‹LKÖ⁄RET‹M

SOSYAL B‹LG‹LER
DERS K‹TABI
Kezban KAYA

6

‹MAJ ‹Ç VE DIfi T‹CARET A.fi.

‹maj Center Macun Mah. 3. Cad. No: 2 (A Girifli) ‹stanbul Yolu 6. km. Yenimahalle-ANKARA Tel:. (0.312) 397 91 41 • Faks:. (0.312) 397 41 54

‹MYAY DERS K‹TAPLARI
Her hakk› sakl›d›r ve ‹maj ‹ç ve D›fl Tic. A.fi’ye (‹myay) aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir suretle al›n›p yay›mlanamaz.

Editör: Ekrem Zahid BOYRAZ Dil Uzman›: Taha ÇA⁄LARO⁄LU Görsel Tasar›m: Hayrettin Vural Program Gelifltirme Uzman›: Soner Mehmet ÖZDEM‹R Ölçme ve De¤erlendirme Uzman›: Tülin ACAR Rehberlik ve Geliflim Uzman›: Tahsin ‹LHAN

ISBN 978-9944-120-07-4 Talim ve Terbiye Kurulunun 26.12.2012 tarihve 245 say›l› karar›yla 2013-2014 ö¤retim y›l›ndan itibaren 5 (befl) y›l süreyle ders kitab› olarak kabul edilmifltir.
Bask›: Dorukkaya Matbaac l k Yay nc l k A.fi. - Ankara 2013

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

3

4

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK (1881-1938) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 5 .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Yaflayan Geçmifl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 Vatandafll›k Borcumuz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64 Bozk›rda Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Hayat›n ‹çinden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . SINIF . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemizin Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .79 ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› . . . . 104 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum .‹Ç‹NDEK‹LER Organizasyon fiemas› . . . . . . . . . . . 36 Farkl› ‹klimler Farkl› Yaflam Tarzlar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Mesle¤imi Seçerken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sat›yoruz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100 Sanata Vurulan Türk Mührü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Ülkemizde Ekonomi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . 120 Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m . 55 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . 132 6 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .62 Atalar›m› Tan›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Yap›yoruz. . . . . . 16 Araflt›r›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Bir Baflkad›r Benim Memleketim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : ‹pek Yolu’nda Türkler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .102 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .88 Yaflayan De¤erlerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2. . 34 Yaflad›¤›m›z Dünya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 1. . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Yeryüzünde Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . .74 Kutsal Görev . . . . . . . . . . . . . . . .81 ‹lk Türk-‹slam Devletleri . . . . . . . . . . . . . . . .12 Olgu ve Görüfl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Haklar›m› Ö¤reniyorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .145 Do¤al Afetlerde Dayan›flma . . . . . . . . . . . . . .151 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .162 Haklar›m ve Özgürlüklerim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .166 Dünden Bugüne Demokrasi . .190 Telif ve Patent Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .199 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .213 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . .187 Doku ve Organ Nakli . . . . . . . . . . . . . . . . . .184 Bilim ve Teknolojinin Önemi . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Demokrasinin Serüveni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .148 Kültür ve Sanat›n Etkileri . . . . . . . . . . . .212 TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .172 Türklerde Kad›n Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Dünya’m›z› Tan›yal›m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140 Türk Cumhuriyetleri ile ‹liflkilerimiz . . . . . .210 TÜRK‹YE HAR‹TASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .182 Sosyal Bilimler ve Biz . .208 KAYNAKÇA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .204 KRONOLOJ‹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .154 6. . . . . .195 Ak›lc›l›k ve Bilim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136 Yurdumuzun Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemiz ve Dünya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Elektronik Yüzy›l . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF 7 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Demokrasinin Geliflim Süreci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .202 SÖZLÜK . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156 Demokrasi . . . . . . . . .

hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. düflünme ve yorum yapmas›n› sa¤layacak çal›flmalar› göstermektedir. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. 6. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r.gov. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 3. 7. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. Kazan›ma ait kelime ve kavramlar›n daha iyi ö¤renilmesine yard›mc› olacak özel aç›klamalar verilmifltir. SINIF 11 Kazan›ma ait kelime ve kavramlar› göstermektedir. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. Konu ile ilgili ö¤rencilerin bilgilerini ortaya koymaya ve motivasyonlar›n› sa¤lamaya yönelik çal›flmalar verilmifltir. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. www. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. Ünitenin ad› 1. Konu bafll›¤› 1. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. bu proje sayesinde sanayi. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir.000 km2lik düzlükleri kapsar. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir.tr Bilgi Kutusu GAP. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. tar›m. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir.gap.. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. ulaflt›rma. 5. GAP. SINIF Konu ile ilgili farkl› görüfl ve düflünceleri ortaya ç›karmak amac›yla haz›rlanan tart›flma konular›n› göstermektedir. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl.Organizasyon fiemas› Ünite numaras› Üniteyi tan›t›c› görseller Ünite ile ilgili ö¤rencilerin ön bilgilerini ortaya ç›karma ve onlar› araflt›rmaya yönlendirmek amac›yla haz›rlanm›flt›r. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. dünyan›n da say›l› projelerindendir. Konuyu desteklemek amac›yla verilen al›nt› metinleri ve ek bilgileri göstermektedir. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. ÜN‹TE ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Ö¤rencilerin derse aktif kat›l›m›n›. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. e¤itim vb. . … Bölge. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME R VE KAVRAMLA • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. Bu kalk›nma. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan..

. B. internet haberi gibi kaynaklardan yap›lan al›nt›lar› göstermektedir. 31 Bu yol neden ? kapat›lm›flt›r Konu iflleyifli ile ilgili ek bilgi ve aç›klamalar bu bölümde yer alm›flt›r.... Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1... 2.. C..00 136..00 320.. Bu olgu. Türk dilinin Arapça. Görevlerini. Türk Tarih Kurumunun.. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.00 0. toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. Türkiye’nin baflkentidir.. Etkinliklerle ilgili farkl› çal›flma örnekleri verilmifltir..0 0.. 5.. film izlemekten daha e¤lencelidir.. insanlarla ilgili neler yapt›klar›n› ö¤reniniz. Atatürk. Atatürk’ün kazan›m›n içeri¤ine uygun sözlerine yer verilmifltir.275 Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk. D....0 27. 3. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi. Bilgi Kutusu GAP. s her bilir ki reze deni r ma ir. s›rala yabi liriz: i¤i sen an›la dron ann eneden yafla m e bul › uüs vü hasfelç ar m ID rin çe S hasta s› olarak y A l›¤ kilm biliesi am ›na di Dün aha liler Türk evleti ni kkat ya re d D ac›y ir sü üler. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›.. Türkiye.GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde.. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz. Türk Dil Kurumu bugün. ARAfiTIRINIZ Yukar›daki olaylarla ilgili kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz. Ankara. 1931. asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli.00 803. B. Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür. M. olgu.000 54. yazarak belirtirler.... Her ünitenin sonunda ö¤rencilerin bilgi ve becerilerini ölçmek amac›na yönelik olarak farkl› tekniklerde haz›rlanm›fl çal›flmalar› göstermektedir. dilekçe... Herkesin e¤itim ve . Ö¤renci Çal›flma Kitab›nda konu ile ilgili yap›lacak etkinlikleri gösterir... Sü iflletilen b ler TÜRK YE’DE HRAÇ VE THAL EDmi LEN ÜRÜNLER N DA ILIMI gib klagil ar›lan ve çinko (T‹E 2004) Yüzde % r.. faaliyetlerini sürdürmektedir. ÖÇK 1. A¤r› Da¤›.000 91.. Söyleyelim Ö¤rencilerin konu ile ilgili yapacaklar› çal›flmalar› gösterir. y ve iliyor m ana . s.16. slog rta urdu S'liy O ö Den a an›n r”. Ali 17 yafl›na girdi. 2.. 1. kendi benli¤ine.. Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z...000 . ra gezi düzenleyebilirsiniz. Söyleyelim 1. mu ye st› Bo or alm i g›d d‹hracat 80 70 60 50 ‹thalat Türk dili. SINIF 9 ..362) Konu anlat›mlar›n› destekleyen gazete. Trabzonspor.. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r... 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu). ba yvele raktan ç›k r.. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.. 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler. bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r.. Konuyu destekleyen ilgi ve merak uyand›r›c› bilgileri göstermektedir.... Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. SINIF i Kazan›ma ait becerileri gelifltirmek amac›yla haz›rlanan araflt›rma konular› verilmifltir... ala rf› r. n bo sterilmiflt edile gö min loda ve tah ›daki tab iflletilen esi afla¤ ada n Düny ›m› ve yüzd ‹flletile % da¤›l zerv rezerv n Re erinin ‹flletile ktar› mi 66 0 00..0 0 00.. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z. 1936.... hakk› vard›r.00 0 00. 1.denir.. Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere.. Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ .. Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r. olur ar r. görüfl.00 1.. Türk milleti için bir hazinedir... C.. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir.1 Etkinlik 3. 2. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle... Sa¤la 90 fl. Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz. e S› z? an rak ve Y ›n rt›n› unu azar u ol belir biry Dön ise uyd lend yurd t›da H ise Si uyme” i... Gezi-gözlem araflt›rma vb. 2. 4...00 209. Düflünelim. 3.362) Konuyu destekleyen güncel veri..0 12 11 6 6 100 Ö¤rencilerin dikkatini çekmeye yönelik sembolleri göstermektedir. ! Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Türk dilinin.000 36. 1. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A... Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z. grafik ve tablolar› yer verilmifltir. Çin Hun “Söz AIDS G la bu lea ün ün lar b d y›lki Hun e düflür amas›yl yard de Dur. bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z... Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir.. bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z..0 0.Organizasyon fiemas› ‹fllenifl s›ras›nda dikkat çekmeye. Düflünelim. Türk kültürüne.. Vatandafllar.. 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir...... Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z.. Kara du? oval ? ci¤er z n›n dunu de 1A ral› kB ugü nD üny aA IDS Gün Ça¤ nen ›n ve ü A ba o sa dürü lg›n Tu 30 ra ›n›n bafll Bas› ay 20 a ndan 01 10 Ara l›k 20 0 05 40 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n.00 0. ilgili olmas›n› dileriz.00 00 0... 100 mikle klu me top demi m ke ¤ r kabu sadece T›pk› ifl. bak›r. ÖÇK 1. kurum. y›l›nda . zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi.. erek ay› fiem r› izley akuy okla eki lü de o rind üze iki yön iniz. dilek ve flikâyetlerini . Türkiye’nin en kalabal›k kentidir. ‹stanbul. B... Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z.. 6.0 0 00..... ku lerin nu 01 A fl Si n D a¤lar› Türk du¤u ral›k z bi Kinga kufl D t e ol r slog 2005 da di bölg n yo an bu do¤u e Hin ili bir lu er lsan yd vr önü yla bula ›z ne güne › ile çe flebili fl›r. Kitap okumak. Yar›n hava ya¤murlu olacak. Kazan›m› pekifltirmek amac›yla haz›rlanan çal›flmalar› göstermektedir.. ö¤rencileri güdülemeye yönelik aç›klamalara yer verilmifltir....... Türkçe konuflmayan bir insan... Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl. ti kistan uriye Kaza Cumh Halk Çin erika y Am Güne m Topla ler Gelen ‹lginç t ürün t ve sü fl. M.000 60. dergi.00 0. ba zeyde Bas›n olaor m ilk r› B liy la bi dan a¤ . Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r. geliflmekte olan bir ülkedir.000 27. Türk Tarih Kurumu.... ö¤renim. etkinlikler bu bölümde verilmifltir. Afet ‹nan 1.... C. ü'nün slo n ›mc› AID a'n› gul irin S'i D gan›.. 4..... Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r... Bilgi Kutusu n Biline % rezerv 63 16 11 3 7 100 zerv n Re Biline r› mikta Ülke e Türkiy ABD 0 00... s.. D.00 488. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.00 0. olarak adland›r›l›r.. 5.. taraf›ndan kurulmufltur. Asy “AID birb net" uy izi.

1. SINIF . ÜN‹TE Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Atatürk’ün “Türk çocu¤u. Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. 5. 2. 6. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. 7. 3. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. SINIF 11 . Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1.

Ünite Hayat›n ‹çinden ÖN HAZIRLIK 1. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • aile • birey deni n›n ne Yang› ilir? e olab n e c z si ns n bula Am hastan› ? › u d y d asa ne olur olm mu duru n lar. ambulans. Bu olay karfl›s›nda nas›l davrand›¤›n›z› aç›klay›n›z. insa ›ld›r? s yerlerin n kiler a sizce ilifl Sayfada verilen olaylarla ilgili çal›flan kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz.1. 2. ‹tfaiye. zab›ta kelimeleri sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Görevlerini ve hangi hizmetleri yapt›klar›n› araflt›r›n›z.? n z e u b n olay u z ors u¤unu yap›y ›k old neler ›z.1. Etkinlik 12 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ailenizde veya akrabalar›n›z aras›nda geçen bir olay›n sizi nas›l etkiledi¤ini söyleyiniz. neler o labilir? ren flt›¤ ›n çev karfl›la la y • Yak la r bir o r olay benze a r zer bi la . ÖÇK 1. polis. nede Bu insan olabilir? toplanm›fl Kazan›n nedenle ri. lay• Tan anlat›n ra benzer o a s r a la ›? V ›n›zla i olay var m dafllar fadak a y k a r S a i • leriniz özlem g li i lg larla i ›n›z. SINIF . fl payla fik Bu yolda tra bilir? la o ufl neden durm M foto¤raflarda göarü E L Z izde GÖ ›n›zd len ARAfiTIRINIZ ve ve mey Sebze l›flverifl › gibi a aras› r la r a z pa nlar de.

2. Ortal›k. Birden siren sesleri içinde sokakta ilerlemeye çal›flan itfaiye araçlar›n› gördüm. Olay›n bir çok nedeni oldu¤unu düflünüyordum. Masan›n bafl›ndan kalk›p pencereden d›flar›ya bakt›¤›m›zda gökyüzüne do¤ru yükselmekte olan dumanlar› fark ettik. ‹nsanlar. Neler olup bitti¤ini merak ediyordum. Sokaktaki insanlar park halindeki araçlar›n sahiplerine ulaflmak için. ‹tfaiye araçlar›n›n geçiflini engelleyen araçlar›n bir an önce çekilmesi isteniyordu. ortal›k sessizli¤e bürünmüfltü. H›zla sayfalar› gözden geçirmeye. polis memurlar› ile birlikte kap› zillerine bas›yorlard›. SINIF 13 . Uzun bir u¤rafltan sonra nihayet yang›n söndürülmüfl. Acaba yang›n neden ç›km›flt›? Neden bu kadar geç söndürülmüfltü? Can kayb› yaflanm›fl m›yd›? Daha geç söndürülseydi sonucu ne olurdu? ÖÇK 1. alevler her yan› sarm›flt›. Bir taraftan da araçlardan anonslar yap›l›yordu. yang›nla ilgili haberleri aramaya bafllad›m. sanki ana baba günü gibiydi. Ancak sokakta gelifligüzel park etmifl araçlar yüzünden bir türlü yang›n yerine ulaflam›yorlard›. köfledeki büfeden gazete almak oldu. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Etkinlik Sabah uyan›nca ilk iflim. Evimizin karfl›s›ndaki binalardan birinde yang›n ç›km›fl. telaflla sa¤a sola kofluflturuyordu.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Kim Suçlu? Akflam evde ailemle birlikte yemek yerken d›flar›dan gelen sesler dikkatimizi çekti.

kiminle konuflursan›z konuflun. soka¤a girmemizi ve ilerlememizi engelledi.. fl Sizce kim hakl›? Bu olay çok Etkinlik boyutlu mudur? Nedenleriyle aç›klay›n›z. Nasrettin Hoca misali.. herkes hakl›. Konuflanlar hakl› ancak sorunun as›l muhatab› biz de¤iliz. Onlar› teker teker çektirerek sokakta ilerlememiz maalesef zaman ald›.3.” ÖÇK 1. Dar sokaklar ve otopark olmad›¤› için suçlanan belediye yetkilileri ise: “. evi yanan vatandafl›n itfaiye görevlilerini geç kalmakla suçlad›¤› belirtiliyordu. yaz›s›n› flu sözlerle tamaml›yor: “. Bu sokaklar ve evler yeni yap›lmad›. yolun her iki yan›na araçlar›n› park eden araç sahipleri: “ Biz ne yapal›m? Mahallemizde araçlar›m›z› park edebilece¤imiz yer yok! Oturdu¤umuz apartmanlarda otopark› yok! Soka¤a. Ünite Haberde. ‹tfaiyeciler bize k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. Çok eski bir yerleflim yeri olan bu mahalledeki binalar› y›kma. SINIF .” diye savunma yap›yorlard›. Biz kime k›zal›m?” diyordu. yol kenarlar›na park etmek zorunda kal›yoruz.. Ancak yang›n›n oldu¤u yerde sokaklar çok dard›.. “Yang›n ihbar›n› al›r almaz hemen yola ç›kt›k. Gazetedeki haberin devam›nda ise. ‹tfaiye görevlileri ise kendilerini savunuyor.. park sorununa neden bir çözüm bulmuyor?” diyerek as›l suçun kendilerinde olmad›¤›n› söylüyorlard›. Yeni planlarda bunlara dikkat ediyor..1.. ve 1. Gazete haberini yapan muhabir ise. Bunlar. onarma ve sokaklar› geniflletme flans›m›z yok. 14 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. O da yetmiyormufl gibi soka¤›n iki yan›na araçlar gelifligüzel park edilmiflti. Ev sahibi k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z.4. Belediye. araçlar için park yerleri oluflturulmas›n› sa¤l›yoruz..

1.29 0.12 0.077 158 64 42 54.emniyet.16 0.09 0. Olay›n gerçekleflmesinde insanlar›n etkisi nelerdir? 2.gov. haberlerde izliyoruz. düfltü¤ü yeri yakar.353 Oran› (%) 97. fl Trafik kazalar›n›n önlenebilmesi için önerileriniz nelerdir? Düflünelim. pek çok can ve mal kayb› yaflan›r.98 0.54 2.692 661 633 219 415.185 Oran› (%) 97. Etkinlik “Atefl. yaralanmakta veya sakat kalmaktad›r.tr www. Söyleyelim ÖÇK 1.tr fl Tablolardaki verilere göre en az kusurlu olan unsur hangisi? Sizce bunun nedeni nedir? fl Tablolara göre yayalar da trafik kazalar›na neden olmaktad›r.5. Olay›n geçti¤i yer ile olay aras›nda ba¤lant› kurunuz. Emniyet Genel Müdürlü¤ünün ‹nternet sayfas›nda (www. Bunlar aras›nda. Bu olaydan kimler. Bu kazalarda birçok vatandafl›m›z hayat›n› kaybetmekte.gov. ‹lgili siteyi ziyaret ederek bilgilenebilir.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Yaflad›¤›m›z çevrede birçok olay bizleri etkiler yaflam›m›z› bazen kolaylaflt›r›rken bazende zorlaflt›r›r. Örne¤in.00 ‹lk sekiz ayda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 404.15 0.tr) bu konuda istatistiki bilgi yer almaktad›r.gov.012 1.53 1.980 8.08 100. Sizce olay›n olumsuz etkilerini en aza indirmek için neler yap›labilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Trafik kazalar› sonucunda.emniyet. Trafik kazalar›n›n da pek çok nedeni vard›r.emniyet. merak ettiklerinizin cevab›n› bulabilirsiniz. Yurdumuzda her gün çok say›da kaza meydana gelmektedir. Bunlara göre ülkemizde trafik kazalar›n›n büyük ço¤unlu¤u hangi sebepten kaynaklanmaktad›r? Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? A¤ustos ay›nda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 53. trafik sorunu pek çok yerde insan yaflam›n› olumsuz etkiler.05 100. Bunlar› gazetelerde okuyor. trafik kazalar› ilk s›ray› almaktad›r. nas›l etkilenmektedir? 3. SINIF 15 . fl Bu kazalar›n nedeni ya da nedenleri nelerdir? Trafik kazas› fl Afla¤›daki tablolar da 2011 y›l› A¤ustos ay› ve ilk sekiz ayda meydana gelen trafik kazalar› ile ilgili veriler gösterilmifltir.00 www. Çevremizde her gün çeflitli trafik kazalar› yaflanmaktad›r.” atasözünden hareket ederek incelemek üzere bir olay belirleyiniz. Siz de bir yaya oldu¤unuza göre trafik kazalar›na sebep olmamak için yayalar›n ne tür görev ve sorumluluklar›n›n oldu¤unu söyleyiniz.

hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. e¤itim vb. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. ulaflt›rma. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. tar›m. .gap. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR K VE AVRAM • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. www. bu proje sayesinde sanayi. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman.. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. … Bölge. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. Bu kalk›nma. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z.1. SINIF . Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular.000 km2lik düzlükleri kapsar.tr Bilgi Kutusu GAP.gov. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. GAP. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r.. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. dünyan›n da say›l› projelerindendir. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r.

futbolla ilgili konuflmalar yapmak yer al›r. fl Arkadafl›. arkadafl›yla randevusuna yar›m saat geç kalm›flt›. sizce bilginin do¤rulu¤unu hangi yönden etkiler? fl Böyle bilgilere “olgu” demek mümkün mü? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu defterinize yaz›n›z. arkadafl› yar›m saat yerine saatlerden bahsetmekteydi. dedi. saatlerdir seni bekliyorum. Baz›lar›na göre “Galatasaray’dan büyük tak›m yoktur. ÖÇK 1. çok s›k›ld›m. — Nerede kald›n. fl ‹nsanlar›n kendi düflüncelerini yans›tan bu tür ifadeler birer “görüfl müdür”? Neden? fl ‹nsanlar›n gerçek bilgilere kendilerinden de bir fleyler eklemesi. Ahmet. SINIF 17 .6.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Randevu Ahmet. Bazen de gerçekler sapt›r›l›r. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sen hep böyle geç mi kal›rs›n. Ancak. Eminim baflka arkadafl›nla görüfltün. Sizce bu tür davran›fllar do¤ru mudur? Afla¤›daki örnek cümleleri okuyarak sorular› cevaplay›n›z. asl›nda yar›m saat geç kalm›flt›. Koflar ad›mlarla kan ter içerisinde buluflacaklar› yere geldi¤inde onu bekleyen arkadafl›. Ahmet’e karfl› olan davran›fl›nda hakl› m›? Neden? Yukar›daki örnekte oldu¤u gibi günlük yaflant›m›zda benzer ifadelerin s›kça kullan›ld›¤›na tan›k oluruz.” ya da baz›lar›nca “En büyük Befliktafl’t›r.” Bu cümlelerde oldu¤u gibi konuflmalarda tutulan tak›mlarla ilgili kiflisel düflüncelere yer verilir ve abart›l› yorumlar yap›l›r. ‹nsanlar›n e¤lenceleri aras›nda futbol karfl›laflmalar›n› izlemek. Olaylara duygular›m›za göre bir fleyler katar›z. Bazen fark›nda olmadan biz de böyle ifadeleri kullan›r›z. Baz› olaylara tarafs›z yaklaflamay›z.

2005 Pakistan depremi fl fl Yandaki habere göre Türk halk›n›n Pakistan’a yapt›¤› Bu olay karfl›s›nda siz neler yapmak isterdiniz? .. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda bir yandan yurdumuzu iflgal eden düflmanlarla savafl›rken di¤er yandan da yoklukla savafl›yorduk. “Türkiye olmasayd› 7. Hangi genellemelere ulaflt›¤›n›z› söyleyiniz. 17 A¤ustos 1999’da Marmara depremini yaflayan Türkiye. SINIF . ‹flte bu dönemde bir dost eli uzand›.. Foto¤raflarda K›z›lay›n yapt›¤› hangi çal›flmalar görülmektedir? Söyleyiniz.. Bu nedenle dost ve kardefl ülkeye.. 3. 1. Etkinlik 18 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Olgu cümlelerini seçiniz. Asya K›tas›’nda yer alan ülkelerden biri de Pakistan’d›r. y›llar önce kurulmufl.. ‹lk haberlere göre 51 bin kifli yaflam›n› yitirdi. yurdumuzdan yard›m seferberli¤i bafllat›lm›fl bölge hakk›na maddi ve manevi destek sa¤lam›flt›r.. Yandaki foto¤raf deprem bölgesinde nelerin yafland›¤›n› göstermektedir. Birleflmifl Milletler. ‹ncirlik’ten hava köprüsü kuruldu . Söyleyelim Yukar›daki metinde. 8 Ekim 2005 tarihinde Pakistanda meydana gelen fliddetli deprem.” dedi.6’l›k depremle y›k›lan Pakistan’a yard›m götüremezdik.. Bunlar›n olgu oldu¤unu nas›l kan›tlayabilece¤inizi aç›klay›n›z.1. dost ülke Pakistan’› yasa bo¤du. (Bas›ndan. Pakistan ile Türkiye aras›ndaki dostluk köprüsü. 2005 y›l›nda büyük bir depremin ac›lar›n› yaflayan Pakistan halk›n›nd›. 2 milyon kifli ise evsiz barks›z kald›. . Görüfl bildiren ifadeleri bulunuz. orada yaflananlar›n neler oldu¤unu herkesten daha iyi bilmektedir.7.. 2. ÖÇK 1. 22 Ekim 2005) yard›m kampanyas› hakk›nda neler düflünüyorsunuz? Düflünelim. Ünite Afla¤›daki foto¤raflar› inceleyiniz. O el.

Önce araflt›rma basamaklar›n› gösteren kartlar haz›rlad›m. BASAMAK KARTI : Neden Seçtim ? Bor mineralinin önemli bir maden oldu¤unu düflünüyorum. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ben bor minarelinin önemi ile ilgili konuyu seçtim. ne bilmedi¤imi ve neler bilmek istedi¤imi belirttim. Önce bir plan yapt›m. Etkinlik 1. Yapt›¤›m›z çal›flmay› tamamlad›ktan sonra araflt›rmam›z› rapor hâlinde s›n›fa sunacakt›k. ‹lk kart›ma. Ancak bor hakk›nda fazla bilgim yoktu. seçti¤im konunun ad›n› yazd›m. Ö¤retmenimiz. benim ad›m Fatma. . seçti¤imiz konu ile ilgili yapaca¤›m›z çal›flmalar› ve araflt›rma basamaklar›n› tahtaya yazd›.Tüketici haklar›n›n bilinmesinin önemi . Ö¤retmenimiz bize herhangi bir konu ile ilgili araflt›rma yapaca¤›m›z› ama önce araflt›raca¤›m›z konuyu belirleyece¤imizi söyledi. Bu madeni çok merak ediyordum. Çünkü son zamanlarda televizyonda ve gazetelerde bor mineralinden “gelece¤in madeni” olarak söz ediliyordu. araflt›rma yaparken bu konulara dikkat etmemizi söyledi. Konular›n neler olabilece¤ini s›n›fta beyin f›rt›nas› yaparak belirledik ve flöyle bir liste oluflturduk. ÖÇK 1.8.Bor mineralinin önemi . Hemen çal›flmaya bafllad›m. ‹kinci kart›ma neden bu konuyu seçti¤imi bor hakk›nda ne bildi¤imi.Türk dilini koruman›n önemi . Bu sayede merak›m› da gidermifl olacakt›m.Savafl›n ve bar›fl›n toplum üzerinde etkileri KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kaynak • sorumluluk Belirledi¤imiz konulardan birini seçme flans›m›z vard›. BASAMAK KARTI : Neyi Seçtim ? Seçti¤im konu : Bor mineralinin önemi 2. San›r›m.Alternatif enerji kaynaklar› . O plana birebir uyaca¤›ma dair kendime söz verdim. SINIF 19 . Bor nas›l bir madendi? ülkemizde nerelerden ç›kar›l›yordu? Ondan nas›l yararlan›l›yordu? Araflt›rmamda bu sorular›n cevaplar›n› bulmaya çal›flacakt›m.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Araflt›r›yorum ÖN HAZIRLIK Herhangi bir konuda araflt›rma yaparken nelere dikkat edersiniz? Merhaba. dünyada bor madeni bak›m›ndan en zengin ülkeymifliz.

1. Ünite
Araflt›rmamda 1 ve 2. basama¤› tamamlam›flt›m. S›ra geldi üçüncü basama¤a.

3. BASAMAK KARTI : Kaynak belirleme, kaynaklara ulaflma, ulafl›lan bilgileri metne dönüfltürme, kaynakça oluflturma.

Seçti¤im konuyla ilgili yeterli bilgiye ulaflabilmek için ö¤retmenimin önerdi¤i kaynaklar› belirledim. Araflt›rmamda okul kütüphanesinden, evimizdeki kitaplardan ve ‹nternet’ten yararland›m. Kaynaklardan ulaflt›¤›m bilgileri ve verileri yaz›l› hâle dönüfltürdüm. Yaz›m›n sonunda bir kaynakça oluflturdum. Yararland›¤›m kaynaklar›n yazar›n›, ad›n›, bas›ld›¤› yeri ve y›l› yazd›m. Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda bor madeni ile ilgili flu sonuçlara ulaflt›m.

Bilgi Kutusu
Çok genifl bir kullan›m alan›na sahip olan bor mineralleri en çok cam, seramik, temizlik ürünleri, yanmay› önleyici madde yap›m›, tar›msal faaliyetlerde ve enerji üretiminde kullan›lmaktad›r. Ülkemiz bor mineralleri bak›m›ndan oldukça zengindir. Dünya bor rezervinin yar›dan ço¤una sahiptir. Ülkemizde en çok Eskiflehir, Kütahya, Bal›kesir ve Bursa’dan ç›kar›lmaktad›r. Bor madeni Elde etti¤im bilgilerden ulaflt›¤›m genellemeler sonucu bor minerelinin bafll›ca kullan›m alanlar›n› flu flekilde belirledim.
Bor minerali nerelerde kullan›l›yor?
1. Cam sanayii (›s›ya dayan›kl› cam ve elyaf imali) 2. Seramik sanayii (emaye, frit ve s›r imali) 3. Temizleme ve beyazlatma (deterjan) sanayii 4. Yanmay› önleyici maddeler 5. Tar›m (gübre ve zirai ilaç yap›m›) 6. Metalürji (erimeyi h›zland›r›mada ve çeli¤in sertlefltirilmesinde) 7. Nükleer enerji üretiminde 8. Di¤er kullan›m alanlar› (dericilik , foto¤rafç›l›k, ilaç) 9. Yanmaz, geç alevlenir eflya yap›m› (itfaiye giysileri, elektrik kablolar›, fren balatalar› vb. sistemlerde so¤utucu ya da ›s›nmay› geciktirici, yüksek enerjili ya¤) 10. Mobilya ve benzeri ahflap eflyay› koruyan s›v›lar 11. K⤛t sanayisi ürünleri, yap›flt›r›c›lar 12. Böcek ilaçlar› 13. Krem, pudra ve deodorant (koku giderici) gibi kozmetikler 14. Difl macunu, merhem, deri ve göz hastal›klar› antiseptikleri gibi ilaçlar

20

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

ÖÇK

1.9. Etkinlik

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Araflt›rma Sorular›m ve Cevaplar›
fl Bor, ülkemizde ne zamandan beri biliniyor? Osmanl› Devleti döneminde, 1861 y›l›nda maden kanunu uygulamaya konulmufl. Bunun üzerine 1865’ten itibaren Susurluk ilçesinin Aziziye ve Sultançay›r› köyleri dolaylar›nda önce Frans›z, sonra ‹ngilizler bor üretip Avrupa'ya ihraç etmifller. Bölgedeki faaliyet, 1950'li y›llara kadar sürmüfl. Daha sonra Frans›z ve ‹ngiliz firmalar›n da bölgeden ayr›lmas› ile bor mineraline ait maden yataklar› kapat›lm›flt›r. fl Bor, ülkemizde nerelerde ç›kar›l›yor? Türkiye, bor yataklar› bak›m›ndan dünyan›n en zengin ülkesidir. Eskiflehir'in K›rka beldesi, Kütahya'n›n Emet ve Hisarc›k ilçeleriyle Bursa'n›n Kestelek köyünden, Bal›kesir'in Bigadiç ilçesine kadar kilometrelerce uzunlukta cevher yataklar›na sahiptir. Buralarda bor iflleme tesisleri, Band›rma'da Bor ve Asit ‹flletme Müdürlü¤üne ba¤l› fabrikalar bulunmaktad›r. fl Ülkemizdeki bor rezervi ne kadard›r? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin % 66's› Türkiye'dedir. Dünyada iflletilen toplam 488 milyon tonluk rezervin 320 milyon tonu ülkemizden sa¤lanmaktad›r. Bor madeninin ç›kar›ld›¤› yer (Eskiflehir)
Türkiye de Bor Minerali Rezerv Da¤›l›m› (2011) Bigadiç Emet K›rka Kestelek % 37 % 34 % 28 %1 www.borem.gov.tr

Bor madeni

Rezerv Yata¤›nda veya havzas›nda bulundu¤u hesaplanan, henüz iflletilmemifl kömür, petrol, demir gibi maden.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

21

1. Ünite
fl Bor mineralini ihraç ediyor muyuz? Baflka hangi ülkeler bor madeni bak›m›ndan zengin? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin 2011 y›l› miktar›, da¤›l›m› ve yüzdesi, afla¤›daki tabloda gösterilmifltir.
Ülke
Türkiye ABD Kazakistan Çin fiili Rusya Di¤er ülkeler Genel toplam

Bor ihracat›n›n toplam ihracat›m›z içindeki pay›, sadece % 1 civar›ndad›r.

!

Toplam rezerv (Bin ton)
885.000 80.000 102.000 47.000 41.000 35.000 51.000 1.241.000

Toplam rezerv %
71.3 6.5 8.2 3.8 3.3 2.8 4.1 100

www.borem.gov.tr

Bana ‹lginç Gelenler

?

Bor, sadece topraktan ç›kar›lan ve iflletilen bir maden de¤ilmifl. Yiyeceklerimizin içinde bile bulunuyormufl. T›pk› demir, bak›r, çinko gibi. Bor, vücudumuzun kalsiyumu emebilmesi için gerekli bir mineralmifl. Sa¤lam kemiklerin oluflumunda etkiliymifl. Bor; erik, elma, brokoli, yer f›st›¤› ve kuru üzümde bulunuyormufl. Bor aç›s›ndan en zengin g›dalar; kabuklu meyveler, baklagillermifl. Süt ve süt ürünleri, düflük düzeyde bor içeriyormufl.

Bor, baflta kalsiyum ve D vitamini olmak üzere vücut minerallerinin düzenlemesinde rol oynuyor, kalsiyum ve magnezyumun azalmas›n› önleyerek kemik yap›s›n› koruyormufl. Ayr›ca, küçüklerin ö¤renme yetenekleri ve okul becerilerinin artmas›na katk›da bulunuyormufl. Bor’un sportif performans için tablet fleklinde al›nd›¤›, borun mikrop öldürücü, yara kurutucu etkileri yan›nda vücut ya¤lar›n› da eritti¤i biliniyormufl. Bu bor neymifl me¤erse…
KAYNAKÇAM

• fiAYLI, Prof. Dr. Bekir S›tk›, ‹NSAN SA⁄LI⁄I VE BOR M‹NERALLER‹, Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Emekli Ö¤retim Üyesi ve A. Ü. T›p Fakültesi Araflt›rma Projeleri Yürütücüsü, Ankara, 2000. • www.mta.gov.tr • www.etibank.gov.tr • www.borem.gov.tr

22

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

22

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
4. BASAMAK KARTI : Sorun Nedir?

Yapt›¤›m araflt›rmada bor madeni ile ilgili ihracat›m›z›n neden çok az oldu¤unu sorun olarak belirledim. fl ‹hracat›m›z neden çok az? Rezervlerimizin fazla olmas›na ra¤men üretimimizin düflük olmas› nedeniyle ihracat›m›z yeterli seviye de de¤il. fl Sizin, bu soruna nas›l bir çözüm öneriniz olabilir?
5. BASAMAK KARTI : Poster Oluflturabilir miyim?

Gelece¤in
Yararland›¤›m kaynaklarda, konumla ilgili birçok görsel materyal buldum. Bunlar› araflt›rma basamaklar›ma uygun flekilde, karton üzerine s›ralayarak yerlefltirdim ve posterimi de oluflturdum. Böylece araflt›rma raporumu daha ilgi çekici hâle getirdim.

Madeni BOR

Dünyada en çok BOR madeni

Türkiye’de

6. BASAMAK KARTI : Sunum

Art›k en son basama¤a gelmifltim. Ö¤renci çal›flma kitab›ndaki araflt›rma formunu doldurdum ve ö¤retmenimden izin alarak arkadafllar›ma sunum yapt›m.
ÖNER‹

[!] Bor minerali hakk›nda daha fazla bilgi edinmek için www.etimaden.gov.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.
Düflünelim, Söyleyelim

Sizde araflt›rma basamaklar›n› kullanarak belirledi¤iniz bir konuda araflt›rma yap›n›z. Yapt›¤›n›z çal›flmay› arkadafllar›n›zla paylafl›n›z.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

23

23

eşitlik ve okul yönetiminde temsil etme ve edilme gibi hakları olduğu anlatılacak. okul bahçesindeki bitkileri ayda bir sulayacağım. hak.Ders dışı etkinliklerden en az ikisinde görev alacağım. kaba kuvvete başvurmamak” gibi sorumlulukları hatırlatılacak. arkadaşlarıma vurmayacağım.Çocuğumun ödevlerine katkı sağlayacağım.10. gelece¤in büyükleri olarak etkin bir yurttafl olmak istiyorsan›z yaflad›¤›n›z sorunlar karfl›s›nda sorumluluklar›n›z› ve haklar›n›z› bilmeniz gerekir. okul bahçesinde bulunan bitkileri ayda bir kez sulama ve okula gelen konuklara rehberlik etme gibi görevleri yerine getirme sözü de verecek. Okulda her istedi¤inizi yapabiliyor musunuz? Neden? 2. okul kurallarına uymak. Buna göre veliler şu sorumlulukları üstlenecek: . Haberin. Ardından da “okulda bulunan kişilerin haklarına ve kişisel farklılıklarına saygı göstermek. veliler ve okul yönetimi de sözleşmeyle sorumluluklarını kabul edecek. .Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Haklar›m› Ö¤reniyorum ÖN HAZIRLIK 1. fl Haklar›n›zdan kaynaklanan görev ve sorumluluklar›n›z neler olabilir? 24 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Etkinlik . Artık ilköğretim ve lise öğrencileri okullarıyla sözleşme imzalayacak!. . Öğrenciler ayrıca. Okulda hangi hak ve sorumluluklara sahip oldu¤unuzu söyleyiniz. güvenli ve sağlıklı bir okulda bulunma. sıramı çizmeyeceğim. HAK VE SORUMLULUKLAR Sözleşmede öğrencilere önce düşüncelerini özgürce ifade etme. Sadece öğrenciler değil. “Camları kırmayacağım. okulun kılık kıyafet kurallarına uygun bir şekilde gitmesine yardımcı olacağım. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hak • sorumluluk • sözleflme rol • medya • Sizler.” diye ant içecek. okul işleyişiyle ilgili bilgilendirilme. ÖDEVİNİ YAPMAYACAĞIM Sözleşmede veliler de unutulmamış. arkadafllar›ma sayg›l› olaca¤›m.. 2005) fl Yukar›daki haberde hangi haklar›n›zdan söz ediliyor? Listeleyiniz. özgürlük ve etkin bir vatandafl olma konular›yla nas›l bir iliflkisinin olabilece¤ini de¤erlendiriniz. 27.Aile ortamında fiziksel ve psikolojik şiddete izin vermeyeceğim. gerekli açıklamaları yapacağım ama kendi yapması gereken ödevleri asla yapmayacağım. SINIF ÖÇK 1. ‹lkö¤retim ve lise ö¤rencileri art›k okullar›yla sözleflme imzalayarak “Cam k›rmayaca¤›m. Çünkü bütün insanlar. sorumluluk.” diyerek ant içecek. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor Afla¤›daki ‹nternet haberini okuyunuz ve arkadafllar›n›zla haber üzerinde tart›fl›n›z. haklar yönünden eflit ve özgür do¤ar.Çocuğumun her gün okula zamanında.10. Bunun vatandafl olman›n getirdi¤i sorumluluk oldu¤unu bilmelisiniz. Cezai sorumluluk öngörmeyen sözleşme gereği öğrenciler. farklılıklara saygı gösterme. Kanun önünde ayn› hak ve sorumluluklara sahiptirler. (‹nternet haberi. . öğretmenlerime ve arkadaşlarıma saygı göstereceğim.

fl Sizce bir ürün al›n›rken hangi belgelerin olmas›na dikkat etmeliyiz? Neden? ÖÇK 1. durumu tutanakla saptay›p saptamad›¤›m›z› sordu. Bir süre ma¤azadan herhangi bir haber alamay›nca. ‹stanbul’daki firma temsilcisi ile telefonla görüfltük. Çeflitli ürünleri inceledik. Temsilci. Bunun mümkün olmad›¤›n› söyledi. Biçimi hoflumuza giden. kalitesine güvenerek yeni sat›n ald›¤›m›z valizin kulpunun koptu¤unu fark etmifl… Daha sonra eflimle baflka bir Avrupa kentinde bulufltuk ve 10 gün sonra Türkiye’ye döndük. sorumluluklar›m›z› ve bize tan›nan özgürlükleri çok iyi bilmemiz gerekir. iki gün sonra bir toplant›ya kat›lmak üzere ‹sveç’e gidece¤inden tekerlekli bir valiz almak istiyordu. Buras› Ankara’n›n çanta. Bu durumda. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ma¤aza yetkilisi. Ünite Bir Tüketicinin Hak Arama Öyküsü Bir konuda haklar›m›z› aramak için kanunlara baflvururuz.11.. Bunlar› bilirsek temel hak ve özgürlüklerimizi kullanm›fl oluruz. mecburiyetten de¤il. Afla¤›daki örnek olay› inceleyerek. Bu durum karfl›s›nda valizi sat›fl ma¤azas›na. en iyi markalardan oldu¤u bilinen bir valizi almaya karar verdik. hak ve sorumluluk aç›s›ndan de¤erlendiriniz. bavul. Toplumdaki düzenin devam› için haklar›m›z›. Biz ise ürünü iade etmek istedi¤imizi belirttik. Ancak temsilci. Günlük hayatta pek çok olay. flafl›rm›fl kalm›fl. Tutana¤›m›z olsaym›fl sorun olmayacakm›fl! Bilinen ve s›k bafla gelen bir durummufl. Eflim önce ‹stanbul. bu hak ve sorumluluklarla ilgilidir.1. ‹lk iflimiz. tamamen iyi niyet göstergesi olarak valizi onarabileceklerini söyledi. Bunu yapmad›¤›m›z› söyledik. flirkete göndermek üzere bir al›nd› fifli karfl›l›¤›nda teslim ettik. Çünkü. bu ürünün ‹stanbul’da bulunan ünlü bir üretici firma taraf›ndan yap›ld›¤›n› ve sorunu onlara aktaracaklar›n› söyledi. Eflimin kredi kart› ile 315 TL ödemede bulunduk. Stockholm havaalan›nda valizi teslim alan eflim bir an ne oldu¤unu anlayamam›fl. SINIF 25 . E¤er tutanak tuttursayd›k o zaman mümkünmüfl!. Valizimizle birlikte al›flverifl belgesinide alarak ma¤azadan ayr›ld›k. yapabilecekleri bir fley yokmufl. 17 Eylül 2010 tarihinde eflimle Ankara’daki bir sat›fl ma¤azas›na gittik. cüzdan gibi ürünler satan ma¤azalar›ndan biriydi. Eflim. sonra da Münih aktarmal› olarak Stockholm (Stokholm) kentine gitti. valizi de alarak sat›fl ma¤azas›na gitmek oldu.

ayıplı mal olarak kabul edilir. sizce etkin bir vatandafl m›d›r? Neden? Karfl›ma ç›kan adreslerden tüketici haklar› ile ilgili bir siteye girdim. bedel iadesini de içeren sözleşmeden dönme. malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi veya ayıp oranında bedel indirimi ya da ücretsiz onarım isteme haklarına sahiptir.tr/Metin.12. Bu hakk›n kullan›lma biçimi kanunla düzenlenir. Ünite Eve döndü¤ümde bu sorunla ilgili olarak Anayasa ve Tüketici Haklar› Yasas› hakk›nda ‹nternet ve çeflitli medya kurulufllar›n›n yay›nlar›ndan yararlanarak bir araflt›rma yapt›m ve hangi haklara sahip oldu¤umu ö¤renmeye çal›flt›m. gözetilmek kayd›yla Türkiye’de ikamet eden yabanc›lar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve flikâyetleri hakk›nda. Anayasas›) 26 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. o dönem için tespit edilen bedeli geçmemesi durumunda.basbakanlik.4077&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch= Madde 4. tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.gov. Yasa’n›n 4. Maddesi ne diyor: Ay›pl› Mal ve Hizmetler http://mevzuat. Tüketici bu seçimlik haklarından biri ile birlikte ayıplı malın neden olduğu ölüm ve/veya yaralanmaya yol açan ve/veya kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olan hallerde imalatçı-üreticiden tazminat isteme hakkına da sahiptir. Kendileriyle ilgili baflvurmalar›n sonucu. Tüketici. yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yaz› ile baflvurma hakk›na sahiptir. gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yaz›l› olarak bildirilir. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin verece¤i kararlar. ‹lk iflim Tüketicinin Korunmas› Hakk›ndaki Kanunu okumak oldu. etiketinde. Tüketici Mahkemelerinde delil olarak ileri sürülebilir. Madde 74 . (T. Bak›n›z.(De¤iflik: 6/3/2003-4822/4 md. maddesi neden önemlidir? fl Etkin bir vatandafl denince akl›n›za neler geliyor? fl Hak arayan vatandafl›m›z. il ve ilçe merkezlerinde bu Kanun’un uygulamas›ndan do¤an uyuflmazl›klara çözüm bulmak amac›yla en az bir tüketici sorunlar› hakem heyeti oluflturmakla görevlidir.C. Satıcı. tart›flmaya yer b›rakmayacak biçimde “iade hakk›m” oldu¤unu kan›tl›yor.) Ambalajında. tanıtma ve kullanma kılavuzunda ya da reklam ve ilanlarında yer alan veya satıcı tarafından bildirilen veya standardında veya teknik düzenlemesinde tespit edilen nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan ya da tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi.Aspx?MevzuatKod=1. SINIF . hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar. fl ‹nternet haberinde tüketicinin sahip oldu¤u hangi haklara vurgu yap›lm›flt›r? Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti Madde 22 : Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤›.Vatandafllar ve karfl›l›kl›l›k esas›. ÖÇK 1. maddede alt›n› çizerek belirtti¤im bölüm. 4. Uyuflmazl›k konusu mal veya hizmet bedelinin. malın teslimi tarihinden itibaren otuz gün içerisinde ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. bu heyetlerce verilmifl bir karar olmaks›z›n Tüketici Mahkemelerine baflvurulamaz.5.1. Tüketici bu durumda. Etkinlik fl Sizce Anayasan›n 74.

Ekte. Karar. yaln›zca bir iyi niyet gösterisi olarak valizin sap›n›n ayn› türden malzeme ile kendilerince yenilenebilece¤ini belirtmifltir. (Yine “Tutanak olsayd›!” söylemini dinledim… yan›t vermedim. sat›fl ma¤azas›na geri döndü. Problemli ürünün ederi belirli bir rakamdan küçük ise buna ilçelerde kurulmufl Hakem Heyetleri bak›yormufl. Bizim durumumuz da böyle imifl. 12 Eylül 2002 tarihinde eflim ile K›z›lay’daki bir ma¤azadan valiz ald›k. Bu görüflmede imalatç› taraf.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum ‹nternet sitesinde. Üretici firmay› tekrar arayarak hiçbir müdahalede bulunulmadan valizin. Fatura ve al›nd› fifli fotokopilerini de dilekçeme ekledim. benim istedi¤im gibi sonuçland›. durumu anlatt›m. Hemen Ankara’da bulunan hakem heyetini arad›m. Eflimin kredi kart› ile ödedik.) Valiz. bir örne¤i de sat›fl ma¤azas›na posta ile gönderildi. Üzgün olduklar›n›. Valizin. fl Vatandafl›n hakk›n› aramas›n› nas›l de¤erlendiriyorsunuz? Siz. Faturas›n› ald›k. Ülkeye dönüflünün hemen ertesinde sat›c› ma¤aza ile görüflülmüfl. Bir dilekçe ile heyete sorunu iletmemi önererek bana yol gösterdiler. Valiz. sat›fl ma¤azas› üzerinden tekrar bana iletilmesini talep ettim. bu görüflme sonunda valizin. “E¤er tutanak olsayd›!”… Bu durumda yarg› yoluna gitmek durumunda kalaca¤›m› söyledi¤imde. imalatç›ya varmas›ndan sonra kendileri ile telefonla görüflülmüfltür. Ma¤duriyetimin giderilmesi için gere¤inin yap›lmas›n› arz ederim.13 ve 1. Böyle bir tutana¤›n varl›¤› durumunda mal› geri almaya haz›r olduklar›n›. 18 Ekim 2010 Ahmet Ziya Önde Hakem Heyeti. 2. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine dilekçe ile baflvurdum ve dilekçede olay› ayr›nt›lar›yla anlatt›m. eflim taraf›ndan bir iki gün sonra ç›kt›¤› yurt d›fl› seyahatinde kullan›ld›. valizin kulpunun koptu¤unu gözlemlemifltir. bana yaz›l› olarak bildirildi. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin karar› do¤rultusunda ifllem yap›l›p yap›lmayaca¤›n› sordum. 3. eflim. 1. Hakem Heyetinin gerekirse bilirkifliye bavulu yerinde inceletebilece¤ini belirtti. Benzer durumlar›n daha önce de olmufl oldu¤unu. ‹ki üç hafta kadar bekledim. bir hafta içinde karar›n› aç›klad›. ilk kez. illerdeki Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetlerinin telefonlar› verilmifl. Hakem Heyetindeki görevli ile yapt›¤›m görüflme do¤rultusunda valizi almaya gitmedim. ‹lçemizin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetini telefonla arad›¤›m zaman onlar taraf›ndan da dikkatle dinlendim. SINIF 27 . Sat›fl ma¤azas›n› arad›m.14 Etkinlik ÖÇK Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine Baflvuru Çankaya ‹lçesi Tüketici Hakem Heyeti 18 Ekim’de. böyle bir durum karfl›s›nda nas›l davran›rd›n›z? 1. Böylece ikamet etti¤im ilçenin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine yönlendirildim. Uçakla iki aktarmal› gitti¤i var›fl yerinde. aksi takdirde bir yükümlülük üstlenmediklerini. “Siz bilirsiniz” dendi. Seyahat esnas›nda tafl›y›c› firma taraf›ndan durumun bir tutanakla saptanm›fl olmas› gerekti¤ini. fotokopisi bulunan al›nd› fifli ile valiz sat›c›ya teslim edilmifltir. Karar. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sat›c› arac›l›¤› ile ‹stanbul’da bulunan imalatç›/ithalatç› firmaya gönderilmesine karar verilmifltir.

1. Ünite
Tüketici Haklar› Mahkemesi
Ankara’da Tüketici Haklar› Mahkemeleri, Adliye Saray›’ndad›r. 19 Aral›k 2010’da mahkemeye baflvuruda bulundum. Herhangi bir avukat tutmad›m. Duruflmalara kendim gimeye karar verdim. ‹lk duruflma (6 fiubat 2011): Daval› sat›fl ma¤azas›n›n avukat›, savunmas›n› verdi. Valizdeki hasar›n d›flar›dan al›nan darbelerle yani kötü kullan›m nedeniyle oluflmufl oldu¤unu savundu. Yarg›ç, celse sonunda ki ara karar›nda bilirkifli görüflü al›nmas›na karar verdi. ‹kinci duruflma (12 Mart 2011): Bilirkifli ücretini geç yat›rm›fl›z. Mahkeme kalemi, bundan dolay› dosyay› bilirkifliye yollamam›fl. Üçüncü duruflma (3 Nisan 2011): Bilirkiflinin raporu, bizim lehimize. Mahkeme, durumu ara karar›nda saptad›. Taraflara bilirkifli raporuna itiraz haklar›n›n kullan›labilmesi için 15 günlük süre tan›nd›. Dördüncü duruflma (2 May›s 2011): Yarg›ç Duruflma salonu davay› sonland›rd›. Karar gere¤ince; valizin bedeli iste¤imiz do¤rultusunda taraf›m›za ödenecek, bilirkifli ve yarg› giderleri de karfl› taraftan al›nacakt› (Valizi dilekçemde talep etmemifl oldu¤umdan ödedi¤im bedel için geçen süreye iliflkin bir faiz istenmedi.).
SONUÇ

Karar›n kesinleflmesinden 15 gün sonra üretici firman›n avukat› arad›, banka hesap numaram› istedi. Hükmedilen geri ödeme bedeli, bankadaki hesab›ma yat›r›ld›.

Adalet Mülkün Temelidir.
fl Örnek olayda vatandafl, sorunu nas›l çözdü? Haklar›n› nas›l arad›? fl Örnekten yola ç›karak siz de benzer bir durumla karfl›laflt›¤›n›zda vatandafll›k hak ve sorumluluklar›n›z› özgürlükler temelinde yerine getirir misiniz? Neden? fl Sosyal bilgiler dersi ile etkin bir vatandafl olma aras›nda nas›l bir ba¤lant› bulunmaktad›r? fl Sosyal bilgiler dersi, bizim geliflimimize nas›l katk› sa¤lar? fl Bir sorunun çözümünde nelere dikkat etmeliyiz?
Düflünelim, Söyleyelim

1. Tüketici Haklar›n›n Korunmas› Kanunu olmasayd› tüketici ne tür sorunlarla karfl›laflabilirdi? Hak, sorumluluk ve özgürlükler temelinde çözüm üretebilir ve arayabilir miydi? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu maddeler hâlinde s›ralay›n›z. 2. Ö¤rendi¤imiz konular›n bizim etkin bir Türk vatandafl› olmam›za katk›s›n› yukar›daki hak arama öyküsünden yola ç›karak nas›l aç›klars›n›z?

28

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü
ÖN HAZIRLIK

KEL‹ME LAR VE KAVRAM
• dil
• kurum • sosyal bilim

Atatürk’ün sosyal bilimler alan›nda çal›flma yapmak üzere açt›¤› kurumlar› araflt›r›n›z. Atatürk, ülkemizin geliflmesi için fen bilimleri kadar sosyal bilimlerin de geliflmesinin gerekti¤ini savunmufltur. Bu konuda özellikle tarih ve Türk dili ile ilgili önemli ad›mlar at›lm›flt›r.

ÖÇK

1.15. Etkinlik

Türk Tarih Kurumu
Türk Tarih Kurumu, 1931 y›l›nda kurulmufltur. Ülkemizde Atatürk’ün emirleriyle kurulan kurumlar›n bafl›nda gelmektedir. Atatürk, Türklerin tarihin en eski ça¤lar›ndan beri gerçek yerinin ve medeniyetlere hizmetlerinin araflt›r›lmas› için bu kurumun kurulmas›n› son derece önemsemifltir.

Atatürk, Türk Tarih Kurumunda bir toplant›ya baflkanl›k ediyor.

Türk Tarih Kurumu, Atatürk hayatta iken dört ciltlik lise tarih kitaplar›, baz› kaz› raporlar›, Piri Reis’in “Kitab-› Bahriye” adl› eseri ile çizmifl oldu¤u haritas›n› yay›mlam›flt›r. 1937 y›l›ndan itibaren ise ad›n› Atatürk’ün verdi¤i BELLETEN dergisini yay›mlamaya bafllam›flt›r. Atatürk, hayat›n›n son dönemlerine kadar kurumun çal›flmalar› ile yak›ndan ilgilenmifltir. Birçok defa kurumun çal›flma plan›n› kendisi haz›rlam›fl ve toplant›lara kat›lm›flt›r. Kuruluflundan itibaren çal›flmalar›n› Ankara’da bulunan Türk Oca¤› Halkevleri binas› ile Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin bir bölümünde sürdürmüfltür. Bugünkü modern binas›na ise 1967 y›l›nda tafl›nm›flt›r. fl Atatürk’ün yeni kurulan

Türkiye Cumhuriyeti’nin her konuda geliflip kalk›nmas› için sosyal bilimler alan›nda neler yapt›¤›n› söyleyiniz. fl Sosyal bilimler ile ilgili yap›lan çal›flmalardan biri hakk›nda kaynak araflt›rmas› yaparak ön bilgi toplay›n›z. Türk Tarih Kurumu binas› (Ankara)
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

29

1. Ünite
Prof. Dr. Ayfle AFET ‹NAN (1908 – 1985) Türkiye’de arkeoloji çal›flmalar›n›n bafllamas›n› öneren ilk kifli, bir genç k›z; iradenin sembolü... Ülkemizi yurt d›fl›ndaki bilim çevrelerinde tan›tmaya çal›flan ve asla geri ad›m atmayan, bir yurtsever, ülkesine lay›k, uygar bir kad›n. ‹lkö¤renimini ‹zmir, Eskiflehir, Ankara ve Biga’da tamamlad›. 1925 y›l›nda Bursa K›z Ö¤retmen Okulunu bitirdi. 1925-1927 y›llar›nda Atatürk’ün himayesinde yurt d›fl›nda e¤itim gördü. Tarih ve Yurt Bilgisi ö¤retmenli¤i de yapan Afetinan, Türk Tarih Kurumunun kurulufl çal›flmalar›nda bulundu ve kurumda as baflkanl›k görevi yapt›. Ankara Üniversitesi, Türk ‹nk›lap Tarihi Enstitüsünde müdürlük yapm›fl olan Afet ‹nan’›n Atatürk ve Türk tarihi ile ilgili birçok yay›n› bulunmaktad›r. www.tdk.gov.tr Afet ‹nan ve M. Kemal Atatürk

Türk Tarih Kurumu yay›nlar›ndan birkaç örnek
Türk tarihçilerine bir öneride bulunmak gerekirse diyebilirim ki daima belgelere ba¤l› kal›n. E¤er gerçe¤i ortaya ç›kar›rsan›z bu daima bizim lehimizedir... E¤er abartma yaparsan›z kendinizi kabul ettiremezsiniz. Sizi ciddiye almazlar. Prof. Dr. Halil ‹NALCIK

ARAfiTIRINIZ
Halil ‹NALCIK kimdir? Araflt›ral›m, hayat›n› k›saca yazal›m.

Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi

Türk Tarih Kurumu, kurulufl amac› olan Türk ve Türkiye tarihi ve bunlarla ilgili konular›, Türklerin medeniyete olan hizmetlerini bilimsel olarak araflt›rmaktad›r. Bu yöndeki çal›flmalar›n› sürdürmekte ve sürdürecektir. Çal›flma sonuçlar›; kongreler, bildiriler, belgeler ad› alt›nda yay›mlanmaktad›r. Türk Tarih Kurumunun bilimsel çal›flmalar için kurdu¤u kütüphanesi, ülkemizin en zengin kütüphanelerinden birisidir. Kütüphanede bilgisayar ile hizmet verilmekte ve ‹nternet a¤› ile dünyan›n di¤er kütüphanelerine ulafl›labilmektedir.

Büyük devletler kuran atalar›m›z, büyük ve kapsaml› medeniyetlere de sahip olmufltur. Bunu aramak, incelemek, Türklü¤e ve dünyaya bildirmek, bizler için bir borçtur. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.359)

fl Atatürk’ün yukar›daki sözünden de yararlanarak tarih alan›ndaki çal›flmalara neden bu kadar çok önem verdi¤ini söyleyiniz.

30

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Türk dilinin, kendi benli¤ine, asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli, ilgili olmas›n› dileriz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Bilgi Kutusu
Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk, 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu), 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir.

Türk dili, Türk milleti için bir hazinedir. Türkçe konuflmayan bir insan; Türk kültürüne, toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›, Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl, Türk dilinin Arapça, Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. Türk Dil Kurumu bugün, 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ - GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde, faaliyetlerini sürdürmektedir. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi, zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi, bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu; ra gezi düzenleyebilirsiniz. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n, bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. Bu olgu, ÖÇK 1.16. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.
Düflünelim, Söyleyelim

1. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. 2. Türk Tarih Kurumunun, bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. 3. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle, bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z.
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

31

... C........ C... Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r. Trabzonspor. 3.. Türkiye’nin en kalabal›k kentidir. Atatürk. SINIF .. yazarak belirtirler. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z. olgu. C...... görüfl... Ali 17 yafl›na girdi. 2. 4. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z... 5....... ö¤renim... 6. Türkiye’nin baflkentidir. taraf›ndan kurulmufltur. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler.. A¤r› Da¤›... hakk› vard›r. 1. 2. 5. geliflmekte olan bir ülkedir. olarak adland›r›l›r. D. 1936. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz. Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z. Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz. film izlemekten daha e¤lencelidir... Türk Tarih Kurumu....... Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r... Vatandafllar.... B...... Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z. 3.... 1931.. 1.... y›l›nda ....... D...... dilekçe..... B.. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A.. 2.. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A.. Herkesin e¤itim ve .. Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere.... Türkiye.... 4..1... dilek ve flikâyetlerini ... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z... B.. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z. Ankara. Kitap okumak. 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6... Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z.................denir. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A... kurum... Yar›n hava ya¤murlu olacak... ‹stanbul. Afet ‹nan 1....

Ceza Mahkemeleri Ç. kifliden kifliye de¤iflir ve insanlar›n kendi fikirlerini yans›t›r. Problem belirleme D. Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi 4. (…. (…. Veri toplama C.) Olgular. 5. Sonuçlar› duyurma B. Verileri de¤erlendirme 5. (…. 1.Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti D. Türk Tarih Kurumu C.) Günlük yaflant›m›zda karfl›laflt›¤›m›z olaylar›n siyasi ekonomik. Tüketici Mahkemeleri C. (…. Afla¤›daki kurumlardan hangisi tüketici haklar› ile ilgili de¤ildir? A.1. Türk dilinin sadelefltirilmesi. Türk Dil Kurumu D. Ünite 3. herzaman do¤ru olmayabilir. Afla¤›dakilerden hangisi bilimsel araflt›rma basamaklar›ndan de¤ildir? A. (….) Sosyal bilgiler dersinde bilimsel araflt›rma yapmay› ö¤reniriz.) Sosyal ve etkin vatandafl olmay› baflarm›fl bireyler karfl›laflt›klar› sorunlara hak özgürlük ve sorumluluklar çerçevesinde çözüm bulmay› baflarabilir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 3.) Haks›zl›¤a u¤rad›¤›m›z zaman karfl›m›zdakinin bizden özür dilemesini beklemeliyiz. (….) Hak ve sorumluluklar›m›z›. 6. 7. kültürel bir çok neden ve sonucunun bulunmas› olaylar›n çok boyutlu oldu¤unu gösterir. Türk Standartlar› Enstitüsü B. yanl›fl olanlar›n önüne Y harfi yaz›n›z. Türkçe dersinde ö¤reniriz. (…. SINIF 33 . 4. Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D. 2. zenginlefltirilmesi ve güzellefltirilmesi hangi kurumun görevleri aras›ndad›r? A. Türk Standartlar› Enstitüsü B.) Görüfl.

SINIF . Farkl› Yaflam Tarzlar› Bir Baflkad›r Benim Memleketim Yaflayan Geçmifl Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› 34 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.2. ÜN‹TE Yeryüzünde Yaflam Yaflad›¤›m›z Dünya Farkl› ‹klimler.

