sürülerinin otlat›lmas›nda. koyunlar kesilirdi. Bu söz ile Kaflgarl› Mahmut.3. hakan. at›n etini yer. Türklerin günlük yaflam› âdeta at s›rt›nda geçmifltir. 2. Kaflgarl› Mahmut ‘’ Türk’ün at› kanad›d›r. at sürüleri ald›m. Avlanmadan sonra büyük bir av ziyafeti verilir. Tarih Dünyas› dergisi. yaln›z Asya’da binici bir millet olarak tan›nm›fl de¤ildir. k›sraklar. Bu yaflam.. Türklerin av törenleri de binicili¤e olan ba¤l›l›k ve ilgilerini gösterir... SINIF . Sürülerini koyun. Milletlere binicilik hocal›¤› yapm›fllard›r. en baflta yürür.

a¤aç. yaflam flekilleri gere¤i sürekli hareket hâlinde bulunduklar›ndan spora büyük önem vermifllerdir. SINIF 75 . iskan ettikleri yerlerde tar›m ve ticaretle yo¤un olarak u¤raflmaya bafllam›fllard›r. Köktürkler ve Uygurlar. gürefl. Bu sporlar. at üzerinde çevgen ad› verilen top oyunu. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçen Türkler. ›rmak. kutsal ruhlara ilkbahar ve sonbaharda kurbanlar kesmifllerdir. onlar için ayn› zamanda savafl e¤itimi niteli¤i tafl›maktad›r. fiölenler esnas›nda çeflitli müzik aletleri de kullanm›fllard›r. yaflad›klar› bozk›r flartlar› gere¤i bahar›n gelifline büyük önem vermifllerdir.‹pek Yolu’nda Türkler Orta Asya Türklerinin yaflad›klar› bozk›r ortam›. Türkler. sürek avlar›. K›fl›n ise k›fllak ad›n› verdikleri vadilerde yaflam›fllard›r. onlar›n günlük yaflamlar›n› da flekillendirmifltir. Türklerin bar›nak olarak kulland›klar› çad›r Cirit oynayan atl› sporcu Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Cirit. Türkler. k›l›ç oyunu. fl Türklerin hayat›nda sporun önemi nedir? Söyleyiniz. göl. Ölen kiflileri yu¤ ad› verilen törenlerle kutsal kabul edilen kurganlara gömerlerdi. orman gibi varl›klar›n› kutsal sayarak onlarda gizli güçlerinin oldu¤una inanm›fllard›r. Yeni gün anlam›na gelen nevruzu. bunlardan baz›lar›d›r. Orta Asya'da yaflad›klar› co¤rafi bölgenin da¤. okçuluk. bahar›n müjdecisi kabul etmifller ve bu flölenlerde ziyafetler düzenleyip flark›lar söylemifllerdir. Konargöçer yaflam süren Türkler kalabal›k hayvan sürüleri beslemifller ve hayvanlar›n› otlatabilmek için yaz›n yaylalara ç›km›fllard›r. Türkler.

dil. edebiyat. yemek kültürü ve savafl araçlar› bak›m›nda kültürler aras› etkileflimi h›zland›rm›flt›r. 76 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. k›yafet. Türk devletleri. Ünite Tart›flma fl Türklerin eserlerinde daha çok hayvan figürlerini kullanmalar›n›n nedenleri neler olabilir? Tart›fl›n›z. ‹pek Yolu. Bu durum ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletler aras› rekabetin nedeni olmufltur. ayn› zamanda ticaretin yan› s›ra din. ‹pek Yolu 6-A s›n›f›n›n ö¤rencileri. mimari. SINIF . bu yolu kontrol alt›nda tutmak için büyük çaba harcam›flt›r. Türklerin komflular› ile olan iliflkilerini de etkilemifltir. Arkadafllar› Tolga da Türklerin yaflam›nda önemli bir yeri olan ‹pek Yolu hakk›nda bilgi vermeye bafllad›. müzik. Tarihi ‹pek Yolu Haritas› ‹pek Yolu diye bilinen ve Orta Asya.3. Türk tarihine iliflkin yeni bilgiler ö¤rendikçe heyecanland›lar. ‹ran üzerinden Akdeniz ve Karadeniz'e uzanan ticaret yolu.

Bu mücadele. fl Yandaki foto¤raf› inceleyerek ‹pek Yolu’nda ticaretin hangi flartlar alt›nda yap›ld›¤›n› söyleyiniz. Müslüman ordular›n›n sald›r›lar› sonucunda yenilmifllerdir. bunun en belirgin örne¤idir. Hatta hile ile ‹stemi Yabgu'nun elçilerini öldürtmüfllerdir. Sasaniler ile uzlaflma ümidini yitiren Köktürkler. kunduz kürkleri ve imal ettikleri di¤er mallar. Etkinlik 77 . bu yoldan tafl›n›yordu. Sabir. sansar. Köktürk egemenli¤indeki Sogd kabilesinin ticari faaliyetlerini engellemifllerdir. fl ‹pek Yolu. Bu amaçla Akdeniz ve Bizans'a yap›lan nakliyatlar› durdurmufl. ‹ran'daki Sasani Devleti ile ‹pek Yolu'nu kontrolünde tutan Ak Hunlara karfl› ittifak yapm›flt›r. bu dönemde özellikle Çinlilerle olan iliflkilerde etkili olmufltur. ‹pek Yolu üzerinde yer alan ülke ve kavimleri incelemifl ve Türklere karfl› ifl birli¤inin yollar›n› araflt›rm›flt›r. ‹pek Yolu üzerindeki ticaret. Sasaniler. Uygurlar Döneminde de devam etmifltir. SINIF ÖÇK 3. ‹pek Yolu gibi canl› bir ticari hayata sahiptir. Karfl›l›kl› gönderilen elçilik beylerinin çal›flmalar› sonucu Bizans-Köktürk ittifak› kurulmufltur. MS 1000 y›llar›na kadar sürmüfltür. Çin ‹mparatoru Wu-ti (MÖ 141-MÖ 87)'nin yüksek rütbeli bir subaya haz›rlatt›¤› rapor. Çal›flmalar›n› da Çin imparatoruna rapor hâlinde sunmufltur.4. Bu çat›flmalarla zay›flayan Sasaniler.‹pek Yolu’nda Türkler ‹pek Yolu üzerindeki Türk-Çin egemenlik mücadelesi. sizce Türk devletleri ve toplumlar›n› hangi yönlerden etkilemifl olabilir? ‹pek Yolu. Bu subay. Sasani-Köktürk ittifak›. Köktürklerin bat› kanad›n› yöneten hakan› ‹stemi Yabgu. samur. fl ‹pek Yolu ile Kürk Yolu’nun ortak yönleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu defa Bizansl›lar ile anlaflma yolunu aram›fllard›r. Bu ittifak sonucu da Sasani-Bizans çat›flmalar› bafllam›flt›r. Ogur ve Bulgar Türklerinin elde ettikleri sincap. Kürk Yolu. ‹pek Yolu'nun tamam›n› kontrol etmek istemifllerdir. Asya Hun Devleti Döneminde bafllam›flt›r. Sasani ve Köktürk devletlerinin bask›lar› sonucu y›k›lm›fl ve topraklar› bu iki devlet aras›nda paylafl›lm›flt›r. ‹pek Yolu. bir süre sonra bozulmufltur. ‹pek Yolu’nda kervanlar Bilgi Kutusu Kürk Yolu Hazar ve Bulgar ülkelerinden bafllay›p Altay ve Sayan da¤lar›ndan ‹pek Yolu'na paralel olarak Çin'e ulaflan yoldur. Hazar. Köktürkler Döneminde de ikili iliflkilerde belirleyici olmufltur. Ak Hun Devleti.

Etkinlik Uygurlar dönemine ait minyatürler ARAfiTIRINIZ fl Uygurlarda fresk ve minyatür sanat›n›n geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. savaflç› özelliklerini yitirmifller ve yerleflik hayata geçmifllerdir. Mani dininin etkisiyle Türkler. Söyleyelim Sizce karfl›l›kl› ticaret yapan toplumlar birbirlerini hangi yönlerden etkileyebilirler? 78 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . ‹nternet’ten Orhun Abideleri ile ilgili adreslere girerek bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz. Türklerin savaflç› özelliklerini zemin içerisinde yitirmesi Uygur Devleti'nin y›k›lmas›na neden olmufltur. Düflünelim. Uygur Ka¤an› Bögü Ka¤an. bir Çin seferinden dönerken yan›nda rahip getirerek Mani dininin Türkler aras›nda yay›lmas›na çal›flm›flt›r.5. Yaflam tarz› olarak Çinlilerin ve Manihaistlerin etkisi alt›na girmifllerdir.3. Ünite TARTIfiMA fl Orta Asyada ülkeler aras›ndaki ticari iliflkiler o dönemde yaflayan insanlar›n sosyal ve kültürel hayatlar›n› nas›l etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Bir Uygur rahibinin minyatürü ÖÇK 3.

Bu durum ordu-millet kavram›n›n oluflmas›n› sa¤lam›flt›r. Türk ordusu kara. günümüzde de kullan›lmaktad›r. derse bafllayaca¤› s›rada kap› aç›ld›. Önce Harbiye Nezareti (Savafl Bakanl›¤›) kald›r›larak Millî Savunma Bakanl›¤› kuruldu. onlu sisteme göre teflkilatlanm›flt›r. Bu tarih. SINIF fl Yandaki kara kuvvetlerimize ait bröve de yer alan MÖ 209 tarihi sizce neyi ifade etmektedir? 79 . Kemal babas›n›n subay oldu¤unu belirterek Türk ordusu hakk›nda bilgi verebilece¤ini söyledi. iyi yönetilmek flart›yla her zaman baflar›l› olmufltur. hava ve deniz kuvvetleri komutanl›klar› olarak 1949 y›l›nda teflkilatland›r›lm›flt›r. Günün flartlar› göz önüne al›narak gerekli her türlü önlem al›nd›. diye sordu. seçimlere kat›lmak ve kanunlara uymak gibi görevleri oldu¤unu söyledi ve – Türk ordusunun tarihi hakk›nda neler biliyorsunuz. yüzbafl›. Bu rütbeler. ö¤rencilere vatandafllar›n askerlik yapmak. araç ihtiyac›n›n sa¤lanmas› ile vatandafllar›n askerlik görevlerinin düzenlenmesi. özür dilerim. silah. günümüzde Türk Kara Kuvvetlerinin kurulufl tarihi olarak kabul edilmifltir. Türk ordusu.‹pek Yolu’nda Türkler Kutsal Görev ÖN HAZIRLIK Ordu-millet kavram› sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Sosyal bilgiler ö¤retmeni Alper Bey. binbafl› tümenbafl› olarak adland›r›lm›flt›r. Dolay›s›yla her Türk vatandafl›. her zaman yurt savunmas›nda erke¤inin yan›nda olmufltur. zor flartlar alt›nda kazan›lan Kurtulufl Savafl›'d›r. Ordunun beslenme. di¤er ülkelerin ordular›n› da etkilemifltir. Jandarma Genel Komutanl›¤› ise bar›fl zamanlar›nda ‹çiflleri Bakanl›¤›na ba¤l› olarak görev yapmaktad›r. O dönemden itibaren Türk ordusu. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sizce bunun nedeni ne Asker u¤urlama olabilir? Türk ordusunun temelinde disiplin yatmaktad›r. bu bakanl›¤›n görevidir. vergi vermek. Geç kalan bir ö¤renci biraz s›k›larak s›n›fa girdi. Türklerde hem meslek hem de millî bir görevdir. Bu birliklerin komutanlar› onbafl›. fl Bugün Anadolu'da asker u¤urlarken çeflitli törenler ve e¤lenceler düzenlenmektedir. – Ö¤retmenim. Ordunun savunma amaçl› savafla haz›rlanmas› ise. en büyük birlik ise on bin kifliden oluflmaktad›r. askere giden a¤abeyimi u¤urlad›¤›m›z için geç kald›m. asker say›lmaktad›r. – Türk ordusunun temelleri. En küçük birlik on. dedi. • millet • savafl • vatan KEL‹ME LAR VE KAVRAM netim • yö Askerli¤in ayn› zamanda kutsal bir görev oldu¤unu belirten Alper Bey. Bunun en güzel örne¤i. bar›nma. Cumhuriyet Döneminde önemle ele al›nan konulardan biri de ordumuzun gelifltirilmesi olmufltur. ilk Türk devleti Büyük Hun hakan› Mete Han taraf›ndan MÖ 209 y›l›nda at›lm›flt›r. Genelkurmay Baflkanl›¤›n›n görev alan› içindedir. Türk kad›n›. Askerlik. Türk ordusundaki bu yap›lanma.

Türk vatanseverli¤inin çelikleflmifl ifadesidir.. Çünkü Türkler hiç sars›lmam›fl kuvvete sahip. Türk ordusu.. Busbecq (Büsbek). cumhuriyetimizin güvencesidir. di¤eri en üzücü ve en güç flartlar içinde dünyan›n takdirlerine hakk›yla lay›k olma niteli¤ini kazanan ordumuzun kahramanl›¤›.. sel ve deprem gibi felaketlerde milletin yard›m›na koflmay› da görev saymaktad›r. millî birli¤imizin simgesi. SINIF . ordumuzun en baflta gelen görevidir. sizce neyi amaçlamaktad›r? 80 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. disipline. Türk kudret ve kabiliyetinin. 1.. M.3.6. cesarete ve vatan sevgisine dayan›r. kanaatkârl›k ve uyan›kl›k var. ona teflekkür etti. s. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. disiplin... M. fianl› zaferler kazanm›flt›r. zorluklara tahammül yetene¤i. Atatürk'ün gösterdi¤i yolda ça¤dafl bir karaktere ve yönetime sahiptir. biz ise mahvolaca¤›z. Avusturya Elçisi (Kanuni Dönemi) anlat›yor: Türkler sefer esnas›nda sab›rl›. Türk ordusu!. Bu ordular. Ordumuz. ve 3. tarihte benzeri görülmemifl kahramanl›klar göstermifltir. Ordu. Türkiye Cumhuriyeti yaln›z iki fleye güvenir: Biri millet karar›. Millet ve memleketin gerçekten minnet ve teflekkürüne hak kazanm›flt›r. s. gurur duygular›yla kabartan flanl› ad.197) ÖÇK 3. Alper Bey dersini Atatürk'ün "Ordu. ‹flte bütün milletin gö¤sünü güven.s. Dr. milletimiz için sadece bir savafl gücü de¤ildir. 195 fl "Bar›fl için savafl" sözü. düzen. insanca ve ba¤›ms›z yaflamaktan baflka gayesi olmayan. Bu ordu galip gelecek ve payidar olacak. Ünite Ordumuz. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.425 fl Yabanc›lara göre Türk ordusunun özellikleri nelerdir? Türk ordusunun temeli. Osman Turan. s. ayr›ca yang›n.7 Etkinlik Kemal sözlerini bitirince ö¤retmeni Alper Bey. Türk sistemini kendi sistemimizle karfl›laflt›r›nca gelecek günlerin bafl›m›za getirece¤i fleyleri düflünerek titriyorum. Atatürkçülük 1. O." sözleriyle tamamlad›. tahammüllü ve iktisatla hareket ederler. Türk birli¤inin. Prof. milletle ayn› ideale sahip olmaktan gurur duyan ve yaln›z onun emrine ba¤l› ve sad›k öz evlatlar›ndan oluflmufl sayg›de¤er ve kuvvetli bir heyettir. Ayr›ca Türklerde kendilerine has inanç. Yurdumuza yönelebilecek her türlü iç ve d›fl tehdide karfl› Türkiye Cumhuriyeti'ni kollamak ve korumak.45 ve 195) Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de yararlanarak Türk askeri ve Türk ordusunun milletimiz için önemini aç›klay›n›z.

fl Yukar›daki metinde Hz. Daha sonra Hz. 632 y›l›nda vefat etmifltir. Hatice ile evlenmifltir. Hz. Hz. Do¤madan önce babas› Abdullah. amcas› Ebu Taliple birlikte ticaretle u¤raflm›fl.‹pek Yolu’nda Türkler ‹slamiyet’in Do¤uflu ve Yay›l›fl› Hz. sorunlar›n çözümünde onun hakemli¤ine güvenilmifltir. Muhammed'in peygamber olmadan önce do¤rulu¤u. Burada ilk ‹slam devletini kurmufltur. Hz. dedesinin oraya niçin gitti¤ini merak ediyordu. SINIF 81 . Mekke’deki Putperestlerin Müslümanlar üzerinde bask› ve zulümü art›nca 622 y›l›nda MekKâbe’den bir görünüm (Mekke) ke'den Medine'ye göç etmifltir. Muhammed. Muhammed ve ‹slamiyet hakk›nda Tülin’e bildiklerini anlatt›. Bilgi Kutusu Hz. Tülin. hacdan yeni dönmüfltü. Muhammed dedesi Abdülmuttalip. Muhammed 610. alt› yafl›nda ise annesi Amine ölmüfltür. Hz. Hz. Muhammed (571-632) ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • gaza • kronoloji ‹slamiyet ilk önce nerelerde yay›lm›flt›r? Araflt›r›n›z. dürüstlü¤ü ve güvenilirli¤i. Tülin’in dedesi. 571 y›l›nda Arabistan Yar›madas›'nda yer alan ve içinde Kâbe’nin bulundu¤u Mekke kentinde dünyaya gelmifltir. Dedesi hacc›n ‹slam dininin bir emri oldu¤unu söyledi. Hz. onunla birlikte Suriye ve Yemen'e birçok kez yolculuk yapm›flt›r. Muhammed’in hangi özelliklerinden söz edilmektedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hz. Muhammed. daha sonra Hz. Muhammed. Mekke'de takdir edilmifl. y›l›nda 40 yafl›nda peygamber olmufltur. Muhammed. Hatice'nin ticaret kervanlar›n› idare etmifl. daha sonra ise amcas› Ebu Talip taraf›ndan yetifltirilmifltir. Arkas›nda ‹slam dinine inanan ve say›lar› yüz binleri aflan Müslüman toplulu¤u b›rakm›flt›r.

fl Sizce Hz. Muhammed. beflte biri devlet hazinesine ayr›ld›ktan sonra Müslümanlar aras›nda eflit olarak da¤›t›ld›. Muhammed’e karfl› ç›k›yordu. bir k›sm› ise düflman oldu. Bedir zaferi Müslümanlara maddi ve manevi güç kazand›rd›. ‹lk olarak Müslümanlar›n Mekke’de kalan mallar›na karfl›l›k olarak Suriye'den dönmekte olan Kureyfl kervan›n› ele geçirmeyi planlad›. Savaflta esir düflen Mekkelilerden okuma yazma billenler on müslüman’a okuma yazma ö¤retmesi karfl›l›¤›nda serbest b›rak›ld›. SINIF . Muhammed. peygamber oldu¤unda. önce yak›nlar›n› sonra da Mekke'deki di¤er insanlar› ‹slam dinine davet etti. Mekkelilerin bir k›sm› ona inand›. Etkinlik 82 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Muhammed’e ilk inananlar kimler olabilir? Hz. Medine'ye yerlefltikten sonra Müslümanlara düflmanl›k etmeye devam eden Mekkelilerle savaflmaya karar verdi.3. Haz›rlad›¤› kuvvetlerle Bedir Kuyusu yak›nlar›na geldi. Kâbe ve burada yer alan putlar nedeniyle ticari ve sosyal üstünlük kurmufl olan baz› Mekkeliler bu üstünlüklerini kaybetmek istemedikleri için Hz. Bu olaya "Hicret" ad› verildi. Muhammed ve Müslümanlar 622 y›l›nda Medine'ye göç ettiler. fl Hz. Hicret sonras›nda Medine flehir devleti kuruldu ve Hz. Medineli Müslümanlar Hz. Muhammed. Burada karfl›s›nda kalabal›k bir Mekke ordusu buldu. Müslümanlar. Hz. say›ca az olmalar›na ra¤men yap›lan savafl› kazand›lar (624). peygamberli¤inin yan›nda devlet baflkanl›¤› görevini üstlendi. fl Müslümanlar›n say›ca az olmalar›na ra¤men Bedir Savafl›'n› kazanmalar›n›n nedeni neler olabilir? ÖÇK Mekke’den bir görünüm 3. sizce neler olabilir? Mekkelilerin Hz. Muhammed'in Medine’ye göç karar›n› vermesinin nedenleri. Müslümanlar›n kendilerine olan güvenleri artt›. Ünite Hz. Muhammed ile yapt›klar› görüflmelerde onu ve Mekkeli Müslümanlar› Medine’ye davet ettiler. Muhammed ve di¤er Müslümanlara kötülük yapt›klar› dönemde ‹slamiyet Medine’de de yay›lmaya bafllam›flt›.8. Ele geçirilen ganimetler.

Hz. Bunun üzerine yola ç›kan Hz. SINIF 83 . Bu savunma önlemi karfl›s›nda bir fley yapamayan Mekkeliler. Hz. Muhammed'in 632 y›l›nda vefat›ndan sonra "Dört Halife Dönemi" diye bilinen dönem bafllad›. büyük kay›plar verdiler. Medine Mescid-i Nebi Camii’nden görünüm Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹slamiyetin h›zla yay›lmas›n› önlemek için Medine üzerine tekrar yürüdüler. Her iki ordu Uhud Da¤› eteklerinde karfl›laflt›. Muhammed. ‹slamiyet. Hendek Savafl›'ndan sonra Hz. Muhammed. siyasal birlikten yoksun Arap kabilelerini birlefltirdi. Ali Müslümanlar›n önde gelenlerinin seçimi ile iflbafl›na geldiler. Muhammed müslümanlarla birlikte 628 y›l›nda Hudeybiye denilen yerde MekkeliSuudi Arabistan’daki Kuba Mescidi’nden bir görünüm ler taraf›ndan durduruldu. Osman ve Hz. Muhammed’in kurdu¤u ‹slam Devleti tan›m›fl oldular. Hz. Hz. Ömer. Böylece Hz. Üstün durumda iken peygamberin sözüne itaatsizlikleri nedeniyle istedikleri sonucu alamad›lar. kentin etraf›na derin hendekler kazd›rd›. Hz. Muhammed’e Mekkeye haç emri vahi yoluyla geldi.‹pek Yolu’nda Türkler Mekkeliler. Müslümanlar›n kararl›l›¤› karfl›s›nda Mekkeli putperestler antlaflma yapmak zorunda kald›lar. Mekkeliler. 625 y›l›nda Bedir Savafl›'n›n öcünü almak için harekete geçtiler. Güçlü bir devlet kurdu. geri çekilmek zorunda kald›lar (627). Ebubekir. Hendek Savafl›'ndan sonra Müslümanlar Hayber (629) ve Mekke (630) gibi yerleri ele geçirdiler. Arabistan Yar›madas›'n›n tamam›na yay›ld›. Müslüman okçular›n Hz. Hz. Muhammed'in emrine ra¤men yerlerini terk etmeleri sonucu Müslümanlar.

3. Hz. Horasan bölgeleri ele geçirildi. Ebubekir Dönemi (632-634) Bu dönemde ‹slamiyetten dönen ve zekât vermek istemeyen kabileler itaat alt›na al›nd›. Ali'nin öldürülmesi ile Müslümanlar aras›nda bölünmeler daha da h›zland›. SINIF . fl Hz. hakem arac›l›¤›yla da çözülemedi. yine bu dönemde fethedildi. Dört Halife Döneminin fetihler aç›s›ndan en parlak dönemidir. Bu dönemde sasanilerden ›rak al›nd›. illerin oluflturulmas› ve buralara valilerin atanmas› ile posta örgütünün kurulmas› bu dönemde gerçeklefltirildi. K›br›s ile Harzem. Bu nedenle fetihler durdu. Ali Dönemi (656-661) Hz. Ömer Camii ve Mescid-i Aksa (Kudüs) Hz. Kudüs. Filistin fethedildi. Tunus. Ünite Hz. Hz. Ebubekir Kur’an-› Kerim’i neden kitap haline getirmifl olabilir? Hz. ‹slam ordular› Yermük’te Bizans ordusunu yenerek Suriye’ye kadar ilerlediler Kur'an-› Kerim. Kadisiye (636) ve Nihavend (642) savafllar› sonucu ‹ran fethedildi. Ali ile Emevi ailesi aras›ndaki sorun. M›s›r ele geçirildi. Hz. Ömer Dönemi. Adliye teflkilat›. Ali Dönemi. Ömer Dönemi (634-644) Hz. Osman Dönemi (644-656) Hz. Bu dönemde Suriye. 84 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hz. Kur'an-› Kerim ço¤alt›larak ‹slam merkezlerine gönderildi. Osman'›n öldürülmüfl olmas› nedeniyle kar›fl›kl›klar içinde geçti. Ali’nin k›l›c› fl Müslümanlar aras›ndaki bölünmeler islamiyetin yay›l›fl›n› nas›l etkilemifl olabilir? fl Sayfa 85’deki harita üzerinde islamiyetin yay›ld›¤› alanlar› inceleyiniz. Hz. Hz. En çok hangi dönemde yay›l›fl alan›n geniflledi¤ini söyleyiniz. Peygamberlik iddias›nda bulunan yalanc›lar ortadan kald›r›ld›. Muhammed’e ait bir mektup Hz. Halifelik nedeniyle Cemel Savafl› (656) ve S›ffin Savafl› (657) yafland›. Osman Döneminde. Müslümanlar ile Türkler (Hazar Türkleri) aras›nda ilk savafl yap›ld›. bu dönemde kitap hâline getirildi.

SINIF 85 ‹slamiyetin Yay›l›fl› Haritas› .‹pek Yolu’nda Türkler 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

3. Osman Döneminde tekrar karfl›laflm›fllard›r.9. Ebubekir’in halife olmas› 634 Hz. Emevilerin aksine insanlara hoflgörü ile yaklaflmalar›. dedesinin anlatt›klar›ndan sonra Türklerin Müslüman olmalar› ile ilgili bir ödev haz›rlad›: Türklerle Müslümanlar›n ilk karfl›laflmalar›. Ünite Türkler ‹slamiyetle Tan›fl›yor Tülin. kitleler hâlinde Müslüman olmaya bafllam›fllard›r. Böylece Müslümanlar›n Türklerle iliflkileri. Zamanla Emevi Devleti’nde iç kar›fl›kl›k artt›. Hz. ‹ki toplum aras›nda 751 y›l›ndaki Talas Savafl›'nda Türkler. Hz. Ömer’in halife olmas› 644 Hz. Bu yard›m sonucu. Araplar›n eline geçti. Ömer Döneminde olmufltur. ‹lk Müslüman-Türk çarp›flmas›. Muhammed’in vefat›. Etkinlik 86 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hz. dostça geliflmeye bafllad›. Arap ordular› ile savaflmaya bafllad›. Köktürk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bölgede devlet kuran Türgifller. Emeviler ele geçirdikleri bölgelerdeki Türklere iyi davranm›yordu. Ömer’in ölümü. Daha sonra Hz. savafl› Müslümanlar kazand›. Emevi ordular› birçok Türk flehirlerini ele geçirdi. pek dostça olmam›flt›r. Türklerin toplu olarak Müslüman olmalar›nda eski inançlar› ile ‹slam dini aras›ndaki benzerliklerin de etkisi olmufltur. Hz. Türgifllerin zay›flamas› ve 744 y›l›nda Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Emevileri durduracak bir güç kalmad›. Emeviler (661-750)'in Horasan Valisi Kuteybe bin Müslim zaman›nda Maveraünnehir bölgesi. fl Sizce o dönemde Türklerin inançlar› ile ‹slamiyet aras›nda ne gibi benzerlikler olabilir? ÖÇK 3. harekete geçtiler. 0 M 552 Köktürk Devleti’nin kuruluflu 582 Köktürk Devleti ikiye ayr›ld›. Hazar Türkleri ile Müslümanlar aras›nda olmufltur. 0 M 571 610 622 624 Bedir Savafl› 625 Uhut Savafl› 627 Hendek Savafl› 630 Mekke’nin fethi 632 Hz. Uygur Türgifller Devleti’nin Devleti’nin kuruluflu y›k›l›fl› ‹slam Devleti’nin yönetimini Abbasi ailesinin ele almas›ndan sonra ‹slam tarihinde Abbasi Devleti (750-1258) dönemi bafllad›. y›k›l›fl› Türgifller ve Hazarlar ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar. Türkler. Hz. Ancak bu karfl›laflma. Ebubekir’in ölümü. SINIF . Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Orta Asya'da ortaya ç›kan siyasal ve askerî bofllu¤u doldurmak isteyen Çinliler ve Müslümanlar. Müslümanlar›n yan›nda savaflt›lar. bunun sonucunda k›sa bir süre sonra da Emevi Devleti y›k›ld› (750). 630 659 682 Kutluk Devleti’nin kuruluflu 744 Kutluk Devleti’nin y›k›l›fl› 745 766 Do¤u Köktürk Bat› Köktürk Devleti’nin Devleti’nin y›k›l›fl›. Türklerin ‹slam dinini daha yak›ndan tan›malar›n› sa¤lam›flt›r. Hicret Muhammed’in Muhammed’in do¤umu peygamberli¤i Abbasilerin. Osman’›n halife olmas› Hz.

SINIF 87 . Ali’nin halife olmas› 661 Hz. Osman Turan. Farkl› kültürlerden ve ‹slam kültüründen elde etti¤i de¤erleri. âdet. kendi öz kültürü ile birlefltirerek yeni bir kültürel yap›ya kavufltu. Dr.‹pek Yolu’nda Türkler Tart›flma fl Türkler. gelenek ve folkloründen etkilendi. ‹slam toplumu içinde yer alan çeflitli uluslar›n dil. Karahanl›lar Devleti’nin kuruluflu 963 Gazneliler Devleti’nin kuruluflu 1040 Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu 1157 Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›l›fl› 1187 Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Bu benzerlikler flunlard›r: • Türklerin engin bir hoflgörüye sahip olmas› ve ‹slam dininin de bir hoflgörü dini olmas›. • Her iki dinin de temizli¤e büyük önem vermesi. kolayca Müslüman oldu. (Süryani Mihael) Prof. Allah inanc› Türklerin tek tanr› inanc›na benziyordu. 656 Hz. • Dürüstlük ve adaletin üstün kabul edilip h›rs›zl›k ve yalanc›l›¤›n her iki inanç sisteminde de yasaklanmas›. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Türk milleti daima tek bir Tanr›'ya inan›yordu. Bu yüzden Türkler. ‹slam dininde de tek Allah inanc›n›n olmas›. ‹slamiyeti kabul ettikten sonra özellikle Abbasi ordusunda ve devlet yönetiminde görev almaya bafllad›lar. niçin Müslümanl›¤› seçmifl olabilirler? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Emeviler Dönemi’nin bafllamas› 750 Emeviler Devleti’nin y›k›l›fl›. ahiret. yeni bir kültür çevresinin içerisine girdi. • Kurban. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. s. cennet ve cehennem kavramlar›n›n her iki dinde de bulunmas›. Abbasi Devleti’nin kuruluflu 1055 Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a gelmesi 1258 Abbasilerin y›k›l›fl› Türkler. Bilim insanlar› da yo¤un çal›flmalar içine girdiler. • Her iki inanç sisteminde de ruhban s›n›f› ve sosyal s›n›flar›n olmamas›. • ‹slam›n ahlak anlay›fl› ile Türk kültüründeki ahlak anlay›fl›n›n ortak noktalar›n›n olmas›.425 840 Uygur Devleti’nin y›k›l›fl›. Ali’nin ölümü. Osman’›n ölümü. Hz. • Türklerin tek Tanr›’ya (Gök Tanr›) inanmalar›. Bu dönemde Türk halk›.

efsanelerini bir kitapta toplam›flt›r. Afla¤›daki Kaflgarl› Mahmut’un yaflam›na ait belgeyi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. Hayat›n›n önemli bir bölümünü Karahanl›lar bölgesinde geçiren Kaflgarl› Mahmut. Türk tarihi bak›m›ndan önemi nedir? fl Yukar›daki foto¤rafta görülen yap›t dönemin hangi özelliklerini yans›tmaktad›r? Kaflgarl› Mahmut. destanlar›n›. Bu dönemde yaflam›fl olan Kaflgarl› Mahmut özellikle Türk dili ve kültürünün tan›t›lmas›nda önemli katk›larda bulunmufltur. 25-26’dan derlenmifltir. C. Kaflgarl› Mahmut. 7. atasözlerinden örnekler vermifltir. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletleri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • fetih • uygarl›k Tarih atlaslar›n›zdan Karahanl›lar›n yaflad›¤› bölgeyi inceleyerek kuruldu¤u yerin özelliklerini söyleyiniz. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Karahanl›lar dönemine ait bir minare fl Kaflgarl› Mahmut Divanu Lûgati-i Türk adl› ünlü eserini niçin yazm›flt›r? fl Bu eserin. Türk ad›n› “Olgunluk Ça¤›” olarak aç›klam›flt›r. Türkçenin ilk sözlük ve dil bilgisi kitab› olan Divanü Lügâti’t Türk. Türk milletinin dil. Eserinde halk aras›nda yaflayan halk fliirlerinden. Türk kavimlerinin dillerini. Karahanl›lar devri devlet teflkilat› ile saray ve halk hayat› hakk›nda önemli bilgiler vermektedir. ‹slâm dininin ve ‹slâm kültürünün Orta Asya’da yay›lmas›nda önemli rol oynam›fllard›r. ! 88 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. s. Türk illerinin birço¤unu dolaflm›fl. Karahanl›lar Orta Asya’da kurulan ilk Türk-‹slâm devletidir. Türkçenin Arapçadan üstün bir dil oldu¤unu ispatlamak ve Araplara Türkçeyi ö¤retmek için Divanü Lügâti’t Türk adl› eserini yazm›flt›r. kültür ve medeniyet bak›m›ndan da zengin bir geçmifli oldu¤unu ortaya koymak. tarihlerini. SINIF . Kaflgarl› Mahmut taraf›ndan Ba¤dat'ta Abbasi Halifesi Ebulkas›m Abdullah'a sunulmufltur. Babas› Hüseyin ibni Muhammed adl› Barsganl› bir beydir. 1072-1077 y›llar› aras›nda Selçuklular›n egemenli¤indeki Ba¤dat'ta yaflam›flt›r.3. Bilgi Kutusu KAfiGARLI MAHMUT Kaflgarl› Mahmut'un do¤um ve ölüm tarihi bilinmemektedir. Kaflgarl› Mahmut.

Ülkenin bat› k›sm›n› yöneten büyük hakan›n yüksek hâkimiyetini tan›mak kayd›yla hanedan›n bir baflka üyesi taraf›ndan yönetiliyordu. — Amca. o gün derste ö¤rendikleri konularla ilgili daha fazla bilgi edinmek için tarih ö¤retmeni olan amcas›na baz› sorular sordu. Arslan Kara Han unvan›n› tafl›yan do¤u k›sm›n›n hâkimi büyük hakan. Bu¤ra Kara Han unvan›n› tafl›yan bat› k›sm›n›n hâkimi ise Talas'ta oturuyordu. merkezi Kaflgar'a naklederek Samano¤ullar› egemenli¤i alt›ndaki bölgelere ak›n düzenlemeye bafllad›. Bilge Kül Kad›r Han. hanedana ba¤l› flehzadeler veya askerî valilerin idaresine veriliyordu. di¤er o¤lu Kad›r Han O¤ulcak ise Talas'tan devleti idare ettiler. Bu durum karfl›s›nda O¤ulcak Han. ! Karahanl›lardan kalma bir türbe (Talas) Karahanl› hakan› Bilge Kül Kad›r Han. fl Yukar›daki bilgilerden ve foto¤raflardan yararlanarak Karahanl›lar dönemi devlet yönetimi ve kültürel özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz. bütün Karahanl›lar›n hükümdar› idi ve Kara-Ordu'da yerleflmiflti. bilinen ilk Karahanl› ka¤an›d›r. kendisini bozk›rlar hâkiminin yasal varisi ilan ederek Karahanl›lar Devleti'ni kurdu. ‹ller. ilk-Türk ‹slam devletleri hakk›nda bilgi verir misiniz? Ahmet Bey. Orta Asya’da kurulan ilk Türk ‹slam devletinin Karahanl›lar oldu¤unu belirterek sözleflme devam etti. Samaniler. 893 y›l›nda Talas’› ele geçirdiler. Karahanl›lardan kalma bir an›t (Semerkant) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹ran’da kurulmufl olan Samano¤ullar› ile mücadele etmifltir. 840'ta Uygur Devleti’nin K›rg›zlar taraf›ndan y›k›lmas› üzerine Karluk Yabgusu.‹pek Yolu’nda Türkler Cem. ikili teflkilat sistemine uygun olarak iki hakan yönetiminde iki k›sma ayr›ld›. Biliyor muydunuz? Bu devletin ad›n›n "kara=güçlü" kelimesinden geldi¤ini biliyor muydunuz? fl Kara ya¤›z sözcü¤ünün günümüzde ne anlama geldi¤ini araflt›r›n›z. Bu devlet. Onun iki o¤lundan Arslan Han Baz›r büyük hakan s›fat›yla Balasagun'dan. SINIF 89 .

1211 y›l›nda da Karahitaylar taraf›ndan y›k›ld›. Sultan Melikflah döneminde Selçuklu egemenli¤ine girmifltir. Aralar›nda dostluk oluflur. Maveraünnehir Karahanl›lara. SINIF . ÖÇK 3. Satuk Bu¤ra. Karahanl›lara s›¤›nm›fl olan Ebu Nasr adl› Samani flehzadesi ile karfl›lafl›r. Horasan ise Gaznelilere kald›. Bu devletin topraklar›. resmî din olarak kabul etmifltir. Ünite Bilgi Kutusu Satuk Bu¤ra Han. en büyük kutsall›klar karfl›s›nda bile k›skançl›k duygular›na kap›lmaktan kendilerini kurtaram›yorlar. Saltuk Bu¤ra Han’›n hükümdar olmas›ndan sonra Karahanl› Devleti. Gaznelilerle ortak hareket eden Karahanl›lar. Eski gücüne bir daha kavuflamayan Bat› Karahanl› Devleti'ne Harzemflahlar 1212 y›l›nda son vermifllerdir. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.3. bu defa da Karahitaylar›n egemenli¤ine girdiler. ‹slam devleti özelli¤i kazanm›flt›r. konuflmas›n›n bu bölümünde Atatürk’ün millî tarihimizle ilgili flu sözlerini hat›rlatt›. önce Özkent'i daha sonra Semerkant'› baflkent yapt›. Gazneliler ve Karahanl›lar taraf›ndan paylafl›ld›. Büyük Selçuklu Devleti'nin kurulmas›ndan sonra Selçuklu-Gazneli mücadelesine Karahanl›lar da kat›ld›. 999 y›l›nda komflular› Samano¤ullar› Devleti’nin varl›¤›na son verdiler... Bat› Karahanl›lar›n durumunu de¤ifltirmifltir.10. Tarih. ad›n› Abdülkerim olarak de¤ifltirmifltir (945). Bu tarihten itibaren Do¤u Karahanl›lara karfl› mücadele ederken etraf›ndaki Müslüman gönüllülerden yararlanm›flt›r. 90 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Selçuklular›n 1141 y›l›nda yap›lan Katvan Savafl›'nda Karahitaylara yenilmesi üzerine Bat› Karahanl›lar. ne güzel aynad›r! ‹nsanlar. Millet için ve milletçe yap›lan ifllerin hat›ras› her türlü hat›ralar›n üstünde tutulmazsa millî tarih kavram›n›n k›ymetini takdir etmek mümkün olamaz. 361 ve 359) fl Yukar›daki sözlerden de yararlanarak Atatürk’ün millî tarihimize verdi¤i önemi aç›klay›n›z. Ancak taht kavgalar› nedeniyle devlet 1042 y›l›nda. geliflmemifl kavimler. Bat› Karahanl›lar. Etkinlik fl Karahanl›lar Devletin’nin y›k›lmas›nda hangi faktörler etkili olmufltur? Neden? Ahmet Bey. Baflkenti Balasagun olan Do¤u Karahanl› Devleti bir süre ba¤›ms›z yaflad›ktan sonra Melikflah döneminde Büyük Selçuklulara ba¤land›. Bat› Karahanl› Devleti. s. Do¤u Karahanl›lar ve Bat› Karahanl›lar olmak üzere ikiye ayr›ld›. Do¤u Karahanl› Devleti. hele ahlak. M. Bu dostluk sonucunda ‹slam dinini benimser. Satuk Bu¤ra Han. Bu olay. amcas›na karfl› taht mücadelesini kazand›ktan sonra ‹slamiyeti.

s. Büyük bilginlerin elinde yetiflti. Firdevsi'nin meflhur fiehname'si de dâhil olmak üzere. anlat›m›na Gaznelilerle devam etti: Özellikle Gaznelilerin en ünlü hükümdar› olan Sultan Mahmut hakk›nda bilgi verdi. 1030'da Gazne'de vefat etti ve orada defnedildi. Samano¤ullar› Devleti'nin Horasan valisi idi. 971 tarihinde do¤du. Kendisi bilime ve sanata karfl› büyük bir sevgi besliyordu. Gazneli Mahmut'un babas› Sebük Tekin. Gazneliler Bilgi Kutusu GAZNEL‹ SULTAN MAHMUT Gazneliler Devleti'nin en büyük hükümdar› ve Hindistan fatihi Gazneli Sultan Mahmut. genç yafltan itibaren devlet idaresinde görev ald›. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. 5. o dönemin e¤itim anlay›fl› hakk›nda size nas›l bir fikir vermektedir? fl O dönem yaz›lm›fl olan pek çok kitab›n Gazneli Mahmut’a takdim edilmesinin nedeni neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sebük Tekin öldü¤ü zaman tahta Mahmut’un küçük kardefli ‹smail geçmiflti. 33 y›l hükümdarl›k yapan Sultan Mahmut. Mert ve cesur bir insand›. döneminin pek çok kitab› Gazneli Sultan Mahmut'a takdim edildi. 29-31’den derlenmifltir. Babas› sa¤ iken Horasan valili¤i görevini yürüttü. Gazneli Mahmut. Âlim bir kiflili¤i olan Sultan Mahmut. ‹yi bir ö¤renim gördü.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey. C. küçük kardefliyle yapt›¤› mücadeleyi kazanarak hükümdar oldu. Gazneli Sultan Mahmut'un saray› bir bilim akademisi hâline geldi. Biliyor muydunuz? Gazneli Mahmut'un "sultan" unvan›n› kullanan ilk Türk hükümdar› oldu¤unu biliyor muydunuz? fl Yukar›daki metne göre Gazneli Mahmut’un iyi bir e¤itim görmüfl olmas›. SINIF 91 . Gazneli Mahmut. saray›nda âlim ve flairlere çeflitli konularda sohbet ve tart›flmalar yapt›r›rd›. Bîrûni ve Firdevsi gibi birçok meflhur bilgin Sultan Mahmut'un saray›nda himaye gördüler.

fl Sultan Mahmut'un seferlerde kulland›¤› filler. SINIF . Babas›n›n izinde devam eden Gazneli Mahmut. Türk tarihinin de en büyük devlet adamlar›ndan biridir. 1040 Dandanakan Savafl›'ndan sonra topraklar›n›n bat› bölümünü Büyük Selçuklulara b›rakmak zorunda kald›lar. ona ne gibi üstünlükler sa¤lam›fl olabilir? fl Gazneli Mahmut'un Hindistan seferlerinin nedenleri sizce neler olabilir? 92 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ayn› zamanda. Ünite Gazneliler Devleti Samano¤ullar› Devleti'nde yetiflmifl Alptekin adl› bir Türk kumandan›. Afganistan'›n Gazne flehrini ele geçirerek Gazneliler Devleti’ni kurdu (963). Sultan Mahmut'tan sonra devletin bafl›na geçen Sultan Mesut. baflar›l› bir kumandand›. yaln›z Gazneli Devleti'nin de¤il. K›sa süre içerisinde bütün Afganistan ile Horasan ve ‹ran'›n do¤u k›s›mlar›n› yönetimi alt›na ald›. Sebük Tekin'den sonra tahta geçen o¤lu Mahmut. Gazneliler. Gazneli Mahmut. ‹ran'›n orta eyaletleriyle Harzem topraklar›n› da ülkesine katarak zaman›n›n en büyük hükümdar› oldu.3. Sebük Tekin. Alptekin’den sonra devletin bafl›na Sebük Tekin geçti. Hindistan'a on yedi sefer düzenleyerek büyük zaferler kazand›. Bu ülkede ‹slam›n köklü flekilde yerleflip geliflmesinde önemli rol oynad›. 1187 y›l›nda da Gurlular taraf›ndan tamamen ortadan kald›r›ld›. iyi bir devlet adam›. Büyük Selçuklularla giriflti¤i mücadeleyi kaybetti. devleti babas› gibi iyi yönetemedi.

‹slam Tarihi Ansiklopedisi. 168’den derlenmifltir. Gaznelilere karfl› kazan›lan Dandanakan Savafl› sonras›nda gerçekleflmifltir. s.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey Orta Asya’daki ilk Türk-‹slam devletinden biri olan Büyük Selçuklu Devleti hakk›nda bilgi vermeye devam etti. Melikflah'›n amcas› ve Kirman meliki Kavurd. C. Melikflah'›n dedesi Ça¤r› Bey ve dedesinin büyük kardefli Tu¤rul Bey taraf›ndan 1040 y›l›nda kurulmufltur. Dr. onun sultanl›¤›n› tan›mad›. en ak›ll› ve kudretlisi olan Melikflah. Urfal› Mathieus (Mateyus) Prof. Bu yenilgiler üzerine Karahanl› hükümdar› fiemsülmülk Nasr af dilemek zorunda kald› ve Nizamülmülk'ün arac›l›¤› ile bar›fl yap›ld› (1074). Bar›fl yap›larak iki hanedan aras›nda akrabal›k kuruldu. 7. Geçti¤i ülkelerin halklar›na karfl› bir baba gibi davran›rd›. Osman TURAN. Sultan Melikflah bir süre sonra devlet merkezini de ‹sfahan'a nakletti. Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin dedelerinin ad›yla iliflkisi olabilir mi? Bu iliflkilendirmeyi nas›l aç›klars›n›z? Türk tarihinde benzer adland›rma yap›lan baflka devletler de varm›? Hangilerini biliyorsunuz? Bilgi Kutusu MEL‹KfiAH Alparslan öldükten sonra o¤lu Melikflah. fl Devletin ad›n›n. kendi arzular›yla onun idaresine girdi. s. Alparslan'›n ölümünden sonra. Karahanl›lar karfl›s›nda da üstünlü¤ünü gösterdi ve önce Tirmiz flehrine girdi. 471 fl Yukar›daki bilgide Melikflah’›n hangi özelliklerine vurgu yap›lm›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sultan Melikflah. Büyük Selçuklu Devleti Büyük Selçuklu Devleti. bütün insanlara ve Hristiyanlara karfl› baba gibi idi. SINIF 93 . vezir Nizamülmülk’ün yard›m› ve deste¤i ile Büyük Selçuklu Devleti taht›na ç›kt›. sonra Semerkant'a do¤ru ilerledi. Gazneliler neticede bar›fl teklif etmek zorunda kald›lar. Sultan Melikflah. ‹ki taraf aras›nda Hemedan civar›nda yap›lan savafl› Nizamülmülk'ün iyi idaresi sayesinde Melikflah kazand› (1073). Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu. Bilgi Kutusu HERKES‹N BABASI MEL‹KfiAH ‹nsanlar›n en adili. Bütün Rum ve Ermeniler. Selçuklu topraklar›na sald›r›ya geçen Gazneliler ve Karahanl›lar üzerine yürüdü. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi.

babas›n›n ölümü üzerine bafla geçti. Ancak müttefikleri Harezm valisi Harun ve Ali Tegin'in ölümleri (1035) üzerine. amcalar› Arslan Yabgu'nun tutuklanmas› üzerine fiilen Selçuklular›n liderleri durumuna geldiler. etkisiz k›lmak istedi¤i Arslan Yabgu’yu görüflme iste¤i ile yan›na ça¤›rd›. 94 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Karahanl›lara karfl› isyan eden Karahanl› Prensi Ali Tegin ile ittifak kurdu. Tu¤rul ve Ça¤r› beyler. gücünden çekindi¤i. Ünite Büyük Selçuklu Devleti ve di¤er Türk Devletleri Selçuk Bey’in o¤lu olan ve yabgu unvan›n› tafl›yan Arslan. SINIF . Gazneli Mahmut. Tutuklat›p Hindistan'›n kuzeyindeki Kalincar Kalesi'ne hapsetti (1025). Horasan’da Gazneli egemenli¤ine son veren Tu¤rul Bey. Karahanl›lar›n egemenli¤ine karfl› ç›kan Tu¤rul ve Ça¤r› Beyler Harezm bölgesine çekilmek zorunda kald› (1030). Arslan Yabgu. Arslan Yabgu'nun ölümünden sonra Selçuklularda k›sa süren bir da¤›n›kl›k yafland›. fl Yukar›daki haritadan yararlanarak Orta Asya Türk-‹slam devletleri ile ilgili bir tarih fleridi oluflturunuz. Maveraünnehir'i ele geçiren Karahanl›larla mücadele etti. Niflabur’u kendine merkez yapt›. Daha sonra artan Gazneli tehlikesine karfl› Ali Tegin ve Harezm valisi Harun ile ittifak kurdular.3. Selçuklular Horasan'a çekildiler. Buhara'y› ele geçirdiler. Bu güç birli¤ine karfl› Gazneli Sultan Mahmut ve Karahanl› Yusuf Kad›r Han da anlaflmaya vard›lar.

s. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dandanakan Savafl›'n›n hemen sonras›nda Tu¤rul Bey. mant›k. s. millî bilinci kuvvetlendirmedeki gerçeklere dayanan rolüdür. Tu¤rul Bey sefere ç›karak ‹ran'daki birçok bölgeyi ele geçirdi. Tu¤rul Bey’in temsilî resmi Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin birlikte ç›kt›¤› seferde Harezm bölgesi. Gazneliler ile Selçuklular Merv yak›nlar›ndaki Dandanakan’da karfl›laflt›. insanl›¤›n çok faydalanaca¤› aç›kt›r. Selçuklu Devleti’ni tan›m›flt›r. Gazneli ordusu. Atatürkçülük 1. 145 -146’dan derlenmifltir. Fetih bölgelerine daha yak›n olmas› sebebiyle Niflabur'u b›rakarak Rey'i devletin yeni baflkenti yapt›. kuflkusuz tarihin. tamamen Selçuklulara geçti (1043). Türk tarihi üzerinde özellikle durmas›n›n nedeni.” Türk tarihini. belki bunlardan çok duygulard›r.‹pek Yolu’nda Türkler Horasan'› kaybeden Gazneli Sultan› Mesut. 359 ve Atatürkçülük 3. muhakeme de¤il. fl Selçuklular’›n seferlerini bat›ya do¤ru yöneltmelerinin nedeni ne olabilir? Bilgi Kutusu Atatürk’ün. Selçuklulara kesin bir darbe indirmek için ordusunun bafl›na geçti. zengin bir tarihtir. Türk’ün tarihî uygar niteliklerinden. Abbasi halifeli¤i. genç nesillere her konuda en iyi ilham ve güç verecek olaylarla doludur. Arslan Yabgu'nun o¤lu Kutalm›fl ve ‹brahim Y›nal. Merv'de yap›lan kurultayda devlet teflkilat› düzenlendi. Selçuklu Sultan› ilan edildi. Pasinler Savafl› sonunda Bizans'›n Anadolu'daki askerî gücü önemli ölçüde k›r›lm›fl oldu. Tu¤rul Bey zaman›nda Bizans ve Gürcülere karfl› da büyük baflar›lar sa¤lanm›flt›r. “Tarihi yapan ak›l. Gazneliler devleti bu yenilgi üzerine y›k›lma sürecine girdi. SINIF 95 . Türk kültür ve uygarl›¤›n› incelemek bizim için borç oldu¤u gibi millî s›n›rlar›m›z d›fl›ndaki Türkler ve uygar milletler için de zorunludur. Büyük Selçuklu Devleti ise bu savafl sonucunda hukuken ba¤›ms›zl›¤›n› kazanm›fl devletin kuruluflunu tamamlad›lar. Bizans-Gürcü kuvvetlerini Pasinler Savafl› ile büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar (1048). a¤›r bir yenilgiye u¤rat›ld› (1040). Türk tarihi.

Hristiyanl›¤›n do¤udaki en güçlü kalesi olan Ani'yi fliddetli bir kuflatmadan sonra ele geçirdi. Malazgirt Meydan Savafl›'ndan sonra Türkler için Anadolu'da yeni bir dönem bafllad›. Ünite Biliyor muydunuz? ‹slam dünyas›n›n koruyuculu¤unu üstlenen Tu¤rul Bey’in 1055 y›l›nda Abbasi halifesi taraf›ndan "Do¤unun ve Bat›n›n Sultan›" ilan edildi¤ini biliyor muydunuz? Tu¤rul Bey'in ölümünden sonra Alparslan tahta ç›kt›. Azerbaycan üzerinden Malazgirt'e gelerek buray› k›sa sürede ele geçirdi. Bizans'›n Malazgirt Savafl›’ndan sonra anlaflmaya uyÖÇK mamas› üzerine Anadolu ak›nlar› 3. Sultan Alparslan. sonuçlar› aç›s›ndan Dandanakan'dan sonra cereyan eden en önemli meydan savafl›d›r. böylece devletin do¤u s›n›rlar›n›n emniyetini sa¤layarak bütün gayretini Anadolu'ya sarf etmeye bafllad›. Melikflah öncelikle s›n›r boylar›na sald›r›lar düzenleyen Karahanl›lar ve Gazneliler'i yenerek bar›fla zorlad›. SINIF . Ard›ndan Kars'a girdi (1064).11. fl ‹kinci Köktürk Devleti'nin kurucular› Bilge Ka¤an ve Kültigin’in birlikteli¤i ile Tu¤rul ve Ça¤r› Bey'in birlikteli¤inin sonuçlar›na yönelik neler söyleyebilirsiniz? Do¤udan gelen O¤uzlara yurt bulmak isteyen Alparslan.3. Azerbaycan ve Kafkasya'da birçok kaleyi ele geçirdikten sonra Do¤u Anadolu'ya girdi. M›s›r'a sefere haz›rland›¤› s›rada Bizans ‹mparatoru Romen Diyojen'in Do¤u Anadolu'ya ilerledi¤ini ö¤rendi. Alparslan'›n ölümü üzerine Melikflah henüz 18 yafl›nda iken sultanl›¤a getirildi (1072). Etkinlik h›zland›r›ld›. Devlet merkezi. Maveraünnehir’e ç›kt›¤› sefer s›ras›nda öldürüldü (1072). yeni fetih alan› olarak Anadolu'yu seçti. Nizamülmülk'ü vezirli¤e getirdi (1064). h›zla geri döndü ve Malazgirt'te Bizans ordusunu a¤›r bir yenilgiye u¤ratt› (1071). Selçuklu askerlerini gösteren bir gravür 96 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fiam'a yürümekten vazgeçen sultan. A¤abeyi ve Kirman Meliki Kavurd'un isyan›n› da bast›ran Alparslan. Rey'den daha güneydeki ‹sfahan'a tafl›nd›. Alparslan’›n Malazgirt’teki heykeli (Mufl) Malazgirt Meydan Savafl›. Sultan Alparslan.

” “Halk padiflah›n saray›na gidip hâlini anlatmak isterse onlar› bundan men etme. Selçuklu ülkesinin tamam›nda hâkimiyet kurarak birli¤i sa¤lad›. Selçuklu baflkentini Merv'e tafl›yan Sencer zaman›nda devlet tekrar kendini toparlamaya bafllam›flt›r. devletin gücünü kaybetmesine neden olmufltur. halk aras›nda ne olup bitti¤ini bilmeli. Bu sebeple Sultan Sencer zaman› için ikinci imparatorluk devri ad› verilir. Yemen ve Aden'i Selçuklu topraklar›na katt›. SINIF 97 . Melikflah döneminde Selçuklu Devleti.” Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kuzeyde Kafkaslardan. Sencer'in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti son buldu (1157). Melikflah'›n o¤lu Sultan Sencer. Söyleyelim Afla¤›da Nizamülmülk’ün baz› sözleri verilmifltir. Sultan Sencer. memlekette fesat ve adaletsizlik al›r yürür. Sultan Melikflah. 1092 y›l›nda öldü. güneyde Arabistan Yar›madas›'na kadar uzanmaktayd›. Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük hükümdar›d›r. Mescid-i Cuma’dan bir görünüm (‹sfahan) Düflünelim. devlet yönetimindeki önemini aç›klay›n›z. Bu s›n›rlar. Fakat 1141 y›l›nda do¤udan gelen Karahitaylar'a karfl› yapt›¤› Katvan Savafl›'nda yenilince itibar›n› kaybetti. Melikflah'›n emriyle Arabistan Yar›madas›'ndaki Hicaz. Bu sözlerin. inkâr ve küfürle ayakta kalabilse de zulümle kalamaz. ba¤l› beyliklerin ba¤›ms›zl›¤›n› ilan ederek birbirleriyle mücadele etmeleri ve isyanlar ülkenin düzenini bozmufltur. bat›da Anadolu ve M›s›r'dan. Melikflah 1087'de ç›kt›¤› sefer sonucunda Karahanl›lar'›n do¤u kolunu da hâkimiyeti alt›na ald›.‹pek Yolu’nda Türkler Anadolu fatihlerinden Artuk Bey. “Melik. do¤uda Balkafl ve Iss›k Gölü'ne. Halka zulüm eder. en genifl s›n›rlar›na ulaflm›flt›r. Melikflah zaman›nda Büyük Selçuklu Devleti. en parlak y›llar›n› yaflam›flt›r. Böyle yapmazsa hata eder ve gaflete düfler. Ancak Melikflah'›n ölümünden sonra geliflen baz› olaylar. Taht kavgalar›.” “Padiflahlar ordu ve halk›n durumunu uzak veya yak›ndan bizzat incelemeli.

dönemin edebiyat ürünleridir. fler'i (‹slami) ve örfi (gelenek ve âdet) olmak üzere ikiye ayr›l›rd›. Hükümdar›n en büyük yard›mc›s› ise vezir idi. vak›f ve mülk arazileri bulunurdu. ayl›kl› askerlerden oluflurdu. Davalara kad›lar bakard›. SINIF Mescid-i Cuma (Kazvin) Büyük Selçuklular Dönemi (‹ran) . Devlet memurlar› ve komutanlar. Bu sistemde topraklar gelirlerine göre gruplara ayr›l›rd›. Toprak Yönetimi ve Ordu ‹slam devletlerinden ald›klar› ikta ad› verilen toprak sistemini uygularlard›. Selçuklularda eyaletlere ayr›lan ülke yönetiminde hükümdar›n erkek çocuklar› görev al›rd›. Ordu yap›lanmas›nda ikta askerlerinden baflka sultan›n hassa ordusu bulunurdu. Toplad›klar› gelirin bir bölümü ile devlete atl› asker yetifltirirlerdi. Devlet Yönetimi Türk-‹slam devletlerinde devletin bafl›nda bulunan hükümdara Karahanl›larda Han. Gazneliler ve Selçuklarda ise Sultan unvan› verilirdi. Kaflgarl› Mahmut'un Divanü Lügâti’t Türk ve Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adl› eserleri. Hal› motifi Sultan Sencer TürbesiTürkmenistan (Meru) 98 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türk-‹slam devletlerinde hukuk. Selçuklularda ise Farsça idi.3. hükümdar ailesinin ortak mal› say›l›rd›. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Cem: Ahmet Amca! Bu ilk Türk devletlerinde kültürel ve sosyal yaflam nas›ld›? Konuflulan Diller Karahanl›larda resmî dil Türkçe idi ve Uygur alfabesi kullan›l›yordu. Halk ise Türkçe konufluyordu. Gaznelilerde resmî dil Arapça. Bu ordu. Bunlar›n yan› s›ra ba¤l› beyliklerden gelen askerler ve gönüllü Türkmen birlikleri de ordunun di¤er bölümlerini olufltururdu. görevlerine göre bu topraklar›n gelirlerini toplard›. ‹kta sisteminin yan› s›ra has araziler. bu dönemlerde edebiyat alan›nda da etkisini göstermiflti. Ülke topraklar›. Resmî dildeki de¤iflim. Hükümdarl›k babadan o¤ula geçerdi. Onlar› yetifltirmek için yanlar›nda atabey unvan› tafl›yan devlet adamlar› bulunurdu. Bu durum. hükümdarlar›n ölümünde taht kavgalar›na ve ülkenin parçalanmas›na neden olurdu. haraci araziler.

Müslüman zanaatkârlar›n kurduklar› lonca teflkilat›. E¤itim ve ö¤retim kurumlar›. Gazali gibi bilim adamlar› yetiflmifltir. cizye. Vezir Nizamülmülk'ün yazd›¤› Siyasetname adl› eser. Türk-‹slam devletleri döneminde Farabi. köprü. ganimet. Orta Asya’da kurulan ilk Türk‹slam Devleti Karahanl›lard›r.‹pek Yolu’nda Türkler Bilim ve Sanat Türk-‹slâm devletleri döneminde canl› bir bilim hayat› vard›. tar›m ve hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ticaretle de u¤rafl›yordu. hamam. Selçuklular döneminde Sultan Alparslan. Farkl› dinlere inanan insanlar› bu devletlerin himayesinde huzur içinde yaflam›fllard›. Müslüman esnaf›n haklar›n› koruyan bir tür sendika görevi görüyordu. Konargöçer hayat› sürdürüp a¤›rl›kl› olarak hayvanc›l›kla geçinenler de vard›. Devletin gelirleri. Çini örne¤i fl ‹slâmiyetin kabulu Orta Asya’daki Türk devletlerinin devlet yönetimi. devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. ‹bn-i Sina. Sanata büyük önem veren Türkler. Türk-‹slam devletlerinde Müslümanlar›n yan› s›ra baflka dinlere inanan insanlar da vard›. gümrük ve maden vergileriydi. türbe gibi mimari eserlerde çini ve oymac›l›k sanat›n›n en güzel örneklerini vermifllerdir. canl› bir ticaret yaflam›na sahip olan ülkede han ve kervansaraylar yapt›rarak ticarete destek olmufltur. haraç. ‹lk Türk-‹slam devletlerinde dinar ve dirhem ad› verilen alt›n ve gümüfl paralar kullan›lm›flt›r. SINIF 99 . hastane. Lonca teflkilat›. Devlet. çeflme. Din ve ‹nan›fl Türkler genellikle Talas Savafl›'ndan sonra ‹slam’› kabul etmifltir. Sosyal ve Ekonomik yaflam Türk-‹slam devletlerinde halk. üretimde kalite ve disiplini sa¤l›yordu. öflür. cami. hükümdarlar taraf›ndan desteklenmifltir. veziri Nizamülmülk'e dünyan›n ilk üniversitesi say›lan Nizamiye Medresesini Ba¤dat'ta kurdurmufltur. han. sanat anlay›fl› ve kültürel özelliklerinde hangi de¤iflimleri neden olmufltur? Selçuklu dönemine ait bir köprü Gaznelilere ait bir zafer an›t› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Baz› yörelerde ise bu olay. Niflan.269.s. 274’ten derlenmifltir. Kültürümüzün korunup sürdürülmesinde törenlerimizin rolü sizce nelerdir? 2. "mendil almak" veya "mendil vermek" olarak ifade edilmektedir. K›z anam. fl Dü¤ünlerle ilgili bildi¤iniz inan›fl ve gelenekler nelerdir? fl K›na gecesinde söylenen bildi¤iniz mâni ve türküleri arkadafllar›n›zla bir- 3.12. SINIF . Dünür gitmesi. Birlikte okuyal›m. Elinde dolu bulunan bir su testisini gelin evin kap›s›na gelinceye kadar saklar. Niflan günü o¤lan taraf› davar keser. k›nan kutlu olsun! Söyle dillerin tatl› olsun! Ali R›za YALMAN / Cenupta Türkmen Oymaklar›1. cilt. Örne¤in eflinin evine gelen gelinin üzerine bu¤day serpilmesi. âdetlerle yukar›da verilen âdetler aras›nda benzerlik var m›? Nelerdir? Günümüzde de niflan ve dü¤ün törenleri Anadolu'nun çeflitli bölgelerinde farkl›l›klar göstermektedir. Fakat Yörüklerde k›z›n iste¤i önemli oldu¤undan dünür gönderilmeden önce k›z›n gönlü edilmelidir. Gelin odas›n›n efli¤inde testi Gider yolun enlisine. Cenupta Türkmen Oymaklar› 1. âdetin yerini bulmas› demektir. Etkinlik 100 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 273. Gelin attan inmeden güveyi testiden avucuna biraz su doldurur ve bu suyu gelinin bafl›na serper. pilav döker ve çalg› ile bu yemekleri k›z›n obas›na gönderir. bereketi simgelemekteBiner at›n etlisine. Ünite Yaflayan De¤erlerimiz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kültür • dü¤ün • gelenek 1. Afla¤›daki bilgi kutusunda yörük kültürünü yans›tan nisan ve dü¤ün törenlerini içeren kültürel ögelere yer verilmifltir. Gelin yeni evine gelirken güveyi. evinin en yüksek bir yerinde uzaktan gelen alay› gözetir. Baz› yörelerde k›z istemek için dünür gidilmesi sonucu al›nan "evet" cevab›.270 ÖÇK likte söyleyiniz. tü huylar›n›n kovulmas›na iflaret K›z anas›. dir. dü¤ün vb. fl Sizce damat. Gider yolun koyusuna.3. "söz kesmek" olarak adland›r›lmaktad›r. Ali R›za Yalman. Oldu güvey kaynanas›. neden gelinin bafl›na su serpmifl olabilir? fl Sizin çevrenizdeki niflan. s. ya da cam k›r›lmas› ise gelinin köMufltu gelsin emmisine. k›z anas›. dü¤ün. büyük bir e¤lence ile yenir. Dü¤ün geleneklerinde inançlar›n ve geleneklerin etkili oldu¤u görülmektedir. K›z›n evinde bu yemekler. Biner at›n iyisine. Selam söylen day›s›na. Yörüklerde Dü¤ün Bilgi Kutusu Niflanlarda bafll›ca âdetler dünür göndermekle bafllar. say›lmaktad›r. • tören • millî kültür Bayram ve dü¤ün gibi kutlamalar›m›z Orta Asya’daki ilk Türk topluluklar›ndan günümüze kadar çeflitli de¤iflikliklere u¤rayarak da olsa varl›¤›n› devam ettirmektedir. asker u¤urlama gibi kat›ld›¤›n›z bir tören ile ilgili an›lar›n›z› s›n›fta arkadafllar›n›zla paylafl›n›z. 267. 1.

Ergenekon destan›na göre demir daginin eritilmesi ve Türklerin dünyaya yay›lmas› bu güne rastlamaktad›r. Etkinlik vülmesi. Bilgi Kutusu Bafll› bafl›n e¤mifl dizli diz çökmüfl Çok taht y›km›fl atam. Mart. Ergenekon'dan ç›kmak için atefl yak›l›p demir dö3. Bahar›n bolluk ve bereket getirmesi için dualar edilir. Mart. Bu türbede yatan kiflinin. Büyük Taaruz için haz›rl›klar› yap›ld›¤› günlerde Mustafa Kemal Pafla. . Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim.nen "Celali Takvim"in bafllang›c›n›n Nevruz günü ruk köyünde bulunan Nevruz Sultan Türbesi . günlerinde ziyaretçi ak›n›na u¤ramaktad›r. SINIF 101 .20’den derlenmifltir. Kurulan büyük kazanlarda yemekler piflirilir ve gelen insanlara da¤›t›l›r. Padiflaha nevruziye adl› hediye vermek gelenek olmufl. bu güne ayr› bir önem kazand›rmaktad›r. Yöre halk›. Günümüzde de Türk topluluklar›nda demir dövme törenleri yap›lmaktad›r. s.. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. fl Yeni gün olarak bilinen Nevruz gününde sizin çevrenizde neler yap›l›yor? Kastamonu'nun Tosya ilçesinin baz› köylerinde bahar›n müjdecisi kabul edilen Nevruz’da kurbanlar kesilir ve e¤lenceler düzenlenir.‹pek Yolu’nda Türkler Bahar›n Müjdecisi Nevruz Biliyor muydunuz? Büyük Selçuklu Sultan› Melikflah ad›na düzenle- Kastamonu'nun Taflköprü ilçesinin Ob. dualar edilir. oldu¤unu biliyor muydunuz? her y›l mart ay›n›n 21 ve 22.13. Kastamonu evliyalar›ndan oldu¤u san›lmaktad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yeni gün yeni y›l her y›l an›lm›fl Kâh "Nevruz" kâh "Mart Dokuzu" denilmifl Kazanlar kurulmufl. Kurtulufl Savafl› kazan›l›p yeni devletimiz kurulduktan sonra da nevruz flenlikleri devam etmifltir. afllar yenilmifl Türk'ün gen (genifl) gönlüne o gün yer darm›fl.. 2005. bu günler flenliklerle kutlanm›flt›r. çok bilek bükmüfl Bayram demifl bugün atefller yakm›fl Han k›zg›n demire çekici vurmufl. Kutsal gün olarak kabul edilen Nevruz günü kurtulufl ÖÇK günü olarak da kutlanmaktad›r. Burada yap›lan dualar›n kabul olunaca¤›na inan›l›r. Yak›lan atefl etraf›nda dönülür ya da ateflin üzerinden atlan›r. kutsal sayd›¤› bu mekânda ya¤mur duas›na ç›kar. 19 fl Çevrenizde Nevruz günü hangi etkinliklerle kutlanmaktad›r? Nevruz günü Osmanl›larda da ayr› bir önem tafl›maktad›r. 19. 2005 s. 1922'de Ankara'da düzenlenen flenliklere kat›lm›flt›r.

Giysi. küçük alt›n levhalarla ifllenmifltir.3. fl Kopuz. 1." Türklerin Alt›n Kitab›. günümüzdeki hangi müzik aletine benzemektedir? Uygurlara ait Göç Destan›’ndan bir bölüm: "Bir gece. Anadolu Türklerinde de kullan›lm›flt›r. A¤ac›n gövdesi gittikçe kabar›yor. m›zrap ve yayla çal›nan çeflitleri vard›r. Kopuz. Belinde 16 büyük alt›n levha ile süslü bir kemeri vard›r. Kaftan ve çizmeleri. Bu orkestran›n kulland›¤› sazlar çeflitlidir. Orta Asya Esik kurgan›nda bulunan bir Türk prensine aittir. yumuflak çizmelerden oluflmaktad›r. Ayn› orkestrada a¤›zla çal›nan sazlar da görülmektedir. fl Esik kurgan›nda bulunan prense “Alt›n Elbiseli Adam” denilmesinin nedeni nedir? 102 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Orta Asya Türklerinin en eski çalg› aletidir. s. SINIF . ›rmak aras›ndaki a¤ac›n üzerine gökten mavi bir ›fl›k indi. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • sanat • estetik Kopuz Türk musiki sanat›n›n millî saz›. oradan güzel musiki sesleri geliyordu. Bu saz›n parmakla. 110 Biliyor muydunuz? Çeflitli kopuzlar Alt›n Elbiseli Adam Yandaki foto¤rafta görülen z›rh fleklindeki elbise. Bunlar›n biri. kopuzdur. diz alt›nda kalan k›sa. sa¤dan sola V yakal› bir kaftan. Türkistan'da Turfan bölgesinde yap›lan kaz›larda bulunan Uygur minyatürleri. uda benzeyen kopuzdur. C. dar süvari pantolonu. Dede Korkut Hikâyeleri’nde hemen her kahraman›n elinden düflmeyen kopuz. Ünite Sanata Vurulan Türk Mührü ÖN HAZIRLIK Türk-‹slammimarisi denilince hangi tür eserler akl›n›za geliyor? Düflüncelerinizi belirtiniz. Uygur Türkleri aras›nda orkestra teflkilat›n›n bulundu¤unu göstermektedir.

Çini örne¤i Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.‹pek Yolu’nda Türkler Türk hal› dokumac›l›¤› da geleneksel yaflant›ya ba¤l› olarak geliflmifltir.da yaflam›fl ünlü seyyah günlü¤üne “Dünya’n›n en güzel hal›lar› Konya’da yap›l›yor” fleklinde bir not düfltü¤ünü biliyor muydunuz? Türk-‹slam devletlerinde maden iflletmecili¤i ve hal› dokumac›l›¤› d›fl›nda geliflen sanat dallar›na a¤aç iflleri. fl Türkler dokuduklar› hal› ve kilimlerde daha çok hangi figürleri kullanm›fllard›r? Bu figürler dönemin kültürel özellikleri hakk›nda ne tür bilgiler vermektedir? 3. seramikçilik. SINIF 103 . Etkinlik 3. çinicilik. ARAfiTIRINIZ Türk-‹slam devletlerinden günümüze kalan eserler (cami.) hakk›nda internetten araflt›rma yaparak buldu¤unuz foto¤raflar› s›n›fta sergileyiniz. Selçuklu hal›lar›nda kullan›lan dü¤üm tekni¤i. Türklerin mobilya ve döflemeleri kolayl›kla tafl›nabilen hal› ve keçeler olmufltur. Türk hal›lar›n› di¤er ülkelerin hal›lar›ndan ay›rmaktad›r. terzilik. Etkinlik ÖÇK Bilgi Kutusu Türk hal›lar›n›n sa¤laml›k ve esteti¤ini taktirle karfl›layanlardan biri de Marko Polo4dur. dericilik. köpü vb. 13. Yandaki foto¤raf› inceleyiniz. Göçebe hayat›n etkisiyle. Türk (Gördes) dü¤ümü ad› verilen bu tekni¤e göre ipekten yap›lan hal›larda santimetre kare bafl›na 80-100 dü¤üm at›l›rd›. Türkler. mermer ve lüle tafl› iflletmecili¤i örnek olarak gösterilebilir. Orta Asya Türk boylar› çad›rlar›n›n zamanlar›n› daha kal›n ve s›cak tutabilmek amac›yla hal› sanat›na önem vermifllerdir.15. Türkmen ve yörük afliretleri taraf›ndan Anadolu’ya getirilen hal› sanat› Selçuklular döneminde büyük bir geliflme göstermifltir. yy. hal› dokuma tekni¤ini ilk olarak islam dünyas›na ard›ndan da tüm dünyeye tan›tm›fllard›r.14.

. Uygurlar›n hayat›nda hangi de¤iflikliklere yol açm›flt›r? 6.......Araplara Türkçenin zengin bir dil oldu¤unu anlatmak amac›yla yaz›lan eserdir.. bugünkü hangi kuruma benzemektedir? Aralar›nda hangi benzerlikler vard›r? 9..... Kurultay.. hangi kuvvet komutanl›klar›ndan oluflmaktad›r? B.... Orhun Kitabeleri.ad› verilen heykeller dikerlerdi. 5....... ‹lk Türk devletlerinin parçalanmas›nda hâkimiyet anlay›fl›n›n etkisi olmufl mudur? Örneklerle aç›klay›n›z...... hangi siyasal sonuçlar› do¤urmufltur? 5.. .... 7.. ........ Kral Yolu.... Türk ordu teflkilat›.. balbal. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.. . Türk tarihi ve Türk kültürü için önemini tart›fl›n›z.. 4... 2. Kur’an-› Kerim..... Köktürk Yaz›tlar›n›n Türk edebiyat›. Nevruz bayram› tarihimizde hangi olayla birlikte an›lmaktad›r? 13. Avrupa Hun Devleti.. Türklerin Müslüman olmalar›n› kolaylaflt›ran ögeler nelerdir? 12..... ‹lk Türk devletlerinin siyasal...... 1. Türklerin... Manihaizmin kabul edilmesi. hangi yönüyle di¤er uluslar› etkilemifltir? 10... SINIF ..3. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z... .... 104 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6..... ‹pek Yolu... ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömmeleri hangi inanc›n belirtileridir? 8.......‹slam dininin kutsal kitab›d›r.. Türkler.... 14... sosyal ve kültürel yaflamlar›n› anlatan destanlar hangileridir? 2... ilk Türk devletleri dönemindeki en önemli ticaret yoludur... Türk Silahl› Kuvvetleri. Emeviler ile Abbasilerin halka karfl› yaklafl›m›... eskiden mezarlar›n›n bafl›na .. Avrupa'n›n siyasal yap›s›na hangi etkileri yapm›flt›r? 3.... Orta Asya’da Türk-‹slam sanat eserlerinden iki tane örnek veriniz. Divanü Lügâti’t Türk 1.... Ötüken'in Türkler için önemi nedir? Ötüken'in kaybedilmesi... 3....... 4.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A....... Türkleri nas›l etkilemifltir? 11.... Köktürk.’e aittir....

SINIF 105 .Emeviler B.) Tanr›’n›n verdi¤ine inan›lan yönetme yetkisine kut denir.) Kaflgarl› Mahmut’un eseri Atabet-ül Hakay›k’t›r. (. Uygurlar D.. Köktürkler dönemine ait destan afla¤›dakilerden hangisidir? A. Türeyifl Destan› C..) ‹lk Türk devletlerinde resmi din ‹slamiyettir. (.. 1.Endülüs Emevileri D.. Hunlar 4. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z... Ergenekon Destan› B. 1. 4.. 2.. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z. Büyük Selçuklular 5. sonraki Türk devletlerinde de korunmufltur? A. Afla¤›daki yarg›lardan do¤ru olanlar›n önüne D. Ordu teflkilat› C. Karluklar C. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. O¤uz Ka¤an Destan› D.. E¤itim teflkilat› B. (. 3. Kavimler Göçü’ne neden olan Türk boyu hangisidir? A.) Karahanl›lar›n resmî dili Türkçedir.. Avarlar B. Dört Halife Döneminden sonra kurulan ‹slam devleti hangisidir? A. Karahanl›lar B.) Yusuf Has Hacip “ Kutadgu Bilig” adl› eserinde devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir.Abbasiler C. (.‹pek Yolu’nda Türkler C. 5. Ba¤dat Nizamiye Medresesi hangi Türk devleti döneminde kurulmufltur? A. Adliye teflkilat› D.. Gazneliler C. Asya Hun Devleti zaman›nda oluflturulan hangi teflkilat. Uygurlar D... (.Fat›miler Ç.. Manas Destan› 3. Divan teflkilat› 2..

4. ÜN‹TE Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde Ekonomi Yap›yoruz. Sat›yoruz Vatandafll›k Borcumuz Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m Mesle¤imi Seçerken 106 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

Çevrenizdeki do¤al kaynaklara örnek veriniz. Yak›n çevrenizde hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Araflt›r›n›z. Ülkemizdeki ekonomik faaliyetlere örnek veriniz. 3. Bu kaynaklardan biri ile ilgili ne tür yat›r›m ve pazarlama yap›ld›¤›n› ö¤reniniz. “Nitelikli insan gücü” denince akl›n›za neler geliyor? Aç›klay›n›z. Bu ekonomik faaliyetlerden hangisinin ülke ekonomisine katk›s› daha fazlad›r? Araflt›r›n›z. Yaflad›¤›n›z çevrede.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Bu kaynaklar›n bilinçsizce tüketilmesi yaflant›m›z› nas›l etkiler? Aç›klay›n›z. Yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na örnekler veriniz. Vatandafl olarak vergi vermenin önemini ve Atatürk’ün vergi vermenin önemini belirten sözlerini araflt›r›n›z. 2. 6. 8. hangi sebze ve meyve-ler üretilmektedir? Araflt›r›n›z. 7. 4. SINIF 107 . 5. Meslek tercihi yaparken nelere dikkat etmemiz gerekir? Düflüncelerinizi not ediniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

ayçiçe¤i. sebzecili¤in geliflmesine katk› sa¤lam›flt›r. Ünite Ülkemizde Ekonomi ÖN HAZIRLIK Yaflad›¤›n›z bölgede daha çok hangi ekonomik faaliyetler ön plana ç›km›flt›r? Gözlemlerinizi aç›klay›n›z. ülkemizde tar›m ve hayvanc›l›k konulu bir sunum haz›rlad›k. fl Yandaki haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünleri ile iklim özelliklerinin iliflkilerini aç›klay›n›z. Ülkemizde en çok yetifltirilen bafll›ca sanayi bitkileri pamuk. Topraklar ülkemizin en önemli do¤al kaynaklar›ndand›r. fleker pancar›. Ülkemiz topraklar›n›n üçte birinde tar›m yap›lmaktad›r. • ekonomi KEL‹ME LAR VE KAVRAM faaliyet • ekonomik • emek • enerji • ticaret Sosyal Bilgiler dersinde arkadafllar›n›zla gruplara ayr›larak ülkemizin kaynaklar› ile ilgili bir araflt›rma yapt›k ve ekonomik faaliyetlerle arkadafl›m Ahmet ve ben. 2008 Sanayide ham madde olarak kullan›lan tar›m ürünleridir. Ekonomik de¤eri di¤er tar›m ürünlerine göre daha fazlad›r. Turfanda sebzecilik ve serac›l›k. BAZI TARIM ÜRÜNLER‹M‹Z SEBZEC‹L‹K VE MEYVEC‹L‹K SANAY‹ B‹TK‹LER‹ Sebzecilik. tütün. En çok Akdeniz Bölgesi’nde yayg›n olarak yap›lmaktad›r.4. fl Yukar›daki grafikleri inceleyerek yaflad›¤›n›z bölgede ençok hangi ürünlerin yetifltirildi¤ini söyleyiniz. Tar›m ve hayvanc›l›k gibi pekçok ekonomik faaliyet topraklardan yararlanarak yap›lmaktad›r. Kaynak: TÜ‹K. f›nd›k ve zeytin olarak s›ralanabilir. ülkemizde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. Ülkemizde iklim çeflitlili¤inin fazla olmas› nedeniyle çok çeflitli meyve yetifltirilir. Yafl ve kuru olarak tüketilen bu meyveler ülkemiz ticaretinde önemli bir yere sahiptir. SINIF . 108 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Ayr›ca tar›m ve hayvanc›l›ktan elde edilen ürünlerin sanayi ve hammadde olarak kullan›lmaktad›r. Ülkemizde yap›lan bafll›ca hayvanc›l›k faaliyetlerini birlikte inceleyelim. dut yapra¤› yiyerek beslendi¤i için dut a¤ac›n›n oldu¤u yerlerde yetifltirilir. www.tr Tar›m ürünlerinin ülke ekonomisinde önemli bir yeri vard›r. Marmara’n›n güney kesimlerinde yayg›n olarak bu faaliyetler gerçeklefltirilir. bal mumu. fl Yukar›daki bilgilerden ve haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünlerini söyleyiniz. ar›c›l›k için çok uygun koflullara sahiptir. ÖÇK 4.gov. yurdumuzda ekimi en çok yap›lan ürünlerdir. Tiftik keçisine Ankara keçisi de denir. tiftik keçisi ve k›l keçisi olup genel ad› davard›r. sardalye ve kefal izler. Türkiye’de en çok yetifltirilen hayvand›r. Özellikle yafl sebze ve meyve yurtd›fl›na satt›¤›m›z ürünlerin bafl›nda gelir. ördek. ar› sütü ve polen üretimi yap›lmaktad›r. Türkiye. Bal üretiminde Ordu ili birinci s›radad›r. sulamas›z yap›l›r. eflek. Modern tavuk çiftlikleri büyük flehirlerin yak›n›nda kurulmufltur. Bal›kç›l›k. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Koyun. BAKLAG‹LLER Baklagiller.ordu. En çok hamsi avlan›r. Büyükbafl hayvanc›l›¤›n en yayg›n oldu¤u yerler. K›rm›z› mercimek. kaz. SINIF 109 . KÜÇÜKBAfi HAYVANCILIK Koyun. at.1. ARICILIK Ar›c›l›k sektöründe. ‹PEK BÖCEKÇ‹L‹⁄‹ ‹pek böce¤i. tavuk bu gruba girer. kat›r ve deve bu gruba girer. k›y› bölgelerimizde yap›l›r. Bunu palamut. bal. fl Haritadan yararlanarak hayvanc›l›¤›n en çok hangi bölgelerde yap›ld›¤›n› söyleyiniz. KÜMES HAYVANCILI⁄I Hindi. Güney Do¤u Anadolu Bölgesi’nde. BALIKÇILIK Ülkemizde bal›kç›l›k daha çok k›y› bal›kç›l›¤› fleklinde yap›lmaktad›r. Etkinlik BÜYÜKBAfi HAYVANCILIK S›¤›r. Do¤u Anadolu’nun kuzeyi ve Do¤u Karadeniz Bölgesi’dir. yeflil mercimek ‹ç Anadolu Bölgesi’nde yetiflir. Mercimek üretimi.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde tar›mla birlikte topraklar›m›zdan hayvanc›l›kta da yararlan›lmaktad›r.

di¤erlerine göre ekonomik midir? Neden? JEOTERMAL ENERJ‹ Yer kabu¤unun derinliklerinden ç›kan s›cak su ve su buhar›ndan elde edilen enerjidir. elektronik ve kimya sanayisi ile mutfak eflyas› yap›m›nda kullan›l›r. BOR M‹NERAL‹ Zenginli¤i yönünden Türkiye dünyada 1. BOKS‹T Alüminyum cevheridir. Meskenlerin ve seralar›n ›s›t›lmas›nda kullan›l›r. Ülkemiz dünya hidroelektrik potansiyelinin %1’ine sahiptir. motorlu araçlar. TUZ ‹kinci grupta Demet ve Ali ülTuz deniz ve göllerin yan› kemizdeki mas›ra. Ünite Madenlerimiz ve Enerji Kaynaklar›m›z fl Günlük yaflam›m›zda kulland›¤›n›z eflyalar hangi madenlerden yap›lm›flt›r? Birkaç örnek veriniz. Günlük hayat›m›zda kulland›¤›m›z pekçok eflya çeflitli madenlerden yap›lmaktad›r.4. r›yla paylaflt›lar. yer alt›nda oluflan kaya tuzu denlerimiz ve yataklar›ndan da elde edilir. SINIF . 110 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ülkemizde enerji kaynaklar›m›z ile ilgili tuz. sabun. k⤛t ve çeflitli elektronik araçlar›n yap›m›nda kullan›l›r. s›radad›r. Alüminyum. fl Barajlardan hangi amaçla yararlan›r›z? H‹DROELEKTR‹K Barajlardan elde edilen bir enerji çeflididir.Ülkemizde üretilen bafll›ca madenleri ve enerji kaynaklar›n› birlikte ö¤renelim. en çok Tuz Gölü’nden elde haz›rlad›klar› sunumu arkadafllaedilir. deterjan. fl Jeotermal kaynaklardan elde edilen enerji. Bor minerali ençok jet ve roket yak›t›. Beyaz kömür de denir.