3. 7. Yaflad›¤›n›z bölgede etkili olan iklimin özellikleri nelerdir? Gözlemlerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. 8. 6. 2. SINIF 35 . Anadolu ve Mezopatamya uygarl›klar›n› gösteren haritalar› inceleyiniz. Buralar›n yerleflim yeri olarak seçilmesinde hangi faktörler etkili olmufl olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. 5. 4. Yaflad›¤›n›z ilin. Farkl› iklim bölgelerinde yaflayan insanlar›n giyim tarzlar›n› yans›tan foto¤raflar bularak s›n›fa getiriniz. Haritalar›n nas›l çizildi¤ini araflt›r›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bulundu¤u yere kurulma nedenlerini araflt›r›n›z. Yaflad›¤›n›z çevrede tarihi de¤er tafl›yan eserler var m›? Varsa hangi dönemlerden kald›¤›n› araflt›r›n›z. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar aras›nda ne gibi farkl›l›klar›n oldu¤unu ö¤reniniz.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Dünya haritas› üzerinde yurdumuzun hangi k›talar üzerinde bulundu¤unu inceleyerek konumunu defterinize yaz›n›z. Türkiye’de görülen iklim çeflitlili¤inde nelerin etkili oldu¤unu araflt›r›n›z.

haritalardaki bilgilerden yararlanarak ülkemizin konumunu aç›klayaca¤›m›z bir ödev haz›rlamam›z› istedi. sokak ve binalar plan üzerinde gösterilmiflti. Dünya’n›n ya da Türkiye’nin tamam›n› bir düzlem üzerine çizmek mümkün olamazd›. Demek. Bu küçültme rastgele yap›l›rsa ne olur. bu küçültme oran›na ölçek ad› veriliyor.2. Bu ülkelerin nerelerde olduklar›n› harita üzerinden ö¤renebiliriz. Ünite Yaflad›¤›m›z Dünya ÖN HAZIRLIK Bir dünya haritas› veya model küre üzerinde Türkiye’yi. Merhaba arkadafllar. Ülkemiz ekvatoram› yoksa kutuplaram› daha yak›n söyleyiniz. Plan gerçek boyutlar›nda de¤ildi ancak tüm cadde. Ekvator ve kutup bölgelerini inceleyiniz. Gruplara ayr›larak aram›zda bir görev da¤›l›m› yapt›k. Haritalar günlük hayatta da çok faydalan›r›z. ben Ayfle. Bana harita bilgisi konusu verildi. bizden haritalar› ve harita ölçeklerini incelememizi. Anlad›m ki gerçek görünüflünü koruyabilmesi için belli bir oranda küçültülerek haz›rlanm›flt›. sosyal bilgiler dersinde en çok kulland›¤›m›z araçlardan biri haritalard›r. fl Siz bilmedi¤iniz yerlerin Dünya’n›n neresinde oldu¤unu merak etti¤inizde bunu nas›l ö¤reniyorsunuz? Dünya haritas› Yukar›daki Dünya haritas› ile sayfa 37’deki Türkiye haritas›n› inceledi¤imde bir konu dikkatimi çekti. Örne¤in gazetelerden kardefl ülke Pakistan’da büyük bir deprem oldu¤unu okudu¤umda televizyonda Avustralya’da yaflayan kangurularla ilgili bir belgesel izledi¤imde. Arkadafllar. SINIF . • harita • ekvator num • co¤rafi ko • kutup • ölçek KEL‹ME LAR VE KAVRAM Ö¤retmenimiz. Bunun için haritas› yap›lacak yerin küçültülmesi gerekiyordu. 36 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar ve haritalardan yararlanma konusu üzerinde araflt›rma yapt›m. O anda duvarda as›l› olan flehir plan› dikkatimi çekti. diye bir soru akl›ma geldi. haritas› yap›lacak bir yerin özelliklerinin bozulmamas› ve kolay kullan›labilmesi için gerçek ölçüleri belli bir oranda küçültülmesi gerekiyor. ‹flte.

Aralar›nda fark var m›? Söyleyiniz. hangisinde daha az ayr›nt›l› olarak gösterilmifltir? fl Sayfadaki haritalar› karfl›laflt›rarak hangi özelliklerin de¤iflti¤ini listeleyiniz. ‹zmir ve çevresini gösteren haritalar› inceleyiniz. sizce neyi ifade ediyor? Aç›klay›n›z. Haritan›n birinde baz› yerler ayr›nt›l› olarak gösterilmifl. di¤erinde ise o kadar ayr›nt› yoktu. SINIF 37 . Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.000 Ölçek: 1/3. Harita ölçeklerini incelerken yararTürkiye haritas› land›¤›m haritalarda ayr›nt›lar›n birbirine benzemedi¤ini fark ettim. fl Yollar ve yerleflim merkezleri hangisinde ayr›nt›l›.000 Ege Bölgesi haritas› ‹zmir ve çevresi haritas› fl Sayfadaki üç haritan›n nerelere ait oldu¤unu söyleyiniz. Bu farkl›l›¤›n nedenini araflt›rd›¤›mda bu fark›n haritada kullan›lan ölçekle iliflkili oldu¤unu ö¤rendim. Haritalardaki ölçekleri belirtiniz. ÖÇK 2.1. Ölçek: 1/10. Ölçeklerindeki say›lar.Yeryüzünde Yaflam fl Sayfadaki Türkiye. Ege Bölgesi.

akarsu ve göller gösterilir mi? Neden? Ölçe¤i 1/500 000’den küçük olan haritalarda.2 ve 2. orta ölçekli ve küçük ölçekli haritalar olmak üzere üçe ayr›l›r. Baz› haritalarda yer flekilleri. sembollerle birlikte baz› yaz›lar yer al›r. fl Bu nitelikteki haritalarda da¤. Dünya’m›z›n uzaydan çekilmifl foto¤raf›na bakt›¤›m›zda yuvarlak bir flekle sahip oldu¤unu görüyoruz. Ancak dikkat ettiniz mi bilmiyorum. ortas› fliflkince. göl ve denizlerin derinliklerini ö¤renmek için haritalar birer kaynak m›d›r? Yurdumuzdaki önemli da¤. göl ve akarsular›n özelliklerini. fl Haritalar›n alt kenar›nda. Atlas›mdaki haritalar› ve s›n›f›m›zdaki duvar haritas›n› inceledi¤imde ay- 38 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. flimdi de sizlere Dünya’m›z›n küçük bir maketi olan yerküre üzerindeki yatay ve dikey çizgilerden bahsetmek istiyorum. Haritalara “Türkiye Fiziki Haritas›”.2. Etkinlik Türkiye Fiziki haritas› fl Da¤lar›n yüksekliklerini. yerleflim merkezleri ayr›nt›l› olarak gösterilir. ova. 1/200 000’den büyük ölçekli haritalard›r. SINIF . model küre üzerindeki yatay ve dikey olarak çizilmifl çizgiler dikkatimi çekti. Bunlar. haritalardan ö¤renebilir miyiz? Yandaki Türkiye fiziki haritas›n› inceleyerek bu sorular› cevaplay›n›z. Dünya’m›z tam yuvarlak de¤il.3. kutuplarda ise bas›k bir flekilde oldu¤unu görürüz. Bu bilgiler ne amaçla konulmufl olabilir? Ne gibi kolayl›klar sa¤lar? fl Seyahate ç›kt›¤›n›zda hangi haritalara ihtiyaç duyars›n›z? Bu haritalar size ne gibi kolayl›klar sa¤lar? Arkadafllar. Haritan›n ad›. 1/200 000 ile 1/500 000 ölçekli haritalarda daha az ayr›nt›ya yer verilir. ova. haritan›n özellikleri hakk›nda bize bilgi vermektedir. yollar. Atlaslardaki haritalarla duvar haritalar› içerisinde bu özellikte haritalar›n olup olmad›¤›n› inceleyiniz. S›n›f›m›zda bulunan model küreyi inceledim. Ünite Haritalar ölçekleri bak›m›ndan büyük ölçekli. kapsad›klar› alan büyüdü¤ü için gösterdikleri ayr›nt› da azal›r. ÖÇK 2. “Türkiye Siyasi Haritas›” gibi adlar verilir.

Meridyen yaylar›. Yani meridyen yaylar› Güney ve Kuzey Kutup noktalar›nda birleflti¤inden meridyen daireleri olarak da adland›r›l›yor. 90 tanesi Kuzey Yar›m Küre’de. 180 tane bat›s›nda olmak üzere 360 meridyen yay› bulunuyor.” diyebilir miyiz? Neden? fl Türkiye’nin hangi paralel ve meridyenler aras›nda yer ald›¤›n› atlas›n›zdan da yararlanarak belirleyiniz.Yeryüzünde Yaflam n› tür çizgilerin haritalarda da oldu¤unu fark ettim. Ancak iki meridyen aras›ndaki uzakl›k Ekvatordan kutuplara do¤ru azal›r ve kutuplarla tüm meridyenler birleflir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Neden? ÖÇK 2. Bunun için “Türkiye’nin konumu” ifadesini kullanabilirmiyiz. dikey çizgilere de meridyen ad› veriliyor. SINIF Meridyenler 39 . bafllang›ç olarak kabul ediliyor.4. ‹ngiltere’nin Greenwech (Griniç) kasabas› yak›nlar›ndan geçen meridyen yay›. fl Sizce bu yatay ve dikey çizgilerin belli bir say›s› varm›d›r? Model küre ve haritalarda gördü¤ümüz yatay çizgilere paralel. bizim haritalardan kolay yararlanabilmemiz için çizilmifl hayali çizgilermifl. Bütün meridyenlerin boylar› birbirine eflittir. fl Meridyenler için “Bir kutuptan di¤erine do¤ru. Paraleller fl Model küreden yararlanarak ekvator ve kutup kavramlar›n› aç›klay›n›z. fl Model küreden de yararlanarak paralellerin özellikleri nelerdir? Söyleyiniz. Bunda dünyan›n yuvarlak bir flekle sahip olmas›n›n etkisi vard›r. model küre ve haritalar üzerindeki bu çizgiler gerçekte yokmufl.5. Kuzey ve Güney Kutup noktalar› aras›nda uzan›yor. ve 2. Bunlar. 90 tanesi de Güney Yar›m Küre’de olmak üzere toplam 180 tane paralel bulunmaktad›r. kuzey güney do¤rultusunda uzan›yor. Bunlar›n ne oldu¤unu araflt›r›nca ilginç bilgilere ulaflt›m. Biliyor musunuz. Bafllang›ç meridyeninin 180 tane do¤usunda.

2. Avrupa ve Afrika k›talar›n›n birbirine en çok yaklaflt›¤› bölgede bulunmaktad›r. Ünite K›talar ve Okyanuslar Arkadafllar. Asya. afla¤›daki dünya haritas›n› inceledi¤imizde karalar m›. Etkinlik 40 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. okyanuslar ve denizler hakk›nda araflt›rma yapt›m. SINIF . fl Yukar›daki haritada kaç okyanus bulundu¤unu söyleyiniz. yurdumuza ne gibi avanrilir. Bunlar›n hangi k›talar aras›nda yer ald›¤›n› belirtiniz. fl Harita üzerinde ülkemizin yerini bulunuz. Asya’daki topraklar›na Anadolu ad› vealmas›. S›n›f arkadafllar›m›zla yapt›¤›m›z çal›flma da ben. Bu sulara neden okyanus denilmedi¤ini söyleyiniz. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi Türkiye. Yurdumuzun Avrupa’daki topraklar›n topraklar›m›z içerisinde yer lar›na Trakya. Ülkemizin üç taraf›n›n deBu özelli¤i ile Türkiye. muz topraklar›n› çevreleyen denizleri gösteriniz. tajlar sa¤lamaktad›r? Araflt›r›Atlas›n›zdaki haritalardan yararlanarak yurdun›z. benim ad›m Ali. Arkadafllar. yeryüzündeki k›talar.6. yoksa sular m› daha çok yer kapl›yor? Sular. Peki harita üzerindeki büyük kara parçalar›na ve sulara ne ad verilmektedir? K›talar ve okyanuslar fl Yukar›daki haritadan yararlanarak yeryüzünde kaç k›ta oldu¤unu ve bunlar›n adlar›n› söyleyiniz. Denizlerin hangi k›talar aras›nda oldu¤unu söyleyiniz. de¤il mi? Haritadan da anlad›¤›m›z gibi yeryüzünde genifl alanlar kaplayan karalar ve sular bulunmaktad›r. Her ikisi de birer yar›madad›r. Yurdumuzun hem ARAfiTIRINIZ Asya hem de Avrupa k›talar›nda topraklar› vard›r. Avrupa ve Asya aras›nda donizlerle çevrili olmas› ve bo¤az¤al bir köprü gibidir. Bunlar›n büyüklükleri ile okyanuslar› karfl›laflt›r›n›z. ÖÇK 2.

Ulusu ve ülkesiyle birlikte bölünmez bütünlü¤ünü korumakta ve komflular›yla bar›fl içinde yaflamaktad›r. Üç taraf› denizlerle çevrilidir. Geliflmifl ve geliflmekte olan ülkeler aras›ndaki al›flverifl. tar›m ürünlerindeki çeflitlili¤i art›rmaktad›r. Ayr›ca.8. Dünya üzerinde bulundu¤u yer itibar›yla ayr› bir özelli¤e sahiptir. Bulundu¤u yerden dolay› orta kuflak iklim bölgesinde yer alan ülkemizde farkl› iklimlerin yaflanmas›.7. ben Asl›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu su yollar› arac›l›¤›yla sa¤lanmaktad›r. KUZEY AMER‹KA AVRUPA TÜRK‹YE ASYA GÜNEY AMER‹KA AFR‹KA OKYANUSYA ANTART‹KA Türkiye’nin Dünya üzerindeki yeri Türkiye. Asya ve Avrupa k›talar›nda topraklar›n›n bulunmas› nedeniyle bu iki k›ta aras›nda ki hava. Ben Türkiye’nin Dünya üzerinde bulundu¤u yer hakk›nda araflt›rma yapt›m. dünyada bar›fl” ilkesini göz önünde bulundurarak Türkiye’nin güçlü bir devlet yap›s›na sahip olmas›nda Atatürk ilke ve ink›laplar›n›n katk›s›n› araflt›r›n›z. Etkinlik ARAfiTIRINIZ Türkiye. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› çok önemli su yollar›d›r. fl Türkiye’nin önemli ulafl›m yollar› üzerinde bulunmas› ülkemiz için hangi avantajlar sa¤lamaktad›r? ÖÇK 2. Karadeniz ile Akdeniz aras›ndaki ba¤lant›. Atatürk’ün “Yurtta bar›fl. ülkemiz üzerinden sa¤lanmaktad›r. kara ve demir yollar› ülkemizden geçmektedir. SINIF 41 . Bat›s›nda ise sanayisi geliflmifl Avrupa ülkeleri bulunmaktad›r. ve 2. Yurdumuzun do¤usunda ve güneyinde zengin petrol yataklar›na sahip petrol üreten ülkeler yer almaktad›r. Türkiye’nin Dünya üzerindeki yerini size tan›t›rken bu yerin önemini de belirtece¤im. bulundu¤u yer itibar›yla güçlü bir devlet yap›s›na sahiptir.Yeryüzünde Yaflam Türkiye’nin Dünya Üzerindeki Yeri ve Önemi Arkadafllar. Türkiye’nin. bölgesinde neden güçlü bir devlet oldu¤unu anlataca¤›m.

Öyle ki yeni yap›lan ev. Bunda en önemli etken o bölgede yaflanan iklim özelli¤idir. Buz bloklar› ›s› yal›t›m› sa¤layarak d›flardaki so¤uk havan›n içeri girmesini engeller ve evlerin ›s›s›n› korur. Ünite Farkl› ‹klimler.2. buz kal›plar›n› etkilemez. fl Sizce eskimolar günlük yaflamlar›nda hangi zorluklarla karfl›lafl›yor olabilir? fl Kutup bölgeleri buzlarla kapl› oldu¤una göre buralarda yaflayan insanlar nas›l beslenirler? Yiyecek ihtiyaçlar›K›zak çeken köpekler n› nas›l karfl›l›yor olabilirler? fl Kutup bölgelerinin iklim özellikleri ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? 42 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. evlerini buz bloklar› üst üste y›¤arak yapar. Kutup bölgelerinde yaflayan insanlar. bir gün sonra âdeta kaya gibi sa¤lam olur. yandaki foto¤rafta da görüldü¤ü gibi Eskimolar. evlerini yaflad›kla‹glo ad› verilen eskimo evleri r› yerin koflullar›na uygun yaparlar. SINIF . Örne¤in. Buzdan evlerin içinde ›s›nmak ve di¤er gereksinimleri karfl›lamak için atefl yak›lmas›. Farkl› Yaflam Tarzlar› ÖN HAZIRLIK So¤uk ve s›cak bölgelerde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› sizce neden farkl›d›r? Afla¤›daki foto¤raflar sizce dünyan›n neresine ait olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • co¤rafi konu • iklim m • kutup • do¤al ortam fl Sizce bu insanlar neden farkl› giyinmifller? Yukar›daki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi dünyan›n farkl› yerlerinde insanlar birbirlerinden farkl› giyinmektedirler.

Çeltik tar›m› ÖÇK 2. bu bölgelerde yaflayan insanlar›n temel besin maddesini oluflturan pirincin elde edildi¤i çeltik tarlalar› görülmektedir. bar›nma ve günlük yaflamlar› hakk›ndaki düflüncelerinizi söyleyiniz. Sizce hangi güçlüklerle karfl›lafl›rlard›? Afrikal› bir insan.Yeryüzünde Yaflam Kutup bölgelerinde so¤uk iklim yaflan›rken ekvator ve çevresinde ise s›cak iklim yaflanmaktad›r. fl Sizce bu bölgenin iklim özellikleri nelerdir? fl Afrika'da yaflayan bir insanla kutup bölgelerinde yaflayan bir insan›n yer de¤ifltirdiklerini düflününüz. Afrikada günlük k›yafet Foto¤raflar› inceleyerek insanlar›n giyinme. güneyinde Kalahari çölleri dünyan›n en s›cak yerleridir. kurak alanlar olarak dikkat çeker. vahalardaki kuyulardan sa¤lan›r. Çöllerde s›cakl›klar çok yüksektir. Çöllerde tek tük bitki türlerine rastlan›r. Etkinlik fl Yandaki foto¤rafta verilen kurak bir alanda insanlar geçimlerini nas›l sa¤layabilirler? Bu topraklarda ekim dikim yap›labilir mi? Nedenini söyleyiniz. Afla¤›daki ve yandaki foto¤raflarda insanlar›n bar›nmak için kulland›klar› evler görülmektedir.9. fl Yandaki foto¤rafta sizce insanlar neden çeltik tar›m› yap›yorlar? Bu¤day ekimi yapamazlar m›? Niçin? Yeryüzünde çöller. Su kaynaklar› çok k›s›tl›d›r. Foto¤raftaki kiflilerin giyim tarzlar›ndan yararlanarak bu bölgede etkili olan iklimin özelliklerini söyleyiniz. kutup bölgelerinde yaflayanlar gibi giyinebilir mi? Afrika ile kutup bölgelerinin iklim özellikleri birbirine benzer mi? Neden? Sazdan yap›lan ev Dünya üzerinde baz› bölgeler bol ya¤›fl al›r. Çölde deve kervan› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afla¤›daki foto¤rafta. Afrika k›tas›n›n kuzeyinde Büyük Sahra. SINIF 43 . Asya k›tas›n›n güney ve güneydo¤usu dünyan›n en fazla ya¤›fl alan bölgesidir. Su.

ne ekerler? Nas›l geçinirler? Ayfle: Ben bu konuda araflt›rma yapm›flt›m. geçimlerini avc›l›k yaparak sa¤l›yorlar. Geçimlerini bu flekilde sa¤l›yorlar. muz… Esma: Arkadafllar. arpa.” demiflti.2. geceleri çok so¤uk bir iklim egemenmifl. Arzu: Dünya’da genel anlamda üç farkl› iklim özellikleri görülmektedir. çal›flmalar›m›z›n sonunda konuyu k›saca özetledi. Ünite ‹klim Özellikleri Benim ad›m Erol. Köyümüze yak›n. Bizde grup olarak dünya üzerinde görülen bafll›ca iklimlerin genel özellikleri ile ilgili bir çal›flma yapt›k.10. Ayfle: Dedem. bizler flansl›y›z. s›cak iklim ve ›l›man iklimdir. Bir yerde Afrika da bir su kuyusu pamuk. ‹klim flartlar› insanlar›n giyim ve beslenme tarzlar›n› ekonomik faaliyetlerini do¤rudan etkilemektedir. SINIF . yabani av hayvanlar›n› avl›yorlar. genellikle çöl iklimi dedikleri gündüzleri s›cak. Grup baflkan›m›z Arzu. Grup içindeki arakdafllar›n s›ra ile yapt›klar› çal›flmalar› sundular. oldukça so¤uktu. Orada çeflitli tar›m ürünleri elde ediliyordu. Osman: Televizyonda izledim. ‹klimi. Deniz ürünlerini. Yurdumuzdaki iklimler. Ne yer. Bunlar so¤uk iklim. fleker pancar› ekiliyor. Giysilerini de daha çok deriden yap›lm›fl kürklü Çay bahçeleri elbiseler oluflturuyor. sohbetlerinin birinde köyüyle ilgili an›laEskimo bir kad›n r›ndan söz ederken “Bizim köy. ‹nsanlar. incir. Oralarda yaflayan insanlar›n ço¤u yeterince beslenemediklerinden s›k s›k hastalan›yorlarm›fl. zeytin yetiflirken di¤er yerde bu¤day. afla¤›da nehir kenar›ndaki komflu köyde iklim daha ›l›mand›. Her fley yetifliyor. ‹klim kurak oldu¤u için ekim iflleriyle de u¤raflam›yorlarm›fl. Bir baflka yerde çay. Il›man bir iklim. ne ararsan bulabiliyorsun. Y›l›n büyük bir k›sm› kar ve buzlarla kapl›ym›fl. Ali: Biliyor musunuz. kurakl›k nedeniyle içme suyu bulmakta güçlük çekiyorlarm›fl. çeflitli ürünlerin yetifltirilmesine elveriflli. Yine bir baflka yerde üzüm. f›nd›k üretiliyor. Buradaki insanlar. ÖÇK 2. Dünya’n›n kutup bölgelerinde insanlar geçimlerini nas›l sa¤l›yorlar? Oralar çok so¤ukmufl. bir da¤ köyüydü. Afrika’n›n iç kesimlerindeki Ekvator çevrelerinde. Etkinlik 44 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çok güzel bir ülkede yafl›yoruz.

Ya¤mur ormanlar›. dev e¤relti otlar›. nemli bir s›cakl›k ortal›¤› kaplar. havadaki tozlar› süzer. genellikle flimflek ve gök gürültüsüyle birlikte. o insanlar› sizce nas›l etkiler? fl Do¤al ürünler ne demektir? fl Ya¤mur ormanlar›n›n yok olmas›. Her yerden buharlar yükselir. Bunun bafll›ca nedeni. topra¤›n do¤al dengesinin bozulmas›na yol açacak. tek bir dal bile ç›karmadan 20-25 metre kadar yükselir.Yeryüzünde Yaflam ‹çinde yaflad›¤›m›z do¤al çevre. bitki. bu bölgelerde bitkilerin geliflmesini durduracak so¤uk ve çetin bir k›fl›n ya da kurak. hastal›klarla mücadelede bize yard›mc› olabilecek de¤erli do¤al maddeler ve yeni yiyecekler olarak yararlanabilece¤imiz bitkiler sonsuza kadar yitirilmektedir. s›cakl›k gibi canl› ve cans›z ögelerden oluflur. bardaktan boflan›rcas›na bir ya¤mur bafllar.67-70. ‹nce. bitki örtüsüyle kapl›d›r. Ormanlar iklimi de etkiler. Geceleri bile hava s›cak ve nemlidir. milyonlarca y›ld›r hiçbir yabanc› etkiyle engellenmeden serpilip geliflimini sürdürmüfltür. uzun gövdeli yüksek a¤açlar›n birbirine kar›flm›fl dallar› ve yapraklar› günefl ›fl›¤›n›n afla¤› ulaflmas›n› önler. Ormanl›k yerler. Ormanlar›n yok edilmesi. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. A¤açlar›n ço¤u.) Yukar›daki metni okuyarak afla¤›da verilen sorular› cevapland›r›n›z. Temel Britannica. Örne¤in ormanlar oksijen üreterek havay› temizler. SINIF 45 . ÖÇK fl Ya¤mur ormanlar›n›n s›k ve gür bir yap›da olmas›n›n nedenleri nelerdir? fl Ekvator bölgesinin iklimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Ya¤mur ormanlar›ndan insanlar nas›l yararlan›yorlar? Bu ormanlar›n yok olmas›. daha çok ya¤›fl al›r. varl›¤›n› ancak do¤al bir çevrede sürdürebilir. Genellikle 45 metre yüksekli¤e ulaflan en büyük a¤açlar›n alt›nda. Bu koflullarda bitkiler flafl›lacak bir h›zla boy atar. Ö¤leye do¤ru bulutlar toplan›r ve çok geçmeden. halata benzeyen farkl› sarmafl›klarla birbirine ba¤lanm›flt›r. Mevsimler aras›nda fark çok azd›r. c. (K›salt›larak al›nm›flt›r. Fakat ne yaz›kt›r ki günümüzde ürkütücü bir h›zla kesilip yok edilmektedir. Sarp kayal›klar d›fl›nda her kar›fl toprak. Bu ormanlardaki a¤açlar kesildikçe saklad›klar› gizler. Bu nedenlerden dolay› do¤al çevreye karfl› her insan duyarl› olmak zorundad›r. ya¤›fls›z bir mevsimin olmay›fl›d›r. hava. A¤aç gövdeleri. Bilgi Kutusu Ya¤mur Ormanlar› Ekvator’un yak›n çevrelerinde kalan bölgeler. Ya¤mur ormanlar› bitki yaflam› için çok elverifllidir. Bu kar›fl›k yap›l› ve gür ormanlar bazen Ekvator ormanlar› olarak da adland›r›l›r. genellikle ya¤mur ormanlar› ad› verilen s›k a¤açlardan oluflmufl ormanlarla kapl›d›r. bölgelerin ve Dünya’n›n iklim yap›s›n› sizce nas›l etkiler? Neden? fl Ya¤mur ormanlar›n›n sesi olsan›z insanlara neler söylemek isterdiniz? 2. gürültüyü ve rüzgâr›n h›z›n› azalt›r ve erozyonu önler. s. Her canl›. Çevrenin canl› yaflam› üzerinde önemli bir etkisi vard›r. su toprak. Günefl sabah erkenden yükselir. a¤aç alt› canl› yaflam›na son verecek. yüzy›llard›r o bölgede yaflayan insanlar›n ve di¤er canl›lar›n yararland›¤› do¤al ürünlerin ambar› olmufltur. muz a¤açlar› ve baflka birçok bitki yer al›r.11. Hemen her zaman ya¤mur ya¤d›¤› için düflen ya¤›fl miktar› çok yüksektir. Ya¤mur ormanlar›. hayvan.19. yeni fidanlar›n büyümesine ve orman›n yeniden yetiflmesine engel olacakt›r.

sizce ülkemiz iklimini nas›l etkilemektedir? Neden? fl Türkiye’nin s›cak ve so¤uk iklim kuflaklar› aras›nda oldu¤unu hat›rlay›n›z. 46 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu durumu nas›l aç›klars›n›z? 2. Ülkemizde Akdeniz k›y›lar›nda denize girilirken ayn› zamanda Erzurum Palandöken’de k›fl sporlar› yap›lmaktad›r. “Bir baflkad›r benim memleketim” adl› flark›n›n söz ve ritmini ö¤renerek s›n›fta söyleyiniz. SINIF .2. fl Türkiye haritas›ndan da yararlanarak yaflad›¤›n›z ilin hangi iklim bölgesinde oldu¤unu söyleyiniz. Sizce bu özellikler yurdumuzda görülen iklim özelliklerini nas›l etkiler? Afla¤›daki haritay› inceleyerek ülkemizde görülen iklim tiplerinin özelliklerini birlikte ö¤renelim. ovalar›n ve da¤l›k alanlar›n genifl yer kaplad›¤›n› görürüz. Ünite Bir Baflkad›r Benim Memleketim ÖN HAZIRLIK 1. KEL‹ME LAR VE KAVRAM m • beflerî orta • bölge • iklim • Yön Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizin üç taraf›n›n denizlerle çevrili oldu¤unu. Yurdumuzdaki da¤l›k bölgeler neden so¤uktur? 3. Buna göre ülkemizde nas›l bir iklim özelli¤inin etkili oldu¤unu söyleyiniz. Türkiye iklim tipleri haritas› fl Türkiye’de birbirinden farkl› iklim tiplerinin görülmesinin nedenleri ne olabilir? fl Türkiye’nin Ekvator’a yak›n bir yerde bulunmas›.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. oldukça genifl topraklara sahip bir ülkedir. Yurdumuz. ve 2.12. SINIF 47 .Yeryüzünde Yaflam fl Türkiye. kuzeyden Karadeniz. Türkiye fiziki haritas› Türkiye. da¤lar›n k›y›ya paralel uzad›¤›n› görürüz. Denizler üzerinden gelen rüzgârlar beraberlerinde nemli hava kütlelerinide tafl›yarak özellikle k›y› bölgelerimize bol ya¤›fl b›rak›rlar. Denizlerin etkisiyle k›y› bölgelerimiz daha ›l›man bir iklim yaflan›rken iç kesimlere do¤ru gidildikçe karasall›¤›n etkisi artar. Ülkemizi çevreleyen denizlerin özellikle s›cakl›k. Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤inizde yurdumuzun kuzey ve güney kesimlerinde.13. fl Da¤lar›n k›y›ya paralel uzanmas› ile deniz etkilerinin iç kesimlere ulaflamamas› aras›nda ÖÇK nas›l bir iliflki vard›r? 2. Ayr›ca ülke topraklar›m›z›n kuzeybat› kesiminde ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› ile bu bo¤azlar aras›nda Marmara Denizi yer almaktad›r. Ülkemizde da¤lar genifl yer kaplar. yandaki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi yükseltisi fazla olan da¤larla kapl›d›r. Sizce bu kadar genifl topraklar üzerinde ayn› iklim özelli¤inin yaflanmas› mümkün müdür? Nedenini söyleyiniz. Etkinlik K›y›lar›m›z bol ya¤›fl al›r. bat›dan Ege Denizi ve güneyden Akdeniz ile çevrili bir ülkedir. ya¤›fl›n da¤›l›fl›nda önemli etkileri bulunmaktad›r.

Etkinlik 48 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.8 13. uzun koridorlar› and›ran ve iç bölgelere do¤ru uzanan vadiler ve genifl ovalar bulunur. Ünite Ülkemizin bat› k›y›lar›nda ise da¤lar k›y›ya dik olarak uzanmakta ve alçalarak Ege Denizi’nde son bulmaktad›r. baz› illerimize ait y›ll›k s›cakl›k ortalamas› ile ya¤›fl miktarlar› verilmifltir. iç kesimlerden daha yüksek olmas›n›n nedenlerini söyleyiniz. don olay› gibi co¤rafi olaylar›n nas›l bir iliflkisi olabilir? Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizde ortalama yükseltinin fazla oldu¤unu ve genelde da¤l›k bir araziye sahip oldu¤umuzu görürüz.7 14 Ya¤›fl Miktar› (m2) 1052 447 491 2300 691 677 377 380 650 Kaynak (TÜ‹K.1 5.9 15.6 14 11. Harran Ovas› Deniz K›y›s› (Ayd›n) ‹ller Antalya Erzurum Diyarbak›r Rize ‹zmir ‹stanbul Ankara Van Samsun Y›ll›k Ortalama S›cakl›k (0C) 18. Da¤lar›n aralar›nda. fl Bat› k›y›lar›nda da¤lar›n k›y›ya dik uzanmas› buradaki iklimi nas›l etkilemektedir? Afla¤›daki tabloda. 2010) fl K›y›lar›m›zda y›ll›k s›cakl›k oran›n›n.2.8 17. fl K›y› illerimizin iç bölgelerimizdeki illerden daha fazla ya¤›fl almas›n›n nedeni nedir? fl K›fl aylar›n›n so¤uk geçti¤i iller hangileridir? Sizce bunu etkileyen faktörler nelerdir? fl Denizin ›l›t›c› etkisi ile kar ya¤›fl›.7 8.14. Tabloyu inceleyerek ve atlaslar›n›zdan yararlanarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z . Sizce bu iklimi nas›l etkiler? ÖÇK 2. SINIF .

Türkiye’nin bu konumu ›l›man iklim flartlar›n›n etkili olmas›na ve mevsimlerin belirgin olarak görülmesine neden olmufltur. ortalama 2000 metreye ulafl›r. k›fl›n ise kuzeyden gelen so¤uk hava kütlelerinin etkisi alt›na girer. Yurdumuzun do¤u kesimlerinde bu yükseklik. yurdumuzun hangi bölgelerine ait olabilir? Tahminlerinizi söyleyiniz. do¤uya do¤ru gidildikçe artarak devam eder. Sayfadaki foto¤raflar ayn› mevsimde ülkemizin farkl› bölgelerine ait görüntülerdir.Yeryüzünde Yaflam Bat› Anadolu k›y›lar›m›zdan. SINIF 49 . Ülkemizdeki farkl› iklim bölgelerinden görünüm fl Ayn› mevsimde farkl› iklim flartlar›n›n yaflanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Foto¤raflar›n ait oldu¤u yerlerde. o anda s›cakl›klar›n kaç derece olabilece¤ini tahmin ediniz. Bulundu¤u konum nedeniyle ülkemizde dört mevsim belirgin olarak yaflan›r. fl Sizce foto¤raflar. fl Türkiye Fiziki haritas› ve sayfa 48’deki tablodan yararlanarak yükseltinin iklim koflullar› üzerinde nas›l bir etkisi oldu¤unu aç›klay›n›z. Bilgi Kutusu Türkiye 36o-42o kuzey paraleleri aras›nda ›l›man iklim kufla¤›n›n Ekvator’a yak›n bölümünde bulunmaktad›r. Yaz›n daha çok güneyden gelen s›cak hava. ‹klim tiplerinin da¤›l›fl›ndaki yeryüzü flekillerinin etkisini nas›l aç›klars›n›z? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. deniz seviyesinden (0) itibaren bafllayan yükselme.

Yazlar s›cak geçer. Yükselirken tafl›d›¤› su buhar› yo¤unlafl›r ve ya¤›fl olarak yere iner. Karadeniz k›y›lar›nda Karadeniz iklimi görülür. Ayfle: Yurdumuzun denizlerden uzak kalan iç ve do¤u kesimlerinde ise iklim k›y›larda daha farkl› olmal›! Baba: Do¤ru tahmin ettin k›z›m. ödevimi haz›rlamamda bana yard›mc› olabilir misin? Baba: Elbette k›z›m. toprak. Bak.2. senin de tahmin etti¤in gibi Karadeniz’in etkisi alt›nda olan yerler. K›fl aylar›n›n ortalama s›cakl›¤› 0 0C dolay›ndad›r. Bu çal›flma benim için çok faydal› oldu. Karadeniz üzerinden gelen nemli ve ›l›k hava kütleleri. Ayfle: Yurdumuzda etkili olan iklimleri ve özelliklerini araflt›r›yorum. Ülkemizde etkili olan di¤er bir iklim özelli¤i ise Akdeniz ‹klimidir. Evet. Baba: (Kitapl›kta bulunan büyükçe bir atlas› al›r ve k›z›n›n yan›na gelir. yazlar›n serin. yazlar ise s›cak ve kurak geçer. Ayfle: Yurdumuzun kuzeyindeki Karadeniz ile iklimin ad›n›n ayn› olmas› dikkatimi çekti. Do¤uda en çok ya¤›fl da ilkbaharda ve yaz›n düfler. Akdeniz iklimi. Yaflad›¤›n›z yer hangi iklim bölgesi içerisindedir? Burada iklimi etkileyen faktörler nelerdir? 50 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Söyleyelim 1. ‹ç Anadolu’dan do¤uya do¤ru gidildikçe s›cakl›klarda düflüfl gözlenir. uzun ve kar ya¤›fll›d›r. babac›¤›m.) Yurdumuzda bafll›ca üç iklim tipi görülür. Ayfle: (Türkiye fiziki haritas›nda Kuzey Anadolu da¤lar›n› göstererek) Babac›¤›m. Ayfle: Teflekkür ederim. Yurdumuzun güney k›y›lar›na paralel uzanan Toroslar da Kuzey Anadolu da¤lar› gibi güneyden gelen nemli rüzgârlar›n iç k›s›mlara geçmesine engel olur. Karadeniz ikliminin görüldü¤ü yerler. k›fllar ise ›l›k ve ya¤›fll› geçer. k›z›m. Konumlar›. aylarca karla örtülü kal›r. Ya¤›fllar daha çok. bak biraz dikkatli oldu¤unda ipuçlar›n› çok kolay bulabiliyorsun. Ayfle ile Babas› Ayfle: Babac›¤›m. Ünite Yurdumuzda görülen iklimleri ve özelliklerini daha iyi kavramak için afla¤›daki diyalo¤u okuyunuz. Baba: Evet. yurdumuzun güney ve bat› k›y›lar›nda görülür. bu da¤lar gibi yurdumuzun güneyinde de s›rada¤lar var. denizlerin etkisi görülmez. Yurdumuzun kuzeyinde yer al›n. Bu iklimde k›fllar so¤uk ve kar ya¤›fll›. Bu iklimin etkili oldu¤u yerlerde yazlar s›cak ve kurak. Yurdumuzun iç kesimlerinde ve denizden uzakta kalan yerlerde. Baba: Aferin k›z›m. k›fl›n ve özellikle ilkbaharda düfler. k›y›ya paralel uzanan Kuzey Anadolu da¤lar›n›n yamaçlar›na çarparak yükselir. Böylece ülkemizin hem kuzeyde hem de güneyinde ya¤›fllar. SINIF . da¤lar›n denize bakan yamaçlar›nda daha fazla görülür. k›fllar›n ise ›l›k geçti¤i bu alanlarda y›l›n hemen hemen tamam›nda ya¤›fl görülür. ‹kisi aras›nda bir iliflki var sanki. iklimle deniz aras›ndaki iliflkiyi fark etmeye bafllad›n. Yurdumuzda ya¤›fl›n bol oldu¤u. Buralarda karasal iklim etkilidir. Buralarda s›cakl›k. Ülkemizde birbirinden farkl› iklim özelliklerinin görülmesini nedenleri nelerdir? 2. Yazlar ise serin ve k›sad›r. yerflekillerinin engebeli olma durumu ve yükseklik farklar› nedeniyle bu iklimin görüldü¤ü yerlerde kendi içerisindede farkl›l›klar yaflan›r. Ayfle: Nas›l yani? Baba: ‹ç Anadolu’da k›fllar. Düflünelim.

Tarih boyunca Asya ve Avrupa k›talar› aras›nda bir köprü görevi görmüfltür. Ebru. Eski kaya s›¤›naklar› kaya s›¤›naklar›n› yerleflim yeri olarak seçmelerinin nedenleri neler olabilir? fl Kaya s›¤›naklar›nda yaflayan insanlar.Yeryüzünde Yaflam Yaflayan Geçmifl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • yerleflme • yüzy›l Bulundu¤unuz yerleflim yerinin ne zaman kuruldu¤unu. Oluflan bu yapay tepelere höyük (hüyük) denilmektedir. Bilgi Kutusu Tarih. buluntulardan ve yap›lan kaz›lardan elde edilen araç ve gereçlerle ulafl›lmaktad›r. fl Yak›n çevrenizde benzer özellikte kal›nt›lar olup olmad›¤›n› ö¤reniniz. tarih öncesi ça¤lar olarak adland›r›l›r. Anadolu'daki yerleflme yerlerinin pek ço¤unun ad›n›n Çatalhöyük. fl Tarih öncesi dönemde yaflayan insanlar›n. pek çok kavmin buray› yurt edinmesine neden olmufltur. Daha önceki dönemler de. ARAfiTIRINIZ Kapadokya olarak bilinen bölge ve buradaki eski yerleflmeler hakk›nda bilgi ve foto¤raf toplayarak bir sunum haz›rlay›n›z. y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile tepeler oluflmufltur. Gülhüyük. o dönemlerde beslenme ve giyimlerini nas›l sa¤lam›fl olabilirler? Ebru. MÖ 3200 y›llar›nda yaz›n›n bulunmas›yla bafllar. Varsa özellikleri hakk›nda bilgi toplay›n›z. Geçmifl dönemlerde bu topraklarda çeflitli medeniyetler kurulmufl. Anadolu tarihi ile ilgili araflt›rma yaparak edindi¤i bilgilerle bir sunum haz›rlad›. Bu ça¤lara ait bilgilere. Bozüyük. Anadolu eski medeniyetlerin yerleflim alan› olarak tarihteki yerini alm›flt›r. fleklinde olmas›n› da flöyle aç›klad›: Tarih boyunca çeflitli nedenlerle y›k›lan yerleflme alanlar›nda. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 51 . Anadolu'da 1000'in üzerinde hüyük oldu¤u bilinmektedir. nas›l bir geliflme ve de¤iflme gösterdi¤ini araflt›r›n›z. SINIF Tart›flma fl ‹lk Ça¤ yerleflmeleri ile günümüzdeki yerleflmeleri etkileyen faktörler aras›nda benzerlik ve farkl›l›klar var m›d›r? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Bunlardan baz›lar›nda yap›lan kaz›larda farkl› dönemlere ait tafl ve de¤iflik madenler kullan›larak elde edilen araç ve gereçler bulunmufltur. dünyan›n ilk yerleflme alanlar› içinde yer al›r... Uygun iklim koflullar›na sahip olmas›. bol suyunun ve verimli topraklar›n›n bulunmas›. Anadolu.

farkl› büyüklükteki iki tepeden oluflmaktad›r. a¤aç ve kam›fl›n kullan›ld›¤› belirlenmifltir." sözünden neler anl›yorsunuz? Yorumlay›n›z. Anadolu'daki en eski yerleflim kültürlerini oluflturur. Etkinlik 52 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu bölgede kaz› çal›flmas› yapan ‹ngiliz arkeolo¤ Prof. SINIF . Lan Hodder. Evlerin aralar›nda sokaklar yoktur ve insanlar evler aras›nda çat›dan çat›ya geçerek dolafl›rlar." demifltir. 1963 ve 1965 y›llar›nda burada yap›lan kaz›lar sonucu 13 yap› kal›nt›s› ortaya ç›kar›lm›flt›r. Çatalhöyük için "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. evlerini bu flekilde yapmalar›n›n nedeni sizce ne olabilir? ÖÇK 2.15. 1961. ‹lçenin 10 km do¤usunda. düz daml› ve d›fla tümüyle kapal› oldu¤u görülmektedir. fl Sizce Çatalhöyük’teki ilk yerleflmelerde evler neden kerpiç. Çatalhöyük. Çatalhöyük. 1958 y›l›nda ortaya ç›kar›lm›flt›r. a¤aç ve kam›fltan yap›lm›fl olabilir? Yandaki resmi inceleyiniz. fl ‹ngiliz arkeolo¤un Çatalhöyük için söyledi¤i "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. hiçbirinde kap› olmad›¤› görülür. Evlere damlardan merdivenle girilir. Bilgi Kutusu Çatalhöyük. Evlerin temelden baflÇatalhöyük’te günlük yaflam› gösteren temsilî bir resim layarak kerpiçten yap›ld›¤›. Ünite Anadoluda ilk yerleflmeler: Çatalhöyük Eski yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan da anlafl›ld›¤› gibi Anadolu'da tarih öncesi dönemlerde pek çok uygarl›¤›n bulundu¤u görülmektedir.2. fl O dönemde insanlar›n. Konya'n›n Çumra ilçesi s›n›rlar› içerisinde bulunmaktad›r. O dönemde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Çatalhöyük'teki evlerin yap›l›fl flekilleri incelendi¤inde ço¤unlukla kare planl›. ‹lk yerleflme örne¤i olan yap›larda kerpiç. Bu uygarl›klardan biri de Çatalhöyük'te kurulmufltur.

Çatalhöyük yerleflim alan› Araflt›rmac›lar.16. fl ‹nsanlar›n bir araya gelip toplu yerleflim birimlerinde birlikte yaflamas›n›n nedeni neler olabilir? Çatalhöyük evlerindeki duvar resimleri. belirli yerlere yerleflmeye bafllad›lar. Hayvanlar›n hepsi de büyük ve insanlara zarar verebilecek kadar güçlü (bo¤a. Yap›lan kaz›lar buran›n nüfusunun çok kalabal›k. buna ba¤l› olarak kerpiç evler yapmaya bafllad›lar. s›¤›r gibi hayvanlar› evcillefltirdiler. Çatalhöyük'ün ileri bir tar›m kültürüne sahip yerleflim yeri oldu¤u sonucuna varm›fllard›r. ÖÇK 2. SINIF 53 . Bu resimlerdeki temalar da hayvanlar. avc›lar. bu¤day yetifltirmeye. Böylece ilk yerleflim birimleri olufltu.Yeryüzünde Yaflam Günümüzden yaklafl›k 9000 . toplay›c›l›k yerine ise tar›ma yöneldiler. Resimlerde bu hayvanlar›n çevrelerini sarm›fl küçük insanlar da yer almaktad›r. Arpa. Avc›l›k yerine hayvanc›l›k. ‹lk Ça¤ insanlar›ndan daha farkl› bir yaflama geçtiler. yap›lar›n duvarlar›n› süslemekteydi. Kilin piflirilmesiyle çanak çömlek üretir oldular. geometrik biçimler. ‹lk yerleflmelere ait duvar resimleri (Çatalhöyük) fl Duvar resimlerindeki hayvan figürleri o dönemle ilgili hangi bilgileri vermektedir? fl Geçmiflte zaman içinde insanlar›n yaflam tarz›nda nas›l bir de¤iflim olmufltur? fl Yaflad›¤›n›z yerdeki ev tipleri ile Çatalhöyük’teki ev tiplerini karfl›laflt›rarak benzerlik ve farkl›l›klar› söyleyiniz. At. Çamurun güneflte sertleflti¤ini fark ettiler. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. koyun.10 000 y›l öncesinde Çatalhöyük'te insanlar. büyük bir köy oldu¤unu ortaya koymaktad›r. ay› ve yaban domuzu gibi) görünmektedir. manzara resimleri gibi çok çeflitlilik içermektedir.

Günümüz insanlar›. En yayg›n olarak “Ay” ve “Günefl” y›llar›na dayanan takvim kullan›lm›fl. tarihin ak›fl› içinde. sosyal faaliyet ve e¤itim imkân› fazla olan yerleri yerleflim alan› olarak tercih etmektedir. fl Konu anlat›m›ndan hareketle tarih öncesinden günümüze yerleflmeyi etkileyen faktörlerin neler oldu¤unu belirleyiniz. Örne¤in tarih öncesi ça¤larda yap›lan ilk araçlar. milattan önce (MÖ) ve milattan sonra (MS) terimleri kullan›lmaktad›r. baz› madenleri iflleyerek çeflitli araç-gereç yapt›klar› anlafl›lmaktad›r. Yüzy›l ise yüz y›ll›k süre için kullan›l›r. Günümüzde ise do¤al ‹lk yerleflimlere ait kal›nt›lar faktörlerin yan› s›ra ekonomik faaliyetler ve kültürel faktörler yerleflme alanlar›n› belirlemektedir. Ça¤. ‹sa’n›n do¤umu ) 375 Kavimler Göçü’nün bafllamas› ORTA ÇA⁄ MS 1453 ‹stanbul’un fethi 1789 Frans›z ‹htilali YEN‹ ÇA⁄ YAKIN ÇA⁄ Bilgi Kutusu Tarihte meydana gelen olaylar› iyi anlamak için onlar›n s›ras›n› bilmemiz gerekir. ifl imkan›. Zaman s›ralamas›na bir baflka örnek verelim: “Atatürk. Binlerce y›l boyunca takvim sistemlerini gelifltirerek günümüze kadar ulaflt›rm›fllard›r. zaman ölçüsü olarak çeflitli takvimler kullanm›fllard›r. Tarihî olaylar belirlenirken ça¤. sonraki ça¤larda daha da gelifltirilerek kullan›lm›flt›r. ‹sa’n›n do¤du¤u y›l milatta bafllang›ç olarak kabul edilir. Günümüzde yerleflmeler ‹nsanlar. yüzy›l. sanayi ve ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerler önemli yerleflim birimleridir. devir olarak adland›r›l›r. dönem. Ünite fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi ilk yerleflmelerde insanlar›n. tarih ça¤lar›n› inceleyiniz. Turizm. Hz. baflka bir olay›n sebebini oluflturur.2. önce Samsun'a geldi. bunlar günümüzde de kullan›lmaktad›r. Süreç içinde etkili olan faktörlerin neden de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. Afla¤›daki tarih fleridi üzerinde. 54 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . Tarih öncesi dönemlerde yerleflmeler do¤al faktörlerin etkisi alt›ndayd›. kendine özgü bir özellik tafl›yan zaman parças›. Daha sonra Erzurum ve Sivas kongrelerini toplad›. sa¤l›k hizmeti. Edindikleri bu becerinin ekonomik ve sosyal yaflant›lar›na katk›s› olmufl mudur? ‹lk uygarl›klar›n oluflmas›na etkisi olabilir mi? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. ulafl›m kolayl›¤›.” Bu önemli geliflmeleri zaman s›ralamas›na koyarak anlat›r›z. Tarih fieridi ‹LK ÇA⁄ MÖ 3200 Yaz›n›n bulunmas› 0 Milat ( Hz. Çünkü sona eren bir olay. Ard›ndan TBMM'nin kurulmas›n› sa¤lad›.

yay. Anadolu’daki uygarl›klar›n birbirleriyle ve komflular›yla etkileflimi buradaki medeniyetlerin geliflmesini h›zland›rm›flt›r. kraldan sonra en yetkili kifli say›l›rd›. Eski ça¤larda Anadolu. Ancak kral›n yetkileri. birtak›m s›n›flara ayr›lm›flt›r. ailemle Anadolu turuna ç›km›flt›k. m›zrak. fiimdi Anadolu da kurulmufl olan medeniyetlerin hangileri oldu¤unu Ebru’nun anlat›m›ndan yararlanarak birlikte ö¤renelim. sonsuz ve s›n›rs›z de¤ildi. Hitit uygarl›¤›nda tar›ma önem verilmifltir. Anadolu'da sulamal› tar›m. Roma ve Yunan kültürlerinden karfl›l›kl› olarak etkilenmifltir. Yetkileri “Pankufl” ad› verilen bir meclis taraf›ndan s›n›rland›r›lm›flt›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çevresindeki Mezopotamya. Bu tur sayesinde. Önce Çorum ili s›n›rlar› içinde bulunan Bo¤azköy’e gittik. Hititler. Anadolu’da ilk ça¤larda kurulan uygarl›klarla ilgili pekçok bilgiye ulaflt›m. Hitit Uygarl›¤› Geçen yaz. Mezopotamya'dan ald›klar› çivi yaz›s› ile daha çok tafl tabletler üzerine yazd›klar› resim yaz›s›n› (hiyeroglif) kullan›rlard›. Hititlerde ordu. Hattuflafl (Bo¤azköy)'› baflkent yap›p bir devlet kuran Hititler. ibadet için tap›na¤a gitmeden önce y›kan›r ve temiz giysiler giyerlerdi. Hititlerde devlet yönetiminde baflta kral bulunurdu. geçmiflte önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i bir bölge olmas›nda etkili olmufltur. Savafllarda ok. Hititlerde devlet yönetiminde halk. Çok tanr›l› bir inanca sahip olan Hititler. Burada Hititler hakk›nda bilgiler edindim: ‹lk Ça¤da Anadolu'da ilk devleti kurmufl olan toplum Hititlerdir.Yeryüzünde Yaflam Anadolu ve Mezopotamya Uygarl›klar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • uygarl›k • yerleflme ‹lk ça¤lardaki yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan o dönemdeki insanlar›n yaflamlar› ile ilgili hangi bilgilere ulafl›labiliriz? Hititler Döneminden kalma eserler fl Yukar›daki foto¤raflarda neler görüyorsunuz? Sizce bunlar hangi amaçla yap›lm›fl olabilir? Anadolu’nun cografi konumu. balta gibi silahlar kullan›l›rd›. MÖ 2000 bafllar›nda Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya gelerek K›z›l›rmak çevresindeki topraklara yerleflmifller. Ancak bu s›n›flar aras›nda fazla bir ayr›cal›k yoktu. temizli¤e büyük önem verir. Dünyan›n ilk yaz›l› antlaflmas› olan Kadefl Bar›fl Antlaflmas›. Heykel ve kabartma sanat› alan›nda da geliflmifllerdi. ‹ran. M›s›r. ilk kez bu dönemde. Ba¤c›l›k. yaya ve atl›-arabal› askerlerden oluflurdu. Hititler. tah›l tar›m› ve hayvanc›l›k önemli ekonomik faaliyetlerdendi. Hititlerle M›s›rl›lar aras›nda imzalanm›flt›r (MÖ 1280). Ülke yönetiminde kraliçe. Eli silah tutan herkes asker say›l›rd›. kalkan. MÖ 1450 y›llar›nda büyük bir imparatorluk hâHititlere ait bir duvar resmi line geldiler. çeflitli kültürlerin yafland›¤› bir bölgeymifl. Hititlerde gerçeklefltirilmifltir. SINIF 55 .

krallar›na Midas unvan›n› verirlerdi. Friglerin tafl iflçili¤inde ne kadar usta olduklar›n› ve ileri gittiklerini gösteren aç›k bir örnektir. Frigler. Bugün Ankara yak›nlar›ndaki Gordion'da bulunan. Eskiflehir’e do¤ru yola koyulduk. Frigyal›lar. Hayvanc›l›k ve tar›m›n korunmas›na yönelik kanunlar koymufllard›. Kibele ad›ndaki ana tanr›çaya büyük sayg› gösterirlerdi. Eskiflehir'deki Yaz›l›kaya. koridorlar yapm›fllard›r. d›fl yüzleri ise kabartma süslemeli levhalarla kaplanm›flt›r. Frigya halk›n›n büyük ço¤unlu¤u çiftçilikle u¤rafl›yordu. Frigler. Benzerlik ve farkl›l›klar›n› söyleyiniz. Frigler. özellikle maden iflçili¤inde ilerlemifllerdi. Buradaki evlerin kap›lar› oymalarla. fl Frigler maden ve tafl iflçili¤inde neden gelimifl olabilirler? fl Hititler ve Friglerin sosyal ve ekonomik yap›lar›n› benzerlikleri yönünden karfl›laflt›r›n›z. Tap›naklar›n›n ve mezarlar›n›n üzerini de geometrik süsler ve hayvan flekilleriyle süsleyip donatm›fllard›r. surlarla çevrili ve büyük bir kap›s› olan flehirdir.2. ÖÇK 2. Etkinlik Midas An›t› (Yaz›l›kaya-Eskiflehir) 56 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tunçtan yap›lm›fl çengelli i¤neler. Kibele. Frig Uygarl›¤› Bo¤azköy’den sonra. dünyadaki her fleyin sahibi oldu¤una inan›lan bereket tanr›ças›yd›. Kayalar› oyarak sütunlar. odalar. kaya oymac›l›¤›nda da çok geliflmifllerdi. Friglerin baflkenti olan Gordion (Yass›höyük)’a geldik.17. Ünite fl Hititlerdeki yönetim anlay›fl›n› günümüzdeki ile karfl›laflt›r›n›z. Çengelli i¤ne Seramik çanak Tunçtan yap›lm›fl kadehler vazolar Gordion. kadehler. SINIF . Frigler. Friglerin ekonomisi tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal›yd›. MÖ 800 y›llar›nda Orta Anadolu'da güçlü bir devlet kurmufllard›r. Madenlerden yapt›klar› eflyalar› baflka ülkelere sat›yorlard›. vazolar ve seramik çanaklar bunun en güzel örne¤ini oluflturmaktad›r.

Efes bir zamanlar deniz k›y›s›nda bulunuyormufl. ‹yon flehir devletleri aras›nda en bilinenleri ‹zmir Milet ve Efes'tir. Kral Yolu üzerinde yap›lan ticaret sayesinde do¤u ile bat› aras›nda kültürel etkileflim h›zlanm›flt›r. Bat› Anadolu'da Gediz ve Büyük Menderes ›rmaklar› aras›nda kalan bölgeye Lidya denilmekteydi.18.gov. söz Lidyal›lara ait ilk sahibi idi. Etkinlik ran b›rakan büyük bir tiyatro vard›r. matematik. SINIF 57 .tr internet sitesine girerek Anadolu’da yaflayan uygarl›klara ait bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz. Lidyal› tüccarlar. denize s›n›r› olmamas›na ra¤men karadaki ticaretin yan›nda deniz yoluyla denizafl›r› ülkelerlede ticari iliflkiler kurmufllard›r. Babam›n “Sard denince ilk akl›na gelen para” demesi dikkatimi çekmiflti. Bu nedenle dünyada ça¤dafl ekonominin temelini Lidyal›lar atm›flt›r.Yeryüzünde Yaflam Lidya Uygarl›¤› Turumuzun bu dura¤›nda Bat› Anadolu’daki tarihî Sard (Sardes) kenti vard›. MÖ 1000 y›llar›nda Yunanistan'dan Bat› Anadolu'ya geçen ‹yonlar. insanlar nas›l ticaret yap›yorlard›? fl Paran›n kullan›lmas› sizce o dönemde ticareti nas›l etkilemifl olabilir? ‹yon Uygarl›¤› Sard kentinden güneye do¤ru turumuza devam etti¤imizde ‹zmir yak›n›nda yer alan Efes’e geldik. 50 binin üzerinde izleyiciyi alabilecek kapasiteye sahiptir. ve Efes flehrinde. ÖÇK 2. tüccarlar ve büyük toprak sahipleri. Ticaretle yo¤un bir flekilde u¤raflan Lidyal›lar. geometri. astronomi ve co¤rafya gibi pozitif bilimlerde önemli geliflmeler kaydetmifllerdir. Ancak bugün Menderes ›rmaklar›n›n denizi doldurmas› ile k›y›dan 12 km kadar içeride kalm›flt›r. zamanla yerli halkla kaynaflarak flehir devletler kurdular. fl ‹yonlar›n bilim ve sanatta geliflmesinin nedenleri neler olabilir? ARAfiTIRINIZ www. Bu tiyatro. gerçek anlamda ilk paray› icat etmifl ve kullanm›fllard›r. özgür düflünce ve bilimin ilk kez burada do¤mufl olmas›d›r. Diyojen. sanat ve bilim alan›nda önemli geliflmelere neden olmufltur. Efes'teki Artemis Tap›na¤› dünyan›n en güzel eserlerinden say›lan görkemli bir yap›d›r. Tales Anaksimenes gibi bilim adamlar›n›n çal›flmalar› ile özellikle felsefe. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. alt›n para Lidyal›lar Sardes’ten bafll›yarak Mezopotamya’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu yapm›fllard›r.kultur. Krallar. fl Sizce para icat edilmeden önce. Efes Antik Tiyatrosu ‹yonlar. güçlü bir Lidya Devleti kurulmufltur. fiehir devletlerinin önemi. Bu bölgede MÖ 687 y›l›nda baflkenti Sardes (Sard) olan. Krall›kla yönetilen ülkede asiller.19. Ticaretin geliflmesi sonucu birçok kültür ile iliflki kurdular. mimaride büyük eserler ortaya koymufllar. fikir. ticareti gelifltirmeye çal›flm›fl bu sayede zenginliflmifllerdi. bugün bile görenleri hay2. ‹lk Ça¤da. Ekonominin geliflmesi ve demokrasinin varl›¤›.

saraylar. bunun için birçok sulama kanal› ve gölet infla etmifllerdir. hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ova ve akarsu boylar›nda tar›m yapm›fllar. Hititlerinkine benzer resim yaz›lar› da kullanm›fllard›r. yans›tmaktad›r? ve 2. özellikle mimarl›kta çok ileri bir düzeye ulaflm›fllard›r. Bu dilde. Bu tanr›lar›n içinde en önemlisi. su tesisleri yap›lm›flt›r. köklere ekler getirilerek sözcükler türetilirmifl. yüzy›llarda en parlak dönemini yaflam›fl ve krall›kla yönetilmifl. Etkinlik 58 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .20. Urartular. Urartular.22. Urartular. çok tanr›l› bir inan›fllar› vard›. fl Urartular sulama kanallar› ve göletler yapmas› yaflad›klar› bölgenin hangi özelli¤ini ÖÇK Urartulardan kalma bir disk 2. eyaletlere ayr›lm›fl ve her eyaletin bafl›nda bir vali görev yap›yormufl. muhteflem kaleler. tap›naklar. savafl tanr›s› Haldi idi.2. Bunun yan›nda günlük hayatta. Urartulara ait bir kale (Van) Urartular›n. Urartular Türkçeye çok benzer bir dil ve çivi yaz›s› kullanm›fllar.21. özellikle baflkentleri olan Tuflpa (Van) kenti ile Mezopotamya bölgesini görmek istiyordum. Bu disklerin en s›k kullan›ld›¤› yerler. Devlet. süslü atlar›n koflum tak›mlar›d›r. MÖ 8-7. 2. çeflitli amaçlara hizmet eden küçük diskler de bulunmaktad›r. Bu dönemde Do¤u Anadolu'da kayalar oyulmufl. Ünite Urartu Uygarl›¤› Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu’da devlet kuran Urartular›n yaflad›¤› yerleri. Elde edilen buluntular içerisinde tunçtan yap›lm›fl. Haldi'nin kutsal say›lan arabas›yla ordular›n önünden gitti¤ine inan›l›rd›. Ancak bu bölge gezi program›m›zda belirledi¤imiz güzergah üzerinde olmad›¤›ndan Urartularla ilgili bilgilere ‹nternet üzerinden ulaflt›m.