Demir. D›fl ülkelere ihraç edilir. ÖÇK DEM‹R Demir yataklar›m›z oldukça yayg›nd›r. fl Evinizde çelikten yap›lm›fl hangi eflyalar›n›z var? Örnek veriniz. Rezervi en zengin olan yer Elâz›¤-Maden’dir. Etkinlik fl Sizce madenler ve enerji kaynaklar›n›n ülkemiz aç›s›ndan önemi nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kullan›m alan› oldukça yayg›n olan demir ülkemiz ekonomisi aç›s›ndan önemli bir yere sahiptir.2. çelik sanayide hammadde olarak kullan›l›r. 4. Demirin sertlefltirilmesinde ve paslanmaz çelik elde edilmesinde kullan›ld›¤› için demir-çelik sanayisinin önemli ham maddesidir TAfi KÖMÜRÜ Maden kömürü de denilen tafl kömürü enerji kayna¤› olarakde¤eri yüksek oldu¤undan demirçelik fabrikalar›nda demirin eritilmesinde kullan›l›r. BAKIR Kolay bir iletken oldu¤u için özellikle elektrik ve elektronik sanayisinde kullan›l›r. SINIF 111 . Mesken ve ifl yerlerinde yak›t olarak tüketildi¤i gibi elektrik enerjisi (termik santral) üretmek için santrallerde kullan›l›r. L‹NY‹T Türkiye’nin hemen her yerinden ç›kar›l›r. Türkiye’de elde edilen bak›r madeninin yar›s› buradan ç›kar›l›r. fl Türkiye maden haritas›ndan yararlanarak ülkemizde madenlerin nerelerde ç›kar›ld›¤›n› söyleyiniz.Ülkemizin Kaynaklar› KROM Türkiye’de en çok ç›kar›lan madendir.

fiimdi sizlere ülkemizdeki sanayi dallar›n› bafll›klar alt›nda. Bursa. Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu bölgeleriyle Karadeniz Bölgesi’nin do¤usu ve Trakya Yar›madas›’d›r. Çay fabrikalar›. Ayçiçe¤i ya¤› fabrikalar›n›n ço¤u. hayvanc›l›¤›n yo¤un oldu¤u yörelerimizden elde edilir. Erzurum. Ordu. Van. marmelat. Trabzon. sebze. besin sanayisinin bir koludur. SINIF . Karadeniz Bölgesi’nin do¤usunda kurulmufltur. geliflen bir sanayi koludur. ülkemizde tar›m ürünlerine dayal› sanayi kollar› daha fazla geliflmifltir. Marmara Bölgesi’nde toplanm›flt›r. Tereya¤› ve peynir üretimi de. A¤r›. fl Çevrenizde tar›ma dayal› hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Bunlarda neler üretilmektedir? Kaflar peyniri ÖÇK 4. ‹ç Anadolu (Konya) baflta olmak üzere ülkemizin her taraf›na da¤›lm›fl durumdad›r. ‹zmir. Cumhuriyet Döneminde ilk kez Uflak’ta fieker fabrikas› kurulmufltur. G›da Sanayi: Un fabrikalar›. çay üretimi yap›lan yerlerdir. Etkinlik 112 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹stanbul. Bal›kesir gibi illerimizde meyve. reçel ve salça fabrikalar› vard›r. bakliyat konserveleri. yurdumuzun fleKonserve yap›m› ker pancar› üretiminin yo¤un oldu¤u yerlere kurulmufltur. Bolu. Kars. A¤r› ve Kars’ta peynir üretimi fazlad›r. Marmara ve Ege baflta olmak üzere Akdeniz ve Güneydo¤u Anadolu bölgelerimizde zeytinya¤› üretimi evlerdeki küçük imalathanelerde ve fabrikalarda yap›l›r. yurdumuzun hangi bölgesinde veya kentinde hangi sanayinin bulundu¤unu anlataca¤›z. Çanakkale ve Bal›kesir gibi denize k›y›s› olan illerimizde bal›k konserve fabrikalar› vard›r.3. fianl›urfa ve Diyarbak›r’da hayvansal ya¤ üretimi yap›l›r. 40’a yak›n fleker fabrikas›. G›da sanayisi içinde konservecilik. s›n›fta konu ile ilgili aç›klamalarda bulundu: — Arkadafllar. Buralar.4. Konserve fabrikalar› h›zla ço¤almaktad›r. ilk s›ray› al›r. Zeynep. Buralar. Van ve Malatya’da et kombinalar› bulunmaktad›r. Ünite Ülkemizde Sanayi Üçüncü grupta yer alan Zeynep ve Ömer ülkemizdeki bafll›ca sanayi kollar› ile ilgili bir araflt›rma yapm›fllard›. peynir ve tereya¤›. Edirne. Zeytin ya¤› çeflitleri Bursa ve Kayseri gibi illerimizde meyve suyu fabrikalar› kurulmufltur. ‹stanbul. ‹zmir. Süt.

SINIF 113 . Ayr›ca boya. sentetik iplik ise dokuma sanayisinde kullan›lmaktad›r. Bunu ‹zmit. Ülkemizde di¤er bir sanayi kolu olan kimya sanayisi.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde en yayg›n ve en geliflmifl sanayi kolu dokuma. Demir. motorin. do¤rudan. s›v›laflt›r›lm›fl petrol gaz› (LPG) ve jet yak›t› üretilir. çelik. Buralarda ham petrolden. deri ve giyim sanayiinin geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? ‹plik dokuma fabrikas› Ülkemizde geliflmifl olan di¤er sanayi kollar›ndan biride maden sanayidir. ‹skenderun (‹sdemir)’da demir ve çelik fabrikalar› kurulmufltur. ilaç. Ere¤li (Erdemir). Kimya Sanayisi: Kimya sanayisinden elde edilen ürünlerin bir k›sm›. K›r›kkale rafinerileri izlemifltir. deterjan. Fosfat ve azot gübre yap›m›nda. krom fabrikalar› maden sanayi içinde yer alamaktad›r. benzin. baflka sanayi dallar›nda ham madde olarak kullan›l›r. ‹lk olarak Batman’da bir rafineri kurulmufltur. sabun. Mersin. Pamuklu dokuma. bir k›sm› da. fl Ülkemizde dokuma. sabun. petro-kimya tesislerinin kurulmas›yla geliflme göstermifltir.4. ‹zmir. ipekli dokuma. fl Çevrenizde maden sanayiinde elde edilen ürünlerin kullan›ld›¤› alanlara örnekler veriniz. gaz ya¤›. Bu alanla ilgili ülkemizde Karabük (Kardemir). Deriden yap›lm›fl ürünler Bunlar›n d›fl›nda Seydiflehir’de alüminyum Elâz›¤ ve Antalya’da ferro-krom Samsun. Ergani ve Murgul’da bak›r Keban’da kurflun ve çinko üretim tesisleri bulunmaktad›r. Kimya ve ilaç sanayi ürünleri Demir-Çelik fabrikas› Biliyor muydunuz? Dünya’da üretilen 50 çeflit madenin 29 çeflidinin ülkemizde bulundu¤unu biliyor muydunuz? ÖÇK 4. deri ve giyim sanayisidir. nafta. bak›r. ilaç ve gübre fabrikalar›da bu sanayi kollar›ndad›r. fuel-oil. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. boya gibi. solvent. yünlü dokuma fabrikalar› ile deri fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer al›r.

Ormanlar›m›z›n yakacak odun d›fl›nda kereste sanayi odunu ihtiyac›n› karfl›lar. kereste ve mobilya fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer almaktad›r. yani a¤aç kütü¤üdür. 114 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . Bu sanayinin ham maddesi a¤açt›r. Çimento fabrikalar› ülkemizde hemen her bölgede bulunur. Ünite Ülkemizde cam. Elde edilen orman ürünlerinden çok say›da insan geçimini sa¤lar. tu¤la. Ancak orman alanlar›m›z her geçen gün daralmaktad›r. Sizce bunun nedenleri neler olabilir? Tart›flma Ormanlar›n yok edilmesi insanlar› ne tür tehlikelerle karfl› karfl›ya getirir? S›n›fta arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Bu nedenle ormanlar›n korunmas› ve gelifltirilmesi gerekmektedir. kiremit fabrikalar› toprak ürünleri sanayi kolu içerisinde yer almaktad›r. seramik.4. Çimento fabrikas› ARAfiTIRINIZ Ormanlarda a¤aç ve kereste d›fl›nda baflka hangi ürünler elde edilmektedir? Orman ürünlerinden elde edilen baz› araç ve malzemeler fl Orman ürünleri d›fl›nda insanlar ormanlardan nas›l yararlanmaktad›r? Ülkemizde günümüzde ormanlar yüzölçümümüzün %25’ni kaplamaktad›r. fl Ülkemizde hemen hemen her bölgede çimento fabrikas› kurulmas›n›n nedeni neler olabilir? Orman Sanayisi: K⤛t. çimento.

ÖÇK 4.322.007.634.5.215.000 7. 2011 .462. G‹Y‹M ORMAN ÜRÜNLER‹ K‹MYA TOPRAK VE Ç‹MENTO ÜRÜNLER‹ MAK‹NE VE OTOMOT‹V ÜRÜNLER‹ MADEN TOPLAM DE⁄ER/ TL 7.000 12. Bunlar›n d›fl›nda deniz ve göllerimizde bal›kç›l›k. Ayr›ca baz› akarsular›m›zda su sporlar› yap›lmaktad›r.962.350.429. Bu sanayi kolunun ürünlerine örnekler verin. SINIF 115 . 2011 fl Yukar›daki tablo ve grafige göre ülke ekonomisinde en çok hangi sanayi kolu önemlidir.081. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dokuma Sanayi kollar› Da€›l›m› Barajlar enerji üretiminde önemli bir yere sahiptir. tuz üretimi.000 2.000 7. DER‹.914. TÜ‹K.000 2.334.132. iklimi ve yer flekillerinin etkisi ile zengin göl. deniz ve akarsu potansiyeline sahiptir.Ülkemizin Kaynaklar› TABLO: ÜLKEM‹Z GEL‹RLER‹ ‹ÇER‹S‹NDE SANAY‹ KOLLARININ DA⁄ILIMI SANAY‹ KOLLARI GIDA DOKUMA. Özellikle enerji üretimi sulama ve içme suyu sa¤lama bak›m›ndan akarsular›m›z büyük önem tafl›r.371. Ülkemiz co¤rafi konumu.077. turizm gibi alanlarda da faydalan›lmaktad›r.000 % 18 17 3 31 6 18 7 100 TÜ‹K.000 41. fl Sizce ülkemiz ekonomisinin gelifliminde hangi ekonomik faaliyetlere daha fazla yat›r›m yapmam›z gerekir? Nedenlerini aç›klay›n›z. Etkinlik Denizlerimizde bal›kc›l›k yap›lmaktad›r.634.787.000 1.

Fakat nas›l bir ifl yapaca¤› konusunda karars›zd› ve bu konuda deste¤e ihtiyac› vard›. SINIF Organik tar›m alan› . sormak istedi¤imiz konular› belirledik. Burada kendi iflini yapmak istiyordu. Ünite Yap›yoruz. Babamla ilk ifl olarak ‹nternet’ten organik tar›m hakk›nda bilgi toplamaya karar verdik. Ancak organik tar›m›n nas›l yap›ld›¤› konusunda daha çok bilgi edinmemiz gerekiyordu. Benim ad›m Tar›k. Buras› iklim ve toprak flartlar› bak›m›ndan organik tar›m yapmaya uygun bir aland›. Yetkililer biOrganik sebze üretimi zi karfl›lad›¤›nda babam sorular› sormaya bafllad›. Babam ‹zmir’de bir çiftlikte çal›fl›yor. Biraz para biriktirerek bu bölgede bir tarla sat›n ald›. Sat›yoruz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bütçe a • dayan›flm i rg ve • • pazar • giriflimci • ürün • varsay›m Yaflad›¤›m›z yerde ençok yap›lan ekonomik faaliyetlerin bölgenizde bulunan do¤al kaynaklarla ilgisi var m›? Aç›klay›n›z. Buradaki yetkili kiflilerden randevu alarak.4. fl Siz organik tar›m hakk›nda neler biliyorsunuz? 116 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Babamla birlikte biraz araflt›rma yaparak neler yapabilece¤imiz konusunda fikir edindik. Bu konu ile ilgili olarak Tar›m ‹l Müdürlü¤ü’nden bilgi alabilirdik.

Kimyasallar›n insanlar üzerindeki olumsuz etkilerinden korur. SINIF 117 .Çiftçilerin ve tar›msal iflletmelerde çal›flan insanlar›n sa¤l›¤›n› korumak.Su kalitesini korur. . bitki. herkes organik tar›m yapabilir mi? Yetkili: Organik tar›m ürünleri üretecek.Ekonomiyi desteklemek. Babam: Peki. çok farkl› ürün yetifltirme imkân› var. Ancak.Enerji tasarrufu yapar. iflleyecek. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤›ndan yetki alm›fl kurulufllar›ndan biriyle sözleflme yapmalar› zorunludur. fl Ülkemizde organik tar›m ürünü yetifltiricili¤inin geliflmesi insanlar›n ve di¤er canl›lar›n sa¤l›¤› aç›s›ndan neden önemlidir? Organik tar›m ürünleri ÖÇK 4. . Babam: Organik tar›m ile ilgili olarak Türkiye'de gelinen nokta nedir? Yetkili: Türkiye'de organik tar›m. Türkiye'de organik tar›m tamamen ithalatç› flirketlerin belirledi¤i ölçütlere göre yap›l›yor. .Ülkemizin Kaynaklar› Babam: Organik tar›m hakk›nda bize k›saca bilgi verirmisiniz? Yetkili: Organik tar›m di¤er ad›yla “ekolojik tar›m” üretimde kimyasal madde kullanmadan üretimden tüketime kadar her aflamas› kontrollü ve sertifikal› tar›msal üretim biçimidir.Daha nitelikli ürün elde etmek. Ekolojik tar›m›n amac›. Biz bu konuda özel sektöre ve yerel yönetimlere organik tar›mla ilgili yat›r›m projeleri haz›rl›yoruz. Babam: Organik tar›m›n yararlar› nelerdir? Yetkili: Herfleyden önce toprak erozyonunu önler.Gelecek nesilleri korumak bafll›ca yararlar›d›r. . . hayvan ve insan sa¤l›¤›n› korumakt›r. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . toprak ve su kaynaklar› ile havay› kirletmeden çevre.6. . kurutulmufl incir ve üzüm üretimiyle bafllad›. pazarlayacak. ithal veya ihraç edecek kiflilerin faaliyette bulunabilmeleri için G›da. Oysa Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda.

Ünite Babam: Organik tar›m üreticilerine neler önerirsiniz? Dan›flman: Özellikle yerel ve kalitesi yüksek ürünlerin d›fl pazarlarda daha fazla flans› bulunuyor. daha kârl› olaca¤›n› düflünüyordu. Organik tar›m›n en önemli özelli¤i. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤› verilerine göre Türkiye'de 7 bin 364 üretici. G›da. Etkinlik 118 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Babam: Verdi¤iniz bilgiler için çok teflekkür ederiz. ‹hraç etti¤imiz ülkelerden Almanya ilk s›rada yer al›yor. Bu bilgileri ald›ktan sonra babam. organik tar›m ifline girmeye karar verdi. az ve öz üretim yap›lmas› gerekiyor. Kurutulmufl baz› organik tar›m ürünleri ARAfiTIRINIZ Yak›n çevrenizde organik tar›m ürünü üreten veya satan bir tarla. bahçe veya dükkan varsa ziyaret ederek bunlar›n hangi ürünler oldu¤unu not ediniz? ÖÇK 4. Bakanl›¤›m›z bu alanda üretimde bulunmak isteyen çiftcileri her türlü dan›flmanl›k hizmetleri ve kredi deste¤i sa¤lamaktad›r. Dan›flman: Ben teflekkür ederim. Türkiye'de üretilen organik ürünlerin yüzde 98’i ihraç ediliyor. 829 iflletmede de bu ürünler iflleniyor.4. Babam: Bize son olarak organik tar›m hakk›nda söyleyece¤iniz bir fleyler var m›? Dan›flman: Türkiye'de son y›llarda ifllenmifl organik ürünlerin miktar› da artmaya bafllad›. insan ve çevre sa¤l›¤›n› destekleyen bir tar›m biçimi olmas›. 22 bin 771 hektar alanda kurutulmufl organik meyve üretiyor. Ancak pazarlama iflini yurt içinde yapman›n. SINIF . Çok ürün elde etme anlay›fl› yerine yüksek kaliteli. Avrupa'n›n pazarlama ve üretim tekniklerini Türkiye'deki yat›r›mc›ya tafl›maya çal›fl›yoruz.7.

Söyleyelim 1. su kaynaklar›. Bütün dünya. böylece ürünümüzün tan›t›m›n› ve pazarlamas›n› daha k›sa yoldan yapabilece¤imizi söyledim. fl Organik tar›mla elde edilen sebzeler. ulafl›m ve pazarlama imkânlar›n›n elveriflli olmas› nedeniyle çilek yetifltirmeye karar verdi. Organik ürünler. Babama broflürü elektronik postayla ulaflabildi¤imiz herkese yollayabildi¤imizi. Organik ürünlerin di¤er ürünlerden fark› nedir? 3. di¤erlerine göre daha fazla yararl› madde içermektedir. neden yurt d›fl›na ihraç ediliyor? 2. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda organik tar›m›n yap›lmas› için önerileriniz neler olurdu? Tart›fl›n›z. fl Uluslararas› sertifikalar› olan organik tar›m ve hayvanc›l›k ürünlerini tüketerek organik tar›m›n yayg›nlaflmas›na katk›da bulunun. Ben de ilk ifl olarak yetifltirece¤imiz ürünün tan›t›m ve pazarlamas› için bir broflür tasarlad›m. ‹zmir’in iklim. fl Tar›k ve babas› bir giriflimci olarak hangi çal›flmalar› yapt›? fl Tar›k’›n haz›rlad›¤› broflürde dikkatinizi en çok hangi nokta çekti? Neden? Düflünelim. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Ülkemizin Kaynaklar› Babam. SINIF 119 . B ‹ Z Ç ‹ L E K Y E T ‹ fi T ‹ R ‹ Y O R U Z SA⁄LI⁄INIZI SEV‹YORSANIZ ORGAN‹K ÜRÜNLER‹ TERC‹H ED‹N. organik ürünleri kullan›rken biz neden kullanmayal›m? Hem lezzetli hem sa¤l›kl› hem de do¤al… AMAN D‹KKAT !!! fl Organik tar›mla elde edilen ürünleri seçin.

” denilmektedir. Anayasa’m›z›n 73. yol. kanunlara uygun olarak vatandafllar›n›n gelirlerinden belli bir oranda toplad›¤› paralara vergi diyoruz. Bir k›s›m okul. Annesinin sözlerini dikkatle dinleyen Ayfle çok flafl›rm›flt›. SINIF . baraj. Etkinlik Ayfle: Devlet bu paray› neden topluyor.4. annesinin kendisine verdi¤i listeyi alarak al›flverifl yapmak üzere markete gitti. arsa gibi sahip oldu¤umuz gayrimenkul ve mallar›m›z için de y›ll›k vergi öderiz. Ayr›ca ev.” (Atatürkçülük. Vergi vermek vatandafll›k görevlerimizden biridir. devletin millet ve ülkeye karfl› yerine getirmeye mecbur oldu¤u görevlerini yapabilmesi için gereken giderlere bireyin kat›lma pay›d›r: “Askerlik nas›l bir vatan borcu ise vergi de vatandafl›n ödemesi gereken borcudur. Ayfle. ne yap›yor bu vergilerle? Anne: Devletimizin bize hizmet sunabilmesi için paraya ihtiyac› vard›r. neden önemli diye sordu? Anne: Çünkü yapt›¤›n her al›flveriflinde fifl ya da fatura almal›s›n. diyerek fifli annesine uzatt›. vergi nedir anlat›rm›s›n? diye sordu. maddesinde. Ünite Vatandafll›k Borcumuz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM r • vergi • de¤e • kurum • tüketim • tasarruf • bütçe Sizce devlet vatandafllar›na yapt›¤› hizmetlerin harcamalar›n› nereden karfl›l›yor olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Oysa herkes devlete vergi ödemek zorundad›r. fl Atatürk vergi vermeyi neden askerlik yapmayla eflde¤erde tutmufltur? 120 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Günlük ÖÇK ihtiyaçlar›m›z için sat›n ald›¤›m›z baz› ürünler için vergi veriyoruz. Anne: Elbette k›z›m. “Herkes.8. Bak. Ayfle’ye fifl al›p almad›¤›n› sordu. Devletin. fabrika yapt›r›r. 4. Ayfle: Peki anneci¤im. E¤er al›flverifl fiflini almazsan senin devlete vermen gereken para. hastane. Ayfle: Evet anneci¤im. araba. Devlet. kamu giderlerini karfl›lamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür. Ancak yine de akl›na tak›lanlar vard›. Annesi. Ayr›ca yararland›¤›m›z kütüphaneler. köprü. Cilt 1 s:439) diyerek vergi vermenin önemini vurgulam›flt›r. fiflin üzerinde senin bu al›flveriflten dolay› ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak kesildi¤i gösteriliyor. toplad›¤› paralar›n bir k›sm›n› ülkemizin ve bizim güvenli¤imizi sa¤lamak için kullan›r. Fifl alman›n bu kadar önemli oldu¤unu bilmiyordu. Bu fifli almam. Atatürk de vergi vermenin önemini dile getirmifl ve vergi için “Vergi. sat›c›ya kal›r. Ayfle: Nas›l vergi veriyoruz anneci¤im? Anne: Gelirimizin belli bir oran›n› vergi olarak veriyoruz. parklar. al›flverifl tutar›n› kasaya ödeyince kasiyer paran›n üzeri ile al›flverifl fiflini de birlikte verdi. spor sahalar› bizim verdi¤imiz vergilerle yap›l›r. Bir k›sm› ile çal›flanlar›n ücretlerini karfl›lar. Annesinin istediklerini al›p paras›n› ödeyerek al›flverifl fiflini ald›. Kanunlara uymak ve sayg›l› olmak bir vatandafll›k görevidir.

Söyleyelim Vergi vermek neden bir vatandafll›k görevi olarak kanunlarla zorunluluk alt›na al›nm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. asl›na bakarsan sen de vergi veriyorsun k›z›m. Vergilendirilmifl kazanç. anneci¤im. bir vatandafll›k borcudur. Etkinlik Düflünelim. hangi tür vergi kesintilerinin yer ald›¤›n› belirleyiniz. Atatürk Atatürkçülük. Al›flverifl fiflini dikkatli bir flekilde incelersen orada ald›¤›n ürün karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak gitti¤ini görürsün. insanlar›n sorunsuz yaflayabilmesi için herkesin vergisini zaman›nda ve düzenli olarak ödemesi gerekiyor. cilt 1.9. fiöyleki: Biz sana harçl›k veriyoruz ve sen onunla gidip bir fleyler al›yorsun. Bundan sonra al›flverifl yaparken fifl yada fatura alma konusunda daha dikkatli olaca¤›m. s. Hizmetlerin aksamamas›. su.Ülkemizin Kaynaklar› fl Faturalar›n›z› (elektrik. 439 fl Ülkemizdeki vergi dairelerinin kap›lar›n›n üzerinde neden bu Atatürk’ün sözü yer almaktad›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. do¤al gaz) inceleyiniz. Ayfle: Vergilerimizi ödemezsek ne olur? Anne: Vergi vermek. yat›r›m yapamaz. Ülkemizin savunmas› güçlü olmaz. Vergilerimizi ödemezsek devlet hizmetlerini düzenli yürütemez. Vergi hakk›nda çok fley ö¤rendim senden. Ayfle: Benim hiçbir kazanc›m yok. O ald›¤›n fleylerin karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n bir bölümünü vergi olarak veriyorsun. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 121 . ÖÇK 4. Ayfle: Teflekkür ederim. ben de vergi veriyor muyum? Vergi Dairesi Anne: Evet. kutsald›r. telefon.

Zeynep ve arkadafllar› konuyla ilgili yapt›klar› araflt›rmay› arkadafllar›yla paylaflt›. Çevre kirlili¤inin artmas› ve do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›lmas› günümüzde dünyada h›zla artmaktad›r. Bu kirli su hem çok pis kokuyor hem de ›rma¤›n suyunun rengini de¤ifltiriyordu. hava kirlili¤i toprak kirlili¤i deniz kirlili¤i su kirlili¤i fl Sizce. Ö¤retmeni. Fabrikan›n kenar›nda bir ›rmak vard›. Kirlilik artt›¤› için baz› deniz canl›lar› da yok olmaktad›r. do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›m›n›n insan yaflam›na olumsuz etkileri nelerdir? fl Gelecekte dünyam›z› hangi sorunlar›n bekledi¤ini düflünüyorsunuz? 122 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Zeynep’in verdi¤i örnekten yola ç›karak “Do¤al kaynaklar› kirletmemek. Fakat fabrikadan ›rma¤a kirli sular ak›yordu. kirli suyun ›rma¤a kar›flmas›na çok üzülmüfltü. o gün okula giderken bir fabrikan›n yan›ndan geçiyordu. Zeynep. kirli sulardan kaynaklanan hastal›klar da artmaktad›r. Ancak bu bize onlar› istedi¤imiz gibi kullanma hakk›n› vermiyor. Dolay›s›yla da bu kaynaklar›n kullan›m hakk› toplumun yani hepimizindir. korumak için neler yapabiliriz?” konusunda ö¤rencilerinden araflt›rma yapmalar›n› ve s›n›fta sunmalar›n› istedi. Çünkü do¤al kaynaklar. Arkadafllar. Ünite Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m ÖN HAZIRLIK Do¤al kaynaklar›m›z›n korunmas› gelece¤imiz aç›s›ndan neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • do¤al kaynak • bütçe • yat›r›m • tüketim lar Zeynep. do¤al kaynaklar do¤ada var olan kaynaklard›r. gelecek nesillerin de kullanaca¤› kaynaklard›r. su ve toprak kirlenmekte. Hava. Okula geldi¤inde derste ö¤retmenine gördüklerini anlatt›.4. SINIF .

Bu da tar›m› gelifltirelim derken hayvanc›l›¤›n gerilemesine ve ormanlar›m›z›n yok olmas›na neden olmaktad›r. Topraktan uzun süreli¤ine yararlanabilmek için onu oldu¤u flekilde ve do¤al güzellikleriyle korumak gerekir. www. Günümüzde yaklafl›k 1. larla kapl› olmas›na ra¤men.Ülkemizin Kaynaklar› Bafll›ca do¤al kaynaklar›m›z› flu bafll›klar alt›nda inceleyebiliriz: Yeryüzündeki tüm canl›lar için yaflam›n temel kayna¤› olan kullan›labilir su giderek azalmaktad›r.meteor.gov. Gelecek 25 y›lda bu ÖÇK say›n›n 2 kat›na ç›kaca¤› tahmin ediliyor. Tar›m. Bunlar›n içinde en büyük bölüm ekili dikili alan olarak ayr›lm›flt›r. lar›n›n yanl›fl kullan›m›. mera ve ormanlar›m›z tarlaya dönüfltürülmek amac›yla yok edil- Türkiye arazisinin kullan›m durumu www. Bugün yeryüzü nüfusunun beflte biri. Etkinlik Bir ülkenin su zengini olabilmesi için kifli bafl›na düflen y›ll›k ortalama su miktar›n›n en az 10. tatl› su kaynaklar› bunun yaln›z. temiz ve içilebilir suya sahip de¤il. Tar›m için de topra¤a ihtiyac›m›z var.5’idir.gap.10. Biliyor muydunuz? K›z›l›rmaktan bir görünüm Su kullan›m›n›n. Dünyam›z›n %70’i su‹sraftan kaç›nal›m. bilinenin aksine. Mera ve ormanl›k bir alan Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Topraklar›n insan yaflam›ndaki yerini aç›klay›n›z.430 m3tür.000 m3 olmas› gerekirken bu miktar Türkiye’de 1. SINIF 123 . ülkemiz için önemli bir ekonomik faaliyettir.gov. Türkiye’nin su zengini olmad›¤›n› gözler önüne seriyor. kirlilik. Ancak çay›r. 4.gelecek neslin ihtiyaçlar›n› yok ca %2. Ormanlara da önem vermemiz ve onlar› korumam›z gerekir. Ormanlar bir ülkenin akci¤eridir. Ayr›ca hayvanc›l›k için de çay›r ve meralar önemlidir.tr (2011) mektedir.3 milyar kifli su s›k›nt›s› çekmekte. su kaynaketmeyelim. son 25 y›l içinde % 60 artt›¤›n› biliyor muydunuz? Hektar Toprak Varl›¤› Ülkemizde topraklar›n kullan›m alan› yanda verilen grafikteki gibidir. alan kayb› gibi nedenlerden dolay› sa¤l›kl›.tr Su Varl›¤› ! Tart›flma fl Su kaynaklar›n›n azalmas› insan yaflam›n› nas›l etkiler? Tart›fl›n›z. Bu rakam.

Etkinlik n›lmad›¤› takdirde tükenece¤i flüphesizdir. linyit. at›klar›n geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas› için de çal›flmalar yap›lmaktad›r. millî park. hatta büyük bir canl› organizmad›r. en önemli do¤al kaynaklar›m›zdand›r. halk›n bilinçlenmesi. orman yang›nlar›. 124 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rs›z olmad›¤›. Bu önemli zenginli¤in gelecek kuflaklara aktar›labilmesi. Ancak ormanlar›m›z.gov. herkesin duyarl›l›k gösÖÇK termesi gereken bir konudur. Gelecekte do¤al kaynaklar›m›z›n yok olmamas› için bugünden gerekli tedbirleri almal›y›z. dikkatli kulla4. tabiat› koruma alan›. Bu görevi sadece devletin ve sivil toplum kurulufllar›n›n sorumlulu¤u gibi görmemeliyiz. tükenebilir olmalar›d›r. tabiat park› gibi koruma alanlar›n›n say›s›n›n art›r›lmas›yla mümkündür. hayvan otlatma. konuflmas›n› geri dönüflümle ilgili bilgiler vererek sürdürdü. Ancak rezerv yönünden çok zengin de¤iliz. Zeynep. Do¤al kaynaklarda israf› önlemenin yan›nda.meteor.11. Ormanlar. Çok say›da bitki ve hayvan topluluklar›ndan oluflan bir yaflam birli¤i. bilinçsiz yararlanma. Tafl kömürü. Bu yüzden madenlerimizi de dikkatli kullanmak zorunday›z. yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan oldukça zengindir. Madenlerin önemli özelli¤i. bor ülkemizde en fazla ç›kar›lan madenlerimizdir.tr (2011) Ülkemizin ormanlar›da canl› çefletlili¤i bak›m›ndan oldukça zengindir. SINIF . Bu. yaln›zca a¤açlar›n bulundu¤u genifl alanlar de¤ildir. Üzerimize düflen görevleri bilmeli ve yerine getirmeliyiz. tala açma gibi nedenlerle h›zla yok edilmektedir. Türkiye orman alanlar›n›n co¤rafi bölgelere göre da¤›l›m› www. Yeralt› Kaynaklar› Türkiye.Ülkemizin Kaynaklar› Orman Varl›¤› Ormanlar.

cam gibi maddelerin geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas›. GER‹ DÖNÜfiÜM Do¤al kaynaklar›m›z. kurflun. Bu noktada geri dönüflüm. Bu flekilde bir alüminyum kutunun geri dönüflümünden % 96 oran›nda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. k⤛t. Benzer flekilde plastik at›klar›n›n geri dönüflümü ile petrolden tasarruf sa¤lanabilir.Ülkemizin Kaynaklar› Geri dönüflüm Demir. bu sayede çevre kirlili¤inin önemli ölçüde önlenmesidir. At›k miktar› azal›r. . niçin önemlidir?” Bu soruya farkl› cevaplar verilebilir: 1. k⤛d›n geri dönüflümü ile ormanlarda a¤açlar›n daha az kesilmesini sa¤lam›fl oluruz. runday›z. Bu dünya bizim.. Geri dönüflüm. At›klar›n önemli bir miktar›. plastik. Yukar›daki flark›da. Geri dönüflüm. Yeni ifl imkânlar› ve gelecek kuflaklara do¤al kaynaklardan ! ! yararlanma olana¤› sa¤layacakt›r. 2. kirletmeyelim. daha kolay olacakt›r. Do¤al kaynaklar›m›z korunur. d›r. SINIF 125 . Bu dünya bizim. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. me‹sraf› tal içecek kutular›n›n geri dönüflümü iflleminde bu meönleme ad›na yapt›¤›m›z taller do¤rudan eritilerek yeni ürün hâline dönüfltürülfleyler. 4. Ham maddenin azalmas› ve do¤al kaynaklar›n h›zla tükenmesi sonucunda ÖÇK ekonomik problemler ortaya ç›kabilir. . do¤al kaynaklar›m›z›n tükenmesini önler.12.. Ayn› flekilde cam ve plastik at›klar›n da geri dönüflümünden küçük demeyelim. de¤erlendirilebilir nitelikli at›kplastik. do¤al kaynaklar›n korunmas› niçin isteniyor? “Geri dönüflüm. Benzer flekilde kat› at›klardan ayr›lan k⤛d›n yeniden iflleme sokulmas› için gerekli Büyük olan enerji. Geri dönüflümün uygulanmas› ile at›klar›n tafl›nmas› ve depolanmas› ifllemleri. Örne¤in. Bu nedenle tüketimi azaltmak. Enerji tasarrufu sa¤lan›r. geri dönüfltürülebilen ve yeniden kullan›labilir malzemelerden yap›lmaktad›r. gübre gibi yeni bir ürüne lar› geri dönüfltürerek do¤al kaynaklar›m›z› verimli kullanmak zodönüfltürülmesidir. bak›r.. ekonomi üzerinde 4. gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. malzeme üretiminde endüstriyel ifllem say›s›n› azaltmak suretiyle enerji tasarrufu sa¤lar. Birbirimize zehretmeyelim. Ülke ihtiyaçlar›n› karfl›layabilmek için ithal edilen ürünlere ödenen döviz miktar›n› da azalt›r. normal ifllemler için gerekli olan›n % 50’si kadard›r. Etkinlik olumlu etki yapacakt›r. Örne¤in. kutu. çelik. yok etmeyelim. dünya nüfusunun artmas› ve tüketim At›klar›n ham madde gibi al›flkanl›klar›n›n de¤iflmesi nedeni ile her geçen gün azalmaktakullan›larak flifle. 3. ne olursa olsun dü¤ünde bu metallerin üretimi için kullan›lan maden cevheri yararl›d›r. k⤛t. elimizden önemli oranda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. ve bu cevherin saflaflt›r›lma ifllemlerine gerek olmadan üretim gerçeklefltirilebilmektedir. kullan›lan enerjiden büyük ölçüde tasarruf edilir. kauçuk. geleni yapal›m.. Di¤er önemli bir husus.

Kirli su ar›tma tesisleri • Difl f›rçalarken suyu sürekli aç›k b›rakmayal›m. yeniden doldurulabilir pilleri kullanal›m. Söyleyelim 1. parklar›m›z›n çöplük olmad›¤›n›. • Piknik yapt›¤›m›z alan›. Sizin çözüm önerileriniz nelerdir? 4. Do¤al kaynaklar›m›z› korumak kimin görevidir? 3. ileride bizim yaflant›m›z› veya gelecek nesillerin yaflant›lar›n› nas›l etkiler? 126 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Do¤al kaynaklar›m›z›n bilinçsizce tüketilmesi. Do¤al kaynaklar›m›z› kullan›rken nelere dikkat etmeliyiz? 2. sürekli kullanabilece¤imiz bez torba ve fileleri tercih edelim. Çöp at›p çevreyi kirletenleri mutlaka uyaral›m. • Herhangi bir ürünü al›rken geri dönüflümlü olmas›na dikkat edelim. • Çöplerimizi ay›rarak onlar için ayr›lm›fl olan çöp kutular›na atal›m. çöplerin yerinin çöp kutular› oldu¤unu unutmayal›m. buldu¤umuz gibi temiz b›rakal›m. SINIF . gilen han i z i n i iler lanab i çöp ¤ k a e s d Ev flümü dönü i r e g yap›rinin neler n i ç i lir? unun Siz b nuz? yorsu EM GÖZL Düflünelim. kullan›lm›fl k⤛tlar› geri kazanal›m. • Ormanlarda atefl yakmayal›m. Geri dönüflüm kutular› • K⤛tlar›m›z›. • Kullan-at piller yerine. göllerimizin.4. yollar›m›z›n. • Balkonlar› ve merdivenleri hortum kullanarak y›kamak yerine paspas yapal›m. • Denizlerimizin. defterlerimizi tutumlu kullanal›m. Ünite Peki bunlar›n yan›nda biz ne yapabiliriz? Bununla ilgili size birkaç öneri sunabilirim: • Bir kere kullan›p ataca¤›m›z pofletler yerine. • Çamafl›r ve bulafl›k makinesini tam kapasitede doldurmadan çal›flt›rmayal›m.

Ülkemizin Kaynaklar› Mesle¤imi Seçerken ÖN HAZIRLIK 1. Daha sonra da bana ifl baflvuru formunu vererek doldurmam› istedi. bugün neler yaflad›¤›m› anlatay›m. a¤abeyine bugün ifl görüflmesine gidip gitmedi¤ini ve neden can›n›n s›k›ld›¤›n› sordu. ifl ar›yordu. SINIF 127 . Fatma. Fatma. Nitelikli insan gücünün yetiflmesin de e¤itimin rolü nedir? Bunun ülkemiz aç›s›ndan önemini de¤erlendiriniz. ‹fi BAfiVURU FORMU Ad›n›z Soyad›n›z En son mezun oldu¤unuz okul Bildi¤iniz yabanc› diller ve düzeyi Sahip oldu¤unuz sürücü belgesinin s›n›f› Seyahat etmeye engel bir durumunuz var m›? Varsa nedir? ‹fl deneyiminiz / referanslar›n›z Hobileriniz Bilgisayar sertifikan›z var m›? Varsa düzeyiniz FOTO⁄RAF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 3. fiirket müdürü. Beyin göçü dendi¤inde akl›n›za neler geliyor? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • meslek • varsay›m • iflsizlik Nitelikli ‹nsan Gücü Fatma’n›n a¤abeyi Ali. bana sat›fl sorumlusu arad›klar›n› söyledi. dedi. fiimdiden sana da ders olsun. Ali. akflam eve can s›k›nt›s› ile gelmiflti. çay için kardefline teflekkür etti ve anlatmaya bafllad›: — Bugün gazetede bir flirketin “Eleman Aran›yor. Müdür. büyük bir flirket olduklar›ndan yurt içinde ve yurt d›fl›nda ifl yapt›klar›ndan bahsetti. a¤abeyine bir çay getirdi ve yan›na oturarak merak içinde konuflmas›n› bekledi. her mesle¤i yapabilir mi? Neden? 2. Ali: — Gel kardeflim. A¤abeyi.” ilan›n› gördüm ve ifl görüflmesi için verilen adrese gittim. Herkes.