Mezopotamya. Asurlular›n MÖ 19001700 y›llar› aras›nda Anadolu’da pek çok pazar yeri kurdu¤u bilinir. Hammurabi. Uruk. Anadolu uygarl›klar› ile yak›ndan iliflkisi olan Mezopotamya uygarl›¤› hakk›nda da araflt›rma yapmak istedi. kanallar ve barajlar yapt›lar ve sulamaya dayal› bir tar›m gelifltirdiler. Bu kanunlar. ayn› zamanda en yüksek rahip görevine de sahip olan kral bulunurdu. da ilk flehir devletlerini kurmufllard›r. Mezopotamya’da yarat›lan tarihin en eski ve en iyi korunmufl yaz›l› kanunlar›ndand›r. güneyde Basra Körfezi’ne kadar uzanan bölgedir. daha çok tüccar bir kavim görünümündedir. bir saati 60 dakikaya. Lagafl ve Eridu gibi siteler (kentler) bu devletlerden baz›lar›d›r. Babilliler. Babil’in Asma Bahçelerinin temsilî resmi Asurlular. Anadolu’ya çivi yaz›s›n› getirenler Asurlu tüccarlar olmufltur. Astronomideki n›nda gerçeklefltirilen bulufllar. MÖ 2000 y›llar›nda y›k›lm›fllard›r. Tarihte ilk kez çivi yaz›s›n› kullanarak insanl›¤a ve bilimin geliflmesine büyük bir hizmette bulunmfllard›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. MÖ 2000 y›l›nda Mezopotamya’da çok büyük ve çok teflkilatl› bir devlet kurdular. Bu tanr›lar için irili ufakl› tap›naklar yap›lm›flt›. Babil ve Asurlularda ise yönetimin bafl›nda. Mezopotamya devletleri. etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. yerlefltikleri yerlere sulama sistemi. rahip krallarca yönetilirdi. ‹nternet üzerinden Mezopotamya ile ilgili flu bilgilere ulaflt›: Mezopotamya. Babilliler ve Asurlulard›r. Bunlar›n en önemlileri Sümerler. haftay› 7 güne. G›lgam›fl Destan›. çivi yaz›s› kullan›yordu. Dicle ve F›rat ›rmaklar›n›n aras›nda. kuzeyde Toroslardan. o dönemin en ünlü destan›d›r. y›l› ise fl Anadolu ve Mezopotamya’da bilim ve sanat ala12 aya ay›rm›fllard›r. SINIF 59 . Asurlular MÖ 612 y›l›nda y›k›lm›flt›r. Hammurabi Kanunlar›.Yeryüzünde Yaflam Mezopotamya Uygarl›klar› Ebru. Geceyle gündüzü Tart›flma on ikifler saate. Sümerler. bütün çevre ülkeleri üzerinde etkili olmufltur. Mezopotamya’da siyasi birlik kurmay› baflarm›fl. daha sonraki yaflam› nas›l ilk temeli Mezopotamyal›lar atm›flt›r. “Hammurabi Kanunlar›” ile kanun yap›c› olarak ün salm›flt›r. dakikay› da 60 saniyeye bölmüfllerdir. Dicle ve F›rat ›rmaklar› taraf›ndan sulanan bereketli topraklarda geçmiflte çeflitli devletler kurulmufltu. Asurlulara ait duvar kabartmas› Sümerler zaman ölçmeyi ö¤renmifller. Mezopotamya dinleri çok tanr›l› bir inanca sahipti. Sümerlerde siteler. MÖ 3500 bafllar›nda kurulan Ur. En büyük kral› Hammurabi’dir. zaptetti¤i flehirlere iyi yetiflmifl valiler göndererek iyi bir yönetici oldu¤unu göstermifltir. Bu kentler aras›nda ekonomik ve siyasal nedenlerle s›ks›k savafllar yap›lm›flt›r. Sümerler.

Mezopotamya bölgesi neden ilk yerleflim yerlerinden biri olarak seçilmifltir? 60 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Buralar›n co¤rafi özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Anadolu da farkl› dönemlerde pek çok uygarl›klar›n kurulmas›n›n nedenlerini aç›klay›n›z. fl Yukar›daki harita üzerinde Anadoluda kurulan ilk uygarl›klar›n yerlerini inceleyiniz. Fiziki haritalardan neler ö¤renebiliriz? 3. Lidya. Yurdumuzun k›y› bölgelerinde ya¤›fl›n iç kesimlere göre daha fazla olmas›n›n nedenleri nedir? 7. SINIF . Türkiye'nin Dünya üzerindeki yerinin önemini belirtiniz. Ölçme ve De¤erlendirme A. K›ta ve okyanuslar›n adlar›n› flema hâlinde gösteriniz. 6. fl Mezopotamya uygarl›klar›n›n yafland›¤› yerlerin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. 1. Dünya'n›n bütününü ayn› büyüklükte bir düzlem üzerine çizmek mümkün mü? Neden? 2. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. ‹yon ve Urartular gibi pek çok uygarl›¤›n kesiflti¤i bir yerde bulunmaktad›r.2. geçimini nas›l sa¤l›yorlard›? 8. Frig. 4. Ünite Yukar›daki haritada görüldü¤ü gibi üç taraf› denizlerle çevrili olan Anadolu topraklar› da ve Mezopotamyada tarih boyunca Hitit. Anadolu da kurulan uygarl›klar›n birbirinden etkilenmesinin nedenleri neler olabilir? 9. Tarih öncesi ça¤larda insanlar.

Thales (Tales)... 6... Kutup iklimi C.. ‹nsanlar›n yerleflik hayata geçmesi D. .. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z... ölçek 1.. Türkiye. yaz›n›n.... avc›l›k. Paray› icat eden kavim... Yükseklik B... Amerika..000 B.. Meridyenler 4. Urartular Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6... .. 4....... SINIF 61 . Yaflad›¤›n›z yeri daha ayr›nt›l› görebilmeniz için afla¤›daki ölçeklerden hangisi ile çizilen haritay› kullanmam›z gerekir? A... Yurdumuzun iç kesimlerinde etkili olan iklim afla¤›dakilerden hangisidir? A..... olarak adland›r›l›r..... Ülkemizde k›y› bölgesinden iç kesimlere do¤ru gidildikçe . Lidya.. Türkiye. azal›r. ile ....... Karasal iklim 7.000 C..... 3.. Göllerin derinli¤i D. Türkiye'de görülen iklim üzerinde etkili de¤ildir? A. Tarih... denir..... ya¤›fl........Yeryüzünde Yaflam B.000 2. Amerika D. Ekvator C. Afla¤›dakilerden hangisi. 7.. Asya..... Karadeniz iklimi B. Afla¤›dakilerden hangisi.... Afla¤›daki kavramlardan hangileri bir yerin konumunu belirlemede kullan›lmaz? A...... Sümerler B. Haritas› yap›lacak yerin belirli bir oranda küçültülmesine ... Afla¤›daki devletlerden hangisi Anadolu'da ‹lk Ça¤da kurulan devletlerden biri de¤ildir? A..... Dünya üzerine çizilebilecek en büyük daire ... 1/1.. Hititler C. Kutuplarda yaflayan yerli halka .. Frigler B.. Afla¤›dakilerden hangisi ülkemize en uzak olan k›tad›r? A. S›cak iklim D... Avrupa.. Antarktika 3..... 1.. ad› verilir.. Ekvator. 1/50. Paraleller D.... d›r.... Kayalar›n oyularak bar›nak yap›lmas› B......... Il›man iklim 5...... 2.. Denizlerin etkisi 6. C.... ‹nsanlar›n av ve toplay›c›l›k yapmas› 8. 1/500.000.. Eskimo.. Avustralya C... bulunmas›yla bafllar.. Akdeniz iklimi C.000 D... Paray› bulan ilk uygarl›k . afla¤›dakilerden hangisidir? A........ s›cakl›k... So¤uk iklim B...... Eksen B... Afrika B........ höyük tan›m› ile ilgilidir? A......... 1/100. afla¤›daki iklim türlerinden hangisinin etkisindedir? A. Da¤lar›n uzan›fl› C. 5.... k›talar› aras›nda yer al›r.. ‹yonlar D... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. So¤uk iklim D. ‹yonlar D... Y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile oluflan tepeler C... Urartular 9..... Lidyal›lar C....

3. SINIF . ÜN‹TE ‹pek Yolu’nda Türkler Atalar›m› Tan›yorum Bozk›rda Yaflam Kutsal Görev ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› ‹lk Türk-‹slam Devletleri Yaflayan De¤erlerimiz Sanata Vurulan Türk Mührü 62 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Destanlar›n toplumlar›n hangi özellikleri hakk›nda bilgi verdiklerini araflt›r›n›z. 7. 3. 10. Dünya iklim haritas›ndan yararlanarak Orta Asya’n›n ikliminin burada kurulmufl olan Türk devletlerinin yaflant›s›na etkileri hakk›nda düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Sizin çevrenizde hangi günlerde kutlamalar yap›l›yor? Sizce bu törenler neden yap›l›yor? Düflüncelerinizi not ediniz. 6. 9. Dinlerin toplum yaflam›nda ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu araflt›r›n›z. SINIF 63 . 5. 8. Gazneliler ve Büyük Selçuklular›n kurulduklar› bölgeleri harita üzerinde inceleyiniz. Türklerin Müslüman olmalar›ndan sonra sanat anlay›fllar›nda meydana gelen de¤ifliklikleri araflt›r›n›z. Kültürlerin gelecek nesillere aktar›lmas›nda gelenek ve göreneklerin etkilerini araflt›r›n›z. Bu bölgelerde günümüzde hangi devletlerin bulundu¤unu ö¤reniniz. Tarihte ‹pek Yolu olarak bilinen güzergaha neden bu ismin verildi¤ini araflt›r›n›z. 2. Karahanl›lar.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. ‹slam toplumu ile Türkler aras›ndaki ilk iliflkiler nas›l bafllam›flt›r. 4. Bir devletin ba¤›ms›zl›¤›n›n korunmas›nda ordunun rolü sizce neler olabilir? Aç›klay›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Araflt›r›n›z.

çok yaflad›m. Türklerin sald›r›lar› karfl›s›nda Çinliler ünlü Çin Seddi'ni yapt›lar. yurdunu o¤ullar›na pay etti. SINIF . Türk beyleri ile evlenen Çin prensesleri. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. Da¤ Han ve Deniz Han. Çinliler. Ulu¤ Türk. Türkleri savafl yoluyla yenemeyeceklerini anlam›fllard›. Mete Han'›n ölümünden sonra Hunlar bir süre daha Asya'daki varl›klar›n› devam ettirdiler. Da¤ ve Deniz. O⁄UZ KA⁄AN DESTANI O¤uz Ka¤an'›n yan›nda. Dedi ki "Ey o¤ullar›m! Gönlüm av diliyor. Yay› ald›lar. Büyük Tarih Ansiklopedisi 2. yolda. K›l›ç sallad›m. Alt›n yay. Anlay›fll› ve do¤ru bir adamd›. üç o¤lu da bat›ya gitti. Düflte gördüklerini O¤uz Han'a anlatt›: "Ey Hakan’›m. Orta Asya’daki Türk topluluklar›n›n yaflam tarz›n› konu alan afla¤›daki destan› okuyarak ilgili soruyu cevaplay›n›z. 516-517’den k›salt›larak al›nm›flt›r. "Ey büyük kardefller. Üç gümüfl ok da kuzeye do¤ru gidiyordu. Çin Seddi'nin 2200 km uzunlu¤unda olmas›. Ulu¤ Türk'ün sözlerini çok be¤endi. Gün. Ata bindim. bundan sonra Ulu Kurultay'› toplad›. yay sizin olsun!" Gök Han. O¤uz ve Attila haz›rlad›klar› ödevlerini arkadafllar›na anlatmaya bafllad›lar. Oklar› ald›lar. Gök Tanr›'ya borcumu eda ettim. Esen kal›n!" Sonra gök gözlerini kapatt›. Gök Tanr›'n›n buyru¤undan ç›kmay›n. Herkese dan›fl›ld›. Mete Han güçlü bir ordu kurup Asya'daki K›rg›zlar d›fl›ndaki bütün Türk boylar›n› Hun yönetimi alt›nda toplad› ve Çinlilerle savaflt›. üç gümüfl ok buldular. bol bol avland›ktan sonra. Teoman'dan sonra yerine büyük o¤lu Mete Han geçti (MÖ Çin Seddi 209). fl Destana göre Hunlardaki devlet yönetimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 64 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. O¤uz Han sevindi. boz saçl› çok bilge bir kifli vard›. bol bol avland›ktan sonra. Gök Tanr›'n›n sana verdikleri. O¤uz Han sevindi. özellikle Çinlilerle mücadele ettiler.3. Ö¤üdünü dinledi. Ulu¤ Türk. yolda bir alt›n yay buldular. Ya¤›lar›m› (düflmanlar›m›) a¤latt›m. Y›lmaz Öztuna. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. Ay ve Y›ld›z. Bilgeli¤ini övdü. Gök. Çok savafllar gördüm. dedi. s. günlerden bir gün. Ünite Atalar›m› Tan›yorum ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM öge • devlet • vatan • kut • ça¤ Türklere ait destanlardan hangilerini biliyorsunuz? Sizce konusu en ilginç olan› hangisi? Sosyal bilgiler dersi için 6-A s›n›f›nda grup çal›flmas› yapan Aykut. Gün Han. gün do¤usundan gün bat›s›na dek uzan›yordu. Hunlar›n bilinen ilk hükümdar› Tuman (Teoman)'d›r. Halk› da ça¤›rd›. uykudan uyand›. dedi. O¤uz Han. O¤ullar›n› toplad›. hay›rl› olsun! Gök Tanr›. Yay› üç parça etti. Gücümü yitirdim. Devlet merkezi Ötüken olan Hunlar. ak sakall›. bu oklar sizin olsun!" O¤uz Han. siz bat›ya gidin!" Bunun üzerine O¤uz Han'›n üç o¤lu do¤uya. Dostlar›m› güldürdüm. Bu nedenle "Böl ve Yönet" uygulamas›yla Büyük Hun Devleti'ni y›kmay› baflard›lar. beyleri birbirlerine düflürdülerdir. Ay Han ve Y›ld›z Han. Kocad›m. Yurdumuzun üzerinde bilgelik ve bahtiyarl›kla yaflay›n. siz do¤uya var›n. düflünde bir alt›n yay ve üç gümüfl ok gördü. bize Türk sald›r›lar›n›n çok fazla oldu¤unu göstermektedir. Ad› "Ulu¤ Türk" idi. Oklar› onlara pay edip "Ey küçük kardefller. dedi. • kültürel as • Ortak Mir y ta ul • Kur Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinden biri Büyük Hun Devleti'dir. Dedi ki "Ey o¤ullar. Sizlere de yurdumu veriyorum. Çok ok att›m. düflümde gördüklerimi yerine getirsin! Diledi¤i yeri sana versin!” O¤uz Han. ‹lk olarak söz hakk›n› O¤uz ald›: – Arkadafllar! Ben size Orta Asya’da kurulmufl ilk Türk devletlerinden biri olan Büyük Hun Devleti'ni anlataca¤›m.

bat›da Hazar Denizi. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. Il›man iklimli. Bir süre sonra buradaki Hunlar. Attila önce Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u. Etkinlik "Muncuk'un o¤lu Attila.. Güney Hun Devleti’ne ise Çinliler son verdi. • Kavimler Göçü ile ‹lk Ça¤ sona erdi. Avrupa Hun Devleti bir süre sonra y›k›ld› (476). Biliyor muydunuz? Büyük Hun Devleti Türklerin ilk ana yurdu olan Orta Asya'n›n. Avrupa'n›n siyasi haritas›n›n de¤iflmesine neden olan ve toplumlar› etkileyen bu olaya tarihte Kavimler Göçü denir (375). güneyde Hindikufl Da¤lar›. (375) • Bu göçlerin sonunda Tuna Nehri boylar›na kadar gelen Hunlar. Got tarihçesi Jordenes Atilla ile ilgili flunlar› yazm›flt›r: ÖÇK 3. burada Avrupa Hun Devleti (Bat› Hun Devleti)'ni kurdu. Bilgi Kutusu ÖTÜKEN Bugün Mo¤olistan'da yer alan Ötüken. Daha sonra Bat› Roma y›k›ld› (476). • Roma ‹mparatorlu¤u Bat› ve Do¤u Roma olmak üzere ikiye ayr›ld›.. Hunlar›n bask›s›na dayanamayan Avrupa'daki kavimler birbirine bask› yaparak yer de¤ifltirdi. Kavimler Göçü sonunda. SINIF 65 ..‹pek Yolu’nda Türkler Hun Devleti. s. milletinin gö¤sü üzerinde en küçük bir ac› duymadan öldü. kuzeyde ise Sibirya ovalar› ile çevrili bir bölge oldu¤unu biliyor muydunuz? Kavimler Göçü Büyük Hun Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra Hunlar da¤›ld›. En kahraman milletin efendisi. Balkafl Gölü ile Aral Gölü aras›ndaki topraklarda yaflamaya devam etti.. Ötüken'de oturmak.. daha sonra ise Bat› Roma ‹mparatorlu¤u üzerine seferler yapt›. Kuzey Hun Devleti’ne Çinlilerle ifl birli¤i yapan Sienpiler. Türk milleti için refah ve mutluluk iflareti kabul edilmekte idi. Bunlar.” Dr. Devletin en ünlü hükümdar› Attila'd›r. Orhun Irma¤› ile Selenga Irma¤›'n›n Tamir kolu aras›ndad›r.. Nuri Yaz›c›. diye korkarlar iken onlara af ile muamele etti.. Avrupa Hun Devleti Avrupa Hun Devleti. Balamir komutas›nda Hazar Denizi'nin kuzeyinden bat›ya do¤ru ilerlemeye bafllad›lar. Kuzey ve Güney Hunlar olarak MS 48 y›l›nda ikiye ayr›ld›.. do¤uda Kingan Da¤lar›.1. Ural Da¤lar›ndan Tuna Nehri'ne kadar uzanan Orta ve Do¤u Avrupa topraklar›nda kuruldu. Hunlar›n bir bölümü. bakiyeyi (kalanlar›) de ya¤ma edecek.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.161 (K›salt›larak düzenlenmifltir. Her iki Roma ‹mparatorlu¤u’nun birçok flehrini istila ederek korkuttu.. adamlar›n›n suikastleriyle de¤il. bol bitkili ve ormanl›k bölge olarak bilinen Ötüken'de bugün baz› kal›nt›lar yer almaktad›r.. Düflmanlar›n›n sald›r›s› neticesinde de¤il.

Sonunda Köktürkler. Türk yurduna geldiler. Bunu k›skanan yabanc› kavimler birleflerek Türklerin üzerine yürüdü. o y›l evlenmiflti. Bir tek ev kurtulamad›. Amaçlar› öç almakt›. O zaman bir demirci dedi ki "Bu da¤da demir madeni var. Dört yüz y›l sonra kendileri ve sürüleri o kadar fazlalaflt› ki Ergenekon'a s›¤maz oldular. zamanla Ergenekon'da çocuklar› ço¤ald›. öküz ve koyun buldular. çad›rlar›n› ve sürülerini bir yere toplad›lar. fl fl fl fl Yukar›da bir bölümü verilen Ergenekon Destan› hangi Türk devleti ile ilgili olabilir? Destanda söz edilen Demircinin önerisi ne olabilir? Türkler. bulunduklar› yerden nas›l ç›km›fl olabilirler? Ergenekon adl› yeri resimlemek isteseniz nas›l resmederdiniz? Defterinize çiziniz." dediler. Bu iki han›n çocuklar›. bask›na u¤ram›fl gibi. bir tanesi d›fl›nda. Ergenekon Destan› Türk illerinde Türklere bafl e¤meyen bir yer yoktu. "Dokuz O¤uz" ad›nda bir de ye¤eni vard›. a¤›rl›klar›n› b›rak›p kaçt›lar. Göçüp Ergenekon'dan ç›kal›m. ‹ki Türk prensinin. Çad›rlar› al›nd›. hepsi öldü. Fakat on gün geçmeden bir gece. Burada düflmandan kaç›p gelen birçok deve. Çare bulmak için kurultay topland›. Kay› Han'›n çok çocu¤u oldu. Düflman gelince vuruflma da bafllad›. kaç›yorlar!" deyip. yenik düfltü. Bu yenilgiden sonra yabanc› kavimlerin hanlar› ve beyleri av yerinde toplan›p konufltular "Türklere hile yapmazsak sonunda iflimiz yaman olur. dediler. "Bunlar›n vuruflma gücü bitti. Çevresine hendek kaz›p beklediler. ‹l Han'›n. Dokuz O¤uz Han'›n daha az çocu¤u do¤du. Kay› ile Dokuz O¤uz. güzel yurtlar varm›fl. at. Büyüklerin hepsi k›l›çtan geçirildi. Küçükler kul yap›ld›. Düflman. Ergenekon d›fl›nda her kim bize dost olursa onunla görüflelim. SINIF . Ergenekon d›fl›nda genifl ülkeler. 202’den k›salt›larak al›nm›flt›r. "Dört taraftaki illerin hepsi bize düflman. Fakat bu u¤ursuz vuruflmada. düflmana esir düflmüfllerdi. s. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. Gafil avlanan Türkler. "Kay›" ad›n› tafl›yan bu o¤ul. Türkler. Hepsi teker teker öldürüldü. üstün geldi. ‹l Han vard›. arkalar›na düfltüler. Ergenekon'dan ç›kmak için yol arad›lar fakat bulamad›lar.3. Sürülerini al›p da¤a do¤ru göçtüler. Ergenekon ad› verilen yere yerlefltiler. Düflmanla vuruflal›m!" Kurultay bu karar› al›nca Türkler..” dediler. Türklerin bafl›nda. Türkleri görünce birden döndü. Türkler. Bizim yurdumuz da eskiden o yerlerde imifl. gere¤i odur ki da¤lar›n içinde insan yolu düflmez bir yer izleyip otural›m. Dediler ki "Atalar›m›zdan iflittik. Tan a¤ar›nca. Ergenekon'da kald›lar ve ço¤ald›kça ço¤ald›lar. Y›lmaz Öztuna. Ünite Afla¤›da verilen destan› okuyarak “Türklerin ba¤›ms›z yaflama” özelli¤i ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. 66 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ikisi de kad›nlar› ile beraber atlara atlay›p kaçt›lar.. Da¤lar›n aras›ndan yol izleyip bulal›m. Çocuklar› çoktu. O gün vurufluldu.

Bilge Ka¤an. 552 y›l›nda kurulan bu devletin kurucusu Bumin Ka¤an'd›r. Bumin Ka¤an ölünce yerine o¤lu Mukan Ka¤an hükümdar oldu. Bumin Ka¤an. Kutluk Ka¤an Ötüken'i devletine merkez yapt›. Devletin merkezi Ötüken'dir. Bu durum.‹pek Yolu’nda Türkler O¤uz'un sunumunu tamamlamas›ndan sonra söz alan Aykut: – Arkadafllar. Bu dönemde ‹pek Yolu. Türklerin kontrolüne girdi. Türkler karfl›s›nda askerî yönden baflar›l› olamayan Çinlilerin k›flk›rtmas› sonucu devletin bat› bölümünü yöneten Tardu. SINIF 67 . M. Çinlilere karfl› baflar›lar kazanarak devletin topraklar›n› geniflletti. kendilerinin ayn› kandan olduklar›n› düflünecekler ve bu kabiliyetle kimseye boyun e¤meyeceklerdir. Bunun sonucu 582 y›l›nda Do¤u Köktürk Devleti ve Bat› Köktürk Devleti olmak üzere ikiye ayr›ld›. ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletlerle siyasi ve ekonomik iliflkiler geliflti. Köktürk Devleti. devleti Köktürk Devleti ‹stemi Yabgu ile birlikte yönetti. Kardefli ‹stemi'yi ülkesinin bat› bölümüne Yabgu olarak atad›. Orta Asya'daki bütün Türk boylar›n› egemenli¤i alt›nda toplad›. ‹pek Yolu hakimiyetini ele geçirme mücadelesi savafllar›n yaflanmas›na yol açt›. Türklerin ‹pek Yolu nedeniyle komflular› ile olan iliflkileri. de¤erli devlet adam› vezir Tonyukuk idi. Köktürk Devleti Çin egemenli¤inde yaflamak istemeyen Türkler. harikalar yaratan adamlar› ö¤renecekler. do¤unun (Merkezin) egemenli¤ini tan›mad›. Bilge Ka¤an döneminde de vezirlik görevine devam etti. Bu durum olumlu ve olumsuz sonuçlar do¤urdu. Mukan Ka¤an. dedi. Kutluk Devleti'nin en parlak dönemi Bilge Ka¤an zaman›d›r. kültürel yaflamlar›n› da etkiledi. Daha sonra Bat› Köktürk Devleti de Çin egemenli¤ine girdi 659). Basmil ve Karluklar ayaklanarak ‹kinci Köktürk Devleti'ne son verdiler (744). Uygur. Ba¤›ms›zl›¤a al›flk›n olan Türkler. Bilgi Kutusu II. Tecrübeli devlet adam› Tonyukuk. devlet baflkan›. s.2. Hatta bir Mani dini tap›na¤› yapt›rd›. kardefli Kül Tigin ise ordu komutan› idi. Bu devlet ikinci Köktürk Devleti olarak bilindi¤i gibi kurucusunun ad›ndan dolay› Kutluk Devleti olarak da adland›r›lmaktad›r. Onun ölümünden sonra (734) devlet zay›flad›. o büyük baflar›lar› düflünecekler. Onun en önemli yard›mc›s›. her f›rsatta isyan ettiler. Köktürk kültürel birli¤inin bozulmas›na yol açm›flt›r. sonunda Kutluk ad›ndaki bir kahraman önderli¤inde ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar (682). ben de sizlere Köktürkleri anlataca¤›m. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 359) özellikleri almal›d›r? ÖÇK 3. Türk tarihinde ilk Türk ad› ile kurulan devlettir. Türk çocuklar› bu tarihten ba¤›ms›zl›k fikrini kazanacaklar. Tonyukuk ve Kül Tigin'in ölümünden sonra Bilge Ka¤an devleti tek bafl›na yönetti. Köktürkler döneminde ise Ta-po Ka¤an Mani dinini ve bu dinin temsilcilerini koruma alt›na ald›. Bir süre sonra Do¤u Köktürk Devleti Çin egemenli¤ine girdi (630). fl Atatürk’e göre Türk çocu¤u atalar›ndan hangi Türk kabiliyet (yetenek) ve kudretinin (gücünün) tarihteki baflar›lar› meydana ç›kt›kça bütün Türk çocuklar› kendileri için laz›m olan at›l›m kayna¤›n› o tarihte bulabileceklerdir. Kutluk Ka¤an. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.

SINIF . Dört bucaktaki halklar› hep kendime tabi k›ld›m. Öylece çal›fl›p çabalay›p birleflik halk› atefl ile su gibi birbirlerine düflman etmedim.” Talat Tekin. Bilge Ka¤an. güçlü hakan› olandan iyi k›ld›m. Orhon Yaz›tlar›. s. Türk tarihinin bilinen ilk yaz›l› kitabesi olmas› nedeniyle Türk tarih ve kültür araflt›rmalar›nda önemli bir eserdir. Tam tersine karn› aç s›rt› ç›plak yoksul ve sefil bir halk üzerine hükümdar oldum. “Ben hiç de zengin ve refah içerisinde yaflayan bir halk üzerine hükümdar olmad›m. Prens iki flad ve kardeflim Kül Tigin ile konuflup anlaflt›k. 70-71. Halk› besleyip doyuray›m diye kuzeyde O¤uz halk›na do¤uda k›tay ve Totab› halklar›na do¤ru güneyde de Çin’e do¤ru on iki kez sefer ettim savaflt›m.3. kardeflim Kül Tigin ile iki fiad ile birlikte ölesiye yitesiye çal›flt›m çabaBilge Ka¤an Kitabesi lad›m. Ben kendim hakan olarak tahta oturdu¤umda. fakir halk zengin k›ld›m az halk› çok k›ld›m güçlü devleti olandan. Türk halk›n› düflmans›z k›ld›m bu halklar›n hepsi bana tabi oldular. Babam›z›n ve amcam›z›n kazanm›fl olduklar› halk›n ad› san› yok olmas›n diye Türk halk› için gece uyumad›m. her yere gütmüfl olan halk yayap yap›ldak ve öle yite dönüp geldi. derlenmifltir. yüzy›l›n bafllar›nda ikinci Kök Türk Devleti hükümdar› Bilge Ka¤an-Kandesi Kültigin ve bilge vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. fl Sizce Bilge Ka¤an’›n yapt›klar›n› anlatmas›n›n amac› ne olabilir? fl Yukar›daki metinden yararlanarak dönemin ekonomik yap›s› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 68 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ç›plak halk› giyimli k›ld›m. Ondan sonra tanr› öyle buyurdu¤u için baht›m ve talihim oldu¤u için ölecek halk› diriltip doyurdum. gündüz oturmad›m. Ünite Bilge Ka¤an Kitabesi’nden Orhun yaz›tlar› 8.

Türk ülkesinin esenli¤i buna ba¤l›yd›. Yeniden. Tanr›'dan gelen bu iflaret üzerine. Türk taht›na ç›kt›. O çevrede kutsal say›lan. Nerede durmak isterlerse göç etmeyi buyuran ayn› kutsal sesi duydular. Y›lmaz Öztuna. Türk Devleti'ni güçsüz k›lmak için bu kayay› yok etmeli!" Bunun üzerine Çinliler. ‹lk önce Göç Destan› hakk›nda bilgi verdi. huzursuzluk. Bak›c›lar dedi ki "Hatun Da¤›'n›n bahtiyarl›¤›. Odunlara atefl verdiler. Çinli prensesin etkisinden kurtulamayan ve millî duygular› azalan hakan. 233’ten k›salt›larak al›nm›flt›r. fl Yukar›daki metinde Türk kültürüne ait hangi unsurlardan söz edilmektedir? ÖÇK 3. Beflbal›k flehrini kurdular. Bundan yedi gün sonra da hakan öldü. bu kayaya ba¤l›d›r. güçlü bir Türk devleti do¤du ve Büyük Türk Hakanl›¤›'n›n flanl› geleneklerini devam ettirdi. göç!" diye ba¤›rmaya bafllad›lar. Türk milletinde rahats›zl›k. Bu baflar›. Çin elçileri. yurt içindeki bu tafl parças›n›n Çinlilere verilmesinde bir sak›nca görmedi. Türk ülkelerinin üzerinden felaket rüzgârlar› geçti. Olay. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. bütün Çin'i sevindirdi. Bu prenses. Uygur Türkleri. Bu illerde durdular. kendi dilleriyle bu kayan›n gidifline a¤lad›lar. y›rt›c› ve uysal bütün kufllar. hayvanlar ve bitkiler. Kutsal tafl. Çinlilerle yap›lan savafllara bir son vermek için o¤lu Gal› Tekin'e "Kiyu-Liyen" ad›ndaki Çin prensesini almay› düflündü. "Tanr› Da¤›" ad›nda baflka bir da¤ ve onun güneyinde de "Kutlu Da¤" ad›n› tafl›yan büyük bir kaya vard›. Onun zaman›nda Türk illerinde evcil ve vahfli bütün hayvanlar. Hâlbuki bu kaya kutsald›. Nihayet Bögü Ka¤an'›n çocuklar›ndan biri. Parçalar› arabalar›na koydular. Burada göç emreden sesler kesildi. prenseslerine karfl›l›k. Tafl› iyice k›zd›rd›ktan sonra. hatta konuflmas›n› bilmeyen küçük çocuklar. Bu hakan. SINIF 69 . büyük yank›lar yapt›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kaya giderse Türk illerinden bahtiyarl›k da giderdi. bereketsizlik bafllad›. Türk vatan›ndaki kufllar. Onun için Çinliler. Sonunda Beflbal›k flehrinin bulundu¤u ülkeye vard›lar. kolayca götürülemeyecek derecede büyüktü. milletinin bu inan›fl›na de¤er vermedi. ben de sizlere Uygurlar hakk›nda bilgi verece¤im” diyerek söze bafllad›. Türk hakanlar› tahta oturduktan bir süre sonra ölmeye bafllad›lar. Çünkü Türklerin kutsal tafl› ele geçirilmiflti.‹pek Yolu’nda Türkler “ Atilla Arkadafllar.3. bu kayay› istediler. Birer birer Çin'e tafl›d›lar. bak›c›larla beraber geldiler. Uygur taht›na yeni bir hakan oturdu. yurtlar›n› b›rak›p gittiler. s. "Göç. Yeni Türk hakan›. kayan›n çevresine odundan tepeler yapt›lar. saray›n› Hatun Da¤›'nda kurdu. üzerine keskin sirke dökerek parçalad›lar. Göç Destan› Bir gün.

yerleflik hayata geçerek tar›mla u¤raflt›lar. Uygur Devleti’nin y›k›lmas›ndan sonra Kansu ve Turfan Uygur devletleri kuruldu. Bilim ve sanatta önemli eserler verdiler. s. verilen sözü ile Türk çokar›fl›kl›klar içinde kald›. 13. Ünite Uygur Devleti Asya Hunlar›n›n soyundan gelen Uygurlar. Bu dinin etkisi ile zamanla savaflc› özelliklerini kaybeden uygurlar konargöçer yaflam tarz›n› b›rakt›. Uygurlar. Karabalgasun'u merkez yapt›. K›rg›zlar›n 840 y›l›ndaki sald›r›lar› sonucu da cuklar›na hangi mesaj› devlet y›k›ld›. Moyen-Çor Ka¤an döneminde. Mani dinini kabul ettiler. 359) verecek içecekler yasakt›. Çin'in Sincan-Uygur özerk bölgesinde varl›klar›n› sürdürmektedirler. Bu devletler. Bugün Uygurlar. SINIF . Müslüman Araplarla Çinliler aras›nda 751 E¤er bir millet büyükse y›l›nda yap›lan Talas Savafl›'ndan yararlanarak Tar›m Havzas›’n› kendisini tan›makla daha ele geçirdiler. yüzy›lda Mo¤ollar›n egemenli¤i alt›na girdi. fl Atatürk yukar›da 780 y›l›nda ka¤an olan Baga Tarkan'›n ölümünden sonra ülke. 70 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bögü Ka¤an döneminde Uygurlar. M. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bir süre Basmil Ka¤anl›¤›’n›n idaresinde yaflad›lar. 745 y›l›nda da bu ka¤anl›¤a son vererek kendi devletlerini kurdular. büyük olur. vermektedir? Aç›klay›n›z. da¤›lan Türk birli¤ini yeniden sa¤lad›lar. Kemal ATATÜRK Mani dinine göre hayvani g›dalar yemek ve insan vücuduna zarar (Atatürkçülük 1. Devletin kurucusu Kutluk Bilge Kül Ka¤an.3.

SINIF 71 . an›t. fl Uygurlarda dokumac›l›¤›n geliflmesinin nedeni sizce neler olabilir? fl Asya fiziki haritas›ndan yararlanarak ilk Türk devletlerinin kuruldu¤u bölgenin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. sosyal.‹pek Yolu’nda Türkler Son sözü O¤uz ald›. – Arkadafllar. Ka¤an oturttu. ekonomik ve kültürel yaflamlar›na ait günümüze kadar ulaflm›fl ve dünya ortak miras› say›lan pek çok destan. Özellikle hal›. Bu devletlerin siyasal. kilim. Eyer örtüsü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” “Ondan sonra o¤ullar› ka¤an olmufl” fl Yukar›daki bilgi kutusunda Türk kültürüne ait nas›l bir ç›kar›mda bulunabilirsiniz? Uygur Türklerinde dokumac›l›¤›n önemli bir yeri vard›r. eser ve yaz›tlar bulunmaktad›r. benim ve grup arkadafllar›m›n anlatt›¤› gibi Türkler tarih boyunca güçlü ve köklü devletler kurmufllard›r. eyer gibi çeflitli el sanatlar› günümüze kadar ulaflm›flt›r. Uygurlara ait kent kal›nt›s› Bir Uygur Freski fl Yukar›daki foto¤raflar uygurlar›n hangi alanda gelifltiklerini göstermektedir? Biliyor muydunuz? Türk ad›n›n geçti¤i ilk tarihsel metin olarak kabul edilen Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabelerinde yer alan sözlerin baz›lar› flunlard›r: “Tanr› istedi¤i için Ka¤›nl›k taht›na oturdum” “Türk milleti’nin’ ad› san› yok almas›n diye özümü o Tanr›.

Yaz›. Bunlar Bilge Ka¤an. Köktürk ve Uygur Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Devlet Yönetimi ‹lk Türk devletlerinin bafl›nda bulunan hükümdar. babadan o¤ula geçerdi. Devlet iflleri. Ergenekon ve Türeyifl Destan› en ünlüleridir. Türklerde yaflam tarz›n› yans›tan destanlar da vard›r. edebiyat. Devlet. han unvanlar›n› kullan›rd›. törelere ve hükümdarlar›n buyruklar›na göre yönetilirdi. ! Türklere ait bir süvari heykeli 72 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. k›l›ç. Hükümdar›n efli de yönetimde söz sahibi idi. Ünite Hun. Türklerde hayvan figürleri ‹lk Türk devletleri dönemine ait k›l›çlar ! Türklerin kültürel yaflamlar›n›n (inanç. Hükümdarl›k. askerlik vb. Din ve ‹nan›fl ‹lk Türk devletleri dönemine ait dokuma.3. heykel ve freskler. Kül Tigin ve Vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. hâlâ varl›¤›n› korumaktad›r. kendilerine ait bir alfabesi de vard›r. Köktürk alfabesi ile yaz›lm›flt›r. hakan. Bunlardan O¤uz Ka¤an. kurultay ad› verilen bir mecliste görüflülürdü. ka¤an. Dil ve Edebiyat ‹kinci Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabeleri. SINIF Uygurlara ait bir fresk . giyim kuflam.) oluflumunda yaflad›klar› Orta Asya’n›n izleri görülmektedir. Kitap basma tekni¤ine sahip olan Uygurlar›n.

Bilim ve Sanat ‹lk Türk devletlerinde bilim alan›nda yap›lan çal›flmaya en iyi örnek "On ‹ki Hayvanl› Türk Takvimi"dir. SINIF 73 . topra¤›n üstünde bir tümsek gibi dururdu. Bunlar›n törenlerini yöneten kiflilere flaman ad› verilirdi. Geçimlerini genellikle hayvanc›l›kla sa¤larlard›. ilk dönemlerde konargöçer bir yaflam sürüyorlard›. evlilik ile kurulurdu.21 Balballar ve freskler. Türk sanat›n›n bir göstergesidir.‹pek Yolu’nda Türkler Sosyal Yaflam Türkler. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçmifllerdir. Dr. üstü toprak ve tafllardan örülmüfltü. at koflumlar› ve k›l›çlarda göstermifllerdir. Yerleflik hayata geçtikten sonra tar›m ve ticaretin önemi daha da artm›flt›r. silahlar. Ölülerini ise yu¤ ad› verilen bir törenle gömerlerdi. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. Din ve ‹nan›fl Türkler aras›nda Gök Tanr› inanc› yayg›nd›. Bunlar›n duvarlar› çeflitli resimlerle süslenmifltir. Bunun yan› s›ra fiamanizme inananlar da vard›. Orhun kitabeleri Bilgi Kutusu Kurgan Kurganlar. Dokumac›l›k. Üst k›sm›. Bu durum Türklerin gök bilimi alan›nda çal›flt›klar›n› göstermektedir. ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömerlerdi. Orta Asya'daki mezar kal›nt›lar›d›r. Türkler ölümden sonraki yaflama inan›rlar. Uygurlar Döneminden itibaren saray ve tap›naklar yapm›fllard›r. s. Türklerde aile. Türkler sanat anlay›fllar›n› kemerler. Mezarlar›n bafl›na balbal ad› verilen tafllar dikerlerdi. ‹çinde mumyalanm›fl ceset ve ölünün eflyalar› bulunurdu. toplumun temeli kabul edilir. Nuri Yaz›c›. Yayg›n kutlanan bayram ise bahar›n geliflini müjdeleyen Nevruz idi. Yaklafl›k bir oda geniflli¤inde. Türkler. demir ifllemecili¤i ve hal›c›l›k oldukça geliflmifltir. ! Bir Uygur minyatürü Bir balbal›n üst bölümü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. a¤aç kütüklerinden yap›lm›fl. Sosyal yaflamda flenlik ve bayramlar›n önemli bir yeri vard›.

öküzler olufltururdu. at›n etini yer.’’ diyor. s›¤›rlar... sütünü içer. Bu söz ile Kaflgarl› Mahmut. fl Afla¤›da. Sürülerini koyun. Türkler için at› vazgeçilmez k›lm›flt›r. Uçmak için kanat laz›m. Onlar milattan 2000 y›l öncesinden itibaren fethettikleri her yere at› da beraberlerinde götürmüfltür. Avrupa’ya yapt›klar› ak›nlarla dillere destan olmufltur. Kültürün oluflmas› ile yaflan›lan bölge aras›nda sizce nas›l bir iliflki kurulabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. say› 1. Kaflgarl› Mahmut ‘’ Türk’ün at› kanad›d›r. Avlanmadan sonra büyük bir av ziyafeti verilir.3. Sürek avlar›nda. keçi. Türklerin binicili¤e verdikleri önemi gösteren kay›tlarla doludur. Tarih Dünyas› dergisi. ..” derlerdi. burada göçebe bir yaflam sürmüfllerdir.” Türk milletine zafer ve galibiyet sa¤lad›klar›n› anlatmak için de “Milletime at verdim. Metni okuyarak at›n Türklerin hayat›ndaki yerini aç›klay›n›z. Bu kanat.. SINIF .” demifltir. Türkler. fl Türklerin ana yurdu olan Orta Asya’n›n co¤rafi özelliklerini hakk›nda neler biliyorsunuz? Türkler Orta Asya'da genifl bozk›rlar›n yer ald›¤› co¤rafi bölgelerde yaflam›fllar. Türkleri uçan kufla benzetiyor.. Orhun Kitabeleri. Geçmiflte ‹pek Yolu'nun geçti¤i yol üzerinde bulunan ülkelerin ekonomik yaflant›lar›n› bu yolun hangi yönden etkilemifl olabilece¤ini araflt›r›n›z. derisini kullan›rd›. manalarla doludur.. Attan. beslenmede ve savafllarda yararlanm›fllard›r. Türklerin güçlü devlet kurmas›nda at›n önemini belirten bir metin verilmifltir. Attila “At›m›n bast›¤› yerde ot bitmez. Eski Türklerde kad›n ve çocuklar da binici idiler. . at sürüleri ald›m. .. . Eski Türkler sürüleri ile geçinir. yaln›z Asya’da binici bir millet olarak tan›nm›fl de¤ildir. Türklerin av törenleri de binicili¤e olan ba¤l›l›k ve ilgilerini gösterir. at. k›sraklar.. hayvan sürülerinin otlat›lmas›nda. Türkleri dünyaya hâkim k›lan atlard›r. 2.. Türk hakanlar›. bir milleti yendiklerini anlatmak için “Sürülerini.. en baflta yürür. deve. Milletlere binicilik hocal›¤› yapm›fllard›r. hakan. atlar›n› öldürdüm.. Bu anlaml› söz. Nazmi SEVGEN Türklerde At ve Atç›l›k. sadece bir ulafl›m arac› olarak de¤il. Bu yaflam. 85 74 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. koyunlar kesilirdi. Ünite Bozk›rda Yaflam ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • göç • savafl • vatan • iskan 1. onu binlerce atl› takip ederek müthifl avlar düzenlenirdi. Türklerin binicilik flöhreti. Türklerin günlük yaflam› âdeta at s›rt›nda geçmifltir. s.

yaflad›klar› bozk›r flartlar› gere¤i bahar›n gelifline büyük önem vermifllerdir. kutsal ruhlara ilkbahar ve sonbaharda kurbanlar kesmifllerdir. onlar›n günlük yaflamlar›n› da flekillendirmifltir. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçen Türkler. orman gibi varl›klar›n› kutsal sayarak onlarda gizli güçlerinin oldu¤una inanm›fllard›r. sürek avlar›. Köktürkler ve Uygurlar. Cirit. ›rmak. bunlardan baz›lar›d›r. Konargöçer yaflam süren Türkler kalabal›k hayvan sürüleri beslemifller ve hayvanlar›n› otlatabilmek için yaz›n yaylalara ç›km›fllard›r. SINIF 75 . at üzerinde çevgen ad› verilen top oyunu. Türkler.‹pek Yolu’nda Türkler Orta Asya Türklerinin yaflad›klar› bozk›r ortam›. iskan ettikleri yerlerde tar›m ve ticaretle yo¤un olarak u¤raflmaya bafllam›fllard›r. fiölenler esnas›nda çeflitli müzik aletleri de kullanm›fllard›r. k›l›ç oyunu. Ölen kiflileri yu¤ ad› verilen törenlerle kutsal kabul edilen kurganlara gömerlerdi. okçuluk. Orta Asya'da yaflad›klar› co¤rafi bölgenin da¤. fl Türklerin hayat›nda sporun önemi nedir? Söyleyiniz. K›fl›n ise k›fllak ad›n› verdikleri vadilerde yaflam›fllard›r. a¤aç. Yeni gün anlam›na gelen nevruzu. bahar›n müjdecisi kabul etmifller ve bu flölenlerde ziyafetler düzenleyip flark›lar söylemifllerdir. Bu sporlar. göl. Türklerin bar›nak olarak kulland›klar› çad›r Cirit oynayan atl› sporcu Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türkler. gürefl. Türkler. yaflam flekilleri gere¤i sürekli hareket hâlinde bulunduklar›ndan spora büyük önem vermifllerdir. onlar için ayn› zamanda savafl e¤itimi niteli¤i tafl›maktad›r.

76 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹pek Yolu. ‹pek Yolu 6-A s›n›f›n›n ö¤rencileri. Ünite Tart›flma fl Türklerin eserlerinde daha çok hayvan figürlerini kullanmalar›n›n nedenleri neler olabilir? Tart›fl›n›z. Bu durum ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletler aras› rekabetin nedeni olmufltur. edebiyat. müzik. dil. Türklerin komflular› ile olan iliflkilerini de etkilemifltir. Arkadafllar› Tolga da Türklerin yaflam›nda önemli bir yeri olan ‹pek Yolu hakk›nda bilgi vermeye bafllad›. yemek kültürü ve savafl araçlar› bak›m›nda kültürler aras› etkileflimi h›zland›rm›flt›r. k›yafet. ‹ran üzerinden Akdeniz ve Karadeniz'e uzanan ticaret yolu. Tarihi ‹pek Yolu Haritas› ‹pek Yolu diye bilinen ve Orta Asya. Türk tarihine iliflkin yeni bilgiler ö¤rendikçe heyecanland›lar. mimari. ayn› zamanda ticaretin yan› s›ra din. bu yolu kontrol alt›nda tutmak için büyük çaba harcam›flt›r. Türk devletleri.3. SINIF .

SINIF ÖÇK 3. Sasani ve Köktürk devletlerinin bask›lar› sonucu y›k›lm›fl ve topraklar› bu iki devlet aras›nda paylafl›lm›flt›r. Bu çat›flmalarla zay›flayan Sasaniler. Bu mücadele. MS 1000 y›llar›na kadar sürmüfltür. Köktürk egemenli¤indeki Sogd kabilesinin ticari faaliyetlerini engellemifllerdir. bu yoldan tafl›n›yordu. sansar. Karfl›l›kl› gönderilen elçilik beylerinin çal›flmalar› sonucu Bizans-Köktürk ittifak› kurulmufltur. ‹pek Yolu üzerindeki ticaret. Müslüman ordular›n›n sald›r›lar› sonucunda yenilmifllerdir. ‹pek Yolu’nda kervanlar Bilgi Kutusu Kürk Yolu Hazar ve Bulgar ülkelerinden bafllay›p Altay ve Sayan da¤lar›ndan ‹pek Yolu'na paralel olarak Çin'e ulaflan yoldur. bu dönemde özellikle Çinlilerle olan iliflkilerde etkili olmufltur. Kürk Yolu. ‹pek Yolu gibi canl› bir ticari hayata sahiptir. Sasani-Köktürk ittifak›. Uygurlar Döneminde de devam etmifltir. Bu ittifak sonucu da Sasani-Bizans çat›flmalar› bafllam›flt›r. ‹pek Yolu'nun tamam›n› kontrol etmek istemifllerdir. Hatta hile ile ‹stemi Yabgu'nun elçilerini öldürtmüfllerdir. Köktürklerin bat› kanad›n› yöneten hakan› ‹stemi Yabgu. ‹pek Yolu üzerinde yer alan ülke ve kavimleri incelemifl ve Türklere karfl› ifl birli¤inin yollar›n› araflt›rm›flt›r. fl ‹pek Yolu.4. fl Yandaki foto¤raf› inceleyerek ‹pek Yolu’nda ticaretin hangi flartlar alt›nda yap›ld›¤›n› söyleyiniz. Sabir.‹pek Yolu’nda Türkler ‹pek Yolu üzerindeki Türk-Çin egemenlik mücadelesi. Sasaniler ile uzlaflma ümidini yitiren Köktürkler. Bu subay. samur. ‹pek Yolu. Ogur ve Bulgar Türklerinin elde ettikleri sincap. bir süre sonra bozulmufltur. kunduz kürkleri ve imal ettikleri di¤er mallar. Bu amaçla Akdeniz ve Bizans'a yap›lan nakliyatlar› durdurmufl. Etkinlik 77 . Hazar. sizce Türk devletleri ve toplumlar›n› hangi yönlerden etkilemifl olabilir? ‹pek Yolu. Çin ‹mparatoru Wu-ti (MÖ 141-MÖ 87)'nin yüksek rütbeli bir subaya haz›rlatt›¤› rapor. fl ‹pek Yolu ile Kürk Yolu’nun ortak yönleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Asya Hun Devleti Döneminde bafllam›flt›r. bunun en belirgin örne¤idir. bu defa Bizansl›lar ile anlaflma yolunu aram›fllard›r. ‹ran'daki Sasani Devleti ile ‹pek Yolu'nu kontrolünde tutan Ak Hunlara karfl› ittifak yapm›flt›r. Ak Hun Devleti. Köktürkler Döneminde de ikili iliflkilerde belirleyici olmufltur. Çal›flmalar›n› da Çin imparatoruna rapor hâlinde sunmufltur. Sasaniler.

SINIF . Etkinlik Uygurlar dönemine ait minyatürler ARAfiTIRINIZ fl Uygurlarda fresk ve minyatür sanat›n›n geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. bir Çin seferinden dönerken yan›nda rahip getirerek Mani dininin Türkler aras›nda yay›lmas›na çal›flm›flt›r. Uygur Ka¤an› Bögü Ka¤an. Söyleyelim Sizce karfl›l›kl› ticaret yapan toplumlar birbirlerini hangi yönlerden etkileyebilirler? 78 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite TARTIfiMA fl Orta Asyada ülkeler aras›ndaki ticari iliflkiler o dönemde yaflayan insanlar›n sosyal ve kültürel hayatlar›n› nas›l etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Yaflam tarz› olarak Çinlilerin ve Manihaistlerin etkisi alt›na girmifllerdir. Mani dininin etkisiyle Türkler. ‹nternet’ten Orhun Abideleri ile ilgili adreslere girerek bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz.5. Düflünelim. Türklerin savaflç› özelliklerini zemin içerisinde yitirmesi Uygur Devleti'nin y›k›lmas›na neden olmufltur. Bir Uygur rahibinin minyatürü ÖÇK 3. savaflç› özelliklerini yitirmifller ve yerleflik hayata geçmifllerdir.3.

bar›nma. asker say›lmaktad›r.‹pek Yolu’nda Türkler Kutsal Görev ÖN HAZIRLIK Ordu-millet kavram› sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Sosyal bilgiler ö¤retmeni Alper Bey. Türklerde hem meslek hem de millî bir görevdir. onlu sisteme göre teflkilatlanm›flt›r. En küçük birlik on. Askerlik. Dolay›s›yla her Türk vatandafl›. Bunun en güzel örne¤i. derse bafllayaca¤› s›rada kap› aç›ld›. bu bakanl›¤›n görevidir. di¤er ülkelerin ordular›n› da etkilemifltir. fl Bugün Anadolu'da asker u¤urlarken çeflitli törenler ve e¤lenceler düzenlenmektedir. vergi vermek. silah. Jandarma Genel Komutanl›¤› ise bar›fl zamanlar›nda ‹çiflleri Bakanl›¤›na ba¤l› olarak görev yapmaktad›r. en büyük birlik ise on bin kifliden oluflmaktad›r. Bu durum ordu-millet kavram›n›n oluflmas›n› sa¤lam›flt›r. Ordunun beslenme. hava ve deniz kuvvetleri komutanl›klar› olarak 1949 y›l›nda teflkilatland›r›lm›flt›r. yüzbafl›. Kemal babas›n›n subay oldu¤unu belirterek Türk ordusu hakk›nda bilgi verebilece¤ini söyledi. günümüzde Türk Kara Kuvvetlerinin kurulufl tarihi olarak kabul edilmifltir. Türk ordusundaki bu yap›lanma. Cumhuriyet Döneminde önemle ele al›nan konulardan biri de ordumuzun gelifltirilmesi olmufltur. • millet • savafl • vatan KEL‹ME LAR VE KAVRAM netim • yö Askerli¤in ayn› zamanda kutsal bir görev oldu¤unu belirten Alper Bey. Türk kad›n›. Türk ordusu kara. SINIF fl Yandaki kara kuvvetlerimize ait bröve de yer alan MÖ 209 tarihi sizce neyi ifade etmektedir? 79 . – Ö¤retmenim. iyi yönetilmek flart›yla her zaman baflar›l› olmufltur. Sizce bunun nedeni ne Asker u¤urlama olabilir? Türk ordusunun temelinde disiplin yatmaktad›r. askere giden a¤abeyimi u¤urlad›¤›m›z için geç kald›m. ilk Türk devleti Büyük Hun hakan› Mete Han taraf›ndan MÖ 209 y›l›nda at›lm›flt›r. zor flartlar alt›nda kazan›lan Kurtulufl Savafl›'d›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. dedi. Günün flartlar› göz önüne al›narak gerekli her türlü önlem al›nd›. Bu rütbeler. Geç kalan bir ö¤renci biraz s›k›larak s›n›fa girdi. her zaman yurt savunmas›nda erke¤inin yan›nda olmufltur. seçimlere kat›lmak ve kanunlara uymak gibi görevleri oldu¤unu söyledi ve – Türk ordusunun tarihi hakk›nda neler biliyorsunuz. ö¤rencilere vatandafllar›n askerlik yapmak. günümüzde de kullan›lmaktad›r. Türk ordusu. O dönemden itibaren Türk ordusu. Genelkurmay Baflkanl›¤›n›n görev alan› içindedir. araç ihtiyac›n›n sa¤lanmas› ile vatandafllar›n askerlik görevlerinin düzenlenmesi. diye sordu. binbafl› tümenbafl› olarak adland›r›lm›flt›r. Ordunun savunma amaçl› savafla haz›rlanmas› ise. özür dilerim. – Türk ordusunun temelleri. Bu tarih. Önce Harbiye Nezareti (Savafl Bakanl›¤›) kald›r›larak Millî Savunma Bakanl›¤› kuruldu. Bu birliklerin komutanlar› onbafl›.

ordumuzun en baflta gelen görevidir. milletimiz için sadece bir savafl gücü de¤ildir.3. Ordu. millî birli¤imizin simgesi. O. Osman Turan. sizce neyi amaçlamaktad›r? 80 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. insanca ve ba¤›ms›z yaflamaktan baflka gayesi olmayan. Türkiye Cumhuriyeti yaln›z iki fleye güvenir: Biri millet karar›. SINIF . s.45 ve 195) Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de yararlanarak Türk askeri ve Türk ordusunun milletimiz için önemini aç›klay›n›z. Busbecq (Büsbek). düzen. s. ve 3. milletle ayn› ideale sahip olmaktan gurur duyan ve yaln›z onun emrine ba¤l› ve sad›k öz evlatlar›ndan oluflmufl sayg›de¤er ve kuvvetli bir heyettir. cumhuriyetimizin güvencesidir. Türk ordusu!.." sözleriyle tamamlad›.. Türk ordusu.s. Türk birli¤inin.. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. fianl› zaferler kazanm›flt›r. Çünkü Türkler hiç sars›lmam›fl kuvvete sahip. Ayr›ca Türklerde kendilerine has inanç. disipline. kanaatkârl›k ve uyan›kl›k var. disiplin. s. Türk kudret ve kabiliyetinin. Türk vatanseverli¤inin çelikleflmifl ifadesidir. Bu ordular. M. tarihte benzeri görülmemifl kahramanl›klar göstermifltir. M. 1. 195 fl "Bar›fl için savafl" sözü. ona teflekkür etti. tahammüllü ve iktisatla hareket ederler. Alper Bey dersini Atatürk'ün "Ordu.6. Avusturya Elçisi (Kanuni Dönemi) anlat›yor: Türkler sefer esnas›nda sab›rl›.. Ordumuz.425 fl Yabanc›lara göre Türk ordusunun özellikleri nelerdir? Türk ordusunun temeli. gurur duygular›yla kabartan flanl› ad. Prof. Yurdumuza yönelebilecek her türlü iç ve d›fl tehdide karfl› Türkiye Cumhuriyeti'ni kollamak ve korumak. Atatürk'ün gösterdi¤i yolda ça¤dafl bir karaktere ve yönetime sahiptir. Atatürkçülük 1. di¤eri en üzücü ve en güç flartlar içinde dünyan›n takdirlerine hakk›yla lay›k olma niteli¤ini kazanan ordumuzun kahramanl›¤›.197) ÖÇK 3. zorluklara tahammül yetene¤i. ‹flte bütün milletin gö¤sünü güven. sel ve deprem gibi felaketlerde milletin yard›m›na koflmay› da görev saymaktad›r.. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Türk sistemini kendi sistemimizle karfl›laflt›r›nca gelecek günlerin bafl›m›za getirece¤i fleyleri düflünerek titriyorum. Dr.7 Etkinlik Kemal sözlerini bitirince ö¤retmeni Alper Bey. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. ayr›ca yang›n. biz ise mahvolaca¤›z. cesarete ve vatan sevgisine dayan›r. Millet ve memleketin gerçekten minnet ve teflekkürüne hak kazanm›flt›r.. Ünite Ordumuz. Bu ordu galip gelecek ve payidar olacak.

daha sonra Hz. Muhammed ve ‹slamiyet hakk›nda Tülin’e bildiklerini anlatt›. onunla birlikte Suriye ve Yemen'e birçok kez yolculuk yapm›flt›r. Muhammed dedesi Abdülmuttalip. Tülin’in dedesi. Hz. Daha sonra Hz. y›l›nda 40 yafl›nda peygamber olmufltur. dürüstlü¤ü ve güvenilirli¤i. Tülin. Hz. hacdan yeni dönmüfltü. Muhammed’in hangi özelliklerinden söz edilmektedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Mekke'de takdir edilmifl. Muhammed'in peygamber olmadan önce do¤rulu¤u. Dedesi hacc›n ‹slam dininin bir emri oldu¤unu söyledi. Hz. alt› yafl›nda ise annesi Amine ölmüfltür. Hz. Hz. daha sonra ise amcas› Ebu Talip taraf›ndan yetifltirilmifltir. Hatice ile evlenmifltir. amcas› Ebu Taliple birlikte ticaretle u¤raflm›fl. Bilgi Kutusu Hz. 632 y›l›nda vefat etmifltir. Hatice'nin ticaret kervanlar›n› idare etmifl. Arkas›nda ‹slam dinine inanan ve say›lar› yüz binleri aflan Müslüman toplulu¤u b›rakm›flt›r. Muhammed (571-632) ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • gaza • kronoloji ‹slamiyet ilk önce nerelerde yay›lm›flt›r? Araflt›r›n›z. Muhammed. dedesinin oraya niçin gitti¤ini merak ediyordu. Do¤madan önce babas› Abdullah. fl Yukar›daki metinde Hz. Mekke’deki Putperestlerin Müslümanlar üzerinde bask› ve zulümü art›nca 622 y›l›nda MekKâbe’den bir görünüm (Mekke) ke'den Medine'ye göç etmifltir. Hz. Muhammed. sorunlar›n çözümünde onun hakemli¤ine güvenilmifltir. Hz. SINIF 81 . Burada ilk ‹slam devletini kurmufltur. Muhammed. Muhammed. 571 y›l›nda Arabistan Yar›madas›'nda yer alan ve içinde Kâbe’nin bulundu¤u Mekke kentinde dünyaya gelmifltir. Muhammed 610.‹pek Yolu’nda Türkler ‹slamiyet’in Do¤uflu ve Yay›l›fl› Hz.

Muhammed’e ilk inananlar kimler olabilir? Hz. Kâbe ve burada yer alan putlar nedeniyle ticari ve sosyal üstünlük kurmufl olan baz› Mekkeliler bu üstünlüklerini kaybetmek istemedikleri için Hz. Medineli Müslümanlar Hz. peygamber oldu¤unda. Müslümanlar›n kendilerine olan güvenleri artt›. önce yak›nlar›n› sonra da Mekke'deki di¤er insanlar› ‹slam dinine davet etti. Muhammed'in Medine’ye göç karar›n› vermesinin nedenleri. Ünite Hz. sizce neler olabilir? Mekkelilerin Hz. Muhammed. beflte biri devlet hazinesine ayr›ld›ktan sonra Müslümanlar aras›nda eflit olarak da¤›t›ld›. Mekkelilerin bir k›sm› ona inand›. Muhammed ve Müslümanlar 622 y›l›nda Medine'ye göç ettiler. Etkinlik 82 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. say›ca az olmalar›na ra¤men yap›lan savafl› kazand›lar (624). bir k›sm› ise düflman oldu. Ele geçirilen ganimetler. Müslümanlar. Muhammed’e karfl› ç›k›yordu. Bedir zaferi Müslümanlara maddi ve manevi güç kazand›rd›. ‹lk olarak Müslümanlar›n Mekke’de kalan mallar›na karfl›l›k olarak Suriye'den dönmekte olan Kureyfl kervan›n› ele geçirmeyi planlad›. fl Müslümanlar›n say›ca az olmalar›na ra¤men Bedir Savafl›'n› kazanmalar›n›n nedeni neler olabilir? ÖÇK Mekke’den bir görünüm 3. Muhammed. Burada karfl›s›nda kalabal›k bir Mekke ordusu buldu. fl Hz. SINIF . Muhammed ile yapt›klar› görüflmelerde onu ve Mekkeli Müslümanlar› Medine’ye davet ettiler. Bu olaya "Hicret" ad› verildi. Haz›rlad›¤› kuvvetlerle Bedir Kuyusu yak›nlar›na geldi.8. Savaflta esir düflen Mekkelilerden okuma yazma billenler on müslüman’a okuma yazma ö¤retmesi karfl›l›¤›nda serbest b›rak›ld›.3. Muhammed ve di¤er Müslümanlara kötülük yapt›klar› dönemde ‹slamiyet Medine’de de yay›lmaya bafllam›flt›. Muhammed. Hicret sonras›nda Medine flehir devleti kuruldu ve Hz. peygamberli¤inin yan›nda devlet baflkanl›¤› görevini üstlendi. fl Sizce Hz. Medine'ye yerlefltikten sonra Müslümanlara düflmanl›k etmeye devam eden Mekkelilerle savaflmaya karar verdi. Hz.

SINIF 83 . Muhammed’e Mekkeye haç emri vahi yoluyla geldi. Hz. Her iki ordu Uhud Da¤› eteklerinde karfl›laflt›. Muhammed müslümanlarla birlikte 628 y›l›nda Hudeybiye denilen yerde MekkeliSuudi Arabistan’daki Kuba Mescidi’nden bir görünüm ler taraf›ndan durduruldu. Hendek Savafl›'ndan sonra Hz.‹pek Yolu’nda Türkler Mekkeliler. geri çekilmek zorunda kald›lar (627). ‹slamiyetin h›zla yay›lmas›n› önlemek için Medine üzerine tekrar yürüdüler. Medine Mescid-i Nebi Camii’nden görünüm Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹slamiyet. Üstün durumda iken peygamberin sözüne itaatsizlikleri nedeniyle istedikleri sonucu alamad›lar. Hz. Muhammed. Hz. Müslümanlar›n kararl›l›¤› karfl›s›nda Mekkeli putperestler antlaflma yapmak zorunda kald›lar. Osman ve Hz. Muhammed. Bu savunma önlemi karfl›s›nda bir fley yapamayan Mekkeliler. siyasal birlikten yoksun Arap kabilelerini birlefltirdi. Böylece Hz. Hz. Muhammed’in kurdu¤u ‹slam Devleti tan›m›fl oldular. Mekkeliler. Muhammed'in 632 y›l›nda vefat›ndan sonra "Dört Halife Dönemi" diye bilinen dönem bafllad›. Hz. Hz. kentin etraf›na derin hendekler kazd›rd›. Ali Müslümanlar›n önde gelenlerinin seçimi ile iflbafl›na geldiler. büyük kay›plar verdiler. Arabistan Yar›madas›'n›n tamam›na yay›ld›. Güçlü bir devlet kurdu. Müslüman okçular›n Hz. Bunun üzerine yola ç›kan Hz. Hendek Savafl›'ndan sonra Müslümanlar Hayber (629) ve Mekke (630) gibi yerleri ele geçirdiler. 625 y›l›nda Bedir Savafl›'n›n öcünü almak için harekete geçtiler. Ebubekir. Ömer. Muhammed'in emrine ra¤men yerlerini terk etmeleri sonucu Müslümanlar.