Kendimi gelifltirecek hiçbir fley yapmad›m. SINIF . nitelikli olmayan. fiirket müdürünü dikkatle dinledim ve hak verdim gerçekten. Biz yurt içi ve yurt d›fl› çal›flan bir firma oldu¤umuz için en az bir yabanc› dil bilen birine ihtiyac›m›z var. a¤abeyini dikkatle dinliyordu. Derslerine çal›fl. zaman›nda okulumu önemsemedim.” dedi. sizde yok.13. Ünite Formu doldurup daha sonra flirket müdürüne verdim. Bu yüzden de sürücü belgenizin olmas› gerekir. Ben 25 yafl›na geldim. ülke ekonomisini olumsuz yönde etkiler.14. onun için hangi niteliklere sahip olman gerekiyorsa onlara sahip olmak için u¤rafl. Zaman›nda yap›lmas› gereken ifller. Müdür.” fl Kelebek etkisine siz bir örnek verebilir misin? Fatma. Bu yafltan sonra kendimi nas›l gelifltirebilir ve bir ifl bulabilirim. kendine bir hedef seç.” M.” “Bir yandan bilgisizliği ortadan kaldırmaya uğraşırken bir yandan da memleket evladını toplumsal ve ekonomik hayatta aktif şekilde etkili ve verimli kılabilmek için zorunlu ilk bilgileri uygulamalı bir biçimde vermek metodu. benim yapt›¤›m› yapma. o da bir baflkas›n› etkiler.Bizim arad›¤›m›z özelliklerin ço¤u. fiimdi yapt›¤›m›n ne kadar kötü oldu¤unu görüyorum. Ayr›ca yurt içindeki faaliyetleri-mizi sürdürmek için de arabayla flehirleri gezip birkaç gün kalman›z gerekebilir. sana örnek olsun. formu inceledikten sonra bana dönüp.atam. Üniversite bitiren arkadafllar›m›n hepsi flimdi ifl sahibi. Ali devam etti: “‹flte böyle kardeflim ve biliyorsun bunu ben ilk kez yaflam›yorum. ifli bilmeyen elemanlar yüzünden aksar. ve 4.gov. Benim gibi herkes kendini gelifltirmeden bir ifle girecek olursa yapaca¤› ifli ö¤renene kadar epey zaman geçer. eğitimimizin temelini oluşturmalıdır. Etkinlik 128 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fiimdi yaflad›klar›m. Kemal ATATÜRK www.tr ÖÇK 4. fiirketler. Bu da ifl ve zaman kayb› demekti. Atatürk’ün e¤itime önem veren sözleri sana rehber olsun. sak›n. Bizim için nitelikli insan çok önemlidir. Bir ifl yerinin iflini aksatmas› di¤erini. Derslerime çal›flmad›m ve liseden sonra okula devam etmedim. yay›la yay›la ülke ekonomisine kadar gider ve onu da olumsuz etkiler. bilmiyorum.4. Bu dalga. Böylece ileride nitelikli bir eleman oldu¤un için k›sa sürede ifl sahibi olabilirsin. o da di¤erini. Bu kay›plar hemen flirketi. . Sen. Ali. “Bu da ona çok benziyor. kardefline “Kelebek etkisini biliyorsun. Yapt›¤›m ifl baflvurular›nda genelde böyle özellikler ve nitelikler istiyorlar. Ben. ülke ekonomisine katk› sa¤layan kurumlard›r.

seçece¤i mesle¤e uygun olmas›. Mesle¤imizi seçerken kendimizle ilgili düflünme f›rsat› buluruz. Bizim amac›m›z. Bu da ilk ve orta ö¤retimin uygulamal› bir flekilde olmas›yla mümkündür. Millî e¤itim ifllerinde. hangi mesle¤i seçecekti? Her mesle¤i yapabilir miydi? Mesle¤ini neye göre seçmeliydi? Sadece istemesi yeterli miydi? Yoksa o meslek için baz› yeteneklere sahip olmas› gerekiyor muydu? Bu sorular›n cevab›n› ö¤renmek için okulundaki rehber ö¤retmene gitmeye karar verdi. kesinlikle muzaffer olmak laz›md›r. ve sa o iflte verimli olamazs›n. Sosyal hayat›m›z›n ihtiyaçlar›na uygun olmas› 2.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözlerini dikkate alarak ülke ekonomisinin geliflmesinde e¤itimin önemini aç›klay›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.16. Kiflisel özelliklerinin uydu¤u tek bir meslek yok elbette. yanl›fl bir seçim olabilir.atam. SINIF 129 . Etkinlik Böylece çal›flt›¤›n kuruma da. Çünkü mesle¤ini severek ve isteyerek yapmal›s›n. verimli elemanlar yetifltirmek laz›md›r. Böyle bir durumda da bunlar›n içinden gerçekten seÖÇK vece¤in bir mesle¤i seçmelisin. Bence bu program›n iki esasl› noktas› vard›r: 1.” M. M. ça¤›n gereklerine uymas›d›r. ancak bu surette olur. kiflinin do¤ru bir de¤erlendirme yapabilmesidir.gov. fl Ali kendini gelifltirmek için gerçekten geç mi kalm›flt›? Peki. Peki. Kemal ATATÜRK www. Kiflisel özellikler ve mesle¤in gerektirdi¤i özelliklere ne kadar uygunsan baflar›l› olma flans›n da o kadar artacakt›r. yok4. istedi¤i mesle¤i belirlesi ve ona göre yönelmesi gerekti¤ini düflündü. Rehber ö¤retmene kendisiyle konuflmak istedi¤ini söyledi. sizi bu konularda yönlendirmek. ülkene de faydal› olamazs›n. hâlâ yapabilece¤i fleyler var m›? fl Sizin Ali’ye önerileriniz ne olurdu? Fatma. el becerileri zay›f bir insan›n t›p okumas›. millî e¤itim iflleridir.gov. Ertesi gün okula biraz erken gitti. cahilli¤in yok edilmesidir. Mesle¤ini sevmezsen kendini gelifltirmek için çal›flmazs›n. Bir taraftan toplumsal hayatta bizzat faal ve faydal›. Rehber ö¤retmen. Bir mesle¤i seçerken kiflilik özelliklerinin yan›nda.atam. Ayr›ca baflka mesleklerin gerektirdi¤i özelliklere de sahip olabilirsin.Ülkemizin Kaynaklar› En önemli ve verimli görevlerimiz.15. bireyin kendi ruhsal ve bedensel yap›s›n›n da. Kan görmeye dayanamayan. Bu zaferin sa¤lanmas› için hepimizin tek vücut ve tek düflünce olarak esasl› bir program üzere çal›flmas› gerekir. Fatma’y› dinledi ve flunlar› söyledi: — Aferin Fatmac›¤›m! Bu konular› benimle paylaflmakla çok iyi yapt›n. Bir milletin hakiki kurtuluflu. Kendisinin flimdiden. ayn› derecede önemlidir. a¤abeyinin durumuna gerçekten çok üzüldü. Çünkü kendimize uygun bir meslek seçimi ancak kendimizi tan›mam›zla mümkündür. Meslek seçiminde önemli olan.tr “Millî e¤itim program›m›z›n temel tafl›. Kemal ATATÜRK www. 4.

Beyin göçü. ülke ekonomisi için çok önemlidir. flimdi sana bir form verece¤im. ülke içinde kal›r ve çal›fl›rsa. Konuyla ilgili bir dergide okuduklar›n› hat›rlad›: Bir ülkenin geliflmesi için bilim ve teknolojinin yan›nda nitelikli insan gücüne ihtiyac› vard›r. Fatma formu doldurduktan sonra rehber ö¤retmen. Fatma’n›n araflt›rmac› yönünün a¤›r bast›¤›n› gören rehber ö¤retmen. matematikçi. Bu formdaki sorular. Bu mesleklere. dedi. bir gerçektir. kendine özgü e¤itimi vard›r. Seçece¤iniz mesle¤in gerektirdi¤i e¤itim. Çünkü her mesle¤in. Kendi kaynaklar› ile yetifltirdi¤i e¤itimli bireyleri kaybeden. nitelikli ve yetenekli insan›n ve ifl gücünün yetiflti¤i ülkede de¤il de baflka bir ülkede çal›flmas›d›r. Seçti¤i meslek için “Hangi derslerde baflar›l› olmak ve hangi e¤itimi almak gerekir?” konusunu araflt›racak ve o yönde e¤itim alacakt›. ülkeler aras›ndaki geliflmifllik fark›n›n daha da artmas›na neden olmaktad›r. Ancak bu nitelikli insan. t›p teknisyeni gibi örnekler verdi. Fatma. bofluna yorulmak. Ancak ben henüz hangi mesle¤i istedi¤imi bile bilmiyoÖÇK rum. onu de¤erlendirdi. ülke içinde kalmas› gerekmektedir. Ünite — Evet ö¤retmenim. antropolog. teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. astronot. Zaman›n gereklerine göre bilim. SINIF .17. kendini gelifltirdikten sonra bu niteli¤ini baflka ülkede kullan›rsa ne olacak?” diye düflündü.” “Ülkemizin insan›.gov. flöyle devam etti: — Bütün bunlar› de¤erlendirdikten sonra seçece¤in meslek için gerekli e¤itimi alman da gerekiyor.4. Rehber ö¤retmen. belki sana ne yapmaktan hoflland›¤›n konusunda ipucu verebilir. biyolog. Fatma’ya araflt›rmaya dayal› mesleklerden birini seçebilece¤ini söyledi. kimyager. Geliflmifl ülkelerin yetiflmifl beyinlere daha yüksek ücret ve daha iyi olanaklar sa¤lad›¤›. Fatma — O nedenle flimdiden benim için uygun bir mesle¤i seçmem ve kendimi ona göre yönlendirmem gerekiyor. Gerçekten de araflt›rma yapmay› sevdi¤ini düflündü. bilgi. geliflmeleri daha da yavafllamaktad›r. rehber ö¤retmenin odas›ndan ç›karken masan›n üzerinde bir haber dikkatini çekti: “Nitelikli insan gücü. Etkinlik Rehber ö¤retmen — Anlad›m Fatmac›¤›m. Ö¤retmenin verdi¤i örnek meslekler hakk›nda bir araflt›rma yapmaya karar verdi. rehber ö¤retmene teflekkür etti. terlemek de¤ildir. Bunun için de nitelikli insan ve ifl gücünün.tr Beyin Göçü Fatma. Üniversite d›fl›nda baflka e¤itimler de gerekebilir. Bunlardan kendisine en uygun olan› seçecekti. dedi.atam. hangi mesle¤i seçmek istiyorsunuz? ‹lgi duydu¤unuz meslekleri s›ralay›n›z. fl Siz. BEY‹N GÖÇÜ: ‹yi e¤itim görmüfl. Kemal ATATÜRK www. Ülkemizin kalk›nmas› için nitelikle meslek sahiplerine ihtiyaç var. fizikçi. Bilgi Kutusu 130 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. beceri ve kiflilik özellikleri nelerdir? Çal›flmak demek. az geliflmifl veya bizim gibi geliflmekte olan ülkelerin beyin göçü. 4. nitelikli insan olman›n kendimiz ve ülkemiz için ne kadar önemli oldu¤unu biliyorum art›k. Bir meslek için sadece üniversite bitirmek yeterli olmayabilir. M.

teknolojiye ve yetiflmifl beyin gücüne gereken önemi vererek baflarabiliriz.tr. 3. www. Biliyor muydunuz? Her mesle¤in kendine özgü e¤itimi vard›r. Ancak yurt d›fl›nda e¤itim gören ve yurda dönen yetiflmifl bireylerin de ülkemizde iyi de¤erlendirilmesi ve onlara iyi olanaklar sunulmas› gerekmektedir. ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Beyin göçünü engellemek için neler yapabiliriz? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ö¤rencilerimizin geliflmifl ülkelerde yüksek ö¤renim görmeleri elbetteki önemlidir. 2. ba¤›ms›z.meb. Refah seviyemizi ancak üretimde bulunarak art›rabiliriz.gov. M. flanl›.atam. neden önemlidir? Beyin göçünün nedenleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Beyin göçünün. yüce bir sosyal toplum hâlinde yaflatan veya esaret ve sefalete terk eden terbiyedir (e¤itimdir). Düflünelim. beyin göçü en fazla olan 34 ülke içinde 24. 15 bini Amerika Birleflik Devletleri’nde olmak üzere 50 binden fazla Türk genci. insan›n e¤itimine yap›lan yat›r›md›r. Söyleyelim 1. Bir meslek sahibi olmak. s›rada yer ald›¤›n› ve iyi e¤itim gören yüz kifliden 59’unu kaybetti¤ini biliyor muydunuz? (‹nternet Gazete Haberi) 17.Ülkemizin Kaynaklar› Yüksek Ö¤retim Kurumu (YÖK) taraf›ndan haz›rlanan bir rapora göre 24 bini Almanya’da. tekrar geliflmifl ülkelere gidebilirler. yurt d›fl›nda ö¤renim görmektedir.gov. Kemal ATATÜRK www. Türkiye’nin.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözünü dikkate alarak e¤itimin topluma kazand›rd›klar› hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. 4.2009 En önemli yat›r›m. Bunu da bilime. Aksi takdirde ülkemize gelenler. Bir milleti hür. SINIF 131 .04.

. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. korumal›y›z.... en çok hangi bölgemizde yo¤un olarak bulunmaktad›r? Neden? Vergi kaç›rman›n ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Do¤al kaynaklar›m›z› korumak için neler yapabiliriz? Meslek seçiminde dikkat etmemiz gereken noktalar nelerdir? 1. Enerji tasarrufu sa¤lan›r.. meslek. Turizm D.. “Geri Dönüflüm” için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A.. Pamuklu dokuma B.. Askere gitmek B.... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. Tar›m B. 2. SINIF .. denir.. 5... iklim. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.. fieker üretimi 3.4. B. Geçimimizi sa¤lamak için yapt›¤›m›z ifle . Seyahat etmek 4.. Tar›msal faaliyetleri etkileyen en önemli etmen ... vergi... denir. 5.. ifl gücü 1.. Oy kullanmak C... beyin göçü.. Vergi vermek D. 4..... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz..... Afla¤›da verilen sanayi kollar›ndan hangisinin üretimi iklim flartlar›ndan etkilenmez? A.. 2.. 1.... 132 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6... Gelecek nesillere güzel bir dünya b›rakmak istiyorsak ............. Neden? 4. B..... Ülkemizde ihtiyac›m›z› karfl›layacak kadar ç›kar›lan madenler hangileridir? Yaflad›¤›n›z çevrede ekonomik faaliyetlerden hangisi yayg›n olarak yap›lmaktad›r? Ülkemizde sanayi... 7... At›k miktar› artar.... 3... pek çok uygarl›¤a ev sahipli¤i yapm›fl olmas› gibi nedenlerle ülkemizde.. D. do¤al kaynaklar... 6.... 3.. C.ülkemizdeki nitelikli insan gücünün azalmas›na neden olmaktad›r.. Meslek sahibi olmufl kiflinin ülkesinden baflka bir ülkeye gidip orada çal›flmas› sonucu oluflan. hangi ekonomik faaliyetin geliflmesini sa¤lam›flt›r? A. C. Çimento C. Hayvanc›l›k 2.. Gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir.. Tar›m ve hayvanc›l›¤›n ülke ekonomisindeki yeri nedir? Örneklerle aç›klay›n›z. Sanayi C.. Ya¤ üretimi D......... dir..... Üç taraf›nda denizlerin olmas›.. Do¤al kaynaklar›m›z korunur.. Devletin hizmetleri yerine getirmek için bizden ald›¤› paraya . Afla¤›dakilerden hangisi vatandafll›k görevlerimizden biri de¤ildir? A.

................................................ ‹lgi-kariyer-kiflilik özellikleri Ç............................... ‹leride seçece¤imiz meslekle ilgili nelere dikkat etmeliyiz? A................................... I ve III C.............................................. ..... Tuz elde etme Ülkemizde yukar›da verilenlerden hangisinde akarsulardan yararlan›lmaz? A................................. Bölgenizin hangi özelliklerini dikkate alarak ne tür yat›r›m yapard›n›z? Neden? ......... Tafl›mac›l›k IV.. Do¤al kaynaklar›m›z................................................................................. II ve III D.................................................... Ayçiçe¤i fieker pancar› Çay Üzüm Karpuz ‹ç Anadolu Marmara Bölgesi Güneydo¤u Anadolu Bölgesi Karadeniz Bölgesi Ege Bölgesi E.................... ................................. 4.................. sürekli kendini yenilemektedir...... çok çal›flan insan demektir.................................... I ve II B..... Afla¤›da baz› ürünler ve en fazla yetifltikleri bölgeler verilmifltir....................................................... ......................................................................................................................................................................................... ...... ......... ................ Petrol ihraç eden ülkelerden biriyiz....... Bal›kç›l›k II...............................) (.......................................................... ‹lgi-beceri-para D............. ..... bor rezervi bak›m›ndan dünyada 1.................. s›rada yer al›r.................................. Yaflad›¤›m›z bölgeye yönelik bir yat›r›m projesi haz›rlad›¤›n›z› düflünün.. ............................................. D.......................................................................... ........................................ SINIF 133 ....................................... ........................................................... 1......................................................................................... (.......... Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6................... .....Ülkemizin Kaynaklar› 5............. III ve IV 6. I............................................. ‹lgi-kariyer-para C................... ............................................................................................................................. Sulama III................................................. Nitelikli insan.............) Türkiye................ Uygun olanlar›n› efllefltiriniz................ ‹lgi-beceri-kiflilik özellikleri B........... 3....................................................................................................... Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D................................................................. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z........... 2..............................................................................) (..............) (................................................

ÜN‹TE Ülkemiz ve Dünya Dünya’m›z› Tan›yal›m Yurdumuzun Kaynaklar› Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz Do¤al Afetlerde Dayan›flma Kültür ve Sanat›n Etkileri 134 Sosyal Bilgiler • 6.5. SINIF .

6. Dünya nüfusunun neden baz› bölgelerde daha yo¤un oldu¤unu araflt›r›n›z. Sosyal Bilgiler • 6. Son y›llarda yap›lan uluslararas› kültür. Yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin olan bölgelerinin fazla nüfuslanmas›n›n nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. 7. 4. SINIF 135 . sanat ve spor etkinlikleri ile ilgili haber toplayarak s›n›fa getiriniz. 3. Dünya haritas› üzerinde Türk Cumhuriyetlerinin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. 2. 5.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Ülkemizin bu tür olaylara karfl› nas›l bir yaklafl›m sergiledi¤ini ö¤reniniz. Türkiye’nin en çok hangi ülkelerle ticaret yapt›¤›n› araflt›r›n›z. Bu ülkelerle olan kültürel ba¤lar›m›z› araflt›r›n›z. Yak›n zamanda çeflitli ülkelerde meydana gelen do¤al afetleri araflt›r›n›z. Ülkelerin neden birbirlerine ürün al›p satt›¤› konusundaki düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz.

Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yaflama koflullar›na sahip iklimlerin görüldü¤ü bölgelerde toplanm›flt›r. Etkinlik fl Dünya nüfusunun da¤›l›fl›nda iklim özelliklerinin ne gibi etkisi olabilir? Nedenlerini söyleyiniz.1.5. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi nüfus baz› yerlerde yo¤un baz› yerlerde seyrektir. Ünite Dünya’m›z› Tan›yal›m ÖN HAZIRLIK Kutuplar ve çöller yeryüzünün en az nüfuslanm›fl alanlar›ndand›r. hangi ülkelerin s›n›rlar› içerisinDünya nüfusunun da¤›l›fl› (2012) dedir? Dünya siyasi haritas›nda da yararlanarak bu ülkelere örnek veriniz. fl Atlaslar›n›zdan Dünya iklim tipleri da¤›l›fl› haritas›n› inceleyerek Dünya’da nüÖÇK fusun yo¤un oldu¤u alanlar›n hangi iklim bölgelerinde oldu¤unu söyleyiniz. 136 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • nüfus • flehirleflme • rezerv Dünya Nüfusunun Da¤›l›fl› Yandaki haritada görüldü¤ü gibi dünya üzerinde nüfus her yere eflit ve dengeli da¤›lmam›flt›r. 5. Yandaki haritaya göre nüfusun yo¤un oldu¤u alanlar nerelerdir? Bu alanlar. SINIF . Bu da¤›l›fl› etkileyen faktörler flöyle s›ralanabilir: Nüfusun Da¤›l›fl›n› Etkileyen Faktörler Fiziki Faktörler • Yeryüzü flekilleri • ‹klim özellikleri • Bitki örtüsü • Toprak verimlili¤i • Su kaynaklar› • Co¤rafi konum • Yeralt› kaynaklar› Befleri ve Ekonomik Faktörler • Ulafl›m • Sanayileflme • Ticaret • Tar›m • Madencilik • Turizm • Tarihi faktörler fl Sizin yaflad›¤›n›z yerde nufusun da¤›l›fl›nda hangi faktörler daha etkili olmufltur? Düflüncelerinizi söyleyiniz.

Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Yukar›daki haritadan ve dünya nüfus da¤›l›m› haritas›ndan yararlanarak yeralt› kaynaklar›n›n nüfusun da¤›l›m›n› nas›l etkiledi¤ini aç›klay›n›z. Bu nedenle bu bölgelerde nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. Bu nedenle da¤l›k ve engebeli alanlar nüfusun seyrek oldu¤u yerlerdir. ‹nsanlar as›rlar boyunca yerleflmek için düz alanlar› seçmifltir. tatl› su kaynaklar›n›n oldu¤u yerlerde de nüfus yo¤undur. Dünya nüfusunun ço¤unlu¤u ova ve düzlüklerde yaflamaktad›r. Dicle. sanayinin geliflti¤i Bat› Avrupa ülkeleri ve Japonya nüfusun yo¤un oldu¤u alanlard›r. ‹ndus ve Ganj gibi akarsular›n çevreleri tar›ma elveriflli oldu¤u için buralarda nüfus yo¤undur. Bu madenlerin ç›kar›ld›¤› yerlerde genellikle ç›kar›lan madene dayal› sanayi kollar› geliflmifltir. ÖÇK 5. SINIF 137 . göllerin. Örne¤in Alp ve Himalaya da¤lar› gibi yüksek ve engebeli yerlerde nüfus oldukça azd›r. Yeryüzünde genellikle da¤l›k olan alanlar nüfus yo¤unlu¤unun az oldu¤u yerlerdir.Ülkemiz ve Dünya Dünya üzerinde önemli madenler ve sanayi alanlar›n›n da¤›l›fl› (2011) Yukar›daki haritada.2. Örne¤in önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i Türkiye. Buna karfl›l›k verimli topraklar›n bulundu¤u. yeryüzündeki önemli maden ve sanayi alanlar›n›n dünya üzerindeki da¤›l›fl› gösterilmifltir. tar›m. akarsular›n. Nil. Ulafl›m. ticaret ve enerji kaynaklar›n›n iflletilmesi gibi ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerlerde insan gücüne ihtiyaç duyulmas› nedeniyle buralarda nüfus yo¤undur. genifl tar›m alanlar›n›n bulundu¤u Hindistan. Örne¤in. Bu yerlerde ulafl›m ve tar›m s›n›rl› olur. F›rat. sanayi.

SINIF .3. ÖÇK 5.5. Etkinlik Çöl alan› Da¤l›k alan Ulafl›m a¤›n›n geliflti¤i bölge Sanayinin geliflti¤i alanlar K›y› Bölgeleri Tar›m alanlar› 138 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. insanlar›n yaflamalar›na ve ekonomik faaliyetlere daha elverifllidir? Bu yerlerde nüfus da¤›l›fl› nas›l bir özellik gösterir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Ünite Tart›flma fl Afla¤›da verilen foto¤raf›ndaki yerlerden hangileri.

fl Atatürk. ülkemizin ekonomik önemini art›rmaktad›r. aç›k denizlere ve okyanuslara aç›labilmesi ancak Çanakkale ve ‹stanbul bo¤azlar› sayesinde mümkündür. Bu siyasetin özünü “Yurtta bar›fl.Ülkemiz ve Dünya Co¤rafi Konumun Önemi Co¤rafi konum. dünyan›n siyasal ve stratejik bak›m›ndan çok kritik bir bölgesinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti’ni her yönden güçlü ve daha büyük bir ulusal devlet hâline getirmek istemifltir. Co¤rafi konum. yaln›zca iklim. Genç ve dinamik bir nüfusun olmas› nedeniyle önemli bir ifl gücüne sahiptir. SINIF 139 . dünyada bar›fl!” ilkesi oluflturur.Bu durum. ülkelerin Dünya üzerindeki siyasi. ‹flte Atatürk. ÖÇK Atatürk’ün en büyük baflar›lar›ndan biri de Türkiye co¤rafi konumunun gerekleri5. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkelerin. bitki örtüsü. d›flar›dan gelecek tehlikelere karfl› savunmas›n› di¤er ülkelerle olan siyasi iliflkilerini belirlemede de önemli rol oynar. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkiye’nin konumu ülkemize sosyal 0 2800 km ve ekonomik bak›mdan önemli bir avantaj sa¤lamaktad›r. Türkiye’nin güvenilir bir istikrar unsuru olmas›n› amaçlam›fl ve bunu baflarm›flt›r. Etkinlik ni en do¤ru flekilde görmüfl. tar›m ürünleri bak›m›ndan da zengindir. denizlere k›y›s› olan ve uygun iklime sahip ülkelerin konumu ekonomik geliflmelerini olumlu yönde etkilemektedir. Türkiye Cumhuriyetinin bulundu¤u bölgede güçlü bir devlet olmas›n›n neden önemsemifltir? fl Dünya haritas›ndan yararlanarak co¤rafi konumu bakm›ndan avantajl› olan ülkelere örnekler veriniz. ekonomik ve sosyal yap›lar›n› belirlemede önemli bir etkendir. su kaynaklar›. stratejik önemini. Türkiye Cumhuriyeti topraklar›. Türkiye çok çeflitli siyasal. Ayn› anda dört mevsimin yafland›¤› yurdumuz. toprak tipleri gibi fiziki koflullar› belirlemek veya etkilemekle kalmaz. Ayr›ca zengin yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na sahiptir.4. deniz ve hava yollar› üzerindedir. Ayn› zamanda ülkenin sosyal ve ekonomik yap›s›n›. dünya petrol rezervlerinin yar›dan ço¤una sahip olan Orta Do¤u ülkeleriyle bu yataklarda üretilen petrole ihtiyac› olan sanayileflmifl Avrupa ülkeleri aras›ndad›r. ekonomik ve askerî ç›karlar›n çat›flt›¤› bu bölgelerin ortas›nda. Türkiye’nin Türkiye’nin Co¤rafi Konumu ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›na hâkim bir konumda olmas› da yurdumuza bölgesinde büyük bir stratejik üstünlük sa¤lamaktad›r. Örne¤in önemli ticaret yollar› üzerinde bulunan. Ayn› zamanda bu sayede bölgede ve dünyada. Örne¤in. de¤erlendirmifl ve Türk siyasetini buna göre yönlendirmifl olmas›d›r. onlar› birbirine ba¤layan kara. Buralarda nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r.

‹htiyac›n›z olan bir ürünü yak›n çevrenizde bulamad›¤›n›zda neler yapars›n›z? Tart›fl›n›z. bal›k gibi ürünler. ihracat ve gümrük kavramlar› hakk›nda bilgi toplay›n›z. Evinizde kulland›¤›n›z eflyalar›n hangileri baflka ülkelerde üretilmifltir? Listeleyiniz. domates. Ünite Yurdumuzun Kaynaklar› ÖN HAZIRLIK 1. sizce nas›l karfl›lanmaktad›r? Tart›flma fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi çeflitli meyve ve sebze ihtiyac›m›z› genelde yak›n›m›zda kurulan pazarlardan karfl›lar›z.5. de¤iflik bölgelerden gelebilir. ihtiyac› olan bölgelere gönderilir. yaflad›¤›m›z yere portakal.6. do¤algaz ihtiyac›n› d›fl ülkelerden sa¤lamaktad›r. Buna karfl›l›k f›nd›k. neden birbirinden farkl›d›r? fl Yurdumuzda üretilen petrol miktar› tafl›tlar›n ihtiyac›n› karfl›layamamaktad›r. ‹thalat. Bu durumda. petrol üretimi yurdumuzda çok Al›flverifl Merkezi azd›r ve ihtiyac›m›z› karfl›lamamaktad›r. al›flverifl merkezi gibi yerlerden sa¤lar›z.5. market. Yetifltirilen ürünler. bulundu¤umuz yere baflka yerlerden. Örne¤in. tafl›tlar›n çal›flmas› için gerekli olan petrol. üzüm gibi yiyeceklerle tekstil ürünleri. hatta baflka ülkelerden gelebilir. et. manav. ‹htiyaçlar›m›z› çevremizdeki pazar. Bunlar›n hepsini ayn› yerde üretmek veya yetifltirmek olanaks›zd›r. SINIF . Böylece yurt içinde bölgeler aras›nda çeflitli ürünler al›n›p sat›larak ticaret yap›l›r. Etkinlik 140 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ülkeler aras›nda da buna benzer ticaret yap›lmaktad›r. elma. ve 5. 2. Elbette ki hay›r. fl Kiflilerin ya da ülkelerin sahip olduklar› veya ihtiyaç duyduklar› ürünler. fl Dünyada kendi kaynaklar›yla tüm ihtiyaçlar›n› karfl›layabilen ülke olabilir mi? Düflüncelerinizi söyleyiniz. bor ve demir madenleri gibi çeflitli ürünlerinini ihtiyac› olan ülkelere satmaktad›r. Semt pazar›ndan bir görünüm ÖÇK 5. Peki ald›¤›m›z bu ürünlerin hepsini kendi çevremizde veya ülkemizde üretebilir miyiz. de¤il mi? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • ihracat • ithalat ‹htiyac›m›z olan ürünler. Örne¤in. Türkiye.

alüminyum (TÜ‹K. iletiflim. elektronik eflya ve çeflitli sanayi ürünleri satarlar. ‹hraç etti¤imiz ürünler (2011) • Sebze ve meyve • Karayolu tafl›tlar› • Makine. fiimdi bu ülkelerle ticari iliflkilerimizin nas›l oldu¤unu birlikte ö¤renelim. 2010) fl Grafi¤i inceleyerek ülkemizin en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› söyleyiniz. plastik • Tekstil.7. Ayr›ca tah›l.Ülkemiz ve Dünya Ülkeler. Türkiye’nin en fazla ülke olan Rusya ile cografi yak›nl›¤›m›z ticaretin geliflmesinde önemli bir etkendir. Tabloyu inceleyerek en çok neler al›p satt›¤›m›z› söyleyiniz. inflaat. tekstil ve g›da sanayi alan›nda geliflmifltir. fleker pancar›. fl Ülkemizin en az al›p satt›¤› ürünler hangileridir? fl Ülkemizde tar›m etkinlikleri yo¤un olarak yap›lmaktad›r. ayçiçe¤i. Bu durumun nedenleri neler olabilir? Ülkemizin pek çok ülke ile ticari iliflkileri geliflmifltir. gemi. TÜRK‹YE’DE ‹HRAÇ VE ‹THAL ED‹LEN ÜRÜNLER‹N DA⁄ILIMI Yüzde % 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri ‹hracat ‹thalat (TÜ‹K. Afla¤›daki tabloda Rusya ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. otomobil. kara-demiryolu tafl›mac›l›¤›. 2011) Do¤algaz üretim tesisi ÖÇK 5. Rusya ayn› zamanda önemli bir sanayi ve tar›m ülkesidir. Ekonomisi tar›ma dayal› ülkeler. karfl›l›kl› yapt›klar› ticaret anlaflmalar› ile ihtiyaç duyduklar› ürünleri birbirlerine al›p satarlar. Makine. RUSYA Dünya’n›n en büyük yüzölçümüne sahip ülkelerinden biri olan Rusya. petrol ve do¤algaz bak›m›ndan oldukça zengin kaynaklara sahiptir. çeflitli makine ve elektrik ürünlerini ithal ederler. Ancak baz› ülkelerle daha fazla ithalat ve ihracat yap›lmaktad›r. demir çelik ‹thal etti¤imiz ürünler (2011) • Do¤algaz • Demir çelik • Petrol ürünleri • Bak›r. Yandaki grafikte ülkemizin di¤er ülkelerle en çok al›p satt›¤› ürünler görülmektedir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak bu ürünlerin ihraç ürünleri içindeki pay› çok azd›r. k›rm›z› et ve süt üretimi önemlidir. genellikle tar›msal ve hayvansal ürünleri ihraç eder. Sanayisi geliflmifl ülkeler ise tar›msal ürünlerle çeflitli ham maddeler al›r. SINIF 141 .

sanayisi geliflmifl zengin ülkelerdendir.9.633. Etkinlik de¤ildir.188. Almanya. Ruhr Havzas›.974 2. tafl kömürü ve linyittir. Avrupa’n›n güneyinde. elektronik ve k⤛t sanayisi kollar› çok geliflmifltir.721 2. Bunlar› inceleyerek iki ülke aras›ndaki ticari iliflkiler hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. ÖÇK 5. Ülkede tar›m. 2011) ‹talya’da otomotiv sanayisi geliflmifltir. Bu ürünlerin üretiminde Avrupada ilk s›rada yer almaktad›r. dünyan›n say›l› zengin ülkelerinden biridir.5. Sanayi kollar› içinde otomobil.379. 142 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. turunçgil. Yandaki tabloda.274.802. sanayi çok geliflmifltir. Ünite Almanya Orta Avrupa ülkesi olan Almanya.594 2. gemi.577. tekstil. Genifl tar›m alanlar›na sahiptir.995 3. Almanya’da bir atamabil fabrikas› Ülke ad› Almanya ‹talya Fransa ‹ngiltere ABD Rusya Çin Bin $ (Dolar) ‹thalat 8.022.118 2. Bunun nedeni neler olabilir? ‹talya ‹talya. modern yöntemlerle yap›lmakta ve yüksek verim al›nmaktad›r.770 5.766 10.638.074 8. ‹talya ile Türkiye aras›ndaki ticaret ürünleri gösterilmifltir. Önemli yer alt› kayna¤›. Ancak yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin Türkiye’ye satt›¤› Türkiye’den bafll›ca ürünler ald›¤› bafll›ca ürünler kimyasal ürünler pamuk ipli¤i çeflitli makineler ham demir optik aletler konfeksiyon kösele ürünleri (TÜ‹K. otomotiv.400.385 6. ‹talya. seramik.496. Akdeniz’e do¤ru. g›da ve makine. ve 5. SINIF .468. Ülkede en çok üzüm. Ayr›ca Almanya’da 3 milyona yak›n Türk iflçisi çal›flmaktad›r. uzanan bir yar›mada ülkesidir.832 1. sentetik madde.087 3.8.658. Tablodan da anlafl›laca¤› gibi miktar olarak en çok al›flverifl yapt›¤›m›z ülke Rusya’d›r. ülkenin ihtiyac›n› karfl›lamaya yetmemektedir. Ancak Almanya’da yetifltirilen tar›m ürünleri. zeytin. Türkiye’nin ithalat ve ihracat yapt›¤› bafll›ca ülkeler ve bu ülkelerin ithalat-ihracat miktarlar› gösterilmifltir. kimya. dünyada sanayisi geliflmifl ülkelerdendir.355 ‹hraç 555. Avrupa ülkeleri aras›nda en fazla al›flverifl yapt›¤›m›z ülkedir. sebze ve meyve üretimi yap›l›r.651 (TÜ‹K.276. 2011) fl Sizce Almanya Türkiye’ye en çok hangi ürünleri satar ve ülkemizden hangi ürünleri al›r? fl Yandaki tabloda.169 2. kimya. Almanya’n›n ve dünyan›n en büyük sanayi bölgelerindendir. Özellikle demir-çelik.

Benzerlik olup olmad›¤›n› söyleyiniz. dünyan›n en önemli kömür üreticilerinden biridir.10. Ancak sanayi için gerekli olan ham maddenin büyük k›sm›n› d›flar›dan al›r. Enerji üretiminin büyük k›sm›. kömürden sa¤lan›r. 2011) ‹ngiltere ‹ngiltere. tafl›t üretimi. ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler kimyasal maddeler demir-çelik ilaç parfümeri-kozmetik ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler sebze-meyve tekstil mineral ve madenler elektrikli makine ve cihazlar (TÜ‹K. Otomotiv. Yandaki tabloda. elektronik. kimya ilaç ve g›da sanayi bafll›ca sanayi kollar›d›r. Avrupa’n›n kuzeybat›s›nda. Tar›ma elveriflli olan ülke topraklar›nda bu¤day. uçak ve uzay sanayi. Tar›msal üretim. modern tar›m makinalar› ile yap›l›r. Atlas Okyanusu’nda yer alan adalar ülkesidir. Tabloyu inceleyerek ‹ngiltere’den en çok petrol al›p tekstil ürünleri ÖÇK satmam›z›n nedenlerini söyleyiniz. telsiz ve telefon cihazlar› ile ilgili sanayi kollar› geliflmifltir. 5. Etkinlik ‹ngiltere’deki sanayiden bir görünüm ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler petrol ürünleri eczac›l›k ürünleri otomobil kara tafl›tlar› uçak ve çeflitli makineler ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler tekstil ürünleri otomobil ürünleri meyve ve sebze elektronik eflya (TÜ‹K. arpa. Ülkede kimyasal ürünler. fl Yandaki tabloda. Dünya’n›n ekonomik yandan geliflmifl ilk befl ülkesinden biridir. fleker pancar› yetifltirilir. Avrupa Birli¤i ülkeleri aras›nda en büyük cografi alana sahip ülkesidir. Fransa’n›n ülkemizden ald›¤› ve ülkemize satt›¤› bafll›ca ürünler gösterilmifltir. Fransa. Ülke. bilgi teknolojileri. demir-çelik. Fransa. ‹ngiltere ile Türkiye aras›nda yap›lan bafll›ca ticaret ürünleri gösterilmifltir. SINIF 143 . ‹ngiltere. Avrupa ülkelerinin tar›m ürünleri ihtiyac›n›n büyük bir bölümünü karfl›lar. önemli bir tar›m ülkesidir. ‹talya ile Fransa’n›n Türkiye’ye satt›¤› ürünleri karfl›laflt›r›n›z.Ülkemiz ve Dünya Fransa Fransa. Fransa’da tar›m modern yöntemlerle yap›lmaktad›r. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapan bir ülke olmufltur. 2011) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

144 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yüksek verim al›nmaktad›r. Örne¤in. Türkiye. k⤛t ve çimento. Her ülke. bu¤day. Özellikle h›zla artan nüfusu beslemek ülkeler için önemli sorun oluflturmaktad›r. Ülkemizdeki baz› kaynaklar›n rezervlerinin yok denecek kadar az oldu¤u da bir gerçektir. Bu da tar›ma dayal› sanayi kollar›n›n geliflmesini sa¤lam›flt›r. Ülkede büyük tar›m çiftliklerinde modern makinalarla yap›lan tar›mdan. yer alt› kaynaklar› bak›m›ndan da zengindir. önde gelir. pamuk. çeflitli ülkelerle ilgili gazete kupürleri toplayarak okul panosunda sergileyiniz. Yer alt› kaynaklar› (demir. demir-çelik. bu da ülkeler aras›nda ekonomik yönden iliflkilerin geliflmesine yard›mc› olmaktad›r. halk›n›n ekonomik yönden rahat yaflamas›. dünya üretiminin önemli bir k›sm›n› sa¤lar. ABD’de çok say›da bilimsel araflt›rma ve teknoloji ‹thal etti¤imiz ‹hraç etti¤imiz merkezleri kurulmufltur. Ünite Amerika Birleflik Devletleri (ABD) Kuzey Amerika k›tas›nda yer alan ABD. Bunun d›fl›nda uçak ve otomotiv sanayisi çok geliflmifl ve ülkeye büyük gelir sa¤lam›flt›r. ülke ihtiyac›n› karfl›lamamaktad›r. bak›r. tütün. yulaf. SINIF . alt›n. bulundu¤u konum itibar›yla çok çeflitli tar›msal ürünlerin yetifltirilmesine uygun iklim ve yer flekillerine sahiptir. zengin do¤al kaynaklara sahiptir. dokuma. boksit vb. Makineler. Kendi kaynaklar› yeterli olmayan ülkeler. krom. g›da. Elektronik eflyalar. savunma araçlar› haberleflme cihazlar› demir-çelik ürünleri t›bbi malzeme makine parçalar› m›s›r ve soya ya¤› tekstil ürünleri tütün demir-çelik pamuk meyve-sebze (TÜ‹K. Ülke. ‹nceleyerek di¤er ülkelerle olan ithalat ve ihracat ürünleri ile karfl›laflt›r›n›z. Bu kaynaklar› sayesinde ekonomik yönden dünyan›n en geliflmifl ülkesi durumundad›r. gümüfl. sebze ve meyve üretimi oldukça fazlad›r. ülkeler aras› ekonomik iliflkiler büyük önem kazanm›flt›r. metal iflleme.) bak›m›ndan oldukça zengindir. Bilim. Sanayi ürünleri bak›m›ndan. teknoloji ve sanayi bafll›ca ürünler bafll›ca ürünler alanlar›ndaki ilerlemesi sayesinde ABD. demir ve kükürt gibi madenler de fazla miktarda ç›kar›lmaktad›r. dünyada önemli bir güç haline gelmifltir. kimyasal ürünler. Bilgi Kutusu Ekonomik ‹liflkiler Günümüz dünyas›nda. Bu ürünler ülke ihtiyac›n› karfl›lad›¤› gibi baflka ülkelere de ihraç edilir. Dolay›s›yla kaynaklar›n ihtiyac› karfl›lamas› ya da karfl›lamamas› ülkeler aras›nda iliflkileri geliflARAfiTIRINIZ tirmektedir. ihtiyaçlar›n› di¤er ülkelerden karfl›lamakta. ihtiyaçlar›m›z› da d›fl ülkelerden karfl›lamaktay›z. demir-çelik ürünleri vb. kaliteli ve ucuz ürünler kullanabilmesi için çeflitli ekonomik önlemler almaktad›r. Ülkemizin bu ülkelere en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› listeleyiniz. 2011) fl Yandaki tabloda ABD’de ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. M›s›r. ABD’de bir fabrikadan görünüm Petrol ve kömür bak›m›ndan dünyan›n önde gelen ülkelerindendir.5. yurdumuzda ç›kar›lan petrol ve do¤al gaz. fasulye. Bunlar›n d›fl›nda bak›r. Ülkemizin ticaret yapt›¤› fl Ülkelerin ekonomik bak›m›nda birbirlerine ihtiyaç duymalar›n›n nedenlerini söyleyiniz.

“Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. komflu ve di¤er ülkelerle sosyal. iliflkiler nas›l gelifltirilebilir? Aç›klay›n›z. inanc› bir.tr runlar • küresel so • ihracat • ithalat • dil • din KEL‹ME LAR VE KAVRAM fl Yukar›daki metinden. Atatürk. ‹ran. Atatürk.atam. ayn› zamanda Orta Asya’dan Kafkasya. Dünya yeni bir dengeye ulaflabilir. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve Türk ulusunun önderi olan Atatürk. Bu nedenle onun millî d›fl politikada de¤iflmez ilkesi “Yurtta bar›fl.” dedi¤i ülkeler hangileridir? fl Atatürk’ün belirtti¤i ülkelerle Türkiye aras›nda hangi yönlerden benzerlikler bulunmaktad›r? fl “Manevi köprüler “sözünden ne anl›yorsunuz? Metinde bunlar›n hangilerinden söz edilmektedir? fl Atatürk’e göre Türk Cumhuriyetleri. müttefikimizdir.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz ÖN HAZIRLIK Türk Cumhuriyetlerinin ve komflu ülkelerin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. kültürel ve ekonomik alanlarda neler yap›labilir. t›pk› Avusturya-Macaristan gibi parçalanabilir. bütün milletler için tan›nmas› gerekli bir amaçt›. bunun gerçekleflmesine çal›flt›. ufalanabilir. insanlar› mutlu edecek tek yolun onlar› birbirine yaklaflt›rmak. SINIF 145 . Ona göre bugünkü uygar milletlerin karfl›l›kl› iliflkilerine etken olan “milletin kendi gelece¤ine kendisinin egemen olmas›” hakk›. Atatürk’ün millî d›fl politikas› çerçevesinde Türkiye. ‹flte o zaman Türkiye ne yapaca¤›n› bilmelidir… Bizim bu dostumuzun idaresinde dili bir.” olmufltur.gov. Atatürk’ün bu görüflü.” (29 Ekim 1933) www. Haz›r olmak. Fakat yar›n ne olaca¤›n› kimse bugünden kestiremez. komflu ve di¤er ülkelerle bar›fl içinde yaflama arzusundad›r. Bulgaristan. Bizim onlara yaklaflmam›z gereklidir. ÖÇK 5. Irak. Onlar›n (d›fl Türklerin) bize yaklaflmas›n› bekleyemeyiz. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Onun düflünceleri Kuzey Afrika’dan Orta Do¤u’ya kadar pek çok ülkenin ba¤›ms›zl›k kazanmas›na rehber olmufltur. siyasi. yaln›z o günü susup beklemek de¤ildir. onlara birbirini sevdirmek oldu¤unu belirtmifltir. T›pk› Osmanl› gibi. Türkiye. Atatürk’e göre her devletin ba¤›ms›z yaflama hakk› vard›r ve her devlet di¤er devletlerle eflit haklara sahiptir.11. Ermenistan ve Gürcistan’la komfludur. Anadolu ve Balkanlara uzanan Türk dünyas›na ve yapt›¤› devrimleriyle. Suriye. Milletler buna nas›l haz›rlan›r? Manevi köprülerini sa¤lam tutarak. komflumuzdur. Atatürk’ün hangi özelliklerini ç›karabilirsiniz? fl Atatürk’ün. Dil bir köprüdür… ‹nanç bir köprüdür… Tarih bir köprüdür…” “…Köklerimize inmeli ve olaylar›n böldü¤ü tarihimizin içinde bütünleflmeliyiz. Bugün elinde s›ms›k› tuttu¤u milletler. ba¤›ms›z bir devletin varl›¤› için millî bir d›fl politikay› temel flartlardan biri olarak kabul ediyordu. dünyada bar›fl. Azerbaycan (Nahcivan). Haz›rlanmak laz›md›r. avuçlar›ndan kaçabilir. özü bir kardefllerimiz vard›r. Atatürk. milletlerin kendi kendilerini yönetmelerini kutsal bir hak olarak tan›d›. çeflitli uluslara örnek olmufltur. Bu amaçla ortak geçmifle sahip oldu¤umuz Türk Cumhuriyetleri ile ilgili 1933 y›l›nda flunlar› söylemifltir: “Bugün Sovyetler Birli¤i dostumuzdur. milletler aras› iliflkilerimizin geliflmesinde ve devletin k›sa zamanda d›fl politikada sayg›nl›k kazanmas›nda en büyük etken olmufltur. Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. bulundu¤u co¤rafi konum itibar›yla Yunanistan. Kurtulufl Savafl›’na at›ld›¤› ilk günden bafllayarak hep bu ilkeyi savundu. Bu dostlu¤a ihtiyac›m›z vard›r.

insanl›¤›n ve uygarl›¤›n refah ve ilerlemesinde en önde gelen etken olsa gerektir. di¤er milletlerin örf ve âdetlerine hoflgörülü olmufltur. Buna elimizden geldi¤i kadar hizmet etmifl ve etmekte bulunmufl olmak. ortak ve zengin bir kültüre sahiptir. dünyada bar›fl. Hiç kötü (fley) ümit etmesin. oynad›¤›m›z oyunlar. imge. kültürel ve akrabal›k ba¤lar›m›z bulunmaktad›r. Menden özge hiç yi¤it Yüre¤inde yer etmez. Al yanakl› yârim var. SINIF . fiiiri okuyarak benzer olan kelimeleri söyleyiniz. konufltu¤umuz dil. fliir. bizim için iftihar nedenidir. bar›fl ortam› içinde kalk›nmas› gerekir. Hiç kem umit etmesin. ilkesi. s. Al yana¤› nar gibi. dünya bar›fl›n›n nas›l sa¤lanaca¤›n› belirtiyor? fl Atatürk’e göre di¤er milletlerin örf ve âdetlerine niçin hoflgörülü ve sayg›l› olmal›y›z? Ülkemizin di¤er ülkelerle bar›fl ve dostluk temeline dayanan ekonomik. mutlu ve huzurlu bir dünyan›n olmas›n›n ilk flart›d›r. Kukla oynatma Türk Cumhuriyetlerinde fliir. güven içinde yaflamas›. Menin messan moral›m Menden özge seretmez. Türkiye Türkçesiyle Gülüm Var. Türkmenistan Türkçesiyle Gülüm Bar. Örne¤in. Goy. Kaflgarl› Mahmut’un “Divanü Lûgati’t-Türk” adl› eserinden kuklalar›n mucidinin Türkler oldu¤undan bahsedilmektedir. Gülzar›m Bar Al yanakl› yâr›m bar Al yana¤› nar yal› Ak alk›m› kar yal› Dünye gözelli¤inin Bar› flonda bar yal›.” MEB. fl Ortak dilin kullan›lmas›n›n ülkeler aras›nda sosyal ve kültürel iliflkileri nas›l etkileyebilece¤ini söyleyiniz. Atatürk. Bu ülkelerle. Orta Asya’da bafllayan bu oyun zamanla Türk dünyas›n›n di¤er bölgelerine de yay›lm›flt›r. gözleri gitmesin. Ak gerdan› kar gibi. estetik ve dil bak›m›ndan benzer özellikler çoktur. Özellikle Türk Cumhuriyetleri ile ortak tarihsel. Atatürkçülük 1. Afla¤›da Türkmen flairi “Ata Atacano¤lu”nun fliirinden bir bölüm hem bizim dilimizle hem de Türkmenistan diliyle verilmifltir. Benim rahat ceylan›m Benden baflka(s›n›) seyretmez. Ünite Bilgi Kutusu Dünya Bar›fl› Atatürk’e göre dünya milletlerinin mutlu ve huzurlu olmas›.377 fl Yukar›daki söze göre Atatürk. Türklerde kukla oynatma gelene¤i çok eskilere dayanmaktad›r. bu konuda flunlar› söylemifltir: “Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli prensiplerinden biri olan. Yüre¤inde yer etmez. siyasi ve sosyal iliflkileri vard›r. gözleri gitmesin. Dünya güzelli¤inin Hepsi flunda var gibi Koy. Atatürk. kültürel. 146 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. flark› ve türkülerimiz birbirine çok benzemektedir. Benden baflka hiç kimse. Çünkü milletlerin bar›fl içinde. örf ve âdetlere hoflgörülü olmalar›. Gülzar›m Var. yurtta bar›fl. fiiirlerde duygu.5.

bisküvi. çay makine ve cihazlar› motor otomobil plastik ürünler hal› alüminyum eflya • • • • • Türkiye’nin ald›¤› bafll›ca ürünler Ürün Ad› • • • • • • • bak›r alüminyum konfeksiyon ürünleri hal› sabun do¤al gaz petrol Kazakistan • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • külçe çinko pamuk bak›r ham deri gübre mineral ya¤lar ve ürünler pamuk. Etkinlik ÖÇK (TÜ‹K. Türk cumhuriyetlerinden en çok hangi ürünleri ald›¤›n› ve onlara hangi ürünleri satt›¤›n› listeleyiniz. çamafl›r makinesi. SINIF 147 . fleker.. çinko boya Türkmenistan K›rg›zistan Özbekistan 5. 2008) fl Tabloyu inceleyerek Türkiye’nin. fl Türk Cumhuriyetinin yerlerini harita üzerinde inceleyiniz. plastik ve plastik ürünler motorin hurda demir-çelik mineral yak›tlar ve ya¤lar pamuk ipek ham deri sebzeler kazanlar. 5. fleker alüminyum eflyalar elektrikli makine ve cihazlar tar›msal ilaçlar demir ve çelik eflya beyaz eflya alüminyum ürünler makarna. makine ve cihazlar› pamuk hurda bak›r alüminyum bak›r. Afla¤›daki tabloda Türk Cumhuriyetleri ile ticaret yapt›¤›m›z ürünler verilmifltir. Ancak özellikle Türk Cumhuriyetleriyle olan iliflkilerine ayr› bir önem vermektedir. TV) • tafl›t • mobilya • plastik ürünler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • otomotiv makine ve cihazlar› plastik ve plastik ürünler TV g›da ürünleri.14. ve 5. bu¤day konfeksiyon ürünleri hal› elektrikli malzemeler mobilya.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleriyle ‹thalat ve ihracat Türkiye. komflu ve di¤er ülkelerle ekonomik ve ticari iliflkiler içerisinde bulunmaktad›r. prefabrik yap›lar alüminyum eflyalar bu¤day. Bu amaçla ülkemizden çok say›da ifl adam›. fl Türk Cumhuriyetleri ile sosyal kültürel ve ekonomik iliflkilerimizin geliflmifl olmas›n›n nedenleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.12.13. bu ülkelerde yat›r›m yapmakta. Türkiye’nin satt›¤› bafll›ca ürünler Ülke Ad› Azerbaycan Ürün Ad› makine ve makine cihazlar› elektrikli cihazlar g›da maddeleri mineral yak›tlar ve ya¤lar dayan›kl› tüketim mallar› (buzdolab›. ticaret ve ifl birli¤i imkânlar› gelifltirilmeye çal›fl›lmaktad›r. Türk Cumhuriyetleri.

Foto¤raflar› inceleyerek ilgili sorular› cevaplay›n›z.15. Do¤al afetlerle ilgili çal›flma yapan hangi yard›m kurulufllar›n› biliyorsunuz? Söyleyiniz. Araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›za sununuz. Etkinlik fl Foto¤raflarda hangi do¤al afetlerin görüntüsü verilmifltir? fl Sizin çevrenizde bu do¤al afetlerden biri yafland› m›? Yafland›ysa hangi kurulufllar do¤al afet sonras›nda yard›mda bulundu? fl Do¤al afetlerin yafland›¤› ülkelerde hangi sorunlar görülebilir? fl Do¤al afetler konusunda ülkeler tek bafl›na mücadele edebilir mi? Nedenini aç›klay›n›z. Do¤al afete u¤ram›fl bir ülkeye yard›m etmek neden önemlidir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Afla¤›da dünyan›n farkl› bölgelerinde yaflanan do¤al afetlere ait foto¤raflar verilmifltir. 148 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. can ve mal kayb›na. büyük maddi hasarlara neden olur. 2. Do¤al afetler. ARAfiTIRINIZ Arama ve Kurtarma Teflkilat› (AKUT)’n›n çal›flmalar› ile ilgili bir araflt›rma yap›n›z. SINIF . ÖÇK 5.5. Ünite Do¤al Afetlerde Dayan›flma ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • afet • deprem • çevre ili¤i • çevre kirl kuruluflu um pl to l vi si • 1.

(İnternet haberi. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. “Türk insanının duyarlılığına çok teşekkür ediyorum. Yaklaşık bir dakika süren yer sarsıntısının en güçlü olarak hissedildiği ve hasarın en yüksek kesimin. 08. ünlü sanatçıların ce hangi amaçla düzenleniyor? katılacağı bir gece düzenleyerek Pakistan’daki depremzedelere yardımcı olacak. Türkiye saati ile 06. Depremin odak derinliğinin ise 10 km olduğu açıklandı.000 civarında kişinin ölümüne. iki ülke vatanlikte bulundunuz? ÖÇK Yaralı yüreklere yardım daşlarının birbirlerine her durumda yardım ettiğini belirterek. Türk. 08. Muzafferabad çevresi ve Keşmir vadisi çevresi olduğu belirtiliyor. Biletleri 250 TL’ den satışa sunulan gecenin tüm geliri Pakat›ld›n›z m›? Kat›ld›ysan›z hangi etkin. Otelinde bugün yapılacak “ Yaralı Yüreklere Yardım” gecesine birçok ünlü sanatfl Sizler böyle bir kampanyaya çı şarkılarıyla katılacak.2005) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Pakistan’ın Ankara Büyükelçisi Syed İftikhar. SINIF 149 . . Etkinlik fl Haberde hangi do¤al afetlerden söz edilmektedir? Bu do¤al afetler orada yaflayan insanlar›n hayat›n› nas›l etkilemifltir? fl Sizce di¤er devletler Pakistan’a nas›l yard›m edebilirler? fl Yandaki haberde belirtilen gePakistan’a yardım devam ediyor. Pakistan’ın yanı sıra Hindistan ve Afganistan’da da hissedilen ve hasara neden olan depremin 30..Ülkemiz ve Dünya Afla¤›daki internet ve gazete haberlerinde Pakistan’da yaflanan bir do¤al afetten söz edilmektedir.” diye konuştu.16.6 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Deprem ve depremin neden olduğu heyelanlar ve kaya düşmeleri sonucu yollar kapandığı için ulaşım güçlükleri olan bölgede ölü ve yaralı sayısının artmasından endişe ediliyor. 50.10.50’de Pakistan’ın başkenti İslamabad’ın 95 km kuzeydoğusunda 7.. Ana şokun ardından çok sayıda artçı depremin olduğu ve bunların da yıkımlara yol açtığı belirtiliyor. Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref de telefon bağlantısıyla geceye katılacak.10.000 kişinin yaralanmasına yol açtığı belirtildi.kistan’a yollanacak.Pakistan Dostluk Derneği. Bu yöredeki köylerin tümüyle tahrip olduğu ve haritadan silindiği ifade ediliyor. 2005) 5. (Basından. Pakistan Depremi 8 Ekim 2005 tarihinde..

SINIF .17. Çöp alanlar› önemli bir çevre sorunudur fl Sizce insanlar›n hangi davran›fllar› çevre kirlili¤ine neden olmaktad›r? fl Biliyoruz ki plastik ambalajlar ve pofletler. Ünite Çevre kirlili¤i Baz› çevre sorunlar›da insanlar için afet niteli¤i tafl›maktad›r. bunlar›n yerine neleri kullanabiliriz? Su kirlili¤i Ülkemizde ve di¤er baflka ülkelerde. insanlar›n bilinçsiz ve yanl›fl uygulamalar›ndan kaynaklanmaktad›r. Çevre sorunlar›n›n ço¤unlu¤u. gelecek nesillere o kadar güzel bir dünya b›rakabiliriz. Etkinlik Hava kirlili¤i ‹nsan yaflam›n›n vazgeçilmez unsurlar›ndan olan su. Türkiye Çevre Vakf› gibi kurulufllar. buna ra¤men su kaynaklar› ayn› kalmaktad›r. Do¤al Hayat› Koruma Derne¤i.5. ‹nsan›n çevre konusunda do¤ru davran›fllar kazanabilmesi. do¤ada parçalanmadan yüzy›llarca kalabilmektedir. Biz çevre korumac›l›¤›n› kendi yaflant›m›zdan bafllat›rsak bu yönde yap›lacak çal›flmalara da katk›da bulunmufl oluruz. Siz. s›n›rl› bir kaynakt›r. Greenpace (Grinpiis). Bizler çevre konusunda ne kadar bilinçli olursak. art›klar. do¤al kaynaklar›m›z›n h›zla tükenmesi gelece¤imizi büyük ölçüde olumsuz etkileyecektir. Çevre sorunlar›n›n çözülmesinde ülkelerin ifl birli¤i yapmas›n›n yan› s›ra bizlere de görevler düflmektedir. çevre duyarl›l›¤›n›n geliflmesi ve çevrenin korunmas› amac›yla çeflitli gönüllü kurulufllar bulunmaktad›r. fl Su kaynaklar›n›n kirletilmesini ve tükenmesini nas›l önleyebiliriz? fl Sizce uluslararas› iflbirli¤i ve gönüllü yard›m kurulufllar›n›n çevre kirlili¤i ve do¤al afetler konusundaki çal›flmalar›n›n önemi nedir? Do¤al güzellik 150 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afl›r› nüfus art›fl› da kaynaklar›n›n tüketilmesine ve kirletilmesine neden olmaktad›r. çöp y›¤›nlar›. Dünya nüfusu h›zla artmakta. bu do¤rultuda e¤itilmesi büyük önem tafl›maktad›r. bunlardan baz›lar›d›r. ÖÇK 5. Çevre kirlenmesinin büyük boyutlara ulaflmas›.

Günümüzde bu de¤erler. toplumlar aras› etkileflime katk›lar› nelerdir? Aç›klay›n›z. ‹stanbul Kitap Fuar› 24. müzikte. Beylikdüzü’ndeki TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi’nde açılıyor. Yunanistan. sergi. İngiltere. sanatçı. GÖZLEM izde Yak›n çevren lan›n› a r a fu bulunan bir lemlerinizi z ö g k re e gez ezinizi ‹nterinot ediniz. Fuara Almanya.10. çeflitli kültürleri meydana getirmifller. Etkinlik mifltir? fl Fuara kimler kat›lm›flt›r? fl Bu fuara. İspanya. el sanatlar›nda. Bu tema çerçevesinde edebiyattan kültüre. fuarda yer alacaktır. 8 Ekim 2005 Cumartesi günü. mimaride yans›tm›fllard›r. geniş bir yelpazede yaklaşık 210 etkinlikle 750 yazar. İstanbul Kitap Fuarı. bunlar› fliirde.2005) ÖÇK fl Fuar hangi amaçla düzenlen5. dostluk ve dayan›flman›n geliflmesini sa¤lamaktad›r. Türkiye’deki Avrupa” olarak belirlendi. Azerbaycan’dan günümüzün önemli yazarları da katılacak. 08. İsveç. fuar. Fuar. insanlar aras›nda hangi duygular›n geliflmesine katk›da bulunur? fl Fuarlar›n. 24. tiyatro gösterisi. İstanbul Kitap Fuarı. (İnternet haberi. bilim adamı. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. Fransa. gazeteci ve politikacı.Ülkemiz ve Dünya Kültür ve Sanat›n Etkileri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • etkileflim • sanat • sorumluluk Uluslararas› alanda en büyük etkinliklerden biri olan Olimpiat oyunlar›n›n toplumlar aras› dostluklar› gelifltirmedeki önemi sizce ne olabilir? Yüzy›llard›r birlikte yaflayan insanlar. fl Fuarlar. bu yıl ilk olarak çocuklar için 25’e yakın masal okuma. bir sergi de yer alacak. oyunlu okuma ve atölye çalışması etkinliklerini sadece çocuklara ait bir alanda TÜYAP Çocuk Kulübünde gerçekleştirecek. Toplumlar›n kendilerine özgü kültürel de¤erleri çeflitli etkinliklerle di¤er toplumlarada aktar›lm›flt›r.18.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ayrıca fuarda. pek çok yabanc› yazar›n kat›lma sebebi ne olabilir? Bunun ülkemizin tan›t›m›na etkisi olabilir mi? Aç›klay›n›z. onlarla söyleşip kitaplarını imzalatacaklardır. Yaklaşık 400 yayınevi ve sivil toplum kuruluşunun katılımı ile gerçekleştirilen İstanbul Kitap Fuarı’nın ana teması bu yıl “Avrupa’daki Türkiye. Afla¤›daki ‹nternet haberinde ülkemizde yap›lan uluslararas› bir etkinlikten söz etmektedir. SINIF 151 . gösteri spor ve sanat etkinlikleri ile di¤er toplumlara tan›t›lmakta ve ülkeler aras› bar›fl. Her sene olduğu gibi bu yıl da kitapseverler imza gününde yüzlerce değerli yazarla buluşma imkânı bulacak. 24. her yıl olduğu gibi bu yıl da yurt dışından değerli yazarları konuk edecek. (G n de yapab net üzerinde lirsiniz.

08.01. hatta cumhurbaflkan› olabilirsiniz.19. bütün insanl›¤› sevmek. Bir toplant›da haz›r bulunanlara flu konuflmay› yapm›flt›: “…Hepiniz milletvekili olabilirsiniz.2006) fl Yukar›da bahsedilen resim sergisi insanlar aras›nda nas›l bir etkileflim yaratm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. niçin herkesin sanatkâr olamayaca¤›n› söylüyor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. örf ve âdetlerine sayg› göstermek vard›r. insanlar aras›nda ne gibi bir etkileflim yaratt›¤› hakk›ndaki gözlemlerinizi notediniz. bas›n mensuplar›na tan›t›ld›. s›n›fa anlat›n›z. Hem teknik düzenleme ve güvenlik de mükemmel.” www. Ünite Sabanc› Üniversitesi Sak›p Sabanc› Müzesi’nde yar›n aç›lacak olan “Picasso ‹stanbul’da” bafll›kl› sergi. bütün milletleri. “Türkler en büyük medeniyetlerden birini kurdu¤u için bu gün bu tablolar burada. bakan olabilirsiniz. Sorular› yan›tlayan Picasso’nun torunu. (Basından. ve 5. Bu nedenledir ki Atatürk sanat› ve sanatç›lar› çok sever ve onlara de¤er verirdi. fl Gezdi¤iniz bir sergi ile ilgili gözlemlerinizi GÖZLEM Çevrenizde ve okulunuzda resim sergisi düzenleniyor mu? Bu sergilerin niçin düzenlendi¤ini. milletlerin millî de¤erlerine.gov. fl Ülkemizde dünyaca ünlü bir ressam›n resimlerinin sergilenmesi. SINIF .” dedi. neden önem tafl›maktad›r? ÖÇK 5. Hayatlar›n› büyük bir sanata adayan bu çocuklar› sevelim.atam.20 Etkinlik Bilgi Kutusu Sanat›n ve sanatç›lar›n toplumun ça¤dafl düzeye gelmesinde önemi büyüktür. fl Atatürk. Fakat sanatkâr olamazs›n›z.tr Atatürkçü düflüncenin temelinde. 152 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türk milletinin ba¤›ms›zl›¤›n›n yüceltilmesi ve güçlenmesinin yan› s›ra bütün dünya milletlerinin bar›fl ve huzur içinde yaflamas› esast›r.5.

Türkiye’nin ilk defa ev sahipliği yaptığı oyunlar. Her ülkeden sporcunun kat›ld›¤› bu karfl›laflmalar. Oyunlara yaklaşık 8 bin sporcu katıldı. Zorunlu dallar.Ülkemiz ve Dünya Uluslararas› spor karfl›laflmalar›. Dünya üniversite oyunlarının. olimpiyatlardan sonra dünyanın en büyük ve en kapsamlı spor organizasyonudur. İsteğe bağlı dallar ise güreş. atlama. eskrim. Görkemli bir açılış ve kapanış törenlerine sahne olan üniversite oyunları eşine rastlanmayan bir düzenleme ile başarılı bir şekilde gerçekleştirildi. Üniversite oyunları. SINIF 153 . üniversiteli gençlerin katılımı ile bir şölen havasına büründü. su topu. yelken ve okçuluktur. basketbol. 3 adet de seçme dal var. hem ülkelerin tan›t›lmas›nda hemde insanlar aras›nda sevgi ve bar›fl duygular›n›n geliflmesine katk› sa¤lar. Üniversite oyunlarında 10 zorunlu. madalya için yarışıyor.2005) fl Yukar›daki haberde oldu¤u gibi bu tür etkinliklerin ülkeler aras› dostluk ve kaynaflmaya katk›lar› nelerdir? Düflüncelerinizi paylafl›n›z. 24. TRT ile birlikte dünyanın dört bir yanındaki televizyonlarda canlı olarak yayımlandı. tekvando. futbol. “Güneşin Doğduğu Yer Anadolu” adı verilen açılış gösterisinde Antik Çağdan Cumhuriyet Türkiye’sine bir kültür mozaiği canlandırıldı.08. voleybol. Türkiye’nin tan›t›m›na ne gibi katk› sa¤lar? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ülkelerin birbirlerine yak›nlaflmas›na önemli bir etkendirr. jimnastik. bu yıl yirmi üçüncüsü gerçekleşti. yüzme. Dünya Gençliğinin Kalbi İzmir’de Attı 170 ülkenin üniversiteli sporcuları “Unirversiade 2005 İzmir Dünya Üniversite Oyunları” için 11-21 Ağustos 2005 tarihleri arasında İzmir’de bir araya geldi. Kapanış törenleri ise. dünya genelinde iki yılda bir düzenleniyor ve binlerce üniversiteli sporcu. Oyunlar. atletizm. (İnternet haberi. Bu yıl oyunlar “Dünya Ege Mavisinde Buluşuyor” sloganıyla İzmir’de gerçekleşti. tenis. fl Bu etkinliklerin yurdumuzda yap›lmas›.

.. ekonomimizi nas›l etkiler? 5. Türkiye ….....…. bir nüfusa sahiptir.. nüfusun yo¤unlu¤unun fazla oldu¤u alanlard›r.….... Nüfus da¤›l›fl›n› etkileyen faktörler nelerdir? 4... Türk Cumhuriyetleri ile ülkemiz aras›ndaki kültürel iliflkilere örnekler veriniz. ve . ürünleri ihraç eden bir ülkedir.. Türkiye ….. ‹klim B... 3... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. Ruhn.. Dünya’da yaflanan bir do¤al afet karfl›s›nda neler yap›lmal›d›r? Önerilerinizi aç›klay›n›z.. C. Avrupa ülkeleri ile Orta Do¤u ülkeleri aras›nda köprü durumundad›r.. Tar›m ürünleri ülkemizin ….... tar›ma..... Bitki örtüsü C.. 2.... ithal. önemini art›rmaktad›r. B.... Türkiye ….... Afla¤›dakilerden hangisi... Türkiye ile Almanya aras›nda belli bafll› hangi ürünler al›n›p sat›lmaktad›r? Neden? 6. Deniz kenar› 154 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.... ekonomik etkinliklere elveriflli de¤ildir? A.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz....….….…. B... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.... Türkiye petrol …....... geliflmifl sanayi bölgelerindendir. 7.. yurdumuz s›n›rlar› içerisindedir. .. Afla¤›daki ifadelerden yanl›fl olan› iflaretleyiniz....... Rusya’n›n topraklar›n›n büyük bölümü …………….. Türkiye..Havzas›..... Çöl C. Co¤rafi konum bir ülkenin fiziki koflullar›n› etkiler........ ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› D. 4..... Asya Avrupa 1... Orta Do¤u... Türkiye’nin genç bir nüfusa sahip oluflu. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›... k›talar› aras›nda yer al›r. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. aç›k okyanuslara Ege ve Akdeniz üzerinden aç›l›r.... sanayi bölgeleri.. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›n›n önemini belirtiniz.... genç dinamik..... SINIF .... Türkiye’nin co¤rafi özellikleri ile ilgili de¤ildir? A.. turizm.. A.... Karadeniz’e k›y›s› olan ülkeler.... sanayi.. 3... Almanya’n›n …. 1.... 5.... 8....... C. ekonomik. Co¤rafi konumun Türkiye’ye sa¤lad›¤› yararlar nelerdir? 2.. Ova B..5.eden bir ülkedir. 8...…. Çay›rl›k alan D. Sanayi kurulufllar› 2.... D........ Afla¤›daki yerlerden hangisi. Türkiye’nin ‹talya ile daha çok ne al›p satmaktad›r.... 6..… elverifllidir.. 7. 3. 1. azd›r.

Büyük Okyanus ve Atlas Okyanusu aras›nda yer almas› D. Bilimsel araflt›rmalara önem vermesi C.) Yeralt› kaynaklar›n›n zengin oldu¤u yerlerde nüfusun yo¤un oldu¤u görülür. Tar›m ürünleri D. (…. 2. Yunanistan B. 4. Almanya D. 1. (…. Ülkemizin dünyada tan›t›lmas›na B. K›rg›zistan 10. Hollanda C. çeflitli tar›m ürünlerinin yetifltirildi¤i ender ülkelerdendir. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. zengin petrol yataklar›na sahiptir. Orman ürünleri 7. (…. ABD’n›n ekonomisinin geliflmesinde afla¤›dakilerden hangisinin etkisi en azd›r? A. Sanayi B. Türkiye. Afla¤›daki ülkelerden hangisi ile ülkemizin ihraçat ve ithalat› en fazlad›r? A.) Türkiye. SINIF 155 . Ülkemizin düzenleyece¤i uluslararas› kültür. 6. (…. Zengin do¤al kaynaklara sahip olmas› B. Almanya B. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yanl›fl olanlar›n önüne “Y” yaz›n›z. Azerbaycan B. 3. (…. Uzak Do¤u 6. Türkiye’nin güçlü bir devlet olmas›n› istemifltir. Fransa D. Turizm D. Gürcistan C. Nüfus da¤›l›fl›nda afla¤›dakilerden hangisi en fazla etkilidir? A. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapm›flt›r? A. Türk Cumhuriyetlerinden biri de¤ildir? A. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne “D”. ‹klim 5. (…. Uluslararas› ticari ve kültürel iliflkilerin geliflmesine D.Ülkemiz ve Dünya 4.) Rusya en çok ticaret yapt›¤›m›z ülkelerden biridir. 5. Türkmenistan D.) Tar›msal faaliyetlerin yap›ld›¤› yerlerde nüfus yo¤unlu¤u azd›r.) Nüfusun da¤›l›fl›nda e¤itim en etkili faktörlerdendir. sanat ve spor etkinlikleri afla¤›dakilerden hangisine etkisi yoktur? A. Sanayi ürünleri B. Ülkemiz hakk›ndaki yanl›fl bilgilerin ortadan kakmas›na C. 7. Orta Do¤u C. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. Ülkemize yap›lan göçün artmas›na Ç. Sanayi etkinliklerinin fazla olmas› 11. Maden ürünleri C. (…. Anadolu B.) Atatürk. Azerbaycan 8. Hindistan D. afla¤›daki ürünlerden en çok hangisini ithal etmektedir? A.) Türkiye. Dünyada petrolün en çok üretildi¤i bölge hangisidir? A. ‹ngiltere 9. Ticaret C. ‹talya C.

ÜN‹TE Demokrasinin Serüveni Demokrasi Demokrasinin Geliflim Süreci Haklar›m ve Özgürlüklerim Dünden Bugüne Demokrasi Türklerde Kad›n Haklar› 156 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.6. SINIF .

3. Demokratik bir ortam›n oluflmas› için neler yapabilirsiniz? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiiniz. ‹nsan haklar›n›n günümüzde hangi belgelerle koruma alt›na al›nd›¤›n› araflt›r›n›z. Türk kad›n haklar› ile ilgili kurulufllar hakk›nda bilgi toplay›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çevrenizdeki demokratik uygulamalara örnekler veriniz. 4. 2. 5. 7. Demokrasinin tarihsel geliflimi hakk›nda bilgi toplayarak s›n›fa getiriniz. Demokratik yönetimlerde birey haklar›n›n nas›l korundu¤unu araflt›r›n›z. SINIF 157 . 6. Demokrasiyi di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran temel özellikler nelerdir? Araflt›r›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1.

Bütün insanlar.6. ÖÇK fl Demokratik yönetimlerde. din. Kanunlarda ›rk. herhangi bir konuda sizin görüflleriniz al›n›yor mu? Neden? Bu uygulaman›n demokrasi ile ilgisini aç›klay›n›z. • demokrasi • özgürlük • egemenlik • eflitlik • monarfli • oligarfli KEL‹ME LAR VE KAVRAM riyet • cumhu • teokrasi • seçim enlik • millî egem ›k zl s› m • ba¤› DEMOKRAS‹N‹N ‹LKELER‹ Egemenlik Siyasi Özgürlükler Özgürlük ve Eflitlik Bir ülkede yönetim fleklinin demokrasi olabilmesi için her fleyden önce egemenli¤in halka ait olmas› gerekir. halk egemenli¤ine dayanarak teflkilatlanmal›d›r. seçilme ve siyasi faaliyetlerde bulunma. fl Sizce demokrasinin en önemli dayana¤› nedir? Vatandafllar seçme. bir kifliye ve gruba ayr›cal›k tan›nabilir mi? 6. Ünite Demokrasi ÖN HAZIRLIK Ailenizde. Demokrasilerde. fl Siyasi özgürlüklerde herkes oy verme hakk›na sahip midir? Neden? TBMM genel kurulu Bir mahkeme salonu Oy kullanmak. parti kurma hak ve özgürlüklerine sahiptirler. özgür do¤ar. Devlet. tüm vatandafllar kanunlar önünde eflittir. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. Özgürlük. dil ve düflünce ayr›m› yap›lamaz. SINIF . Etkinlik Neden? 158 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.1. vatandafll›k görevidir.

Yeni devletin tüm kurumlar›n›n küçük bir az›nl›¤›n kontrolünde olmal›d›r. devleti yöneten grubun elindedir. Monarflide tüm siyasal iktidar›n kayna¤› krald›r.Demokrasinin Serüveni Yönetim biçimleri Monarfli Monarfli tek kiflinin yasalara uygun yönetimidir.2. otoritenin kayna¤› s›n›f.3 Etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. siyasi veya maddi olarak ülkenin önde gelen gruplar›ndan biridir. Günümüzde yak›n zamana kadar Güney Afrika Cumhuriyeti oligarfli ile yönetilmifltir. zümre veya ailedir. zümrenin yönetmesidir. Günümüzde Suudi Arabistan. ve 6. askerî. Bu kiflilerin yapt›klar› veya verdi¤i kararlar hiç bir kurum taraf›ndan denetlenemez veya sorgulanamaz. fl Monarfli yönetiminin özelliklerini söyleyiniz. Katar emirlikleri. Kral ile halk aras›nda genellikle soylular yer al›r. Bu yönetimde. Monarfli ile yönetilen ülkeler aras›nda gösterilebilir. Bu kifliler ölünce yerine kendi soyundan birisi bafla geçer. düflüncelerini özgürce belirtebilir mi? Neden? Oligarfli Oligarfli. kifli hak ve özgürlüklerine yer verilir mi? fl Oligarfli ile monarfli yönetimi aras›ndaki benzerlik ve farkl›l›klar› belirtiniz. fl Monarfli yönetiminde insanlar. Küçük bir az›nl›¤›n yönetimde oldu¤u yönetim fleklidir. Monarfli yönetimini di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran en önemli özellik. ÖÇK 6. Yasama. Monarfli yönetiminde egemenli¤i elinde bulunduran kifliler kral. Bunlar. Kuveyt. emir gibi ünvanlar al›r. fl Oligarflide. Bu kifli devleti kendi istekleri do¤rultusunda diledi¤ince yönetir. Yetkilerini istedi¤i gibi kullanma hakk›na sahip olmayan kral yapaca¤› ifllerde soylulardan onay al›r. devleti yöneten kiflinin yetkiyi yaflam› boyunca elinde bulundurmas›d›r. SINIF 159 . devlet yönetiminde kimler bulunuyor? fl Bu yönetimde. devleti bir s›n›f›n. yürütme ve yarg› gücü. Soylular taraf›ndan ülkeyi yönetmekle görevlendirilen kifli ülke yönetimini elinde bulundurur.

Günümüzde Vatikan teokrasi ile yönetilen ülkelerden biridir. Seçim. bir yönetim biçimidir. fl Teokrasi yönetiminin özellikleri nelerdir? fl Bu yönetim fleklini monarfli ve oligarfli yönetimi flekliyle karfl›laflt›r›n›z. sultan gibi yöneticiler yoktur. kiflisel hak ve özgürlükler dinî kurallara göre uygulan›r. fl Atatürk “Türk milletinin yap›s›na en yak›fl›r idare cumhuriyettir. Yasalar. Din kurallar›n›n geçerli oldu¤u bu yöntemde. fl Cumhuriyet yönetiminin özellikleri nedir? fl Cumhuriyet yönetimini. Bu yönetimlerde devlet baflkan›. Cumhuriyet Bayram› kutlamalar› Cumhuriyet Cumhuriyet milletin. SINIF . dinî esaslara ve metinlere göre haz›rlan›r. hukuki yorumlar.” sözünü niçin söylemifl olabilir? 160 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.6. kral. gizli oy ve aç›k say›m usulüne uygun olarak yarg› denetimi alt›nda yap›l›r. anayasada belirtilen süre içinde seçimle iflbafl›na gelir. Cumhuriyette halk›n seçme hakk›n› kullanmas›. egemenli¤i kendi elinde tuttu¤u ve bunu. halk› ve devleti temsil edecek kiflileri seçmesi esast›r. e¤itim. Ünite Teokrasi Din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir. En ‹yi Yönetim fiekli Cumhuriyet. belirli süreler için seçti¤i milletvekilleri arac›l›¤›yla kulland›¤› yönetim biçimidir. Toplumsal yap›. Cumhuriyet yönetiminde hükümdar. di¤er yönetim biçimleriyle karfl›laflt›r›n›z. dinî kurallar ülke yönetiminde aynen uygulan›r ya da büyük ölçüde din kurallar›ndan etkilenir. Devleti ve milleti yönetecek kifliler de belirli bir süre için seçilerek yönetime gelir. Hâkimiyet kayna¤› Tanr›’d›r.

karar alma gibi ifllemleri kavramaktad›rlar. demokrasinin gere¤idir. SINIF ÖÇK 161 . genel kurulda söz alma. Oy kullanmak.4. Seçim sonras› komisyonlar› oluflturma. kifliye demokrasi bilincini kazand›r›r. disiplin cezas› uygulama. ailede bafllar. Ö¤rencilerde. Demokrasi bilincini benimseyen kifliler. il ve Türkiye ö¤renci meclisleri oluflturulmufltur. Planlama. oy pusulas› haz›rlama. denetleme. demokrasi bilinci kazand›rmak amac›yla Millî E¤itim Bakanl›¤› ile TBMM Baflkanl›¤› aras›nda 13 Ocak 2004 tarihinde bir protokol imzalanarak. propaganda yapma. okulda devam eder. uygulama. Buna göre okullar›m›zda okul. itiraz ve itirazlar› de¤erlendirme gibi seçim süreçlerini yaflayarak ve uygulayarak ö¤renebilmektedirler. Demokrasiyi yaflamak ve yaflatmak. bir yaflam biçimidir. rapor haz›rlama vb. en çok okulda al›nan e¤itimle mümkün olur. Ö¤renciler. sadece seçim takvimi ile seçim ve sand›k kurullar›n› belirlemede rehberlik etmektedir. oy say›m› yapabilme ve tutanaklara geçme. Bu süreç içerisinde okul yönetimi. fl Okulda yap›lan seçimlere kat›larak demokratik ortam›n oluflmas›na katk›da bulundu¤unuzu düflünüyor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Okul.Demokrasinin Serüveni Demokrasi Bilinci Demokrasi. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulama6. okullar›nda aday olma. önerge verme. çal›flmalar› yürütmektedirler. Toplum düzenini ve devaml›l›¤›n› korur. toplumda demokrasiyi yaflat›r. Demokrasi e¤itimi. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulamaya konulmufltur. Etkinlik ya konuldu mu? Bu proje nas›l uygulanmaktad›r? fl Demokrasi bilincinin oluflmas›nda ve gelifltirilmesinde okulun etkisi var m›d›r? Örnekler veriniz. oy kullanma. fl Sizin okulunuzda. sand›k kurulunu oluflturma.

‹nsanlar. kitaplar yard›m›yla yeni fikirlerle tan›flt›lar. çeflitli sosyal s›n›flara ayr›l›rd›.6. MÖ 450. 1450 Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg). Kurulacak halk meclisi temsilcilerine genifl yetkiler tan›nd›. modern matbaay› buldu. Afla¤›daki demokrasinin geliflim sürecini yans›tan olaylar kronolojik s›raya göre verilmifltir. Köleler: Seçme ve seçilme hakk›na sahip de¤ildir. MS 212 y›l›nda imparatorluk içerisindeki tüm özgür insanlar Roma yurttafl› olma hakk›n› kazand›lar. Bunlar› birlikte inceleyelim. Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg) fl Matbaan›n bulunmas› ve yayg›n olarak kullan›lmas› demokrasinin geliflmesin de nas›l etkili olmufltur? ÖÇK 6. Etkinlik 162 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Daha çok kitap bas›ld›. Ünite Demokrasinin Geliflim Süreci ÖN HAZIRLIK Dünyadaki demokratik geliflmeler. Eski Roma’da halk. kral›n yetkilerini s›n›rland›rd›. Bu durum demokrasik hak ve taleplerin h›zlanmas›n› sa¤lad›. Kendi düflüncelerini aç›klamaya bafllad›lar. Bu dönemde insanlar iki gruba ayr›l›r: Vatandafllar: Bunlar›n seçme ve seçilme hakk› vard›r. SINIF . kitaplar daha çok kiflinin eline geçti. Can ve mal güvenli¤i getirildi. Bu ferman. sizce ülkemizi nas›l etkilemifl olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz.5. DEMOKRAS‹ YÖNET‹M‹N‹N ORTAYA ÇIKIfiI Eski Yunan’da site devletlerinde uygulanm›flt›r. • bildirge (beyanname) • egemenlik • demokrasi t • cumhuriye KEL‹ME LAR VE KAVRAM et • meflrutiy • siyasi güç • vatandafll›k • saltanat MS 212 1215 DEMOKRAS‹N‹N B‹RAZ GEL‹fiM‹fi fiEKL‹ ‹ngiltere’de kral ve lordlar aras›nda Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) imzaland›.

fl Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso)’nun düflüncesini do¤ru buluyormusunuz? Neden? Demokrasilerde insanlar tart›flarak ortak karar verirler. 1789-DEMOKRAT‹K YÖNET‹M ESASLARI BEL‹RLEND‹ Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi ile demokratik yönetimin esaslar› oluflturuldu. DEMOKRAS‹N‹N TEMEL‹ ATILDI “Amerikan Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi” imzaland›. ve 6. Bildirge ile yeni hak ve hürriyetler sa¤land›. eflitlik ve özgürlük fikrini yayg›nlaflt›rm›fl olabilir mi? Aç›klay›n›z. etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Demokrasinin Serüveni 1776-MODERN 1689 ‹ngiltere’de Haklar Bildirgesi imzaland›. SINIF 163 . Parlamentoda ifade özgürlü¤ü tan›nd›. 6.6. “‹nsanlar. 1750 Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso). Frans›z ‹htilali’ni anlatan bir tablo ÖÇK fl Düflüncelerin aç›kça ifade edilmesi.” düflüncesini savundu.7. hür ve eflit do¤arlar.

insanl›¤›n kurtulufl umudu oldu. huzur ve güvenin garantisidir. 1948 Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›. Demokratik yönetimler. demokrasiye daha çok inanmaya bafllad›lar. fl Demokratik hak ve özgürlüklerin güçlenmesinde kitle iletiflim araçlar›n›n rolü nedir? fl Demokrasi ile yönetilen ülkelerde. SINIF . 1945 ‹kinci Dünya Savafl›’ndan sonra demokrasi ve hürriyetler. 164 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹nsanlar. Avrupa ülkelerinde demokratik yönetimler kurulmaya bafllad›. Dünya Savafl›’nda birçok kent harap olmufltur. II. Ünite 1800-DEMOKRAS‹ YÖNET‹MLER‹ TOPLUMLARDA YAYGINLAfiTI Avrupa’da Sanayi ‹nk›lab› sonucu zengin bir s›n›f ile iflçi s›n›f› ortaya ç›kt›. insanlar›n hangi haklara sahip oldu¤unu araflt›r›n›z.6.