En çok hangi dönemde yay›l›fl alan›n geniflledi¤ini söyleyiniz. Dört Halife Döneminin fetihler aç›s›ndan en parlak dönemidir. yine bu dönemde fethedildi. bu dönemde kitap hâline getirildi. Ünite Hz. fl Hz. Tunus. Halifelik nedeniyle Cemel Savafl› (656) ve S›ffin Savafl› (657) yafland›. Hz. Muhammed’e ait bir mektup Hz. Kadisiye (636) ve Nihavend (642) savafllar› sonucu ‹ran fethedildi. illerin oluflturulmas› ve buralara valilerin atanmas› ile posta örgütünün kurulmas› bu dönemde gerçeklefltirildi. Hz. Kudüs. Hz. Ali Dönemi (656-661) Hz. Filistin fethedildi. Hz. Hz. Hz. Osman Dönemi (644-656) Hz. Bu dönemde sasanilerden ›rak al›nd›. Ebubekir Kur’an-› Kerim’i neden kitap haline getirmifl olabilir? Hz. Bu dönemde Suriye. Horasan bölgeleri ele geçirildi. Kur'an-› Kerim ço¤alt›larak ‹slam merkezlerine gönderildi. Osman'›n öldürülmüfl olmas› nedeniyle kar›fl›kl›klar içinde geçti. Peygamberlik iddias›nda bulunan yalanc›lar ortadan kald›r›ld›. Ebubekir Dönemi (632-634) Bu dönemde ‹slamiyetten dönen ve zekât vermek istemeyen kabileler itaat alt›na al›nd›. Ali Dönemi. Ali ile Emevi ailesi aras›ndaki sorun. Ömer Dönemi. Adliye teflkilat›.3. Bu nedenle fetihler durdu. Ömer Dönemi (634-644) Hz. Osman Döneminde. M›s›r ele geçirildi. ‹slam ordular› Yermük’te Bizans ordusunu yenerek Suriye’ye kadar ilerlediler Kur'an-› Kerim. K›br›s ile Harzem. Müslümanlar ile Türkler (Hazar Türkleri) aras›nda ilk savafl yap›ld›. Ali'nin öldürülmesi ile Müslümanlar aras›nda bölünmeler daha da h›zland›. SINIF . 84 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ömer Camii ve Mescid-i Aksa (Kudüs) Hz. Ali’nin k›l›c› fl Müslümanlar aras›ndaki bölünmeler islamiyetin yay›l›fl›n› nas›l etkilemifl olabilir? fl Sayfa 85’deki harita üzerinde islamiyetin yay›ld›¤› alanlar› inceleyiniz. hakem arac›l›¤›yla da çözülemedi.

‹pek Yolu’nda Türkler 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 85 ‹slamiyetin Yay›l›fl› Haritas› .

‹ki toplum aras›nda 751 y›l›ndaki Talas Savafl›'nda Türkler. Ebubekir’in halife olmas› 634 Hz. Ebubekir’in ölümü. Hz. Osman’›n halife olmas› Hz. Hazar Türkleri ile Müslümanlar aras›nda olmufltur. 0 M 552 Köktürk Devleti’nin kuruluflu 582 Köktürk Devleti ikiye ayr›ld›. Emevi ordular› birçok Türk flehirlerini ele geçirdi. Ömer Döneminde olmufltur. Zamanla Emevi Devleti’nde iç kar›fl›kl›k artt›. 0 M 571 610 622 624 Bedir Savafl› 625 Uhut Savafl› 627 Hendek Savafl› 630 Mekke’nin fethi 632 Hz. Böylece Müslümanlar›n Türklerle iliflkileri. kitleler hâlinde Müslüman olmaya bafllam›fllard›r. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Orta Asya'da ortaya ç›kan siyasal ve askerî bofllu¤u doldurmak isteyen Çinliler ve Müslümanlar.3. pek dostça olmam›flt›r.9. Araplar›n eline geçti. Hz. Daha sonra Hz. Emeviler (661-750)'in Horasan Valisi Kuteybe bin Müslim zaman›nda Maveraünnehir bölgesi. Türklerin toplu olarak Müslüman olmalar›nda eski inançlar› ile ‹slam dini aras›ndaki benzerliklerin de etkisi olmufltur. Uygur Türgifller Devleti’nin Devleti’nin kuruluflu y›k›l›fl› ‹slam Devleti’nin yönetimini Abbasi ailesinin ele almas›ndan sonra ‹slam tarihinde Abbasi Devleti (750-1258) dönemi bafllad›. Arap ordular› ile savaflmaya bafllad›. bunun sonucunda k›sa bir süre sonra da Emevi Devleti y›k›ld› (750). dedesinin anlatt›klar›ndan sonra Türklerin Müslüman olmalar› ile ilgili bir ödev haz›rlad›: Türklerle Müslümanlar›n ilk karfl›laflmalar›. Hz. Ömer’in ölümü. Emeviler ele geçirdikleri bölgelerdeki Türklere iyi davranm›yordu. Türgifllerin zay›flamas› ve 744 y›l›nda Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Emevileri durduracak bir güç kalmad›. SINIF . Muhammed’in vefat›. Bu yard›m sonucu. Ancak bu karfl›laflma. ‹lk Müslüman-Türk çarp›flmas›. Müslümanlar›n yan›nda savaflt›lar. Hz. savafl› Müslümanlar kazand›. y›k›l›fl› Türgifller ve Hazarlar ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar. Köktürk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bölgede devlet kuran Türgifller. Türkler. 630 659 682 Kutluk Devleti’nin kuruluflu 744 Kutluk Devleti’nin y›k›l›fl› 745 766 Do¤u Köktürk Bat› Köktürk Devleti’nin Devleti’nin y›k›l›fl›. dostça geliflmeye bafllad›. Hicret Muhammed’in Muhammed’in do¤umu peygamberli¤i Abbasilerin. harekete geçtiler. Osman Döneminde tekrar karfl›laflm›fllard›r. fl Sizce o dönemde Türklerin inançlar› ile ‹slamiyet aras›nda ne gibi benzerlikler olabilir? ÖÇK 3. Emevilerin aksine insanlara hoflgörü ile yaklaflmalar›. Etkinlik 86 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türklerin ‹slam dinini daha yak›ndan tan›malar›n› sa¤lam›flt›r. Ünite Türkler ‹slamiyetle Tan›fl›yor Tülin. Hz. Ömer’in halife olmas› 644 Hz.

Bu dönemde Türk halk›. ‹slam dininde de tek Allah inanc›n›n olmas›. ‹slam toplumu içinde yer alan çeflitli uluslar›n dil. • Her iki dinin de temizli¤e büyük önem vermesi. cennet ve cehennem kavramlar›n›n her iki dinde de bulunmas›. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi.425 840 Uygur Devleti’nin y›k›l›fl›. Bilim insanlar› da yo¤un çal›flmalar içine girdiler. Dr. Ali’nin ölümü. kendi öz kültürü ile birlefltirerek yeni bir kültürel yap›ya kavufltu. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hz. Ali’nin halife olmas› 661 Hz. ahiret. niçin Müslümanl›¤› seçmifl olabilirler? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Abbasi Devleti’nin kuruluflu 1055 Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a gelmesi 1258 Abbasilerin y›k›l›fl› Türkler. Türk milleti daima tek bir Tanr›'ya inan›yordu. • Kurban. SINIF 87 . 656 Hz. gelenek ve folkloründen etkilendi. kolayca Müslüman oldu. • Her iki inanç sisteminde de ruhban s›n›f› ve sosyal s›n›flar›n olmamas›. Allah inanc› Türklerin tek tanr› inanc›na benziyordu. âdet. yeni bir kültür çevresinin içerisine girdi. • ‹slam›n ahlak anlay›fl› ile Türk kültüründeki ahlak anlay›fl›n›n ortak noktalar›n›n olmas›. (Süryani Mihael) Prof. Osman Turan. s. • Dürüstlük ve adaletin üstün kabul edilip h›rs›zl›k ve yalanc›l›¤›n her iki inanç sisteminde de yasaklanmas›. ‹slamiyeti kabul ettikten sonra özellikle Abbasi ordusunda ve devlet yönetiminde görev almaya bafllad›lar.‹pek Yolu’nda Türkler Tart›flma fl Türkler. Farkl› kültürlerden ve ‹slam kültüründen elde etti¤i de¤erleri. Karahanl›lar Devleti’nin kuruluflu 963 Gazneliler Devleti’nin kuruluflu 1040 Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu 1157 Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›l›fl› 1187 Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Bu benzerlikler flunlard›r: • Türklerin engin bir hoflgörüye sahip olmas› ve ‹slam dininin de bir hoflgörü dini olmas›. Osman’›n ölümü. Emeviler Dönemi’nin bafllamas› 750 Emeviler Devleti’nin y›k›l›fl›. • Türklerin tek Tanr›’ya (Gök Tanr›) inanmalar›. Bu yüzden Türkler.

Türk kavimlerinin dillerini. 7. Türkçenin Arapçadan üstün bir dil oldu¤unu ispatlamak ve Araplara Türkçeyi ö¤retmek için Divanü Lügâti’t Türk adl› eserini yazm›flt›r. Kaflgarl› Mahmut. C. Türk tarihi bak›m›ndan önemi nedir? fl Yukar›daki foto¤rafta görülen yap›t dönemin hangi özelliklerini yans›tmaktad›r? Kaflgarl› Mahmut. kültür ve medeniyet bak›m›ndan da zengin bir geçmifli oldu¤unu ortaya koymak. Kaflgarl› Mahmut. 25-26’dan derlenmifltir. Karahanl›lar Orta Asya’da kurulan ilk Türk-‹slâm devletidir. Türk ad›n› “Olgunluk Ça¤›” olarak aç›klam›flt›r. s. Bilgi Kutusu KAfiGARLI MAHMUT Kaflgarl› Mahmut'un do¤um ve ölüm tarihi bilinmemektedir. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Kaflgarl› Mahmut taraf›ndan Ba¤dat'ta Abbasi Halifesi Ebulkas›m Abdullah'a sunulmufltur. 1072-1077 y›llar› aras›nda Selçuklular›n egemenli¤indeki Ba¤dat'ta yaflam›flt›r. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletleri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • fetih • uygarl›k Tarih atlaslar›n›zdan Karahanl›lar›n yaflad›¤› bölgeyi inceleyerek kuruldu¤u yerin özelliklerini söyleyiniz. Afla¤›daki Kaflgarl› Mahmut’un yaflam›na ait belgeyi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. Eserinde halk aras›nda yaflayan halk fliirlerinden. Hayat›n›n önemli bir bölümünü Karahanl›lar bölgesinde geçiren Kaflgarl› Mahmut. Türkçenin ilk sözlük ve dil bilgisi kitab› olan Divanü Lügâti’t Türk. Bu dönemde yaflam›fl olan Kaflgarl› Mahmut özellikle Türk dili ve kültürünün tan›t›lmas›nda önemli katk›larda bulunmufltur. Türk milletinin dil. tarihlerini. destanlar›n›. Karahanl›lar devri devlet teflkilat› ile saray ve halk hayat› hakk›nda önemli bilgiler vermektedir. ‹slâm dininin ve ‹slâm kültürünün Orta Asya’da yay›lmas›nda önemli rol oynam›fllard›r. Türk illerinin birço¤unu dolaflm›fl.3. ! 88 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Karahanl›lar dönemine ait bir minare fl Kaflgarl› Mahmut Divanu Lûgati-i Türk adl› ünlü eserini niçin yazm›flt›r? fl Bu eserin. atasözlerinden örnekler vermifltir. SINIF . Babas› Hüseyin ibni Muhammed adl› Barsganl› bir beydir. efsanelerini bir kitapta toplam›flt›r.

‹pek Yolu’nda Türkler Cem. ! Karahanl›lardan kalma bir türbe (Talas) Karahanl› hakan› Bilge Kül Kad›r Han. kendisini bozk›rlar hâkiminin yasal varisi ilan ederek Karahanl›lar Devleti'ni kurdu. 893 y›l›nda Talas’› ele geçirdiler. Orta Asya’da kurulan ilk Türk ‹slam devletinin Karahanl›lar oldu¤unu belirterek sözleflme devam etti. Onun iki o¤lundan Arslan Han Baz›r büyük hakan s›fat›yla Balasagun'dan. Bu¤ra Kara Han unvan›n› tafl›yan bat› k›sm›n›n hâkimi ise Talas'ta oturuyordu. ikili teflkilat sistemine uygun olarak iki hakan yönetiminde iki k›sma ayr›ld›. hanedana ba¤l› flehzadeler veya askerî valilerin idaresine veriliyordu. 840'ta Uygur Devleti’nin K›rg›zlar taraf›ndan y›k›lmas› üzerine Karluk Yabgusu. Bilge Kül Kad›r Han. Samaniler. — Amca. SINIF 89 . Bu durum karfl›s›nda O¤ulcak Han. Ülkenin bat› k›sm›n› yöneten büyük hakan›n yüksek hâkimiyetini tan›mak kayd›yla hanedan›n bir baflka üyesi taraf›ndan yönetiliyordu. bilinen ilk Karahanl› ka¤an›d›r. fl Yukar›daki bilgilerden ve foto¤raflardan yararlanarak Karahanl›lar dönemi devlet yönetimi ve kültürel özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz. ‹ran’da kurulmufl olan Samano¤ullar› ile mücadele etmifltir. ‹ller. bütün Karahanl›lar›n hükümdar› idi ve Kara-Ordu'da yerleflmiflti. Bu devlet. Karahanl›lardan kalma bir an›t (Semerkant) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. di¤er o¤lu Kad›r Han O¤ulcak ise Talas'tan devleti idare ettiler. merkezi Kaflgar'a naklederek Samano¤ullar› egemenli¤i alt›ndaki bölgelere ak›n düzenlemeye bafllad›. Arslan Kara Han unvan›n› tafl›yan do¤u k›sm›n›n hâkimi büyük hakan. Biliyor muydunuz? Bu devletin ad›n›n "kara=güçlü" kelimesinden geldi¤ini biliyor muydunuz? fl Kara ya¤›z sözcü¤ünün günümüzde ne anlama geldi¤ini araflt›r›n›z. o gün derste ö¤rendikleri konularla ilgili daha fazla bilgi edinmek için tarih ö¤retmeni olan amcas›na baz› sorular sordu. ilk-Türk ‹slam devletleri hakk›nda bilgi verir misiniz? Ahmet Bey.

SINIF . Eski gücüne bir daha kavuflamayan Bat› Karahanl› Devleti'ne Harzemflahlar 1212 y›l›nda son vermifllerdir. Ancak taht kavgalar› nedeniyle devlet 1042 y›l›nda. s.10. Bu devletin topraklar›. Büyük Selçuklu Devleti'nin kurulmas›ndan sonra Selçuklu-Gazneli mücadelesine Karahanl›lar da kat›ld›. Bat› Karahanl›lar›n durumunu de¤ifltirmifltir. Bu tarihten itibaren Do¤u Karahanl›lara karfl› mücadele ederken etraf›ndaki Müslüman gönüllülerden yararlanm›flt›r. Ünite Bilgi Kutusu Satuk Bu¤ra Han.. 999 y›l›nda komflular› Samano¤ullar› Devleti’nin varl›¤›na son verdiler. ne güzel aynad›r! ‹nsanlar. Sultan Melikflah döneminde Selçuklu egemenli¤ine girmifltir. Satuk Bu¤ra.3. Do¤u Karahanl›lar ve Bat› Karahanl›lar olmak üzere ikiye ayr›ld›. 361 ve 359) fl Yukar›daki sözlerden de yararlanarak Atatürk’ün millî tarihimize verdi¤i önemi aç›klay›n›z. Selçuklular›n 1141 y›l›nda yap›lan Katvan Savafl›'nda Karahitaylara yenilmesi üzerine Bat› Karahanl›lar. Baflkenti Balasagun olan Do¤u Karahanl› Devleti bir süre ba¤›ms›z yaflad›ktan sonra Melikflah döneminde Büyük Selçuklulara ba¤land›. Gazneliler ve Karahanl›lar taraf›ndan paylafl›ld›. Aralar›nda dostluk oluflur. Gaznelilerle ortak hareket eden Karahanl›lar. en büyük kutsall›klar karfl›s›nda bile k›skançl›k duygular›na kap›lmaktan kendilerini kurtaram›yorlar. bu defa da Karahitaylar›n egemenli¤ine girdiler. Karahanl›lara s›¤›nm›fl olan Ebu Nasr adl› Samani flehzadesi ile karfl›lafl›r. amcas›na karfl› taht mücadelesini kazand›ktan sonra ‹slamiyeti. Saltuk Bu¤ra Han’›n hükümdar olmas›ndan sonra Karahanl› Devleti. Horasan ise Gaznelilere kald›. resmî din olarak kabul etmifltir. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. M. Bu olay. 90 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹slam devleti özelli¤i kazanm›flt›r. Bat› Karahanl›lar. hele ahlak. önce Özkent'i daha sonra Semerkant'› baflkent yapt›. konuflmas›n›n bu bölümünde Atatürk’ün millî tarihimizle ilgili flu sözlerini hat›rlatt›.. Tarih. Etkinlik fl Karahanl›lar Devletin’nin y›k›lmas›nda hangi faktörler etkili olmufltur? Neden? Ahmet Bey. Millet için ve milletçe yap›lan ifllerin hat›ras› her türlü hat›ralar›n üstünde tutulmazsa millî tarih kavram›n›n k›ymetini takdir etmek mümkün olamaz. ad›n› Abdülkerim olarak de¤ifltirmifltir (945). geliflmemifl kavimler. Do¤u Karahanl› Devleti. ÖÇK 3. Bu dostluk sonucunda ‹slam dinini benimser. 1211 y›l›nda da Karahitaylar taraf›ndan y›k›ld›. Maveraünnehir Karahanl›lara. Bat› Karahanl› Devleti. Satuk Bu¤ra Han.

Âlim bir kiflili¤i olan Sultan Mahmut. Gazneli Mahmut. Babas› sa¤ iken Horasan valili¤i görevini yürüttü. döneminin pek çok kitab› Gazneli Sultan Mahmut'a takdim edildi. Firdevsi'nin meflhur fiehname'si de dâhil olmak üzere. C. saray›nda âlim ve flairlere çeflitli konularda sohbet ve tart›flmalar yapt›r›rd›. Bîrûni ve Firdevsi gibi birçok meflhur bilgin Sultan Mahmut'un saray›nda himaye gördüler. 971 tarihinde do¤du. 1030'da Gazne'de vefat etti ve orada defnedildi. Biliyor muydunuz? Gazneli Mahmut'un "sultan" unvan›n› kullanan ilk Türk hükümdar› oldu¤unu biliyor muydunuz? fl Yukar›daki metne göre Gazneli Mahmut’un iyi bir e¤itim görmüfl olmas›. SINIF 91 . 29-31’den derlenmifltir. genç yafltan itibaren devlet idaresinde görev ald›.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey. 5. Samano¤ullar› Devleti'nin Horasan valisi idi. ‹yi bir ö¤renim gördü. küçük kardefliyle yapt›¤› mücadeleyi kazanarak hükümdar oldu. Gazneliler Bilgi Kutusu GAZNEL‹ SULTAN MAHMUT Gazneliler Devleti'nin en büyük hükümdar› ve Hindistan fatihi Gazneli Sultan Mahmut. Sebük Tekin öldü¤ü zaman tahta Mahmut’un küçük kardefli ‹smail geçmiflti. anlat›m›na Gaznelilerle devam etti: Özellikle Gaznelilerin en ünlü hükümdar› olan Sultan Mahmut hakk›nda bilgi verdi. o dönemin e¤itim anlay›fl› hakk›nda size nas›l bir fikir vermektedir? fl O dönem yaz›lm›fl olan pek çok kitab›n Gazneli Mahmut’a takdim edilmesinin nedeni neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Gazneli Mahmut'un babas› Sebük Tekin. Büyük bilginlerin elinde yetiflti. 33 y›l hükümdarl›k yapan Sultan Mahmut. Mert ve cesur bir insand›. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Gazneli Mahmut. Gazneli Sultan Mahmut'un saray› bir bilim akademisi hâline geldi. Kendisi bilime ve sanata karfl› büyük bir sevgi besliyordu. s.

SINIF .3. Sebük Tekin'den sonra tahta geçen o¤lu Mahmut. Hindistan'a on yedi sefer düzenleyerek büyük zaferler kazand›. Ünite Gazneliler Devleti Samano¤ullar› Devleti'nde yetiflmifl Alptekin adl› bir Türk kumandan›. devleti babas› gibi iyi yönetemedi. yaln›z Gazneli Devleti'nin de¤il. ‹ran'›n orta eyaletleriyle Harzem topraklar›n› da ülkesine katarak zaman›n›n en büyük hükümdar› oldu. Büyük Selçuklularla giriflti¤i mücadeleyi kaybetti. baflar›l› bir kumandand›. 1187 y›l›nda da Gurlular taraf›ndan tamamen ortadan kald›r›ld›. Türk tarihinin de en büyük devlet adamlar›ndan biridir. Gazneli Mahmut. Alptekin’den sonra devletin bafl›na Sebük Tekin geçti. Sebük Tekin. fl Sultan Mahmut'un seferlerde kulland›¤› filler. Sultan Mahmut'tan sonra devletin bafl›na geçen Sultan Mesut. K›sa süre içerisinde bütün Afganistan ile Horasan ve ‹ran'›n do¤u k›s›mlar›n› yönetimi alt›na ald›. Gazneliler. ona ne gibi üstünlükler sa¤lam›fl olabilir? fl Gazneli Mahmut'un Hindistan seferlerinin nedenleri sizce neler olabilir? 92 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ayn› zamanda. Afganistan'›n Gazne flehrini ele geçirerek Gazneliler Devleti’ni kurdu (963). Bu ülkede ‹slam›n köklü flekilde yerleflip geliflmesinde önemli rol oynad›. iyi bir devlet adam›. Babas›n›n izinde devam eden Gazneli Mahmut. 1040 Dandanakan Savafl›'ndan sonra topraklar›n›n bat› bölümünü Büyük Selçuklulara b›rakmak zorunda kald›lar.

en ak›ll› ve kudretlisi olan Melikflah. Sultan Melikflah bir süre sonra devlet merkezini de ‹sfahan'a nakletti. kendi arzular›yla onun idaresine girdi. 7. bütün insanlara ve Hristiyanlara karfl› baba gibi idi. 168’den derlenmifltir. vezir Nizamülmülk’ün yard›m› ve deste¤i ile Büyük Selçuklu Devleti taht›na ç›kt›. Urfal› Mathieus (Mateyus) Prof. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Melikflah'›n dedesi Ça¤r› Bey ve dedesinin büyük kardefli Tu¤rul Bey taraf›ndan 1040 y›l›nda kurulmufltur. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu. C. s. Melikflah'›n amcas› ve Kirman meliki Kavurd. Karahanl›lar karfl›s›nda da üstünlü¤ünü gösterdi ve önce Tirmiz flehrine girdi. Büyük Selçuklu Devleti Büyük Selçuklu Devleti. Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin dedelerinin ad›yla iliflkisi olabilir mi? Bu iliflkilendirmeyi nas›l aç›klars›n›z? Türk tarihinde benzer adland›rma yap›lan baflka devletler de varm›? Hangilerini biliyorsunuz? Bilgi Kutusu MEL‹KfiAH Alparslan öldükten sonra o¤lu Melikflah. Osman TURAN. Geçti¤i ülkelerin halklar›na karfl› bir baba gibi davran›rd›. Sultan Melikflah. s. 471 fl Yukar›daki bilgide Melikflah’›n hangi özelliklerine vurgu yap›lm›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Alparslan'›n ölümünden sonra. Bilgi Kutusu HERKES‹N BABASI MEL‹KfiAH ‹nsanlar›n en adili. fl Devletin ad›n›n. Selçuklu topraklar›na sald›r›ya geçen Gazneliler ve Karahanl›lar üzerine yürüdü. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Dr. Bu yenilgiler üzerine Karahanl› hükümdar› fiemsülmülk Nasr af dilemek zorunda kald› ve Nizamülmülk'ün arac›l›¤› ile bar›fl yap›ld› (1074). Gazneliler neticede bar›fl teklif etmek zorunda kald›lar. Bütün Rum ve Ermeniler. onun sultanl›¤›n› tan›mad›. SINIF 93 . Sultan Melikflah.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey Orta Asya’daki ilk Türk-‹slam devletinden biri olan Büyük Selçuklu Devleti hakk›nda bilgi vermeye devam etti. ‹ki taraf aras›nda Hemedan civar›nda yap›lan savafl› Nizamülmülk'ün iyi idaresi sayesinde Melikflah kazand› (1073). Bar›fl yap›larak iki hanedan aras›nda akrabal›k kuruldu. sonra Semerkant'a do¤ru ilerledi. Gaznelilere karfl› kazan›lan Dandanakan Savafl› sonras›nda gerçekleflmifltir.

gücünden çekindi¤i. Maveraünnehir'i ele geçiren Karahanl›larla mücadele etti. Arslan Yabgu. Ünite Büyük Selçuklu Devleti ve di¤er Türk Devletleri Selçuk Bey’in o¤lu olan ve yabgu unvan›n› tafl›yan Arslan. fl Yukar›daki haritadan yararlanarak Orta Asya Türk-‹slam devletleri ile ilgili bir tarih fleridi oluflturunuz. Selçuklular Horasan'a çekildiler. Niflabur’u kendine merkez yapt›. Tutuklat›p Hindistan'›n kuzeyindeki Kalincar Kalesi'ne hapsetti (1025). etkisiz k›lmak istedi¤i Arslan Yabgu’yu görüflme iste¤i ile yan›na ça¤›rd›.3. Horasan’da Gazneli egemenli¤ine son veren Tu¤rul Bey. Arslan Yabgu'nun ölümünden sonra Selçuklularda k›sa süren bir da¤›n›kl›k yafland›. 94 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Daha sonra artan Gazneli tehlikesine karfl› Ali Tegin ve Harezm valisi Harun ile ittifak kurdular. Ancak müttefikleri Harezm valisi Harun ve Ali Tegin'in ölümleri (1035) üzerine. SINIF . babas›n›n ölümü üzerine bafla geçti. Bu güç birli¤ine karfl› Gazneli Sultan Mahmut ve Karahanl› Yusuf Kad›r Han da anlaflmaya vard›lar. Gazneli Mahmut. Karahanl›lara karfl› isyan eden Karahanl› Prensi Ali Tegin ile ittifak kurdu. Tu¤rul ve Ça¤r› beyler. amcalar› Arslan Yabgu'nun tutuklanmas› üzerine fiilen Selçuklular›n liderleri durumuna geldiler. Buhara'y› ele geçirdiler. Karahanl›lar›n egemenli¤ine karfl› ç›kan Tu¤rul ve Ça¤r› Beyler Harezm bölgesine çekilmek zorunda kald› (1030).

Merv'de yap›lan kurultayda devlet teflkilat› düzenlendi.” Türk tarihini. Selçuklulara kesin bir darbe indirmek için ordusunun bafl›na geçti. Tu¤rul Bey zaman›nda Bizans ve Gürcülere karfl› da büyük baflar›lar sa¤lanm›flt›r. muhakeme de¤il. 145 -146’dan derlenmifltir. Tu¤rul Bey sefere ç›karak ‹ran'daki birçok bölgeyi ele geçirdi. s. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türk kültür ve uygarl›¤›n› incelemek bizim için borç oldu¤u gibi millî s›n›rlar›m›z d›fl›ndaki Türkler ve uygar milletler için de zorunludur. mant›k. Tu¤rul Bey’in temsilî resmi Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin birlikte ç›kt›¤› seferde Harezm bölgesi. Büyük Selçuklu Devleti ise bu savafl sonucunda hukuken ba¤›ms›zl›¤›n› kazanm›fl devletin kuruluflunu tamamlad›lar. 359 ve Atatürkçülük 3. zengin bir tarihtir. Gazneli ordusu. Abbasi halifeli¤i. s. tamamen Selçuklulara geçti (1043). kuflkusuz tarihin. Türk’ün tarihî uygar niteliklerinden. Selçuklu Sultan› ilan edildi. a¤›r bir yenilgiye u¤rat›ld› (1040). Gazneliler ile Selçuklular Merv yak›nlar›ndaki Dandanakan’da karfl›laflt›. Pasinler Savafl› sonunda Bizans'›n Anadolu'daki askerî gücü önemli ölçüde k›r›lm›fl oldu. insanl›¤›n çok faydalanaca¤› aç›kt›r. Selçuklu Devleti’ni tan›m›flt›r. Atatürkçülük 1. Arslan Yabgu'nun o¤lu Kutalm›fl ve ‹brahim Y›nal. genç nesillere her konuda en iyi ilham ve güç verecek olaylarla doludur. fl Selçuklular’›n seferlerini bat›ya do¤ru yöneltmelerinin nedeni ne olabilir? Bilgi Kutusu Atatürk’ün. belki bunlardan çok duygulard›r. Türk tarihi üzerinde özellikle durmas›n›n nedeni. Dandanakan Savafl›'n›n hemen sonras›nda Tu¤rul Bey. Türk tarihi.‹pek Yolu’nda Türkler Horasan'› kaybeden Gazneli Sultan› Mesut. Bizans-Gürcü kuvvetlerini Pasinler Savafl› ile büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar (1048). SINIF 95 . Gazneliler devleti bu yenilgi üzerine y›k›lma sürecine girdi. Fetih bölgelerine daha yak›n olmas› sebebiyle Niflabur'u b›rakarak Rey'i devletin yeni baflkenti yapt›. “Tarihi yapan ak›l. millî bilinci kuvvetlendirmedeki gerçeklere dayanan rolüdür.

Selçuklu askerlerini gösteren bir gravür 96 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . Maveraünnehir’e ç›kt›¤› sefer s›ras›nda öldürüldü (1072). Rey'den daha güneydeki ‹sfahan'a tafl›nd›. Melikflah öncelikle s›n›r boylar›na sald›r›lar düzenleyen Karahanl›lar ve Gazneliler'i yenerek bar›fla zorlad›.3. Sultan Alparslan. fl ‹kinci Köktürk Devleti'nin kurucular› Bilge Ka¤an ve Kültigin’in birlikteli¤i ile Tu¤rul ve Ça¤r› Bey'in birlikteli¤inin sonuçlar›na yönelik neler söyleyebilirsiniz? Do¤udan gelen O¤uzlara yurt bulmak isteyen Alparslan. Ünite Biliyor muydunuz? ‹slam dünyas›n›n koruyuculu¤unu üstlenen Tu¤rul Bey’in 1055 y›l›nda Abbasi halifesi taraf›ndan "Do¤unun ve Bat›n›n Sultan›" ilan edildi¤ini biliyor muydunuz? Tu¤rul Bey'in ölümünden sonra Alparslan tahta ç›kt›. h›zla geri döndü ve Malazgirt'te Bizans ordusunu a¤›r bir yenilgiye u¤ratt› (1071). böylece devletin do¤u s›n›rlar›n›n emniyetini sa¤layarak bütün gayretini Anadolu'ya sarf etmeye bafllad›. Azerbaycan ve Kafkasya'da birçok kaleyi ele geçirdikten sonra Do¤u Anadolu'ya girdi. Sultan Alparslan. fiam'a yürümekten vazgeçen sultan. M›s›r'a sefere haz›rland›¤› s›rada Bizans ‹mparatoru Romen Diyojen'in Do¤u Anadolu'ya ilerledi¤ini ö¤rendi. A¤abeyi ve Kirman Meliki Kavurd'un isyan›n› da bast›ran Alparslan. Malazgirt Meydan Savafl›'ndan sonra Türkler için Anadolu'da yeni bir dönem bafllad›. Alparslan’›n Malazgirt’teki heykeli (Mufl) Malazgirt Meydan Savafl›. Nizamülmülk'ü vezirli¤e getirdi (1064). sonuçlar› aç›s›ndan Dandanakan'dan sonra cereyan eden en önemli meydan savafl›d›r. Devlet merkezi. Etkinlik h›zland›r›ld›. Azerbaycan üzerinden Malazgirt'e gelerek buray› k›sa sürede ele geçirdi. yeni fetih alan› olarak Anadolu'yu seçti. Bizans'›n Malazgirt Savafl›’ndan sonra anlaflmaya uyÖÇK mamas› üzerine Anadolu ak›nlar› 3. Ard›ndan Kars'a girdi (1064). Alparslan'›n ölümü üzerine Melikflah henüz 18 yafl›nda iken sultanl›¤a getirildi (1072).11. Hristiyanl›¤›n do¤udaki en güçlü kalesi olan Ani'yi fliddetli bir kuflatmadan sonra ele geçirdi.

Taht kavgalar›. kuzeyde Kafkaslardan. Sultan Melikflah. Melikflah döneminde Selçuklu Devleti. ba¤l› beyliklerin ba¤›ms›zl›¤›n› ilan ederek birbirleriyle mücadele etmeleri ve isyanlar ülkenin düzenini bozmufltur. Melikflah'›n o¤lu Sultan Sencer. Bu s›n›rlar. Sultan Sencer. Bu sözlerin. 1092 y›l›nda öldü. Selçuklu baflkentini Merv'e tafl›yan Sencer zaman›nda devlet tekrar kendini toparlamaya bafllam›flt›r. memlekette fesat ve adaletsizlik al›r yürür. Melikflah zaman›nda Büyük Selçuklu Devleti. Söyleyelim Afla¤›da Nizamülmülk’ün baz› sözleri verilmifltir. Selçuklu ülkesinin tamam›nda hâkimiyet kurarak birli¤i sa¤lad›. Melikflah'›n emriyle Arabistan Yar›madas›'ndaki Hicaz. Ancak Melikflah'›n ölümünden sonra geliflen baz› olaylar. Sencer'in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti son buldu (1157). Melikflah 1087'de ç›kt›¤› sefer sonucunda Karahanl›lar'›n do¤u kolunu da hâkimiyeti alt›na ald›. Bu sebeple Sultan Sencer zaman› için ikinci imparatorluk devri ad› verilir. Fakat 1141 y›l›nda do¤udan gelen Karahitaylar'a karfl› yapt›¤› Katvan Savafl›'nda yenilince itibar›n› kaybetti. “Melik. bat›da Anadolu ve M›s›r'dan. Böyle yapmazsa hata eder ve gaflete düfler. en parlak y›llar›n› yaflam›flt›r. halk aras›nda ne olup bitti¤ini bilmeli. SINIF 97 . Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük hükümdar›d›r. Mescid-i Cuma’dan bir görünüm (‹sfahan) Düflünelim.‹pek Yolu’nda Türkler Anadolu fatihlerinden Artuk Bey. Halka zulüm eder.” “Halk padiflah›n saray›na gidip hâlini anlatmak isterse onlar› bundan men etme. güneyde Arabistan Yar›madas›'na kadar uzanmaktayd›. inkâr ve küfürle ayakta kalabilse de zulümle kalamaz. Yemen ve Aden'i Selçuklu topraklar›na katt›. en genifl s›n›rlar›na ulaflm›flt›r.” “Padiflahlar ordu ve halk›n durumunu uzak veya yak›ndan bizzat incelemeli. devlet yönetimindeki önemini aç›klay›n›z. devletin gücünü kaybetmesine neden olmufltur.” Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. do¤uda Balkafl ve Iss›k Gölü'ne.

Ordu yap›lanmas›nda ikta askerlerinden baflka sultan›n hassa ordusu bulunurdu. hükümdar ailesinin ortak mal› say›l›rd›. Gazneliler ve Selçuklarda ise Sultan unvan› verilirdi. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Cem: Ahmet Amca! Bu ilk Türk devletlerinde kültürel ve sosyal yaflam nas›ld›? Konuflulan Diller Karahanl›larda resmî dil Türkçe idi ve Uygur alfabesi kullan›l›yordu. Bu durum. SINIF Mescid-i Cuma (Kazvin) Büyük Selçuklular Dönemi (‹ran) . Halk ise Türkçe konufluyordu. Devlet memurlar› ve komutanlar. Davalara kad›lar bakard›. haraci araziler. Hal› motifi Sultan Sencer TürbesiTürkmenistan (Meru) 98 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu sistemde topraklar gelirlerine göre gruplara ayr›l›rd›. Kaflgarl› Mahmut'un Divanü Lügâti’t Türk ve Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adl› eserleri. Devlet Yönetimi Türk-‹slam devletlerinde devletin bafl›nda bulunan hükümdara Karahanl›larda Han. Toplad›klar› gelirin bir bölümü ile devlete atl› asker yetifltirirlerdi. Hükümdarl›k babadan o¤ula geçerdi. Selçuklularda eyaletlere ayr›lan ülke yönetiminde hükümdar›n erkek çocuklar› görev al›rd›. bu dönemlerde edebiyat alan›nda da etkisini göstermiflti. görevlerine göre bu topraklar›n gelirlerini toplard›. Bu ordu. Toprak Yönetimi ve Ordu ‹slam devletlerinden ald›klar› ikta ad› verilen toprak sistemini uygularlard›. vak›f ve mülk arazileri bulunurdu. Ülke topraklar›. Bunlar›n yan› s›ra ba¤l› beyliklerden gelen askerler ve gönüllü Türkmen birlikleri de ordunun di¤er bölümlerini olufltururdu.3. Gaznelilerde resmî dil Arapça. Resmî dildeki de¤iflim. Selçuklularda ise Farsça idi. hükümdarlar›n ölümünde taht kavgalar›na ve ülkenin parçalanmas›na neden olurdu. dönemin edebiyat ürünleridir. Onlar› yetifltirmek için yanlar›nda atabey unvan› tafl›yan devlet adamlar› bulunurdu. Türk-‹slam devletlerinde hukuk. ayl›kl› askerlerden oluflurdu. Hükümdar›n en büyük yard›mc›s› ise vezir idi. ‹kta sisteminin yan› s›ra has araziler. fler'i (‹slami) ve örfi (gelenek ve âdet) olmak üzere ikiye ayr›l›rd›.

köprü. Devletin gelirleri.‹pek Yolu’nda Türkler Bilim ve Sanat Türk-‹slâm devletleri döneminde canl› bir bilim hayat› vard›. Sanata büyük önem veren Türkler. hükümdarlar taraf›ndan desteklenmifltir. Sosyal ve Ekonomik yaflam Türk-‹slam devletlerinde halk. cizye. Gazali gibi bilim adamlar› yetiflmifltir. hamam. devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. ‹lk Türk-‹slam devletlerinde dinar ve dirhem ad› verilen alt›n ve gümüfl paralar kullan›lm›flt›r. öflür. canl› bir ticaret yaflam›na sahip olan ülkede han ve kervansaraylar yapt›rarak ticarete destek olmufltur. Selçuklular döneminde Sultan Alparslan. Vezir Nizamülmülk'ün yazd›¤› Siyasetname adl› eser. Orta Asya’da kurulan ilk Türk‹slam Devleti Karahanl›lard›r. türbe gibi mimari eserlerde çini ve oymac›l›k sanat›n›n en güzel örneklerini vermifllerdir. Müslüman esnaf›n haklar›n› koruyan bir tür sendika görevi görüyordu. E¤itim ve ö¤retim kurumlar›. Lonca teflkilat›. Devlet. Farkl› dinlere inanan insanlar› bu devletlerin himayesinde huzur içinde yaflam›fllard›. haraç. ‹bn-i Sina. ganimet. Müslüman zanaatkârlar›n kurduklar› lonca teflkilat›. üretimde kalite ve disiplini sa¤l›yordu. hastane. veziri Nizamülmülk'e dünyan›n ilk üniversitesi say›lan Nizamiye Medresesini Ba¤dat'ta kurdurmufltur. Çini örne¤i fl ‹slâmiyetin kabulu Orta Asya’daki Türk devletlerinin devlet yönetimi. tar›m ve hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ticaretle de u¤rafl›yordu. sanat anlay›fl› ve kültürel özelliklerinde hangi de¤iflimleri neden olmufltur? Selçuklu dönemine ait bir köprü Gaznelilere ait bir zafer an›t› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. gümrük ve maden vergileriydi. SINIF 99 . cami. Türk-‹slam devletlerinde Müslümanlar›n yan› s›ra baflka dinlere inanan insanlar da vard›. Din ve ‹nan›fl Türkler genellikle Talas Savafl›'ndan sonra ‹slam’› kabul etmifltir. Türk-‹slam devletleri döneminde Farabi. han. çeflme. Konargöçer hayat› sürdürüp a¤›rl›kl› olarak hayvanc›l›kla geçinenler de vard›.

Niflan. büyük bir e¤lence ile yenir. Biner at›n iyisine. dir. evinin en yüksek bir yerinde uzaktan gelen alay› gözetir. SINIF .s. âdetlerle yukar›da verilen âdetler aras›nda benzerlik var m›? Nelerdir? Günümüzde de niflan ve dü¤ün törenleri Anadolu'nun çeflitli bölgelerinde farkl›l›klar göstermektedir. Birlikte okuyal›m. dü¤ün. Afla¤›daki bilgi kutusunda yörük kültürünü yans›tan nisan ve dü¤ün törenlerini içeren kültürel ögelere yer verilmifltir. Oldu güvey kaynanas›. Ünite Yaflayan De¤erlerimiz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kültür • dü¤ün • gelenek 1. "mendil almak" veya "mendil vermek" olarak ifade edilmektedir. K›z›n evinde bu yemekler. 274’ten derlenmifltir. 273. asker u¤urlama gibi kat›ld›¤›n›z bir tören ile ilgili an›lar›n›z› s›n›fta arkadafllar›n›zla paylafl›n›z. cilt. K›z anam. Baz› yörelerde ise bu olay. Etkinlik 100 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Gelin attan inmeden güveyi testiden avucuna biraz su doldurur ve bu suyu gelinin bafl›na serper. âdetin yerini bulmas› demektir. neden gelinin bafl›na su serpmifl olabilir? fl Sizin çevrenizdeki niflan. pilav döker ve çalg› ile bu yemekleri k›z›n obas›na gönderir. bereketi simgelemekteBiner at›n etlisine. Gelin odas›n›n efli¤inde testi Gider yolun enlisine. say›lmaktad›r. fl Dü¤ünlerle ilgili bildi¤iniz inan›fl ve gelenekler nelerdir? fl K›na gecesinde söylenen bildi¤iniz mâni ve türküleri arkadafllar›n›zla bir- 3. • tören • millî kültür Bayram ve dü¤ün gibi kutlamalar›m›z Orta Asya’daki ilk Türk topluluklar›ndan günümüze kadar çeflitli de¤iflikliklere u¤rayarak da olsa varl›¤›n› devam ettirmektedir. Örne¤in eflinin evine gelen gelinin üzerine bu¤day serpilmesi. Ali R›za Yalman. ya da cam k›r›lmas› ise gelinin köMufltu gelsin emmisine. 1. Gelin yeni evine gelirken güveyi. k›nan kutlu olsun! Söyle dillerin tatl› olsun! Ali R›za YALMAN / Cenupta Türkmen Oymaklar›1.270 ÖÇK likte söyleyiniz. Dü¤ün geleneklerinde inançlar›n ve geleneklerin etkili oldu¤u görülmektedir.12.269. 267. Baz› yörelerde k›z istemek için dünür gidilmesi sonucu al›nan "evet" cevab›. Niflan günü o¤lan taraf› davar keser. k›z anas›.3. dü¤ün vb. s. Elinde dolu bulunan bir su testisini gelin evin kap›s›na gelinceye kadar saklar. "söz kesmek" olarak adland›r›lmaktad›r. tü huylar›n›n kovulmas›na iflaret K›z anas›. Selam söylen day›s›na. Cenupta Türkmen Oymaklar› 1. fl Sizce damat. Fakat Yörüklerde k›z›n iste¤i önemli oldu¤undan dünür gönderilmeden önce k›z›n gönlü edilmelidir. Dünür gitmesi. Gider yolun koyusuna. Kültürümüzün korunup sürdürülmesinde törenlerimizin rolü sizce nelerdir? 2. Yörüklerde Dü¤ün Bilgi Kutusu Niflanlarda bafll›ca âdetler dünür göndermekle bafllar.

Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. 19 fl Çevrenizde Nevruz günü hangi etkinliklerle kutlanmaktad›r? Nevruz günü Osmanl›larda da ayr› bir önem tafl›maktad›r. 19. Yeni gün yeni y›l her y›l an›lm›fl Kâh "Nevruz" kâh "Mart Dokuzu" denilmifl Kazanlar kurulmufl. Günümüzde de Türk topluluklar›nda demir dövme törenleri yap›lmaktad›r. kutsal sayd›¤› bu mekânda ya¤mur duas›na ç›kar. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kurulan büyük kazanlarda yemekler piflirilir ve gelen insanlara da¤›t›l›r. bu günler flenliklerle kutlanm›flt›r..13. oldu¤unu biliyor muydunuz? her y›l mart ay›n›n 21 ve 22. Bilgi Kutusu Bafll› bafl›n e¤mifl dizli diz çökmüfl Çok taht y›km›fl atam. Yak›lan atefl etraf›nda dönülür ya da ateflin üzerinden atlan›r. dualar edilir.nen "Celali Takvim"in bafllang›c›n›n Nevruz günü ruk köyünde bulunan Nevruz Sultan Türbesi . Bahar›n bolluk ve bereket getirmesi için dualar edilir. Yöre halk›.. Mart. Kurtulufl Savafl› kazan›l›p yeni devletimiz kurulduktan sonra da nevruz flenlikleri devam etmifltir. Bu türbede yatan kiflinin. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. Ergenekon'dan ç›kmak için atefl yak›l›p demir dö3. Burada yap›lan dualar›n kabul olunaca¤›na inan›l›r. . Kutsal gün olarak kabul edilen Nevruz günü kurtulufl ÖÇK günü olarak da kutlanmaktad›r. bu güne ayr› bir önem kazand›rmaktad›r. 1922'de Ankara'da düzenlenen flenliklere kat›lm›flt›r. afllar yenilmifl Türk'ün gen (genifl) gönlüne o gün yer darm›fl. Etkinlik vülmesi. çok bilek bükmüfl Bayram demifl bugün atefller yakm›fl Han k›zg›n demire çekici vurmufl. Kastamonu evliyalar›ndan oldu¤u san›lmaktad›r. Mart. 2005. günlerinde ziyaretçi ak›n›na u¤ramaktad›r. Ergenekon destan›na göre demir daginin eritilmesi ve Türklerin dünyaya yay›lmas› bu güne rastlamaktad›r. Büyük Taaruz için haz›rl›klar› yap›ld›¤› günlerde Mustafa Kemal Pafla. fl Yeni gün olarak bilinen Nevruz gününde sizin çevrenizde neler yap›l›yor? Kastamonu'nun Tosya ilçesinin baz› köylerinde bahar›n müjdecisi kabul edilen Nevruz’da kurbanlar kesilir ve e¤lenceler düzenlenir.‹pek Yolu’nda Türkler Bahar›n Müjdecisi Nevruz Biliyor muydunuz? Büyük Selçuklu Sultan› Melikflah ad›na düzenle- Kastamonu'nun Taflköprü ilçesinin Ob. 2005 s. Padiflaha nevruziye adl› hediye vermek gelenek olmufl. s.20’den derlenmifltir. SINIF 101 .

Kaftan ve çizmeleri. SINIF ." Türklerin Alt›n Kitab›. Uygur Türkleri aras›nda orkestra teflkilat›n›n bulundu¤unu göstermektedir. Belinde 16 büyük alt›n levha ile süslü bir kemeri vard›r. Ünite Sanata Vurulan Türk Mührü ÖN HAZIRLIK Türk-‹slammimarisi denilince hangi tür eserler akl›n›za geliyor? Düflüncelerinizi belirtiniz. 1. dar süvari pantolonu. Bu orkestran›n kulland›¤› sazlar çeflitlidir. Orta Asya Türklerinin en eski çalg› aletidir. Bunlar›n biri. Giysi. yumuflak çizmelerden oluflmaktad›r. fl Kopuz. kopuzdur. sa¤dan sola V yakal› bir kaftan. s. günümüzdeki hangi müzik aletine benzemektedir? Uygurlara ait Göç Destan›’ndan bir bölüm: "Bir gece. Orta Asya Esik kurgan›nda bulunan bir Türk prensine aittir. küçük alt›n levhalarla ifllenmifltir. m›zrap ve yayla çal›nan çeflitleri vard›r. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • sanat • estetik Kopuz Türk musiki sanat›n›n millî saz›. Anadolu Türklerinde de kullan›lm›flt›r. Dede Korkut Hikâyeleri’nde hemen her kahraman›n elinden düflmeyen kopuz. A¤ac›n gövdesi gittikçe kabar›yor. ›rmak aras›ndaki a¤ac›n üzerine gökten mavi bir ›fl›k indi. oradan güzel musiki sesleri geliyordu. Ayn› orkestrada a¤›zla çal›nan sazlar da görülmektedir. diz alt›nda kalan k›sa. Kopuz. fl Esik kurgan›nda bulunan prense “Alt›n Elbiseli Adam” denilmesinin nedeni nedir? 102 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. C. 110 Biliyor muydunuz? Çeflitli kopuzlar Alt›n Elbiseli Adam Yandaki foto¤rafta görülen z›rh fleklindeki elbise. Türkistan'da Turfan bölgesinde yap›lan kaz›larda bulunan Uygur minyatürleri. uda benzeyen kopuzdur.3. Bu saz›n parmakla.

hal› dokuma tekni¤ini ilk olarak islam dünyas›na ard›ndan da tüm dünyeye tan›tm›fllard›r.‹pek Yolu’nda Türkler Türk hal› dokumac›l›¤› da geleneksel yaflant›ya ba¤l› olarak geliflmifltir.14. seramikçilik. Türklerin mobilya ve döflemeleri kolayl›kla tafl›nabilen hal› ve keçeler olmufltur.da yaflam›fl ünlü seyyah günlü¤üne “Dünya’n›n en güzel hal›lar› Konya’da yap›l›yor” fleklinde bir not düfltü¤ünü biliyor muydunuz? Türk-‹slam devletlerinde maden iflletmecili¤i ve hal› dokumac›l›¤› d›fl›nda geliflen sanat dallar›na a¤aç iflleri. çinicilik. Etkinlik 3. fl Türkler dokuduklar› hal› ve kilimlerde daha çok hangi figürleri kullanm›fllard›r? Bu figürler dönemin kültürel özellikleri hakk›nda ne tür bilgiler vermektedir? 3. Çini örne¤i Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yandaki foto¤raf› inceleyiniz. köpü vb. mermer ve lüle tafl› iflletmecili¤i örnek olarak gösterilebilir.15. terzilik. dericilik. SINIF 103 . Selçuklu hal›lar›nda kullan›lan dü¤üm tekni¤i. yy. Türkmen ve yörük afliretleri taraf›ndan Anadolu’ya getirilen hal› sanat› Selçuklular döneminde büyük bir geliflme göstermifltir. ARAfiTIRINIZ Türk-‹slam devletlerinden günümüze kalan eserler (cami. Türk (Gördes) dü¤ümü ad› verilen bu tekni¤e göre ipekten yap›lan hal›larda santimetre kare bafl›na 80-100 dü¤üm at›l›rd›. Türk hal›lar›n› di¤er ülkelerin hal›lar›ndan ay›rmaktad›r. Orta Asya Türk boylar› çad›rlar›n›n zamanlar›n› daha kal›n ve s›cak tutabilmek amac›yla hal› sanat›na önem vermifllerdir. Türkler. Göçebe hayat›n etkisiyle. Etkinlik ÖÇK Bilgi Kutusu Türk hal›lar›n›n sa¤laml›k ve esteti¤ini taktirle karfl›layanlardan biri de Marko Polo4dur. 13.) hakk›nda internetten araflt›rma yaparak buldu¤unuz foto¤raflar› s›n›fta sergileyiniz.

Türkler.. 2.......... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz....... Türk tarihi ve Türk kültürü için önemini tart›fl›n›z. Türklerin Müslüman olmalar›n› kolaylaflt›ran ögeler nelerdir? 12.. . balbal....... .. Orhun Kitabeleri.... 4. Manihaizmin kabul edilmesi..... ‹lk Türk devletlerinin siyasal.... eskiden mezarlar›n›n bafl›na .... 104 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6....... Köktürk Yaz›tlar›n›n Türk edebiyat›.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A... 1...... Avrupa Hun Devleti. Ötüken'in Türkler için önemi nedir? Ötüken'in kaybedilmesi. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.. hangi siyasal sonuçlar› do¤urmufltur? 5..... Orta Asya’da Türk-‹slam sanat eserlerinden iki tane örnek veriniz. Emeviler ile Abbasilerin halka karfl› yaklafl›m›...... Nevruz bayram› tarihimizde hangi olayla birlikte an›lmaktad›r? 13...ad› verilen heykeller dikerlerdi. 7... Türklerin.. sosyal ve kültürel yaflamlar›n› anlatan destanlar hangileridir? 2. 4.. Kur’an-› Kerim....... hangi yönüyle di¤er uluslar› etkilemifltir? 10.. . Türk ordu teflkilat›.......... .. Avrupa'n›n siyasal yap›s›na hangi etkileri yapm›flt›r? 3. ‹pek Yolu... 14......3.. Uygurlar›n hayat›nda hangi de¤iflikliklere yol açm›flt›r? 6. ‹lk Türk devletlerinin parçalanmas›nda hâkimiyet anlay›fl›n›n etkisi olmufl mudur? Örneklerle aç›klay›n›z. hangi kuvvet komutanl›klar›ndan oluflmaktad›r? B...... ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömmeleri hangi inanc›n belirtileridir? 8. Kurultay.......... SINIF . bugünkü hangi kuruma benzemektedir? Aralar›nda hangi benzerlikler vard›r? 9...Araplara Türkçenin zengin bir dil oldu¤unu anlatmak amac›yla yaz›lan eserdir....’e aittir. Divanü Lügâti’t Türk 1. Köktürk.. 3..... Türkleri nas›l etkilemifltir? 11. Kral Yolu. 5..‹slam dininin kutsal kitab›d›r....... ilk Türk devletleri dönemindeki en önemli ticaret yoludur. Türk Silahl› Kuvvetleri.

) Tanr›’n›n verdi¤ine inan›lan yönetme yetkisine kut denir.) Karahanl›lar›n resmî dili Türkçedir.) Kaflgarl› Mahmut’un eseri Atabet-ül Hakay›k’t›r. 5.. 3. Köktürkler dönemine ait destan afla¤›dakilerden hangisidir? A. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.) ‹lk Türk devletlerinde resmi din ‹slamiyettir. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.‹pek Yolu’nda Türkler C.Endülüs Emevileri D. Türeyifl Destan› C. Ergenekon Destan› B. 2... Uygurlar D. Asya Hun Devleti zaman›nda oluflturulan hangi teflkilat.. Gazneliler C. E¤itim teflkilat› B.. O¤uz Ka¤an Destan› D. Ordu teflkilat› C. (... 1... Büyük Selçuklular 5...) Yusuf Has Hacip “ Kutadgu Bilig” adl› eserinde devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. (. Dört Halife Döneminden sonra kurulan ‹slam devleti hangisidir? A. Adliye teflkilat› D. Divan teflkilat› 2. 4. (. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z. SINIF 105 .... (. Manas Destan› 3.Emeviler B. Ba¤dat Nizamiye Medresesi hangi Türk devleti döneminde kurulmufltur? A. (. Afla¤›daki yarg›lardan do¤ru olanlar›n önüne D. Kavimler Göçü’ne neden olan Türk boyu hangisidir? A.Fat›miler Ç. Karluklar C.Abbasiler C.. sonraki Türk devletlerinde de korunmufltur? A. Hunlar 4. Karahanl›lar B. 1. Avarlar B. Uygurlar D.

SINIF .4. ÜN‹TE Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde Ekonomi Yap›yoruz. Sat›yoruz Vatandafll›k Borcumuz Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m Mesle¤imi Seçerken 106 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

8. Çevrenizdeki do¤al kaynaklara örnek veriniz. SINIF 107 . hangi sebze ve meyve-ler üretilmektedir? Araflt›r›n›z. Vatandafl olarak vergi vermenin önemini ve Atatürk’ün vergi vermenin önemini belirten sözlerini araflt›r›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Bu ekonomik faaliyetlerden hangisinin ülke ekonomisine katk›s› daha fazlad›r? Araflt›r›n›z. 4. Yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na örnekler veriniz. Yaflad›¤›n›z çevrede. “Nitelikli insan gücü” denince akl›n›za neler geliyor? Aç›klay›n›z. 6. 2. 3. Meslek tercihi yaparken nelere dikkat etmemiz gerekir? Düflüncelerinizi not ediniz. Bu kaynaklardan biri ile ilgili ne tür yat›r›m ve pazarlama yap›ld›¤›n› ö¤reniniz. Ülkemizdeki ekonomik faaliyetlere örnek veriniz. Yak›n çevrenizde hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Araflt›r›n›z. 5. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 7. Bu kaynaklar›n bilinçsizce tüketilmesi yaflant›m›z› nas›l etkiler? Aç›klay›n›z.

ülkemizde tar›m ve hayvanc›l›k konulu bir sunum haz›rlad›k. Ünite Ülkemizde Ekonomi ÖN HAZIRLIK Yaflad›¤›n›z bölgede daha çok hangi ekonomik faaliyetler ön plana ç›km›flt›r? Gözlemlerinizi aç›klay›n›z. Turfanda sebzecilik ve serac›l›k. Ülkemiz topraklar›n›n üçte birinde tar›m yap›lmaktad›r. fl Yandaki haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünleri ile iklim özelliklerinin iliflkilerini aç›klay›n›z. tütün. BAZI TARIM ÜRÜNLER‹M‹Z SEBZEC‹L‹K VE MEYVEC‹L‹K SANAY‹ B‹TK‹LER‹ Sebzecilik. Yafl ve kuru olarak tüketilen bu meyveler ülkemiz ticaretinde önemli bir yere sahiptir. Ekonomik de¤eri di¤er tar›m ürünlerine göre daha fazlad›r. Kaynak: TÜ‹K. ülkemizde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. sebzecili¤in geliflmesine katk› sa¤lam›flt›r. Ülkemizde iklim çeflitlili¤inin fazla olmas› nedeniyle çok çeflitli meyve yetifltirilir.4. Tar›m ve hayvanc›l›k gibi pekçok ekonomik faaliyet topraklardan yararlanarak yap›lmaktad›r. f›nd›k ve zeytin olarak s›ralanabilir. fl Yukar›daki grafikleri inceleyerek yaflad›¤›n›z bölgede ençok hangi ürünlerin yetifltirildi¤ini söyleyiniz. 2008 Sanayide ham madde olarak kullan›lan tar›m ürünleridir. fleker pancar›. • ekonomi KEL‹ME LAR VE KAVRAM faaliyet • ekonomik • emek • enerji • ticaret Sosyal Bilgiler dersinde arkadafllar›n›zla gruplara ayr›larak ülkemizin kaynaklar› ile ilgili bir araflt›rma yapt›k ve ekonomik faaliyetlerle arkadafl›m Ahmet ve ben. Ülkemizde en çok yetifltirilen bafll›ca sanayi bitkileri pamuk. En çok Akdeniz Bölgesi’nde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. ayçiçe¤i. 108 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . Topraklar ülkemizin en önemli do¤al kaynaklar›ndand›r.

ordu. Marmara’n›n güney kesimlerinde yayg›n olarak bu faaliyetler gerçeklefltirilir. Özellikle yafl sebze ve meyve yurtd›fl›na satt›¤›m›z ürünlerin bafl›nda gelir. yurdumuzda ekimi en çok yap›lan ürünlerdir. ÖÇK 4. ARICILIK Ar›c›l›k sektöründe. tiftik keçisi ve k›l keçisi olup genel ad› davard›r. Bunu palamut. dut yapra¤› yiyerek beslendi¤i için dut a¤ac›n›n oldu¤u yerlerde yetifltirilir. kaz. kat›r ve deve bu gruba girer. KÜÇÜKBAfi HAYVANCILIK Koyun. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.gov. Tiftik keçisine Ankara keçisi de denir.1. Türkiye’de en çok yetifltirilen hayvand›r. Mercimek üretimi. fl Yukar›daki bilgilerden ve haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünlerini söyleyiniz.tr Tar›m ürünlerinin ülke ekonomisinde önemli bir yeri vard›r. k›y› bölgelerimizde yap›l›r. K›rm›z› mercimek. sardalye ve kefal izler. at. Ayr›ca tar›m ve hayvanc›l›ktan elde edilen ürünlerin sanayi ve hammadde olarak kullan›lmaktad›r.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde tar›mla birlikte topraklar›m›zdan hayvanc›l›kta da yararlan›lmaktad›r. Ülkemizde yap›lan bafll›ca hayvanc›l›k faaliyetlerini birlikte inceleyelim. bal mumu. ar› sütü ve polen üretimi yap›lmaktad›r. www. KÜMES HAYVANCILI⁄I Hindi. Büyükbafl hayvanc›l›¤›n en yayg›n oldu¤u yerler. BALIKÇILIK Ülkemizde bal›kç›l›k daha çok k›y› bal›kç›l›¤› fleklinde yap›lmaktad›r. yeflil mercimek ‹ç Anadolu Bölgesi’nde yetiflir. ar›c›l›k için çok uygun koflullara sahiptir. En çok hamsi avlan›r. Güney Do¤u Anadolu Bölgesi’nde. Bal›kç›l›k. Etkinlik BÜYÜKBAfi HAYVANCILIK S›¤›r. Bal üretiminde Ordu ili birinci s›radad›r. Modern tavuk çiftlikleri büyük flehirlerin yak›n›nda kurulmufltur. BAKLAG‹LLER Baklagiller. tavuk bu gruba girer. Türkiye. eflek. ördek. SINIF 109 . fl Haritadan yararlanarak hayvanc›l›¤›n en çok hangi bölgelerde yap›ld›¤›n› söyleyiniz. bal. sulamas›z yap›l›r. Koyun. ‹PEK BÖCEKÇ‹L‹⁄‹ ‹pek böce¤i. Do¤u Anadolu’nun kuzeyi ve Do¤u Karadeniz Bölgesi’dir.

SINIF . s›radad›r. Meskenlerin ve seralar›n ›s›t›lmas›nda kullan›l›r.Ülkemizde üretilen bafll›ca madenleri ve enerji kaynaklar›n› birlikte ö¤renelim. TUZ ‹kinci grupta Demet ve Ali ülTuz deniz ve göllerin yan› kemizdeki mas›ra. elektronik ve kimya sanayisi ile mutfak eflyas› yap›m›nda kullan›l›r. Bor minerali ençok jet ve roket yak›t›. en çok Tuz Gölü’nden elde haz›rlad›klar› sunumu arkadafllaedilir. yer alt›nda oluflan kaya tuzu denlerimiz ve yataklar›ndan da elde edilir. Ülkemizde enerji kaynaklar›m›z ile ilgili tuz. di¤erlerine göre ekonomik midir? Neden? JEOTERMAL ENERJ‹ Yer kabu¤unun derinliklerinden ç›kan s›cak su ve su buhar›ndan elde edilen enerjidir. motorlu araçlar. sabun. k⤛t ve çeflitli elektronik araçlar›n yap›m›nda kullan›l›r. deterjan.4. 110 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. r›yla paylaflt›lar. BOKS‹T Alüminyum cevheridir. Alüminyum. fl Jeotermal kaynaklardan elde edilen enerji. Ülkemiz dünya hidroelektrik potansiyelinin %1’ine sahiptir. Ünite Madenlerimiz ve Enerji Kaynaklar›m›z fl Günlük yaflam›m›zda kulland›¤›n›z eflyalar hangi madenlerden yap›lm›flt›r? Birkaç örnek veriniz. Beyaz kömür de denir. BOR M‹NERAL‹ Zenginli¤i yönünden Türkiye dünyada 1. fl Barajlardan hangi amaçla yararlan›r›z? H‹DROELEKTR‹K Barajlardan elde edilen bir enerji çeflididir. Günlük hayat›m›zda kulland›¤›m›z pekçok eflya çeflitli madenlerden yap›lmaktad›r.

fl Evinizde çelikten yap›lm›fl hangi eflyalar›n›z var? Örnek veriniz.2. Demir. çelik sanayide hammadde olarak kullan›l›r. L‹NY‹T Türkiye’nin hemen her yerinden ç›kar›l›r. D›fl ülkelere ihraç edilir. Mesken ve ifl yerlerinde yak›t olarak tüketildi¤i gibi elektrik enerjisi (termik santral) üretmek için santrallerde kullan›l›r. Rezervi en zengin olan yer Elâz›¤-Maden’dir. Demirin sertlefltirilmesinde ve paslanmaz çelik elde edilmesinde kullan›ld›¤› için demir-çelik sanayisinin önemli ham maddesidir TAfi KÖMÜRÜ Maden kömürü de denilen tafl kömürü enerji kayna¤› olarakde¤eri yüksek oldu¤undan demirçelik fabrikalar›nda demirin eritilmesinde kullan›l›r. SINIF 111 . ÖÇK DEM‹R Demir yataklar›m›z oldukça yayg›nd›r. fl Türkiye maden haritas›ndan yararlanarak ülkemizde madenlerin nerelerde ç›kar›ld›¤›n› söyleyiniz. 4.Ülkemizin Kaynaklar› KROM Türkiye’de en çok ç›kar›lan madendir. Türkiye’de elde edilen bak›r madeninin yar›s› buradan ç›kar›l›r. Kullan›m alan› oldukça yayg›n olan demir ülkemiz ekonomisi aç›s›ndan önemli bir yere sahiptir. Etkinlik fl Sizce madenler ve enerji kaynaklar›n›n ülkemiz aç›s›ndan önemi nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. BAKIR Kolay bir iletken oldu¤u için özellikle elektrik ve elektronik sanayisinde kullan›l›r.

geliflen bir sanayi koludur. fianl›urfa ve Diyarbak›r’da hayvansal ya¤ üretimi yap›l›r. Edirne.3. ‹stanbul. Bal›kesir gibi illerimizde meyve. G›da Sanayi: Un fabrikalar›. Buralar. Çay fabrikalar›. ‹stanbul. hayvanc›l›¤›n yo¤un oldu¤u yörelerimizden elde edilir. s›n›fta konu ile ilgili aç›klamalarda bulundu: — Arkadafllar. Karadeniz Bölgesi’nin do¤usunda kurulmufltur. Buralar. ‹zmir. ‹ç Anadolu (Konya) baflta olmak üzere ülkemizin her taraf›na da¤›lm›fl durumdad›r. besin sanayisinin bir koludur. Cumhuriyet Döneminde ilk kez Uflak’ta fieker fabrikas› kurulmufltur. Ünite Ülkemizde Sanayi Üçüncü grupta yer alan Zeynep ve Ömer ülkemizdeki bafll›ca sanayi kollar› ile ilgili bir araflt›rma yapm›fllard›. Van. A¤r›. Zeytin ya¤› çeflitleri Bursa ve Kayseri gibi illerimizde meyve suyu fabrikalar› kurulmufltur. Ayçiçe¤i ya¤› fabrikalar›n›n ço¤u. fiimdi sizlere ülkemizdeki sanayi dallar›n› bafll›klar alt›nda. ülkemizde tar›m ürünlerine dayal› sanayi kollar› daha fazla geliflmifltir. ilk s›ray› al›r. G›da sanayisi içinde konservecilik. Marmara Bölgesi’nde toplanm›flt›r. Erzurum. Çanakkale ve Bal›kesir gibi denize k›y›s› olan illerimizde bal›k konserve fabrikalar› vard›r. Tereya¤› ve peynir üretimi de. yurdumuzun fleKonserve yap›m› ker pancar› üretiminin yo¤un oldu¤u yerlere kurulmufltur. SINIF . Bursa. yurdumuzun hangi bölgesinde veya kentinde hangi sanayinin bulundu¤unu anlataca¤›z. çay üretimi yap›lan yerlerdir. bakliyat konserveleri. A¤r› ve Kars’ta peynir üretimi fazlad›r. Van ve Malatya’da et kombinalar› bulunmaktad›r. Etkinlik 112 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu bölgeleriyle Karadeniz Bölgesi’nin do¤usu ve Trakya Yar›madas›’d›r. ‹zmir. Konserve fabrikalar› h›zla ço¤almaktad›r. Süt. Bolu.4. Marmara ve Ege baflta olmak üzere Akdeniz ve Güneydo¤u Anadolu bölgelerimizde zeytinya¤› üretimi evlerdeki küçük imalathanelerde ve fabrikalarda yap›l›r. marmelat. peynir ve tereya¤›. sebze. Kars. fl Çevrenizde tar›ma dayal› hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Bunlarda neler üretilmektedir? Kaflar peyniri ÖÇK 4. reçel ve salça fabrikalar› vard›r. Ordu. Zeynep. 40’a yak›n fleker fabrikas›. Trabzon.

SINIF 113 . Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. baflka sanayi dallar›nda ham madde olarak kullan›l›r. ilaç. yünlü dokuma fabrikalar› ile deri fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer al›r. Pamuklu dokuma. boya gibi. çelik. ipekli dokuma.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde en yayg›n ve en geliflmifl sanayi kolu dokuma. Fosfat ve azot gübre yap›m›nda. K›r›kkale rafinerileri izlemifltir. Demir. ‹lk olarak Batman’da bir rafineri kurulmufltur. do¤rudan. ilaç ve gübre fabrikalar›da bu sanayi kollar›ndad›r. Kimya Sanayisi: Kimya sanayisinden elde edilen ürünlerin bir k›sm›. Kimya ve ilaç sanayi ürünleri Demir-Çelik fabrikas› Biliyor muydunuz? Dünya’da üretilen 50 çeflit madenin 29 çeflidinin ülkemizde bulundu¤unu biliyor muydunuz? ÖÇK 4. sentetik iplik ise dokuma sanayisinde kullan›lmaktad›r. s›v›laflt›r›lm›fl petrol gaz› (LPG) ve jet yak›t› üretilir. Ere¤li (Erdemir). deterjan.4. Ergani ve Murgul’da bak›r Keban’da kurflun ve çinko üretim tesisleri bulunmaktad›r. Buralarda ham petrolden. ‹skenderun (‹sdemir)’da demir ve çelik fabrikalar› kurulmufltur. Bunu ‹zmit. solvent. Deriden yap›lm›fl ürünler Bunlar›n d›fl›nda Seydiflehir’de alüminyum Elâz›¤ ve Antalya’da ferro-krom Samsun. petro-kimya tesislerinin kurulmas›yla geliflme göstermifltir. sabun. krom fabrikalar› maden sanayi içinde yer alamaktad›r. bak›r. ‹zmir. deri ve giyim sanayiinin geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? ‹plik dokuma fabrikas› Ülkemizde geliflmifl olan di¤er sanayi kollar›ndan biride maden sanayidir. motorin. nafta. benzin. bir k›sm› da. Ayr›ca boya. sabun. fl Ülkemizde dokuma. deri ve giyim sanayisidir. Mersin. gaz ya¤›. Bu alanla ilgili ülkemizde Karabük (Kardemir). Ülkemizde di¤er bir sanayi kolu olan kimya sanayisi. fuel-oil. fl Çevrenizde maden sanayiinde elde edilen ürünlerin kullan›ld›¤› alanlara örnekler veriniz.

114 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Ülkemizde hemen hemen her bölgede çimento fabrikas› kurulmas›n›n nedeni neler olabilir? Orman Sanayisi: K⤛t. tu¤la. kereste ve mobilya fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer almaktad›r. kiremit fabrikalar› toprak ürünleri sanayi kolu içerisinde yer almaktad›r. Bu sanayinin ham maddesi a¤açt›r. çimento. Bu nedenle ormanlar›n korunmas› ve gelifltirilmesi gerekmektedir. Elde edilen orman ürünlerinden çok say›da insan geçimini sa¤lar. Ancak orman alanlar›m›z her geçen gün daralmaktad›r. Ünite Ülkemizde cam. Çimento fabrikalar› ülkemizde hemen her bölgede bulunur. Ormanlar›m›z›n yakacak odun d›fl›nda kereste sanayi odunu ihtiyac›n› karfl›lar. Çimento fabrikas› ARAfiTIRINIZ Ormanlarda a¤aç ve kereste d›fl›nda baflka hangi ürünler elde edilmektedir? Orman ürünlerinden elde edilen baz› araç ve malzemeler fl Orman ürünleri d›fl›nda insanlar ormanlardan nas›l yararlanmaktad›r? Ülkemizde günümüzde ormanlar yüzölçümümüzün %25’ni kaplamaktad›r. yani a¤aç kütü¤üdür.4. seramik. Sizce bunun nedenleri neler olabilir? Tart›flma Ormanlar›n yok edilmesi insanlar› ne tür tehlikelerle karfl› karfl›ya getirir? S›n›fta arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. SINIF .

429. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.000 1. iklimi ve yer flekillerinin etkisi ile zengin göl. Ülkemiz co¤rafi konumu. G‹Y‹M ORMAN ÜRÜNLER‹ K‹MYA TOPRAK VE Ç‹MENTO ÜRÜNLER‹ MAK‹NE VE OTOMOT‹V ÜRÜNLER‹ MADEN TOPLAM DE⁄ER/ TL 7.081. 2011 fl Yukar›daki tablo ve grafige göre ülke ekonomisinde en çok hangi sanayi kolu önemlidir.215. Bu sanayi kolunun ürünlerine örnekler verin.334. DER‹.322.787.371. tuz üretimi. TÜ‹K. 2011 .000 2. ÖÇK 4. turizm gibi alanlarda da faydalan›lmaktad›r.000 7.634.000 % 18 17 3 31 6 18 7 100 TÜ‹K.962. Dokuma Sanayi kollar› Da€›l›m› Barajlar enerji üretiminde önemli bir yere sahiptir. fl Sizce ülkemiz ekonomisinin gelifliminde hangi ekonomik faaliyetlere daha fazla yat›r›m yapmam›z gerekir? Nedenlerini aç›klay›n›z.914.000 12.132.000 2. Ayr›ca baz› akarsular›m›zda su sporlar› yap›lmaktad›r.462.000 7. Özellikle enerji üretimi sulama ve içme suyu sa¤lama bak›m›ndan akarsular›m›z büyük önem tafl›r.077.007.634.5.000 41. SINIF 115 .350. Bunlar›n d›fl›nda deniz ve göllerimizde bal›kç›l›k. deniz ve akarsu potansiyeline sahiptir. Etkinlik Denizlerimizde bal›kc›l›k yap›lmaktad›r.Ülkemizin Kaynaklar› TABLO: ÜLKEM‹Z GEL‹RLER‹ ‹ÇER‹S‹NDE SANAY‹ KOLLARININ DA⁄ILIMI SANAY‹ KOLLARI GIDA DOKUMA.

Fakat nas›l bir ifl yapaca¤› konusunda karars›zd› ve bu konuda deste¤e ihtiyac› vard›. Buras› iklim ve toprak flartlar› bak›m›ndan organik tar›m yapmaya uygun bir aland›.4. Bu konu ile ilgili olarak Tar›m ‹l Müdürlü¤ü’nden bilgi alabilirdik. Babam ‹zmir’de bir çiftlikte çal›fl›yor. Ünite Yap›yoruz. Babamla ilk ifl olarak ‹nternet’ten organik tar›m hakk›nda bilgi toplamaya karar verdik. Babamla birlikte biraz araflt›rma yaparak neler yapabilece¤imiz konusunda fikir edindik. Yetkililer biOrganik sebze üretimi zi karfl›lad›¤›nda babam sorular› sormaya bafllad›. Sat›yoruz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bütçe a • dayan›flm i rg ve • • pazar • giriflimci • ürün • varsay›m Yaflad›¤›m›z yerde ençok yap›lan ekonomik faaliyetlerin bölgenizde bulunan do¤al kaynaklarla ilgisi var m›? Aç›klay›n›z. fl Siz organik tar›m hakk›nda neler biliyorsunuz? 116 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Burada kendi iflini yapmak istiyordu. Biraz para biriktirerek bu bölgede bir tarla sat›n ald›. SINIF Organik tar›m alan› . sormak istedi¤imiz konular› belirledik. Buradaki yetkili kiflilerden randevu alarak. Ancak organik tar›m›n nas›l yap›ld›¤› konusunda daha çok bilgi edinmemiz gerekiyordu. Benim ad›m Tar›k.

ithal veya ihraç edecek kiflilerin faaliyette bulunabilmeleri için G›da. Ekolojik tar›m›n amac›.Gelecek nesilleri korumak bafll›ca yararlar›d›r. herkes organik tar›m yapabilir mi? Yetkili: Organik tar›m ürünleri üretecek. Türkiye'de organik tar›m tamamen ithalatç› flirketlerin belirledi¤i ölçütlere göre yap›l›yor.Kimyasallar›n insanlar üzerindeki olumsuz etkilerinden korur. çok farkl› ürün yetifltirme imkân› var. . Ancak. iflleyecek. SINIF 117 . .6. Babam: Peki. . .Çiftçilerin ve tar›msal iflletmelerde çal›flan insanlar›n sa¤l›¤›n› korumak. Babam: Organik tar›m›n yararlar› nelerdir? Yetkili: Herfleyden önce toprak erozyonunu önler. . . hayvan ve insan sa¤l›¤›n› korumakt›r. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤›ndan yetki alm›fl kurulufllar›ndan biriyle sözleflme yapmalar› zorunludur.Su kalitesini korur. Babam: Organik tar›m ile ilgili olarak Türkiye'de gelinen nokta nedir? Yetkili: Türkiye'de organik tar›m. Biz bu konuda özel sektöre ve yerel yönetimlere organik tar›mla ilgili yat›r›m projeleri haz›rl›yoruz.Daha nitelikli ürün elde etmek.Ülkemizin Kaynaklar› Babam: Organik tar›m hakk›nda bize k›saca bilgi verirmisiniz? Yetkili: Organik tar›m di¤er ad›yla “ekolojik tar›m” üretimde kimyasal madde kullanmadan üretimden tüketime kadar her aflamas› kontrollü ve sertifikal› tar›msal üretim biçimidir. fl Ülkemizde organik tar›m ürünü yetifltiricili¤inin geliflmesi insanlar›n ve di¤er canl›lar›n sa¤l›¤› aç›s›ndan neden önemlidir? Organik tar›m ürünleri ÖÇK 4. kurutulmufl incir ve üzüm üretimiyle bafllad›. . toprak ve su kaynaklar› ile havay› kirletmeden çevre.Ekonomiyi desteklemek. pazarlayacak. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Oysa Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda.Enerji tasarrufu yapar. bitki.

Babam: Verdi¤iniz bilgiler için çok teflekkür ederiz. 829 iflletmede de bu ürünler iflleniyor. Türkiye'de üretilen organik ürünlerin yüzde 98’i ihraç ediliyor. Çok ürün elde etme anlay›fl› yerine yüksek kaliteli. Kurutulmufl baz› organik tar›m ürünleri ARAfiTIRINIZ Yak›n çevrenizde organik tar›m ürünü üreten veya satan bir tarla.4. Ancak pazarlama iflini yurt içinde yapman›n. Etkinlik 118 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. organik tar›m ifline girmeye karar verdi. 22 bin 771 hektar alanda kurutulmufl organik meyve üretiyor. ‹hraç etti¤imiz ülkelerden Almanya ilk s›rada yer al›yor. Organik tar›m›n en önemli özelli¤i. Bakanl›¤›m›z bu alanda üretimde bulunmak isteyen çiftcileri her türlü dan›flmanl›k hizmetleri ve kredi deste¤i sa¤lamaktad›r. Ünite Babam: Organik tar›m üreticilerine neler önerirsiniz? Dan›flman: Özellikle yerel ve kalitesi yüksek ürünlerin d›fl pazarlarda daha fazla flans› bulunuyor. Babam: Bize son olarak organik tar›m hakk›nda söyleyece¤iniz bir fleyler var m›? Dan›flman: Türkiye'de son y›llarda ifllenmifl organik ürünlerin miktar› da artmaya bafllad›. az ve öz üretim yap›lmas› gerekiyor.7. daha kârl› olaca¤›n› düflünüyordu. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤› verilerine göre Türkiye'de 7 bin 364 üretici. Dan›flman: Ben teflekkür ederim. bahçe veya dükkan varsa ziyaret ederek bunlar›n hangi ürünler oldu¤unu not ediniz? ÖÇK 4. G›da. Bu bilgileri ald›ktan sonra babam. Avrupa'n›n pazarlama ve üretim tekniklerini Türkiye'deki yat›r›mc›ya tafl›maya çal›fl›yoruz. insan ve çevre sa¤l›¤›n› destekleyen bir tar›m biçimi olmas›. SINIF .

SINIF 119 . Bütün dünya. böylece ürünümüzün tan›t›m›n› ve pazarlamas›n› daha k›sa yoldan yapabilece¤imizi söyledim. Organik ürünler. B ‹ Z Ç ‹ L E K Y E T ‹ fi T ‹ R ‹ Y O R U Z SA⁄LI⁄INIZI SEV‹YORSANIZ ORGAN‹K ÜRÜNLER‹ TERC‹H ED‹N. fl Organik tar›mla elde edilen sebzeler. Organik ürünlerin di¤er ürünlerden fark› nedir? 3. su kaynaklar›. organik ürünleri kullan›rken biz neden kullanmayal›m? Hem lezzetli hem sa¤l›kl› hem de do¤al… AMAN D‹KKAT !!! fl Organik tar›mla elde edilen ürünleri seçin. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. di¤erlerine göre daha fazla yararl› madde içermektedir. ‹zmir’in iklim. ulafl›m ve pazarlama imkânlar›n›n elveriflli olmas› nedeniyle çilek yetifltirmeye karar verdi. Söyleyelim 1. fl Tar›k ve babas› bir giriflimci olarak hangi çal›flmalar› yapt›? fl Tar›k’›n haz›rlad›¤› broflürde dikkatinizi en çok hangi nokta çekti? Neden? Düflünelim. fl Uluslararas› sertifikalar› olan organik tar›m ve hayvanc›l›k ürünlerini tüketerek organik tar›m›n yayg›nlaflmas›na katk›da bulunun. Ben de ilk ifl olarak yetifltirece¤imiz ürünün tan›t›m ve pazarlamas› için bir broflür tasarlad›m.Ülkemizin Kaynaklar› Babam. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda organik tar›m›n yap›lmas› için önerileriniz neler olurdu? Tart›fl›n›z. Babama broflürü elektronik postayla ulaflabildi¤imiz herkese yollayabildi¤imizi. neden yurt d›fl›na ihraç ediliyor? 2.

sat›c›ya kal›r. parklar. spor sahalar› bizim verdi¤imiz vergilerle yap›l›r. Ayfle: Evet anneci¤im. maddesinde. köprü.8. Oysa herkes devlete vergi ödemek zorundad›r. Ayr›ca ev. toplad›¤› paralar›n bir k›sm›n› ülkemizin ve bizim güvenli¤imizi sa¤lamak için kullan›r. Ayfle: Peki anneci¤im. Devlet. Ayfle’ye fifl al›p almad›¤›n› sordu. neden önemli diye sordu? Anne: Çünkü yapt›¤›n her al›flveriflinde fifl ya da fatura almal›s›n. Günlük ÖÇK ihtiyaçlar›m›z için sat›n ald›¤›m›z baz› ürünler için vergi veriyoruz. E¤er al›flverifl fiflini almazsan senin devlete vermen gereken para. Kanunlara uymak ve sayg›l› olmak bir vatandafll›k görevidir.4. Anayasa’m›z›n 73. “Herkes. Annesinin istediklerini al›p paras›n› ödeyerek al›flverifl fiflini ald›. Ayfle: Nas›l vergi veriyoruz anneci¤im? Anne: Gelirimizin belli bir oran›n› vergi olarak veriyoruz. fl Atatürk vergi vermeyi neden askerlik yapmayla eflde¤erde tutmufltur? 120 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Atatürk de vergi vermenin önemini dile getirmifl ve vergi için “Vergi. Vergi vermek vatandafll›k görevlerimizden biridir. 4. devletin millet ve ülkeye karfl› yerine getirmeye mecbur oldu¤u görevlerini yapabilmesi için gereken giderlere bireyin kat›lma pay›d›r: “Askerlik nas›l bir vatan borcu ise vergi de vatandafl›n ödemesi gereken borcudur. arsa gibi sahip oldu¤umuz gayrimenkul ve mallar›m›z için de y›ll›k vergi öderiz. baraj. fabrika yapt›r›r. Fifl alman›n bu kadar önemli oldu¤unu bilmiyordu.” (Atatürkçülük. Bir k›sm› ile çal›flanlar›n ücretlerini karfl›lar. Ayr›ca yararland›¤›m›z kütüphaneler. hastane. araba. fiflin üzerinde senin bu al›flveriflten dolay› ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak kesildi¤i gösteriliyor. Cilt 1 s:439) diyerek vergi vermenin önemini vurgulam›flt›r. Ayfle. yol. al›flverifl tutar›n› kasaya ödeyince kasiyer paran›n üzeri ile al›flverifl fiflini de birlikte verdi. Etkinlik Ayfle: Devlet bu paray› neden topluyor. Ancak yine de akl›na tak›lanlar vard›. Bir k›s›m okul. Ünite Vatandafll›k Borcumuz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM r • vergi • de¤e • kurum • tüketim • tasarruf • bütçe Sizce devlet vatandafllar›na yapt›¤› hizmetlerin harcamalar›n› nereden karfl›l›yor olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Bu fifli almam. vergi nedir anlat›rm›s›n? diye sordu. kanunlara uygun olarak vatandafllar›n›n gelirlerinden belli bir oranda toplad›¤› paralara vergi diyoruz.” denilmektedir. Annesinin sözlerini dikkatle dinleyen Ayfle çok flafl›rm›flt›. Devletin. kamu giderlerini karfl›lamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür. Anne: Elbette k›z›m. diyerek fifli annesine uzatt›. annesinin kendisine verdi¤i listeyi alarak al›flverifl yapmak üzere markete gitti. ne yap›yor bu vergilerle? Anne: Devletimizin bize hizmet sunabilmesi için paraya ihtiyac› vard›r. Bak. Annesi. SINIF .

Ayfle: Teflekkür ederim. do¤al gaz) inceleyiniz. Söyleyelim Vergi vermek neden bir vatandafll›k görevi olarak kanunlarla zorunluluk alt›na al›nm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. SINIF 121 . bir vatandafll›k borcudur. yat›r›m yapamaz. ben de vergi veriyor muyum? Vergi Dairesi Anne: Evet. kutsald›r. Bundan sonra al›flverifl yaparken fifl yada fatura alma konusunda daha dikkatli olaca¤›m. s. telefon. Vergilendirilmifl kazanç. insanlar›n sorunsuz yaflayabilmesi için herkesin vergisini zaman›nda ve düzenli olarak ödemesi gerekiyor. Etkinlik Düflünelim. Vergi hakk›nda çok fley ö¤rendim senden. fiöyleki: Biz sana harçl›k veriyoruz ve sen onunla gidip bir fleyler al›yorsun. Ayfle: Benim hiçbir kazanc›m yok. su. Vergilerimizi ödemezsek devlet hizmetlerini düzenli yürütemez. Al›flverifl fiflini dikkatli bir flekilde incelersen orada ald›¤›n ürün karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak gitti¤ini görürsün. Ayfle: Vergilerimizi ödemezsek ne olur? Anne: Vergi vermek.9. 439 fl Ülkemizdeki vergi dairelerinin kap›lar›n›n üzerinde neden bu Atatürk’ün sözü yer almaktad›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. ÖÇK 4. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hizmetlerin aksamamas›. anneci¤im. hangi tür vergi kesintilerinin yer ald›¤›n› belirleyiniz. O ald›¤›n fleylerin karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n bir bölümünü vergi olarak veriyorsun.Ülkemizin Kaynaklar› fl Faturalar›n›z› (elektrik. asl›na bakarsan sen de vergi veriyorsun k›z›m. cilt 1. Ülkemizin savunmas› güçlü olmaz. Atatürk Atatürkçülük.

SINIF . Çevre kirlili¤inin artmas› ve do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›lmas› günümüzde dünyada h›zla artmaktad›r. korumak için neler yapabiliriz?” konusunda ö¤rencilerinden araflt›rma yapmalar›n› ve s›n›fta sunmalar›n› istedi. do¤al kaynaklar do¤ada var olan kaynaklard›r. Çünkü do¤al kaynaklar. Okula geldi¤inde derste ö¤retmenine gördüklerini anlatt›. hava kirlili¤i toprak kirlili¤i deniz kirlili¤i su kirlili¤i fl Sizce. Zeynep. Zeynep ve arkadafllar› konuyla ilgili yapt›klar› araflt›rmay› arkadafllar›yla paylaflt›. gelecek nesillerin de kullanaca¤› kaynaklard›r.4. do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›m›n›n insan yaflam›na olumsuz etkileri nelerdir? fl Gelecekte dünyam›z› hangi sorunlar›n bekledi¤ini düflünüyorsunuz? 122 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hava. kirli sulardan kaynaklanan hastal›klar da artmaktad›r. o gün okula giderken bir fabrikan›n yan›ndan geçiyordu. Fabrikan›n kenar›nda bir ›rmak vard›. Bu kirli su hem çok pis kokuyor hem de ›rma¤›n suyunun rengini de¤ifltiriyordu. Kirlilik artt›¤› için baz› deniz canl›lar› da yok olmaktad›r. Arkadafllar. Ö¤retmeni. Dolay›s›yla da bu kaynaklar›n kullan›m hakk› toplumun yani hepimizindir. kirli suyun ›rma¤a kar›flmas›na çok üzülmüfltü. Ancak bu bize onlar› istedi¤imiz gibi kullanma hakk›n› vermiyor. Zeynep’in verdi¤i örnekten yola ç›karak “Do¤al kaynaklar› kirletmemek. Ünite Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m ÖN HAZIRLIK Do¤al kaynaklar›m›z›n korunmas› gelece¤imiz aç›s›ndan neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • do¤al kaynak • bütçe • yat›r›m • tüketim lar Zeynep. su ve toprak kirlenmekte. Fakat fabrikadan ›rma¤a kirli sular ak›yordu.

tatl› su kaynaklar› bunun yaln›z. alan kayb› gibi nedenlerden dolay› sa¤l›kl›. Ancak çay›r. SINIF 123 . Biliyor muydunuz? K›z›l›rmaktan bir görünüm Su kullan›m›n›n. www.meteor. Ormanlara da önem vermemiz ve onlar› korumam›z gerekir.gelecek neslin ihtiyaçlar›n› yok ca %2.000 m3 olmas› gerekirken bu miktar Türkiye’de 1. ülkemiz için önemli bir ekonomik faaliyettir. temiz ve içilebilir suya sahip de¤il.gov.5’idir. su kaynaketmeyelim. larla kapl› olmas›na ra¤men. Türkiye’nin su zengini olmad›¤›n› gözler önüne seriyor. Etkinlik Bir ülkenin su zengini olabilmesi için kifli bafl›na düflen y›ll›k ortalama su miktar›n›n en az 10. son 25 y›l içinde % 60 artt›¤›n› biliyor muydunuz? Hektar Toprak Varl›¤› Ülkemizde topraklar›n kullan›m alan› yanda verilen grafikteki gibidir. Bu rakam. fl Topraklar›n insan yaflam›ndaki yerini aç›klay›n›z.gov. Topraktan uzun süreli¤ine yararlanabilmek için onu oldu¤u flekilde ve do¤al güzellikleriyle korumak gerekir.gap. Günümüzde yaklafl›k 1. kirlilik. lar›n›n yanl›fl kullan›m›. Bunlar›n içinde en büyük bölüm ekili dikili alan olarak ayr›lm›flt›r. Tar›m için de topra¤a ihtiyac›m›z var.tr (2011) mektedir. Ormanlar bir ülkenin akci¤eridir.Ülkemizin Kaynaklar› Bafll›ca do¤al kaynaklar›m›z› flu bafll›klar alt›nda inceleyebiliriz: Yeryüzündeki tüm canl›lar için yaflam›n temel kayna¤› olan kullan›labilir su giderek azalmaktad›r. mera ve ormanlar›m›z tarlaya dönüfltürülmek amac›yla yok edil- Türkiye arazisinin kullan›m durumu www.3 milyar kifli su s›k›nt›s› çekmekte. Mera ve ormanl›k bir alan Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Tar›m. Bugün yeryüzü nüfusunun beflte biri.tr Su Varl›¤› ! Tart›flma fl Su kaynaklar›n›n azalmas› insan yaflam›n› nas›l etkiler? Tart›fl›n›z. Ayr›ca hayvanc›l›k için de çay›r ve meralar önemlidir. Dünyam›z›n %70’i su‹sraftan kaç›nal›m.10.430 m3tür. Gelecek 25 y›lda bu ÖÇK say›n›n 2 kat›na ç›kaca¤› tahmin ediliyor. bilinenin aksine. 4. Bu da tar›m› gelifltirelim derken hayvanc›l›¤›n gerilemesine ve ormanlar›m›z›n yok olmas›na neden olmaktad›r.

Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rs›z olmad›¤›. tabiat› koruma alan›. hatta büyük bir canl› organizmad›r. Tafl kömürü. Türkiye orman alanlar›n›n co¤rafi bölgelere göre da¤›l›m› www. Zeynep. halk›n bilinçlenmesi. Do¤al kaynaklarda israf› önlemenin yan›nda. millî park. Üzerimize düflen görevleri bilmeli ve yerine getirmeliyiz. Ormanlar. yaln›zca a¤açlar›n bulundu¤u genifl alanlar de¤ildir. tükenebilir olmalar›d›r. Madenlerin önemli özelli¤i. Ancak rezerv yönünden çok zengin de¤iliz. orman yang›nlar›. Ancak ormanlar›m›z. Çok say›da bitki ve hayvan topluluklar›ndan oluflan bir yaflam birli¤i. dikkatli kulla4.meteor. tala açma gibi nedenlerle h›zla yok edilmektedir. yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan oldukça zengindir. at›klar›n geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas› için de çal›flmalar yap›lmaktad›r. hayvan otlatma. en önemli do¤al kaynaklar›m›zdand›r.11. 124 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bilinçsiz yararlanma. Bu yüzden madenlerimizi de dikkatli kullanmak zorunday›z. Bu önemli zenginli¤in gelecek kuflaklara aktar›labilmesi. Yeralt› Kaynaklar› Türkiye. Bu görevi sadece devletin ve sivil toplum kurulufllar›n›n sorumlulu¤u gibi görmemeliyiz. SINIF . bor ülkemizde en fazla ç›kar›lan madenlerimizdir. linyit. Gelecekte do¤al kaynaklar›m›z›n yok olmamas› için bugünden gerekli tedbirleri almal›y›z.tr (2011) Ülkemizin ormanlar›da canl› çefletlili¤i bak›m›ndan oldukça zengindir. konuflmas›n› geri dönüflümle ilgili bilgiler vererek sürdürdü. tabiat park› gibi koruma alanlar›n›n say›s›n›n art›r›lmas›yla mümkündür.gov. Bu. Etkinlik n›lmad›¤› takdirde tükenece¤i flüphesizdir. herkesin duyarl›l›k gösÖÇK termesi gereken bir konudur.Ülkemizin Kaynaklar› Orman Varl›¤› Ormanlar.

niçin önemlidir?” Bu soruya farkl› cevaplar verilebilir: 1. Bu dünya bizim. bak›r. Örne¤in... Do¤al kaynaklar›m›z korunur. .. plastik. k⤛d›n geri dönüflümü ile ormanlarda a¤açlar›n daha az kesilmesini sa¤lam›fl oluruz. Geri dönüflümün uygulanmas› ile at›klar›n tafl›nmas› ve depolanmas› ifllemleri. Ülke ihtiyaçlar›n› karfl›layabilmek için ithal edilen ürünlere ödenen döviz miktar›n› da azalt›r. At›klar›n önemli bir miktar›. kirletmeyelim. At›k miktar› azal›r. Birbirimize zehretmeyelim. gübre gibi yeni bir ürüne lar› geri dönüfltürerek do¤al kaynaklar›m›z› verimli kullanmak zodönüfltürülmesidir. gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. Di¤er önemli bir husus. Enerji tasarrufu sa¤lan›r. ekonomi üzerinde 4. de¤erlendirilebilir nitelikli at›kplastik. cam gibi maddelerin geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas›. ne olursa olsun dü¤ünde bu metallerin üretimi için kullan›lan maden cevheri yararl›d›r. kauçuk. Benzer flekilde kat› at›klardan ayr›lan k⤛d›n yeniden iflleme sokulmas› için gerekli Büyük olan enerji. 3. kurflun. 4. me‹sraf› tal içecek kutular›n›n geri dönüflümü iflleminde bu meönleme ad›na yapt›¤›m›z taller do¤rudan eritilerek yeni ürün hâline dönüfltürülfleyler. ve bu cevherin saflaflt›r›lma ifllemlerine gerek olmadan üretim gerçeklefltirilebilmektedir. kutu. . 2.. malzeme üretiminde endüstriyel ifllem say›s›n› azaltmak suretiyle enerji tasarrufu sa¤lar. yok etmeyelim. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kullan›lan enerjiden büyük ölçüde tasarruf edilir. Geri dönüflüm. Bu noktada geri dönüflüm. Benzer flekilde plastik at›klar›n›n geri dönüflümü ile petrolden tasarruf sa¤lanabilir. Etkinlik olumlu etki yapacakt›r. Ham maddenin azalmas› ve do¤al kaynaklar›n h›zla tükenmesi sonucunda ÖÇK ekonomik problemler ortaya ç›kabilir. geri dönüfltürülebilen ve yeniden kullan›labilir malzemelerden yap›lmaktad›r. Yeni ifl imkânlar› ve gelecek kuflaklara do¤al kaynaklardan ! ! yararlanma olana¤› sa¤layacakt›r. elimizden önemli oranda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. Bu nedenle tüketimi azaltmak. geleni yapal›m. k⤛t. bu sayede çevre kirlili¤inin önemli ölçüde önlenmesidir. SINIF 125 . daha kolay olacakt›r. normal ifllemler için gerekli olan›n % 50’si kadard›r. Bu dünya bizim. dünya nüfusunun artmas› ve tüketim At›klar›n ham madde gibi al›flkanl›klar›n›n de¤iflmesi nedeni ile her geçen gün azalmaktakullan›larak flifle. Ayn› flekilde cam ve plastik at›klar›n da geri dönüflümünden küçük demeyelim. k⤛t. Örne¤in. do¤al kaynaklar›n korunmas› niçin isteniyor? “Geri dönüflüm.Ülkemizin Kaynaklar› Geri dönüflüm Demir. Bu flekilde bir alüminyum kutunun geri dönüflümünden % 96 oran›nda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. GER‹ DÖNÜfiÜM Do¤al kaynaklar›m›z.12. runday›z. çelik. Geri dönüflüm. do¤al kaynaklar›m›z›n tükenmesini önler. Yukar›daki flark›da. d›r.

Do¤al kaynaklar›m›z› korumak kimin görevidir? 3. kullan›lm›fl k⤛tlar› geri kazanal›m. • Balkonlar› ve merdivenleri hortum kullanarak y›kamak yerine paspas yapal›m. defterlerimizi tutumlu kullanal›m. yeniden doldurulabilir pilleri kullanal›m. gilen han i z i n i iler lanab i çöp ¤ k a e s d Ev flümü dönü i r e g yap›rinin neler n i ç i lir? unun Siz b nuz? yorsu EM GÖZL Düflünelim.4. göllerimizin. • Denizlerimizin. Sizin çözüm önerileriniz nelerdir? 4. Ünite Peki bunlar›n yan›nda biz ne yapabiliriz? Bununla ilgili size birkaç öneri sunabilirim: • Bir kere kullan›p ataca¤›m›z pofletler yerine. Çöp at›p çevreyi kirletenleri mutlaka uyaral›m. sürekli kullanabilece¤imiz bez torba ve fileleri tercih edelim. • Piknik yapt›¤›m›z alan›. Geri dönüflüm kutular› • K⤛tlar›m›z›. Söyleyelim 1. ileride bizim yaflant›m›z› veya gelecek nesillerin yaflant›lar›n› nas›l etkiler? 126 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. • Çamafl›r ve bulafl›k makinesini tam kapasitede doldurmadan çal›flt›rmayal›m. SINIF . parklar›m›z›n çöplük olmad›¤›n›. çöplerin yerinin çöp kutular› oldu¤unu unutmayal›m. buldu¤umuz gibi temiz b›rakal›m. Do¤al kaynaklar›m›z› kullan›rken nelere dikkat etmeliyiz? 2. • Kullan-at piller yerine. Kirli su ar›tma tesisleri • Difl f›rçalarken suyu sürekli aç›k b›rakmayal›m. yollar›m›z›n. Do¤al kaynaklar›m›z›n bilinçsizce tüketilmesi. • Çöplerimizi ay›rarak onlar için ayr›lm›fl olan çöp kutular›na atal›m. • Herhangi bir ürünü al›rken geri dönüflümlü olmas›na dikkat edelim. • Ormanlarda atefl yakmayal›m.

Beyin göçü dendi¤inde akl›n›za neler geliyor? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • meslek • varsay›m • iflsizlik Nitelikli ‹nsan Gücü Fatma’n›n a¤abeyi Ali. ifl ar›yordu. dedi. akflam eve can s›k›nt›s› ile gelmiflti. Daha sonra da bana ifl baflvuru formunu vererek doldurmam› istedi. SINIF 127 . a¤abeyine bir çay getirdi ve yan›na oturarak merak içinde konuflmas›n› bekledi. fiirket müdürü. a¤abeyine bugün ifl görüflmesine gidip gitmedi¤ini ve neden can›n›n s›k›ld›¤›n› sordu. Herkes. Nitelikli insan gücünün yetiflmesin de e¤itimin rolü nedir? Bunun ülkemiz aç›s›ndan önemini de¤erlendiriniz. büyük bir flirket olduklar›ndan yurt içinde ve yurt d›fl›nda ifl yapt›klar›ndan bahsetti. A¤abeyi. Fatma. her mesle¤i yapabilir mi? Neden? 2.” ilan›n› gördüm ve ifl görüflmesi için verilen adrese gittim. Fatma. çay için kardefline teflekkür etti ve anlatmaya bafllad›: — Bugün gazetede bir flirketin “Eleman Aran›yor. bana sat›fl sorumlusu arad›klar›n› söyledi. Ali. Müdür. 3.Ülkemizin Kaynaklar› Mesle¤imi Seçerken ÖN HAZIRLIK 1. Ali: — Gel kardeflim. ‹fi BAfiVURU FORMU Ad›n›z Soyad›n›z En son mezun oldu¤unuz okul Bildi¤iniz yabanc› diller ve düzeyi Sahip oldu¤unuz sürücü belgesinin s›n›f› Seyahat etmeye engel bir durumunuz var m›? Varsa nedir? ‹fl deneyiminiz / referanslar›n›z Hobileriniz Bilgisayar sertifikan›z var m›? Varsa düzeyiniz FOTO⁄RAF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bugün neler yaflad›¤›m› anlatay›m. fiimdiden sana da ders olsun.

ifli bilmeyen elemanlar yüzünden aksar. Ünite Formu doldurup daha sonra flirket müdürüne verdim. onun için hangi niteliklere sahip olman gerekiyorsa onlara sahip olmak için u¤rafl. Bu da ifl ve zaman kayb› demekti. eğitimimizin temelini oluşturmalıdır.tr ÖÇK 4. Ali devam etti: “‹flte böyle kardeflim ve biliyorsun bunu ben ilk kez yaflam›yorum. Benim gibi herkes kendini gelifltirmeden bir ifle girecek olursa yapaca¤› ifli ö¤renene kadar epey zaman geçer.atam. Derslerine çal›fl. Kendimi gelifltirecek hiçbir fley yapmad›m. zaman›nda okulumu önemsemedim. fiirket müdürünü dikkatle dinledim ve hak verdim gerçekten.” M. Ben 25 yafl›na geldim. yay›la yay›la ülke ekonomisine kadar gider ve onu da olumsuz etkiler. benim yapt›¤›m› yapma. Yapt›¤›m ifl baflvurular›nda genelde böyle özellikler ve nitelikler istiyorlar. fiimdi yaflad›klar›m. kendine bir hedef seç. Kemal ATATÜRK www. Bir ifl yerinin iflini aksatmas› di¤erini. sak›n. Üniversite bitiren arkadafllar›m›n hepsi flimdi ifl sahibi. Bu yüzden de sürücü belgenizin olmas› gerekir. ülke ekonomisini olumsuz yönde etkiler. nitelikli olmayan. Atatürk’ün e¤itime önem veren sözleri sana rehber olsun.” dedi. Ayr›ca yurt içindeki faaliyetleri-mizi sürdürmek için de arabayla flehirleri gezip birkaç gün kalman›z gerekebilir.” fl Kelebek etkisine siz bir örnek verebilir misin? Fatma.13. bilmiyorum. Ben. ülke ekonomisine katk› sa¤layan kurumlard›r. Müdür. a¤abeyini dikkatle dinliyordu.” “Bir yandan bilgisizliği ortadan kaldırmaya uğraşırken bir yandan da memleket evladını toplumsal ve ekonomik hayatta aktif şekilde etkili ve verimli kılabilmek için zorunlu ilk bilgileri uygulamalı bir biçimde vermek metodu. Bu yafltan sonra kendimi nas›l gelifltirebilir ve bir ifl bulabilirim. sana örnek olsun. ve 4. SINIF . Derslerime çal›flmad›m ve liseden sonra okula devam etmedim. o da di¤erini. Bu kay›plar hemen flirketi. Bu dalga. kardefline “Kelebek etkisini biliyorsun. Böylece ileride nitelikli bir eleman oldu¤un için k›sa sürede ifl sahibi olabilirsin. . Ali. “Bu da ona çok benziyor.14. Zaman›nda yap›lmas› gereken ifller. sizde yok.4. Sen. formu inceledikten sonra bana dönüp.Bizim arad›¤›m›z özelliklerin ço¤u. Etkinlik 128 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.gov. Bizim için nitelikli insan çok önemlidir. o da bir baflkas›n› etkiler. fiirketler. fiimdi yapt›¤›m›n ne kadar kötü oldu¤unu görüyorum. Biz yurt içi ve yurt d›fl› çal›flan bir firma oldu¤umuz için en az bir yabanc› dil bilen birine ihtiyac›m›z var.

Kemal ATATÜRK www. fl Ali kendini gelifltirmek için gerçekten geç mi kalm›flt›? Peki. Bir mesle¤i seçerken kiflilik özelliklerinin yan›nda. ülkene de faydal› olamazs›n. Ayr›ca baflka mesleklerin gerektirdi¤i özelliklere de sahip olabilirsin.gov. Çünkü mesle¤ini severek ve isteyerek yapmal›s›n. yok4. Bu zaferin sa¤lanmas› için hepimizin tek vücut ve tek düflünce olarak esasl› bir program üzere çal›flmas› gerekir. el becerileri zay›f bir insan›n t›p okumas›. hangi mesle¤i seçecekti? Her mesle¤i yapabilir miydi? Mesle¤ini neye göre seçmeliydi? Sadece istemesi yeterli miydi? Yoksa o meslek için baz› yeteneklere sahip olmas› gerekiyor muydu? Bu sorular›n cevab›n› ö¤renmek için okulundaki rehber ö¤retmene gitmeye karar verdi. a¤abeyinin durumuna gerçekten çok üzüldü. M.15. seçece¤i mesle¤e uygun olmas›. Çünkü kendimize uygun bir meslek seçimi ancak kendimizi tan›mam›zla mümkündür. ça¤›n gereklerine uymas›d›r. 4. Böyle bir durumda da bunlar›n içinden gerçekten seÖÇK vece¤in bir mesle¤i seçmelisin. ve sa o iflte verimli olamazs›n. Millî e¤itim ifllerinde.16. SINIF 129 . kiflinin do¤ru bir de¤erlendirme yapabilmesidir.gov. Mesle¤imizi seçerken kendimizle ilgili düflünme f›rsat› buluruz. Etkinlik Böylece çal›flt›¤›n kuruma da. kesinlikle muzaffer olmak laz›md›r. millî e¤itim iflleridir. Kan görmeye dayanamayan. Ertesi gün okula biraz erken gitti. hâlâ yapabilece¤i fleyler var m›? fl Sizin Ali’ye önerileriniz ne olurdu? Fatma. Bizim amac›m›z. Sosyal hayat›m›z›n ihtiyaçlar›na uygun olmas› 2.Ülkemizin Kaynaklar› En önemli ve verimli görevlerimiz. ancak bu surette olur. Kiflisel özelliklerinin uydu¤u tek bir meslek yok elbette. Mesle¤ini sevmezsen kendini gelifltirmek için çal›flmazs›n.atam. yanl›fl bir seçim olabilir. Rehber ö¤retmen. verimli elemanlar yetifltirmek laz›md›r. Bir taraftan toplumsal hayatta bizzat faal ve faydal›. istedi¤i mesle¤i belirlesi ve ona göre yönelmesi gerekti¤ini düflündü. Bence bu program›n iki esasl› noktas› vard›r: 1. Meslek seçiminde önemli olan. ayn› derecede önemlidir. Peki. Rehber ö¤retmene kendisiyle konuflmak istedi¤ini söyledi.tr “Millî e¤itim program›m›z›n temel tafl›. Kendisinin flimdiden. bireyin kendi ruhsal ve bedensel yap›s›n›n da. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sizi bu konularda yönlendirmek. Kiflisel özellikler ve mesle¤in gerektirdi¤i özelliklere ne kadar uygunsan baflar›l› olma flans›n da o kadar artacakt›r.” M. cahilli¤in yok edilmesidir. Kemal ATATÜRK www.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözlerini dikkate alarak ülke ekonomisinin geliflmesinde e¤itimin önemini aç›klay›n›z. Bir milletin hakiki kurtuluflu. Fatma’y› dinledi ve flunlar› söyledi: — Aferin Fatmac›¤›m! Bu konular› benimle paylaflmakla çok iyi yapt›n. Bu da ilk ve orta ö¤retimin uygulamal› bir flekilde olmas›yla mümkündür.atam.

17. Bunun için de nitelikli insan ve ifl gücünün. kendini gelifltirdikten sonra bu niteli¤ini baflka ülkede kullan›rsa ne olacak?” diye düflündü. Kemal ATATÜRK www. Rehber ö¤retmen. rehber ö¤retmenin odas›ndan ç›karken masan›n üzerinde bir haber dikkatini çekti: “Nitelikli insan gücü. kimyager. dedi. dedi. Çünkü her mesle¤in. ülke ekonomisi için çok önemlidir. Kendi kaynaklar› ile yetifltirdi¤i e¤itimli bireyleri kaybeden. matematikçi. Bu formdaki sorular. Üniversite d›fl›nda baflka e¤itimler de gerekebilir. 4. terlemek de¤ildir. hangi mesle¤i seçmek istiyorsunuz? ‹lgi duydu¤unuz meslekleri s›ralay›n›z. BEY‹N GÖÇÜ: ‹yi e¤itim görmüfl. az geliflmifl veya bizim gibi geliflmekte olan ülkelerin beyin göçü. Fatma formu doldurduktan sonra rehber ö¤retmen. geliflmeleri daha da yavafllamaktad›r. t›p teknisyeni gibi örnekler verdi. Bir meslek için sadece üniversite bitirmek yeterli olmayabilir. Beyin göçü.tr Beyin Göçü Fatma. fl Siz. fizikçi. biyolog. flimdi sana bir form verece¤im. bir gerçektir. Ö¤retmenin verdi¤i örnek meslekler hakk›nda bir araflt›rma yapmaya karar verdi. flöyle devam etti: — Bütün bunlar› de¤erlendirdikten sonra seçece¤in meslek için gerekli e¤itimi alman da gerekiyor. Ancak ben henüz hangi mesle¤i istedi¤imi bile bilmiyoÖÇK rum. Bunlardan kendisine en uygun olan› seçecekti. Gerçekten de araflt›rma yapmay› sevdi¤ini düflündü. Geliflmifl ülkelerin yetiflmifl beyinlere daha yüksek ücret ve daha iyi olanaklar sa¤lad›¤›. bofluna yorulmak. Seçti¤i meslek için “Hangi derslerde baflar›l› olmak ve hangi e¤itimi almak gerekir?” konusunu araflt›racak ve o yönde e¤itim alacakt›. nitelikli ve yetenekli insan›n ve ifl gücünün yetiflti¤i ülkede de¤il de baflka bir ülkede çal›flmas›d›r. Fatma’ya araflt›rmaya dayal› mesleklerden birini seçebilece¤ini söyledi. antropolog. teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. Zaman›n gereklerine göre bilim. ülke içinde kalmas› gerekmektedir. Fatma’n›n araflt›rmac› yönünün a¤›r bast›¤›n› gören rehber ö¤retmen.” “Ülkemizin insan›.4. onu de¤erlendirdi. Fatma. ülke içinde kal›r ve çal›fl›rsa. beceri ve kiflilik özellikleri nelerdir? Çal›flmak demek. Bilgi Kutusu 130 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.gov. kendine özgü e¤itimi vard›r. M. nitelikli insan olman›n kendimiz ve ülkemiz için ne kadar önemli oldu¤unu biliyorum art›k. belki sana ne yapmaktan hoflland›¤›n konusunda ipucu verebilir. astronot. Ancak bu nitelikli insan. Ülkemizin kalk›nmas› için nitelikle meslek sahiplerine ihtiyaç var. Konuyla ilgili bir dergide okuduklar›n› hat›rlad›: Bir ülkenin geliflmesi için bilim ve teknolojinin yan›nda nitelikli insan gücüne ihtiyac› vard›r. Bu mesleklere.atam. rehber ö¤retmene teflekkür etti. Ünite — Evet ö¤retmenim. Seçece¤iniz mesle¤in gerektirdi¤i e¤itim. SINIF . Fatma — O nedenle flimdiden benim için uygun bir mesle¤i seçmem ve kendimi ona göre yönlendirmem gerekiyor. ülkeler aras›ndaki geliflmifllik fark›n›n daha da artmas›na neden olmaktad›r. Etkinlik Rehber ö¤retmen — Anlad›m Fatmac›¤›m. bilgi.

Düflünelim. teknolojiye ve yetiflmifl beyin gücüne gereken önemi vererek baflarabiliriz. M. 15 bini Amerika Birleflik Devletleri’nde olmak üzere 50 binden fazla Türk genci. Ö¤rencilerimizin geliflmifl ülkelerde yüksek ö¤renim görmeleri elbetteki önemlidir. 2. Kemal ATATÜRK www.tr. 4. Biliyor muydunuz? Her mesle¤in kendine özgü e¤itimi vard›r. flanl›.2009 En önemli yat›r›m. SINIF 131 . Bunu da bilime. Söyleyelim 1. Refah seviyemizi ancak üretimde bulunarak art›rabiliriz. 3.Ülkemizin Kaynaklar› Yüksek Ö¤retim Kurumu (YÖK) taraf›ndan haz›rlanan bir rapora göre 24 bini Almanya’da.04.gov. s›rada yer ald›¤›n› ve iyi e¤itim gören yüz kifliden 59’unu kaybetti¤ini biliyor muydunuz? (‹nternet Gazete Haberi) 17. Aksi takdirde ülkemize gelenler.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözünü dikkate alarak e¤itimin topluma kazand›rd›klar› hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. ba¤›ms›z. yüce bir sosyal toplum hâlinde yaflatan veya esaret ve sefalete terk eden terbiyedir (e¤itimdir). beyin göçü en fazla olan 34 ülke içinde 24.atam. ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Beyin göçünü engellemek için neler yapabiliriz? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak yurt d›fl›nda e¤itim gören ve yurda dönen yetiflmifl bireylerin de ülkemizde iyi de¤erlendirilmesi ve onlara iyi olanaklar sunulmas› gerekmektedir. Bir meslek sahibi olmak.meb. insan›n e¤itimine yap›lan yat›r›md›r. Bir milleti hür. yurt d›fl›nda ö¤renim görmektedir. tekrar geliflmifl ülkelere gidebilirler. neden önemlidir? Beyin göçünün nedenleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Beyin göçünün. Türkiye’nin. www.gov.

iklim.. en çok hangi bölgemizde yo¤un olarak bulunmaktad›r? Neden? Vergi kaç›rman›n ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Do¤al kaynaklar›m›z› korumak için neler yapabiliriz? Meslek seçiminde dikkat etmemiz gereken noktalar nelerdir? 1.. do¤al kaynaklar. Enerji tasarrufu sa¤lan›r.. Ya¤ üretimi D..... pek çok uygarl›¤a ev sahipli¤i yapm›fl olmas› gibi nedenlerle ülkemizde... Afla¤›dakilerden hangisi vatandafll›k görevlerimizden biri de¤ildir? A..ülkemizdeki nitelikli insan gücünün azalmas›na neden olmaktad›r. denir... 5...... 132 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.... 6. korumal›y›z. C. Seyahat etmek 4. Gelecek nesillere güzel bir dünya b›rakmak istiyorsak .... Tar›m ve hayvanc›l›¤›n ülke ekonomisindeki yeri nedir? Örneklerle aç›klay›n›z..... Geçimimizi sa¤lamak için yapt›¤›m›z ifle .... fieker üretimi 3. Tar›m B.. 5. Sanayi C.. 4. Turizm D. 3..... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz...... At›k miktar› artar.. D. 2.... beyin göçü. Meslek sahibi olmufl kiflinin ülkesinden baflka bir ülkeye gidip orada çal›flmas› sonucu oluflan... denir. B... Gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. ifl gücü 1. Ülkemizde ihtiyac›m›z› karfl›layacak kadar ç›kar›lan madenler hangileridir? Yaflad›¤›n›z çevrede ekonomik faaliyetlerden hangisi yayg›n olarak yap›lmaktad›r? Ülkemizde sanayi. 7....... Vergi vermek D. 2.. Hayvanc›l›k 2... dir.. Çimento C. Pamuklu dokuma B... meslek.. Devletin hizmetleri yerine getirmek için bizden ald›¤› paraya .. Afla¤›da verilen sanayi kollar›ndan hangisinin üretimi iklim flartlar›ndan etkilenmez? A........ vergi. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. Üç taraf›nda denizlerin olmas›. Oy kullanmak C.. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. Do¤al kaynaklar›m›z korunur. 1.. “Geri Dönüflüm” için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A.. Askere gitmek B........ hangi ekonomik faaliyetin geliflmesini sa¤lam›flt›r? A.. 3. B.. C.. Tar›msal faaliyetleri etkileyen en önemli etmen ....4... Neden? 4.. SINIF .

..................................................... Afla¤›da baz› ürünler ve en fazla yetifltikleri bölgeler verilmifltir............... 4...............) (...................................... Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D...... III ve IV 6.............................................................. I ve III C...................................................................................... Uygun olanlar›n› efllefltiriniz.................................................................................................................. I ve II B...........) (...................................................................Ülkemizin Kaynaklar› 5.................... Petrol ihraç eden ülkelerden biriyiz......................................................................................... Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.... 1................... II ve III D........................... Ayçiçe¤i fieker pancar› Çay Üzüm Karpuz ‹ç Anadolu Marmara Bölgesi Güneydo¤u Anadolu Bölgesi Karadeniz Bölgesi Ege Bölgesi E........................................................................................................ ‹leride seçece¤imiz meslekle ilgili nelere dikkat etmeliyiz? A...................................... ......................................................................................................................... Bal›kç›l›k II........... ..................................................... sürekli kendini yenilemektedir.................................................... I.........................) (............ ............ SINIF 133 ................................................................. çok çal›flan insan demektir............ Yaflad›¤›m›z bölgeye yönelik bir yat›r›m projesi haz›rlad›¤›n›z› düflünün........................................... D.........................) Türkiye................. .............. 2........ s›rada yer al›r...... ‹lgi-kariyer-kiflilik özellikleri Ç............................................. Tuz elde etme Ülkemizde yukar›da verilenlerden hangisinde akarsulardan yararlan›lmaz? A..... Do¤al kaynaklar›m›z... Bölgenizin hangi özelliklerini dikkate alarak ne tür yat›r›m yapard›n›z? Neden? . ..... 3................................................................................................................................. ...................................................................... bor rezervi bak›m›ndan dünyada 1................ ‹lgi-beceri-kiflilik özellikleri B....................... .................................. ................................ .............................................................................................................................. (...... . Nitelikli insan....................... yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z....... Sulama III.................................... ‹lgi-beceri-para D......... ‹lgi-kariyer-para C................ Tafl›mac›l›k IV............................... ...... ......................................

SINIF . ÜN‹TE Ülkemiz ve Dünya Dünya’m›z› Tan›yal›m Yurdumuzun Kaynaklar› Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz Do¤al Afetlerde Dayan›flma Kültür ve Sanat›n Etkileri 134 Sosyal Bilgiler • 6.5.

Son y›llarda yap›lan uluslararas› kültür. 3. Dünya nüfusunun neden baz› bölgelerde daha yo¤un oldu¤unu araflt›r›n›z. Yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin olan bölgelerinin fazla nüfuslanmas›n›n nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. 7. Türkiye’nin en çok hangi ülkelerle ticaret yapt›¤›n› araflt›r›n›z. Ülkelerin neden birbirlerine ürün al›p satt›¤› konusundaki düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. SINIF 135 . Yak›n zamanda çeflitli ülkelerde meydana gelen do¤al afetleri araflt›r›n›z. sanat ve spor etkinlikleri ile ilgili haber toplayarak s›n›fa getiriniz. Sosyal Bilgiler • 6. Ülkemizin bu tür olaylara karfl› nas›l bir yaklafl›m sergiledi¤ini ö¤reniniz. 2.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 4. Dünya haritas› üzerinde Türk Cumhuriyetlerinin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. Bu ülkelerle olan kültürel ba¤lar›m›z› araflt›r›n›z. 5. 6.

Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yaflama koflullar›na sahip iklimlerin görüldü¤ü bölgelerde toplanm›flt›r. Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • nüfus • flehirleflme • rezerv Dünya Nüfusunun Da¤›l›fl› Yandaki haritada görüldü¤ü gibi dünya üzerinde nüfus her yere eflit ve dengeli da¤›lmam›flt›r. fl Atlaslar›n›zdan Dünya iklim tipleri da¤›l›fl› haritas›n› inceleyerek Dünya’da nüÖÇK fusun yo¤un oldu¤u alanlar›n hangi iklim bölgelerinde oldu¤unu söyleyiniz. 5. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi nüfus baz› yerlerde yo¤un baz› yerlerde seyrektir. Yandaki haritaya göre nüfusun yo¤un oldu¤u alanlar nerelerdir? Bu alanlar.1. Etkinlik fl Dünya nüfusunun da¤›l›fl›nda iklim özelliklerinin ne gibi etkisi olabilir? Nedenlerini söyleyiniz. SINIF . Bu da¤›l›fl› etkileyen faktörler flöyle s›ralanabilir: Nüfusun Da¤›l›fl›n› Etkileyen Faktörler Fiziki Faktörler • Yeryüzü flekilleri • ‹klim özellikleri • Bitki örtüsü • Toprak verimlili¤i • Su kaynaklar› • Co¤rafi konum • Yeralt› kaynaklar› Befleri ve Ekonomik Faktörler • Ulafl›m • Sanayileflme • Ticaret • Tar›m • Madencilik • Turizm • Tarihi faktörler fl Sizin yaflad›¤›n›z yerde nufusun da¤›l›fl›nda hangi faktörler daha etkili olmufltur? Düflüncelerinizi söyleyiniz.5. Ünite Dünya’m›z› Tan›yal›m ÖN HAZIRLIK Kutuplar ve çöller yeryüzünün en az nüfuslanm›fl alanlar›ndand›r. hangi ülkelerin s›n›rlar› içerisinDünya nüfusunun da¤›l›fl› (2012) dedir? Dünya siyasi haritas›nda da yararlanarak bu ülkelere örnek veriniz. 136 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

‹ndus ve Ganj gibi akarsular›n çevreleri tar›ma elveriflli oldu¤u için buralarda nüfus yo¤undur. Yeryüzünde genellikle da¤l›k olan alanlar nüfus yo¤unlu¤unun az oldu¤u yerlerdir. göllerin. Buna karfl›l›k verimli topraklar›n bulundu¤u. genifl tar›m alanlar›n›n bulundu¤u Hindistan. yeryüzündeki önemli maden ve sanayi alanlar›n›n dünya üzerindeki da¤›l›fl› gösterilmifltir. sanayinin geliflti¤i Bat› Avrupa ülkeleri ve Japonya nüfusun yo¤un oldu¤u alanlard›r. Örne¤in önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i Türkiye. fl Yukar›daki haritadan ve dünya nüfus da¤›l›m› haritas›ndan yararlanarak yeralt› kaynaklar›n›n nüfusun da¤›l›m›n› nas›l etkiledi¤ini aç›klay›n›z. sanayi. ‹nsanlar as›rlar boyunca yerleflmek için düz alanlar› seçmifltir. Dünya nüfusunun ço¤unlu¤u ova ve düzlüklerde yaflamaktad›r. Nil. F›rat. Bu madenlerin ç›kar›ld›¤› yerlerde genellikle ç›kar›lan madene dayal› sanayi kollar› geliflmifltir. Bu nedenle bu bölgelerde nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. tatl› su kaynaklar›n›n oldu¤u yerlerde de nüfus yo¤undur. Bu nedenle da¤l›k ve engebeli alanlar nüfusun seyrek oldu¤u yerlerdir. ÖÇK 5. ticaret ve enerji kaynaklar›n›n iflletilmesi gibi ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerlerde insan gücüne ihtiyaç duyulmas› nedeniyle buralarda nüfus yo¤undur. Ulafl›m. Dicle. Örne¤in Alp ve Himalaya da¤lar› gibi yüksek ve engebeli yerlerde nüfus oldukça azd›r.Ülkemiz ve Dünya Dünya üzerinde önemli madenler ve sanayi alanlar›n›n da¤›l›fl› (2011) Yukar›daki haritada.2. SINIF 137 . Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Örne¤in. akarsular›n. Bu yerlerde ulafl›m ve tar›m s›n›rl› olur. tar›m.

Ünite Tart›flma fl Afla¤›da verilen foto¤raf›ndaki yerlerden hangileri. Etkinlik Çöl alan› Da¤l›k alan Ulafl›m a¤›n›n geliflti¤i bölge Sanayinin geliflti¤i alanlar K›y› Bölgeleri Tar›m alanlar› 138 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.3. insanlar›n yaflamalar›na ve ekonomik faaliyetlere daha elverifllidir? Bu yerlerde nüfus da¤›l›fl› nas›l bir özellik gösterir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. ÖÇK 5. SINIF .5.