2000 Yöneticileri seçimle yönetime gelen ülke say›s› artt›.8. ‹nternet arac›l›¤›yla tüm dünyadaki olaylar izlenebilmektedir. ‹ki Almanya birleflti. Etkinlik fl ‹nsanlar›n birbirlerine sahip ç›kmalar› ile demokrasi kültürü aras›nda nas›l bir iliflki kurulabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÖÇK fl ‹nternet’in yayg›nlaflmas›. Sovyetler Birli¤i ile Do¤u Avrupa ülkelerinde rejim de¤iflikli¤i demokrasinin yay›lmas›n› sa¤lad›. ‹nsanlar bu iletiflim arac› ile dünyada olup bitenleri k›sa sürede ö¤renmeye ve demokratik tepkilerini ortaya koymaya bafllad›lar.Demokrasinin Serüveni 1989 Berlin duvar› y›k›ld›. demokrasinin geliflimine nas›l bir katk›da bulunmufltur? 6. SINIF 165 . demokrasinin bir zaferi olmufltur. Berlin Duvar›’n›n y›k›l›fl›. Bu sayede bütün dünyayla iletiflim daha da h›zland›. 1995 ‹nternet yayg›nlaflt›.

Anayasa’m›z›n 17. Biz de sorumluluklar›m›z›n oldu¤unu bilmeliyiz. Ancak bebeğin Down Sendromu ve bağırsakta bir sorunu olduğu saptanır. “Herkes. Anayasas›’nda de¤il Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 2.C. yasan›n korumas› alt›ndad›r. Amerika’da bir hastanenin doğum servisinde geçmiştir. maddi ve manevi varl›¤›n› koruma ve gelifltirme hakk›na sahiptir. Ünite Haklar›m ve Özgürlüklerim ÖN HAZIRLIK 1. yaflama. Yaflama hakk›. Bir Bebe¤in Yaflad›klar› Olay. ameliyatı istemediklerini belirttiler. insan›n en vazgeçilmez haklar›ndan biridir. 166 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sadece T. fl Trafik kazalar›n›n ço¤u. Trafik kazalar›n›n bu hakk›m›z› etkilememesi için neler yapabiliriz? Yaflama hakk›. insanlar›n yaflama hakk›n› elinden almaktad›r.” flekliyle yer almaktad›r. Buna Hakk›m Var Anayasalar kiflilerin hak ve özgürlüklerini garanti alt›na al›r. Bu yüzden savafl ve benzeri hâllerde bile durdurulamaz. Şöyle ki. Bir gün her ikisi de sağlıklı ve yüksek zekâ özelliklerine ve iyi bir eğitime sahip olan 27 yaşlarında olan anne ve babanın bir kız çocuğu dünyaya gelir. dünyadaki herkesin yaflama hakk› vard›r. Ancak durumu kabullenmekte güçlük çeken anne ve baba.6. Yaflama hakk›m›z›n güvencede olmas›n› sadece yasalardan beklememeliyiz. do¤umla bafllar ve ömür boyu sürer. Bebeğin öncelikle ameliyat ile bağırsak sorununun giderilmesi gerekmektedir. SINIF . • düflünce • birey • kamuoyu • millet KEL‹ME MLAR VE KAVRA • yönetim • laiklik • anayasa Yafl›yorum. Hangi hak ve özgürlüklere sahipsiniz 2.” Bu madde. maddesine göre. Haklar›n›z›n ve özgürlüklerinizi s›n›rlayan yasal dayanaklar›n›n neler oldu¤unu araflt›r›n›z. madddesinde de “Herkesin yaflam hakk›. Haklar›n›z› kullanman›z› engelleyenler olursa neler yapars›n›z? 3. Sadece bizim de¤il.

Doğal olarak bu durumdan en çok etkilenenler. Bu talep karşısında.03. ameliyat edilmeyeceği kararıyla. bebeğin bakımını üstlenme konusunda başvurular gelmeye başlar. onun. Bundan sonra. Bununla birlikte hemşireler arasında huzursuzluk ve moral bozukluğu meydana gelmiştir.9. Bu arada olayın yankıları artarak tüm hastaneye yayılmaktadır. Hastanenin adı da kullanılarak bir bebeğe gerekli tedavinin yapılmadığı sürekli anons edilir ve hastane telefonlar almaya başlar. aynı zamanda. Bebeğin günden güne gücünü kaybettiğine tanık olan hemşireler. bu ameliyata onay vermez. bebeğin nakledildiği ünitenin hemşireleridir. Böylece bebek. daha sonra yerel radyoda duyulmaya başlanır. ÖÇK 6. Down Sendromu ile yaşamına başlar. Gülten UYER 08. Dr. mahkeme tarafından atanan bir yetişkinin koruyuculuğuna verilir. Onların cerrahi girişim için onayı istenir. aynı durumdaki vakalarla deneyimi olan koruyucu ailelerden. anne ve baba. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu durumdan rahatsız olduklarını belirterek bebeğin başka bir servise nakledilmesini isterler. doktorlar tarafından anne babaya bildirilir. Bunun üzerine hemen ameliyat edilen bebek.2004) fl Yaflama hakk› ile ilgili bir slogan oluflturarak s›n›f panonuzda sergileyiniz. Ancak. 0-6 yaş grubu çocukların yatırıldığı pediatri yoğun bakım ünitesine nakline karar verirler. yoğun bakım ünitesine nakledilir. Prof. SINIF 167 . Haber.Demokrasinin Serüveni Ameliyat edilirse bebeğin yaşamını Down Sendrom’u olarak iyi bir bakımla sürdürebileceği. Anne ve babaya karşı yoğun tepkiler oluşmaya başlamıştır.

Kimseye iflkence ve eziyet yap›lamaz. ‹flkence ve eziyet yasa¤›. Ancak fliddet. doku ve organ naklini olanakl› hâle getirmifltir. Ünite Dokunulmazl›¤›m Var Yaflama hakk›n›n gerçekleflebilmesi için ise ''kifli dokunulmazl›¤›'' ile ''kifli güvenli¤i"nin sa¤lanmas› gerekir. Efller Aras› ‹liflkiler Destek Program› çerçevesinde kad›nlara ve erkeklere fliddeti önleme amaçl› e¤itimler verildi. her iki aileden birinde sözlü fliddetin var oldu¤u Türkiye'de de dünyada oldu¤u gibi en tehlikeli fliddet davran›fllar›n›n kurbanlar›. en temel insan haklar›ndan biridir. Toplumda kad›n ve erkek rolleriyle ilgili olarak benimsenen geleneksel de¤erler var. Kifli sa¤l›¤›nda kehdisinden ölümünden sonra organ veya doku al›nmas›na karfl› oldu¤uni belirtirse organ ve doku al›namaz. insanlar›n yaflama. ço¤u zaman a盤a ç›km›yor. Bu slogan›n sizin için anlam› nedir? 168 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kifli dokunulmazl›¤›. 11. insan›n yasayla belirlenmifl ve s›n›rland›r›lm›fl durumlar d›fl›nda hareket serbestli¤i ve özgürlü¤ünden yoksun b›rak›lmamas› anlam›na gelir. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 3. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da ifllemlere tabi tutulamaz. 2005) fl Aile içi fliddeti önlemek için neler yap›labilir? fl Kifli dokunulmazl›¤› ile ilgili bir slogan yaz›n›z. kad›nlar ve çocuklar oluyor. maddi ve manevi varl›klar›n› koruyabilme ve gelifltirebilme haklar›n› içerir. Ancak bu. maddesinde: “Hiç kimse iflkenceye. doku ve organ nakli konusunda istekli de¤ilse kimse onu zorlayamaz. Kifli özgürlü¤ü ve güvenli¤i. Her üç aileden birinde daya¤›n.6. r›zas› olmadan bilimsel ve t›bbi deneylere tabi tutulamaz. ikisi birlikte. fl Sizce bu güvence yeterli midir? Neden? Kifli dokunulmazl›¤›. fl Kiflinin zorlanamayaca¤› ifadesini nas›l yorumlars›n›z? “Aile ‹çi fiiddete Son” Kampanyas›nda ‹kinci Aflamaya Geçiliyor Dünyada her dört kad›ndan ve her alt› erkekten biri aile içi fliddeti yafl›yor. kimse insan haysiyeti ile ba¤daflmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.” hükmü yer al›r. insan onurunu zedeleyen ceza verilememesi ve muamele yap›lamamas› gibi kurallar› vard›r. fl Bu sözleflmenin 3. Anayasa’m›z›n 17. SINIF . sadece kiflinin kendi r›zas›yla olacak bir fleydir. bunun "aile meselesi" ve do¤al bir olaym›fl gibi görülmesine sebep oluyor. evdeki fliddetin gizli kalmas›na.” denmektedir. maddesi ile insanlar›n hangi haklar› güvence alt›na al›nm›flt›r? Son zamanlarda bilimdeki geliflmeler. 05. Kad›n›n ekonomik ve sosyal destekten yoksun oluflu ve fliddetin yaratt›¤› psikolojik etkiler. maddesinde: “T›bbi zorunluluklar ve kanunda yaz›l› hâller d›fl›nda kiflinin vücut bütünlü¤üne dokunulamaz. E¤er kifli. (‹nternet haberi. Aile içi fliddete son kampanyas›n›n ilk etab› 2004 Ekim-Aral›k aylar›nda gerçeklefltirildi.

Biliyorum ki düflünce özgürlü¤ü. maddesinde: “Herkes. (‹nternet haberi. arkadafllar›m›n yan›nda ve her yerde düflündüklerimi rahatl›kla ifade edebilmeli. genel sa¤l›¤›n veya ahlak›n ya da baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için. Çünkü Çocuk Haklar›’na Dair Sözleflme’nin 13. 10. bu hak. Ben de buna göre muamele görmek istiyorum.Demokrasinin Serüveni B›rak›n Konuflay›m Evimde. kanaat özgürlü¤ü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke s›n›rlar› söz konusu olmaks›z›n haber veya fikir alma ve verme özgürlü¤ünü de içerir. ülke s›n›rlar›na ba¤l› olmaks›z›n yaz›l›. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 9. kamu düzeninin.. sanat. maddesinde:” Herkes düflünce. gerekli olmak kayd›yla s›n›rlayabilirsiniz. maddesine göre “Ben. sözlü. 19 ve 22 Kas›m 2005 tarihleri aras›nda. ahlak›n korunmas› nedenleriyle ve kanun taraf›ndan öngörülmek.” denilmektedir. ifl yaflam› gibi konularda toplant›lar gerçeklefltirildi. demokratik bir toplumda zorunlu tedbirlerle ve yasayla s›n›rlanabilir. okulumda.. sanatsal biçimde veya benim seçece¤im baflka bir araçla her türlü haber ve düflüncelerin araflt›r›lmas›. kamu sa¤l›¤›. düflünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. 08. ‹stanbul Büyükflehir Belediyesinin ev sahipli¤i yapt›¤› bu buluflma çerçevesinde edebiyat. maddesi ise flöyle der: “Herkes. “ ''Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin 4.” hükmü yer almaktad›r. Özgürce düflünemeyen insanlar›n. bugünün dünyas›nda yeterince özgür mü? Engelleri kald›rmak ve s›n›rlar›n› geniflletmek için baflka neler yap›labilir?” sorular›n›n cevapland›r›lmak üzere daima önümüzde durmas› gerekti¤ine inan›yoruz. düflüncemi özgürce aç›klama hakk›na sahibim. görüfllerini aç›klama ve anlat›m özgürlü¤üne sahiptir. 11. düflünce ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. Düflünce. Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse. Bu hakk›m› yaln›zca: a) Baflkas›n›n haklar›na ve itibar›na sayg›. bas›l›. b) Millî güvenli¤in.” Anayasa’m›z›n 25. düflünce özgürlü¤ünün küresel sorunlar›n› tart›flmak ve çözümler üretmek için bir araya geldikleri uluslararas› bir toplant› düzenlendi. 2005) fl Düflünce özgürlü¤ü için böyle bir toplant›ya neden gerek duyulmufltur? fl Düflünce özgürlü¤ünü yans›tan bir slogan oluflturunuz. di¤er hak ve özgürlüklerini gelifltirebilmesi ve kullanabilmesi mümkün de¤ildir. ancak kamu güvenli¤inin. vicdan ve din özgürlü¤üne sahiptir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. farkl› ülkelerden yaklafl›k 30 kat›l›mc› Türkiye’deki meslektafllar›yla bir araya geldi. elde edilmesi ve verilmesi özgürlü¤ünü içerir. SINIF 169 . di¤er hak ve özgürlüklerin besleyicisidir. ‹stanbul Buluflmas›'' “Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul Buluflmas›” farkl› ülkeler ve k›talardan insanlar›n. medya. fl Özgürlüklerin baflkalar›n›n özgürlükleri ile ba¤lant›s› olabilir mi? Örnekler veriniz. fikrimi söyleyebilmeliyim. Bu hak. düflünce ve kanaatleri sebebiyle k›nanamaz ve suçlanamaz. Din veya inanc›n› aç›klama özgürlü¤ü. kamu düzeninin.

Kemal ATATÜRK MEB. dinî inanç ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. dine sayg› gösteririz. bir vicdan meselesidir. Biz. dinî inanç ve kanaatlerinden dolay› k›nanamaz ve suçlanamaz. dinî ayin ve törenlere kat›lmaya.111 fl Bütün hak ve özgürlüklerimiz. Anayasa’da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri. madde hükümlerine ayk›r› olmamak flart›yla ibadet. vicdan›n›n emrine uymakta serbesttir. 14. Atatürkçülük 1. neden s›n›rs›z de¤ildir. dinî ayin ve törenler serbesttir. Biz. Herkes. MADDE 14. SINIF . devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü¤ünü bozmay› ve insan haklar›na dayanan demokratik ve laik cumhuriyeti ortadan kald›rmay› amaçlayan faaliyetler biçiminde kullan›lamaz. ibadete. dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. Herkez istedi¤i dine inanma inanc›n›n gereklerini yerine getirme hakk›na sahiptir. Cami Kilise Havra 170 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.6. sadece din ifllerini. Tart›flma fl Atatürk. M. Düflünüfle ve düflünceye karfl› de¤iliz. Kimse. Din. maddesine göre: Herkes. vicdan. Din ve vicdan özgürlü¤ü baflkalar›n›n dinine ve inanc›na sayg› göstermeyi gerektirir. Anayasa’m›z›n 24. millet ve devlet iflleriyle kar›flt›rmamaya çal›fl›yoruz. yukar›daki sözü ile neyi anlatmak istemifltir? Tart›fl›n›z. s. Ünite Dinim ve Vicdan›m Özgürdür Benim Ülkemizde farkl› inanç ve kültürlere sahip insanlar bir arada yaflamaktad›r.

hukuk. ekonomik. Her ilerlemenin ve kurtuluflun anas› hürriyettir. e¤itim ve kültür alanlar›ndaki tüm haklar›n› kullanmas›n› sa¤lam›flt›r. fl Atatürk döneminde e¤itim ve kültür alan›nda elde edilen hak ve özgürlükler hangileridir? Düflünelim. Atatürk. Bundan dolay› Türk milletinin siyasal. Sizin. Atatürk. s. toplumsal. özellikle düflünce özgürlü¤üne büyük de¤er vermifltir. Söyleyelim 1. Cumhuriyetin ilan› ile de ulus egemenli¤ini en üst düzeye tafl›m›flt›r. Sizce haklar›n korunmas› neden önemlidir? 2. s. Haklar›m›z› ve özgürlüklerimizi korumak için neler yapabiliriz? 1 Atatürkçülük 1. SINIF 171 . “Kimsenin fikrine ve vicdan›na egemen olunamaz. Fikir ve bas›n hürriyetinin geliflmesi için çaba harcam›flt›r.” 1 diyen Atatürk. Kurtulufl Savafl›’n› baflar› ile tamamlad›ktan sonra saltanat› kald›rarak kiflisel egemenli¤e son vermifltir. her tür kalk›nman›n hak ve özgürlüklere sahip bir toplum taraf›ndan gerçeklefltirilece¤ine inanm›flt›r.10. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” 2 görüflüne sahip olan Atatürk.181 2 Atatürkçülük 1. sahip oldu¤unuz haklar›n›zdan kullanamad›klar›z var m›? Neden? 3.185 ÖÇK 6. yeni Türk devletinde hak ve özgürlüklere büyük önem vermifltir.Demokrasinin Serüveni “Hürriyet olmayan bir memlekette ölüm ve yok olma vard›r.

Tarihsel süreç içinde demokrasi ad›na birçok kanunlar. Muhammed’in insanlar›n eflit oldu¤unu vurgulamas›n› insan haklar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z.6. fl Hz. Mülkiyet hakk›. siyah›n da k›rm›z› tenli üzerinde bir üstünlü¤ü yoktur. Hammurabi Kanunlar›’nda. 41. SINIF . yüzy›lda. Allah’›n haram ve dokunulmaz k›ld›¤› can› haks›z yere öldürmeyeceksiniz. ekonomik ve dinsel alanlar›n› bir yasayla düzenlemifltir. Kad›nlar›n da sizin üzerinizdeki haklar›. Uyarlanm›flt›r. hükümler. Tarihin bu ilk yaz›l› anayasas›. kad›nlar›n da sizin üzerinizde hakk› vard›r. Muhammed. Muhammed’in. Özgür insanlar.org. toplumsal hayat› düzenleyen hükümler de bulunmaktad›r. (www. fiimdi tarihsel süreç içinde demokrasi ve insan haklar› ile ilgili önemli belgelerden baz›lar›n› inceleyelim. MEB. Sizin kad›nlar üzerinde hakk›n›z. Ünite Dünden Bugüne Demokrasi ÖN HAZIRLIK ‹nsan haklar› 19. mallar›n›z. fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› cezalar›n uygulanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Hammurabi Kanunlar›’nda insan haklar› ile ilgili hangi hak ve özgürlüklerden söz edilmektedir? Hammurabi Kanunlar› (Hz. • demokrasi • egemenlik • düflünce KEL‹ME LAR VE KAVRAM eflme • sözl • yasama • yürütme • yarg› Demokrasinin toplumun geliflmesi ile beraber geliflen bir yap›s› vard›r. Mezopotamya’da MÖ ikinci bin y›lda hüküm süren Babil Devleti’nde Kral Hammurabi. sözleflmelere uymama veya ay›pl› mal sat›lmas› hâlinde.tr) Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesinden al›nm›flt›r. Muhammed’in Arafat’taki büyük kalabal›¤a söyledi¤i hutbeden bir bölüm) Ey ‹nsanlar! Canlar›n›z. Abdülmuttalip’in torunu ‹lyas bin Rabia’n›n kan davas›d›r. kan davas›n› yasaklamas›. temel insan haklar›ndan hangisini güvence alt›na alm›flt›r? fl Hz. Kald›rd›¤›m ilk kan davas›. namuslar›n›z da mukaddestir. suçlar›n›n bedellerini maddi bir tazminatla ödeyebilirler. Dikkat ediniz. Cahiliyeden kalma bütün âdetler kald›r›lm›flt›r. Cahiliye devrinde güdülen kan davalar› tamamen kald›r›lm›flt›r. Babil halk›n› s›n›f s›n›f ay›rm›fl ve bu s›n›flar›n hak ve yetkilerini düzenlemifltir. ‹slam Tarihi. Günümüzde birçok hukukta var olan “k›sas” sistemini bu kanunlarda da görmekteyiz. Bunun d›fl›nda hemen hemen bütün a¤›r suçlar. difle difl” yasas› geçerlidir. zarar karfl› tarafa ödettirilmek üzere yapt›r›ma ba¤lanm›flt›. Arap olmayan›n da Arap üzerine üstünlü¤ü olmad›¤› gibi k›rm›z› tenlinin siyah üzerine. belgeler yay›mlanm›flt›r. emanet sözleflmesi. ülkesinin toplumsal. Arap’›n Arap olmayana. s. istisna ve hizmet sözleflmeleri düzenlenmifl.tpb. Aile yaflam› hakk›ndaki düzenlemelerde ise tek efllilik esas› görülmektedir. hangi sözü ile insanlar›n eflit olduklar›n› vurgulam›flt›r? fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› ceza uygulanmas› ile Hz. her türlü tecavüzden korunmufltur. Suçlular e¤er özgür bir insan de¤ilse “göze göz. siyasal. Veda Hutbesi 172 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ölüm ile cezaland›r›l›r. hangi tarihsel süreçten geçerek yasal güvence alt›na al›nm›flt›r? Araflt›r›n›z. meflru örf ve âdete göre yiyecek ve giyeceklerini temin etmenizdir.

SINIF 173 .. ilgili olayda do¤ru ve güvenilir deliller ortaya koymadan dava edemez. hukuki. Atatürkçülük 1. mal ve mülkü elinden al›namaz. Magna Carta Kendi zümresinden olanlar ya da ülkenin ilgili yasalar›na uygun olarak verilen bir karar olmad›kça hiçbir özgür kifli tutuklanamaz.Her türlü hakk›n kayna¤› kiflidir. askerî ve di¤er gerekli mevzuatlar› içine alan bafll›klar hâlindedir. suçun büyüklü¤üne göre para cezas›na çarpt›r›labilir ve bir tüccar da mallar› korunarak ayn› flekilde cezaland›r›labilir. 4. Kemal ATATÜRK MEB.Demokrasinin Serüveni Magna Carta (Magna Karta 19 Haziran 1215) ‹ngiltere kral› Yurtsuz John ile ‹ngiliz asiller aras›nda imzalanm›fl bir belgedir.175 fl Atatürk’ün yukar›da verilen sözlerinde anlat›lmak istenen nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ceza ve vergi düzenlemelerini.181 Sultan Süleyman Han’›n Kanunnamesi (Kanunlar›) Kanuni Sultan Süleyman. sürgüne yollanamaz ya da herhangi bir biçimde kötü muameleye maruz b›rak›lamaz. halka hak ve özgürlükler tan›nm›flt›r. gerçek. 75’ten al›nm›flt›r. Osmanl›larda uygulanan kanunlar› ‹slam hukuku esaslar›na göre toplatt›rm›fl ve düzenlettirmifltir. s. C. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi. Kanunnamenin haz›rlanmas›nda. Kanunname. M.tr adresinden derlenmifltir.gazi. suçun derecesine göre küçük bir suç için yaln›zca para cezas›na çarpt›r›labilir. hapse at›lamaz. s. Kiflisel hürriyetler kutsald›r.” www. Bundan böyle hiçbir hâkim herhangi bir kimseyi.. Çünkü. Atatürkçülük 1. Suç. mali. idari.ksef. Bu belge ile kral›n yetkileri s›n›rlanm›fl. fl Magna Carta belgesi ile Hammurabi Kanunlar›’nda yer alan suçlarla ilgili cezalar› karfl›laflt›r›n›z. “Özgür bir adam. Kemal ATATÜRK MEB. fl Kanunname öncelikle hangi düzenlemeleri esas alm›flt›r? . halk ve askerlerle ilgili kanunlar› kapsamaktad›r. s. devrin büyük âlimlerinden olan Ahmet ‹bn-i Kemal Paflazade ile Ebussuud Efendiler yard›mc› olmufllard›r. M. hür ve sorumlu olan yaln›z insand›r.edu.

s. 8. Hiç kimse kanun d›fl› olarak tutuklanamaz. yarg›lanamaz. zulme karfl› koruma.meb.gov. siyasi otoritenin ve siyasi teflkilat›n görevidir. hukuki olarak hür ve eflit do¤arlar. Bu geliflimi sa¤lamak için en iyi vas›ta. 1789 ‹nsan Haklar› Beyannamesi’nde ne tür bir geliflme göstermifltir? Karfl›laflt›r›n›z. Etkinlik . ‹nsanlar. sosyal ve ekonomik yap›daki olumsuzluklar. kifliye bir baflkas›n›n benzer hakk›na zarar vermeksizin kendi kendini. 6. toplum düzenine zarar vermemek kayd›yla düflüncesini. yazma ve bas›n hürriyetine sahiptir. 7. 5. istedi¤i gibi sevk ve idare etmeye müsaade etmektir. www. Bu beyanname ile insanlar›n temel hak ve hürriyetleri garanti alt›na al›nm›flt›r. 4. Milletin onay› al›nmadan hiçbir kimse ya da grup. Bu ihtilalden sonra 26 A¤ustos 1789 tarihinde Fransa’da ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Evrensel Bildirgesi” ilan edilmifltir. 1. 2.11. do¤al yeteneklerini serbestçe gelifltirebilmesidir. dinî ve vicdani kanaatlerini aç›klayabilir. millete aittir. kurulu düzeni bozmamak flart›yla konuflma. Mülkiyeti ve güvenli¤i sa¤lama. Bütün vatandafllar. SINIF 6. yüzy›l›n sonlar›na do¤ru Fransa’da. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.6. yönetme yetkisi kullanamaz. M. Kanunla yasaklanmam›fl her fley serbesttir. Kiflinin birinci hakk›.tr fl 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi. Herkes. ‹ngiltere’deki meflruti yönetim ve Amerika Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi’nin etkisi ile bir ihtilal meydana gelmifltir. Ünite 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi 18. cezaland›r›lamaz.177) ÖÇK 174 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Fransa’da demokrasinin geliflmesine etkisi olmufl mudur? Neden? fl Magna Carta’da yer alan özgürlükler. Hâkimiyet. Mahkeme karar› kesinleflinceye kadar herkes masumdur. 3.

6. Abdülhamit’in izniyle baflland›. benim karakterimdir.Demokrasinin Serüveni Kanunuesasi Osmanl› Devleti’nde Kanunuesasi haz›rl›klar›na padiflah II. SINIF 175 .181 Cumhuriyet. fl Özgürlükler. 1. Kemal ATATÜRK MEB. sizce s›n›rs›z m›d›r? Neden? fl Ülkenin karfl›laflt›¤› tehlikeler karfl›s›nda özgürlüklerin k›s›tlanmas›n› nas›l de¤erlendirirsiniz? fl “Adalet. yeni ve sa¤lam esaslar›yla Türk milletini güvenli ve sa¤lam bir gelecek yoluna koydu¤u kadar as›l fikirlerde ve ruhlarda yaratt›¤› güvenlik itibar›yla büsbütün yeni bir hayat›n müjdecisi olmufltur. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi. M. milletimin ve büyük atalar›m›n en k›ymetli miraslar›ndan olan ba¤›ms›zl›k aflk› ile yarat›lm›fl bir adam›m. 5.” sözünü insan haklar› aç›s›ndan yorumlay›n›z. yetkililer meskene zorla giremeyecekti. Yasa gere¤i olmadan kimseden vergi ya da baflka bir ad alt›nda para al›namayacakt›. 23 Aral›k 1876’da ilan edildi. 2. s. 50-52’den derlenmifltir. c 4 s. 3. yüzy›l›n sonlar›nda Kanunuesasi ile padiflah›n yetkileri k›smen s›n›rland›r›lm›flt›r. mahkeme huzurunda hakk›n› savunarak gerekli gördü¤ü yasal araçlar› kullanabilecekti. ‹ngiltere’de kral›n yetkileri 13. Ben. mülkün temelidir. Ülkenin bir taraf›nda isyan ç›kaca¤›n› gösteren kan›tlar görülürse hükûmet o yerde geçici olarak s›k›yönetim ilan edebilecekti. Komisyonun haz›rlad›¤› metin. M. Mithat Pafla baflkanl›¤›nda bir komisyon oluflturuldu. Atatürkçülük 1. Atatürkçülük 1.12. yüzy›l bafllar›nda Magna Carta ile s›n›rland›r›lm›flt›r. Osmanl› Devleti’nin uyru¤unda bulunan kiflilerin tümüne “Osmanl›” denilecekti. Kemal ATATÜRK MEB. fl Yetki s›n›rlamas›n›n Osmanl› Devleti’nde daha geç gerçekleflmesinin nedenleri nelerdir? Hürriyet ve ba¤›ms›zl›k.181 ÖÇK 6. baflkalar›n›n özgürlüklerine müdahale etmemek kofluluyla kiflisel özgürlü¤e sahipti. s. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Herkes. Yasalar›n belirtti¤i durumlar d›fl›nda. Osmanl›lar›n tümü. Mahkemelere müdahale edilemeyecekti. Osmanl› Devleti’nde ise 19. 4.

Madde 5: Hiç kimse iflkenceye ya da ac›mas›z. insan haklar› yönünden de¤erlendiriniz.6. düzenin korunmas›. servet. Madde 8: Her kiflinin. Madde 6: Herkes. din. demokrat. din. Madde 7: Yasa önünde herkes eflittir ve herkes ayr›m gözetilmeksizin yasan›n koruyuculu¤undan eflit olarak yararlanma hakk›n› tafl›r. adli ya da uluslararas› durumu bak›m›ndan hiçbir ayr›m gözetilmeyecektir. kiflili¤inin tan›nmas› hakk›na sahiptir. varl›kl›l›k. Herkesin. fl Türkiye’nin yukar›daki sözleflmeleri kabul etmesini. onur ve haklar› yönünden eflit do¤arlar. Etkinlik 176 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. özgürlük ve kifli güvenli¤i herkesin hakk›d›r. kendisine Anayasa ya da yasa ile tan›nan temel haklara ayk›r› ifllemlere karfl› ilgili ulusal mahkemelerin etkin koruyucu önlemlerinden yararlanma hakk› vard›r. ulusal ya da toplumsal köken. siyasal ya da her hangi bir baflka inanç. al›konulamaz. 2. tam bir eflitlikle. keyfi olarak tutuklanamaz. dil. isterse ba¤›ml›. do¤um baflta olmak üzere herhangi baflka bir duruma dayal› hiçbir ayr›mc›l›k gözetilmeksizin sa¤lanmal›d›r. cinsiyet. ÖÇK 6. renk. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da muameleye u¤rat›lamaz. nerede olursa olsun. Ak›l ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karfl› kardeflçe davranmal›d›rlar. Ünite ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi (1948) Madde 1: Bütün insanlar özgür. ›rk. ›rk. vazgeçilmez kabul edilmifltir? Türkler. kamu güvenli¤i. Madde 2: Herkes. ancak müdahalenin yasayla öngörülmüfl ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik. Herkes özel ve aile hayat›na. Türk Cumhuriyeti’nin kurucular› ve sahipleri. kölelik ve köle al›m sat›m› her türlü biçimiyle yasakt›r. fl ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi’nde. ulusal bir az›nl›¤a aidiyet. Kemal ATATÜRK Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Madde 8 Özel ve aile hayat›na sayg› hakk› 1. hür ve sorumluluklar›n› bilen vatandafllard›r. Madde 14 Ayr›mc›l›k yasa¤› Bu Sözleflme’de tan›nan hak ve özgürlüklerden yararlanma. Madde 10: Herkes. ister ba¤›ms›z ülke uyru¤u olsun. uyru¤u bulundu¤u devlet ya da ülkenin siyasal. do¤ufl ya da herhangi bir baflka ayr›m gözetilmeksizin bu Bildirge'de aç›klanan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir. bizzat kendileridir. bir kifli hakk›nda. siyasal veya di¤er kanaatler.13. sa¤l›¤›n veya ahlak›n veya baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için gerekli bir tedbir olmas› durumunda söz konusu olabilir. bu Bildirge'ye ayk›r› her türlü ayr›ma ve bu tür ayr›m gözetici ifllemler için yap›lacak her türlü k›flk›rtmaya karfl› eflit korunma hakk› vard›r. haklar›n›n ve ödevlerinin ya da kendisine yöneltilen ve ceza niteli¤i tafl›yan herhangi bir suçlaman›n saptanmas›nda. ulusal veya toplumsal köken. Madde 9: Hiç kimse. suç ifllenmesinin önlenmesi. M. dil. hangi hak ve özgürlükler. Madde 3: Yaflamak. ülkenin ekonomik refah›. Bundan baflka. davan›n ba¤›ms›z ve tarafs›z bir mahkemece. Madde 4: Hiç kimse köle ya da kul olarak kullan›lamaz. konutuna ve yaz›flmas›na sayg› gösterilmesi hakk›na sahiptir. Bu hakk›n kullan›lmas›na bir kamu makam›n›n müdahalesi. cins. renk. özerk olmayan ya da baflka bir egemenlik k›s›tlamas›na ba¤l› ülke uyru¤u olsun. adil ve aç›k olarak görülmesi hakk›na sahiptir. sürülemez. SINIF .

E¤er baban›n o¤lu ya da erkek akrabas› yoksa kad›na ancak o zaman miras kalabilirdi. al yanakl›. genellikle ince belli. büyüklere ad›yla hitap etmezlerdi. erkek çocu¤a kal›rd›. selvi boylu. eski Türklerin kad›na verdikleri büyük de¤erlere rastlanmaktad›r. Bütün törenlerde ve insanlar aras› iliflkilerde terbiyeli ve kibar davran›l›rd›. Bu durum. buna ra¤men baz› haklardan yoksundu. Kad›nlar mütevazi ve çal›flkand›. kalem kafll›d›r.14. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1. babas›na var›r yard›m ister. Eski Türklerde kad›nlarla ilgili hiçbir dövülme olay›na rastlanmazd›. daha çok onun kutsal Türk çocu¤unun annesi olmas›ndand›r. kad›nlarla ilgili hangi özellikler belirtiliyor? fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. Kad›na bu kadar sayg› gösterilmesi. kad›n haklar› ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? ÖÇK 6. Yan›na k›rk ince k›z alarak o¤lunu bulmaya gider ve baflar›l› olur. özellikle miras hakk›nda kendini gösterirdi. Çocuklar. Bir k›z evlendi¤i zaman dü¤ününde bir flaman haz›r bulunurdu. Mal. SINIF 177 . cilt s. Kad›n. düflmanla savafl›r. 1. Nihat Sami Banarl›. Hikâyelerde Türk kad›n tipi. fl Yukar›daki metinde Türklerde kad›n haklar›na yönelik hangi ç›kar›mlarda bulunulabilir? Dede Korkut Hikâyeleri Han›n K›z› Dede Korkut Hikâyeleri’nde. cilt s. erke¤inin yan›nda ata biner. E¤er böyle olmazsa ailenin büyük bir felaketle karfl›laflaca¤›na inan›l›rd›. Kad›n. Aile hayat› son derece mükemmeldi. o¤lu düflmana esir düflen Dirse Han’›n k›z›. Erkek çocuk. Nihat Sami Banarl› Resimli Türk Edebiyat› Tarihi. 399 fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. 33-35 (Düzenlenmifltir).Demokrasinin Serüveni Türklerde Kad›n Haklar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hoflgörü • demokrasi • de¤iflim • kat›l›m • kurultay Eski Türk belgelerinde geçen ”Hakan ve hatun buyuruyor ki” sözünden nas›l bir anlam ç›kar›yorsunuz? Orta Asya Türklerinde Kad›n Orta Asya Türklerinden Haskan savaflta oldu¤u zaman kurultaya Hakan›n efli hatun baflkanl›k ederdi. Bo¤aç Han hikâyesinde. annesine bakmaya mecburdu. silah kullan›r.

Atatürkçülükte kifli ve toplum iliflkilerinin özünde kifli hak ve hürriyetleri büyük yer tutar. Türk kad›n›n›n ifl yaflam›nda ve aile içinde rolleri zaman içinde de¤iflmifltir. fl Ülkemizde ifl hayat›nda ve ailede kad›n-erkek rollerinin zaman içinde nas›l de¤iflti¤ini aç›klay›n›z.1964) ‹stanbul’da do¤du. onu oluflturan kiflilerin kendilerini bir k›ymet ve kuvvet kabul etmelerindendir. Etkinlik 178 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. önemli bir bütün oluflturur.6. Ancak bu gibi kiflilerden meydana gelmifl sosyal toplumlar. Yunanl›lar›n ‹zmir’e ç›k›fl›ndan sonra düzenlenen mitinglerde konufltu. ÖÇK 6.15. SINIF . Toplum içinde kifli hürriyetlerinin s›n›r›. Günümüzde kad›nlar toplumsal yaflamda her geçen gün daha iyi bir konuma yükselmekte ve ülke ekonomisine kat›l›m› artmaktad›r. Birinin hayat› ve çal›flmalar› hakk›nda bilgi edininiz. toplumun oluflmas›nda en önemli etkendir. toplumun de¤erini oluflturur. Kiflilerin de¤eri. tam bir bütün olarak k›ymet ve kudret görünümü arz edebilir. toplum ve millet hayat›. Çal›flmalar›n›z› s›n›fa sununuz. Savafl an›lar›n› “Türk’ün Ateflle ‹mtihan›” adl› eserinde yazd›. kifliye verilen de¤er. Kad›n›n Türk Toplumundaki Yeri Atatürkçü düflüncenin esas›nda. Kifli. bu hürriyetin toplumun huzuru ile iliflkisi üzerinde durulacak hususlard›r. “Bir toplumda k›ymet ve kuvvet.” ARAfiTIRINIZ Halide Edip Ad›var gibi Kurtulufl Savafl›’nda aktif rol oynayan Türk kad›nlar›n› araflt›r›n›z. Amerikan K›z Kolejini bitirdikten sonra çeflitli okullarda ö¤retmenlik yapt›. rütbesi baflçavufllu¤a kadar yükseldi. Kurtulufl Savafl›’na kat›ld›. Ünite Halide Edip Ad›var (1884 . aile. Hasta bak›c›l›k yapt›.

Atatürk.Demokrasinin Serüveni Kad›n›n toplumdaki yeri yüksektir. Düflünelim. tarihin. sosyal ve siyasi hayattaki yerini belirlemifltir. Türk toplumunda bir insan olarak kad›na kiflilik vermifl. büyük Türk kad›n›n› çal›flmam›za ortak yapmak. ekonomik hayatta erke¤in orta¤›. sosyal. hayat›m›z› onunla birlikte yürütmek. Toplumda kad›n-erkek aras›nda ayr›mc›l›k yap›lmas› ne gibi sonuçlara neden olur? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” fleklinde tan›mlam›flt›r. faziletli evlatlar yetifltirmesi ve daha beflikten çocuklar›n›n ruhuna mertlik ve fazilet afl›lamas› sayesinde olmufltur.” demifltir. Ailenin ana unsurlar›ndan birini teflkil eden kad›n›n bizdeki anlam›n› “Türkiye Cumhuriyeti’nde kad›n. hep böyle k›ymetli atalar›n. k›ymetli evlatlar yetifltirmeleriydi. Büyük atalar›m›z ve onlar›n analar›. ÖÇK Kad›nlar çal›flma hayat›nda önemli bir konuma sahiptir. ekonomik. çal›flma hayat›m›zda erkekle eflittir. Etkinlik 1. görkemli savafllar yapm›fl bulunmas›. Söyleyelim 6. yard›mc›s› ve destekleyicisi yapmak yoludur.” Bu düflünce yap›s›. eskiden bu önemi hakikaten en yüksek derecede kazanm›flt›r. yaln›z Asya’da de¤il Avrupa’da bile. daha dürüst olarak yürütece¤imiz yol vard›r. Bizim milletimizde kad›n. Türk kad›n›n› ilmî. SINIF 179 .16. flereflidir. Gerçekten Türk milletinin bütün dünyada.157 (Düzenlenmifltir. büyük ezici gücünü göstermifl olmas›. birçok Avrupa ülkesinden önce siyasal haklar kazanm›flt›r. Kad›n›n yeri ve görevini de flöyle belirtmifltir: “Kad›nlar›m›z›n her millette oldu¤u gibi bizim milletimiz için de ne kadar yüksek önemi oldu¤unu söylememe lüzum yoktur. K›z çocuklar›n›n okula gönderilmesi neden önemlidir? 2. ahlaki. arkadafl›. s.” Atatürk’ün bu sözleriyle tarihteki önemi vurgulanan Türk kad›n›. Bu yol. Burada birçok noktalardan sayabilece¤imiz o faziletlerin en büyü¤ü ve en önemlisi. Atatürkçülük III. Atatürk “fiuna inanmak laz›md›r ki dünya yüzünde gördü¤ümüz her fley. bu konudaki düflüncelerini flöyle belirtmifltir: “Daha esenlikle. bütün Türk tarihinde oldu¤u gibi bugün de en sayg›n yerde ve flerefli bir varl›kt›r. kad›n›n eseridir.) Bilgi Kutusu Türk kad›n›. olaylar›n flahitli¤i ile ispatlanm›flt›r ki gerçekten yüksek faziletler göstermifllerdir.

3..... 1...... Demokrasiye uygun olmayan uygulamalar nelerdir? 3...... C........... monarfli. Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›...........6. olarak ikiye ayr›l›r..... 6......... demokrasinin ilkelerinden biri de¤ildir? A... 2.. ........ hak ve özgürlükler.bir kiflinin egemenli¤ine dayanan yönetim . ve .. Magna Carta’n›n demokrasinin geliflmesine ne tür katk›lar› olmufltur? 6. Kurtulufl Savafl›'na kat›lan ve baflar›lar kazanan kad›nlar›m›za örnekler veriniz? 4.. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z... Atatürk döneminde Türk kad›n›........ 1948............... Halk egemenli¤i D. demokrasi.............. Özgürlük ve eflitlik 180 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6....... Siyasi egemenlik B... SINIF ... 2....... ....... efendi-köle 1. 5..... yeni Türk devletinde . Afla¤›dakilerden hangisi...... Atatürk.... din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir.... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A............ ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi'ni ..fleklidir..... Demokrasi. 4....... insanl›¤a neler kazand›rm›flt›r? Örneklerle aç›klay›n›z. Ekonomik ba¤›ml›l›k C.. .............. 6 Nisan 1949... teokrasi.... 5. büyük önem vermifltir.. Düflünce özgürlü¤ün olmad›¤› toplumlarda hangi sorunlar yaflanabilir? B. . tarihinde kabul etmifltir. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz..... hangi haklar› elde etmifltir? Aç›klay›n›z.. Eski Roma'da halk ....... Türkiye... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. 1.

1. (.. Kanunuesasi B. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Napolyon C.... ‹ngiltere B.. (. Hammurabi Kanunlar› C. (...) Seçme ve seçilme hakk›. Afla¤›daki yasalardan hangisinde kan davas› aç›kça yasaklanm›flt›r? A. Magna Carta D. devleti bir s›n›f›n veya ailenin yönetmesidir. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi 7.) Monarfli. hangi ülkede ilan edilmifltir? A. 3. 1789 3.Demokrasinin Serüveni 2. SINIF 181 . (. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z.J." maddesi afla¤›dakilerden hangisinde yer alm›flt›r? A. Afla¤›daki cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. "Herkesin e¤itim hakk› vard›r. ‹talya C.. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda hemflirelik yapm›flt›r. Hammurabi Kanunlar› C. (.. 1776 y›l›nda at›ld›.) Özgürlük. Veda Hutbesi D.. Magna Carta 5. halk egemenli¤i ilkesinde yer al›r. 5. 1450 D. Tarihte bilinen ilk yaz›l› anayasa afla¤›dakilerden hangisidir? A... Sokrates B. Avrupa ‹nsan Haklar› C. Matbaay› afla¤›dakilerden hangisi gelifltirmifltir? A.) Modern demokrasinin temeli. Kanunuesasi 6. 4. 1215 C... Johann Gutenberg D. 1301 B. J. Rousseau 4.. ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi D. Tarihte kral›n yetkilerini s›n›rland›ran Magna Carta.) Halide Edip Ad›var. Türkiye D. kaç y›l›nda imzalanm›flt›r? A. Fransa Ç. 2. ilkö¤retim zorunludur. 1789 ‹nsan Haklar› Sözleflmesi B. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi. Kanunuesasi B.

ÜN‹TE Elektronik Yüzy›l Sosyal Bilimler ve Biz Bilim ve Teknolojinin Önemi.7. Gelece¤i Doku ve Organ Nakli Telif ve Patent Haklar› Ak›lc›l›k ve Bilim 182 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

5. SINIF 183 . Atatürk. Organ ba¤›fl› ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. ‹flportadan kitap ya da CD ald›n›z m›? Herhangi bir sorunla karfl›laflt›n›z m›? Aç›klay›n›z. Sosyal bilimler hangi bilim dallar›n› kapsamaktad›r? Araflt›r›n›z. 7. Günümüzde kullan›lan teknolojik ürünlerden hangileri gelecekte ne tür bir de¤iflimi u¤rayabilir? Düflüncelerinizi not edeniz. 3. 4. Sosyal bilimlerin toplum hayat›na olan katk›lar›na örnekler veriniz. Okulunuzda hangi teknolojik ürünleri kullan›yorsunuz? Bu ürünler size hangi kolayl›klar› sa¤l›yor? Aç›klay›n›z.” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. “Benim manevi miras›m. öykü ve hikaye kitaplar›n›z› nerelerden al›yorsunuz? Al›rken nelere dikkat ediyorsunuz? 6.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 2. Roman. ak›l ve bilimdir.

1. insan› daha iyi anlamak.” Ayten Ö¤retmen. Sosyal bilimlerin amac›. Sosyal bilgiler ö¤retmeni Ayten Han›m. ekonomik vb. SINIF . SOSYAL B‹L‹MLER B‹L‹M DALLARI ANTROPOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ S‹YASET B‹L‹M‹ CO⁄RAFYA TAR‹H EKONOM‹ PS‹KOLOJ‹ FELSEFE KONULARI ‹NSAN VE KÜLTÜR ‹NSAN VE TOPLUM ‹NSAN VE YÖNET‹M ‹NSAN VE YER KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • bulgu • sosyal bilim ‹NSAN VE GEÇM‹fiTEK‹ FAAL‹YETLER ‹NSAN VE KAYNAK PAYLAfiIMI ‹NSAN VE DAVRANIfiI VARLI⁄IN VE B‹LG‹N‹N ARAfiTIRILMASI fl Sizce Bu Bilim dallar›n›n birbirleriyle olan ortak yönleri nelerdir? ÖÇK 7. isteklerini.7. her alandaki faaliyetleri oluflturur. bu aç›klamalar› yapt›ktan sonra tahtaya afla¤›daki tabloyu çizerek sosyal bilimlerin içine giren bilim dallar› ve k›saca bunlar›n inceleme alanlar›n› gösterdi. Ünite Sosyal Bilimler ve Biz ÖN HAZIRLIK Sosyal bilimler denince akl›n›za hangi dersleriniz geliyor? listeleyiniz. Sosyal bilimler. sosyal bilimler alan›nda yap›lan çal›flmalar›n toplum hayat›na etkilerinden bahsederek derse girifl yapt›: “Sosyal bilimlerin konusunu insanlar›n sosyal. insanla ilgili bilgiler üreten bilim dallar› toplulu¤udur. insan›n kendi ihtiyaçlar›n›. beklentilerini kavrayarak ona göre kendisine yön vermesine yard›mc› olmakt›r. Etkinlik 184 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kültürel. Bizim gördü¤ümüz sosyal bilgiler dersinin bilgi temelinin büyük bir k›sm›n› sosyal bilimler oluflturur.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.bugün . ailede ve arkadafll›k gruplar› içinde bize düflen görevlerin ve sorumluluklar›n neler oldu¤unu bu bilimin çal›flmalar›ndan ö¤reniriz. kendimizi arkadafllar›m›za nas›l ifade edece¤imizi ö¤reniyoruz.2. Bu bilim dallar›n›n bize neler kazand›rd›¤›n› anlatt›. Etkinlik Bizi yönetecek kiflileri seçece¤iz. Okulda veya yetiflkin olup hayata at›ld›¤›m›z zaman kararlar›m›z› do¤ru ve yerinde vermeyi ö¤renece¤iz. Yurdumuzun dünya üzerindeki konumunu kaynaklar›n› cografya sayesinde ö¤reniriz. afla¤›daki flemay› haz›rlayarak sosyal bilimlerin baz› bilim dallar› ile ilgili ö¤rencilere bilgi verdi. k›zg›nl›klar›n› nas›l anlayaca¤›m›z› ve onlar› k›rmamak için nas›l davranaca¤›m›z›. Ayr›ca di¤er ülkeler hakk›nda da bilgi sahibi oluruz. Gelecekte iyi bir meslek sahibi olarak hem kendimize hem de ülkemize yararl› olmaya gayret gösteriyoruz. Siyaset Bilimi Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rl› ama istek ve ihtiyaçlar›m›z›n s›n›rs›z oldu¤unu görerek ona göre bütçemizi dengelemeye çal›fl›yoruz. farkl›l›¤›n bir zenginlik oldu¤unu bilimin bu çal›flmalar› sayesinde ö¤reniriz. Toplumda. Haklar›m›z› ve sorumluluklar›m›z› ö¤renece¤iz. Bugünü anlayabilmek için geçmiflte olaylar›n hangi flartlarda ve nas›l do¤up geliflti¤ini bilmemiz gerekir. Bu güzel yurdu korumam›z gerekti¤ini anlar›z. Antropoloji Tarih Psikoloji Antropoloji toplumlar›n sosyal. Arkadafllar›m›zla iyi geçinmek için onlar› tan›maya çal›fl›yoruz. Co¤rafya ÖÇK 7. Neye k›zd›klar›n›. Ekonomi Yaflant›m›z boyunca çeflitli gruplar içerisinde yer al›r›z. SINIF 185 .gelecek ba¤lant›s› kurabilmek için tarihe ihtiyac›m›z olacakt›r. kültürel ve biyolajik yap›lar›n› inceler her toplumun farkl› ve benzer kültürleri olabilece¤ini. Sosyoloji Geçmifl .Elektronik Yüzy›l Aysel Ö¤retmen. Geçmifli bilmek gelece¤imizi nas›l yönlendirmemiz gerekti¤i konusunda bize yard›m eder. Çünkü haklar›m›z çi¤nendi¤i zaman haklar›m›z› ve nas›l koruyaca¤›m›z› bilmek zorunday›z.

arkadafllar›m›zla ve di¤er insanlarla etkili bir iletiflim kurma yollar›n›. Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz bilgilerin günlük hayat›m›zdaki önemi nedir? 186 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.E¤itim.Çeflitli gruplar içinde yer ald›¤›m›z›. SINIF . Psikoloji. . antropoloji ve felsefe bilimleri sizce hangi konularda çal›flma yap›yor olabilir? 2. .Do¤al kaynaklar›n bizim için oldu¤unu ancak bunlar› kullan›rken gelecek nesilleri de düflünerek kullanmam›z gerekti¤ini.Devletin devam› ve huzuru için belli kurallar oldu¤unu ve bu kurallara uymam›z gerekti¤ini.Karar verme becerimizin. . Ünite Ayten Ö¤retmen. .Etkin bir Türkiye Cumhuriyeti vatandafl› olarak bir sorunumuzu hak ve sorumluklar›m›z çerçevesinde çözme yollar›n›.Kültürün. fl Sosyal bilimlerdeki çal›flma ve bulgulardan hareketle. daha sonra ö¤rencilerden sosyal bilimlerin hangi bilim dallar›nda olufltuklar›na ve bunlar›n hangi konularda çal›flma yapt›klar›na önem vermelerini istedi. Söyleyelim 1. Düflünelim. gelecekte önemli kararlar› almada gerekli oldu¤unu ö¤retir. topluluklar› bir arada tutan özellikler oldu¤unu ve kültürümüzü korumam›z gerekti¤ini. Sosyal bilgiler. . fl Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz konular size neler kazand›r›yor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. .Ailemizle. . sosyal bilimlerin toplum hayat›na ne gibi etkileri olabilir? Örnek vererek aç›klay›n›z. .7. kiflilik özelli¤i ve becerilerimizin neler oldu¤unu ve bunlara en uygun mesle¤i bularak ona göre hangi e¤itimi alaca¤›m›za karar vermemizi. bu çözümlerden en uygun olan›n› seçme yollar›n›. .Bir sorunun pek çok çözümü oldu¤unu. grup içinde olman›n sorumluluk gerektirdi¤ini.

mevsim olsun.. buhar› senin yoluna feda ettik… fl Siz de yukar›daki düflüncelere kat›l›yor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” deyip insan beynini hor görme… Evet güçlüsün.. Ne 24 saati? Bunlar› birbirine ekle. tek kelimeyle ömür olsun… ‹flte bir ömür boyu senin can yoldafl›n TEKNOLOJ‹ bu… TEKNOLOJ‹. hafta olsun. pratiksin. “B‹L‹M” di¤er ad›yla “LOJ‹” çok çocuklu bir anne gibidir. eline ald›¤›n çantay› diken bu… Çantaya koydu¤un kitab› basan. pabucunu dama atar.Elektronik Yüzy›l Bilim ve Teknolojinin Önemi ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • teknoloji Gelecekte ulafl›m ve haberleflme alan›nda ne tür teknolojik geliflmelerin yaflanaca¤› konusundaki düflüncelerinizi söyleyiniz. kimisi pek sevimli… ‹çlerinden bir tanesi var ki hem pek becerikli hem de pek cömert… Ancak pek fl›mar›k… Seni sabah yata¤›ndan uyand›ran bu… Yüzünü s›ms›cak su ile y›katan bu… Çay›n› pifliren ocak bu… Giydi¤in elbiseyi. günlerce sürecek bir ifllemi saniyede yap›yorsun ancak unutma ki seni yapan bir insan. aya¤›na geçirdi¤in ayakkab›y›. Bu çocuklardan sadece birkaç›n›n ad›n› söyleyecek olursak: HAYAT B‹L‹M‹ HAYVAN B‹L‹M‹ YER B‹L‹M‹ TOPLUM B‹L‹M‹ B‹YOLOJ‹ ZOOLOJ‹ JEOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ Ve TEKNOLOJ‹ deriz.. ciltleyen. kaplayan bu… Okula gitmek için bindi¤in araç bu… Okula geldi¤inde seni içeriye davet eden zilin sesi bu… K›sacas› sana 24 saat hizmet eden bu. kimisi pek duygusal.. y›l olsun. petrol yerine “YEN‹LENEB‹L‹R ENERJ‹”lerden birini getirir oturturuz! Biliyorsun.. Senin haf›zan var ama vicdan›n yok!.. pabucu dama at›l›yor. SINIF 187 . Bu çocuklar›n kimisi pek uslu.. Egzoz gaz› ile dünyam›z› kirletmeye devam edersen 盤›rtkanl›¤›nla kulaklar›m›z› rahats›z edersen. de¤iflken bir kavram… Günü geliyor. ay olsun.. Bu yüzden ona birkaç nasihatim olacak: “Ben bilgisayar›m.

Öncelikle bu anlayış değişmeli. ayrıca Türkiye’nin bu alanda yetişmiş insan gücünün karşılanmasına dönük eğitim programını da içeriyor. Ünite Uzay Çal›flmalar› Uzayda ABD-Türkiye Ortakl›¤› Türkiye ile ABD.2005) fl Yukar›daki internet haberlerinden yararlanarak hedef koymak sözünden ne anl›yorsunuz? Söyleyiniz. Türkiye’nin uzay çalışmalarına eğitim ve teknoloji desteği verecek iki ülke bu alanda ortak projeler geliştirecek. Dr. ''Astronotu uyduya koyup uzaya yollamanın'' zor olmadığını belirten Eraslan. Eraslan: ''Yeter ki 'Uzaya gidiyoruz. ortak uzay çal›flmalar› gelifltirilmesi için çerçeve anlaflmas› imzalad›. ''Türkiye'de beyin gücü ve bilim gücü olarak her şey var. ilk Türk astronotunun yetiştirilmesi için NASA’ya pilot subayların gönderilmesini ve iş birliğinin ileriki aşamalarında bir Türk astronotunun ABD uzay programlarından birine dâhil edilerek uzaya gönderilmesini de içeriyor.10. ABD Savunma Bakanlığı ile ABD Uzay Kurumu NASA. fl Uzay çal›flmalar› ile ilgili haz›rlanan projeler neden önemlidir? Aç›klay›n›z. ANKARA . Hava Kuvvetleri bünyesinde kurulan Uzay Dairesi’nin uzmanları. Anlaşmayla. SINIF .2005) Uzaya Gidiyoruz NASA'nın Apollo projesinde görev alan Türk bilim insanı Prof. 16. 16." NASA'nın Ay’a çıkılmasını hedefleyen Apollo projesine yazılımlarıyla katkıda bulunan Türk bilim insanı Prof. uzay çalışmalarında en önemli aşamanın kararlı olmak ve hedef koymaktan geçtiğini belirtti. NASA’da eğitim görecek.'' dedi. bizim yeterli alt yapı ve insan gücümüz var." hedefi konulsun. Eğitim programı. Uydu yapmak bir marifetse bizim bunu yapacak durumumuz var. Dr. bu konuda kararlı hedefler konması gerektiğini söyledi.Anlaşma. (‹nternet haberi. Türkiye'nin uzay çalışmaları için yeterli alt yapı ve insan gücünün bulunduğunu. (‹nternet haberi. yüksek düzeyli ortak savunma grubu toplantısı için Ankara’da bulunan ABD Savunma Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı ile Hava Kuvvetleri Komutanımız tarafından imzalandı.7.10. Ancak bu kullanılmayarak dışarıya bakılıyor. Teknolojik alt yapımız gayet iyi. 188 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkiye'nin uzay çalışmaları için teknolojik alt yapısının yeterli olduğunu belirten Eraslan. Anlaşma. Hüsnü Arsev Eraslan. Bu çerçevede.

‹nsan yaflland›kça kök hücrelerin say›s› azal›r. kök hücrelerinden oluflur. s›n›rs›z bölünme. hücre biyolojisi teknikleri kullanarak kordon kan›nda bulunan kök hücrelerle tamir etmektir. kan hücreleri gibi tüm organlar. hayat›m›z› nas›l etkiliyor? 2. Vücudumuzdaki k›r›klarda alç›ya alma yan›nda günümüzde platin çiviler kullan›larak insanlar›n h›zl› bir flekilde sa¤l›¤›na kavuflmas› sa¤lanmaktad›r. Kök hücre: • ‹nsan vücudunda hastal›klar ve yaralanmalar nedeniyle oluflan hasarlar› onar›r ve iyilefltirir. Kronik ba¤›rsak enfeksiyonu ve eklem hastal›¤› gibi hastal›klar›n tedavisinde hastan›n kendi kök hücrelerinin kullan›lmas›yla ilk ümit verici tecrübeler elde edilmifltir. ‹nsan vücudundaki cilt. 1988’de kök hücrenin ilk defa Paris’te bir bebekten al›narak hasta kardeflini kurtarmak için kullan›ld›¤›n›. 04. hayat›n temel tafllar› ve insan vücudunu oluflturan ana hücrelerdir. Ultrason cihaz› sayesinde yay›lan ›fl›k ve ses dalgalar›yla vücutta tümör olup olmad›¤› anlafl›l›yor. Söyleyelim 1. her türlü vücut hücresine dönüflme ve yeni görevler üstlenme imkân›na sahip hücrelerdir. Nerede ve Ne Zaman Kök Hücreler Kullan›l›r? Biyoteknolojiyle kordon ba¤›ndaki kök hücrelerinden vücut dokusu oluflturmak için ümit verici geliflmeler yaflanmaktad›r.Elektronik Yüzy›l Özellikle t›p alan›nda bilimsel ve teknolojik geliflmeler h›zl› bir flekilde ilerlemektedir. Kök hücreler. T›p alan›ndaki en önemli geliflmelerden biride kök hücre ile tedavi yöntemidir.2005 Düflünelim. kaslar. Soner cihaz› da bal›kç›lar›n ifline yar›yor. kemikler.10. 1999’da Brezilya’da ilk defa bir çocu¤un tedavisinde kendi kordon kan›n›n kullan›ld›¤›n›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. hamilelerde bebe¤in görüntüsüne ulafl›labiliyor. Özet olarak denilebilir ki kök hücreler ne kadar gençse o kadar fazla geliflebilir ve farkl› hücrelere dönüflebilir. Hedef. zarar görmüfl dokular›. SINIF 189 . • Genellikle hangi tip dokuya ihtiyaç varsa ona dönüflür.3. Teknolojide meydana gelen geliflmeler. ‹leride bilim ve teknoloji ad›na bir bulufl yapmak isteseniz hangi sorunun çözümüne yönelik çal›fl›rd›n›z? Neden? ÖÇK 7. sinirler. Kök Hücre Kök hücreler. 2001’de Almanya ve Avusturya’da yetiflkin hastalar›n kordon kan› yard›m›yla baflar›l› bir flekilde tedavi edildi¤ini biliyor muydunuz? ‹nternet haberi. Yayd›¤› ses dalgalar›yla bal›klar›n yerlerini tespit edebiliyorlar. Biliyor muydunuz? TARTIfiINIZ Teknolojik geliflmeler sonucu ortaya ç›kan hava kirlili¤inin insan sa¤l›¤›na olumsuz etkilerini tart›fl›n›z.

Sosyal bilgiler dersinde ö¤retmenimiz “Doku ve organ ba¤›fl› konusunda kimler araflt›rma yapmak ister. E¤er tüm bu isteklerimi yap›yorsan›z ben sonsuza dek yaflayaca¤›m.” diye sordu¤unda hemen parmak kald›rd›m. B‹R ORGANIN BA⁄IfiI D‹ND‹R‹R B‹N GÖZYAfiI ÖÇK 190 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kendi kalbi yaflamas›na yetmeyen birine verin. Etkinlik . Bu konuda araflt›rma yapabilirim” dedim.7. T›p alan›ndaki geliflmelerin sizce önemi nedir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • dayan›flma • bulufl • doku • organ Benim ad›m Ömer Çelik. bir annenin gözlerindeki sevgiyi görmemifl birine verin. bir bebe¤in yüzünü. Birgün bizlerde doku veya organ nakline ihtiyaç duyacak bir hastal›¤a yakalanabiliriz. Doku ve organ ba¤›fl› hakk›nda neler biliyorsunuz? 2. yaflamak için haftadan haftaya makineye ba¤lanan birine verin. Kan›m›.4. gün ›fl›¤›n›. Kalbimi. Araflt›rmalarla ilgili babamdan da yard›m alarak çeflitli kaynaklardan bilgi toplad›m. Böbreklerimi. E¤er yeri gelir de beni hat›rlamak isterseniz bunu size ihtiyac› olan birine yard›m ederek yap›n. “Doku ve organ ba¤›fl›n›n çok önemli oldu¤una inan›yorum. Bu nedenle vatandafl olarak bu konuda duyarl› olmal›y›z. SINIF 7. Bu konuda organ ba¤›fl› yapan bir kiflinin flu sözlerini sizinle paylaflmak istiyorum. fl Yandaki sözden yararlanarak doku ve organ ba¤›fl›n›n önemi ile ilgili bir kompozisyon çal›flmas› yap›n›z. Bu da sizin toplumsal duyarl›l›¤›n›z› gösteriyor. “Ö¤retmenim benim babam doktor. Ülkemizde doku ve organ nakli ile ilgili teknolojik geliflmeler sayesinde çok önemli baflar›lar elde edilmektedir. Acil kana ihtiyac› olan insanlara da¤›t›n.” Gözlerimi. Bir hafta sonra sunumumu yapmak için ö¤retmenimden izin ald›m ve anlatmaya bafllad›m. Ünite Doku ve Organ Nakli ÖN HAZIRLIK 1. Bir doku veya organ ba¤›fllayarak hasta insan›n hayata yeniden merhaba demesini sa¤layabiliyorsunuz. Bundan daha büyük bir fley olabilir mi? Hem de bunu tan›mad›¤›n›z biri için ve hiçbir karfl›l›k beklemeden yap›yorsunuz.

5. E. E. 16 yıl önce böbreğinden rahatsızlandı. Organlar›m› ba¤›fllam›flt›m." dedi. da. E. K. Benim babam doktor oldu¤u için doku ve organ nakli ile ilgili onunla bir röportaj yapt›m.ye verdi. inançlar›m›za ayk›r› m›d›r? . Bunun için yan›n›zda tafl›d›¤›n›z ba¤›fl kart›n› y›rt›p atman›z yeterlidir. bir böbreklerini eşlerine vermeye razı oldu ancak doku uyuşmazlığı bunu engelledi. Organlar›m› ba¤›fllamak için ne yapmal›y›m? .10. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ben sadece böbreklerimi ba¤›fllamak istiyorum. böbrek. da K. eşi H. Organ ba¤›fl›. 30. S.Bir organ ba¤›fl kart› al›p yan›n›zda tafl›man›z yeterlidir. M. vazgeçebilir miyim? . Gazetelerde ve ‹nternet’te s›k s›k doku ve organ ba¤›fl› yap›larak hayata dönen hastalardan bahseden haberler yer alan. gibi diyaliz makinesiyle yaşamını sürdürmeye başladı. sizce ne olurdu? ÖÇK 7.Ba¤›fl kart›nda bunu belirtmeniz yeterlidir.İki kişi böbreklerini 'çapraz nakille' birbirlerinin eşlerine verdi. E. 11 ay önce doğum sırasında yanlış müdahale nedeniyle böbreklerini kaybeden S.K. K. sağlıklı eşlerdeki böbreklerin çapraz nakil yapılabileceği ortaya çıktı. K’. Organlar›n› ba¤›fllayan bir kiflinin bu durumu ailesine önceden bildirmesinde yarar vard›r. Bir kifli. 18 yafl›ndan küçüklerin organlar›n›n kullan›lmas› için ebeveynleri izin vermesi gerekir. "Diyaliz makinesinde hayat geçmiyor. Afla¤›da onlardan biri verilmifltir. Organ ba¤›fllayan kiflinin organlar›n›n kullan›lmas› ancak o kifliye t›bben yap›lacak tüm tedaviler uyguland›ktan sonra gündeme gelir.Kesinlikle hay›r.Elektronik Yüzy›l Ba¤›fllayabilece¤imiz Doku ve Organlar›m›z Ülkemizde t›p alan›nda geliflmeler sayesinde kalp.Hay›r. Doku ve organ nakli ile ilgili merak edilen sorular› babama sordum: Organ ba¤›fl›. E. İki hastanın sağlıklı eşleri. karaci¤er ve pankreas gibi organlar ile kalp kapa¤›. bir böbreğini S. eşi için 'elleri öpülecek kadın' derken. Merkezde yapılan operasyonlarla M.Evet. (İnternet haberi.'nin eşi M. organlar›n› ba¤›fllayarak birçok insana yaflama imkân› verebilir. benim sa¤l›¤›m› bozar m›? . böbreğini. Karfl›l›kl› böbrek nakli hayat verdi ANTALYA .'nin eşi K. Dinimizde ve di¤er dinlerde organ ba¤›fl›na ayk›r› bir durum yoktur. SINIF 191 . akci¤er. Akdeniz Üniversitesi Organ Nakli Merkezindeki inceleme sonunda hasta olan eşlere. S. K. Beyin ölümü gerçekleflmifl. Lütfen organ bağışlayın. eşini diyalizden kurtaran H. ne yapmal›y›m? .2005) fl Doku veya organlar›n›z› herkese verebilir misiniz? Neden? fl Doku veya organ ba¤›fl›nda bulunmak ister misiniz? Niçin? fl Kimsenin doku veya organ›n› ba¤›fllamad›¤›n› düflününüz. gözün kornea tabakas›. M. Organ ba¤›fl› için yafl s›n›r› var m›d›r? . kas ve kemik ili¤i gibi dokular›n nakli baflar›yla yap›labilmektedir.'ye verdi. K. İki ailenin de acısı sona erdi.Hay›r. Organ ba¤›fl kartlar›n› hastanelerden temin edebilirsiniz. Bu doku veya organlara ihtiyac› olan hastalar›n durumu. Böbrek hastalarına karşı duyarlı olunsun.

Kan ba¤›fl› yapmaya uygun olup olmad›¤›n›z. Saklanan ya da yanl›fl bilgiler içeren formlar.. sizin sa¤l›ÖÇK ¤›n›z› ve ba¤›flta bulundu¤unuz kiflinin sa¤l›¤›n› olumsuz etkileyebilir. Kan›n önemini iyi kavramak ve kan›n yerine geçebilecek baflka bir tedavinin olmad›¤›n› bilmek. yüzler. vücut taraf›ndan yeni hücreler üretilmesiyle yaklafl›k olarak dört haftada yerine konur. binler yaflayacak. UNUTMAYIN! Belki bugün sa¤l›kl›s›n›z ama ya yar›n?. ihtiyaç sahipleri için kolayl›kla ba¤›fllayabilir. ne yaz›k ki o hastal›klar kendi bafl›m›za geldi¤inde fark›na var›r›z. 500 mililitrelik kan›n›. bizim verece¤imiz sa¤l›kl› kana ne kadar çok ihtiyaç duyduklar›n›. nerelerde yap›l›r? Peki. Kan nakline ihtiyaç duyan hastalar›n. Bu çal›flmadan etkilenen annem ve babam organlar›n› ba¤›fllamaya karar verdiler. fl Kan ba¤›fl›. Onlar›n sesini duyal›m ve yard›m eli uzatal›m. SINIF . Ünite Ülkemizde doku ve organ nakli bekleyen pek çok insan›m›z var.6..7. tamamen do¤ru veriler içermelidir. Etkinlik 192 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kimler kan verebilir? Bir kiflinin kan ba¤›fl›nda bulunabilmesi için öncelikle sa¤l›kl› olmas› gerekmektedir. Kan de¤erleri normal. herhangi bir hastal›¤› olmamak ve kan de¤erlerinin normal de¤erlerde olmas› olarak özetlenebilir. 7. neden kan ba¤›fl›nda bulunmam›z gerekti¤inin bir cevab› olabilir. ihtiyaç hâlinde kan ve kan ürünlerinin yetersiz olufludur. bizim yapaca¤›m›z yard›mlar› bekliyor. kan bankalar›nda ya da ilgili hastanelerde size doldurtulacak olan form sonucunda anlafl›l›r. kalp ve dolafl›m sistemi ile ilgili bir hastal›¤› bulunmayan bir kifli. fl Gazetelerde böbreklerini ba¤›fllayan kiflilerle ilgili bir haber duydu¤unuzda ne düflünüyorsunuz? fl Böbrek hastas› olan kifliler sizin ailenizden biri olsayd› ve ona böbrek ba¤›fllanm›fl olsayd› ne düflünürdünüz? fl Doku ve organ ba¤›fl›n› art›rabilmek için neler yapabiliriz? Doku ve organ naklinin yan›nda daha kolay yapabilece¤imiz baflka bir fley daha var: Kan vermek… Kan Ba¤›fl› Ülkemizin sa¤l›k alan›ndaki bafll›ca problemlerinden biri. Hep beraber gittik ve onlarla organ ba¤›fl› kart› doldurduk. Biliyor muydunuz? 03-09 Kas›m tarihleri aras› Organ Nakli Haftas› oldu¤unu biliyor muydunuz? Bu araflt›rmay› yaparken annem ve babam da bana yard›m etti. Sa¤l›kl› bireylerden al›nan kan. Sa¤l›kl› bir birey ifadesi. Onlar yafl›yor! Deste¤inizle onlar. Hastalar›n hepsi. Ancak doldurulan bu form.

bit gibi parazitlerle yay›l›r. hapflurmas› ve tükmürmesi yoluyla çevreye yay›l›r. Su ve besin maddelerine virüs içeren d›flk›n›n bulaflmas› sonucu insana geçer. Hasta Olmamak ‹çin Hasta olmamak için önce sa¤l›¤›m›z› korumam›z gerekmektedir. Sa¤l›k Bakanl›¤› Temel Sa¤l›k Hizmetleri Genel Müdürü. Uyuz: Pire. Ö¤retmenin izin vermesi üzerine.2008) Bulafl›c› hastal›klar› ise flu flekilde s›ralayabiliriz: AIDS (Edinsel ba¤›fl›kl›k eksikli¤i sendromu): Bu hastal›k. Van’da ‘tifo salg›n›’ Van’›n Erçek Beldesi’nde 100’e yak›n kifli tifo salg›n› nedeniyle hastaneye kald›r›ld›. Çünkü bunlar. Ba¤›fl›kl›k sistemi felç oldu¤undan ölüm genellikle bulafl›c› hastal›klar sonucu meydana gelmektedir. genel kural de¤ildir. tara¤›n›. kan nakli. SINIF 193 . bunlardan korunma yollar›n› bilmeli ve gerekli tedbirleri almak zorunday›z. Bunun için al›nacak tedbirlerden biri de afl› olmakt›r. Temiz ve titiz insanlarda da görülebilir. Bulafl›m›n› önlemek için baflkalar›n›n giysilerini. Ömer konuflmas›na devam etti. verem veya grip ölüme yol açabilir. 01. Ortak eflya kullan›m› da bi hastal›¤›n yay›lmas›na neden olur. Karaci¤erde enfeksiyona neden olur. Ayr›ca bölgede tifo salg›n›n›n bafllayabilece¤ine de dikkat çekti. Hâlen geliflmifl ülkelerde bile. siroza dönüflebilir. AIDS'i Durdur”. genelde do¤al afetlerin ard›ndan ortaya ç›kar: tifo.10. Hasta kiflinin öksürmesi. ortak kullan›lan enjektörler ve dövme yoluyla geçer. Virüs vücuda girdikten sonra ortalama 5-10 y›lda hastal›k belirtileri görülebilir. yata¤›n› paylaflmamak gerekir. grip.Elektronik Yüzy›l Ömer. (Bas›ndan. Vatandafllar› musluktan su içmemeleri konusunda uyard›.12. Hastal›¤a neden olan parazitlerden bit. Hastal›k daha çok akçi¤erde görülür. çok çabuk yay›lan ve herkesi tehdit eden hastal›klard›r. iyileflme olmazsa karaci¤er kanserine. yard›mc› slogan›n›n ise “AIDS'liye S›rt›n› Dönme” olarak belirlendi. 18. Vücudun her taraf›n›n kafl›nmas›na yol açar. bulafl›c› ve salg›n hastal›klard›r. kolera. bu aç›klamalar›n›n ard›ndan birkaç önemli konudan bahsetmek istedi¤ini söyleyerek ö¤retmeninden devam etmek için izin istedi. Etkeni: HIV’dir. HEPAT‹T B : Cinsel iliflki ve kan yoluyla bula(‹nternet haberi. difteri. Salg›n hastal›klar. Hepatit A : Hijyen koflullar›n›n iyi olmad›¤› yerlerde görülür. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. önemli sorunlardan biridir. Örne¤in. Dikkat edece¤imiz en tehlikeli hastal›klar. Daha çok vücut direnci düflük kiflilerde görülür. dizanteri. Bütün bu hastal›klar›n nas›l bulaflt›klar›n›. genelde pis insanlarda görüldü¤ü söylense de bu.2005) fl›r. “Sözünde Dur. veba vb. fl Aids virüsü ile ilgili siz bir slogan bulsan›z ne olurdu? 1 Aral›k Dünya AIDS Günü Ça¤›n vebas› olarak bilinen AIDS hastal›¤›na dikkatlerin çekilmesi amac›yla bu y›lki Dünya AIDS Günü'nün slogan›. Tüberküloz : Uzun süreli ve bulafl›c› bir hastal›kt›r. cinsel iliflki.

7. Etkinlik Düflünelim. Söyleyelim 1. bo¤maca ve k›zam›k sonras› beyinde hasar görülebilir. hastal›¤›n istenmeyen sonuçlar›n› ve s›k›nt›s›n› yaflamadan o hastal›ktan korunmay› sa¤lar. SINIF . Enfeksiyon hastal›klar›.7. Onlar da korunabilir. Afl›lar. ac› çekmeye kal›c› sakatl›klara ve ölümlere neden olabilmektedir. yaratt›¤› bireysel etkiler yan›nda k›sa sürede büyük kitlelere ulaflmaktad›r. öncelikle uyguland›klar› kiflileri hastal›ktan korur. Afl›lar. Afl›lar ve Yararlar› Afl›lar. K›z›lay gibi çeflitli yard›m kurulufllar›na kan ba¤›fl› yap›lmas›n›n toplum için önemi nedir? 194 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fiimdiye kadar hangi afl›lar› vuruldunuz? Bunlar sizi hangi hastal›klardan koruyor? 2. Ek olarak Hib menenjiti. Ancak hastal›ktan korunan kifliler. Hastal›¤›n oluflmas›n› önlemek. mikroplar› di¤er kiflilere tafl›yamayaca¤› için afl›lanmam›fl kiflilere de hastal›¤›n geçifli engellenir. salg›n ve bulafl›c› hastal›klardan bahsettikten sonra bunlardan baz›lar› için basit bir korunma yolu olan afl›lardan ve yararlar›ndan söz etti. toplum sa¤l›¤›n›n kazan›lmas›nda yard›mc›d›r. Ünite Ömer. doku ve organ baAfl›lar bizi çeflitli hastal›klardan korur ¤›fl›n›n yan› s›ra farkl› konulara da de¤indi¤im için memnun oldu¤unu söyleyip bana teflekkür etti. Hastal›klar. Çünkü afl› olunmazsa çocuk felci ve hepatit B (karaci¤er kanseri) hastal›¤›na yakalanabiliriz. Ö¤retmenimiz. her zaman tedavi etmekten çok daha kolay ve anlaml›d›r. Hastal›klar. ÖÇK 7. Hamile kad›nlar k›zam›kç›k geçirirse bebeklerinde ciddi do¤umsal sakatl›klar görülebilir. Afl› ile korunmak. çok daha iyidir. zaman zaman hiçbir flekilde tedavi edilemeyecek sorunlara ve kal›c› hasarlara yol açabilmektedir.

annem ve babam da okudu. emeklerinin karfl›l›¤›n› almam›fl oluyorlar. Her sohbette bu kitaptan bahsediliyordu. CD gibi eserleri haz›rlayan kifliler. Hâlbuki bunlar.Kitap. SINIF 195 . onlardan habersiz ço¤altan ve satan kiflilere 7. uzun süre kullanmak amac›yla al›nan fleyler. Kitap. yerde kitap satan bir sat›c›da kitab› gördüm. Kitab›n sat›fl fiyat›n›n benim için çok yüksek oldu¤unu görünce kitab› alamadan oradan ayr›ld›m. Bütün bunlar benim kitaba karfl› daha çok ilgi duymama neden oldu. Arada baz› sayfalar›n yaz›lar› bulan›k ç›kt›¤› için rahat okuyamad›m. sadece kitaplar›n de¤il CD’lerin de korsan›n› yap›yorlar. nas›l oldu da böyle sa¤lam kald›? diye sordu¤umda bana kitab›n üzerindeki bandrolü gösterdi ve: . Arkadafl›m›n tavsiyesi üzerine son günlerde popüler olan bir kitaba ilgi duydum. fl Benzer bir durum yaflad›n›z m›? Yaflad›ysan›z nedeni ne olabilir? Birkaç gün sonra arkadafl›m. Bu parayla kitab› almak için kitapç›ya u¤rad›m. Arkadafl›m: . daha yeni al›nm›fl gibi p›r›l p›r›ld›.Benim ald›¤›m kitap.8. niçin önemli olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Yak›n çevremdeki insanlar›n d›fl›nda bas›nda da s›kça söz ediliyordu.Bu kitap orijinal. Eve dönerken yol kenar›nda. Sen korsan kitap alm›fls›n. dedi. Korsan kitap ise ucuz olsun diye her fleyi kötü ve kalitesiz malzemeden yap›yorlar. Bütün bunlar›n yan›nda korsan al›nan her kitap veya CD ile. Orijinal kitab›n ciltlenmesi. Ben de ona olanlar› anlatt›m ve hevesim kaçt›¤› için bitiremedi¤imi söyledim. Fiyat› oldukça uygundu. Bu flekilde al›flverifl yaparsak kitap yazan veya CD ÖÇK haz›rlayan kiflinin hakk› olan paray›. Paras›n› ödeyerek kitab› ald›m ve eve gelince hemen okumaya bafllad›m. dedi. Hem biliyor musun. fl Kitap al›rken nelere dikkat edersiniz? Harçl›klar›mdan biraz para biriktirmifltim. Onlar da bir kere dinlenince veya seyredilince bozuluyor. Etkinlik vermifl oluyoruz. çok güzel ve kaliteli. Kitab›n sayfalar›n› çevirdikçe yapraklar› elimde kald›. Sonrada okumam için bana kendi kitab›n› verdi. KEL‹ME LAR VE KAVRAM tent • telif ve pa et ar • tic Benim ad›m Zeynep. daha ben okurken parçaland›. Böylece kitap. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. o ürün için emek harcayan kiflinin hakk› da elinden al›nm›fl oluyor. Bence herkesin kütüphanesinde bulunmas› gereken bir kaynak.Bunu sadece ben de¤il. Okumaya bafllad›¤›m›n ikinci günü kitab›n cildi ayr›ld›. diye konuyla ilgili olarak aç›klamada bulundu. Kitab›n görünüflüyle ilgili olarak flaflk›nl›¤›m› gizleyememifl olmal›y›m ki: .Elektronik Yüzy›l Telif ve Patent Haklar› ÖN HAZIRLIK Bir ürünün yasal yollardan temin edilmesi. kitab› nas›l buldu¤umu sordu. . yaz›s› ve renkleri kaliteli olur. Sat›n alarak okumaya karar verdim.

Bu sefer. Etkinlik 196 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu haklar ayr›ca. renkler ve flekiller gibi bir ürünü veya ÖÇK hizmeti di¤erlerinden ay›rt etmeye yarayan özellikler marka haklar› ile korunur. b) Bir eseri herhangi bir flekilde ço¤altan. farkl› flekillerde korunur: • Kitaplar. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserlerini Koruma Kanunu’nun 72. ç) Bir eserin nüshalar›n› yasal veya yasal olmayan yollardan ülkeye sokan ve her ne flekilde olursa olsun ticaret konusu yapan. Çünkü ucuz mal alacak kadar zengin de¤ilim. hak sahibi taraf›ndan sat›labilir. • Gerek teknik. cezaland›r›l›r. edebiyat ve sanat eserleri ile yaz›l›mlar. Bir süre daha para biriktirerek kitapç›ya gittim ve bandrollü bir kitap alarak kütüphaneme koydum. genellikle telif hakk› ile korunur. eserlerini hangi yollarla koruma alt›na alabilirler? Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda telif ve patentle ilgili kanunlar oldu¤unu ö¤rendim. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 81.7.” diyerek eser sahibinin eserinin orjinal ve korsan ayr›m›n› yapmam›z› kolaylaflt›rmaktad›r. filmler ve plaklar gibi. Ünite Kitab› arkadafl›mdan ald›m ve tekrar okudum. eserinden ya da buluflundan belli bir süre için ticari olarak yararlanma haklar›n›n tan›nmas›yla korunur. önceki s›k›nt›lar› yaflamad›m ve kitab› büyük bir heyecanla. Ucuz kitap alay›m. ses ve/veya görüntü iletimine yarayan araçlarla yayan veya yay›m›na arac›l›k eden. sesler. Bir daha asla bandrolü olmayan bir kitap ya da baflka eser al›p hem kendimi hem de eseri üreten kiflinin eme¤ini zarara u¤ratmayaca¤›m.9. f›kras›: “Hak sahibinin izni olmaks›z›n. a) Bir eseri herhangi bir flekilde iflleyen. zevk alarak bitirdim. • Sözcükler. 7. maddesi: “Müzik ve sinema eserlerinin ço¤alt›lm›fl nüshalar› ile süreli olmayan yay›nlara bandrol yap›flt›r›lmas› zorunludur. bir eserin yarat›c›s›na veya bir buluflu yapana. Telif ve Patent Hakk›’n›n yan› s›ra bir de Fikir Eserlerinin Korunmas› Kanunu ile de bir eser ortaya ç›karan veya bulufl yapan›n hakk› korunmufltur. bu gösterimi düzenleyen veya dijital iletim de dâhil olmak üzere her nevi iflaret. gerek bilimsel bulufllar patent ile korunur. markalar ve tasar›mlar gibi de¤iflik fikir eseri türleri. tablolar.” diyerek eser sahibinin haklar›n› korumaktad›r. Edebiyat ve sanat eserleri. lisans› al›nabilir veya baflka flekillerde tasarruf edilebilir. Kütüphanemde bulunmas› gereken ve her zaman faydalanaca¤›m bir kitap oldu¤una karar verdim. c) Bir eseri herhangi bir flekilde yayan. maddesinin 3. Yine. fl Telif ve patent haklar› konusunda yasal düzenlemeler nelerdir? fl ‹nsanlar. kâr edeyim derken daha çok zarar etmifl oldum. simgeler. müzik eserleri. kokular. Örne¤in. d) Bir eseri topluma aç›k yerlerde gösteren veya temsil eden. bulufllar. Yeni fikir eseri (fikrî mülkiyet) genel olarak. SINIF .

dağıtım ve satışının engellenmesine yönelik operasyonların devam edeceği söylendi. sadece ald›¤›m kitab›n y›rt›lmas› de¤il. yarat›c› emeklerinin karfl›l›¤›n› alamad›¤› için “yarat›c›l›k” engellenmektedir. Korsan bir kitap almakla sadece kendime zarar vermifl de¤ilim asl›nda. ülke ekonomisine zarar›n›n yan›nda bana yapt›¤› zarar hiç kal›r.Elektronik Yüzy›l • Tasar›mlar. co¤rafi iflaretler ve ticari s›rlar da Patent fikir eseri türleri olarak kabul edilir ve ço¤u ülkede bunBulufl sahibinin bulufl konusu ürünü. • Eser sahipleri. • Bilgi toplumunun en önemli itici güçlerinden olan yaz›l›m sektörü geliflememektedir. bu sektörlerde nitelikli eserler üretilmesini engellemekte ve imkâns›z hâle getirmektedir. VCD ile bandrolsüz yazılı ürün ele geçirildiği belirtildi. ÖÇK 7.10. ayn› zamanda ticari s›rlar›n ve di¤er fikir eseri hakk›d›r. kaset ile kitapların üretim. SINIF 197 . geliflimini. • Korsan sat›fllarla elde edilen yüksek miktardaki para. Korsan›n. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. DVD. • Müzik. ilim/edebiyat sektörleri ülkemizin gerek ekonomisi ve gerekse kültür hayat› için vazgeçilmezdir. organize suç örgütlerine gitmekte ve yasa d›fl› ifllerin finansman›nda kullan›lmaktad›r. 22.2009) fl Korsan sat›fllar›n hem ülkemize hem de bunlar›n as›l üreticilerine zararlar› nelerdir? Korsan Ürünlerinin Zararlar› • Korsan sat›fllardan vergi al›namad›¤›ndan devletin trilyonlarca lira vergi kayb› olmaktad›r. DVD.01. 21 kişinin gözaltına alındığı. korsan CD. verilir. kullanma. 4. Bunlar›n uluslararas› alanda rekabet flans›n›.8 milyon TL tutarında korsan CD. Nas›l m›? ‹stanbul’da korsan CD operasyonu İstanbul'da yapılan korsan yayın ve CD operasyonunda. belirli lar için belli bir hukuki koruma biçimi vard›r. • Ticaret dünyas›nda haks›z rekabeti engelleyici bir süre üretme.VCD. İstanbul Emniyet Müdürlüğünün yaptığı açıklamada. Bu hakk› gösteren belgeye de patent ad› türlerinin korunmas›na da yard›mc› olur. satma veya ithal etme kurallar. sinema. Korsan ürünlerin zarar›. (İnternet haberi.

7. ÖÇK 7. • Türk ekonomisinin ç›karlar›n› korumak ve gelifltirmek amac›yla uluslararas› platformlarda Türkiye’yi temsil etmek ve ifl birli¤ini güçlendirmek için kurulmufltur.dyegm.turkpatent. koruma alt›na alabiliyorsunuz. Davanın sonuçlanmasının ardından firma. tasar›m ve di¤er sanayi eseri haklar›n›n etkin korunmas›n› sa¤lamak. Türkiye'de tasarımcı şirket lehine sonuçlanan ilk endüstriyel tasarım davası oldu. Bunun için Türk Patent Enstitüsü kurulmufltur.gov. Ünite Meydana getirdi¤iniz bir eseri. ilgili kesimlerle ifl birli¤ini gelifltirmek. Söyleyelim 1. SINIF .gov. sandalyeleri kullananlar hakkında da dava açtı. 198 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. • Müflteri odakl›. Başka bir firmanın özgün olarak tasarladığı sandalyeleri korsan olarak üreten mobilyacı “endüstriyel tasarım fikrini çalmak” suçundan hapis ve para cezasına çarptırıldı.tr TÜRK‹YE’DE ‹LK ENDÜSTR‹YEL TASARIM DAVASI Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas› Korsan kitap ve CD'nin ardından ''korsan sandalye''ye de ceza geldi. Dava. teknik ve beflerî alt yap›y› güçlendirmek. • Sanayi eseri (s›nai mülkiyet) sahibi olma bilincini ve bilgisini ülke genelinde yaymak.09. • Patent. Korsan kitap veya CD alma konusunda neler düflündü¤ünüzü yazarak aç›klay›n›z. Bu Enstitünün görevleri flunlard›r. bu amaçla yasal. Telif ve patent hakk› ile korunan ürünleri al›rken nelere dikkat etmeliyiz? Neden? 2.2003) fl Türk Patent Enstitüsünün çal›flmalar› hakk›nda neler biliyorsunuz? Düflünelim. marka. • Yarat›c›l›¤› ve yenili¤i teflvik ederek Türkiye'nin ekonomik ve teknolojik geliflmesine katk›da bulunmak. (İnternet haberi 18.tr) http://www.11. h›zl› ve kaliteli hizmet sunarak etkin bir s›nai mülkiyet sistemi oluflturmak. Etkinlik Türk Patent Enstitüsü. (www.

zekâ ile hareket etmek. Bizim yolumuzu çizen. do¤ru yoldan sapmakt›r. müspet ilimdir. Çal›flmak demek. bilimsel düflünceye. ba¤r›ndan ç›kt›¤›m›z Türk milleti ve milletler tarihinin bin bir facia ve ›st›rap kaydeden yapraklar›ndan ç›kartt›¤›m›z neticelerdir. Bir sözünde flöyle demifltir: “Türk milletinin yürümekte oldu¤u ilerleme ve uygarl›k yolunda. SINIF 199 . Bunun için y›lmadan yorulmadan çal›flmal›y›z. "Biz ilhamlar›m›z› gökten veya gaipten de¤il. M. bofluna yorulmak. bilimde ilerleme olmadan kalk›nma ve geliflme olmayaca¤›n› söylemifltir. ‹lim ve fennin d›fl›nda yol gösterici aramak gaflettir. bilim ve teknolojideki geliflmeler belirlemektedir. Zaman›n gereklerine göre bilim ve teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. Kemal Atatürk www. do¤rudan do¤ruya hayattan alm›fl bulunuyoruz. B‹L‹M: Belli bir konuyu bilme iste¤inden yola ç›kan. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. medeniyet için. belli bir amaca yönelen bir bilgi edinme ve yöntemli araflt›rma süreci. baflar› için en gerçek yol gösterici ilimdir. Atatürk bilimin her konuda insan hayat›na yön vermesi gerekti¤ine inanm›fl.” Atatürk. Kurtulufl Savafl›’n› kazand›ktan sonra kurdu¤u Türkiye Cumhuriyeti’ni gelifltirmek için her zaman ak›l ve bilimi ön planda tutmufltur. fendir. içinde yaflad›¤›m›z yurt. terlemek de¤ildir. cahilliktir.Elektronik Yüzy›l Ak›lc›l›k ve Bilim ÖN HAZIRLIK Bilim ve teknoloji alan›ndaki geliflmeleri takip etmek. en belirgin özelli¤imizdir.gov. Mustafa Kemal Atatürk. ça¤dafllaflma ile ak›l ve bilim aras›ndaki iliflkiyi dile getirerek bilimsel çal›flmalar sayesinde cehaletin ortadan kalkabilece¤ini vurgulam›flt›r. bir ülke için neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • kan›t Bir toplumun kalk›nma düzeyini. Dünyada her fley için. Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur. Mant›k. akla ve teknolojiye önem vermeliyiz. Hayatta en hakiki mürflit ilimdir. akla ayk›r› veya ak›l d›fl› hiçbir fleyi tan›mama davran›fl› ve tutumu. Biz de ça¤dafl uygarl›k düzeyine ulaflmak istiyorsak bilime. yukar›daki sözleriyle neyi vurgulamaktad›r? AKILCILIK: Akla ve ak›l yolu ile var›lan yarg›ya inanma.tr fl Sizce Atatürk.atam. elinde ve kafas›nda tuttu¤u meflale. hayat için." Yapt›¤› her iflte ak›lc›l›¤a ve bilime önem veren Mustafa Kemal Atatürk’ün bu konuda pek çok sözü de vard›r.

www. sosyal ve siyasal önemini anlatmak. kendi atölyesinde üretti¤i uçakla Ankara'dan havalanarak küçük bir Türkiye turu yapmay› baflard›. sanayinin gelifltirilmesi için yap›lan çal›flmalar› flöyle anlat›r: "Harp sanayi tesisat›m›z› daha ziyade gelifltirmek ve geniflletmek için al›nan tedbirlere devam edilmeli ve endüstrileflme çal›flmam›zda da ordu ihtiyac› ayr›ca göz önünde tutulmal›d›r. SINIF . Kurum o günden beri ülkemizi. Pilot Vecihi Hürkufl.org. 1932 y›l›nda cemiyetin yurt d›fl›nda e¤itti¤i mühendislerden Selahattin Reflit Bey ve ekibi. Mustafa Kemal Atatürk. 1929'da Uluslararas› Havac›l›k Federasyonu (FAI)’na tam üye oldu. Hava Kuvvetleri’nin ald›¤› ehemmiyeti göz önünde tutarak bu mesaiyi planlaflt›rmak ve bu konuyu lay›k oldu¤u ehemmiyetle milletin nazar›nda canl› tutmak laz›md›r.thk. askerî.tr 1931 y›l›nda. Cilt I." (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. ARAfiTIRINIZ www. yurt içinde ve yurt d›fl›nda baflar›yla temsil etmektedir. bütün yurtta çok büyük heyecan yaratt›. Türk Silahl› Kuvvetleri’nin ihtiyac› olan silah. bütün bunlar için gerekli araç ve gereci haz›rlamak. Ordunun modern ça¤›n gereklerinde uygun düzeyde yükselmesi için Atatürk. araç ve gereçleri Türk topraklar›nda üretecek sanayi tesislerinin temelini att›.thk. Bu üretim.7. Ünite Türkiye Cumhuriyeti’nin do¤u dönemde ülkenizde ordunun ihtiyac›n› karfl›layacak silahlar› üretecek tesisler ve fabrikalar yoktu. personeli yetifltirmek ve UÇAN B‹R TÜRK GENÇL‹⁄‹ yaratmakt›r. Cemiyetin kurulufl amac›. hava sporlar› konusunda. Türkiye'de havac›l›k sanayisini kurmak.tr internet adresini ziyaret ederek Türk Hava Kurumu’nun ö¤rencilere yönelik çal›flmalar› hakk›nda bilgi edinebilirsiniz. (motor ve pervanesi hariç) tüm parçalar› Türk mal› olan ilk ulusal tipteki uça¤›m›z›n prototipini üretti. s. Cumhuriyetin ilan›ndan sonra 16 fiubat 1925'te Atatürk'ün emirleriyle "Türk Tayyare Cemiyeti" ad›yla kuruldu.org. sportif ve turistik havac›l›¤›n geliflmesini sa¤lamak. sivil. havac›l›¤›n askerî. 403) TÜRK HAVA KURUMU Türk Hava Kurumu. K›sa zamanda kendini gelifltiren cemiyet. Bundan sonras› için bütün uçaklar›m›z›n memleketimizde yap›lmas› ve harp hava sanayimizin de bu esasa göre inkiflaf ettirilmesi gerekir. 200 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 1935'te al›nan kongre (genel kurul) karar›yla cemiyetin ismi "Türk Hava Kurumu" (THK) olarak de¤ifltirildi. ekonomik.

M. Bu olay. insan kafas›ndan ç›kar. Atatürk Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi ile Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunu kurarak neyi amaçlam›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ak›n ak›n Türk Kuflu‘na koflmaya bafllad›. Kemal Atatürk www. Atatürk “Bu dünyada her fley. okula gidecek k›z ö¤renciler için de örnek olmufltur. Bu amaçla 3 May›s 1935'te Atatürk’ün ad›n› verdi¤i Türk Kuflu kuruldu. ÖÇK 7. havac›l›k coflkusu. Ayn› zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin önüne konulanhedeflerden biri oldu. Atatürk'ün. (www. Söyleyelim 1. yar›nlar›ndan asla emin olamazlar.12. Atatürk’ün düflünceleri. birçok de¤erli eleman yetifltirdi. vatan göklerine aralar›nda Atatürk'ün manevi k›z› ve dünyan›n ilk kad›n savafl pilotu Sabiha GÖKÇEN'in de bulundu¤u. o y›llar›n coflkusu içinde söylenen sadece bir çift güzel söz de¤ildi.tr)” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Aç›klay›n›z.Elektronik Yüzy›l ‹stikbal Göklerdedir Atatürk’ün “‹stikbal göklerdedir.tr Düflünelim. Atatürk. Türkiye’nin ayd›n gelece¤i için kad›nlar›m›z›n da e¤itim ve çal›flma hayat›na at›lmalar›n› teflvik etmifl ve bu amaçla çal›flmalar yapm›flt›r. Kurum. Atatürk. “Toplumumuz için ilim ve fen laz›m ise hem erkek hem de kad›nlar›m›z›n bunlara ayn› derecede sahip olmas› gerekir. Ça¤›n ihtiyaçlar›na.atam.” sözü. 3. Gençler. Atatürk. Sabiha Gökçen’i Eskiflehir Tayyare Mektebine yollad›. SINIF 201 . k›sa sürede sonuca ulaflt›.atam.” demifltir.gov. Çünkü ondan önce askerî okula k›z ö¤renci al›nm›yordu. bilim ve akl›n rehberli¤inde kendini sürekli yenilemektedir. bize hangi tavsiyelerde bulunuyor? Neden? 2. Etkinlik ‹stikbal göklerdedir çünkü göklerini koruyamayan uluslar. geliflmelere uygun olarak her dönemde önemini korumaktad›r.gov. Bu nedenle Atatürk’ün düflüncelerini iyi anlamam›z ve do¤ru uygulamam›z gerekir. Sabiha Gökçen o okulun ilk k›z ö¤rencisi oldu ve Atatürk’ün özel izniyle okula yaz›ld›. gitti¤i yerlerde konuflmalar yaparak gençli¤e vermek istedi¤i havac›l›k aflk›.

7. Ünite
Ölçme ve De¤erlendirme
A. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 1. Sosyal bilimlerin amac› nedir? Örnek vererek aç›klay›n›z. 2. Bilim ve teknolojinin, hayat›m›zdaki önemi nedir? 3. T›p alan›ndaki geliflmelerin amac› ve insanl›k için önemi nedir? 4. Korsan ürünlerin ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? 5. Atatürk’ün, ak›lc›l›k ve bilime verdi¤i önemi belirten sözlerinden örnekler veriniz. B. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Dil ve Tarih-Co¤rafya, psikoloji, patent, organ nakli, kan ba¤›fl›, dayan›flma 1. ‹nsanlar›n davran›fllar›n› inceleyen, etkili iletiflim kurman›n yollar›n› ö¤reten bilim dal›na ............... denir. 2. .............................her alt› ayda bir yapmam›z tavsiye edilen bir ba¤›flt›r. 3. Bir doku ve organ›n bir hastaya verilmesine ........................... denir. 4. Atatürk'ün bilime önem verdi¤ini gösteren bir örnek ............... ............... ............... ............... Fakültesinin kurulmas›d›r. 5. Bulufl sahibinin ürününü belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etme hakk›na ............... denir. C. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. 1. T›p alan›ndaki geliflmelerin nedeni, afla¤›dakilerden hangisidir? A. Geliflmeyi gerçeklefltiren kiflinin ad›n› duyurmak istemesi B. ‹nsan yaflam›n› daha iyi hâle getirmesi C. T›p alan›nda geliflmenin zorunlu olmas› D. T›p alan›nda geliflmenin önemli bir nedeninin olmas› 2. Afla¤›dakilerden hangisi, Atatürk'ün ak›lc›l›¤a ve bilime verdi¤i önemi gösteren bir sözüdür? A. "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. ‹leri!" B. "Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur." C. "Vergilendirilmifl kazanç kutsald›r." D. “Yurtta sulh, cihanda sulh.” 3. Afla¤›dakilerden hangisi, toplumsal dayan›flmay› sa¤layan olaylardan biridir? A. Doku ve organ nakli B. Turizm faaliyetleri C. Teknolojik geliflmeler D. Aile içi sorumluluklar

202

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Elektronik Yüzy›l
4. Afla¤›dakilerden hangisi, sosyal bilimlerin ara disiplinlerinden biri de¤ildir? A. Sosyoloji B. Psikoloji C. Müzik D. Felsefe 5. Afla¤›dakilerden hangisi, bilimsel ve teknolojik bir geliflme de¤ildir? A. Gen teknolojisi B. Kök hücre C. Nano teknoloji D. Kufl gribi Ç. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne D, yanl›fl olanlar›n yan›na Y yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. 5. 6. (....) (....) (....) (....) (....) (....) Sosyal bilimler olmasayd› kendi geliflimimizden haberdar olamazd›k. Organlar, sadece insanlar yaflam›n› yitirince ba¤›fllanabilir. Atatürk, ak›lc›l›k ve bilimi her zaman önemsemifltir. T›p alan›nda geliflmeler gereksizdir. Doku ve organ ba¤›fl›, yaln›zca aile bireyleri aras›nda yap›lmal›d›r. Korsan kitap ve CD'ler kullanmamal›y›z.

D. Afla¤›daki sözlerin birbiriyle iliflkili olanlar›n› efllefltiriniz. Doku ve organ nakli Kan ba¤›fl› Korsan Bulafl›c› hastal›k Siyaset ilmi CD/Kitap AIDS Oy sand›¤› Hayat kurtarma Toplumsal yard›mlaflma

E. Son 25 y›lda insan hayat›n› ve dünyay› en fazla etkileyen bulufllar s›ralamas›nda ilk 5 s›ray› afla¤›daki ürünler almaktad›r. Bunlar›n etkilerini defterinize yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. ‹nternet Cep telefonu Kiflisel bilgisayar Fiber optik E-posta Siz, bunlardan hangisini kullan›yorsunuz? Bu s›ralamay› siz nas›l yapard›n›z? Gelecekte bunlar üzerinde nas›l bir de¤ifliklik olabilir? Gelecekte insanlar›n hayat›n› kolaylaflt›racak bir bulufl tasarlar m›s›n›z?
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

203

SÖZLÜK
agresif alg› ana fikir ana yön anjiyo antiseptik at›k beceri beflerî beflerî unsur birey bütçe : : : : : : : : : : : : A Sald›rgan. Bir fleye dikkati yönelterek o fleyin bilincine varma, idrak. Bir yaz›n›n temeli olan as›l düflünce. Kuzey, güney, do¤u ve bat› yönlerinden her biri. Damaryolu ile kalp damarlar›n›n aç›k ya da kapal› olup olmad›¤› durumunun tespit edilmesi. Vücudun çeflitli k›s›mlar›n› mikroplardan ar›nd›rmak için kullan›lan kimyasal madde. At›lm›fl, at›lan. B 1. Elinden ifl gelme durumu, ustal›k. 2. Kiflinin yatk›nl›k ve ö¤renime ba¤l› olarak bir ifli baflarma ve bir ifllemi amaca uygun olarak sonuçland›rma yetene¤i. ‹nsanla ilgili. ‹nsanlar›n oluflturdu¤u yap›lar. Toplumlar› oluflturan ve düflünsel, duygusal, iradeyle ilgili nitelikleri toplum içinde belirlenen insanlar›n her biri, fert. Devletin, bir kuruluflun, bir aile veya bir kimsenin gelecekteki belirli bir süre için tasarlad›¤› gelir ve giderlerin tümü. C cazip celse : Al›ml›. : Oturum. Ç : Kabu¤u ay›klanmam›fl pirinç : 1.Bir fleyin yak›n›, dolay›, etraf. 2. Kiflinin içinde bulundu¤u toplumu oluflturan ortam. : Da¤›n bir noktas›ndan kopup yuvarlanan ve yuvarland›kça büyüyen kar kümesi. D : 1. Davranma ifli veya biçimi, tutum, hareket. 2. D›fltan gözlemlenebilecek tepkilerin toplam›. 3. Organizman›n uyaranlar karfl›s›ndaki tepkilerinin bütünü. : Halk›n egemenli¤i temeline dayanan yönetim biçimi. : 1. Tarih öncesi tanr›, tanr›ça, yar› tanr› ve kahramanlarla ilgili ola¤anüstü olaylar› konu alan fliir. 2. Bir kahramanl›k hikâyesini veya bir olay› anlatan, ölçüsü on bir hece olan halk fliiri. : Do¤an›n sebep oldu¤u y›k›m ve felaketler. : 1. Duyularla alg›lama, his. 2. Belirli nesne, olay veya bireylerin insan›n iç dünyas›nda uyand›rd›¤› izlenim. : Kar› kocan›n baba ve annelerinin her biri. : 1. Fikir 2. D›fl dünyan›n insan zihnine yans›mas›. 3. Niyet, tasar›. E : Bir cismi iki eflit parçaya bölen çizgi. : Duygudafll›k. Kiflinin kendisini baflka bir bincin yerine koyarak söz konusu bilincin duygular›n›, isteklerini ve düflüncelerini denemeksizin anlayabilmesi becerisi. : Orta Ça¤’da Katoliklerde kat› inançlar›na karfl› gelenleri cezaland›rmak için kurulan kilise mahkemelerinin genel ad›. : Yer kabu¤unu oluflturan kayalar›n, baflta akarsular olarak üzere türlü d›fl etmenlerle y›prat›l›p yerinden kopar›larak eritilmeleri veya bir yerden baflka bir yere tafl›nmas› olay›. : 1. Kuzey Kutbu‘nda yaflayan topluluklar›n ad›. 2. Bu topluluktan olan kimse. : Belli bir kurala göre düzenlenmifl, kula¤a hofl gelen ses dizisi, melodi. F : Ahlak›n övdü¤ü iyi olma, alçak gönüllülük, yi¤itlik, do¤ruluk ve benzeri niteliklerin genel ad›. : Hemen parlayan, k›z›nca gözü dünyay› görmeyen.

çeltik çevre 盤

davran›fl demokrasi destan do¤al afet duygu dünür düflünce

eksen empati engizisyon erozyon eskimo ezgi

fazilet fevri

204

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

fikir fresk

: Düflünce. : Yafl duvar s›vas› üzerine kireç suyunda eritilmifl madeni boyalarla resim yapma yöntemi. G Bir yar›flma, karfl›laflma, çat›flma vb. sonunda yenen, üstün gelen baflar› kazanan. Bat›. Bir toplumda yapt›r›m gücü olan kültürel kal›nt›lar, al›flkanl›klar, bilgi, töre ve davran›fllar. Bir olay, varl›k veya düflünce üzerinde var›lan yarg›, fikir. Bir nesnenin, olay›n veya bir gerçe¤in, niteliklerinin bilinmesi amac›yla dikkatli ve planl› olarak ele al›n›p incelenmesi. Bir maddenin en küçük tanesi. A¤aç, metal veya tafl bir yüzeye ayr› kollar halinde de¤iflik renkli boyalar sürüldükten sonra üstteki katlar› yer yer kaz›yarak altlardaki renklerden yayarlanma tekni¤i. 1. Ortak özellikleri olan varl›klar, nesneler bütünü. 2. Görüflleri, ç›karlar› bir olan kimseler bütünü, ekip. Gül bahçesi. Evlenmekte olan bir erke¤e, evlenme töreni s›ras›nda verilen ad.

galip garp gelenek görüfl gözleme granül gravür grup gülzar güvey

: : : : : : : : : :

hak heyelan hiyeroglif hoflgörü höyük

hukuki

H 1. Adalet. 2. Adaletin, hukukun gerektirdi¤i veya birine ay›rd›¤› fley, kazanç. Toprak kaymas›. Resim yaz›. Her fleyi anlay›flla karfl›layarak olabildi¤i kadar hofl görme durumu. 1. Tarih boyunca türlü sebeplerle y›k›lan yerleflme bölgelerinde, y›k›nt›lar›n üst üste birikmesiyle oluflan, içinde yap› kal›nt›lar›n›n gömülü bulundu¤u yayvan tepe. 2. Toprak y›¤›n›, küçük tepe. : Hukuk ile ilgili, hukuksal. : : : : : I

›st›rap

: 1. Ac› 2. Üzüntü, s›k›nt›, keder. ‹ : 1. Duygu, düflünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla baflkalar›na aktar›lmas›, haberleflme. 2. Telefon, televizyon, radyo vb araçlardan yararlanarak yürütülen bilgi al›flverifli. : 1. Geliflme, geliflim. 2. Meydana ç›kma, aflikâr olma. : 1. Bir yerden baflka bir yere geçme geçifl. 2. Anlama, kavrama. : Baflkas›n›n arsa, yol, bahçe vb. tafl›nmaz mal›ndan belirli bir yolda yararlanma hakk›. : 1. Bir sonuç ç›karmak için olgular› yöntemli bir biçimde toplay›p say› olarak belirtme ifli, say›mlama. 2. Say› bilimi. : Aç›kta yap›lan sat›fl. J : 1.Beklenmedik iyi davran›fl. 2. Herhangi bir fleyi aç›klamak için genellikle el, kol ve bafl ile yap›lan içgüdüsel veya iradeli hareket. K : 1. Kabartmak ifli. 2. Bir biçimin veya bir süslemenin düz yüzey üzerindeki ç›k›nt›s›. 3. K›l, alç›, tafl vb. ifllenebilir gereçleri girintili ç›k›nt›l› yüzeyler durumunda biçimlendirerek yap›lm›fl olan eser. : Bir fleyin do¤rulu¤u, gerçekli¤i konusunda kanaat verici belge, delil, iz. : Nesnelerin veya olaylar›n ortak özelliklerini kapsayan ve bir ortak ad alt›nda toplayan genel tasar›m. : 1. Bir fleyin ç›kt›¤› yer. 2. Araflt›rma ve incelemede yararlan›lan belge.

iletiflim

inkiflaf intikal ‹rtifak hakk› istatistik iflporta

jest

kabartma

kan›t kavram kaynak

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

205

ana kara. hatta cans›z nesnelere de zarar veren. Ekvator’dan en uzak olan yer ekseninin geçti¤i varsay›lan iki noktas›ndan her biri. bez. sözsüz oyun. : Baz› cisimlerin ald›klar› geometrik biçim. alttan içine el sokularak oynat›lan çeflitli nesnelerden yap›lm›fl bebek. tar. SINIF . Birbiriyle karfl›t olan fleylerden her biri. 2. mala. Birim kabul edilen herhangi bir fleyin alabildi¤i kadar ölçü. 2. bildiren veya yazan kifli. karton v. Birtak›m olaylar›n dayand›¤› sebep veya bu sebeplerin yol açt›¤› sonuç. insanlara özellikle çocuklara.k›ta kolezyum kombina kompozitör kongre kristal kroki kronoloji kukla kutup kurultay kültür : 1. evcil hayvanlara. renkli resim sanat›. 2. karfl›land›¤› gerçek uzunluklar aras›ndaki oran. : 1. elçilerin. göz. Zaman bilimi. Çeflitli ülkelerden yöneticilerin. Ev. bak›fltaki çarp›c› ve öldürücü güç. Ayaklar› olmayan. : 1. Yer. Ulusal veya uluslararas› bilimsel toplant›. aç›k deniz. Hareketli yerleri iplikle sanatç›n›n parmaklar›na ba¤lanarak veya eldiven gibi bir kesiti kullanarak bir perdenin üzerinden oynat›lan. : Bir topluma veya halk toplulu¤una özgü düflünce ve sanat eserlerinin bütünü. : Oksijenin bir element veya kökle birleflmesiyle oluflan madde. L : 1. eve. 2. : 1. 2. Bak›fl bakma. : Bir konu veya nesnenin bafll›ca özelliklerini yans›tacak biçimde haz›rlanm›fl tasla¤›.b hafif nesnelerden yap›lm›fl insan ve hayvan figürleri. Ç›kar. : 1. temel konular› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle veya gerektikçe yapt›¤› genel toplant›. müzik besteleyen. : Eski Roma döneminde sanat etkinliklerinin yan›s›ra dövüfllerinde yap›ld›¤› yap›. gündemindeki sorunlar› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle yapt›¤› genel toplant›. Yer yuvarla¤›n›n. ‹steklendirme. gereç. Güdülenme : Bas›n ve yay›n organlar›na haber toplayan. 1. gölge ve hacim duygusu yans›t›lmayan küçük. Belli kimselerde bulundu¤una inan›lan. bulunulan yer. Önder. 2. Tah›l ölçmeye yarar kap›. Ö : 1. lider materyal mekân menfaat minyatür motivasyon muhabir : : : : nafta nazar N : Yap›s› benzine çok benzeyen ya da özdefl olan ve yer ya¤›n›n dam›t›m›yla üretilen ye¤ni hidrokarbenler kar›fl›m›. M Malzeme. bazen de gövde ve yüz hareketleriyle yans›tmay› amaçlayan oyun. flef. : 1. Birlefltirilmifl et tesisi. 2. Eski Türklerde devlet ifllerinin görüflülüp karara ba¤land›¤› meclis. Bir kuruluflun. ana deniz. Askerlerin bir komutan›n emrinde bir araya gelmesinden oluflan birlik. 3. 2. Ço¤unlukla eski yazma kitaplarda görülen ›fl›k. 3. gündemindeki sorunlar›. 2. : 1. : Besteci. kongre: Dil Kurultay›. okyanus olgu le oksit ölçek pandomim 206 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yurt. Yeryüzündeki büyük kara parçalar›ndan her biri. Zaman dizini. Birkaç sanayi kurumunun tek yönetimde birleflmesi. : 1. 2. 2. Bir kuruluflun. Bir harita veya resimde görülen uzakl›klarla bunlar›n iflaret etti¤i. 2. : 1. P : Düflünce ve duygular› müzik veya türlü eflyalar eflli¤inde bazen dansla. göz atma O : K›talar› birbirinden ay›ran engin. 2. : 1. Bir partinin veya bir kuruluflun en üst düzeyde yönetimiyle görevli kimse. Varl›¤› deneykan›tlanm›fl fley. delegelerin kat›lmas›yla yap›lan toplant›.

k⤛t vb. 2. as›ls›z söz. kullan›lan araç. S Bafl. De¤iflik alanlarda önceden plan ve programa al›nm›fl. ‹nsanlar›n toplumun varl›¤› ve geliflmesi için gerekli olan nesneleri sa¤lamak üzere. Bir sanat eserine veya bir edebî esere temel olan ilkeler. : 1. Tasarlanm›fl fley. gereç ve aletleri kapsayan bilgi. 2. 1. amaçl› etkinlikleriyle do¤al çevrelerini de¤ifltirmeleri. canavar düdü¤ü. : Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerinde ka¤andan sonra gelen en üst düzeydeki yöneticinin ünvan›. eleman. Belli bir noktaya göre olan yer. 2. maliyeti hesaplanm›fl. 2. belli bir yerde iki veya daha çok kifli aras›nda kararlaflt›r›lan buluflma. : 1. R : Belli bir saatle. : T : Bez. temelsiz. : Bir sanayi dal› ile ilgili yap›m yöntemlerini. : Yata¤›nda bilindi¤i hesaplanan. ni gösteren. tiz ses. randevu rapor rezerv safsata sembol siren sesi slogan solvent sunum : : : : : : flema flamanizim fi : Bir aletin. 2. maddeler üzerine yap›lm›fl ya¤l› boya. : Her ortama uyum gösteren. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. : 1. ilke. yak›n. bir konuda yap›lan inceleme ve araflt›rma sonucunu. doktor veya doktorlar kurulu taraf›ndan verilen yaz›. Bir maddeyi çözebilme özelli¤ine sahip s›v›. Duyularla ifade edilemeyen bir fleyi belirten somut nesne veya iflaret. simge. aç›klama veya tan›tma k⤛tlar› tutturmak için haz›rlanm›fl levha. düflünceleri veya gözlemleri bildiren yaz›. heniz ifllenmemifl maden. bir tasar›n›n plan›. özel kurum veya devlet ad›na gerçeklefltirilmesi kabul edilmifl bilimsel çal›flma tasar›s›. tahta. pastel ve kara kalem resim. bir arac›n veya bir biçimin ana çizgilerini gösteren çizim.Bir olay› belli bir görüfle göre aç›klama. Bir edebiyat eserinin. Bir yaz›n›n veya bir sözün. Hastan›n dinlenme durumu vb.pano platform proje : 1.A¤aç duvar kaplamalar›na veya tavanlara süs için konulan resim. dost. : Toplardamar genifllemesi. Bir yere gitmek için izlenen yol. U tablo teknoloji unsur uygucu : Öge. Bir araflt›rman›n. bir tart›flman›n. ordubozan Y : Sevgili. V : 1. Üzerinde bildiri. SINIF 207 . 2. Herhangi bir iflte. 2. Sunma ifli. 2. cankurtaran ve polis araçlar›nda bulunan. temeli olan ana öge. çiftçilik. Bir bildirinin çeflitli yollarla dinleyenlere aktar›lmas›. Z üretim veri varis yâr yabgu yorum yön ziraat : Tar›m. istikamet. taraf. de¤erlendirme. ‹tfaiye. Yüksekçe yer. anlafl›lmas› güç yönlerini aç›klayarak ayd›nl›¤a kavuflturma. Ü : 1. : 1. tasar›. : 1. pasif. K›sa ve çarp›c› propaganda sözü. sulu boya.

KRONOLOJ‹
MÖ 3200 2000 1700 1280 1200 900 800 687 600 450 214 209 0 MS 48 375 395 434 453 552 571 582 622 624 625 627 628 630 630 632 632 632 634 634 642 644 644 656 656 Hun ‹mparatorlu¤u’nun, Kuzey ve Güney Hunlar› olarak ikiye ayr›lmas› Kavimler Göçü Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Attila’n›n, Avrupa Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Attila’n›n ölümü Kök Türk Devleti’nin kurulmas› Hz. Muhammed’in do¤umu Kök Türk ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göç etmesi Bedir Savafl› Uhut Savafl› Hendek Savafl› Hudeybiye Savafl› Mekke’nin Fethi Do¤u Kök Türklerin Çin egemenli¤i alt›na girmeleri Veda Hutbesi Hz. Muhammed’in ölümü Dört Halife Döneminin bafllamas› Hz. Ebubekir’in ölümü Hz. Ömer’in halife olmas› Nihavend Savafl› Hz. Ömer’in öldürülmesi Hz. Osman’›n halife olmas› Hz. Osman’›n öldürülmesi Hz. Ali’nin halife olmas› Yaz›n›n bulunmas› Anadolu’da Hitit dönemi’nin bafllamas› Orta Asya göçlerinin bafllamas› Kadefl Antlaflmas› Hitit Devleti’nin y›k›lmas› Urartu Devleti’nin kurulmas› Frig Devleti’nin kurulmas› Lidya Devleti’nin kurulmas› Urartu Devleti’nin y›k›lmas› Demokrasi yönetiminin ortaya ç›kmas› Çin Seddi’nin yap›m›n›n tamamlanmas› Mete’nin Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Hz. ‹sa’n›n do¤umu ve miladi takvimin bafllang›c›

208

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

661 661 681 744 745 750 751 840 840 1040 1040 1048 1055 1063 1064 1071 1072 1092 1141 1157 1157 1187 1212 1215 1258 1450 1689 1750 1776 1789 1800 1876 1931 1932 1935 1945 1948 1953 1989 1995 2000

Hz. Ali’nin öldürülmesi Emeviler Döneminin bafllamas› ‹kinci Köktürk Devleti’nin kuruluflu ‹kinci Köktürk Devleti’nin y›k›l›fl› Uygur Devleti’nin kuruluflu Emevi Devleti’nin y›k›l›fl› Talas Savafl› Uygur Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl› Devleti’nin kuruluflu Dandanakan Savafl› Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu Pasinler Savafl› Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a girmesi Tu¤rul Bey’in ölümü Alparslan’›n hükümdar olmas› Malazgirt Savafl› Alp Arslan’›n ölümü Melikflah’›n ölümü Katvan Savafl› Sencer’in ölümü Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›lmas› Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl›lar Devleti’nin y›k›l›fl› Magna Carta’n›n ‹ngiltere’de kabul edilifli Abbasi Devleti’nin y›k›l›fl› Matbaan›n Jan Gutenberg taraf›ndan gelifltirilmesi Haklar Bildirgesi imzaland›. J.J. Rousseau “‹nsanlar hür ve eflit do¤arlar” ilkesini savundu. Amerikan Ba¤›ms›zl›k bildirgesi Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi Demokrasi yönetimlerinin yayg›nlaflmas› Kanunuesasi’nin kabulü Türk Tarih Kurumunun Kurulmas› Türk Dil Kurumunun Kurulmas› Dil ve Tarih Co¤rafya Fakültesinin kurulmas› ‹kinci Dünya Savafl› sona erdi. Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bilgirgesi Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Berlin Duvar› y›k›ld›. Internet yayg›nlaflt›. Yöneticileri seçimle iflbafl›na gelen ülke say›s› artt›.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

209

KAYNAKÇA
ATALAY, ‹brahim, K›talar ve Ülkeler Co¤rafyas›, ‹zmir, 1999. BANARLI, Nihat Sami, Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1-2, MEB Bas›mevi, ‹stanbul, 1971. Bilimin ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, MEB Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›, Mart 2004 Say›s›, Ankara, 2004. ER‹NÇ, S›rr›, Klimatoloji ve Metodlar›, ‹stanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Co¤rafya Enstitüsü Yay›n›, ‹stanbul, 1984. ERKAN, Serdar, Örnek Grup Rehberli¤i Etkinlikleri, Pegem A Yay›nlar›, Ankara, 2002. GÜRKAYNAK, Prof. Dr. ‹pek, Yurttafl Olmak ‹çin, ‹stanbul, 1998. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 5-7, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 10, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, 1995. KAFESO⁄LU, ‹brahim, Türk Millî Kültürü, 3. bask›, Bo¤aziçi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1984. Atatürkçülük I. Kitap, MEB yay›nlar›, ‹stanbul 1984. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi, C. 4, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ÖZDEM‹R, SAD‹, Anadolu’da Zoru Baflaran Cesur Giriflimciler, ‹stanbul, 2005 s. 170-173. ÖZTUNA, Y›lmaz, Büyük Tarih Ansiklopedisi, Batefl, Yay›nlar›, Ankara, 1992. ÖZTÜRK, Cemil – D‹LEK, Dursun, Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Ö¤retimi, Mart, 2005. Resimli Tarih Atlas›, Evrensel ‹letiflim Yay›nlar›, Ankara, 2008. SELÇUK, Prof. Dr. Ziya – KAYILI, Hüseyin – OKUT, Levent, Çoklu Zekâ Uygulamalar›, Ankara, 2004. SEVGEN, Nazmi, Tarih Dünyas› dergisi, Y›l 1, Say›: 1 Aral›k, 1964. SEV‹M, Prof Dr. Ali; TURAL, Prof. Dr. M. Akif; ÖZTOPRAK, Prof. Dr. ‹zzet, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri C.1 TTK yay›nlar›, Ankara, 2005. SOYSAL, ‹smail, Türkiye’nin Uluslar aras› Siyasal Ba¤›tlar›, (1945-1990), Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›, Ankara,1991. Tarih Konufluyor, Ayl›k Tarih Mecmuas›, Say›: 10, ‹stanbul, 1964. TEK‹N, Talat, Orhon Yaz›tlar›, Kül Tigin, Bilge Ka¤an, Tonyukuk, 2. bask›, Simurg Yay›n evi, ‹stanbul 1998. Temel Britannica, C.19, Ya¤mur ormanlar›, Hürriyet Gazetisi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1992. TURAN, Osman, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, Nak›fllar Yay›nevi, ‹stanbul,1978. Türkler’in Alt›n Kitab›, C. 1, Tercüman Yay›nlar›, ‹stanbul, 1990. Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara, 2005. Türk Tarih Kurumu Yay›n Katalo¤u, TTK Bas›mevi, Ankara, 2004. Unat Faik Reflit, Tarih Atlas›, Kanaat Yay›nlar›, ‹stanbul, 2008. YALMAN, Ali R›za, Cenupta Türkmen Oymaklar› 1-2, Kültür Bakanl›¤› Yay›nlar›, ‹stanbul, 1993. YAVUZ, Eren Kudret, Ö¤renen ve Geliflen E¤itimciler ‹çin Çoklu Zekâ Teorisi Uygulama Rehberi, Ankara, 2004. YAZICI, Nuri, Tarihte Türkler ve Türk Devletleri, Damla Matbaas›, Konya, 1997.

210

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Gazete, Dergi ve ‹nternet 1 Aral›k Dünya AIDS Günü, Posta gazetesi, 1.12.2005. Aile ‹çi fiiddete Son, Hürriyet gazetesi, 11.05.2005. Dünya Gençli¤inin Kalbi ‹zmir’de Att›, Zaman gazetesi, 24.08.2005. Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul’da 4. Buluflma, Sabah gazetesi, 08.11.2005. Karfl›l›kl› Böbrek Nakli, Sabah gazetesi, 04.02.2012. Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas›, Hürriyet gazetesi. Korsan Almayana, Hürriyet gazetesi, 15.03.2005. K›z›l›rmak kurumaya bafllad›, Posta gazetesi, 18.10.2005. Medimagazin (Sa¤l›k profesyonellerinin) gazetesi ‹nternet sitesi 08.03.2004 www.ksef.gazi.edu.tr Nakil bekleyen kalp hastalar›na umut, Sabah gazetesi, 15.10.2005. Pakistan Depremi, Posta gazetesi, (22. Ekim 2005). Picasso ‹stanbul’da, Sabah gazetesi, 08.01.2006. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor, Sabah gazetesi, 27.10.2005. Televizyon Çocuklar› fiiddete Yönlendiriyor, Posta gazetesi, 20.11.2005. Uzay’da ABD – Türkiye Ortakl›¤›, Uzaya Gidiyoruz, Sabah gazetesi. 16.10.2005. www.abgs.gov.tr Yaral› Yüreklere Yard›m, Sabah gazetesi. 24. ‹stanbul Kitap Fuar›, 08 Ekim 2005, Milliyet gazetesi. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, Say›: 61, Mart, 2005. Atlas Dergisi, A¤ustos 1973, say› 5. Atlas Dergisi, May›s 1997, say› 50. Atlas Dergisi, Ekim 1999, say› 79. Bilim Çocuk dergisi, say›: 78, Haziran 2004. Focus Dergisi, say›: 7, Temmuz 2002. Haritalar, Gürbüz Yay›nc›l›k. www.emniyet.gov.tr www.gap.gov.tr www.borem.gov.tr www.meteor.gov.tr www.meb.gov.tr www.mta.gov.tr www.cevreorman.gov.tr www.tdk.gov.tr www.tpb.org.tr (Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesi ) www.ttkb.gov.tr www.die.gov.tr www.tuik.gov.tr www.ksef.gazi.edu.tr www.ato.org.tr

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

211

212 TÜRK‹YE HAR‹TASI Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

SINIF TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI 213 .Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.