ülkelerin Dünya üzerindeki siyasi. Türkiye çok çeflitli siyasal. Örne¤in önemli ticaret yollar› üzerinde bulunan. toprak tipleri gibi fiziki koflullar› belirlemek veya etkilemekle kalmaz. Türkiye’nin Türkiye’nin Co¤rafi Konumu ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›na hâkim bir konumda olmas› da yurdumuza bölgesinde büyük bir stratejik üstünlük sa¤lamaktad›r. de¤erlendirmifl ve Türk siyasetini buna göre yönlendirmifl olmas›d›r. Türkiye’nin güvenilir bir istikrar unsuru olmas›n› amaçlam›fl ve bunu baflarm›flt›r. deniz ve hava yollar› üzerindedir.Bu durum. Ayr›ca zengin yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na sahiptir. Türkiye Cumhuriyetinin bulundu¤u bölgede güçlü bir devlet olmas›n›n neden önemsemifltir? fl Dünya haritas›ndan yararlanarak co¤rafi konumu bakm›ndan avantajl› olan ülkelere örnekler veriniz. d›flar›dan gelecek tehlikelere karfl› savunmas›n› di¤er ülkelerle olan siyasi iliflkilerini belirlemede de önemli rol oynar. ülkemizin ekonomik önemini art›rmaktad›r. tar›m ürünleri bak›m›ndan da zengindir. dünyan›n siyasal ve stratejik bak›m›ndan çok kritik bir bölgesinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti’ni her yönden güçlü ve daha büyük bir ulusal devlet hâline getirmek istemifltir. bitki örtüsü.Ülkemiz ve Dünya Co¤rafi Konumun Önemi Co¤rafi konum. denizlere k›y›s› olan ve uygun iklime sahip ülkelerin konumu ekonomik geliflmelerini olumlu yönde etkilemektedir. Türkiye Cumhuriyeti topraklar›. ÖÇK Atatürk’ün en büyük baflar›lar›ndan biri de Türkiye co¤rafi konumunun gerekleri5. ekonomik ve askerî ç›karlar›n çat›flt›¤› bu bölgelerin ortas›nda. Etkinlik ni en do¤ru flekilde görmüfl. stratejik önemini. aç›k denizlere ve okyanuslara aç›labilmesi ancak Çanakkale ve ‹stanbul bo¤azlar› sayesinde mümkündür. dünya petrol rezervlerinin yar›dan ço¤una sahip olan Orta Do¤u ülkeleriyle bu yataklarda üretilen petrole ihtiyac› olan sanayileflmifl Avrupa ülkeleri aras›ndad›r. Buralarda nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. ekonomik ve sosyal yap›lar›n› belirlemede önemli bir etkendir. yaln›zca iklim. fl Atatürk. su kaynaklar›. ‹flte Atatürk. Ayn› anda dört mevsimin yafland›¤› yurdumuz. Bu siyasetin özünü “Yurtta bar›fl. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 139 . Co¤rafi konum. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkelerin. Ayn› zamanda bu sayede bölgede ve dünyada. Türkiye’nin konumu ülkemize sosyal 0 2800 km ve ekonomik bak›mdan önemli bir avantaj sa¤lamaktad›r. Genç ve dinamik bir nüfusun olmas› nedeniyle önemli bir ifl gücüne sahiptir.4. Ayn› zamanda ülkenin sosyal ve ekonomik yap›s›n›. dünyada bar›fl!” ilkesi oluflturur. Örne¤in. onlar› birbirine ba¤layan kara.

ihracat ve gümrük kavramlar› hakk›nda bilgi toplay›n›z. Peki ald›¤›m›z bu ürünlerin hepsini kendi çevremizde veya ülkemizde üretebilir miyiz. bor ve demir madenleri gibi çeflitli ürünlerinini ihtiyac› olan ülkelere satmaktad›r. bal›k gibi ürünler. de¤il mi? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • ihracat • ithalat ‹htiyac›m›z olan ürünler. ‹thalat. ‹htiyaçlar›m›z› çevremizdeki pazar. Ünite Yurdumuzun Kaynaklar› ÖN HAZIRLIK 1. Yetifltirilen ürünler. domates. bulundu¤umuz yere baflka yerlerden. Bunlar›n hepsini ayn› yerde üretmek veya yetifltirmek olanaks›zd›r. üzüm gibi yiyeceklerle tekstil ürünleri. sizce nas›l karfl›lanmaktad›r? Tart›flma fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi çeflitli meyve ve sebze ihtiyac›m›z› genelde yak›n›m›zda kurulan pazarlardan karfl›lar›z. Bu durumda. do¤algaz ihtiyac›n› d›fl ülkelerden sa¤lamaktad›r. ve 5.5. Evinizde kulland›¤›n›z eflyalar›n hangileri baflka ülkelerde üretilmifltir? Listeleyiniz. tafl›tlar›n çal›flmas› için gerekli olan petrol. Böylece yurt içinde bölgeler aras›nda çeflitli ürünler al›n›p sat›larak ticaret yap›l›r. ihtiyac› olan bölgelere gönderilir.5. Buna karfl›l›k f›nd›k. yaflad›¤›m›z yere portakal.6. manav. Ülkeler aras›nda da buna benzer ticaret yap›lmaktad›r. 2. ‹htiyac›n›z olan bir ürünü yak›n çevrenizde bulamad›¤›n›zda neler yapars›n›z? Tart›fl›n›z. Örne¤in. Semt pazar›ndan bir görünüm ÖÇK 5. neden birbirinden farkl›d›r? fl Yurdumuzda üretilen petrol miktar› tafl›tlar›n ihtiyac›n› karfl›layamamaktad›r. Etkinlik 140 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. hatta baflka ülkelerden gelebilir. elma. et. de¤iflik bölgelerden gelebilir. SINIF . fl Dünyada kendi kaynaklar›yla tüm ihtiyaçlar›n› karfl›layabilen ülke olabilir mi? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Türkiye. Elbette ki hay›r. petrol üretimi yurdumuzda çok Al›flverifl Merkezi azd›r ve ihtiyac›m›z› karfl›lamamaktad›r. Örne¤in. market. al›flverifl merkezi gibi yerlerden sa¤lar›z. fl Kiflilerin ya da ülkelerin sahip olduklar› veya ihtiyaç duyduklar› ürünler.

7. SINIF 141 . Tabloyu inceleyerek en çok neler al›p satt›¤›m›z› söyleyiniz. 2011) Do¤algaz üretim tesisi ÖÇK 5. karfl›l›kl› yapt›klar› ticaret anlaflmalar› ile ihtiyaç duyduklar› ürünleri birbirlerine al›p satarlar. k›rm›z› et ve süt üretimi önemlidir. 2010) fl Grafi¤i inceleyerek ülkemizin en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› söyleyiniz. alüminyum (TÜ‹K. Bu durumun nedenleri neler olabilir? Ülkemizin pek çok ülke ile ticari iliflkileri geliflmifltir. iletiflim. elektronik eflya ve çeflitli sanayi ürünleri satarlar.Ülkemiz ve Dünya Ülkeler. Ekonomisi tar›ma dayal› ülkeler. ‹hraç etti¤imiz ürünler (2011) • Sebze ve meyve • Karayolu tafl›tlar› • Makine. petrol ve do¤algaz bak›m›ndan oldukça zengin kaynaklara sahiptir. fl Ülkemizin en az al›p satt›¤› ürünler hangileridir? fl Ülkemizde tar›m etkinlikleri yo¤un olarak yap›lmaktad›r. çeflitli makine ve elektrik ürünlerini ithal ederler. TÜRK‹YE’DE ‹HRAÇ VE ‹THAL ED‹LEN ÜRÜNLER‹N DA⁄ILIMI Yüzde % 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri ‹hracat ‹thalat (TÜ‹K. Rusya ayn› zamanda önemli bir sanayi ve tar›m ülkesidir. inflaat. Ancak baz› ülkelerle daha fazla ithalat ve ihracat yap›lmaktad›r. genellikle tar›msal ve hayvansal ürünleri ihraç eder. Sanayisi geliflmifl ülkeler ise tar›msal ürünlerle çeflitli ham maddeler al›r. otomobil. Afla¤›daki tabloda Rusya ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. kara-demiryolu tafl›mac›l›¤›. demir çelik ‹thal etti¤imiz ürünler (2011) • Do¤algaz • Demir çelik • Petrol ürünleri • Bak›r. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. plastik • Tekstil. ayçiçe¤i. Ayr›ca tah›l. Yandaki grafikte ülkemizin di¤er ülkelerle en çok al›p satt›¤› ürünler görülmektedir. fiimdi bu ülkelerle ticari iliflkilerimizin nas›l oldu¤unu birlikte ö¤renelim. gemi. Türkiye’nin en fazla ülke olan Rusya ile cografi yak›nl›¤›m›z ticaretin geliflmesinde önemli bir etkendir. RUSYA Dünya’n›n en büyük yüzölçümüne sahip ülkelerinden biri olan Rusya. Makine. Ancak bu ürünlerin ihraç ürünleri içindeki pay› çok azd›r. fleker pancar›. tekstil ve g›da sanayi alan›nda geliflmifltir.

sanayisi geliflmifl zengin ülkelerdendir. 2011) fl Sizce Almanya Türkiye’ye en çok hangi ürünleri satar ve ülkemizden hangi ürünleri al›r? fl Yandaki tabloda. gemi.274.832 1. otomotiv. Bunun nedeni neler olabilir? ‹talya ‹talya.022. Almanya’da bir atamabil fabrikas› Ülke ad› Almanya ‹talya Fransa ‹ngiltere ABD Rusya Çin Bin $ (Dolar) ‹thalat 8.468.658.169 2. Yandaki tabloda. Avrupa ülkeleri aras›nda en fazla al›flverifl yapt›¤›m›z ülkedir. uzanan bir yar›mada ülkesidir. ‹talya ile Türkiye aras›ndaki ticaret ürünleri gösterilmifltir. 142 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Almanya.9.276. Özellikle demir-çelik. dünyan›n say›l› zengin ülkelerinden biridir. ülkenin ihtiyac›n› karfl›lamaya yetmemektedir.8. Ruhr Havzas›. Akdeniz’e do¤ru. g›da ve makine.379.594 2.721 2. Etkinlik de¤ildir.802. Tablodan da anlafl›laca¤› gibi miktar olarak en çok al›flverifl yapt›¤›m›z ülke Rusya’d›r.995 3. elektronik ve k⤛t sanayisi kollar› çok geliflmifltir. kimya. Ünite Almanya Orta Avrupa ülkesi olan Almanya. Bunlar› inceleyerek iki ülke aras›ndaki ticari iliflkiler hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz. Sanayi kollar› içinde otomobil. Ülkede tar›m. Almanya’n›n ve dünyan›n en büyük sanayi bölgelerindendir.188. 2011) ‹talya’da otomotiv sanayisi geliflmifltir.118 2. modern yöntemlerle yap›lmakta ve yüksek verim al›nmaktad›r. Bu ürünlerin üretiminde Avrupada ilk s›rada yer almaktad›r.355 ‹hraç 555. tafl kömürü ve linyittir. Avrupa’n›n güneyinde.770 5. Ayr›ca Almanya’da 3 milyona yak›n Türk iflçisi çal›flmaktad›r. kimya. dünyada sanayisi geliflmifl ülkelerdendir. turunçgil. ÖÇK 5. Önemli yer alt› kayna¤›. Genifl tar›m alanlar›na sahiptir.577. zeytin. Ancak yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin Türkiye’ye satt›¤› Türkiye’den bafll›ca ürünler ald›¤› bafll›ca ürünler kimyasal ürünler pamuk ipli¤i çeflitli makineler ham demir optik aletler konfeksiyon kösele ürünleri (TÜ‹K.5. Türkiye’nin ithalat ve ihracat yapt›¤› bafll›ca ülkeler ve bu ülkelerin ithalat-ihracat miktarlar› gösterilmifltir. ‹talya.400. tekstil. seramik. Ancak Almanya’da yetifltirilen tar›m ürünleri. ve 5. Ülkede en çok üzüm.074 8.638.385 6.766 10. SINIF .974 2. sebze ve meyve üretimi yap›l›r.496.633.651 (TÜ‹K. sanayi çok geliflmifltir. sentetik madde.087 3.

5. modern tar›m makinalar› ile yap›l›r. ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler kimyasal maddeler demir-çelik ilaç parfümeri-kozmetik ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler sebze-meyve tekstil mineral ve madenler elektrikli makine ve cihazlar (TÜ‹K. Fransa. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapan bir ülke olmufltur. bilgi teknolojileri. fl Yandaki tabloda. SINIF 143 . elektronik. Fransa’da tar›m modern yöntemlerle yap›lmaktad›r. Avrupa’n›n kuzeybat›s›nda. Ülke. demir-çelik. Ülkede kimyasal ürünler. Avrupa Birli¤i ülkeleri aras›nda en büyük cografi alana sahip ülkesidir.10. Etkinlik ‹ngiltere’deki sanayiden bir görünüm ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler petrol ürünleri eczac›l›k ürünleri otomobil kara tafl›tlar› uçak ve çeflitli makineler ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler tekstil ürünleri otomobil ürünleri meyve ve sebze elektronik eflya (TÜ‹K. Fransa’n›n ülkemizden ald›¤› ve ülkemize satt›¤› bafll›ca ürünler gösterilmifltir. Dünya’n›n ekonomik yandan geliflmifl ilk befl ülkesinden biridir. Benzerlik olup olmad›¤›n› söyleyiniz. uçak ve uzay sanayi. Avrupa ülkelerinin tar›m ürünleri ihtiyac›n›n büyük bir bölümünü karfl›lar. telsiz ve telefon cihazlar› ile ilgili sanayi kollar› geliflmifltir. Tabloyu inceleyerek ‹ngiltere’den en çok petrol al›p tekstil ürünleri ÖÇK satmam›z›n nedenlerini söyleyiniz. Enerji üretiminin büyük k›sm›. önemli bir tar›m ülkesidir. kömürden sa¤lan›r. Fransa. ‹talya ile Fransa’n›n Türkiye’ye satt›¤› ürünleri karfl›laflt›r›n›z. ‹ngiltere. kimya ilaç ve g›da sanayi bafll›ca sanayi kollar›d›r. tafl›t üretimi. 2011) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Tar›ma elveriflli olan ülke topraklar›nda bu¤day. dünyan›n en önemli kömür üreticilerinden biridir. Atlas Okyanusu’nda yer alan adalar ülkesidir. ‹ngiltere ile Türkiye aras›nda yap›lan bafll›ca ticaret ürünleri gösterilmifltir.Ülkemiz ve Dünya Fransa Fransa. 2011) ‹ngiltere ‹ngiltere. Otomotiv. Yandaki tabloda. Ancak sanayi için gerekli olan ham maddenin büyük k›sm›n› d›flar›dan al›r. arpa. Tar›msal üretim. fleker pancar› yetifltirilir.

bak›r. çeflitli ülkelerle ilgili gazete kupürleri toplayarak okul panosunda sergileyiniz. yüksek verim al›nmaktad›r. Türkiye. g›da. demir-çelik ürünleri vb. bu¤day. ABD’de çok say›da bilimsel araflt›rma ve teknoloji ‹thal etti¤imiz ‹hraç etti¤imiz merkezleri kurulmufltur. 144 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ülkede büyük tar›m çiftliklerinde modern makinalarla yap›lan tar›mdan. bu da ülkeler aras›nda ekonomik yönden iliflkilerin geliflmesine yard›mc› olmaktad›r. ‹nceleyerek di¤er ülkelerle olan ithalat ve ihracat ürünleri ile karfl›laflt›r›n›z. yer alt› kaynaklar› bak›m›ndan da zengindir. metal iflleme. Bu da tar›ma dayal› sanayi kollar›n›n geliflmesini sa¤lam›flt›r. Bunun d›fl›nda uçak ve otomotiv sanayisi çok geliflmifl ve ülkeye büyük gelir sa¤lam›flt›r. Örne¤in. Bilgi Kutusu Ekonomik ‹liflkiler Günümüz dünyas›nda. savunma araçlar› haberleflme cihazlar› demir-çelik ürünleri t›bbi malzeme makine parçalar› m›s›r ve soya ya¤› tekstil ürünleri tütün demir-çelik pamuk meyve-sebze (TÜ‹K. demir ve kükürt gibi madenler de fazla miktarda ç›kar›lmaktad›r. tütün. yulaf. M›s›r. krom. SINIF . kaliteli ve ucuz ürünler kullanabilmesi için çeflitli ekonomik önlemler almaktad›r. gümüfl. halk›n›n ekonomik yönden rahat yaflamas›. dünyada önemli bir güç haline gelmifltir. Her ülke. demir-çelik. önde gelir. Ülkemizdeki baz› kaynaklar›n rezervlerinin yok denecek kadar az oldu¤u da bir gerçektir. 2011) fl Yandaki tabloda ABD’de ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. Ülkemizin ticaret yapt›¤› fl Ülkelerin ekonomik bak›m›nda birbirlerine ihtiyaç duymalar›n›n nedenlerini söyleyiniz. Ünite Amerika Birleflik Devletleri (ABD) Kuzey Amerika k›tas›nda yer alan ABD. bulundu¤u konum itibar›yla çok çeflitli tar›msal ürünlerin yetifltirilmesine uygun iklim ve yer flekillerine sahiptir. Bu ürünler ülke ihtiyac›n› karfl›lad›¤› gibi baflka ülkelere de ihraç edilir. Bunlar›n d›fl›nda bak›r. ihtiyaçlar›n› di¤er ülkelerden karfl›lamakta. ülkeler aras› ekonomik iliflkiler büyük önem kazanm›flt›r. alt›n. yurdumuzda ç›kar›lan petrol ve do¤al gaz. kimyasal ürünler. Ülke. Makineler. Ülkemizin bu ülkelere en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› listeleyiniz. Dolay›s›yla kaynaklar›n ihtiyac› karfl›lamas› ya da karfl›lamamas› ülkeler aras›nda iliflkileri geliflARAfiTIRINIZ tirmektedir. Özellikle h›zla artan nüfusu beslemek ülkeler için önemli sorun oluflturmaktad›r. Bu kaynaklar› sayesinde ekonomik yönden dünyan›n en geliflmifl ülkesi durumundad›r. fasulye. pamuk. Yer alt› kaynaklar› (demir. sebze ve meyve üretimi oldukça fazlad›r. dünya üretiminin önemli bir k›sm›n› sa¤lar.) bak›m›ndan oldukça zengindir. dokuma. boksit vb. ihtiyaçlar›m›z› da d›fl ülkelerden karfl›lamaktay›z.5. Sanayi ürünleri bak›m›ndan. Elektronik eflyalar. zengin do¤al kaynaklara sahiptir. ülke ihtiyac›n› karfl›lamamaktad›r. k⤛t ve çimento. teknoloji ve sanayi bafll›ca ürünler bafll›ca ürünler alanlar›ndaki ilerlemesi sayesinde ABD. Kendi kaynaklar› yeterli olmayan ülkeler. Bilim. ABD’de bir fabrikadan görünüm Petrol ve kömür bak›m›ndan dünyan›n önde gelen ülkelerindendir.

komflu ve di¤er ülkelerle bar›fl içinde yaflama arzusundad›r. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. milletlerin kendi kendilerini yönetmelerini kutsal bir hak olarak tan›d›. siyasi. inanc› bir. t›pk› Avusturya-Macaristan gibi parçalanabilir. ‹ran.atam. iliflkiler nas›l gelifltirilebilir? Aç›klay›n›z. çeflitli uluslara örnek olmufltur. ‹flte o zaman Türkiye ne yapaca¤›n› bilmelidir… Bizim bu dostumuzun idaresinde dili bir. Haz›rlanmak laz›md›r. Atatürk. ayn› zamanda Orta Asya’dan Kafkasya. Azerbaycan (Nahcivan). bütün milletler için tan›nmas› gerekli bir amaçt›. Bu dostlu¤a ihtiyac›m›z vard›r. Kurtulufl Savafl›’na at›ld›¤› ilk günden bafllayarak hep bu ilkeyi savundu. insanlar› mutlu edecek tek yolun onlar› birbirine yaklaflt›rmak. Dil bir köprüdür… ‹nanç bir köprüdür… Tarih bir köprüdür…” “…Köklerimize inmeli ve olaylar›n böldü¤ü tarihimizin içinde bütünleflmeliyiz. Bugün elinde s›ms›k› tuttu¤u milletler. Bulgaristan. Irak.” (29 Ekim 1933) www. Onlar›n (d›fl Türklerin) bize yaklaflmas›n› bekleyemeyiz. komflu ve di¤er ülkelerle sosyal. yaln›z o günü susup beklemek de¤ildir. dünyada bar›fl. Ona göre bugünkü uygar milletlerin karfl›l›kl› iliflkilerine etken olan “milletin kendi gelece¤ine kendisinin egemen olmas›” hakk›. Fakat yar›n ne olaca¤›n› kimse bugünden kestiremez. Dünya yeni bir dengeye ulaflabilir. Atatürk’ün bu görüflü. Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz ÖN HAZIRLIK Türk Cumhuriyetlerinin ve komflu ülkelerin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. Ermenistan ve Gürcistan’la komfludur. Atatürk’ün millî d›fl politikas› çerçevesinde Türkiye. Atatürk’e göre her devletin ba¤›ms›z yaflama hakk› vard›r ve her devlet di¤er devletlerle eflit haklara sahiptir. bulundu¤u co¤rafi konum itibar›yla Yunanistan. Bizim onlara yaklaflmam›z gereklidir. Atatürk’ün hangi özelliklerini ç›karabilirsiniz? fl Atatürk’ün. milletler aras› iliflkilerimizin geliflmesinde ve devletin k›sa zamanda d›fl politikada sayg›nl›k kazanmas›nda en büyük etken olmufltur. onlara birbirini sevdirmek oldu¤unu belirtmifltir. kültürel ve ekonomik alanlarda neler yap›labilir.” dedi¤i ülkeler hangileridir? fl Atatürk’ün belirtti¤i ülkelerle Türkiye aras›nda hangi yönlerden benzerlikler bulunmaktad›r? fl “Manevi köprüler “sözünden ne anl›yorsunuz? Metinde bunlar›n hangilerinden söz edilmektedir? fl Atatürk’e göre Türk Cumhuriyetleri. Anadolu ve Balkanlara uzanan Türk dünyas›na ve yapt›¤› devrimleriyle. ufalanabilir.11. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve Türk ulusunun önderi olan Atatürk. Bu nedenle onun millî d›fl politikada de¤iflmez ilkesi “Yurtta bar›fl. özü bir kardefllerimiz vard›r.” olmufltur.tr runlar • küresel so • ihracat • ithalat • dil • din KEL‹ME LAR VE KAVRAM fl Yukar›daki metinden. Atatürk.gov. ÖÇK 5. komflumuzdur. Haz›r olmak. T›pk› Osmanl› gibi. SINIF 145 . bunun gerçekleflmesine çal›flt›. müttefikimizdir. Atatürk. Onun düflünceleri Kuzey Afrika’dan Orta Do¤u’ya kadar pek çok ülkenin ba¤›ms›zl›k kazanmas›na rehber olmufltur. Bu amaçla ortak geçmifle sahip oldu¤umuz Türk Cumhuriyetleri ile ilgili 1933 y›l›nda flunlar› söylemifltir: “Bugün Sovyetler Birli¤i dostumuzdur. Suriye. “Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. Türkiye. avuçlar›ndan kaçabilir. Milletler buna nas›l haz›rlan›r? Manevi köprülerini sa¤lam tutarak. ba¤›ms›z bir devletin varl›¤› için millî bir d›fl politikay› temel flartlardan biri olarak kabul ediyordu.

oynad›¤›m›z oyunlar. Hiç kötü (fley) ümit etmesin. di¤er milletlerin örf ve âdetlerine hoflgörülü olmufltur. Hiç kem umit etmesin. Menden özge hiç yi¤it Yüre¤inde yer etmez. Gülzar›m Var. fl Ortak dilin kullan›lmas›n›n ülkeler aras›nda sosyal ve kültürel iliflkileri nas›l etkileyebilece¤ini söyleyiniz. Atatürk. ilkesi. SINIF . örf ve âdetlere hoflgörülü olmalar›.377 fl Yukar›daki söze göre Atatürk. Afla¤›da Türkmen flairi “Ata Atacano¤lu”nun fliirinden bir bölüm hem bizim dilimizle hem de Türkmenistan diliyle verilmifltir. Atatürk. Kukla oynatma Türk Cumhuriyetlerinde fliir. mutlu ve huzurlu bir dünyan›n olmas›n›n ilk flart›d›r. Benden baflka hiç kimse. flark› ve türkülerimiz birbirine çok benzemektedir. fliir. Orta Asya’da bafllayan bu oyun zamanla Türk dünyas›n›n di¤er bölgelerine de yay›lm›flt›r. ortak ve zengin bir kültüre sahiptir. Türkiye Türkçesiyle Gülüm Var. konufltu¤umuz dil. Benim rahat ceylan›m Benden baflka(s›n›) seyretmez. gözleri gitmesin. Kaflgarl› Mahmut’un “Divanü Lûgati’t-Türk” adl› eserinden kuklalar›n mucidinin Türkler oldu¤undan bahsedilmektedir. Ak gerdan› kar gibi. Dünya güzelli¤inin Hepsi flunda var gibi Koy.5. fiiiri okuyarak benzer olan kelimeleri söyleyiniz. Türkmenistan Türkçesiyle Gülüm Bar. Goy. Çünkü milletlerin bar›fl içinde. dünya bar›fl›n›n nas›l sa¤lanaca¤›n› belirtiyor? fl Atatürk’e göre di¤er milletlerin örf ve âdetlerine niçin hoflgörülü ve sayg›l› olmal›y›z? Ülkemizin di¤er ülkelerle bar›fl ve dostluk temeline dayanan ekonomik. Buna elimizden geldi¤i kadar hizmet etmifl ve etmekte bulunmufl olmak. Atatürkçülük 1. insanl›¤›n ve uygarl›¤›n refah ve ilerlemesinde en önde gelen etken olsa gerektir. kültürel.” MEB. gözleri gitmesin. Özellikle Türk Cumhuriyetleri ile ortak tarihsel. kültürel ve akrabal›k ba¤lar›m›z bulunmaktad›r. güven içinde yaflamas›. Türklerde kukla oynatma gelene¤i çok eskilere dayanmaktad›r. yurtta bar›fl. Örne¤in. s. fiiirlerde duygu. imge. 146 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu konuda flunlar› söylemifltir: “Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli prensiplerinden biri olan. Yüre¤inde yer etmez. Ünite Bilgi Kutusu Dünya Bar›fl› Atatürk’e göre dünya milletlerinin mutlu ve huzurlu olmas›. estetik ve dil bak›m›ndan benzer özellikler çoktur. Bu ülkelerle. bizim için iftihar nedenidir. dünyada bar›fl. bar›fl ortam› içinde kalk›nmas› gerekir. Al yana¤› nar gibi. Gülzar›m Bar Al yanakl› yâr›m bar Al yana¤› nar yal› Ak alk›m› kar yal› Dünye gözelli¤inin Bar› flonda bar yal›. Al yanakl› yârim var. siyasi ve sosyal iliflkileri vard›r. Menin messan moral›m Menden özge seretmez.

prefabrik yap›lar alüminyum eflyalar bu¤day. makine ve cihazlar› pamuk hurda bak›r alüminyum bak›r. fl Türk Cumhuriyetinin yerlerini harita üzerinde inceleyiniz. Ancak özellikle Türk Cumhuriyetleriyle olan iliflkilerine ayr› bir önem vermektedir.14.13. TV) • tafl›t • mobilya • plastik ürünler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • otomotiv makine ve cihazlar› plastik ve plastik ürünler TV g›da ürünleri. fleker alüminyum eflyalar elektrikli makine ve cihazlar tar›msal ilaçlar demir ve çelik eflya beyaz eflya alüminyum ürünler makarna. ve 5. bisküvi. komflu ve di¤er ülkelerle ekonomik ve ticari iliflkiler içerisinde bulunmaktad›r. Türk cumhuriyetlerinden en çok hangi ürünleri ald›¤›n› ve onlara hangi ürünleri satt›¤›n› listeleyiniz. fl Türk Cumhuriyetleri ile sosyal kültürel ve ekonomik iliflkilerimizin geliflmifl olmas›n›n nedenleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ticaret ve ifl birli¤i imkânlar› gelifltirilmeye çal›fl›lmaktad›r. Etkinlik ÖÇK (TÜ‹K. plastik ve plastik ürünler motorin hurda demir-çelik mineral yak›tlar ve ya¤lar pamuk ipek ham deri sebzeler kazanlar. 2008) fl Tabloyu inceleyerek Türkiye’nin. SINIF 147 . çay makine ve cihazlar› motor otomobil plastik ürünler hal› alüminyum eflya • • • • • Türkiye’nin ald›¤› bafll›ca ürünler Ürün Ad› • • • • • • • bak›r alüminyum konfeksiyon ürünleri hal› sabun do¤al gaz petrol Kazakistan • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • külçe çinko pamuk bak›r ham deri gübre mineral ya¤lar ve ürünler pamuk. Afla¤›daki tabloda Türk Cumhuriyetleri ile ticaret yapt›¤›m›z ürünler verilmifltir.12. Türkiye’nin satt›¤› bafll›ca ürünler Ülke Ad› Azerbaycan Ürün Ad› makine ve makine cihazlar› elektrikli cihazlar g›da maddeleri mineral yak›tlar ve ya¤lar dayan›kl› tüketim mallar› (buzdolab›. Türk Cumhuriyetleri. çinko boya Türkmenistan K›rg›zistan Özbekistan 5.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleriyle ‹thalat ve ihracat Türkiye. Bu amaçla ülkemizden çok say›da ifl adam›. bu ülkelerde yat›r›m yapmakta.. 5. bu¤day konfeksiyon ürünleri hal› elektrikli malzemeler mobilya. fleker. çamafl›r makinesi.

Ünite Do¤al Afetlerde Dayan›flma ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • afet • deprem • çevre ili¤i • çevre kirl kuruluflu um pl to l vi si • 1. Do¤al afetlerle ilgili çal›flma yapan hangi yard›m kurulufllar›n› biliyorsunuz? Söyleyiniz. can ve mal kayb›na. Do¤al afetler. büyük maddi hasarlara neden olur. Do¤al afete u¤ram›fl bir ülkeye yard›m etmek neden önemlidir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Afla¤›da dünyan›n farkl› bölgelerinde yaflanan do¤al afetlere ait foto¤raflar verilmifltir.15. Araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›za sununuz. Etkinlik fl Foto¤raflarda hangi do¤al afetlerin görüntüsü verilmifltir? fl Sizin çevrenizde bu do¤al afetlerden biri yafland› m›? Yafland›ysa hangi kurulufllar do¤al afet sonras›nda yard›mda bulundu? fl Do¤al afetlerin yafland›¤› ülkelerde hangi sorunlar görülebilir? fl Do¤al afetler konusunda ülkeler tek bafl›na mücadele edebilir mi? Nedenini aç›klay›n›z.5. SINIF . ÖÇK 5. Foto¤raflar› inceleyerek ilgili sorular› cevaplay›n›z. 148 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. ARAfiTIRINIZ Arama ve Kurtarma Teflkilat› (AKUT)’n›n çal›flmalar› ile ilgili bir araflt›rma yap›n›z.

08.Ülkemiz ve Dünya Afla¤›daki internet ve gazete haberlerinde Pakistan’da yaflanan bir do¤al afetten söz edilmektedir.50’de Pakistan’ın başkenti İslamabad’ın 95 km kuzeydoğusunda 7. Yaklaşık bir dakika süren yer sarsıntısının en güçlü olarak hissedildiği ve hasarın en yüksek kesimin. Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref de telefon bağlantısıyla geceye katılacak. (Basından. SINIF 149 .Pakistan Dostluk Derneği. 08. 2005) 5. (İnternet haberi.2005) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Etkinlik fl Haberde hangi do¤al afetlerden söz edilmektedir? Bu do¤al afetler orada yaflayan insanlar›n hayat›n› nas›l etkilemifltir? fl Sizce di¤er devletler Pakistan’a nas›l yard›m edebilirler? fl Yandaki haberde belirtilen gePakistan’a yardım devam ediyor. . Türk..10. Pakistan’ın yanı sıra Hindistan ve Afganistan’da da hissedilen ve hasara neden olan depremin 30.000 kişinin yaralanmasına yol açtığı belirtildi. Otelinde bugün yapılacak “ Yaralı Yüreklere Yardım” gecesine birçok ünlü sanatfl Sizler böyle bir kampanyaya çı şarkılarıyla katılacak. “Türk insanının duyarlılığına çok teşekkür ediyorum. Pakistan’ın Ankara Büyükelçisi Syed İftikhar.. iki ülke vatanlikte bulundunuz? ÖÇK Yaralı yüreklere yardım daşlarının birbirlerine her durumda yardım ettiğini belirterek.000 civarında kişinin ölümüne.” diye konuştu. Bu yöredeki köylerin tümüyle tahrip olduğu ve haritadan silindiği ifade ediliyor.kistan’a yollanacak. 50. ünlü sanatçıların ce hangi amaçla düzenleniyor? katılacağı bir gece düzenleyerek Pakistan’daki depremzedelere yardımcı olacak. Türkiye saati ile 06. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z.16. Biletleri 250 TL’ den satışa sunulan gecenin tüm geliri Pakat›ld›n›z m›? Kat›ld›ysan›z hangi etkin. Pakistan Depremi 8 Ekim 2005 tarihinde.. Ana şokun ardından çok sayıda artçı depremin olduğu ve bunların da yıkımlara yol açtığı belirtiliyor. Depremin odak derinliğinin ise 10 km olduğu açıklandı.10. Deprem ve depremin neden olduğu heyelanlar ve kaya düşmeleri sonucu yollar kapandığı için ulaşım güçlükleri olan bölgede ölü ve yaralı sayısının artmasından endişe ediliyor.6 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Muzafferabad çevresi ve Keşmir vadisi çevresi olduğu belirtiliyor.

Greenpace (Grinpiis). buna ra¤men su kaynaklar› ayn› kalmaktad›r. ÖÇK 5. fl Su kaynaklar›n›n kirletilmesini ve tükenmesini nas›l önleyebiliriz? fl Sizce uluslararas› iflbirli¤i ve gönüllü yard›m kurulufllar›n›n çevre kirlili¤i ve do¤al afetler konusundaki çal›flmalar›n›n önemi nedir? Do¤al güzellik 150 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bunlar›n yerine neleri kullanabiliriz? Su kirlili¤i Ülkemizde ve di¤er baflka ülkelerde. ‹nsan›n çevre konusunda do¤ru davran›fllar kazanabilmesi. Çevre kirlenmesinin büyük boyutlara ulaflmas›. Çevre sorunlar›n›n çözülmesinde ülkelerin ifl birli¤i yapmas›n›n yan› s›ra bizlere de görevler düflmektedir. Do¤al Hayat› Koruma Derne¤i. Afl›r› nüfus art›fl› da kaynaklar›n›n tüketilmesine ve kirletilmesine neden olmaktad›r. SINIF . Biz çevre korumac›l›¤›n› kendi yaflant›m›zdan bafllat›rsak bu yönde yap›lacak çal›flmalara da katk›da bulunmufl oluruz. Türkiye Çevre Vakf› gibi kurulufllar. bu do¤rultuda e¤itilmesi büyük önem tafl›maktad›r. Ünite Çevre kirlili¤i Baz› çevre sorunlar›da insanlar için afet niteli¤i tafl›maktad›r. çöp y›¤›nlar›. do¤al kaynaklar›m›z›n h›zla tükenmesi gelece¤imizi büyük ölçüde olumsuz etkileyecektir. bunlardan baz›lar›d›r. s›n›rl› bir kaynakt›r. çevre duyarl›l›¤›n›n geliflmesi ve çevrenin korunmas› amac›yla çeflitli gönüllü kurulufllar bulunmaktad›r. gelecek nesillere o kadar güzel bir dünya b›rakabiliriz. Etkinlik Hava kirlili¤i ‹nsan yaflam›n›n vazgeçilmez unsurlar›ndan olan su. insanlar›n bilinçsiz ve yanl›fl uygulamalar›ndan kaynaklanmaktad›r. Bizler çevre konusunda ne kadar bilinçli olursak. Çöp alanlar› önemli bir çevre sorunudur fl Sizce insanlar›n hangi davran›fllar› çevre kirlili¤ine neden olmaktad›r? fl Biliyoruz ki plastik ambalajlar ve pofletler. art›klar. Çevre sorunlar›n›n ço¤unlu¤u. Siz.5.17. do¤ada parçalanmadan yüzy›llarca kalabilmektedir. Dünya nüfusu h›zla artmakta.

Toplumlar›n kendilerine özgü kültürel de¤erleri çeflitli etkinliklerle di¤er toplumlarada aktar›lm›flt›r. Fuara Almanya. Ayrıca fuarda. fl Fuarlar. müzikte. bir sergi de yer alacak.10. fuarda yer alacaktır. mimaride yans›tm›fllard›r. Her sene olduğu gibi bu yıl da kitapseverler imza gününde yüzlerce değerli yazarla buluşma imkânı bulacak. 24. 8 Ekim 2005 Cumartesi günü. gazeteci ve politikacı. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. insanlar aras›nda hangi duygular›n geliflmesine katk›da bulunur? fl Fuarlar›n. İngiltere. İstanbul Kitap Fuarı. Günümüzde bu de¤erler. ‹stanbul Kitap Fuar› 24. bu yıl ilk olarak çocuklar için 25’e yakın masal okuma. Beylikdüzü’ndeki TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi’nde açılıyor. gösteri spor ve sanat etkinlikleri ile di¤er toplumlara tan›t›lmakta ve ülkeler aras› bar›fl. Türkiye’deki Avrupa” olarak belirlendi. bilim adamı. Bu tema çerçevesinde edebiyattan kültüre. SINIF 151 . tiyatro gösterisi.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yunanistan. İsveç. Azerbaycan’dan günümüzün önemli yazarları da katılacak. pek çok yabanc› yazar›n kat›lma sebebi ne olabilir? Bunun ülkemizin tan›t›m›na etkisi olabilir mi? Aç›klay›n›z. her yıl olduğu gibi bu yıl da yurt dışından değerli yazarları konuk edecek.18. geniş bir yelpazede yaklaşık 210 etkinlikle 750 yazar.Ülkemiz ve Dünya Kültür ve Sanat›n Etkileri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • etkileflim • sanat • sorumluluk Uluslararas› alanda en büyük etkinliklerden biri olan Olimpiat oyunlar›n›n toplumlar aras› dostluklar› gelifltirmedeki önemi sizce ne olabilir? Yüzy›llard›r birlikte yaflayan insanlar. çeflitli kültürleri meydana getirmifller. (G n de yapab net üzerinde lirsiniz. sanatçı. dostluk ve dayan›flman›n geliflmesini sa¤lamaktad›r. onlarla söyleşip kitaplarını imzalatacaklardır. toplumlar aras› etkileflime katk›lar› nelerdir? Aç›klay›n›z. 24. İspanya. Yaklaşık 400 yayınevi ve sivil toplum kuruluşunun katılımı ile gerçekleştirilen İstanbul Kitap Fuarı’nın ana teması bu yıl “Avrupa’daki Türkiye. sergi. Fransa. Afla¤›daki ‹nternet haberinde ülkemizde yap›lan uluslararas› bir etkinlikten söz etmektedir. 08. İstanbul Kitap Fuarı. el sanatlar›nda. bunlar› fliirde. GÖZLEM izde Yak›n çevren lan›n› a r a fu bulunan bir lemlerinizi z ö g k re e gez ezinizi ‹nterinot ediniz. oyunlu okuma ve atölye çalışması etkinliklerini sadece çocuklara ait bir alanda TÜYAP Çocuk Kulübünde gerçekleştirecek. (İnternet haberi.2005) ÖÇK fl Fuar hangi amaçla düzenlen5. fuar. Etkinlik mifltir? fl Fuara kimler kat›lm›flt›r? fl Bu fuara. Fuar.

Sorular› yan›tlayan Picasso’nun torunu. Türk milletinin ba¤›ms›zl›¤›n›n yüceltilmesi ve güçlenmesinin yan› s›ra bütün dünya milletlerinin bar›fl ve huzur içinde yaflamas› esast›r. ve 5.atam. “Türkler en büyük medeniyetlerden birini kurdu¤u için bu gün bu tablolar burada. milletlerin millî de¤erlerine. fl Ülkemizde dünyaca ünlü bir ressam›n resimlerinin sergilenmesi. Hem teknik düzenleme ve güvenlik de mükemmel. Hayatlar›n› büyük bir sanata adayan bu çocuklar› sevelim.” www. bütün milletleri.gov.19.01. örf ve âdetlerine sayg› göstermek vard›r. hatta cumhurbaflkan› olabilirsiniz. s›n›fa anlat›n›z.20 Etkinlik Bilgi Kutusu Sanat›n ve sanatç›lar›n toplumun ça¤dafl düzeye gelmesinde önemi büyüktür. bas›n mensuplar›na tan›t›ld›. Fakat sanatkâr olamazs›n›z. Bir toplant›da haz›r bulunanlara flu konuflmay› yapm›flt›: “…Hepiniz milletvekili olabilirsiniz. neden önem tafl›maktad›r? ÖÇK 5. niçin herkesin sanatkâr olamayaca¤›n› söylüyor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. 152 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. (Basından. Ünite Sabanc› Üniversitesi Sak›p Sabanc› Müzesi’nde yar›n aç›lacak olan “Picasso ‹stanbul’da” bafll›kl› sergi. Bu nedenledir ki Atatürk sanat› ve sanatç›lar› çok sever ve onlara de¤er verirdi.2006) fl Yukar›da bahsedilen resim sergisi insanlar aras›nda nas›l bir etkileflim yaratm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. 08. fl Atatürk.” dedi.5. bütün insanl›¤› sevmek. bakan olabilirsiniz.tr Atatürkçü düflüncenin temelinde. SINIF . insanlar aras›nda ne gibi bir etkileflim yaratt›¤› hakk›ndaki gözlemlerinizi notediniz. fl Gezdi¤iniz bir sergi ile ilgili gözlemlerinizi GÖZLEM Çevrenizde ve okulunuzda resim sergisi düzenleniyor mu? Bu sergilerin niçin düzenlendi¤ini.

Üniversite oyunlarında 10 zorunlu. yelken ve okçuluktur.Ülkemiz ve Dünya Uluslararas› spor karfl›laflmalar›. Dünya üniversite oyunlarının. 24. tekvando. tenis. atlama. Bu yıl oyunlar “Dünya Ege Mavisinde Buluşuyor” sloganıyla İzmir’de gerçekleşti. dünya genelinde iki yılda bir düzenleniyor ve binlerce üniversiteli sporcu. basketbol. futbol. ülkelerin birbirlerine yak›nlaflmas›na önemli bir etkendirr. Oyunlara yaklaşık 8 bin sporcu katıldı. eskrim. SINIF 153 .2005) fl Yukar›daki haberde oldu¤u gibi bu tür etkinliklerin ülkeler aras› dostluk ve kaynaflmaya katk›lar› nelerdir? Düflüncelerinizi paylafl›n›z. yüzme. Türkiye’nin tan›t›m›na ne gibi katk› sa¤lar? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Görkemli bir açılış ve kapanış törenlerine sahne olan üniversite oyunları eşine rastlanmayan bir düzenleme ile başarılı bir şekilde gerçekleştirildi. Dünya Gençliğinin Kalbi İzmir’de Attı 170 ülkenin üniversiteli sporcuları “Unirversiade 2005 İzmir Dünya Üniversite Oyunları” için 11-21 Ağustos 2005 tarihleri arasında İzmir’de bir araya geldi.08. fl Bu etkinliklerin yurdumuzda yap›lmas›. olimpiyatlardan sonra dünyanın en büyük ve en kapsamlı spor organizasyonudur. voleybol. TRT ile birlikte dünyanın dört bir yanındaki televizyonlarda canlı olarak yayımlandı. (İnternet haberi. jimnastik. üniversiteli gençlerin katılımı ile bir şölen havasına büründü. Zorunlu dallar. Türkiye’nin ilk defa ev sahipliği yaptığı oyunlar. Üniversite oyunları. su topu. Oyunlar. Her ülkeden sporcunun kat›ld›¤› bu karfl›laflmalar. “Güneşin Doğduğu Yer Anadolu” adı verilen açılış gösterisinde Antik Çağdan Cumhuriyet Türkiye’sine bir kültür mozaiği canlandırıldı. Kapanış törenleri ise. hem ülkelerin tan›t›lmas›nda hemde insanlar aras›nda sevgi ve bar›fl duygular›n›n geliflmesine katk› sa¤lar. atletizm. İsteğe bağlı dallar ise güreş. bu yıl yirmi üçüncüsü gerçekleşti. madalya için yarışıyor. 3 adet de seçme dal var.

. Türkiye...... Asya Avrupa 1.. Co¤rafi konum bir ülkenin fiziki koflullar›n› etkiler.. C......... 6.. 3. Co¤rafi konumun Türkiye’ye sa¤lad›¤› yararlar nelerdir? 2... sanayi... yurdumuz s›n›rlar› içerisindedir. tar›ma..Havzas›. 5. ‹klim B.. 1... 8. 7. Almanya’n›n ….. ithal. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkeler. Türkiye ….. Tar›m ürünleri ülkemizin …... ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›n›n önemini belirtiniz... ürünleri ihraç eden bir ülkedir. Afla¤›dakilerden hangisi.. Türkiye’nin ‹talya ile daha çok ne al›p satmaktad›r....... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z... Türkiye …. 3... Rusya’n›n topraklar›n›n büyük bölümü ……………. SINIF ............…... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.5... ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› D. Çöl C. önemini art›rmaktad›r... 7. B.. Sanayi kurulufllar› 2.. Türkiye …. turizm............ ekonomik... aç›k okyanuslara Ege ve Akdeniz üzerinden aç›l›r... Ruhn... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.. 2.... Türkiye’nin co¤rafi özellikleri ile ilgili de¤ildir? A. sanayi bölgeleri. Dünya’da yaflanan bir do¤al afet karfl›s›nda neler yap›lmal›d›r? Önerilerinizi aç›klay›n›z. Türkiye ile Almanya aras›nda belli bafll› hangi ürünler al›n›p sat›lmaktad›r? Neden? 6...… elverifllidir. k›talar› aras›nda yer al›r. Çay›rl›k alan D... Avrupa ülkeleri ile Orta Do¤u ülkeleri aras›nda köprü durumundad›r. .…. geliflmifl sanayi bölgelerindendir.. 3..…. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›. ekonomimizi nas›l etkiler? 5......... ve . Afla¤›daki ifadelerden yanl›fl olan› iflaretleyiniz.eden bir ülkedir...... nüfusun yo¤unlu¤unun fazla oldu¤u alanlard›r.... azd›r. Orta Do¤u..... Nüfus da¤›l›fl›n› etkileyen faktörler nelerdir? 4......…... Deniz kenar› 154 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. bir nüfusa sahiptir.. B....... 8. 1. D.. Türkiye petrol …. Türkiye’nin genç bir nüfusa sahip oluflu..….. C.... Ova B. Türk Cumhuriyetleri ile ülkemiz aras›ndaki kültürel iliflkilere örnekler veriniz. Afla¤›daki yerlerden hangisi.... genç dinamik. A......... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Bitki örtüsü C. ekonomik etkinliklere elveriflli de¤ildir? A...... 4.….

2. Zengin do¤al kaynaklara sahip olmas› B. Yunanistan B. Sanayi B. Türk Cumhuriyetlerinden biri de¤ildir? A. Uluslararas› ticari ve kültürel iliflkilerin geliflmesine D. Anadolu B. (…. Gürcistan C. Maden ürünleri C. afla¤›daki ürünlerden en çok hangisini ithal etmektedir? A. Ticaret C. 6. Türkmenistan D. ‹talya C. (…. 7. ‹ngiltere 9. Ülkemize yap›lan göçün artmas›na Ç. Türkiye’nin güçlü bir devlet olmas›n› istemifltir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 4. ABD’n›n ekonomisinin geliflmesinde afla¤›dakilerden hangisinin etkisi en azd›r? A. ‹klim 5. sanat ve spor etkinlikleri afla¤›dakilerden hangisine etkisi yoktur? A. yanl›fl olanlar›n önüne “Y” yaz›n›z. Azerbaycan B. Uzak Do¤u 6. (…. Dünyada petrolün en çok üretildi¤i bölge hangisidir? A. Almanya D. Ülkemizin dünyada tan›t›lmas›na B.) Nüfusun da¤›l›fl›nda e¤itim en etkili faktörlerdendir. Türkiye. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. Azerbaycan 8. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne “D”. Hollanda C. (….) Yeralt› kaynaklar›n›n zengin oldu¤u yerlerde nüfusun yo¤un oldu¤u görülür. zengin petrol yataklar›na sahiptir. Hindistan D. Afla¤›daki ülkelerden hangisi ile ülkemizin ihraçat ve ithalat› en fazlad›r? A. SINIF 155 . (…. Orman ürünleri 7. 3.Ülkemiz ve Dünya 4. Turizm D. çeflitli tar›m ürünlerinin yetifltirildi¤i ender ülkelerdendir. (…. K›rg›zistan 10. Fransa D. Ülkemiz hakk›ndaki yanl›fl bilgilerin ortadan kakmas›na C.) Türkiye. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. Sanayi ürünleri B. Sanayi etkinliklerinin fazla olmas› 11. Orta Do¤u C. Nüfus da¤›l›fl›nda afla¤›dakilerden hangisi en fazla etkilidir? A. Ülkemizin düzenleyece¤i uluslararas› kültür. (…. Bilimsel araflt›rmalara önem vermesi C. 5.) Rusya en çok ticaret yapt›¤›m›z ülkelerden biridir. Büyük Okyanus ve Atlas Okyanusu aras›nda yer almas› D.) Atatürk. Almanya B.) Tar›msal faaliyetlerin yap›ld›¤› yerlerde nüfus yo¤unlu¤u azd›r. Tar›m ürünleri D. 1.) Türkiye. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapm›flt›r? A.

6. ÜN‹TE Demokrasinin Serüveni Demokrasi Demokrasinin Geliflim Süreci Haklar›m ve Özgürlüklerim Dünden Bugüne Demokrasi Türklerde Kad›n Haklar› 156 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

5. 4. Demokratik bir ortam›n oluflmas› için neler yapabilirsiniz? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiiniz. SINIF 157 . Çevrenizdeki demokratik uygulamalara örnekler veriniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Demokrasiyi di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran temel özellikler nelerdir? Araflt›r›n›z. Türk kad›n haklar› ile ilgili kurulufllar hakk›nda bilgi toplay›n›z. Demokrasinin tarihsel geliflimi hakk›nda bilgi toplayarak s›n›fa getiriniz. 7. 6. 3. 2. ‹nsan haklar›n›n günümüzde hangi belgelerle koruma alt›na al›nd›¤›n› araflt›r›n›z. Demokratik yönetimlerde birey haklar›n›n nas›l korundu¤unu araflt›r›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1.

6. Etkinlik Neden? 158 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. vatandafll›k görevidir. bir kifliye ve gruba ayr›cal›k tan›nabilir mi? 6. özgür do¤ar. Özgürlük. SINIF . din.1. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. Kanunlarda ›rk. herhangi bir konuda sizin görüflleriniz al›n›yor mu? Neden? Bu uygulaman›n demokrasi ile ilgisini aç›klay›n›z. fl Sizce demokrasinin en önemli dayana¤› nedir? Vatandafllar seçme. Ünite Demokrasi ÖN HAZIRLIK Ailenizde. Bütün insanlar. Devlet. seçilme ve siyasi faaliyetlerde bulunma. fl Siyasi özgürlüklerde herkes oy verme hakk›na sahip midir? Neden? TBMM genel kurulu Bir mahkeme salonu Oy kullanmak. halk egemenli¤ine dayanarak teflkilatlanmal›d›r. Demokrasilerde. parti kurma hak ve özgürlüklerine sahiptirler. tüm vatandafllar kanunlar önünde eflittir. ÖÇK fl Demokratik yönetimlerde. • demokrasi • özgürlük • egemenlik • eflitlik • monarfli • oligarfli KEL‹ME LAR VE KAVRAM riyet • cumhu • teokrasi • seçim enlik • millî egem ›k zl s› m • ba¤› DEMOKRAS‹N‹N ‹LKELER‹ Egemenlik Siyasi Özgürlükler Özgürlük ve Eflitlik Bir ülkede yönetim fleklinin demokrasi olabilmesi için her fleyden önce egemenli¤in halka ait olmas› gerekir. dil ve düflünce ayr›m› yap›lamaz.

devleti bir s›n›f›n. Günümüzde Suudi Arabistan. yürütme ve yarg› gücü. Bu kiflilerin yapt›klar› veya verdi¤i kararlar hiç bir kurum taraf›ndan denetlenemez veya sorgulanamaz. Kuveyt. devleti yöneten kiflinin yetkiyi yaflam› boyunca elinde bulundurmas›d›r. ve 6. Yeni devletin tüm kurumlar›n›n küçük bir az›nl›¤›n kontrolünde olmal›d›r.3 Etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Monarfli yönetiminde egemenli¤i elinde bulunduran kifliler kral. Katar emirlikleri. Soylular taraf›ndan ülkeyi yönetmekle görevlendirilen kifli ülke yönetimini elinde bulundurur. emir gibi ünvanlar al›r. zümrenin yönetmesidir. Bu kifliler ölünce yerine kendi soyundan birisi bafla geçer.Demokrasinin Serüveni Yönetim biçimleri Monarfli Monarfli tek kiflinin yasalara uygun yönetimidir. otoritenin kayna¤› s›n›f. fl Monarfli yönetiminin özelliklerini söyleyiniz. Küçük bir az›nl›¤›n yönetimde oldu¤u yönetim fleklidir. SINIF 159 . Yetkilerini istedi¤i gibi kullanma hakk›na sahip olmayan kral yapaca¤› ifllerde soylulardan onay al›r. zümre veya ailedir. kifli hak ve özgürlüklerine yer verilir mi? fl Oligarfli ile monarfli yönetimi aras›ndaki benzerlik ve farkl›l›klar› belirtiniz.2. Kral ile halk aras›nda genellikle soylular yer al›r. ÖÇK 6. düflüncelerini özgürce belirtebilir mi? Neden? Oligarfli Oligarfli. siyasi veya maddi olarak ülkenin önde gelen gruplar›ndan biridir. Bunlar. devlet yönetiminde kimler bulunuyor? fl Bu yönetimde. askerî. Yasama. Bu yönetimde. Günümüzde yak›n zamana kadar Güney Afrika Cumhuriyeti oligarfli ile yönetilmifltir. Monarflide tüm siyasal iktidar›n kayna¤› krald›r. fl Oligarflide. devleti yöneten grubun elindedir. Bu kifli devleti kendi istekleri do¤rultusunda diledi¤ince yönetir. Monarfli yönetimini di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran en önemli özellik. Monarfli ile yönetilen ülkeler aras›nda gösterilebilir. fl Monarfli yönetiminde insanlar.

egemenli¤i kendi elinde tuttu¤u ve bunu. hukuki yorumlar.” sözünü niçin söylemifl olabilir? 160 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Devleti ve milleti yönetecek kifliler de belirli bir süre için seçilerek yönetime gelir. SINIF . Cumhuriyette halk›n seçme hakk›n› kullanmas›.6. halk› ve devleti temsil edecek kiflileri seçmesi esast›r. kiflisel hak ve özgürlükler dinî kurallara göre uygulan›r. Cumhuriyet Bayram› kutlamalar› Cumhuriyet Cumhuriyet milletin. anayasada belirtilen süre içinde seçimle iflbafl›na gelir. fl Cumhuriyet yönetiminin özellikleri nedir? fl Cumhuriyet yönetimini. fl Teokrasi yönetiminin özellikleri nelerdir? fl Bu yönetim fleklini monarfli ve oligarfli yönetimi flekliyle karfl›laflt›r›n›z. dinî esaslara ve metinlere göre haz›rlan›r. Cumhuriyet yönetiminde hükümdar. Ünite Teokrasi Din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir. Din kurallar›n›n geçerli oldu¤u bu yöntemde. Seçim. fl Atatürk “Türk milletinin yap›s›na en yak›fl›r idare cumhuriyettir. Yasalar. gizli oy ve aç›k say›m usulüne uygun olarak yarg› denetimi alt›nda yap›l›r. En ‹yi Yönetim fiekli Cumhuriyet. Günümüzde Vatikan teokrasi ile yönetilen ülkelerden biridir. bir yönetim biçimidir. Hâkimiyet kayna¤› Tanr›’d›r. dinî kurallar ülke yönetiminde aynen uygulan›r ya da büyük ölçüde din kurallar›ndan etkilenir. kral. belirli süreler için seçti¤i milletvekilleri arac›l›¤›yla kulland›¤› yönetim biçimidir. e¤itim. Bu yönetimlerde devlet baflkan›. di¤er yönetim biçimleriyle karfl›laflt›r›n›z. Toplumsal yap›. sultan gibi yöneticiler yoktur.

oy pusulas› haz›rlama. Seçim sonras› komisyonlar› oluflturma. oy say›m› yapabilme ve tutanaklara geçme. en çok okulda al›nan e¤itimle mümkün olur. demokrasi bilinci kazand›rmak amac›yla Millî E¤itim Bakanl›¤› ile TBMM Baflkanl›¤› aras›nda 13 Ocak 2004 tarihinde bir protokol imzalanarak. toplumda demokrasiyi yaflat›r. çal›flmalar› yürütmektedirler. bir yaflam biçimidir.Demokrasinin Serüveni Demokrasi Bilinci Demokrasi. kifliye demokrasi bilincini kazand›r›r. denetleme. demokrasinin gere¤idir. okulda devam eder. Demokrasi e¤itimi. Ö¤rencilerde. önerge verme. Oy kullanmak. itiraz ve itirazlar› de¤erlendirme gibi seçim süreçlerini yaflayarak ve uygulayarak ö¤renebilmektedirler. Etkinlik ya konuldu mu? Bu proje nas›l uygulanmaktad›r? fl Demokrasi bilincinin oluflmas›nda ve gelifltirilmesinde okulun etkisi var m›d›r? Örnekler veriniz. oy kullanma. Bu süreç içerisinde okul yönetimi.4. Okul. okullar›nda aday olma. uygulama. Buna göre okullar›m›zda okul. Demokrasiyi yaflamak ve yaflatmak. genel kurulda söz alma. propaganda yapma. fl Sizin okulunuzda. Planlama. il ve Türkiye ö¤renci meclisleri oluflturulmufltur. rapor haz›rlama vb. ailede bafllar. karar alma gibi ifllemleri kavramaktad›rlar. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulama6. sadece seçim takvimi ile seçim ve sand›k kurullar›n› belirlemede rehberlik etmektedir. Toplum düzenini ve devaml›l›¤›n› korur. fl Okulda yap›lan seçimlere kat›larak demokratik ortam›n oluflmas›na katk›da bulundu¤unuzu düflünüyor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Demokrasi bilincini benimseyen kifliler. Ö¤renciler. SINIF ÖÇK 161 . Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulamaya konulmufltur. sand›k kurulunu oluflturma. disiplin cezas› uygulama.

kral›n yetkilerini s›n›rland›rd›. Kurulacak halk meclisi temsilcilerine genifl yetkiler tan›nd›. Bunlar› birlikte inceleyelim.6. ‹nsanlar. kitaplar daha çok kiflinin eline geçti. sizce ülkemizi nas›l etkilemifl olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg) fl Matbaan›n bulunmas› ve yayg›n olarak kullan›lmas› demokrasinin geliflmesin de nas›l etkili olmufltur? ÖÇK 6. Bu ferman. kitaplar yard›m›yla yeni fikirlerle tan›flt›lar. Afla¤›daki demokrasinin geliflim sürecini yans›tan olaylar kronolojik s›raya göre verilmifltir. DEMOKRAS‹ YÖNET‹M‹N‹N ORTAYA ÇIKIfiI Eski Yunan’da site devletlerinde uygulanm›flt›r. Daha çok kitap bas›ld›. Kendi düflüncelerini aç›klamaya bafllad›lar. 1450 Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg). Etkinlik 162 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu dönemde insanlar iki gruba ayr›l›r: Vatandafllar: Bunlar›n seçme ve seçilme hakk› vard›r. • bildirge (beyanname) • egemenlik • demokrasi t • cumhuriye KEL‹ME LAR VE KAVRAM et • meflrutiy • siyasi güç • vatandafll›k • saltanat MS 212 1215 DEMOKRAS‹N‹N B‹RAZ GEL‹fiM‹fi fiEKL‹ ‹ngiltere’de kral ve lordlar aras›nda Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) imzaland›. Bu durum demokrasik hak ve taleplerin h›zlanmas›n› sa¤lad›. modern matbaay› buldu. MÖ 450. Eski Roma’da halk. Ünite Demokrasinin Geliflim Süreci ÖN HAZIRLIK Dünyadaki demokratik geliflmeler. çeflitli sosyal s›n›flara ayr›l›rd›. MS 212 y›l›nda imparatorluk içerisindeki tüm özgür insanlar Roma yurttafl› olma hakk›n› kazand›lar. Köleler: Seçme ve seçilme hakk›na sahip de¤ildir. Can ve mal güvenli¤i getirildi.5. SINIF .

Frans›z ‹htilali’ni anlatan bir tablo ÖÇK fl Düflüncelerin aç›kça ifade edilmesi. SINIF 163 . 6. fl Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso)’nun düflüncesini do¤ru buluyormusunuz? Neden? Demokrasilerde insanlar tart›flarak ortak karar verirler. ve 6.Demokrasinin Serüveni 1776-MODERN 1689 ‹ngiltere’de Haklar Bildirgesi imzaland›. 1750 Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso). Parlamentoda ifade özgürlü¤ü tan›nd›. DEMOKRAS‹N‹N TEMEL‹ ATILDI “Amerikan Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi” imzaland›. etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. eflitlik ve özgürlük fikrini yayg›nlaflt›rm›fl olabilir mi? Aç›klay›n›z. 1789-DEMOKRAT‹K YÖNET‹M ESASLARI BEL‹RLEND‹ Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi ile demokratik yönetimin esaslar› oluflturuldu.7.6. “‹nsanlar. hür ve eflit do¤arlar.” düflüncesini savundu. Bildirge ile yeni hak ve hürriyetler sa¤land›.

1945 ‹kinci Dünya Savafl›’ndan sonra demokrasi ve hürriyetler. Ünite 1800-DEMOKRAS‹ YÖNET‹MLER‹ TOPLUMLARDA YAYGINLAfiTI Avrupa’da Sanayi ‹nk›lab› sonucu zengin bir s›n›f ile iflçi s›n›f› ortaya ç›kt›. insanl›¤›n kurtulufl umudu oldu.6. ‹nsanlar. SINIF . insanlar›n hangi haklara sahip oldu¤unu araflt›r›n›z. huzur ve güvenin garantisidir. Demokratik yönetimler. demokrasiye daha çok inanmaya bafllad›lar. II. Dünya Savafl›’nda birçok kent harap olmufltur. 1948 Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›. fl Demokratik hak ve özgürlüklerin güçlenmesinde kitle iletiflim araçlar›n›n rolü nedir? fl Demokrasi ile yönetilen ülkelerde. Avrupa ülkelerinde demokratik yönetimler kurulmaya bafllad›. 164 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

SINIF 165 . 2000 Yöneticileri seçimle yönetime gelen ülke say›s› artt›.Demokrasinin Serüveni 1989 Berlin duvar› y›k›ld›. ÖÇK fl ‹nternet’in yayg›nlaflmas›. Etkinlik fl ‹nsanlar›n birbirlerine sahip ç›kmalar› ile demokrasi kültürü aras›nda nas›l bir iliflki kurulabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹nternet arac›l›¤›yla tüm dünyadaki olaylar izlenebilmektedir. 1995 ‹nternet yayg›nlaflt›. ‹nsanlar bu iletiflim arac› ile dünyada olup bitenleri k›sa sürede ö¤renmeye ve demokratik tepkilerini ortaya koymaya bafllad›lar. Sovyetler Birli¤i ile Do¤u Avrupa ülkelerinde rejim de¤iflikli¤i demokrasinin yay›lmas›n› sa¤lad›. ‹ki Almanya birleflti. Bu sayede bütün dünyayla iletiflim daha da h›zland›.8. demokrasinin bir zaferi olmufltur. Berlin Duvar›’n›n y›k›l›fl›. demokrasinin geliflimine nas›l bir katk›da bulunmufltur? 6.

C. Ancak durumu kabullenmekte güçlük çeken anne ve baba. do¤umla bafllar ve ömür boyu sürer. Hangi hak ve özgürlüklere sahipsiniz 2. Haklar›n›z›n ve özgürlüklerinizi s›n›rlayan yasal dayanaklar›n›n neler oldu¤unu araflt›r›n›z. maddi ve manevi varl›¤›n› koruma ve gelifltirme hakk›na sahiptir. Amerika’da bir hastanenin doğum servisinde geçmiştir. Anayasas›’nda de¤il Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 2. Buna Hakk›m Var Anayasalar kiflilerin hak ve özgürlüklerini garanti alt›na al›r. sadece T. 166 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bebeğin öncelikle ameliyat ile bağırsak sorununun giderilmesi gerekmektedir. fl Trafik kazalar›n›n ço¤u. ameliyatı istemediklerini belirttiler. “Herkes. Sadece bizim de¤il. Ünite Haklar›m ve Özgürlüklerim ÖN HAZIRLIK 1. Trafik kazalar›n›n bu hakk›m›z› etkilememesi için neler yapabiliriz? Yaflama hakk›. Ancak bebeğin Down Sendromu ve bağırsakta bir sorunu olduğu saptanır. Yaflama hakk›. Bir Bebe¤in Yaflad›klar› Olay. • düflünce • birey • kamuoyu • millet KEL‹ME MLAR VE KAVRA • yönetim • laiklik • anayasa Yafl›yorum. yasan›n korumas› alt›ndad›r. Haklar›n›z› kullanman›z› engelleyenler olursa neler yapars›n›z? 3. SINIF . Yaflama hakk›m›z›n güvencede olmas›n› sadece yasalardan beklememeliyiz. dünyadaki herkesin yaflama hakk› vard›r.6.” Bu madde. insan›n en vazgeçilmez haklar›ndan biridir. Şöyle ki. madddesinde de “Herkesin yaflam hakk›. yaflama. insanlar›n yaflama hakk›n› elinden almaktad›r. Bu yüzden savafl ve benzeri hâllerde bile durdurulamaz. Biz de sorumluluklar›m›z›n oldu¤unu bilmeliyiz. Anayasa’m›z›n 17.” flekliyle yer almaktad›r. Bir gün her ikisi de sağlıklı ve yüksek zekâ özelliklerine ve iyi bir eğitime sahip olan 27 yaşlarında olan anne ve babanın bir kız çocuğu dünyaya gelir. maddesine göre.

aynı durumdaki vakalarla deneyimi olan koruyucu ailelerden. Down Sendromu ile yaşamına başlar. bebeğin bakımını üstlenme konusunda başvurular gelmeye başlar. aynı zamanda.03. onun. Doğal olarak bu durumdan en çok etkilenenler. mahkeme tarafından atanan bir yetişkinin koruyuculuğuna verilir. Prof. ÖÇK 6. SINIF 167 . bu ameliyata onay vermez. Onların cerrahi girişim için onayı istenir. bebeğin nakledildiği ünitenin hemşireleridir. Ancak. anne ve baba. Böylece bebek. yoğun bakım ünitesine nakledilir. daha sonra yerel radyoda duyulmaya başlanır. Anne ve babaya karşı yoğun tepkiler oluşmaya başlamıştır. bu durumdan rahatsız olduklarını belirterek bebeğin başka bir servise nakledilmesini isterler. Bundan sonra. Bunun üzerine hemen ameliyat edilen bebek. Bununla birlikte hemşireler arasında huzursuzluk ve moral bozukluğu meydana gelmiştir.Demokrasinin Serüveni Ameliyat edilirse bebeğin yaşamını Down Sendrom’u olarak iyi bir bakımla sürdürebileceği.9. Gülten UYER 08.2004) fl Yaflama hakk› ile ilgili bir slogan oluflturarak s›n›f panonuzda sergileyiniz. 0-6 yaş grubu çocukların yatırıldığı pediatri yoğun bakım ünitesine nakline karar verirler. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. doktorlar tarafından anne babaya bildirilir. Bu talep karşısında. ameliyat edilmeyeceği kararıyla. Dr. Bu arada olayın yankıları artarak tüm hastaneye yayılmaktadır. Haber. Bebeğin günden güne gücünü kaybettiğine tanık olan hemşireler. Hastanenin adı da kullanılarak bir bebeğe gerekli tedavinin yapılmadığı sürekli anons edilir ve hastane telefonlar almaya başlar.

fl Kiflinin zorlanamayaca¤› ifadesini nas›l yorumlars›n›z? “Aile ‹çi fiiddete Son” Kampanyas›nda ‹kinci Aflamaya Geçiliyor Dünyada her dört kad›ndan ve her alt› erkekten biri aile içi fliddeti yafl›yor.6. insan onurunu zedeleyen ceza verilememesi ve muamele yap›lamamas› gibi kurallar› vard›r. doku ve organ naklini olanakl› hâle getirmifltir. ikisi birlikte. 2005) fl Aile içi fliddeti önlemek için neler yap›labilir? fl Kifli dokunulmazl›¤› ile ilgili bir slogan yaz›n›z. insan›n yasayla belirlenmifl ve s›n›rland›r›lm›fl durumlar d›fl›nda hareket serbestli¤i ve özgürlü¤ünden yoksun b›rak›lmamas› anlam›na gelir. E¤er kifli. maddesinde: “T›bbi zorunluluklar ve kanunda yaz›l› hâller d›fl›nda kiflinin vücut bütünlü¤üne dokunulamaz. evdeki fliddetin gizli kalmas›na. r›zas› olmadan bilimsel ve t›bbi deneylere tabi tutulamaz. fl Bu sözleflmenin 3. bunun "aile meselesi" ve do¤al bir olaym›fl gibi görülmesine sebep oluyor. Aile içi fliddete son kampanyas›n›n ilk etab› 2004 Ekim-Aral›k aylar›nda gerçeklefltirildi. Anayasa’m›z›n 17. Kad›n›n ekonomik ve sosyal destekten yoksun oluflu ve fliddetin yaratt›¤› psikolojik etkiler.” denmektedir. sadece kiflinin kendi r›zas›yla olacak bir fleydir. maddi ve manevi varl›klar›n› koruyabilme ve gelifltirebilme haklar›n› içerir. fl Sizce bu güvence yeterli midir? Neden? Kifli dokunulmazl›¤›. Ancak fliddet. Kifli sa¤l›¤›nda kehdisinden ölümünden sonra organ veya doku al›nmas›na karfl› oldu¤uni belirtirse organ ve doku al›namaz. (‹nternet haberi. kad›nlar ve çocuklar oluyor. Efller Aras› ‹liflkiler Destek Program› çerçevesinde kad›nlara ve erkeklere fliddeti önleme amaçl› e¤itimler verildi. Kifli dokunulmazl›¤›. Ancak bu. maddesinde: “Hiç kimse iflkenceye. 11. ço¤u zaman a盤a ç›km›yor. Kifli özgürlü¤ü ve güvenli¤i. doku ve organ nakli konusunda istekli de¤ilse kimse onu zorlayamaz. Kimseye iflkence ve eziyet yap›lamaz.” hükmü yer al›r. Toplumda kad›n ve erkek rolleriyle ilgili olarak benimsenen geleneksel de¤erler var. insanlar›n yaflama. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da ifllemlere tabi tutulamaz. SINIF . en temel insan haklar›ndan biridir. 05. her iki aileden birinde sözlü fliddetin var oldu¤u Türkiye'de de dünyada oldu¤u gibi en tehlikeli fliddet davran›fllar›n›n kurbanlar›. maddesi ile insanlar›n hangi haklar› güvence alt›na al›nm›flt›r? Son zamanlarda bilimdeki geliflmeler. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 3. Bu slogan›n sizin için anlam› nedir? 168 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite Dokunulmazl›¤›m Var Yaflama hakk›n›n gerçekleflebilmesi için ise ''kifli dokunulmazl›¤›'' ile ''kifli güvenli¤i"nin sa¤lanmas› gerekir. ‹flkence ve eziyet yasa¤›. Her üç aileden birinde daya¤›n. kimse insan haysiyeti ile ba¤daflmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.

‹stanbul Buluflmas›'' “Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul Buluflmas›” farkl› ülkeler ve k›talardan insanlar›n. ancak kamu güvenli¤inin. bugünün dünyas›nda yeterince özgür mü? Engelleri kald›rmak ve s›n›rlar›n› geniflletmek için baflka neler yap›labilir?” sorular›n›n cevapland›r›lmak üzere daima önümüzde durmas› gerekti¤ine inan›yoruz. fl Özgürlüklerin baflkalar›n›n özgürlükleri ile ba¤lant›s› olabilir mi? Örnekler veriniz. ülke s›n›rlar›na ba¤l› olmaks›z›n yaz›l›. sözlü. ‹stanbul Büyükflehir Belediyesinin ev sahipli¤i yapt›¤› bu buluflma çerçevesinde edebiyat. di¤er hak ve özgürlüklerin besleyicisidir. Ben de buna göre muamele görmek istiyorum. 10. okulumda.. sanat. sanatsal biçimde veya benim seçece¤im baflka bir araçla her türlü haber ve düflüncelerin araflt›r›lmas›. maddesine göre “Ben. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 9. Biliyorum ki düflünce özgürlü¤ü. b) Millî güvenli¤in. düflüncemi özgürce aç›klama hakk›na sahibim. 19 ve 22 Kas›m 2005 tarihleri aras›nda. kamu düzeninin. 11.Demokrasinin Serüveni B›rak›n Konuflay›m Evimde. farkl› ülkelerden yaklafl›k 30 kat›l›mc› Türkiye’deki meslektafllar›yla bir araya geldi. ahlak›n korunmas› nedenleriyle ve kanun taraf›ndan öngörülmek.” denilmektedir. maddesi ise flöyle der: “Herkes.. gerekli olmak kayd›yla s›n›rlayabilirsiniz. medya. düflünce ve kanaatleri sebebiyle k›nanamaz ve suçlanamaz.” hükmü yer almaktad›r. SINIF 169 . Özgürce düflünemeyen insanlar›n. kamu sa¤l›¤›. genel sa¤l›¤›n veya ahlak›n ya da baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için. elde edilmesi ve verilmesi özgürlü¤ünü içerir. Bu hak. bu hak. (‹nternet haberi. düflünce özgürlü¤ünün küresel sorunlar›n› tart›flmak ve çözümler üretmek için bir araya geldikleri uluslararas› bir toplant› düzenlendi. di¤er hak ve özgürlüklerini gelifltirebilmesi ve kullanabilmesi mümkün de¤ildir. “ ''Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin 4. vicdan ve din özgürlü¤üne sahiptir. maddesinde: “Herkes. Düflünce. düflünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. kanaat özgürlü¤ü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke s›n›rlar› söz konusu olmaks›z›n haber veya fikir alma ve verme özgürlü¤ünü de içerir. Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse. fikrimi söyleyebilmeliyim. demokratik bir toplumda zorunlu tedbirlerle ve yasayla s›n›rlanabilir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kamu düzeninin. maddesinde:” Herkes düflünce. Çünkü Çocuk Haklar›’na Dair Sözleflme’nin 13.” Anayasa’m›z›n 25. görüfllerini aç›klama ve anlat›m özgürlü¤üne sahiptir. Din veya inanc›n› aç›klama özgürlü¤ü. düflünce ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. 2005) fl Düflünce özgürlü¤ü için böyle bir toplant›ya neden gerek duyulmufltur? fl Düflünce özgürlü¤ünü yans›tan bir slogan oluflturunuz. arkadafllar›m›n yan›nda ve her yerde düflündüklerimi rahatl›kla ifade edebilmeli. bas›l›. 08. ifl yaflam› gibi konularda toplant›lar gerçeklefltirildi. Bu hakk›m› yaln›zca: a) Baflkas›n›n haklar›na ve itibar›na sayg›.

yukar›daki sözü ile neyi anlatmak istemifltir? Tart›fl›n›z. vicdan›n›n emrine uymakta serbesttir. Kemal ATATÜRK MEB. maddesine göre: Herkes. Biz. Anayasa’da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri. dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. Herkes. neden s›n›rs›z de¤ildir. millet ve devlet iflleriyle kar›flt›rmamaya çal›fl›yoruz. SINIF . vicdan. dinî ayin ve törenlere kat›lmaya. 14. ibadete. dinî ayin ve törenler serbesttir. M. dinî inanç ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. Kimse. Herkez istedi¤i dine inanma inanc›n›n gereklerini yerine getirme hakk›na sahiptir.6. Düflünüfle ve düflünceye karfl› de¤iliz.111 fl Bütün hak ve özgürlüklerimiz. Biz. Din ve vicdan özgürlü¤ü baflkalar›n›n dinine ve inanc›na sayg› göstermeyi gerektirir. Cami Kilise Havra 170 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. s. Ünite Dinim ve Vicdan›m Özgürdür Benim Ülkemizde farkl› inanç ve kültürlere sahip insanlar bir arada yaflamaktad›r. dine sayg› gösteririz. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü¤ünü bozmay› ve insan haklar›na dayanan demokratik ve laik cumhuriyeti ortadan kald›rmay› amaçlayan faaliyetler biçiminde kullan›lamaz. dinî inanç ve kanaatlerinden dolay› k›nanamaz ve suçlanamaz. Din. MADDE 14. Tart›flma fl Atatürk. Atatürkçülük 1. bir vicdan meselesidir. sadece din ifllerini. Anayasa’m›z›n 24. madde hükümlerine ayk›r› olmamak flart›yla ibadet.

“Kimsenin fikrine ve vicdan›na egemen olunamaz. s. Cumhuriyetin ilan› ile de ulus egemenli¤ini en üst düzeye tafl›m›flt›r. Kurtulufl Savafl›’n› baflar› ile tamamlad›ktan sonra saltanat› kald›rarak kiflisel egemenli¤e son vermifltir. Atatürk. ekonomik. Atatürk. Her ilerlemenin ve kurtuluflun anas› hürriyettir.185 ÖÇK 6. toplumsal. özellikle düflünce özgürlü¤üne büyük de¤er vermifltir. her tür kalk›nman›n hak ve özgürlüklere sahip bir toplum taraf›ndan gerçeklefltirilece¤ine inanm›flt›r. s.” 1 diyen Atatürk. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. e¤itim ve kültür alanlar›ndaki tüm haklar›n› kullanmas›n› sa¤lam›flt›r. sahip oldu¤unuz haklar›n›zdan kullanamad›klar›z var m›? Neden? 3.Demokrasinin Serüveni “Hürriyet olmayan bir memlekette ölüm ve yok olma vard›r.” 2 görüflüne sahip olan Atatürk. Haklar›m›z› ve özgürlüklerimizi korumak için neler yapabiliriz? 1 Atatürkçülük 1. Sizce haklar›n korunmas› neden önemlidir? 2. hukuk. yeni Türk devletinde hak ve özgürlüklere büyük önem vermifltir.10.181 2 Atatürkçülük 1. SINIF 171 . Sizin. Söyleyelim 1. Bundan dolay› Türk milletinin siyasal. fl Atatürk döneminde e¤itim ve kültür alan›nda elde edilen hak ve özgürlükler hangileridir? Düflünelim. Fikir ve bas›n hürriyetinin geliflmesi için çaba harcam›flt›r.

fl Hz. istisna ve hizmet sözleflmeleri düzenlenmifl. meflru örf ve âdete göre yiyecek ve giyeceklerini temin etmenizdir. siyasal.org. toplumsal hayat› düzenleyen hükümler de bulunmaktad›r. ekonomik ve dinsel alanlar›n› bir yasayla düzenlemifltir. Babil halk›n› s›n›f s›n›f ay›rm›fl ve bu s›n›flar›n hak ve yetkilerini düzenlemifltir. namuslar›n›z da mukaddestir. Tarihin bu ilk yaz›l› anayasas›. sözleflmelere uymama veya ay›pl› mal sat›lmas› hâlinde. hükümler. Günümüzde birçok hukukta var olan “k›sas” sistemini bu kanunlarda da görmekteyiz. Veda Hutbesi 172 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Hammurabi Kanunlar›’nda. zarar karfl› tarafa ödettirilmek üzere yapt›r›ma ba¤lanm›flt›. Sizin kad›nlar üzerinde hakk›n›z. fiimdi tarihsel süreç içinde demokrasi ve insan haklar› ile ilgili önemli belgelerden baz›lar›n› inceleyelim. Mezopotamya’da MÖ ikinci bin y›lda hüküm süren Babil Devleti’nde Kral Hammurabi. Uyarlanm›flt›r. ölüm ile cezaland›r›l›r. difle difl” yasas› geçerlidir. Mülkiyet hakk›. temel insan haklar›ndan hangisini güvence alt›na alm›flt›r? fl Hz. suçlar›n›n bedellerini maddi bir tazminatla ödeyebilirler.tr) Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesinden al›nm›flt›r. Abdülmuttalip’in torunu ‹lyas bin Rabia’n›n kan davas›d›r. Aile yaflam› hakk›ndaki düzenlemelerde ise tek efllilik esas› görülmektedir. Tarihsel süreç içinde demokrasi ad›na birçok kanunlar. ‹slam Tarihi. siyah›n da k›rm›z› tenli üzerinde bir üstünlü¤ü yoktur. Dikkat ediniz. Cahiliye devrinde güdülen kan davalar› tamamen kald›r›lm›flt›r. Kald›rd›¤›m ilk kan davas›. 41. Muhammed. Arap’›n Arap olmayana. yüzy›lda. Allah’›n haram ve dokunulmaz k›ld›¤› can› haks›z yere öldürmeyeceksiniz. kad›nlar›n da sizin üzerinizde hakk› vard›r. belgeler yay›mlanm›flt›r. Suçlular e¤er özgür bir insan de¤ilse “göze göz. s. hangi tarihsel süreçten geçerek yasal güvence alt›na al›nm›flt›r? Araflt›r›n›z. Özgür insanlar. Muhammed’in Arafat’taki büyük kalabal›¤a söyledi¤i hutbeden bir bölüm) Ey ‹nsanlar! Canlar›n›z. Arap olmayan›n da Arap üzerine üstünlü¤ü olmad›¤› gibi k›rm›z› tenlinin siyah üzerine. Cahiliyeden kalma bütün âdetler kald›r›lm›flt›r. fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› cezalar›n uygulanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Hammurabi Kanunlar›’nda insan haklar› ile ilgili hangi hak ve özgürlüklerden söz edilmektedir? Hammurabi Kanunlar› (Hz. SINIF . mallar›n›z. MEB. Ünite Dünden Bugüne Demokrasi ÖN HAZIRLIK ‹nsan haklar› 19. Bunun d›fl›nda hemen hemen bütün a¤›r suçlar.6. • demokrasi • egemenlik • düflünce KEL‹ME LAR VE KAVRAM eflme • sözl • yasama • yürütme • yarg› Demokrasinin toplumun geliflmesi ile beraber geliflen bir yap›s› vard›r. her türlü tecavüzden korunmufltur. Muhammed’in. kan davas›n› yasaklamas›. ülkesinin toplumsal. Muhammed’in insanlar›n eflit oldu¤unu vurgulamas›n› insan haklar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. hangi sözü ile insanlar›n eflit olduklar›n› vurgulam›flt›r? fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› ceza uygulanmas› ile Hz. (www. emanet sözleflmesi. Kad›nlar›n da sizin üzerinizdeki haklar›.tpb.

mal ve mülkü elinden al›namaz. Çünkü. s. C. 4. Kiflisel hürriyetler kutsald›r. halk ve askerlerle ilgili kanunlar› kapsamaktad›r. Atatürkçülük 1. Kemal ATATÜRK MEB. 75’ten al›nm›flt›r. M. hapse at›lamaz. Osmanl›larda uygulanan kanunlar› ‹slam hukuku esaslar›na göre toplatt›rm›fl ve düzenlettirmifltir. hukuki. Atatürkçülük 1. SINIF 173 . “Özgür bir adam. Kanunnamenin haz›rlanmas›nda.181 Sultan Süleyman Han’›n Kanunnamesi (Kanunlar›) Kanuni Sultan Süleyman. Kanunname. suçun büyüklü¤üne göre para cezas›na çarpt›r›labilir ve bir tüccar da mallar› korunarak ayn› flekilde cezaland›r›labilir.ksef. fl Kanunname öncelikle hangi düzenlemeleri esas alm›flt›r? . gerçek. Suç.tr adresinden derlenmifltir. devrin büyük âlimlerinden olan Ahmet ‹bn-i Kemal Paflazade ile Ebussuud Efendiler yard›mc› olmufllard›r. s. hür ve sorumlu olan yaln›z insand›r.” www. halka hak ve özgürlükler tan›nm›flt›r.175 fl Atatürk’ün yukar›da verilen sözlerinde anlat›lmak istenen nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi..edu. Magna Carta Kendi zümresinden olanlar ya da ülkenin ilgili yasalar›na uygun olarak verilen bir karar olmad›kça hiçbir özgür kifli tutuklanamaz. sürgüne yollanamaz ya da herhangi bir biçimde kötü muameleye maruz b›rak›lamaz. Kemal ATATÜRK MEB..gazi. suçun derecesine göre küçük bir suç için yaln›zca para cezas›na çarpt›r›labilir. fl Magna Carta belgesi ile Hammurabi Kanunlar›’nda yer alan suçlarla ilgili cezalar› karfl›laflt›r›n›z. idari. M. Bu belge ile kral›n yetkileri s›n›rlanm›fl.Her türlü hakk›n kayna¤› kiflidir. mali. Ceza ve vergi düzenlemelerini. Bundan böyle hiçbir hâkim herhangi bir kimseyi. s.Demokrasinin Serüveni Magna Carta (Magna Karta 19 Haziran 1215) ‹ngiltere kral› Yurtsuz John ile ‹ngiliz asiller aras›nda imzalanm›fl bir belgedir. ilgili olayda do¤ru ve güvenilir deliller ortaya koymadan dava edemez. askerî ve di¤er gerekli mevzuatlar› içine alan bafll›klar hâlindedir.

Herkes. Etkinlik . 6. do¤al yeteneklerini serbestçe gelifltirebilmesidir. kurulu düzeni bozmamak flart›yla konuflma.11. 5. istedi¤i gibi sevk ve idare etmeye müsaade etmektir.6. millete aittir. 1789 ‹nsan Haklar› Beyannamesi’nde ne tür bir geliflme göstermifltir? Karfl›laflt›r›n›z.tr fl 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi. siyasi otoritenin ve siyasi teflkilat›n görevidir. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. zulme karfl› koruma. s. Ünite 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi 18. 2. cezaland›r›lamaz. Bu geliflimi sa¤lamak için en iyi vas›ta. kifliye bir baflkas›n›n benzer hakk›na zarar vermeksizin kendi kendini. www. yüzy›l›n sonlar›na do¤ru Fransa’da. ‹ngiltere’deki meflruti yönetim ve Amerika Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi’nin etkisi ile bir ihtilal meydana gelmifltir. Bu ihtilalden sonra 26 A¤ustos 1789 tarihinde Fransa’da ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Evrensel Bildirgesi” ilan edilmifltir. sosyal ve ekonomik yap›daki olumsuzluklar. Hiç kimse kanun d›fl› olarak tutuklanamaz.177) ÖÇK 174 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. hukuki olarak hür ve eflit do¤arlar. Kanunla yasaklanmam›fl her fley serbesttir. Milletin onay› al›nmadan hiçbir kimse ya da grup. 3. Hâkimiyet. Mülkiyeti ve güvenli¤i sa¤lama. Fransa’da demokrasinin geliflmesine etkisi olmufl mudur? Neden? fl Magna Carta’da yer alan özgürlükler. 1. yarg›lanamaz. Bu beyanname ile insanlar›n temel hak ve hürriyetleri garanti alt›na al›nm›flt›r. Kiflinin birinci hakk›. SINIF 6. ‹nsanlar. toplum düzenine zarar vermemek kayd›yla düflüncesini. 8.gov. yazma ve bas›n hürriyetine sahiptir. M. 7. Mahkeme karar› kesinleflinceye kadar herkes masumdur. Bütün vatandafllar. dinî ve vicdani kanaatlerini aç›klayabilir.meb. 4. yönetme yetkisi kullanamaz.

1. milletimin ve büyük atalar›m›n en k›ymetli miraslar›ndan olan ba¤›ms›zl›k aflk› ile yarat›lm›fl bir adam›m. Mithat Pafla baflkanl›¤›nda bir komisyon oluflturuldu. Osmanl› Devleti’nde ise 19. Abdülhamit’in izniyle baflland›. 50-52’den derlenmifltir. 5. mahkeme huzurunda hakk›n› savunarak gerekli gördü¤ü yasal araçlar› kullanabilecekti. 23 Aral›k 1876’da ilan edildi. yeni ve sa¤lam esaslar›yla Türk milletini güvenli ve sa¤lam bir gelecek yoluna koydu¤u kadar as›l fikirlerde ve ruhlarda yaratt›¤› güvenlik itibar›yla büsbütün yeni bir hayat›n müjdecisi olmufltur.181 ÖÇK 6. s. M.” sözünü insan haklar› aç›s›ndan yorumlay›n›z. Ben. baflkalar›n›n özgürlüklerine müdahale etmemek kofluluyla kiflisel özgürlü¤e sahipti. SINIF 175 . Kemal ATATÜRK MEB. mülkün temelidir.181 Cumhuriyet. yüzy›l bafllar›nda Magna Carta ile s›n›rland›r›lm›flt›r. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi. Komisyonun haz›rlad›¤› metin. sizce s›n›rs›z m›d›r? Neden? fl Ülkenin karfl›laflt›¤› tehlikeler karfl›s›nda özgürlüklerin k›s›tlanmas›n› nas›l de¤erlendirirsiniz? fl “Adalet.Demokrasinin Serüveni Kanunuesasi Osmanl› Devleti’nde Kanunuesasi haz›rl›klar›na padiflah II. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ülkenin bir taraf›nda isyan ç›kaca¤›n› gösteren kan›tlar görülürse hükûmet o yerde geçici olarak s›k›yönetim ilan edebilecekti. Herkes. Kemal ATATÜRK MEB. 6. Atatürkçülük 1. ‹ngiltere’de kral›n yetkileri 13. Mahkemelere müdahale edilemeyecekti. 3. Osmanl› Devleti’nin uyru¤unda bulunan kiflilerin tümüne “Osmanl›” denilecekti. c 4 s. Yasa gere¤i olmadan kimseden vergi ya da baflka bir ad alt›nda para al›namayacakt›. fl Yetki s›n›rlamas›n›n Osmanl› Devleti’nde daha geç gerçekleflmesinin nedenleri nelerdir? Hürriyet ve ba¤›ms›zl›k. yetkililer meskene zorla giremeyecekti. fl Özgürlükler. yüzy›l›n sonlar›nda Kanunuesasi ile padiflah›n yetkileri k›smen s›n›rland›r›lm›flt›r. Yasalar›n belirtti¤i durumlar d›fl›nda. 4. benim karakterimdir.12. M. Osmanl›lar›n tümü. s. 2. Atatürkçülük 1.

dil. insan haklar› yönünden de¤erlendiriniz. ulusal ya da toplumsal köken. sa¤l›¤›n veya ahlak›n veya baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için gerekli bir tedbir olmas› durumunda söz konusu olabilir. Madde 2: Herkes. Madde 10: Herkes. Madde 6: Herkes. kiflili¤inin tan›nmas› hakk›na sahiptir. servet. ülkenin ekonomik refah›. davan›n ba¤›ms›z ve tarafs›z bir mahkemece. keyfi olarak tutuklanamaz. varl›kl›l›k. cins. Bu hakk›n kullan›lmas›na bir kamu makam›n›n müdahalesi. ÖÇK 6. Herkes özel ve aile hayat›na. bu Bildirge'ye ayk›r› her türlü ayr›ma ve bu tür ayr›m gözetici ifllemler için yap›lacak her türlü k›flk›rtmaya karfl› eflit korunma hakk› vard›r. renk. onur ve haklar› yönünden eflit do¤arlar. haklar›n›n ve ödevlerinin ya da kendisine yöneltilen ve ceza niteli¤i tafl›yan herhangi bir suçlaman›n saptanmas›nda. do¤um baflta olmak üzere herhangi baflka bir duruma dayal› hiçbir ayr›mc›l›k gözetilmeksizin sa¤lanmal›d›r. Madde 3: Yaflamak. demokrat. siyasal ya da her hangi bir baflka inanç. Madde 4: Hiç kimse köle ya da kul olarak kullan›lamaz. ›rk. cinsiyet. siyasal veya di¤er kanaatler. Ünite ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi (1948) Madde 1: Bütün insanlar özgür. ister ba¤›ms›z ülke uyru¤u olsun. do¤ufl ya da herhangi bir baflka ayr›m gözetilmeksizin bu Bildirge'de aç›klanan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir. vazgeçilmez kabul edilmifltir? Türkler. Etkinlik 176 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bir kifli hakk›nda. din. düzenin korunmas›. Madde 5: Hiç kimse iflkenceye ya da ac›mas›z. isterse ba¤›ml›. Herkesin. M. kamu güvenli¤i. Bundan baflka. konutuna ve yaz›flmas›na sayg› gösterilmesi hakk›na sahiptir. al›konulamaz. Türk Cumhuriyeti’nin kurucular› ve sahipleri. kölelik ve köle al›m sat›m› her türlü biçimiyle yasakt›r. fl ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi’nde. suç ifllenmesinin önlenmesi. tam bir eflitlikle. ulusal veya toplumsal köken. Kemal ATATÜRK Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Madde 8 Özel ve aile hayat›na sayg› hakk› 1. bizzat kendileridir. Ak›l ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karfl› kardeflçe davranmal›d›rlar. nerede olursa olsun. özerk olmayan ya da baflka bir egemenlik k›s›tlamas›na ba¤l› ülke uyru¤u olsun. ›rk. fl Türkiye’nin yukar›daki sözleflmeleri kabul etmesini. din. SINIF . 2. Madde 9: Hiç kimse. Madde 14 Ayr›mc›l›k yasa¤› Bu Sözleflme’de tan›nan hak ve özgürlüklerden yararlanma. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da muameleye u¤rat›lamaz. Madde 7: Yasa önünde herkes eflittir ve herkes ayr›m gözetilmeksizin yasan›n koruyuculu¤undan eflit olarak yararlanma hakk›n› tafl›r.13. hür ve sorumluluklar›n› bilen vatandafllard›r. hangi hak ve özgürlükler. uyru¤u bulundu¤u devlet ya da ülkenin siyasal. adli ya da uluslararas› durumu bak›m›ndan hiçbir ayr›m gözetilmeyecektir. renk.6. dil. kendisine Anayasa ya da yasa ile tan›nan temel haklara ayk›r› ifllemlere karfl› ilgili ulusal mahkemelerin etkin koruyucu önlemlerinden yararlanma hakk› vard›r. ulusal bir az›nl›¤a aidiyet. ancak müdahalenin yasayla öngörülmüfl ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik. Madde 8: Her kiflinin. adil ve aç›k olarak görülmesi hakk›na sahiptir. sürülemez. özgürlük ve kifli güvenli¤i herkesin hakk›d›r.

SINIF 177 . Nihat Sami Banarl›. kad›n haklar› ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? ÖÇK 6.14. kalem kafll›d›r. cilt s. Kad›n. büyüklere ad›yla hitap etmezlerdi. fl Yukar›daki metinde Türklerde kad›n haklar›na yönelik hangi ç›kar›mlarda bulunulabilir? Dede Korkut Hikâyeleri Han›n K›z› Dede Korkut Hikâyeleri’nde. Mal. Kad›nlar mütevazi ve çal›flkand›. Eski Türklerde kad›nlarla ilgili hiçbir dövülme olay›na rastlanmazd›. düflmanla savafl›r. silah kullan›r. annesine bakmaya mecburdu. 399 fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. 33-35 (Düzenlenmifltir). Bütün törenlerde ve insanlar aras› iliflkilerde terbiyeli ve kibar davran›l›rd›. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bo¤aç Han hikâyesinde. Bu durum. Bir k›z evlendi¤i zaman dü¤ününde bir flaman haz›r bulunurdu. Erkek çocuk. Yan›na k›rk ince k›z alarak o¤lunu bulmaya gider ve baflar›l› olur. cilt s. kad›nlarla ilgili hangi özellikler belirtiliyor? fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. özellikle miras hakk›nda kendini gösterirdi. 1. babas›na var›r yard›m ister.Demokrasinin Serüveni Türklerde Kad›n Haklar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hoflgörü • demokrasi • de¤iflim • kat›l›m • kurultay Eski Türk belgelerinde geçen ”Hakan ve hatun buyuruyor ki” sözünden nas›l bir anlam ç›kar›yorsunuz? Orta Asya Türklerinde Kad›n Orta Asya Türklerinden Haskan savaflta oldu¤u zaman kurultaya Hakan›n efli hatun baflkanl›k ederdi. daha çok onun kutsal Türk çocu¤unun annesi olmas›ndand›r. al yanakl›. Kad›na bu kadar sayg› gösterilmesi. Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1. Nihat Sami Banarl› Resimli Türk Edebiyat› Tarihi. erkek çocu¤a kal›rd›. o¤lu düflmana esir düflen Dirse Han’›n k›z›. genellikle ince belli. E¤er baban›n o¤lu ya da erkek akrabas› yoksa kad›na ancak o zaman miras kalabilirdi. erke¤inin yan›nda ata biner. Kad›n. E¤er böyle olmazsa ailenin büyük bir felaketle karfl›laflaca¤›na inan›l›rd›. Hikâyelerde Türk kad›n tipi. buna ra¤men baz› haklardan yoksundu. eski Türklerin kad›na verdikleri büyük de¤erlere rastlanmaktad›r. Aile hayat› son derece mükemmeldi. selvi boylu. Çocuklar.

Ünite Halide Edip Ad›var (1884 . Hasta bak›c›l›k yapt›. rütbesi baflçavufllu¤a kadar yükseldi. Türk kad›n›n›n ifl yaflam›nda ve aile içinde rolleri zaman içinde de¤iflmifltir. toplum ve millet hayat›. Kiflilerin de¤eri. Birinin hayat› ve çal›flmalar› hakk›nda bilgi edininiz. Çal›flmalar›n›z› s›n›fa sununuz. Amerikan K›z Kolejini bitirdikten sonra çeflitli okullarda ö¤retmenlik yapt›. Etkinlik 178 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu hürriyetin toplumun huzuru ile iliflkisi üzerinde durulacak hususlard›r. Toplum içinde kifli hürriyetlerinin s›n›r›. SINIF .1964) ‹stanbul’da do¤du. Savafl an›lar›n› “Türk’ün Ateflle ‹mtihan›” adl› eserinde yazd›. tam bir bütün olarak k›ymet ve kudret görünümü arz edebilir. önemli bir bütün oluflturur. kifliye verilen de¤er. aile. Atatürkçülükte kifli ve toplum iliflkilerinin özünde kifli hak ve hürriyetleri büyük yer tutar. ÖÇK 6. Kurtulufl Savafl›’na kat›ld›. fl Ülkemizde ifl hayat›nda ve ailede kad›n-erkek rollerinin zaman içinde nas›l de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. Kad›n›n Türk Toplumundaki Yeri Atatürkçü düflüncenin esas›nda. Ancak bu gibi kiflilerden meydana gelmifl sosyal toplumlar. Günümüzde kad›nlar toplumsal yaflamda her geçen gün daha iyi bir konuma yükselmekte ve ülke ekonomisine kat›l›m› artmaktad›r.6. Kifli.15. Yunanl›lar›n ‹zmir’e ç›k›fl›ndan sonra düzenlenen mitinglerde konufltu. toplumun oluflmas›nda en önemli etkendir. onu oluflturan kiflilerin kendilerini bir k›ymet ve kuvvet kabul etmelerindendir. toplumun de¤erini oluflturur. “Bir toplumda k›ymet ve kuvvet.” ARAfiTIRINIZ Halide Edip Ad›var gibi Kurtulufl Savafl›’nda aktif rol oynayan Türk kad›nlar›n› araflt›r›n›z.

görkemli savafllar yapm›fl bulunmas›. hep böyle k›ymetli atalar›n. büyük Türk kad›n›n› çal›flmam›za ortak yapmak. ahlaki. Atatürk “fiuna inanmak laz›md›r ki dünya yüzünde gördü¤ümüz her fley.) Bilgi Kutusu Türk kad›n›. sosyal. k›ymetli evlatlar yetifltirmeleriydi. faziletli evlatlar yetifltirmesi ve daha beflikten çocuklar›n›n ruhuna mertlik ve fazilet afl›lamas› sayesinde olmufltur. Bizim milletimizde kad›n. Bu yol. birçok Avrupa ülkesinden önce siyasal haklar kazanm›flt›r. ÖÇK Kad›nlar çal›flma hayat›nda önemli bir konuma sahiptir.157 (Düzenlenmifltir.16. çal›flma hayat›m›zda erkekle eflittir. kad›n›n eseridir. Ailenin ana unsurlar›ndan birini teflkil eden kad›n›n bizdeki anlam›n› “Türkiye Cumhuriyeti’nde kad›n. Atatürk. K›z çocuklar›n›n okula gönderilmesi neden önemlidir? 2. Türk toplumunda bir insan olarak kad›na kiflilik vermifl. Türk kad›n›n› ilmî. Düflünelim. bu konudaki düflüncelerini flöyle belirtmifltir: “Daha esenlikle.” Bu düflünce yap›s›. ekonomik hayatta erke¤in orta¤›.Demokrasinin Serüveni Kad›n›n toplumdaki yeri yüksektir. Burada birçok noktalardan sayabilece¤imiz o faziletlerin en büyü¤ü ve en önemlisi. Gerçekten Türk milletinin bütün dünyada. Kad›n›n yeri ve görevini de flöyle belirtmifltir: “Kad›nlar›m›z›n her millette oldu¤u gibi bizim milletimiz için de ne kadar yüksek önemi oldu¤unu söylememe lüzum yoktur. Söyleyelim 6. bütün Türk tarihinde oldu¤u gibi bugün de en sayg›n yerde ve flerefli bir varl›kt›r. sosyal ve siyasi hayattaki yerini belirlemifltir. SINIF 179 . ekonomik. Büyük atalar›m›z ve onlar›n analar›. eskiden bu önemi hakikaten en yüksek derecede kazanm›flt›r. yard›mc›s› ve destekleyicisi yapmak yoludur. hayat›m›z› onunla birlikte yürütmek.” fleklinde tan›mlam›flt›r. büyük ezici gücünü göstermifl olmas›. Etkinlik 1.” demifltir. flereflidir. tarihin. yaln›z Asya’da de¤il Avrupa’da bile. daha dürüst olarak yürütece¤imiz yol vard›r. arkadafl›. Atatürkçülük III. Toplumda kad›n-erkek aras›nda ayr›mc›l›k yap›lmas› ne gibi sonuçlara neden olur? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.” Atatürk’ün bu sözleriyle tarihteki önemi vurgulanan Türk kad›n›. s. olaylar›n flahitli¤i ile ispatlanm›flt›r ki gerçekten yüksek faziletler göstermifllerdir.

.............. Halk egemenli¤i D.... Magna Carta’n›n demokrasinin geliflmesine ne tür katk›lar› olmufltur? 6.... ... monarfli. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z..................... tarihinde kabul etmifltir. 1. Siyasi egemenlik B... efendi-köle 1... Demokrasiye uygun olmayan uygulamalar nelerdir? 3................ Afla¤›dakilerden hangisi.. C... . 6.......... teokrasi. .... Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›...... Kurtulufl Savafl›'na kat›lan ve baflar›lar kazanan kad›nlar›m›za örnekler veriniz? 4....... Ekonomik ba¤›ml›l›k C. 1.. Atatürk..... ... Düflünce özgürlü¤ün olmad›¤› toplumlarda hangi sorunlar yaflanabilir? B. Eski Roma'da halk .. ve ... ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi'ni .. büyük önem vermifltir....... 6 Nisan 1949..6........... din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir...fleklidir...... hak ve özgürlükler............ 5. Demokrasi... 1948. 4.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.......... 5. Atatürk döneminde Türk kad›n›. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz....... 2....bir kiflinin egemenli¤ine dayanan yönetim . olarak ikiye ayr›l›r.. demokrasinin ilkelerinden biri de¤ildir? A. 3....... hangi haklar› elde etmifltir? Aç›klay›n›z.. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. Türkiye............. demokrasi. 2........ insanl›¤a neler kazand›rm›flt›r? Örneklerle aç›klay›n›z. Özgürlük ve eflitlik 180 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6..... SINIF .. yeni Türk devletinde .

Matbaay› afla¤›dakilerden hangisi gelifltirmifltir? A. Rousseau 4. 1789 ‹nsan Haklar› Sözleflmesi B. Hammurabi Kanunlar› C. Türkiye D.. Afla¤›daki yasalardan hangisinde kan davas› aç›kça yasaklanm›flt›r? A. Johann Gutenberg D...) Özgürlük." maddesi afla¤›dakilerden hangisinde yer alm›flt›r? A. (. devleti bir s›n›f›n veya ailenin yönetmesidir. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi 7. Napolyon C. J.J. 5.) Monarfli. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r.. (.. ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi D. 1. halk egemenli¤i ilkesinde yer al›r. Kanunuesasi B.. hangi ülkede ilan edilmifltir? A. Afla¤›daki cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D.) Seçme ve seçilme hakk›. ilkö¤retim zorunludur.) Halide Edip Ad›var. kaç y›l›nda imzalanm›flt›r? A.. (. Hammurabi Kanunlar› C. Tarihte kral›n yetkilerini s›n›rland›ran Magna Carta.) Modern demokrasinin temeli..Demokrasinin Serüveni 2... yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z. 1215 C. Avrupa ‹nsan Haklar› C. Kanunuesasi 6. Kanunuesasi B. Fransa Ç.. ‹ngiltere B. Tarihte bilinen ilk yaz›l› anayasa afla¤›dakilerden hangisidir? A. 1776 y›l›nda at›ld›. Magna Carta 5. 1301 B. 4. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi. 1450 D. 1789 3. Magna Carta D.. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. "Herkesin e¤itim hakk› vard›r. (. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda hemflirelik yapm›flt›r. ‹talya C. (.. Veda Hutbesi D.. 3. SINIF 181 .. Sokrates B.

7. SINIF . Gelece¤i Doku ve Organ Nakli Telif ve Patent Haklar› Ak›lc›l›k ve Bilim 182 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÜN‹TE Elektronik Yüzy›l Sosyal Bilimler ve Biz Bilim ve Teknolojinin Önemi.

Atatürk. 4. Roman. Organ ba¤›fl› ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. “Benim manevi miras›m. Günümüzde kullan›lan teknolojik ürünlerden hangileri gelecekte ne tür bir de¤iflimi u¤rayabilir? Düflüncelerinizi not edeniz. 2. Sosyal bilimler hangi bilim dallar›n› kapsamaktad›r? Araflt›r›n›z. Okulunuzda hangi teknolojik ürünleri kullan›yorsunuz? Bu ürünler size hangi kolayl›klar› sa¤l›yor? Aç›klay›n›z. 5. Sosyal bilimlerin toplum hayat›na olan katk›lar›na örnekler veriniz. SINIF 183 . ak›l ve bilimdir. 3. 7. ‹flportadan kitap ya da CD ald›n›z m›? Herhangi bir sorunla karfl›laflt›n›z m›? Aç›klay›n›z. öykü ve hikaye kitaplar›n›z› nerelerden al›yorsunuz? Al›rken nelere dikkat ediyorsunuz? 6.” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

kültürel. isteklerini.7. insan›n kendi ihtiyaçlar›n›. her alandaki faaliyetleri oluflturur.” Ayten Ö¤retmen. beklentilerini kavrayarak ona göre kendisine yön vermesine yard›mc› olmakt›r.1. Sosyal bilimlerin amac›. sosyal bilimler alan›nda yap›lan çal›flmalar›n toplum hayat›na etkilerinden bahsederek derse girifl yapt›: “Sosyal bilimlerin konusunu insanlar›n sosyal. Sosyal bilimler. Ünite Sosyal Bilimler ve Biz ÖN HAZIRLIK Sosyal bilimler denince akl›n›za hangi dersleriniz geliyor? listeleyiniz. ekonomik vb. bu aç›klamalar› yapt›ktan sonra tahtaya afla¤›daki tabloyu çizerek sosyal bilimlerin içine giren bilim dallar› ve k›saca bunlar›n inceleme alanlar›n› gösterdi. Etkinlik 184 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sosyal bilgiler ö¤retmeni Ayten Han›m. Bizim gördü¤ümüz sosyal bilgiler dersinin bilgi temelinin büyük bir k›sm›n› sosyal bilimler oluflturur. insanla ilgili bilgiler üreten bilim dallar› toplulu¤udur. SOSYAL B‹L‹MLER B‹L‹M DALLARI ANTROPOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ S‹YASET B‹L‹M‹ CO⁄RAFYA TAR‹H EKONOM‹ PS‹KOLOJ‹ FELSEFE KONULARI ‹NSAN VE KÜLTÜR ‹NSAN VE TOPLUM ‹NSAN VE YÖNET‹M ‹NSAN VE YER KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • bulgu • sosyal bilim ‹NSAN VE GEÇM‹fiTEK‹ FAAL‹YETLER ‹NSAN VE KAYNAK PAYLAfiIMI ‹NSAN VE DAVRANIfiI VARLI⁄IN VE B‹LG‹N‹N ARAfiTIRILMASI fl Sizce Bu Bilim dallar›n›n birbirleriyle olan ortak yönleri nelerdir? ÖÇK 7. SINIF . insan› daha iyi anlamak.

Etkinlik Bizi yönetecek kiflileri seçece¤iz. kendimizi arkadafllar›m›za nas›l ifade edece¤imizi ö¤reniyoruz. afla¤›daki flemay› haz›rlayarak sosyal bilimlerin baz› bilim dallar› ile ilgili ö¤rencilere bilgi verdi. Ayr›ca di¤er ülkeler hakk›nda da bilgi sahibi oluruz. Toplumda. Gelecekte iyi bir meslek sahibi olarak hem kendimize hem de ülkemize yararl› olmaya gayret gösteriyoruz. farkl›l›¤›n bir zenginlik oldu¤unu bilimin bu çal›flmalar› sayesinde ö¤reniriz. Sosyoloji Geçmifl .2. kültürel ve biyolajik yap›lar›n› inceler her toplumun farkl› ve benzer kültürleri olabilece¤ini. Co¤rafya ÖÇK 7.Elektronik Yüzy›l Aysel Ö¤retmen. Ekonomi Yaflant›m›z boyunca çeflitli gruplar içerisinde yer al›r›z. SINIF 185 . Haklar›m›z› ve sorumluluklar›m›z› ö¤renece¤iz. Geçmifli bilmek gelece¤imizi nas›l yönlendirmemiz gerekti¤i konusunda bize yard›m eder. Neye k›zd›klar›n›. Bugünü anlayabilmek için geçmiflte olaylar›n hangi flartlarda ve nas›l do¤up geliflti¤ini bilmemiz gerekir. Okulda veya yetiflkin olup hayata at›ld›¤›m›z zaman kararlar›m›z› do¤ru ve yerinde vermeyi ö¤renece¤iz.bugün .gelecek ba¤lant›s› kurabilmek için tarihe ihtiyac›m›z olacakt›r. Bu güzel yurdu korumam›z gerekti¤ini anlar›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çünkü haklar›m›z çi¤nendi¤i zaman haklar›m›z› ve nas›l koruyaca¤›m›z› bilmek zorunday›z. k›zg›nl›klar›n› nas›l anlayaca¤›m›z› ve onlar› k›rmamak için nas›l davranaca¤›m›z›. Arkadafllar›m›zla iyi geçinmek için onlar› tan›maya çal›fl›yoruz. Antropoloji Tarih Psikoloji Antropoloji toplumlar›n sosyal. ailede ve arkadafll›k gruplar› içinde bize düflen görevlerin ve sorumluluklar›n neler oldu¤unu bu bilimin çal›flmalar›ndan ö¤reniriz. Siyaset Bilimi Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rl› ama istek ve ihtiyaçlar›m›z›n s›n›rs›z oldu¤unu görerek ona göre bütçemizi dengelemeye çal›fl›yoruz. Bu bilim dallar›n›n bize neler kazand›rd›¤›n› anlatt›. Yurdumuzun dünya üzerindeki konumunu kaynaklar›n› cografya sayesinde ö¤reniriz.

fl Sosyal bilimlerdeki çal›flma ve bulgulardan hareketle. SINIF . Psikoloji. . . . grup içinde olman›n sorumluluk gerektirdi¤ini. arkadafllar›m›zla ve di¤er insanlarla etkili bir iletiflim kurma yollar›n›. .Etkin bir Türkiye Cumhuriyeti vatandafl› olarak bir sorunumuzu hak ve sorumluklar›m›z çerçevesinde çözme yollar›n›. fl Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz konular size neler kazand›r›yor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. .Bir sorunun pek çok çözümü oldu¤unu. gelecekte önemli kararlar› almada gerekli oldu¤unu ö¤retir. Düflünelim. . . .Do¤al kaynaklar›n bizim için oldu¤unu ancak bunlar› kullan›rken gelecek nesilleri de düflünerek kullanmam›z gerekti¤ini. antropoloji ve felsefe bilimleri sizce hangi konularda çal›flma yap›yor olabilir? 2.E¤itim. Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz bilgilerin günlük hayat›m›zdaki önemi nedir? 186 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. daha sonra ö¤rencilerden sosyal bilimlerin hangi bilim dallar›nda olufltuklar›na ve bunlar›n hangi konularda çal›flma yapt›klar›na önem vermelerini istedi. sosyal bilimlerin toplum hayat›na ne gibi etkileri olabilir? Örnek vererek aç›klay›n›z. Ünite Ayten Ö¤retmen.Devletin devam› ve huzuru için belli kurallar oldu¤unu ve bu kurallara uymam›z gerekti¤ini. Söyleyelim 1. topluluklar› bir arada tutan özellikler oldu¤unu ve kültürümüzü korumam›z gerekti¤ini.Ailemizle.Karar verme becerimizin. Sosyal bilgiler. kiflilik özelli¤i ve becerilerimizin neler oldu¤unu ve bunlara en uygun mesle¤i bularak ona göre hangi e¤itimi alaca¤›m›za karar vermemizi.7.Kültürün. . bu çözümlerden en uygun olan›n› seçme yollar›n›.Çeflitli gruplar içinde yer ald›¤›m›z›.

. hafta olsun. Bu yüzden ona birkaç nasihatim olacak: “Ben bilgisayar›m.. “B‹L‹M” di¤er ad›yla “LOJ‹” çok çocuklu bir anne gibidir. pratiksin... kimisi pek duygusal.. Senin haf›zan var ama vicdan›n yok!. buhar› senin yoluna feda ettik… fl Siz de yukar›daki düflüncelere kat›l›yor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Elektronik Yüzy›l Bilim ve Teknolojinin Önemi ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • teknoloji Gelecekte ulafl›m ve haberleflme alan›nda ne tür teknolojik geliflmelerin yaflanaca¤› konusundaki düflüncelerinizi söyleyiniz. tek kelimeyle ömür olsun… ‹flte bir ömür boyu senin can yoldafl›n TEKNOLOJ‹ bu… TEKNOLOJ‹. Bu çocuklardan sadece birkaç›n›n ad›n› söyleyecek olursak: HAYAT B‹L‹M‹ HAYVAN B‹L‹M‹ YER B‹L‹M‹ TOPLUM B‹L‹M‹ B‹YOLOJ‹ ZOOLOJ‹ JEOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ Ve TEKNOLOJ‹ deriz.. ciltleyen. Bu çocuklar›n kimisi pek uslu. pabucunu dama atar. eline ald›¤›n çantay› diken bu… Çantaya koydu¤un kitab› basan. kimisi pek sevimli… ‹çlerinden bir tanesi var ki hem pek becerikli hem de pek cömert… Ancak pek fl›mar›k… Seni sabah yata¤›ndan uyand›ran bu… Yüzünü s›ms›cak su ile y›katan bu… Çay›n› pifliren ocak bu… Giydi¤in elbiseyi. pabucu dama at›l›yor. kaplayan bu… Okula gitmek için bindi¤in araç bu… Okula geldi¤inde seni içeriye davet eden zilin sesi bu… K›sacas› sana 24 saat hizmet eden bu. günlerce sürecek bir ifllemi saniyede yap›yorsun ancak unutma ki seni yapan bir insan.. mevsim olsun. SINIF 187 . aya¤›na geçirdi¤in ayakkab›y›. petrol yerine “YEN‹LENEB‹L‹R ENERJ‹”lerden birini getirir oturturuz! Biliyorsun. Ne 24 saati? Bunlar› birbirine ekle. y›l olsun.” deyip insan beynini hor görme… Evet güçlüsün. Egzoz gaz› ile dünyam›z› kirletmeye devam edersen 盤›rtkanl›¤›nla kulaklar›m›z› rahats›z edersen. de¤iflken bir kavram… Günü geliyor. ay olsun..

Ünite Uzay Çal›flmalar› Uzayda ABD-Türkiye Ortakl›¤› Türkiye ile ABD. Dr." hedefi konulsun. fl Uzay çal›flmalar› ile ilgili haz›rlanan projeler neden önemlidir? Aç›klay›n›z.Anlaşma.2005) Uzaya Gidiyoruz NASA'nın Apollo projesinde görev alan Türk bilim insanı Prof. ''Astronotu uyduya koyup uzaya yollamanın'' zor olmadığını belirten Eraslan. 16. Hava Kuvvetleri bünyesinde kurulan Uzay Dairesi’nin uzmanları. Anlaşma. Uydu yapmak bir marifetse bizim bunu yapacak durumumuz var. 16. Teknolojik alt yapımız gayet iyi. ortak uzay çal›flmalar› gelifltirilmesi için çerçeve anlaflmas› imzalad›. ANKARA . SINIF . (‹nternet haberi. ABD Savunma Bakanlığı ile ABD Uzay Kurumu NASA. Ancak bu kullanılmayarak dışarıya bakılıyor.10. Hüsnü Arsev Eraslan.10. Bu çerçevede.2005) fl Yukar›daki internet haberlerinden yararlanarak hedef koymak sözünden ne anl›yorsunuz? Söyleyiniz.'' dedi. Türkiye'nin uzay çalışmaları için yeterli alt yapı ve insan gücünün bulunduğunu.7. Türkiye’nin uzay çalışmalarına eğitim ve teknoloji desteği verecek iki ülke bu alanda ortak projeler geliştirecek. 188 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ''Türkiye'de beyin gücü ve bilim gücü olarak her şey var. Dr. Öncelikle bu anlayış değişmeli. bizim yeterli alt yapı ve insan gücümüz var. NASA’da eğitim görecek. Eraslan: ''Yeter ki 'Uzaya gidiyoruz. (‹nternet haberi. yüksek düzeyli ortak savunma grubu toplantısı için Ankara’da bulunan ABD Savunma Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı ile Hava Kuvvetleri Komutanımız tarafından imzalandı. Türkiye'nin uzay çalışmaları için teknolojik alt yapısının yeterli olduğunu belirten Eraslan. bu konuda kararlı hedefler konması gerektiğini söyledi. uzay çalışmalarında en önemli aşamanın kararlı olmak ve hedef koymaktan geçtiğini belirtti. Eğitim programı. ayrıca Türkiye’nin bu alanda yetişmiş insan gücünün karşılanmasına dönük eğitim programını da içeriyor." NASA'nın Ay’a çıkılmasını hedefleyen Apollo projesine yazılımlarıyla katkıda bulunan Türk bilim insanı Prof. ilk Türk astronotunun yetiştirilmesi için NASA’ya pilot subayların gönderilmesini ve iş birliğinin ileriki aşamalarında bir Türk astronotunun ABD uzay programlarından birine dâhil edilerek uzaya gönderilmesini de içeriyor. Anlaşmayla.

hamilelerde bebe¤in görüntüsüne ulafl›labiliyor. Yayd›¤› ses dalgalar›yla bal›klar›n yerlerini tespit edebiliyorlar. hücre biyolojisi teknikleri kullanarak kordon kan›nda bulunan kök hücrelerle tamir etmektir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. her türlü vücut hücresine dönüflme ve yeni görevler üstlenme imkân›na sahip hücrelerdir. zarar görmüfl dokular›.Elektronik Yüzy›l Özellikle t›p alan›nda bilimsel ve teknolojik geliflmeler h›zl› bir flekilde ilerlemektedir. kök hücrelerinden oluflur. 2001’de Almanya ve Avusturya’da yetiflkin hastalar›n kordon kan› yard›m›yla baflar›l› bir flekilde tedavi edildi¤ini biliyor muydunuz? ‹nternet haberi. ‹nsan yaflland›kça kök hücrelerin say›s› azal›r. ‹nsan vücudundaki cilt. T›p alan›ndaki en önemli geliflmelerden biride kök hücre ile tedavi yöntemidir. 1999’da Brezilya’da ilk defa bir çocu¤un tedavisinde kendi kordon kan›n›n kullan›ld›¤›n›. Nerede ve Ne Zaman Kök Hücreler Kullan›l›r? Biyoteknolojiyle kordon ba¤›ndaki kök hücrelerinden vücut dokusu oluflturmak için ümit verici geliflmeler yaflanmaktad›r.3. Biliyor muydunuz? TARTIfiINIZ Teknolojik geliflmeler sonucu ortaya ç›kan hava kirlili¤inin insan sa¤l›¤›na olumsuz etkilerini tart›fl›n›z. kaslar. Vücudumuzdaki k›r›klarda alç›ya alma yan›nda günümüzde platin çiviler kullan›larak insanlar›n h›zl› bir flekilde sa¤l›¤›na kavuflmas› sa¤lanmaktad›r. Kök Hücre Kök hücreler. Soner cihaz› da bal›kç›lar›n ifline yar›yor. ‹leride bilim ve teknoloji ad›na bir bulufl yapmak isteseniz hangi sorunun çözümüne yönelik çal›fl›rd›n›z? Neden? ÖÇK 7.2005 Düflünelim. Ultrason cihaz› sayesinde yay›lan ›fl›k ve ses dalgalar›yla vücutta tümör olup olmad›¤› anlafl›l›yor. Teknolojide meydana gelen geliflmeler. hayat›m›z› nas›l etkiliyor? 2. Kronik ba¤›rsak enfeksiyonu ve eklem hastal›¤› gibi hastal›klar›n tedavisinde hastan›n kendi kök hücrelerinin kullan›lmas›yla ilk ümit verici tecrübeler elde edilmifltir. Söyleyelim 1. s›n›rs›z bölünme. kan hücreleri gibi tüm organlar. SINIF 189 . 04.10. 1988’de kök hücrenin ilk defa Paris’te bir bebekten al›narak hasta kardeflini kurtarmak için kullan›ld›¤›n›. Kök hücreler. Kök hücre: • ‹nsan vücudunda hastal›klar ve yaralanmalar nedeniyle oluflan hasarlar› onar›r ve iyilefltirir. kemikler. Hedef. hayat›n temel tafllar› ve insan vücudunu oluflturan ana hücrelerdir. sinirler. • Genellikle hangi tip dokuya ihtiyaç varsa ona dönüflür. Özet olarak denilebilir ki kök hücreler ne kadar gençse o kadar fazla geliflebilir ve farkl› hücrelere dönüflebilir.

“Doku ve organ ba¤›fl›n›n çok önemli oldu¤una inan›yorum. gün ›fl›¤›n›.7. Bir hafta sonra sunumumu yapmak için ö¤retmenimden izin ald›m ve anlatmaya bafllad›m. SINIF 7. Kan›m›. E¤er yeri gelir de beni hat›rlamak isterseniz bunu size ihtiyac› olan birine yard›m ederek yap›n. Doku ve organ ba¤›fl› hakk›nda neler biliyorsunuz? 2.4. E¤er tüm bu isteklerimi yap›yorsan›z ben sonsuza dek yaflayaca¤›m. Bu konuda organ ba¤›fl› yapan bir kiflinin flu sözlerini sizinle paylaflmak istiyorum. Ünite Doku ve Organ Nakli ÖN HAZIRLIK 1. Ülkemizde doku ve organ nakli ile ilgili teknolojik geliflmeler sayesinde çok önemli baflar›lar elde edilmektedir. Bu nedenle vatandafl olarak bu konuda duyarl› olmal›y›z. “Ö¤retmenim benim babam doktor. Bu da sizin toplumsal duyarl›l›¤›n›z› gösteriyor. Etkinlik . yaflamak için haftadan haftaya makineye ba¤lanan birine verin. Acil kana ihtiyac› olan insanlara da¤›t›n. B‹R ORGANIN BA⁄IfiI D‹ND‹R‹R B‹N GÖZYAfiI ÖÇK 190 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Yandaki sözden yararlanarak doku ve organ ba¤›fl›n›n önemi ile ilgili bir kompozisyon çal›flmas› yap›n›z. kendi kalbi yaflamas›na yetmeyen birine verin. Sosyal bilgiler dersinde ö¤retmenimiz “Doku ve organ ba¤›fl› konusunda kimler araflt›rma yapmak ister. Bu konuda araflt›rma yapabilirim” dedim. T›p alan›ndaki geliflmelerin sizce önemi nedir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • dayan›flma • bulufl • doku • organ Benim ad›m Ömer Çelik. bir bebe¤in yüzünü. Kalbimi. Birgün bizlerde doku veya organ nakline ihtiyaç duyacak bir hastal›¤a yakalanabiliriz. Araflt›rmalarla ilgili babamdan da yard›m alarak çeflitli kaynaklardan bilgi toplad›m.” diye sordu¤unda hemen parmak kald›rd›m. Bir doku veya organ ba¤›fllayarak hasta insan›n hayata yeniden merhaba demesini sa¤layabiliyorsunuz.” Gözlerimi. bir annenin gözlerindeki sevgiyi görmemifl birine verin. Bundan daha büyük bir fley olabilir mi? Hem de bunu tan›mad›¤›n›z biri için ve hiçbir karfl›l›k beklemeden yap›yorsunuz. Böbreklerimi.

K.ye verdi. 30.2005) fl Doku veya organlar›n›z› herkese verebilir misiniz? Neden? fl Doku veya organ ba¤›fl›nda bulunmak ister misiniz? Niçin? fl Kimsenin doku veya organ›n› ba¤›fllamad›¤›n› düflününüz.K.'ye verdi. organlar›n› ba¤›fllayarak birçok insana yaflama imkân› verebilir. gibi diyaliz makinesiyle yaşamını sürdürmeye başladı.10.'nin eşi M. Bu doku veya organlara ihtiyac› olan hastalar›n durumu. bir böbreğini S. benim sa¤l›¤›m› bozar m›? . Organ ba¤›fl kartlar›n› hastanelerden temin edebilirsiniz. E. da K. Benim babam doktor oldu¤u için doku ve organ nakli ile ilgili onunla bir röportaj yapt›m. Organ ba¤›fllayan kiflinin organlar›n›n kullan›lmas› ancak o kifliye t›bben yap›lacak tüm tedaviler uyguland›ktan sonra gündeme gelir. böbrek. ne yapmal›y›m? .Evet.Kesinlikle hay›r. K. Afla¤›da onlardan biri verilmifltir. M. Organlar›m› ba¤›fllam›flt›m. eşi için 'elleri öpülecek kadın' derken. İki hastanın sağlıklı eşleri. Lütfen organ bağışlayın. gözün kornea tabakas›.Hay›r. Bunun için yan›n›zda tafl›d›¤›n›z ba¤›fl kart›n› y›rt›p atman›z yeterlidir. böbreğini. vazgeçebilir miyim? . 18 yafl›ndan küçüklerin organlar›n›n kullan›lmas› için ebeveynleri izin vermesi gerekir. Akdeniz Üniversitesi Organ Nakli Merkezindeki inceleme sonunda hasta olan eşlere. Organlar›m› ba¤›fllamak için ne yapmal›y›m? . Dinimizde ve di¤er dinlerde organ ba¤›fl›na ayk›r› bir durum yoktur.Bir organ ba¤›fl kart› al›p yan›n›zda tafl›man›z yeterlidir. eşi H. inançlar›m›za ayk›r› m›d›r? . sağlıklı eşlerdeki böbreklerin çapraz nakil yapılabileceği ortaya çıktı.İki kişi böbreklerini 'çapraz nakille' birbirlerinin eşlerine verdi. K. K’. Ben sadece böbreklerimi ba¤›fllamak istiyorum. Gazetelerde ve ‹nternet’te s›k s›k doku ve organ ba¤›fl› yap›larak hayata dönen hastalardan bahseden haberler yer alan." dedi. da. kas ve kemik ili¤i gibi dokular›n nakli baflar›yla yap›labilmektedir.Elektronik Yüzy›l Ba¤›fllayabilece¤imiz Doku ve Organlar›m›z Ülkemizde t›p alan›nda geliflmeler sayesinde kalp.Hay›r. Karfl›l›kl› böbrek nakli hayat verdi ANTALYA . E. S. İki ailenin de acısı sona erdi. Böbrek hastalarına karşı duyarlı olunsun. K. Bir kifli. Beyin ölümü gerçekleflmifl. E.'nin eşi K. E. S. SINIF 191 . M. Organlar›n› ba¤›fllayan bir kiflinin bu durumu ailesine önceden bildirmesinde yarar vard›r.Ba¤›fl kart›nda bunu belirtmeniz yeterlidir. Organ ba¤›fl›. sizce ne olurdu? ÖÇK 7. E. Doku ve organ nakli ile ilgili merak edilen sorular› babama sordum: Organ ba¤›fl›. karaci¤er ve pankreas gibi organlar ile kalp kapa¤›. 16 yıl önce böbreğinden rahatsızlandı. 11 ay önce doğum sırasında yanlış müdahale nedeniyle böbreklerini kaybeden S. eşini diyalizden kurtaran H. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. (İnternet haberi.5. Merkezde yapılan operasyonlarla M. "Diyaliz makinesinde hayat geçmiyor. bir böbreklerini eşlerine vermeye razı oldu ancak doku uyuşmazlığı bunu engelledi. akci¤er. Organ ba¤›fl› için yafl s›n›r› var m›d›r? .

kalp ve dolafl›m sistemi ile ilgili bir hastal›¤› bulunmayan bir kifli. Saklanan ya da yanl›fl bilgiler içeren formlar. fl Kan ba¤›fl›. Hep beraber gittik ve onlarla organ ba¤›fl› kart› doldurduk. sizin sa¤l›ÖÇK ¤›n›z› ve ba¤›flta bulundu¤unuz kiflinin sa¤l›¤›n› olumsuz etkileyebilir. kan bankalar›nda ya da ilgili hastanelerde size doldurtulacak olan form sonucunda anlafl›l›r. 7. kimler kan verebilir? Bir kiflinin kan ba¤›fl›nda bulunabilmesi için öncelikle sa¤l›kl› olmas› gerekmektedir. neden kan ba¤›fl›nda bulunmam›z gerekti¤inin bir cevab› olabilir. Sa¤l›kl› bir birey ifadesi. nerelerde yap›l›r? Peki. Hastalar›n hepsi. Bu çal›flmadan etkilenen annem ve babam organlar›n› ba¤›fllamaya karar verdiler. Kan ba¤›fl› yapmaya uygun olup olmad›¤›n›z. Onlar›n sesini duyal›m ve yard›m eli uzatal›m. Onlar yafl›yor! Deste¤inizle onlar. Etkinlik 192 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sa¤l›kl› bireylerden al›nan kan. Ancak doldurulan bu form. UNUTMAYIN! Belki bugün sa¤l›kl›s›n›z ama ya yar›n?. SINIF . binler yaflayacak. yüzler.6.. Kan›n önemini iyi kavramak ve kan›n yerine geçebilecek baflka bir tedavinin olmad›¤›n› bilmek. ihtiyaç sahipleri için kolayl›kla ba¤›fllayabilir. 500 mililitrelik kan›n›. fl Gazetelerde böbreklerini ba¤›fllayan kiflilerle ilgili bir haber duydu¤unuzda ne düflünüyorsunuz? fl Böbrek hastas› olan kifliler sizin ailenizden biri olsayd› ve ona böbrek ba¤›fllanm›fl olsayd› ne düflünürdünüz? fl Doku ve organ ba¤›fl›n› art›rabilmek için neler yapabiliriz? Doku ve organ naklinin yan›nda daha kolay yapabilece¤imiz baflka bir fley daha var: Kan vermek… Kan Ba¤›fl› Ülkemizin sa¤l›k alan›ndaki bafll›ca problemlerinden biri. bizim verece¤imiz sa¤l›kl› kana ne kadar çok ihtiyaç duyduklar›n›. ihtiyaç hâlinde kan ve kan ürünlerinin yetersiz olufludur. bizim yapaca¤›m›z yard›mlar› bekliyor. Kan de¤erleri normal. ne yaz›k ki o hastal›klar kendi bafl›m›za geldi¤inde fark›na var›r›z..7. tamamen do¤ru veriler içermelidir. Biliyor muydunuz? 03-09 Kas›m tarihleri aras› Organ Nakli Haftas› oldu¤unu biliyor muydunuz? Bu araflt›rmay› yaparken annem ve babam da bana yard›m etti. vücut taraf›ndan yeni hücreler üretilmesiyle yaklafl›k olarak dört haftada yerine konur. herhangi bir hastal›¤› olmamak ve kan de¤erlerinin normal de¤erlerde olmas› olarak özetlenebilir. Ünite Ülkemizde doku ve organ nakli bekleyen pek çok insan›m›z var. Kan nakline ihtiyaç duyan hastalar›n.

2008) Bulafl›c› hastal›klar› ise flu flekilde s›ralayabiliriz: AIDS (Edinsel ba¤›fl›kl›k eksikli¤i sendromu): Bu hastal›k. yard›mc› slogan›n›n ise “AIDS'liye S›rt›n› Dönme” olarak belirlendi. 01. Bunun için al›nacak tedbirlerden biri de afl› olmakt›r. fl Aids virüsü ile ilgili siz bir slogan bulsan›z ne olurdu? 1 Aral›k Dünya AIDS Günü Ça¤›n vebas› olarak bilinen AIDS hastal›¤›na dikkatlerin çekilmesi amac›yla bu y›lki Dünya AIDS Günü'nün slogan›. tara¤›n›. “Sözünde Dur. veba vb. önemli sorunlardan biridir. Vatandafllar› musluktan su içmemeleri konusunda uyard›. bunlardan korunma yollar›n› bilmeli ve gerekli tedbirleri almak zorunday›z. 18. Karaci¤erde enfeksiyona neden olur. Su ve besin maddelerine virüs içeren d›flk›n›n bulaflmas› sonucu insana geçer. Hasta Olmamak ‹çin Hasta olmamak için önce sa¤l›¤›m›z› korumam›z gerekmektedir. hapflurmas› ve tükmürmesi yoluyla çevreye yay›l›r. Çünkü bunlar. HEPAT‹T B : Cinsel iliflki ve kan yoluyla bula(‹nternet haberi. Daha çok vücut direnci düflük kiflilerde görülür. (Bas›ndan. iyileflme olmazsa karaci¤er kanserine. Salg›n hastal›klar. Hastal›k daha çok akçi¤erde görülür. dizanteri. Vücudun her taraf›n›n kafl›nmas›na yol açar. Hepatit A : Hijyen koflullar›n›n iyi olmad›¤› yerlerde görülür.10. bu aç›klamalar›n›n ard›ndan birkaç önemli konudan bahsetmek istedi¤ini söyleyerek ö¤retmeninden devam etmek için izin istedi. Ortak eflya kullan›m› da bi hastal›¤›n yay›lmas›na neden olur. AIDS'i Durdur”.12. grip. genel kural de¤ildir. bit gibi parazitlerle yay›l›r. Ba¤›fl›kl›k sistemi felç oldu¤undan ölüm genellikle bulafl›c› hastal›klar sonucu meydana gelmektedir. Ö¤retmenin izin vermesi üzerine. bulafl›c› ve salg›n hastal›klard›r.Elektronik Yüzy›l Ömer. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sa¤l›k Bakanl›¤› Temel Sa¤l›k Hizmetleri Genel Müdürü. kolera. difteri. cinsel iliflki. Hasta kiflinin öksürmesi. Etkeni: HIV’dir. Hâlen geliflmifl ülkelerde bile. yata¤›n› paylaflmamak gerekir. verem veya grip ölüme yol açabilir. Dikkat edece¤imiz en tehlikeli hastal›klar. kan nakli. SINIF 193 . çok çabuk yay›lan ve herkesi tehdit eden hastal›klard›r. Bütün bu hastal›klar›n nas›l bulaflt›klar›n›.2005) fl›r. genelde do¤al afetlerin ard›ndan ortaya ç›kar: tifo. Hastal›¤a neden olan parazitlerden bit. Tüberküloz : Uzun süreli ve bulafl›c› bir hastal›kt›r. Van’da ‘tifo salg›n›’ Van’›n Erçek Beldesi’nde 100’e yak›n kifli tifo salg›n› nedeniyle hastaneye kald›r›ld›. Temiz ve titiz insanlarda da görülebilir. genelde pis insanlarda görüldü¤ü söylense de bu. siroza dönüflebilir. ortak kullan›lan enjektörler ve dövme yoluyla geçer. Bulafl›m›n› önlemek için baflkalar›n›n giysilerini. Uyuz: Pire. Örne¤in. Ayr›ca bölgede tifo salg›n›n›n bafllayabilece¤ine de dikkat çekti. Virüs vücuda girdikten sonra ortalama 5-10 y›lda hastal›k belirtileri görülebilir. Ömer konuflmas›na devam etti.

Çünkü afl› olunmazsa çocuk felci ve hepatit B (karaci¤er kanseri) hastal›¤›na yakalanabiliriz. Etkinlik Düflünelim. K›z›lay gibi çeflitli yard›m kurulufllar›na kan ba¤›fl› yap›lmas›n›n toplum için önemi nedir? 194 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.7. hastal›¤›n istenmeyen sonuçlar›n› ve s›k›nt›s›n› yaflamadan o hastal›ktan korunmay› sa¤lar. doku ve organ baAfl›lar bizi çeflitli hastal›klardan korur ¤›fl›n›n yan› s›ra farkl› konulara da de¤indi¤im için memnun oldu¤unu söyleyip bana teflekkür etti. salg›n ve bulafl›c› hastal›klardan bahsettikten sonra bunlardan baz›lar› için basit bir korunma yolu olan afl›lardan ve yararlar›ndan söz etti.7. bo¤maca ve k›zam›k sonras› beyinde hasar görülebilir. zaman zaman hiçbir flekilde tedavi edilemeyecek sorunlara ve kal›c› hasarlara yol açabilmektedir. Afl› ile korunmak. öncelikle uyguland›klar› kiflileri hastal›ktan korur. Ancak hastal›ktan korunan kifliler. SINIF . Ek olarak Hib menenjiti. ac› çekmeye kal›c› sakatl›klara ve ölümlere neden olabilmektedir. fiimdiye kadar hangi afl›lar› vuruldunuz? Bunlar sizi hangi hastal›klardan koruyor? 2. Onlar da korunabilir. Hastal›klar. Afl›lar. Ö¤retmenimiz. ÖÇK 7. Hamile kad›nlar k›zam›kç›k geçirirse bebeklerinde ciddi do¤umsal sakatl›klar görülebilir. Afl›lar ve Yararlar› Afl›lar. Enfeksiyon hastal›klar›. Hastal›klar. her zaman tedavi etmekten çok daha kolay ve anlaml›d›r. Afl›lar. Hastal›¤›n oluflmas›n› önlemek. çok daha iyidir. Söyleyelim 1. mikroplar› di¤er kiflilere tafl›yamayaca¤› için afl›lanmam›fl kiflilere de hastal›¤›n geçifli engellenir. toplum sa¤l›¤›n›n kazan›lmas›nda yard›mc›d›r. yaratt›¤› bireysel etkiler yan›nda k›sa sürede büyük kitlelere ulaflmaktad›r. Ünite Ömer.

Paras›n› ödeyerek kitab› ald›m ve eve gelince hemen okumaya bafllad›m.Bu kitap orijinal.8.Kitap. yerde kitap satan bir sat›c›da kitab› gördüm. sadece kitaplar›n de¤il CD’lerin de korsan›n› yap›yorlar. Arada baz› sayfalar›n yaz›lar› bulan›k ç›kt›¤› için rahat okuyamad›m. çok güzel ve kaliteli. fl Kitap al›rken nelere dikkat edersiniz? Harçl›klar›mdan biraz para biriktirmifltim. daha ben okurken parçaland›. Hem biliyor musun. kitab› nas›l buldu¤umu sordu. nas›l oldu da böyle sa¤lam kald›? diye sordu¤umda bana kitab›n üzerindeki bandrolü gösterdi ve: . Kitap. Bütün bunlar benim kitaba karfl› daha çok ilgi duymama neden oldu. yaz›s› ve renkleri kaliteli olur. niçin önemli olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Okumaya bafllad›¤›m›n ikinci günü kitab›n cildi ayr›ld›. Bütün bunlar›n yan›nda korsan al›nan her kitap veya CD ile. daha yeni al›nm›fl gibi p›r›l p›r›ld›. Sen korsan kitap alm›fls›n. Ben de ona olanlar› anlatt›m ve hevesim kaçt›¤› için bitiremedi¤imi söyledim. Kitab›n sat›fl fiyat›n›n benim için çok yüksek oldu¤unu görünce kitab› alamadan oradan ayr›ld›m. Bence herkesin kütüphanesinde bulunmas› gereken bir kaynak. Sonrada okumam için bana kendi kitab›n› verdi. dedi. Korsan kitap ise ucuz olsun diye her fleyi kötü ve kalitesiz malzemeden yap›yorlar. uzun süre kullanmak amac›yla al›nan fleyler. Bu flekilde al›flverifl yaparsak kitap yazan veya CD ÖÇK haz›rlayan kiflinin hakk› olan paray›. dedi. diye konuyla ilgili olarak aç›klamada bulundu. Onlar da bir kere dinlenince veya seyredilince bozuluyor. emeklerinin karfl›l›¤›n› almam›fl oluyorlar. Eve dönerken yol kenar›nda.Bunu sadece ben de¤il.Benim ald›¤›m kitap. Sat›n alarak okumaya karar verdim. onlardan habersiz ço¤altan ve satan kiflilere 7. annem ve babam da okudu. o ürün için emek harcayan kiflinin hakk› da elinden al›nm›fl oluyor. SINIF 195 . fl Benzer bir durum yaflad›n›z m›? Yaflad›ysan›z nedeni ne olabilir? Birkaç gün sonra arkadafl›m. Etkinlik vermifl oluyoruz. Orijinal kitab›n ciltlenmesi. Arkadafl›m›n tavsiyesi üzerine son günlerde popüler olan bir kitaba ilgi duydum. KEL‹ME LAR VE KAVRAM tent • telif ve pa et ar • tic Benim ad›m Zeynep. Kitab›n sayfalar›n› çevirdikçe yapraklar› elimde kald›. Arkadafl›m: .Elektronik Yüzy›l Telif ve Patent Haklar› ÖN HAZIRLIK Bir ürünün yasal yollardan temin edilmesi. Kitab›n görünüflüyle ilgili olarak flaflk›nl›¤›m› gizleyememifl olmal›y›m ki: . Fiyat› oldukça uygundu. Hâlbuki bunlar. Yak›n çevremdeki insanlar›n d›fl›nda bas›nda da s›kça söz ediliyordu. CD gibi eserleri haz›rlayan kifliler. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Her sohbette bu kitaptan bahsediliyordu. Böylece kitap. . Bu parayla kitab› almak için kitapç›ya u¤rad›m.

9.7. Bu haklar ayr›ca. Telif ve Patent Hakk›’n›n yan› s›ra bir de Fikir Eserlerinin Korunmas› Kanunu ile de bir eser ortaya ç›karan veya bulufl yapan›n hakk› korunmufltur. d) Bir eseri topluma aç›k yerlerde gösteren veya temsil eden. simgeler. farkl› flekillerde korunur: • Kitaplar. ç) Bir eserin nüshalar›n› yasal veya yasal olmayan yollardan ülkeye sokan ve her ne flekilde olursa olsun ticaret konusu yapan. maddesinin 3. maddesi: “Müzik ve sinema eserlerinin ço¤alt›lm›fl nüshalar› ile süreli olmayan yay›nlara bandrol yap›flt›r›lmas› zorunludur. c) Bir eseri herhangi bir flekilde yayan. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 81. ses ve/veya görüntü iletimine yarayan araçlarla yayan veya yay›m›na arac›l›k eden. Bir süre daha para biriktirerek kitapç›ya gittim ve bandrollü bir kitap alarak kütüphaneme koydum. renkler ve flekiller gibi bir ürünü veya ÖÇK hizmeti di¤erlerinden ay›rt etmeye yarayan özellikler marka haklar› ile korunur. bir eserin yarat›c›s›na veya bir buluflu yapana. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserlerini Koruma Kanunu’nun 72. müzik eserleri. SINIF . hak sahibi taraf›ndan sat›labilir. kâr edeyim derken daha çok zarar etmifl oldum. bulufllar. Yeni fikir eseri (fikrî mülkiyet) genel olarak. gerek bilimsel bulufllar patent ile korunur. sesler. kokular. • Sözcükler.” diyerek eser sahibinin haklar›n› korumaktad›r. lisans› al›nabilir veya baflka flekillerde tasarruf edilebilir. b) Bir eseri herhangi bir flekilde ço¤altan. Etkinlik 196 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu gösterimi düzenleyen veya dijital iletim de dâhil olmak üzere her nevi iflaret. filmler ve plaklar gibi. Bu sefer. önceki s›k›nt›lar› yaflamad›m ve kitab› büyük bir heyecanla. edebiyat ve sanat eserleri ile yaz›l›mlar. Ünite Kitab› arkadafl›mdan ald›m ve tekrar okudum. eserlerini hangi yollarla koruma alt›na alabilirler? Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda telif ve patentle ilgili kanunlar oldu¤unu ö¤rendim. markalar ve tasar›mlar gibi de¤iflik fikir eseri türleri.” diyerek eser sahibinin eserinin orjinal ve korsan ayr›m›n› yapmam›z› kolaylaflt›rmaktad›r. tablolar. Çünkü ucuz mal alacak kadar zengin de¤ilim. Edebiyat ve sanat eserleri. Örne¤in. Bir daha asla bandrolü olmayan bir kitap ya da baflka eser al›p hem kendimi hem de eseri üreten kiflinin eme¤ini zarara u¤ratmayaca¤›m. • Gerek teknik. a) Bir eseri herhangi bir flekilde iflleyen. f›kras›: “Hak sahibinin izni olmaks›z›n. Yine. genellikle telif hakk› ile korunur. fl Telif ve patent haklar› konusunda yasal düzenlemeler nelerdir? fl ‹nsanlar. Kütüphanemde bulunmas› gereken ve her zaman faydalanaca¤›m bir kitap oldu¤una karar verdim. cezaland›r›l›r. zevk alarak bitirdim. 7. Ucuz kitap alay›m. eserinden ya da buluflundan belli bir süre için ticari olarak yararlanma haklar›n›n tan›nmas›yla korunur.

Korsan›n. Korsan ürünlerin zarar›. DVD. ilim/edebiyat sektörleri ülkemizin gerek ekonomisi ve gerekse kültür hayat› için vazgeçilmezdir. ÖÇK 7.01. sadece ald›¤›m kitab›n y›rt›lmas› de¤il. • Korsan sat›fllarla elde edilen yüksek miktardaki para.Elektronik Yüzy›l • Tasar›mlar. organize suç örgütlerine gitmekte ve yasa d›fl› ifllerin finansman›nda kullan›lmaktad›r. Bunlar›n uluslararas› alanda rekabet flans›n›. 4.10. SINIF 197 . Nas›l m›? ‹stanbul’da korsan CD operasyonu İstanbul'da yapılan korsan yayın ve CD operasyonunda. (İnternet haberi. bu sektörlerde nitelikli eserler üretilmesini engellemekte ve imkâns›z hâle getirmektedir. VCD ile bandrolsüz yazılı ürün ele geçirildiği belirtildi. co¤rafi iflaretler ve ticari s›rlar da Patent fikir eseri türleri olarak kabul edilir ve ço¤u ülkede bunBulufl sahibinin bulufl konusu ürünü. verilir. İstanbul Emniyet Müdürlüğünün yaptığı açıklamada. yarat›c› emeklerinin karfl›l›¤›n› alamad›¤› için “yarat›c›l›k” engellenmektedir. korsan CD. 21 kişinin gözaltına alındığı. • Müzik. satma veya ithal etme kurallar. • Ticaret dünyas›nda haks›z rekabeti engelleyici bir süre üretme. belirli lar için belli bir hukuki koruma biçimi vard›r. Bu hakk› gösteren belgeye de patent ad› türlerinin korunmas›na da yard›mc› olur.8 milyon TL tutarında korsan CD. geliflimini. ülke ekonomisine zarar›n›n yan›nda bana yapt›¤› zarar hiç kal›r. 22. DVD.VCD. • Eser sahipleri. dağıtım ve satışının engellenmesine yönelik operasyonların devam edeceği söylendi. sinema. • Bilgi toplumunun en önemli itici güçlerinden olan yaz›l›m sektörü geliflememektedir. ayn› zamanda ticari s›rlar›n ve di¤er fikir eseri hakk›d›r. kullanma.2009) fl Korsan sat›fllar›n hem ülkemize hem de bunlar›n as›l üreticilerine zararlar› nelerdir? Korsan Ürünlerinin Zararlar› • Korsan sat›fllardan vergi al›namad›¤›ndan devletin trilyonlarca lira vergi kayb› olmaktad›r. kaset ile kitapların üretim. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Korsan bir kitap almakla sadece kendime zarar vermifl de¤ilim asl›nda.

198 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. (www. Telif ve patent hakk› ile korunan ürünleri al›rken nelere dikkat etmeliyiz? Neden? 2.11. Etkinlik Türk Patent Enstitüsü.09. Davanın sonuçlanmasının ardından firma.gov. Ünite Meydana getirdi¤iniz bir eseri. Türkiye'de tasarımcı şirket lehine sonuçlanan ilk endüstriyel tasarım davası oldu. • Patent.tr TÜRK‹YE’DE ‹LK ENDÜSTR‹YEL TASARIM DAVASI Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas› Korsan kitap ve CD'nin ardından ''korsan sandalye''ye de ceza geldi.2003) fl Türk Patent Enstitüsünün çal›flmalar› hakk›nda neler biliyorsunuz? Düflünelim. Dava. Başka bir firmanın özgün olarak tasarladığı sandalyeleri korsan olarak üreten mobilyacı “endüstriyel tasarım fikrini çalmak” suçundan hapis ve para cezasına çarptırıldı. marka. bu amaçla yasal.7. sandalyeleri kullananlar hakkında da dava açtı. Söyleyelim 1. tasar›m ve di¤er sanayi eseri haklar›n›n etkin korunmas›n› sa¤lamak. (İnternet haberi 18. • Türk ekonomisinin ç›karlar›n› korumak ve gelifltirmek amac›yla uluslararas› platformlarda Türkiye’yi temsil etmek ve ifl birli¤ini güçlendirmek için kurulmufltur.tr) http://www. • Yarat›c›l›¤› ve yenili¤i teflvik ederek Türkiye'nin ekonomik ve teknolojik geliflmesine katk›da bulunmak. Korsan kitap veya CD alma konusunda neler düflündü¤ünüzü yazarak aç›klay›n›z. koruma alt›na alabiliyorsunuz. • Müflteri odakl›. ilgili kesimlerle ifl birli¤ini gelifltirmek. h›zl› ve kaliteli hizmet sunarak etkin bir s›nai mülkiyet sistemi oluflturmak. ÖÇK 7. SINIF .dyegm. Bunun için Türk Patent Enstitüsü kurulmufltur.turkpatent. • Sanayi eseri (s›nai mülkiyet) sahibi olma bilincini ve bilgisini ülke genelinde yaymak. Bu Enstitünün görevleri flunlard›r.gov. teknik ve beflerî alt yap›y› güçlendirmek.

elinde ve kafas›nda tuttu¤u meflale. do¤rudan do¤ruya hayattan alm›fl bulunuyoruz. fendir. Mustafa Kemal Atatürk. bilim ve teknolojideki geliflmeler belirlemektedir. Kurtulufl Savafl›’n› kazand›ktan sonra kurdu¤u Türkiye Cumhuriyeti’ni gelifltirmek için her zaman ak›l ve bilimi ön planda tutmufltur. baflar› için en gerçek yol gösterici ilimdir. müspet ilimdir. bir ülke için neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • kan›t Bir toplumun kalk›nma düzeyini. Kemal Atatürk www.gov. ça¤dafllaflma ile ak›l ve bilim aras›ndaki iliflkiyi dile getirerek bilimsel çal›flmalar sayesinde cehaletin ortadan kalkabilece¤ini vurgulam›flt›r. Zaman›n gereklerine göre bilim ve teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. en belirgin özelli¤imizdir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çal›flmak demek.tr fl Sizce Atatürk." Yapt›¤› her iflte ak›lc›l›¤a ve bilime önem veren Mustafa Kemal Atatürk’ün bu konuda pek çok sözü de vard›r. Mant›k. SINIF 199 . Bizim yolumuzu çizen. içinde yaflad›¤›m›z yurt.atam. Biz de ça¤dafl uygarl›k düzeyine ulaflmak istiyorsak bilime. belli bir amaca yönelen bir bilgi edinme ve yöntemli araflt›rma süreci.” Atatürk. akla ve teknolojiye önem vermeliyiz. bilimsel düflünceye. M.Elektronik Yüzy›l Ak›lc›l›k ve Bilim ÖN HAZIRLIK Bilim ve teknoloji alan›ndaki geliflmeleri takip etmek. B‹L‹M: Belli bir konuyu bilme iste¤inden yola ç›kan. do¤ru yoldan sapmakt›r. ba¤r›ndan ç›kt›¤›m›z Türk milleti ve milletler tarihinin bin bir facia ve ›st›rap kaydeden yapraklar›ndan ç›kartt›¤›m›z neticelerdir. terlemek de¤ildir. yukar›daki sözleriyle neyi vurgulamaktad›r? AKILCILIK: Akla ve ak›l yolu ile var›lan yarg›ya inanma. hayat için. Atatürk bilimin her konuda insan hayat›na yön vermesi gerekti¤ine inanm›fl. Bir sözünde flöyle demifltir: “Türk milletinin yürümekte oldu¤u ilerleme ve uygarl›k yolunda. bofluna yorulmak. Bunun için y›lmadan yorulmadan çal›flmal›y›z. Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur. bilimde ilerleme olmadan kalk›nma ve geliflme olmayaca¤›n› söylemifltir. akla ayk›r› veya ak›l d›fl› hiçbir fleyi tan›mama davran›fl› ve tutumu. "Biz ilhamlar›m›z› gökten veya gaipten de¤il. Dünyada her fley için. zekâ ile hareket etmek. medeniyet için. ‹lim ve fennin d›fl›nda yol gösterici aramak gaflettir. cahilliktir. Hayatta en hakiki mürflit ilimdir.

Türkiye'de havac›l›k sanayisini kurmak. Mustafa Kemal Atatürk. sosyal ve siyasal önemini anlatmak. Cemiyetin kurulufl amac›. (motor ve pervanesi hariç) tüm parçalar› Türk mal› olan ilk ulusal tipteki uça¤›m›z›n prototipini üretti. araç ve gereçleri Türk topraklar›nda üretecek sanayi tesislerinin temelini att›.7. Türk Silahl› Kuvvetleri’nin ihtiyac› olan silah. 1929'da Uluslararas› Havac›l›k Federasyonu (FAI)’na tam üye oldu. Bu üretim. sanayinin gelifltirilmesi için yap›lan çal›flmalar› flöyle anlat›r: "Harp sanayi tesisat›m›z› daha ziyade gelifltirmek ve geniflletmek için al›nan tedbirlere devam edilmeli ve endüstrileflme çal›flmam›zda da ordu ihtiyac› ayr›ca göz önünde tutulmal›d›r. Ordunun modern ça¤›n gereklerinde uygun düzeyde yükselmesi için Atatürk. ARAfiTIRINIZ www. 1935'te al›nan kongre (genel kurul) karar›yla cemiyetin ismi "Türk Hava Kurumu" (THK) olarak de¤ifltirildi.tr 1931 y›l›nda." (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. yurt içinde ve yurt d›fl›nda baflar›yla temsil etmektedir. Hava Kuvvetleri’nin ald›¤› ehemmiyeti göz önünde tutarak bu mesaiyi planlaflt›rmak ve bu konuyu lay›k oldu¤u ehemmiyetle milletin nazar›nda canl› tutmak laz›md›r. 1932 y›l›nda cemiyetin yurt d›fl›nda e¤itti¤i mühendislerden Selahattin Reflit Bey ve ekibi.org.org. kendi atölyesinde üretti¤i uçakla Ankara'dan havalanarak küçük bir Türkiye turu yapmay› baflard›. Cumhuriyetin ilan›ndan sonra 16 fiubat 1925'te Atatürk'ün emirleriyle "Türk Tayyare Cemiyeti" ad›yla kuruldu. askerî. Cilt I. Pilot Vecihi Hürkufl.tr internet adresini ziyaret ederek Türk Hava Kurumu’nun ö¤rencilere yönelik çal›flmalar› hakk›nda bilgi edinebilirsiniz. bütün yurtta çok büyük heyecan yaratt›. personeli yetifltirmek ve UÇAN B‹R TÜRK GENÇL‹⁄‹ yaratmakt›r. Bundan sonras› için bütün uçaklar›m›z›n memleketimizde yap›lmas› ve harp hava sanayimizin de bu esasa göre inkiflaf ettirilmesi gerekir. K›sa zamanda kendini gelifltiren cemiyet. sportif ve turistik havac›l›¤›n geliflmesini sa¤lamak. ekonomik. 200 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.thk. hava sporlar› konusunda. Ünite Türkiye Cumhuriyeti’nin do¤u dönemde ülkenizde ordunun ihtiyac›n› karfl›layacak silahlar› üretecek tesisler ve fabrikalar yoktu. Kurum o günden beri ülkemizi. bütün bunlar için gerekli araç ve gereci haz›rlamak. havac›l›¤›n askerî.thk. sivil. s. SINIF . 403) TÜRK HAVA KURUMU Türk Hava Kurumu. www.

okula gidecek k›z ö¤renciler için de örnek olmufltur. Bu amaçla 3 May›s 1935'te Atatürk’ün ad›n› verdi¤i Türk Kuflu kuruldu. Atatürk Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi ile Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunu kurarak neyi amaçlam›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Atatürk’ün düflünceleri. Ayn› zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin önüne konulanhedeflerden biri oldu. ak›n ak›n Türk Kuflu‘na koflmaya bafllad›. bilim ve akl›n rehberli¤inde kendini sürekli yenilemektedir.tr Düflünelim. SINIF 201 .Elektronik Yüzy›l ‹stikbal Göklerdedir Atatürk’ün “‹stikbal göklerdedir. Kemal Atatürk www. gitti¤i yerlerde konuflmalar yaparak gençli¤e vermek istedi¤i havac›l›k aflk›. M. 3. Atatürk. bize hangi tavsiyelerde bulunuyor? Neden? 2. Sabiha Gökçen’i Eskiflehir Tayyare Mektebine yollad›.atam.12. havac›l›k coflkusu. Atatürk “Bu dünyada her fley.” demifltir.gov. Söyleyelim 1. Kurum. insan kafas›ndan ç›kar. ÖÇK 7. Sabiha Gökçen o okulun ilk k›z ö¤rencisi oldu ve Atatürk’ün özel izniyle okula yaz›ld›. geliflmelere uygun olarak her dönemde önemini korumaktad›r. Gençler. “Toplumumuz için ilim ve fen laz›m ise hem erkek hem de kad›nlar›m›z›n bunlara ayn› derecede sahip olmas› gerekir. Ça¤›n ihtiyaçlar›na. birçok de¤erli eleman yetifltirdi.tr)” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Aç›klay›n›z. Bu nedenle Atatürk’ün düflüncelerini iyi anlamam›z ve do¤ru uygulamam›z gerekir. Etkinlik ‹stikbal göklerdedir çünkü göklerini koruyamayan uluslar. k›sa sürede sonuca ulaflt›. Bu olay.gov. yar›nlar›ndan asla emin olamazlar. Atatürk. Türkiye’nin ayd›n gelece¤i için kad›nlar›m›z›n da e¤itim ve çal›flma hayat›na at›lmalar›n› teflvik etmifl ve bu amaçla çal›flmalar yapm›flt›r. Çünkü ondan önce askerî okula k›z ö¤renci al›nm›yordu.” sözü. o y›llar›n coflkusu içinde söylenen sadece bir çift güzel söz de¤ildi. Atatürk'ün. (www. vatan göklerine aralar›nda Atatürk'ün manevi k›z› ve dünyan›n ilk kad›n savafl pilotu Sabiha GÖKÇEN'in de bulundu¤u.atam. Atatürk.

7. Ünite
Ölçme ve De¤erlendirme
A. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 1. Sosyal bilimlerin amac› nedir? Örnek vererek aç›klay›n›z. 2. Bilim ve teknolojinin, hayat›m›zdaki önemi nedir? 3. T›p alan›ndaki geliflmelerin amac› ve insanl›k için önemi nedir? 4. Korsan ürünlerin ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? 5. Atatürk’ün, ak›lc›l›k ve bilime verdi¤i önemi belirten sözlerinden örnekler veriniz. B. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Dil ve Tarih-Co¤rafya, psikoloji, patent, organ nakli, kan ba¤›fl›, dayan›flma 1. ‹nsanlar›n davran›fllar›n› inceleyen, etkili iletiflim kurman›n yollar›n› ö¤reten bilim dal›na ............... denir. 2. .............................her alt› ayda bir yapmam›z tavsiye edilen bir ba¤›flt›r. 3. Bir doku ve organ›n bir hastaya verilmesine ........................... denir. 4. Atatürk'ün bilime önem verdi¤ini gösteren bir örnek ............... ............... ............... ............... Fakültesinin kurulmas›d›r. 5. Bulufl sahibinin ürününü belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etme hakk›na ............... denir. C. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. 1. T›p alan›ndaki geliflmelerin nedeni, afla¤›dakilerden hangisidir? A. Geliflmeyi gerçeklefltiren kiflinin ad›n› duyurmak istemesi B. ‹nsan yaflam›n› daha iyi hâle getirmesi C. T›p alan›nda geliflmenin zorunlu olmas› D. T›p alan›nda geliflmenin önemli bir nedeninin olmas› 2. Afla¤›dakilerden hangisi, Atatürk'ün ak›lc›l›¤a ve bilime verdi¤i önemi gösteren bir sözüdür? A. "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. ‹leri!" B. "Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur." C. "Vergilendirilmifl kazanç kutsald›r." D. “Yurtta sulh, cihanda sulh.” 3. Afla¤›dakilerden hangisi, toplumsal dayan›flmay› sa¤layan olaylardan biridir? A. Doku ve organ nakli B. Turizm faaliyetleri C. Teknolojik geliflmeler D. Aile içi sorumluluklar

202

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Elektronik Yüzy›l
4. Afla¤›dakilerden hangisi, sosyal bilimlerin ara disiplinlerinden biri de¤ildir? A. Sosyoloji B. Psikoloji C. Müzik D. Felsefe 5. Afla¤›dakilerden hangisi, bilimsel ve teknolojik bir geliflme de¤ildir? A. Gen teknolojisi B. Kök hücre C. Nano teknoloji D. Kufl gribi Ç. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne D, yanl›fl olanlar›n yan›na Y yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. 5. 6. (....) (....) (....) (....) (....) (....) Sosyal bilimler olmasayd› kendi geliflimimizden haberdar olamazd›k. Organlar, sadece insanlar yaflam›n› yitirince ba¤›fllanabilir. Atatürk, ak›lc›l›k ve bilimi her zaman önemsemifltir. T›p alan›nda geliflmeler gereksizdir. Doku ve organ ba¤›fl›, yaln›zca aile bireyleri aras›nda yap›lmal›d›r. Korsan kitap ve CD'ler kullanmamal›y›z.

D. Afla¤›daki sözlerin birbiriyle iliflkili olanlar›n› efllefltiriniz. Doku ve organ nakli Kan ba¤›fl› Korsan Bulafl›c› hastal›k Siyaset ilmi CD/Kitap AIDS Oy sand›¤› Hayat kurtarma Toplumsal yard›mlaflma

E. Son 25 y›lda insan hayat›n› ve dünyay› en fazla etkileyen bulufllar s›ralamas›nda ilk 5 s›ray› afla¤›daki ürünler almaktad›r. Bunlar›n etkilerini defterinize yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. ‹nternet Cep telefonu Kiflisel bilgisayar Fiber optik E-posta Siz, bunlardan hangisini kullan›yorsunuz? Bu s›ralamay› siz nas›l yapard›n›z? Gelecekte bunlar üzerinde nas›l bir de¤ifliklik olabilir? Gelecekte insanlar›n hayat›n› kolaylaflt›racak bir bulufl tasarlar m›s›n›z?
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

203

SÖZLÜK
agresif alg› ana fikir ana yön anjiyo antiseptik at›k beceri beflerî beflerî unsur birey bütçe : : : : : : : : : : : : A Sald›rgan. Bir fleye dikkati yönelterek o fleyin bilincine varma, idrak. Bir yaz›n›n temeli olan as›l düflünce. Kuzey, güney, do¤u ve bat› yönlerinden her biri. Damaryolu ile kalp damarlar›n›n aç›k ya da kapal› olup olmad›¤› durumunun tespit edilmesi. Vücudun çeflitli k›s›mlar›n› mikroplardan ar›nd›rmak için kullan›lan kimyasal madde. At›lm›fl, at›lan. B 1. Elinden ifl gelme durumu, ustal›k. 2. Kiflinin yatk›nl›k ve ö¤renime ba¤l› olarak bir ifli baflarma ve bir ifllemi amaca uygun olarak sonuçland›rma yetene¤i. ‹nsanla ilgili. ‹nsanlar›n oluflturdu¤u yap›lar. Toplumlar› oluflturan ve düflünsel, duygusal, iradeyle ilgili nitelikleri toplum içinde belirlenen insanlar›n her biri, fert. Devletin, bir kuruluflun, bir aile veya bir kimsenin gelecekteki belirli bir süre için tasarlad›¤› gelir ve giderlerin tümü. C cazip celse : Al›ml›. : Oturum. Ç : Kabu¤u ay›klanmam›fl pirinç : 1.Bir fleyin yak›n›, dolay›, etraf. 2. Kiflinin içinde bulundu¤u toplumu oluflturan ortam. : Da¤›n bir noktas›ndan kopup yuvarlanan ve yuvarland›kça büyüyen kar kümesi. D : 1. Davranma ifli veya biçimi, tutum, hareket. 2. D›fltan gözlemlenebilecek tepkilerin toplam›. 3. Organizman›n uyaranlar karfl›s›ndaki tepkilerinin bütünü. : Halk›n egemenli¤i temeline dayanan yönetim biçimi. : 1. Tarih öncesi tanr›, tanr›ça, yar› tanr› ve kahramanlarla ilgili ola¤anüstü olaylar› konu alan fliir. 2. Bir kahramanl›k hikâyesini veya bir olay› anlatan, ölçüsü on bir hece olan halk fliiri. : Do¤an›n sebep oldu¤u y›k›m ve felaketler. : 1. Duyularla alg›lama, his. 2. Belirli nesne, olay veya bireylerin insan›n iç dünyas›nda uyand›rd›¤› izlenim. : Kar› kocan›n baba ve annelerinin her biri. : 1. Fikir 2. D›fl dünyan›n insan zihnine yans›mas›. 3. Niyet, tasar›. E : Bir cismi iki eflit parçaya bölen çizgi. : Duygudafll›k. Kiflinin kendisini baflka bir bincin yerine koyarak söz konusu bilincin duygular›n›, isteklerini ve düflüncelerini denemeksizin anlayabilmesi becerisi. : Orta Ça¤’da Katoliklerde kat› inançlar›na karfl› gelenleri cezaland›rmak için kurulan kilise mahkemelerinin genel ad›. : Yer kabu¤unu oluflturan kayalar›n, baflta akarsular olarak üzere türlü d›fl etmenlerle y›prat›l›p yerinden kopar›larak eritilmeleri veya bir yerden baflka bir yere tafl›nmas› olay›. : 1. Kuzey Kutbu‘nda yaflayan topluluklar›n ad›. 2. Bu topluluktan olan kimse. : Belli bir kurala göre düzenlenmifl, kula¤a hofl gelen ses dizisi, melodi. F : Ahlak›n övdü¤ü iyi olma, alçak gönüllülük, yi¤itlik, do¤ruluk ve benzeri niteliklerin genel ad›. : Hemen parlayan, k›z›nca gözü dünyay› görmeyen.

çeltik çevre 盤

davran›fl demokrasi destan do¤al afet duygu dünür düflünce

eksen empati engizisyon erozyon eskimo ezgi

fazilet fevri

204

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

fikir fresk

: Düflünce. : Yafl duvar s›vas› üzerine kireç suyunda eritilmifl madeni boyalarla resim yapma yöntemi. G Bir yar›flma, karfl›laflma, çat›flma vb. sonunda yenen, üstün gelen baflar› kazanan. Bat›. Bir toplumda yapt›r›m gücü olan kültürel kal›nt›lar, al›flkanl›klar, bilgi, töre ve davran›fllar. Bir olay, varl›k veya düflünce üzerinde var›lan yarg›, fikir. Bir nesnenin, olay›n veya bir gerçe¤in, niteliklerinin bilinmesi amac›yla dikkatli ve planl› olarak ele al›n›p incelenmesi. Bir maddenin en küçük tanesi. A¤aç, metal veya tafl bir yüzeye ayr› kollar halinde de¤iflik renkli boyalar sürüldükten sonra üstteki katlar› yer yer kaz›yarak altlardaki renklerden yayarlanma tekni¤i. 1. Ortak özellikleri olan varl›klar, nesneler bütünü. 2. Görüflleri, ç›karlar› bir olan kimseler bütünü, ekip. Gül bahçesi. Evlenmekte olan bir erke¤e, evlenme töreni s›ras›nda verilen ad.

galip garp gelenek görüfl gözleme granül gravür grup gülzar güvey

: : : : : : : : : :

hak heyelan hiyeroglif hoflgörü höyük

hukuki

H 1. Adalet. 2. Adaletin, hukukun gerektirdi¤i veya birine ay›rd›¤› fley, kazanç. Toprak kaymas›. Resim yaz›. Her fleyi anlay›flla karfl›layarak olabildi¤i kadar hofl görme durumu. 1. Tarih boyunca türlü sebeplerle y›k›lan yerleflme bölgelerinde, y›k›nt›lar›n üst üste birikmesiyle oluflan, içinde yap› kal›nt›lar›n›n gömülü bulundu¤u yayvan tepe. 2. Toprak y›¤›n›, küçük tepe. : Hukuk ile ilgili, hukuksal. : : : : : I

›st›rap

: 1. Ac› 2. Üzüntü, s›k›nt›, keder. ‹ : 1. Duygu, düflünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla baflkalar›na aktar›lmas›, haberleflme. 2. Telefon, televizyon, radyo vb araçlardan yararlanarak yürütülen bilgi al›flverifli. : 1. Geliflme, geliflim. 2. Meydana ç›kma, aflikâr olma. : 1. Bir yerden baflka bir yere geçme geçifl. 2. Anlama, kavrama. : Baflkas›n›n arsa, yol, bahçe vb. tafl›nmaz mal›ndan belirli bir yolda yararlanma hakk›. : 1. Bir sonuç ç›karmak için olgular› yöntemli bir biçimde toplay›p say› olarak belirtme ifli, say›mlama. 2. Say› bilimi. : Aç›kta yap›lan sat›fl. J : 1.Beklenmedik iyi davran›fl. 2. Herhangi bir fleyi aç›klamak için genellikle el, kol ve bafl ile yap›lan içgüdüsel veya iradeli hareket. K : 1. Kabartmak ifli. 2. Bir biçimin veya bir süslemenin düz yüzey üzerindeki ç›k›nt›s›. 3. K›l, alç›, tafl vb. ifllenebilir gereçleri girintili ç›k›nt›l› yüzeyler durumunda biçimlendirerek yap›lm›fl olan eser. : Bir fleyin do¤rulu¤u, gerçekli¤i konusunda kanaat verici belge, delil, iz. : Nesnelerin veya olaylar›n ortak özelliklerini kapsayan ve bir ortak ad alt›nda toplayan genel tasar›m. : 1. Bir fleyin ç›kt›¤› yer. 2. Araflt›rma ve incelemede yararlan›lan belge.

iletiflim

inkiflaf intikal ‹rtifak hakk› istatistik iflporta

jest

kabartma

kan›t kavram kaynak

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

205

: Besteci. flef. : 1.b hafif nesnelerden yap›lm›fl insan ve hayvan figürleri. : 1. bildiren veya yazan kifli. M Malzeme. Hareketli yerleri iplikle sanatç›n›n parmaklar›na ba¤lanarak veya eldiven gibi bir kesiti kullanarak bir perdenin üzerinden oynat›lan. Birbiriyle karfl›t olan fleylerden her biri. 2. Birlefltirilmifl et tesisi. SINIF . eve. 2. : Eski Roma döneminde sanat etkinliklerinin yan›s›ra dövüfllerinde yap›ld›¤› yap›. L : 1. : 1. alttan içine el sokularak oynat›lan çeflitli nesnelerden yap›lm›fl bebek. 3. : 1. delegelerin kat›lmas›yla yap›lan toplant›. gündemindeki sorunlar›. Bir kuruluflun. Zaman bilimi. Önder. P : Düflünce ve duygular› müzik veya türlü eflyalar eflli¤inde bazen dansla. aç›k deniz. 2. Ulusal veya uluslararas› bilimsel toplant›. gereç. mala. ana deniz. 2. evcil hayvanlara. sözsüz oyun. karton v. Bak›fl bakma. Ço¤unlukla eski yazma kitaplarda görülen ›fl›k. Belli kimselerde bulundu¤una inan›lan. Yeryüzündeki büyük kara parçalar›ndan her biri. Birtak›m olaylar›n dayand›¤› sebep veya bu sebeplerin yol açt›¤› sonuç. hatta cans›z nesnelere de zarar veren. Ç›kar. Birim kabul edilen herhangi bir fleyin alabildi¤i kadar ölçü. lider materyal mekân menfaat minyatür motivasyon muhabir : : : : nafta nazar N : Yap›s› benzine çok benzeyen ya da özdefl olan ve yer ya¤›n›n dam›t›m›yla üretilen ye¤ni hidrokarbenler kar›fl›m›. 2. bak›fltaki çarp›c› ve öldürücü güç. müzik besteleyen.k›ta kolezyum kombina kompozitör kongre kristal kroki kronoloji kukla kutup kurultay kültür : 1. : Bir konu veya nesnenin bafll›ca özelliklerini yans›tacak biçimde haz›rlanm›fl tasla¤›. Varl›¤› deneykan›tlanm›fl fley. Askerlerin bir komutan›n emrinde bir araya gelmesinden oluflan birlik. Ö : 1. bulunulan yer. Ayaklar› olmayan. elçilerin. kongre: Dil Kurultay›. Yer yuvarla¤›n›n. : Oksijenin bir element veya kökle birleflmesiyle oluflan madde. gündemindeki sorunlar› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle yapt›¤› genel toplant›. bez. Bir kuruluflun. Tah›l ölçmeye yarar kap›. Birkaç sanayi kurumunun tek yönetimde birleflmesi. 2. : 1. 2. göz atma O : K›talar› birbirinden ay›ran engin. Ev. 1. Çeflitli ülkelerden yöneticilerin. göz. Zaman dizini. karfl›land›¤› gerçek uzunluklar aras›ndaki oran. yurt. 3. : Baz› cisimlerin ald›klar› geometrik biçim. : 1. Yer. 2. Bir partinin veya bir kuruluflun en üst düzeyde yönetimiyle görevli kimse. renkli resim sanat›. 2. ana kara. Eski Türklerde devlet ifllerinin görüflülüp karara ba¤land›¤› meclis. insanlara özellikle çocuklara. 2. : Bir topluma veya halk toplulu¤una özgü düflünce ve sanat eserlerinin bütünü. 2. okyanus olgu le oksit ölçek pandomim 206 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ekvator’dan en uzak olan yer ekseninin geçti¤i varsay›lan iki noktas›ndan her biri. gölge ve hacim duygusu yans›t›lmayan küçük. : 1. : 1. tar. ‹steklendirme. 2. : 1. Bir harita veya resimde görülen uzakl›klarla bunlar›n iflaret etti¤i. bazen de gövde ve yüz hareketleriyle yans›tmay› amaçlayan oyun. 2. Güdülenme : Bas›n ve yay›n organlar›na haber toplayan. temel konular› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle veya gerektikçe yapt›¤› genel toplant›.

R : Belli bir saatle. maliyeti hesaplanm›fl. 2. dost. çiftçilik.pano platform proje : 1. : 1. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. eleman. Hastan›n dinlenme durumu vb. simge. Ü : 1. Herhangi bir iflte. 2. : 1. : Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerinde ka¤andan sonra gelen en üst düzeydeki yöneticinin ünvan›. de¤erlendirme. bir tasar›n›n plan›. Bir araflt›rman›n. tiz ses. Üzerinde bildiri. 2.Bir olay› belli bir görüfle göre aç›klama. as›ls›z söz. sulu boya. 2. ni gösteren. 2. Bir yaz›n›n veya bir sözün. taraf. heniz ifllenmemifl maden. cankurtaran ve polis araçlar›nda bulunan. pastel ve kara kalem resim. tahta. U tablo teknoloji unsur uygucu : Öge. tasar›. Belli bir noktaya göre olan yer.A¤aç duvar kaplamalar›na veya tavanlara süs için konulan resim. : 1. V : 1. aç›klama veya tan›tma k⤛tlar› tutturmak için haz›rlanm›fl levha. ‹nsanlar›n toplumun varl›¤› ve geliflmesi için gerekli olan nesneleri sa¤lamak üzere. doktor veya doktorlar kurulu taraf›ndan verilen yaz›. 2. Bir edebiyat eserinin. bir tart›flman›n. De¤iflik alanlarda önceden plan ve programa al›nm›fl. Duyularla ifade edilemeyen bir fleyi belirten somut nesne veya iflaret. : 1. gereç ve aletleri kapsayan bilgi. özel kurum veya devlet ad›na gerçeklefltirilmesi kabul edilmifl bilimsel çal›flma tasar›s›. k⤛t vb. maddeler üzerine yap›lm›fl ya¤l› boya. düflünceleri veya gözlemleri bildiren yaz›. 2. Bir sanat eserine veya bir edebî esere temel olan ilkeler. Bir bildirinin çeflitli yollarla dinleyenlere aktar›lmas›. : Yata¤›nda bilindi¤i hesaplanan. : Bir sanayi dal› ile ilgili yap›m yöntemlerini. randevu rapor rezerv safsata sembol siren sesi slogan solvent sunum : : : : : : flema flamanizim fi : Bir aletin. canavar düdü¤ü. Sunma ifli. K›sa ve çarp›c› propaganda sözü. ordubozan Y : Sevgili. bir arac›n veya bir biçimin ana çizgilerini gösteren çizim. : Toplardamar genifllemesi. temelsiz. 2. Z üretim veri varis yâr yabgu yorum yön ziraat : Tar›m. 1. yak›n. Yüksekçe yer. belli bir yerde iki veya daha çok kifli aras›nda kararlaflt›r›lan buluflma. : 1. ‹tfaiye. amaçl› etkinlikleriyle do¤al çevrelerini de¤ifltirmeleri. : Her ortama uyum gösteren. pasif. anlafl›lmas› güç yönlerini aç›klayarak ayd›nl›¤a kavuflturma. : T : Bez. ilke. S Bafl. istikamet. bir konuda yap›lan inceleme ve araflt›rma sonucunu. SINIF 207 . Tasarlanm›fl fley. Bir maddeyi çözebilme özelli¤ine sahip s›v›. Bir yere gitmek için izlenen yol. kullan›lan araç. temeli olan ana öge.

KRONOLOJ‹
MÖ 3200 2000 1700 1280 1200 900 800 687 600 450 214 209 0 MS 48 375 395 434 453 552 571 582 622 624 625 627 628 630 630 632 632 632 634 634 642 644 644 656 656 Hun ‹mparatorlu¤u’nun, Kuzey ve Güney Hunlar› olarak ikiye ayr›lmas› Kavimler Göçü Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Attila’n›n, Avrupa Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Attila’n›n ölümü Kök Türk Devleti’nin kurulmas› Hz. Muhammed’in do¤umu Kök Türk ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göç etmesi Bedir Savafl› Uhut Savafl› Hendek Savafl› Hudeybiye Savafl› Mekke’nin Fethi Do¤u Kök Türklerin Çin egemenli¤i alt›na girmeleri Veda Hutbesi Hz. Muhammed’in ölümü Dört Halife Döneminin bafllamas› Hz. Ebubekir’in ölümü Hz. Ömer’in halife olmas› Nihavend Savafl› Hz. Ömer’in öldürülmesi Hz. Osman’›n halife olmas› Hz. Osman’›n öldürülmesi Hz. Ali’nin halife olmas› Yaz›n›n bulunmas› Anadolu’da Hitit dönemi’nin bafllamas› Orta Asya göçlerinin bafllamas› Kadefl Antlaflmas› Hitit Devleti’nin y›k›lmas› Urartu Devleti’nin kurulmas› Frig Devleti’nin kurulmas› Lidya Devleti’nin kurulmas› Urartu Devleti’nin y›k›lmas› Demokrasi yönetiminin ortaya ç›kmas› Çin Seddi’nin yap›m›n›n tamamlanmas› Mete’nin Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Hz. ‹sa’n›n do¤umu ve miladi takvimin bafllang›c›

208

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

661 661 681 744 745 750 751 840 840 1040 1040 1048 1055 1063 1064 1071 1072 1092 1141 1157 1157 1187 1212 1215 1258 1450 1689 1750 1776 1789 1800 1876 1931 1932 1935 1945 1948 1953 1989 1995 2000

Hz. Ali’nin öldürülmesi Emeviler Döneminin bafllamas› ‹kinci Köktürk Devleti’nin kuruluflu ‹kinci Köktürk Devleti’nin y›k›l›fl› Uygur Devleti’nin kuruluflu Emevi Devleti’nin y›k›l›fl› Talas Savafl› Uygur Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl› Devleti’nin kuruluflu Dandanakan Savafl› Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu Pasinler Savafl› Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a girmesi Tu¤rul Bey’in ölümü Alparslan’›n hükümdar olmas› Malazgirt Savafl› Alp Arslan’›n ölümü Melikflah’›n ölümü Katvan Savafl› Sencer’in ölümü Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›lmas› Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl›lar Devleti’nin y›k›l›fl› Magna Carta’n›n ‹ngiltere’de kabul edilifli Abbasi Devleti’nin y›k›l›fl› Matbaan›n Jan Gutenberg taraf›ndan gelifltirilmesi Haklar Bildirgesi imzaland›. J.J. Rousseau “‹nsanlar hür ve eflit do¤arlar” ilkesini savundu. Amerikan Ba¤›ms›zl›k bildirgesi Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi Demokrasi yönetimlerinin yayg›nlaflmas› Kanunuesasi’nin kabulü Türk Tarih Kurumunun Kurulmas› Türk Dil Kurumunun Kurulmas› Dil ve Tarih Co¤rafya Fakültesinin kurulmas› ‹kinci Dünya Savafl› sona erdi. Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bilgirgesi Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Berlin Duvar› y›k›ld›. Internet yayg›nlaflt›. Yöneticileri seçimle iflbafl›na gelen ülke say›s› artt›.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

209

KAYNAKÇA
ATALAY, ‹brahim, K›talar ve Ülkeler Co¤rafyas›, ‹zmir, 1999. BANARLI, Nihat Sami, Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1-2, MEB Bas›mevi, ‹stanbul, 1971. Bilimin ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, MEB Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›, Mart 2004 Say›s›, Ankara, 2004. ER‹NÇ, S›rr›, Klimatoloji ve Metodlar›, ‹stanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Co¤rafya Enstitüsü Yay›n›, ‹stanbul, 1984. ERKAN, Serdar, Örnek Grup Rehberli¤i Etkinlikleri, Pegem A Yay›nlar›, Ankara, 2002. GÜRKAYNAK, Prof. Dr. ‹pek, Yurttafl Olmak ‹çin, ‹stanbul, 1998. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 5-7, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 10, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, 1995. KAFESO⁄LU, ‹brahim, Türk Millî Kültürü, 3. bask›, Bo¤aziçi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1984. Atatürkçülük I. Kitap, MEB yay›nlar›, ‹stanbul 1984. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi, C. 4, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ÖZDEM‹R, SAD‹, Anadolu’da Zoru Baflaran Cesur Giriflimciler, ‹stanbul, 2005 s. 170-173. ÖZTUNA, Y›lmaz, Büyük Tarih Ansiklopedisi, Batefl, Yay›nlar›, Ankara, 1992. ÖZTÜRK, Cemil – D‹LEK, Dursun, Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Ö¤retimi, Mart, 2005. Resimli Tarih Atlas›, Evrensel ‹letiflim Yay›nlar›, Ankara, 2008. SELÇUK, Prof. Dr. Ziya – KAYILI, Hüseyin – OKUT, Levent, Çoklu Zekâ Uygulamalar›, Ankara, 2004. SEVGEN, Nazmi, Tarih Dünyas› dergisi, Y›l 1, Say›: 1 Aral›k, 1964. SEV‹M, Prof Dr. Ali; TURAL, Prof. Dr. M. Akif; ÖZTOPRAK, Prof. Dr. ‹zzet, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri C.1 TTK yay›nlar›, Ankara, 2005. SOYSAL, ‹smail, Türkiye’nin Uluslar aras› Siyasal Ba¤›tlar›, (1945-1990), Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›, Ankara,1991. Tarih Konufluyor, Ayl›k Tarih Mecmuas›, Say›: 10, ‹stanbul, 1964. TEK‹N, Talat, Orhon Yaz›tlar›, Kül Tigin, Bilge Ka¤an, Tonyukuk, 2. bask›, Simurg Yay›n evi, ‹stanbul 1998. Temel Britannica, C.19, Ya¤mur ormanlar›, Hürriyet Gazetisi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1992. TURAN, Osman, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, Nak›fllar Yay›nevi, ‹stanbul,1978. Türkler’in Alt›n Kitab›, C. 1, Tercüman Yay›nlar›, ‹stanbul, 1990. Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara, 2005. Türk Tarih Kurumu Yay›n Katalo¤u, TTK Bas›mevi, Ankara, 2004. Unat Faik Reflit, Tarih Atlas›, Kanaat Yay›nlar›, ‹stanbul, 2008. YALMAN, Ali R›za, Cenupta Türkmen Oymaklar› 1-2, Kültür Bakanl›¤› Yay›nlar›, ‹stanbul, 1993. YAVUZ, Eren Kudret, Ö¤renen ve Geliflen E¤itimciler ‹çin Çoklu Zekâ Teorisi Uygulama Rehberi, Ankara, 2004. YAZICI, Nuri, Tarihte Türkler ve Türk Devletleri, Damla Matbaas›, Konya, 1997.

210

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Gazete, Dergi ve ‹nternet 1 Aral›k Dünya AIDS Günü, Posta gazetesi, 1.12.2005. Aile ‹çi fiiddete Son, Hürriyet gazetesi, 11.05.2005. Dünya Gençli¤inin Kalbi ‹zmir’de Att›, Zaman gazetesi, 24.08.2005. Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul’da 4. Buluflma, Sabah gazetesi, 08.11.2005. Karfl›l›kl› Böbrek Nakli, Sabah gazetesi, 04.02.2012. Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas›, Hürriyet gazetesi. Korsan Almayana, Hürriyet gazetesi, 15.03.2005. K›z›l›rmak kurumaya bafllad›, Posta gazetesi, 18.10.2005. Medimagazin (Sa¤l›k profesyonellerinin) gazetesi ‹nternet sitesi 08.03.2004 www.ksef.gazi.edu.tr Nakil bekleyen kalp hastalar›na umut, Sabah gazetesi, 15.10.2005. Pakistan Depremi, Posta gazetesi, (22. Ekim 2005). Picasso ‹stanbul’da, Sabah gazetesi, 08.01.2006. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor, Sabah gazetesi, 27.10.2005. Televizyon Çocuklar› fiiddete Yönlendiriyor, Posta gazetesi, 20.11.2005. Uzay’da ABD – Türkiye Ortakl›¤›, Uzaya Gidiyoruz, Sabah gazetesi. 16.10.2005. www.abgs.gov.tr Yaral› Yüreklere Yard›m, Sabah gazetesi. 24. ‹stanbul Kitap Fuar›, 08 Ekim 2005, Milliyet gazetesi. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, Say›: 61, Mart, 2005. Atlas Dergisi, A¤ustos 1973, say› 5. Atlas Dergisi, May›s 1997, say› 50. Atlas Dergisi, Ekim 1999, say› 79. Bilim Çocuk dergisi, say›: 78, Haziran 2004. Focus Dergisi, say›: 7, Temmuz 2002. Haritalar, Gürbüz Yay›nc›l›k. www.emniyet.gov.tr www.gap.gov.tr www.borem.gov.tr www.meteor.gov.tr www.meb.gov.tr www.mta.gov.tr www.cevreorman.gov.tr www.tdk.gov.tr www.tpb.org.tr (Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesi ) www.ttkb.gov.tr www.die.gov.tr www.tuik.gov.tr www.ksef.gazi.edu.tr www.ato.org.tr

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

211

SINIF .212 TÜRK‹YE HAR‹TASI Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI 213 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful