P. 1
SOSYAL BİLGİLER 6 DERS KİTABI

SOSYAL BİLGİLER 6 DERS KİTABI

|Views: 219|Likes:
Yayınlayan: Efe Metin

More info:

Published by: Efe Metin on Nov 06, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/07/2014

pdf

text

original

Sections

  • Hayat›n ‹çinden
  • Olgu ve Görüfl
  • Araflt›r›yorum
  • Haklar›m› Ö¤reniyorum
  • Yaflad›¤›m›z Dünya
  • Farkl› ‹klimler, Farkl› Yaflam Tarzlar›
  • Bir Baflkad›r Benim Memleketim
  • Yaflayan Geçmifl
  • Anadolu ve Mezopotamya Uygarl›klar›
  • Atalar›m› Tan›yorum
  • Bozk›rda Yaflam
  • Kutsal Görev
  • ‹slamiyet’in Do¤uflu ve Yay›l›fl›
  • ‹lk Türk-‹slam Devletleri
  • Yaflayan De¤erlerimiz
  • Sanata Vurulan Türk Mührü
  • Ölçme ve De¤erlendirme
  • Ülkemizde Ekonomi
  • Yap›yoruz, Sat›yoruz
  • Vatandafll›k Borcumuz
  • Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m
  • Mesle¤imi Seçerken
  • Dünya’m›z› Tan›yal›m
  • Yurdumuzun Kaynaklar›
  • Do¤al Afetlerde Dayan›flma
  • Kültür ve Sanat›n Etkileri
  • Demokrasi
  • Demokrasinin Geliflim Süreci
  • Haklar›m ve Özgürlüklerim
  • Dünden Bugüne Demokrasi
  • Türklerde Kad›n Haklar›
  • Sosyal Bilimler ve Biz
  • Bilim ve Teknolojinin Önemi
  • Doku ve Organ Nakli
  • Telif ve Patent Haklar›
  • Ak›lc›l›k ve Bilim
  • SÖZLÜK
  • KRONOLOJ‹
  • KAYNAKÇA
  • TÜRK‹YE HAR‹TASI

‹LKÖ⁄RET‹M

SOSYAL B‹LG‹LER
DERS K‹TABI
Kezban KAYA

6

‹MAJ ‹Ç VE DIfi T‹CARET A.fi.

‹maj Center Macun Mah. 3. Cad. No: 2 (A Girifli) ‹stanbul Yolu 6. km. Yenimahalle-ANKARA Tel:. (0.312) 397 91 41 • Faks:. (0.312) 397 41 54

‹MYAY DERS K‹TAPLARI
Her hakk› sakl›d›r ve ‹maj ‹ç ve D›fl Tic. A.fi’ye (‹myay) aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir suretle al›n›p yay›mlanamaz.

Editör: Ekrem Zahid BOYRAZ Dil Uzman›: Taha ÇA⁄LARO⁄LU Görsel Tasar›m: Hayrettin Vural Program Gelifltirme Uzman›: Soner Mehmet ÖZDEM‹R Ölçme ve De¤erlendirme Uzman›: Tülin ACAR Rehberlik ve Geliflim Uzman›: Tahsin ‹LHAN

ISBN 978-9944-120-07-4 Talim ve Terbiye Kurulunun 26.12.2012 tarihve 245 say›l› karar›yla 2013-2014 ö¤retim y›l›ndan itibaren 5 (befl) y›l süreyle ders kitab› olarak kabul edilmifltir.
Bask›: Dorukkaya Matbaac l k Yay nc l k A.fi. - Ankara 2013

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

3

4

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK (1881-1938) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 5 .

. . .62 Atalar›m› Tan›yorum . . . . . . . . . . . . . . . .12 Olgu ve Görüfl . . . . . . . . . . . . . . 51 Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› . . . . . . . .102 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Hayat›n ‹çinden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : ‹pek Yolu’nda Türkler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sat›yoruz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .100 Sanata Vurulan Türk Mührü . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 Vatandafll›k Borcumuz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 4. . . . . . . . . . . . . . 106 Ülkemizde Ekonomi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Haklar›m› Ö¤reniyorum . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Yaflayan Geçmifl . . . . . . . . . 132 6 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF . . . . . . . . . . . . . .8 1. . . . . . . . . . . . . . 108 Yap›yoruz. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m . .81 ‹lk Türk-‹slam Devletleri .64 Bozk›rda Yaflam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .79 ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 2. . . . . . . . . . . . . . . . 36 Farkl› ‹klimler Farkl› Yaflam Tarzlar› . . . . . . 122 Mesle¤imi Seçerken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Yeryüzünde Yaflam . . . . . .‹Ç‹NDEK‹LER Organizasyon fiemas› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .88 Yaflayan De¤erlerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum . . . . .74 Kutsal Görev . . . . . . . 34 Yaflad›¤›m›z Dünya . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemizin Kaynaklar› . . 42 Bir Baflkad›r Benim Memleketim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü . . . . . . . . . 16 Araflt›r›yorum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136 Yurdumuzun Kaynaklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .184 Bilim ve Teknolojinin Önemi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .187 Doku ve Organ Nakli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 7. .208 KAYNAKÇA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Elektronik Yüzy›l . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .210 TÜRK‹YE HAR‹TASI . .145 Do¤al Afetlerde Dayan›flma . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Ülkemiz ve Dünya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .162 Haklar›m ve Özgürlüklerim . . . . . . . . . .140 Türk Cumhuriyetleri ile ‹liflkilerimiz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .182 Sosyal Bilimler ve Biz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ÜN‹TE : Demokrasinin Serüveni . . . . . . . . . . . . . . .213 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. . . . . . . . . . . . . . .166 Dünden Bugüne Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158 Demokrasinin Geliflim Süreci . .202 SÖZLÜK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .212 TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI . . . . . . .204 KRONOLOJ‹ . . . . . .190 Telif ve Patent Haklar› . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .195 Ak›lc›l›k ve Bilim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .199 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156 Demokrasi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . .151 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .177 Ölçme ve De¤erlendirme . . . . . . . . . . . . . . . . SINIF 7 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .148 Kültür ve Sanat›n Etkileri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Dünya’m›z› Tan›yal›m . . . . . . . . .172 Türklerde Kad›n Haklar› . . . . . . . . . . . .154 6. . . .

Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular. Kazan›ma ait kelime ve kavramlar›n daha iyi ö¤renilmesine yard›mc› olacak özel aç›klamalar verilmifltir. Atatürk’ün “Türk çocu¤u.gap. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. tar›m. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ÜN‹TE ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. e¤itim vb. 7. SINIF 11 Kazan›ma ait kelime ve kavramlar› göstermektedir. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. Ö¤rencilerin derse aktif kat›l›m›n›. Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 3. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r.. www. 2.tr Bilgi Kutusu GAP. dünyan›n da say›l› projelerindendir. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. ulaflt›rma. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl.. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. 5. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir. Konu ile ilgili ö¤rencilerin bilgilerini ortaya koymaya ve motivasyonlar›n› sa¤lamaya yönelik çal›flmalar verilmifltir. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. … Bölge.Organizasyon fiemas› Ünite numaras› Üniteyi tan›t›c› görseller Ünite ile ilgili ö¤rencilerin ön bilgilerini ortaya ç›karma ve onlar› araflt›rmaya yönlendirmek amac›yla haz›rlanm›flt›r. SINIF Konu ile ilgili farkl› görüfl ve düflünceleri ortaya ç›karmak amac›yla haz›rlanan tart›flma konular›n› göstermektedir. düflünme ve yorum yapmas›n› sa¤layacak çal›flmalar› göstermektedir. Konuyu desteklemek amac›yla verilen al›nt› metinleri ve ek bilgileri göstermektedir. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir. .gov. 6. Konu bafll›¤› 1. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. GAP. 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. Ünitenin ad› 1.000 km2lik düzlükleri kapsar. Bu kalk›nma. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. bu proje sayesinde sanayi. Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME R VE KAVRAMLA • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. SINIF .” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz.

00 1. Ö¤renci Çal›flma Kitab›nda konu ile ilgili yap›lacak etkinlikleri gösterir.275 Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk.. ö¤rencileri güdülemeye yönelik aç›klamalara yer verilmifltir... Herkesin e¤itim ve . mu ye st› Bo or alm i g›d d‹hracat 80 70 60 50 ‹thalat Türk dili. B..00 803. Sü iflletilen b ler TÜRK YE’DE HRAÇ VE THAL EDmi LEN ÜRÜNLER N DA ILIMI gib klagil ar›lan ve çinko (T‹E 2004) Yüzde % r.00 00 0. ba zeyde Bas›n olaor m ilk r› B liy la bi dan a¤ . ala rf› r. ARAfiTIRINIZ Yukar›daki olaylarla ilgili kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz.... olgu......000 54.0 0. n bo sterilmiflt edile gö min loda ve tah ›daki tab iflletilen esi afla¤ ada n Düny ›m› ve yüzd ‹flletile % da¤›l zerv rezerv n Re erinin ‹flletile ktar› mi 66 0 00.. 2. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. Söyleyelim Ö¤rencilerin konu ile ilgili yapacaklar› çal›flmalar› gösterir.. kendi benli¤ine. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z. B.. taraf›ndan kurulmufltur.... yazarak belirtirler. Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r.00 209. asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli. ti kistan uriye Kaza Cumh Halk Çin erika y Am Güne m Topla ler Gelen ‹lginç t ürün t ve sü fl. Türk dilinin Arapça... Türk Dil Kurumu bugün. Türkiye’nin baflkentidir.. Türk Tarih Kurumu. Ali 17 yafl›na girdi....00 0.. Sa¤la 90 fl.. Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz... ö¤renim... C. Afet ‹nan 1. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl.. A¤r› Da¤›. ‹stanbul. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z. Görevlerini.... Vatandafllar. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir... Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir. dilek ve flikâyetlerini ...... Etkinliklerle ilgili farkl› çal›flma örnekleri verilmifltir.. Çin Hun “Söz AIDS G la bu lea ün ün lar b d y›lki Hun e düflür amas›yl yard de Dur. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. SINIF 9 . D.. grafik ve tablolar› yer verilmifltir.. 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu)..GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde.. Türk milleti için bir hazinedir. SINIF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. Gezi-gözlem araflt›rma vb. 4. bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. ÖÇK 1. C. s.000 91. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler. 1. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r..00 0 00. Konuyu destekleyen ilgi ve merak uyand›r›c› bilgileri göstermektedir. ü'nün slo n ›mc› AID a'n› gul irin S'i D gan›. dilekçe.000 60. Kitap okumak.. Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ . y ve iliyor m ana . Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z. s›rala yabi liriz: i¤i sen an›la dron ann eneden yafla m e bul › uüs vü hasfelç ar m ID rin çe S hasta s› olarak y A l›¤ kilm biliesi am ›na di Dün aha liler Türk evleti ni kkat ya re d D ac›y ir sü üler.00 136.. 1936... slog rta urdu S'liy O ö Den a an›n r”. 4.. e S› z? an rak ve Y ›n rt›n› unu azar u ol belir biry Dön ise uyd lend yurd t›da H ise Si uyme” i. bak›r. Türk kültürüne. M.0 0 00.... 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür..1 Etkinlik 3. Düflünelim. 1931. Yar›n hava ya¤murlu olacak.... Kazan›m› pekifltirmek amac›yla haz›rlanan çal›flmalar› göstermektedir.. Atatürk. toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere. Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r... Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A. ku lerin nu 01 A fl Si n D a¤lar› Türk du¤u ral›k z bi Kinga kufl D t e ol r slog 2005 da di bölg n yo an bu do¤u e Hin ili bir lu er lsan yd vr önü yla bula ›z ne güne › ile çe flebili fl›r. Atatürk’ün kazan›m›n içeri¤ine uygun sözlerine yer verilmifltir. Kara du? oval ? ci¤er z n›n dunu de 1A ral› kB ugü nD üny aA IDS Gün Ça¤ nen ›n ve ü A ba o sa dürü lg›n Tu 30 ra ›n›n bafll Bas› ay 20 a ndan 01 10 Ara l›k 20 0 05 40 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir... B.. Her ünitenin sonunda ö¤rencilerin bilgi ve becerilerini ölçmek amac›na yönelik olarak farkl› tekniklerde haz›rlanm›fl çal›flmalar› göstermektedir.Organizasyon fiemas› ‹fllenifl s›ras›nda dikkat çekmeye.. D. Bu olgu.0 27.... internet haberi gibi kaynaklardan yap›lan al›nt›lar› göstermektedir. bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z..00 488. 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6..362) Konu anlat›mlar›n› destekleyen gazete.... olur ar r. film izlemekten daha e¤lencelidir. 6. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›. faaliyetlerini sürdürmektedir. 5..0 0 00. Türkçe konuflmayan bir insan.. Düflünelim. görüfl.000 ...16. 31 Bu yol neden ? kapat›lm›flt›r Konu iflleyifli ile ilgili ek bilgi ve aç›klamalar bu bölümde yer alm›flt›r. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.. 1.00 320. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.. Bilgi Kutusu n Biline % rezerv 63 16 11 3 7 100 zerv n Re Biline r› mikta Ülke e Türkiy ABD 0 00. C.. ilgili olmas›n› dileriz...00 0.. Türkiye’nin en kalabal›k kentidir. Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r.. erek ay› fiem r› izley akuy okla eki lü de o rind üze iki yön iniz.. geliflmekte olan bir ülkedir. etkinlikler bu bölümde verilmifltir. Türkiye. ÖÇK 1.. 3... ! Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Türk dilinin. Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A.. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu. s. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n......000 27. SINIF i Kazan›ma ait becerileri gelifltirmek amac›yla haz›rlanan araflt›rma konular› verilmifltir. Bilgi Kutusu GAP... hakk› vard›r... s her bilir ki reze deni r ma ir..362) Konuyu destekleyen güncel veri.. 100 mikle klu me top demi m ke ¤ r kabu sadece T›pk› ifl. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. kurum. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz... Asy “AID birb net" uy izi. dergi... M.0 12 11 6 6 100 Ö¤rencilerin dikkatini çekmeye yönelik sembolleri göstermektedir. 2.. Trabzonspor.. Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z. 2. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z.. 5. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.000 36.denir. Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. 2.. bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. ba yvele raktan ç›k r. Söyleyelim 1.. insanlarla ilgili neler yapt›klar›n› ö¤reniniz. y›l›nda .. 3....00 0. bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r. Türk Tarih Kurumunun.00 0.. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z... 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir.. ra gezi düzenleyebilirsiniz. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle. zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi..0 0. Ankara. 1. olarak adland›r›l›r.

ÜN‹TE Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Hayat›n ‹çinden Olgu ve Görüfl Araflt›r›yorum Haklar›m› Ö¤reniyorum Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü 10 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .1.

Benzer olaylar›n arkadafllar›n›z›n yaflam›nda da ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu ö¤reniniz.” sözü ile ilgili bir kompozisyon yazarak s›n›fa getiriniz. 2. Atatürk’ün Sosyal bilimlerin geliflmesiyle ilgili sözlerine örnek bularak s›n›fa getiriniz. Yapt›¤›n›z bir araflt›rmada bilgiye ulaflmak için hangi kaynaklar› nas›l kulland›n›z? Bu konuda arkadafllar›n›za neler önerirsiniz? 4. Bir çocuk olarak hangi hak ve sorumluluklara sahipsiniz? Bunlar›n sizin için önemli nedir? Araflt›r›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 6.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Herhangi bir konu hakk›nda herkes ayn› düflünceyi paylaflabilir mi? Ayn› konuda insanlar›n farkl› düflünmelerinin nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Baflka bir okula bafllaman›z ya da yeni bir semte tafl›nman›z yaflam›n›zda hangi de¤iflikliklere neden olabilir? Not ediniz. atalar›n› tan›d›kça daha büyük ifller yapmak için kendisinde kuvvet bulacakt›r. 5. 3. SINIF 11 . Sosyal bilgiler dersinin amaçlar› nelerdir? Ö¤reniniz. Atatürk’ün “Türk çocu¤u. 7.

2. zab›ta kelimeleri sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Düflüncelerinizi söyleyiniz. lay• Tan anlat›n ra benzer o a s r a la ›? V ›n›zla i olay var m dafllar fadak a y k a r S a i • leriniz özlem g li i lg larla i ›n›z. Ailenizde veya akrabalar›n›z aras›nda geçen bir olay›n sizi nas›l etkiledi¤ini söyleyiniz. Görevlerini ve hangi hizmetleri yapt›klar›n› araflt›r›n›z. nede Bu insan olabilir? toplanm›fl Kazan›n nedenle ri. Etkinlik 12 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl payla fik Bu yolda tra bilir? la o ufl neden durm M foto¤raflarda göarü E L Z izde GÖ ›n›zd len ARAfiTIRINIZ ve ve mey Sebze l›flverifl › gibi a aras› r la r a z pa nlar de. insa ›ld›r? s yerlerin n kiler a sizce ilifl Sayfada verilen olaylarla ilgili çal›flan kurum ve kurulufllardan birisini seçiniz. polis. SINIF . Bu olay karfl›s›nda nas›l davrand›¤›n›z› aç›klay›n›z.1. ÖÇK 1.1.? n z e u b n olay u z ors u¤unu yap›y ›k old neler ›z. ‹tfaiye. Ünite Hayat›n ‹çinden ÖN HAZIRLIK 1. ambulans. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • aile • birey deni n›n ne Yang› ilir? e olab n e c z si ns n bula Am hastan› ? › u d y d asa ne olur olm mu duru n lar. neler o labilir? ren flt›¤ ›n çev karfl›la la y • Yak la r bir o r olay benze a r zer bi la .

yang›nla ilgili haberleri aramaya bafllad›m. telaflla sa¤a sola kofluflturuyordu. Etkinlik Sabah uyan›nca ilk iflim. köfledeki büfeden gazete almak oldu. ‹tfaiye araçlar›n›n geçiflini engelleyen araçlar›n bir an önce çekilmesi isteniyordu. Birden siren sesleri içinde sokakta ilerlemeye çal›flan itfaiye araçlar›n› gördüm. sanki ana baba günü gibiydi. SINIF 13 . Masan›n bafl›ndan kalk›p pencereden d›flar›ya bakt›¤›m›zda gökyüzüne do¤ru yükselmekte olan dumanlar› fark ettik. ‹nsanlar. Acaba yang›n neden ç›km›flt›? Neden bu kadar geç söndürülmüfltü? Can kayb› yaflanm›fl m›yd›? Daha geç söndürülseydi sonucu ne olurdu? ÖÇK 1.2. Ortal›k. H›zla sayfalar› gözden geçirmeye. Neler olup bitti¤ini merak ediyordum. Olay›n bir çok nedeni oldu¤unu düflünüyordum. Ancak sokakta gelifligüzel park etmifl araçlar yüzünden bir türlü yang›n yerine ulaflam›yorlard›. ortal›k sessizli¤e bürünmüfltü. polis memurlar› ile birlikte kap› zillerine bas›yorlard›. Sokaktaki insanlar park halindeki araçlar›n sahiplerine ulaflmak için. alevler her yan› sarm›flt›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Uzun bir u¤rafltan sonra nihayet yang›n söndürülmüfl. Bir taraftan da araçlardan anonslar yap›l›yordu.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Kim Suçlu? Akflam evde ailemle birlikte yemek yerken d›flar›dan gelen sesler dikkatimizi çekti. Evimizin karfl›s›ndaki binalardan birinde yang›n ç›km›fl.

” ÖÇK 1. yol kenarlar›na park etmek zorunda kal›yoruz. 14 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. yolun her iki yan›na araçlar›n› park eden araç sahipleri: “ Biz ne yapal›m? Mahallemizde araçlar›m›z› park edebilece¤imiz yer yok! Oturdu¤umuz apartmanlarda otopark› yok! Soka¤a. araçlar için park yerleri oluflturulmas›n› sa¤l›yoruz. Ev sahibi k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z. soka¤a girmemizi ve ilerlememizi engelledi.1.3. Nasrettin Hoca misali.. Çok eski bir yerleflim yeri olan bu mahalledeki binalar› y›kma. kiminle konuflursan›z konuflun. onarma ve sokaklar› geniflletme flans›m›z yok. Konuflanlar hakl› ancak sorunun as›l muhatab› biz de¤iliz.. Ünite Haberde.” diye savunma yap›yorlard›. Biz kime k›zal›m?” diyordu. Bu sokaklar ve evler yeni yap›lmad›. herkes hakl›. ‹tfaiyeciler bize k›zmakta hakl› ancak biz de hakl›y›z.4. yaz›s›n› flu sözlerle tamaml›yor: “. Gazete haberini yapan muhabir ise. O da yetmiyormufl gibi soka¤›n iki yan›na araçlar gelifligüzel park edilmiflti. ve 1. Dar sokaklar ve otopark olmad›¤› için suçlanan belediye yetkilileri ise: “.. Bunlar. fl Sizce kim hakl›? Bu olay çok Etkinlik boyutlu mudur? Nedenleriyle aç›klay›n›z. ‹tfaiye görevlileri ise kendilerini savunuyor. evi yanan vatandafl›n itfaiye görevlilerini geç kalmakla suçlad›¤› belirtiliyordu. Yeni planlarda bunlara dikkat ediyor. Gazetedeki haberin devam›nda ise. Ancak yang›n›n oldu¤u yerde sokaklar çok dard›. “Yang›n ihbar›n› al›r almaz hemen yola ç›kt›k. Onlar› teker teker çektirerek sokakta ilerlememiz maalesef zaman ald›. park sorununa neden bir çözüm bulmuyor?” diyerek as›l suçun kendilerinde olmad›¤›n› söylüyorlard›. SINIF ..... Belediye.

nas›l etkilenmektedir? 3. SINIF 15 . trafik kazalar› ilk s›ray› almaktad›r.53 1. Yurdumuzda her gün çok say›da kaza meydana gelmektedir. Trafik kazalar›n›n da pek çok nedeni vard›r. trafik sorunu pek çok yerde insan yaflam›n› olumsuz etkiler. Bunlara göre ülkemizde trafik kazalar›n›n büyük ço¤unlu¤u hangi sebepten kaynaklanmaktad›r? Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? A¤ustos ay›nda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 53.54 2.012 1.00 www. ‹lgili siteyi ziyaret ederek bilgilenebilir.emniyet.00 ‹lk sekiz ayda trafik kazalar›na sebep olan unsurlar (2011) Kusur Unsurlar› Sürücü Yaya Araç Yol Yolcu Toplam Say›s› 404. Çevremizde her gün çeflitli trafik kazalar› yaflanmaktad›r. merak ettiklerinizin cevab›n› bulabilirsiniz. fl Bu kazalar›n nedeni ya da nedenleri nelerdir? Trafik kazas› fl Afla¤›daki tablolar da 2011 y›l› A¤ustos ay› ve ilk sekiz ayda meydana gelen trafik kazalar› ile ilgili veriler gösterilmifltir.emniyet.tr) bu konuda istatistiki bilgi yer almaktad›r. Etkinlik “Atefl.08 100.15 0. Emniyet Genel Müdürlü¤ünün ‹nternet sayfas›nda (www. yaralanmakta veya sakat kalmaktad›r. Bu olaydan kimler. Söyleyelim ÖÇK 1.12 0. Trafik kazalar› sonucunda.353 Oran› (%) 97.emniyet.tr www.gov. Siz de bir yaya oldu¤unuza göre trafik kazalar›na sebep olmamak için yayalar›n ne tür görev ve sorumluluklar›n›n oldu¤unu söyleyiniz.09 0.185 Oran› (%) 97. Olay›n geçti¤i yer ile olay aras›nda ba¤lant› kurunuz. Bunlar aras›nda.29 0.” atasözünden hareket ederek incelemek üzere bir olay belirleyiniz. düfltü¤ü yeri yakar. pek çok can ve mal kayb› yaflan›r. fl Trafik kazalar›n›n önlenebilmesi için önerileriniz nelerdir? Düflünelim.gov.98 0. Bu kazalarda birçok vatandafl›m›z hayat›n› kaybetmekte.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Yaflad›¤›m›z çevrede birçok olay bizleri etkiler yaflam›m›z› bazen kolaylaflt›r›rken bazende zorlaflt›r›r. 1.gov.077 158 64 42 54. Örne¤in.16 0.5.692 661 633 219 415. Sizce olay›n olumsuz etkilerini en aza indirmek için neler yap›labilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.980 8.05 100. Bunlar› gazetelerde okuyor. haberlerde izliyoruz.tr fl Tablolardaki verilere göre en az kusurlu olan unsur hangisi? Sizce bunun nedeni nedir? fl Tablolara göre yayalar da trafik kazalar›na neden olmaktad›r. Olay›n gerçekleflmesinde insanlar›n etkisi nelerdir? 2.

fl Yukar›daki aç›klamalardan yararlanarak GAP ile ilgili metindeki ifadelerden hangilerinin görüfl. Dicle ve F›rat ›rmaklar›ndan her y›l bofla akan sular.tr Bilgi Kutusu GAP. baraj sular›n›n bir bölümü ise tar›m alanlar›n›n sulanmas›nda kullan›lacakt›r. kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilerdir. Tart›flma fl Belirledi¤iniz bir görüfl sizce ne zaman.gap. tar›m. Bölgenin ve ülkemizin gelece¤ini flekillendiren bir çal›flmad›r. Genellikle platolarla kapl› olan bu alan. birçok konuda kalk›nm›fl olacak. OLGU: Herkes taraf›ndan kolay anlafl›labilir.1. Bunlardan biri de Güneydo¤u Anadolu Bölgesi’nin ve ülkemizin kalk›nmas› için haz›rlanan GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi)’t›r. SINIF . ulaflt›rma. Baraj göllerinde biriken sudan elektrik enerjisi elde edilecek. farkl› görüfller ileri sürülmüfltür. hangi durumda olgu olur? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. . bu projede yer alan baraj setlerinin gerisinde birikecek. Bu gibi projeler sayesinde ülkemizin kalk›nmas› sa¤lanacak ve geliflmifl ülkeler seviyesine ulaflaca¤›z. Ülkemizin kalk›nmas›n› sa¤lamak için çeflitli projeler üretilmektedir. Bu kalk›nma. e¤itim vb. GÖRÜfi: Kifliden kifliye de¤iflen ve insanlar›n bireysel düflüncelerini yans›tan bilgilerdir. hangilerinin olgu oldu¤unu söyleyiniz. cumhuriyet tarihimizin en önemli ve en büyük projesidir. Bu bölgedeki insanlar daha mutlu ve huzurlu yaflayacakt›r. size de¤er verildi¤ini düflünerek mutlu olur musunuz? Böyle bir an›n›z varsa anlat›n›z. www. 16 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. GAP GAP (Güneydo¤u Anadolu Projesi) Türkiye’nin en büyük. Ünite Olgu ve Görüfl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR K VE AVRAM • olgu • görüfl • düflünce • duygu • genelleme Herhangi bir konuda görüflünüz al›nd›¤› zaman. … Bölge.. dünyan›n da say›l› projelerindendir. ülke ekonomisini olumlu etkileyecek. Afla¤›da bunlardan baz›lar› verilmifltir. GAP. bu proje sayesinde sanayi. yurdumuzda F›rat ve Dicle ›rmaklar›n›n çevresindeki 74. Türkiye topraklar›n›n % 9’unu oluflturmaktad›r. Suya kavuflan alanlar birer Çukurovaya dönüflecektir.gov. GAP’›n ülke ve bölge kalk›nmas›ndaki önemi ilgili olarak birçok yaz›lar yaz›lm›fl.000 km2lik düzlükleri kapsar.

Koflar ad›mlarla kan ter içerisinde buluflacaklar› yere geldi¤inde onu bekleyen arkadafl›. sizce bilginin do¤rulu¤unu hangi yönden etkiler? fl Böyle bilgilere “olgu” demek mümkün mü? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu defterinize yaz›n›z. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. arkadafl›yla randevusuna yar›m saat geç kalm›flt›. saatlerdir seni bekliyorum. fl Arkadafl›. Ahmet. — Nerede kald›n. Ahmet’e karfl› olan davran›fl›nda hakl› m›? Neden? Yukar›daki örnekte oldu¤u gibi günlük yaflant›m›zda benzer ifadelerin s›kça kullan›ld›¤›na tan›k oluruz. Ancak. ‹nsanlar›n e¤lenceleri aras›nda futbol karfl›laflmalar›n› izlemek. Bazen fark›nda olmadan biz de böyle ifadeleri kullan›r›z. Baz›lar›na göre “Galatasaray’dan büyük tak›m yoktur. Sizce bu tür davran›fllar do¤ru mudur? Afla¤›daki örnek cümleleri okuyarak sorular› cevaplay›n›z. çok s›k›ld›m. ÖÇK 1. Olaylara duygular›m›za göre bir fleyler katar›z. futbolla ilgili konuflmalar yapmak yer al›r. dedi.” Bu cümlelerde oldu¤u gibi konuflmalarda tutulan tak›mlarla ilgili kiflisel düflüncelere yer verilir ve abart›l› yorumlar yap›l›r.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Randevu Ahmet. Sen hep böyle geç mi kal›rs›n. asl›nda yar›m saat geç kalm›flt›. fl ‹nsanlar›n kendi düflüncelerini yans›tan bu tür ifadeler birer “görüfl müdür”? Neden? fl ‹nsanlar›n gerçek bilgilere kendilerinden de bir fleyler eklemesi. Bazen de gerçekler sapt›r›l›r. Eminim baflka arkadafl›nla görüfltün.” ya da baz›lar›nca “En büyük Befliktafl’t›r. arkadafl› yar›m saat yerine saatlerden bahsetmekteydi. SINIF 17 . Baz› olaylara tarafs›z yaklaflamay›z.6.

” dedi. ÖÇK 1.. “Türkiye olmasayd› 7. 2005 y›l›nda büyük bir depremin ac›lar›n› yaflayan Pakistan halk›n›nd›. ‹ncirlik’ten hava köprüsü kuruldu . O el.. Bunlar›n olgu oldu¤unu nas›l kan›tlayabilece¤inizi aç›klay›n›z. Olgu cümlelerini seçiniz. orada yaflananlar›n neler oldu¤unu herkesten daha iyi bilmektedir. Söyleyelim Yukar›daki metinde.. y›llar önce kurulmufl.7. yurdumuzdan yard›m seferberli¤i bafllat›lm›fl bölge hakk›na maddi ve manevi destek sa¤lam›flt›r. 2. Ünite Afla¤›daki foto¤raflar› inceleyiniz. Hangi genellemelere ulaflt›¤›n›z› söyleyiniz.. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda bir yandan yurdumuzu iflgal eden düflmanlarla savafl›rken di¤er yandan da yoklukla savafl›yorduk. Foto¤raflarda K›z›lay›n yapt›¤› hangi çal›flmalar görülmektedir? Söyleyiniz. 22 Ekim 2005) yard›m kampanyas› hakk›nda neler düflünüyorsunuz? Düflünelim. 1.. 8 Ekim 2005 tarihinde Pakistanda meydana gelen fliddetli deprem. Görüfl bildiren ifadeleri bulunuz. SINIF .1. 2 milyon kifli ise evsiz barks›z kald›. (Bas›ndan. Asya K›tas›’nda yer alan ülkelerden biri de Pakistan’d›r. 3. ‹flte bu dönemde bir dost eli uzand›. dost ülke Pakistan’› yasa bo¤du.. 2005 Pakistan depremi fl fl Yandaki habere göre Türk halk›n›n Pakistan’a yapt›¤› Bu olay karfl›s›nda siz neler yapmak isterdiniz? . 17 A¤ustos 1999’da Marmara depremini yaflayan Türkiye. ‹lk haberlere göre 51 bin kifli yaflam›n› yitirdi. ... Bu nedenle dost ve kardefl ülkeye.6’l›k depremle y›k›lan Pakistan’a yard›m götüremezdik. Birleflmifl Milletler. Etkinlik 18 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Pakistan ile Türkiye aras›ndaki dostluk köprüsü. Yandaki foto¤raf deprem bölgesinde nelerin yafland›¤›n› göstermektedir.

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Araflt›r›yorum ÖN HAZIRLIK Herhangi bir konuda araflt›rma yaparken nelere dikkat edersiniz? Merhaba. ÖÇK 1.Savafl›n ve bar›fl›n toplum üzerinde etkileri KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kaynak • sorumluluk Belirledi¤imiz konulardan birini seçme flans›m›z vard›. ‹kinci kart›ma neden bu konuyu seçti¤imi bor hakk›nda ne bildi¤imi. Ö¤retmenimiz bize herhangi bir konu ile ilgili araflt›rma yapaca¤›m›z› ama önce araflt›raca¤›m›z konuyu belirleyece¤imizi söyledi. ‹lk kart›ma. Önce bir plan yapt›m. .Alternatif enerji kaynaklar› . Ben bor minarelinin önemi ile ilgili konuyu seçtim.Türk dilini koruman›n önemi . Yapt›¤›m›z çal›flmay› tamamlad›ktan sonra araflt›rmam›z› rapor hâlinde s›n›fa sunacakt›k.Bor mineralinin önemi . ne bilmedi¤imi ve neler bilmek istedi¤imi belirttim. SINIF 19 . Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. dünyada bor madeni bak›m›ndan en zengin ülkeymifliz. Etkinlik 1. seçti¤im konunun ad›n› yazd›m.Tüketici haklar›n›n bilinmesinin önemi . benim ad›m Fatma. Hemen çal›flmaya bafllad›m. O plana birebir uyaca¤›ma dair kendime söz verdim. Bor nas›l bir madendi? ülkemizde nerelerden ç›kar›l›yordu? Ondan nas›l yararlan›l›yordu? Araflt›rmamda bu sorular›n cevaplar›n› bulmaya çal›flacakt›m. Bu madeni çok merak ediyordum. Ancak bor hakk›nda fazla bilgim yoktu. Ö¤retmenimiz. BASAMAK KARTI : Neyi Seçtim ? Seçti¤im konu : Bor mineralinin önemi 2. Önce araflt›rma basamaklar›n› gösteren kartlar haz›rlad›m. San›r›m. Konular›n neler olabilece¤ini s›n›fta beyin f›rt›nas› yaparak belirledik ve flöyle bir liste oluflturduk. araflt›rma yaparken bu konulara dikkat etmemizi söyledi. BASAMAK KARTI : Neden Seçtim ? Bor mineralinin önemli bir maden oldu¤unu düflünüyorum. Bu sayede merak›m› da gidermifl olacakt›m. seçti¤imiz konu ile ilgili yapaca¤›m›z çal›flmalar› ve araflt›rma basamaklar›n› tahtaya yazd›.8. Çünkü son zamanlarda televizyonda ve gazetelerde bor mineralinden “gelece¤in madeni” olarak söz ediliyordu.

1. Ünite
Araflt›rmamda 1 ve 2. basama¤› tamamlam›flt›m. S›ra geldi üçüncü basama¤a.

3. BASAMAK KARTI : Kaynak belirleme, kaynaklara ulaflma, ulafl›lan bilgileri metne dönüfltürme, kaynakça oluflturma.

Seçti¤im konuyla ilgili yeterli bilgiye ulaflabilmek için ö¤retmenimin önerdi¤i kaynaklar› belirledim. Araflt›rmamda okul kütüphanesinden, evimizdeki kitaplardan ve ‹nternet’ten yararland›m. Kaynaklardan ulaflt›¤›m bilgileri ve verileri yaz›l› hâle dönüfltürdüm. Yaz›m›n sonunda bir kaynakça oluflturdum. Yararland›¤›m kaynaklar›n yazar›n›, ad›n›, bas›ld›¤› yeri ve y›l› yazd›m. Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda bor madeni ile ilgili flu sonuçlara ulaflt›m.

Bilgi Kutusu
Çok genifl bir kullan›m alan›na sahip olan bor mineralleri en çok cam, seramik, temizlik ürünleri, yanmay› önleyici madde yap›m›, tar›msal faaliyetlerde ve enerji üretiminde kullan›lmaktad›r. Ülkemiz bor mineralleri bak›m›ndan oldukça zengindir. Dünya bor rezervinin yar›dan ço¤una sahiptir. Ülkemizde en çok Eskiflehir, Kütahya, Bal›kesir ve Bursa’dan ç›kar›lmaktad›r. Bor madeni Elde etti¤im bilgilerden ulaflt›¤›m genellemeler sonucu bor minerelinin bafll›ca kullan›m alanlar›n› flu flekilde belirledim.
Bor minerali nerelerde kullan›l›yor?
1. Cam sanayii (›s›ya dayan›kl› cam ve elyaf imali) 2. Seramik sanayii (emaye, frit ve s›r imali) 3. Temizleme ve beyazlatma (deterjan) sanayii 4. Yanmay› önleyici maddeler 5. Tar›m (gübre ve zirai ilaç yap›m›) 6. Metalürji (erimeyi h›zland›r›mada ve çeli¤in sertlefltirilmesinde) 7. Nükleer enerji üretiminde 8. Di¤er kullan›m alanlar› (dericilik , foto¤rafç›l›k, ilaç) 9. Yanmaz, geç alevlenir eflya yap›m› (itfaiye giysileri, elektrik kablolar›, fren balatalar› vb. sistemlerde so¤utucu ya da ›s›nmay› geciktirici, yüksek enerjili ya¤) 10. Mobilya ve benzeri ahflap eflyay› koruyan s›v›lar 11. K⤛t sanayisi ürünleri, yap›flt›r›c›lar 12. Böcek ilaçlar› 13. Krem, pudra ve deodorant (koku giderici) gibi kozmetikler 14. Difl macunu, merhem, deri ve göz hastal›klar› antiseptikleri gibi ilaçlar

20

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

ÖÇK

1.9. Etkinlik

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Araflt›rma Sorular›m ve Cevaplar›
fl Bor, ülkemizde ne zamandan beri biliniyor? Osmanl› Devleti döneminde, 1861 y›l›nda maden kanunu uygulamaya konulmufl. Bunun üzerine 1865’ten itibaren Susurluk ilçesinin Aziziye ve Sultançay›r› köyleri dolaylar›nda önce Frans›z, sonra ‹ngilizler bor üretip Avrupa'ya ihraç etmifller. Bölgedeki faaliyet, 1950'li y›llara kadar sürmüfl. Daha sonra Frans›z ve ‹ngiliz firmalar›n da bölgeden ayr›lmas› ile bor mineraline ait maden yataklar› kapat›lm›flt›r. fl Bor, ülkemizde nerelerde ç›kar›l›yor? Türkiye, bor yataklar› bak›m›ndan dünyan›n en zengin ülkesidir. Eskiflehir'in K›rka beldesi, Kütahya'n›n Emet ve Hisarc›k ilçeleriyle Bursa'n›n Kestelek köyünden, Bal›kesir'in Bigadiç ilçesine kadar kilometrelerce uzunlukta cevher yataklar›na sahiptir. Buralarda bor iflleme tesisleri, Band›rma'da Bor ve Asit ‹flletme Müdürlü¤üne ba¤l› fabrikalar bulunmaktad›r. fl Ülkemizdeki bor rezervi ne kadard›r? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin % 66's› Türkiye'dedir. Dünyada iflletilen toplam 488 milyon tonluk rezervin 320 milyon tonu ülkemizden sa¤lanmaktad›r. Bor madeninin ç›kar›ld›¤› yer (Eskiflehir)
Türkiye de Bor Minerali Rezerv Da¤›l›m› (2011) Bigadiç Emet K›rka Kestelek % 37 % 34 % 28 %1 www.borem.gov.tr

Bor madeni

Rezerv Yata¤›nda veya havzas›nda bulundu¤u hesaplanan, henüz iflletilmemifl kömür, petrol, demir gibi maden.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

21

1. Ünite
fl Bor mineralini ihraç ediyor muyuz? Baflka hangi ülkeler bor madeni bak›m›ndan zengin? Dünyadaki bor madeni rezervlerinin 2011 y›l› miktar›, da¤›l›m› ve yüzdesi, afla¤›daki tabloda gösterilmifltir.
Ülke
Türkiye ABD Kazakistan Çin fiili Rusya Di¤er ülkeler Genel toplam

Bor ihracat›n›n toplam ihracat›m›z içindeki pay›, sadece % 1 civar›ndad›r.

!

Toplam rezerv (Bin ton)
885.000 80.000 102.000 47.000 41.000 35.000 51.000 1.241.000

Toplam rezerv %
71.3 6.5 8.2 3.8 3.3 2.8 4.1 100

www.borem.gov.tr

Bana ‹lginç Gelenler

?

Bor, sadece topraktan ç›kar›lan ve iflletilen bir maden de¤ilmifl. Yiyeceklerimizin içinde bile bulunuyormufl. T›pk› demir, bak›r, çinko gibi. Bor, vücudumuzun kalsiyumu emebilmesi için gerekli bir mineralmifl. Sa¤lam kemiklerin oluflumunda etkiliymifl. Bor; erik, elma, brokoli, yer f›st›¤› ve kuru üzümde bulunuyormufl. Bor aç›s›ndan en zengin g›dalar; kabuklu meyveler, baklagillermifl. Süt ve süt ürünleri, düflük düzeyde bor içeriyormufl.

Bor, baflta kalsiyum ve D vitamini olmak üzere vücut minerallerinin düzenlemesinde rol oynuyor, kalsiyum ve magnezyumun azalmas›n› önleyerek kemik yap›s›n› koruyormufl. Ayr›ca, küçüklerin ö¤renme yetenekleri ve okul becerilerinin artmas›na katk›da bulunuyormufl. Bor’un sportif performans için tablet fleklinde al›nd›¤›, borun mikrop öldürücü, yara kurutucu etkileri yan›nda vücut ya¤lar›n› da eritti¤i biliniyormufl. Bu bor neymifl me¤erse…
KAYNAKÇAM

• fiAYLI, Prof. Dr. Bekir S›tk›, ‹NSAN SA⁄LI⁄I VE BOR M‹NERALLER‹, Ankara Üniversitesi T›p Fakültesi Emekli Ö¤retim Üyesi ve A. Ü. T›p Fakültesi Araflt›rma Projeleri Yürütücüsü, Ankara, 2000. • www.mta.gov.tr • www.etibank.gov.tr • www.borem.gov.tr

22

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

22

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
4. BASAMAK KARTI : Sorun Nedir?

Yapt›¤›m araflt›rmada bor madeni ile ilgili ihracat›m›z›n neden çok az oldu¤unu sorun olarak belirledim. fl ‹hracat›m›z neden çok az? Rezervlerimizin fazla olmas›na ra¤men üretimimizin düflük olmas› nedeniyle ihracat›m›z yeterli seviye de de¤il. fl Sizin, bu soruna nas›l bir çözüm öneriniz olabilir?
5. BASAMAK KARTI : Poster Oluflturabilir miyim?

Gelece¤in
Yararland›¤›m kaynaklarda, konumla ilgili birçok görsel materyal buldum. Bunlar› araflt›rma basamaklar›ma uygun flekilde, karton üzerine s›ralayarak yerlefltirdim ve posterimi de oluflturdum. Böylece araflt›rma raporumu daha ilgi çekici hâle getirdim.

Madeni BOR

Dünyada en çok BOR madeni

Türkiye’de

6. BASAMAK KARTI : Sunum

Art›k en son basama¤a gelmifltim. Ö¤renci çal›flma kitab›ndaki araflt›rma formunu doldurdum ve ö¤retmenimden izin alarak arkadafllar›ma sunum yapt›m.
ÖNER‹

[!] Bor minerali hakk›nda daha fazla bilgi edinmek için www.etimaden.gov.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.
Düflünelim, Söyleyelim

Sizde araflt›rma basamaklar›n› kullanarak belirledi¤iniz bir konuda araflt›rma yap›n›z. Yapt›¤›n›z çal›flmay› arkadafllar›n›zla paylafl›n›z.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

23

23

Haberin. öğretmenlerime ve arkadaşlarıma saygı göstereceğim.Çocuğumun her gün okula zamanında. (‹nternet haberi. fl Haklar›n›zdan kaynaklanan görev ve sorumluluklar›n›z neler olabilir? 24 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Okulda hangi hak ve sorumluluklara sahip oldu¤unuzu söyleyiniz. kaba kuvvete başvurmamak” gibi sorumlulukları hatırlatılacak.10. Ardından da “okulda bulunan kişilerin haklarına ve kişisel farklılıklarına saygı göstermek.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum Haklar›m› Ö¤reniyorum ÖN HAZIRLIK 1. okul işleyişiyle ilgili bilgilendirilme. Sadece öğrenciler değil. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor Afla¤›daki ‹nternet haberini okuyunuz ve arkadafllar›n›zla haber üzerinde tart›fl›n›z.Çocuğumun ödevlerine katkı sağlayacağım. “Camları kırmayacağım.Ders dışı etkinliklerden en az ikisinde görev alacağım. HAK VE SORUMLULUKLAR Sözleşmede öğrencilere önce düşüncelerini özgürce ifade etme. haklar yönünden eflit ve özgür do¤ar. farklılıklara saygı gösterme. sorumluluk. . Kanun önünde ayn› hak ve sorumluluklara sahiptirler. Buna göre veliler şu sorumlulukları üstlenecek: . . Çünkü bütün insanlar. özgürlük ve etkin bir vatandafl olma konular›yla nas›l bir iliflkisinin olabilece¤ini de¤erlendiriniz. okul bahçesindeki bitkileri ayda bir sulayacağım. gerekli açıklamaları yapacağım ama kendi yapması gereken ödevleri asla yapmayacağım. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hak • sorumluluk • sözleflme rol • medya • Sizler. hak. gelece¤in büyükleri olarak etkin bir yurttafl olmak istiyorsan›z yaflad›¤›n›z sorunlar karfl›s›nda sorumluluklar›n›z› ve haklar›n›z› bilmeniz gerekir. Cezai sorumluluk öngörmeyen sözleşme gereği öğrenciler. Etkinlik . Okulda her istedi¤inizi yapabiliyor musunuz? Neden? 2. sıramı çizmeyeceğim.10. Artık ilköğretim ve lise öğrencileri okullarıyla sözleşme imzalayacak!. eşitlik ve okul yönetiminde temsil etme ve edilme gibi hakları olduğu anlatılacak. .Aile ortamında fiziksel ve psikolojik şiddete izin vermeyeceğim. arkadaşlarıma vurmayacağım.. veliler ve okul yönetimi de sözleşmeyle sorumluluklarını kabul edecek. 27. okul kurallarına uymak. ÖDEVİNİ YAPMAYACAĞIM Sözleşmede veliler de unutulmamış. ‹lkö¤retim ve lise ö¤rencileri art›k okullar›yla sözleflme imzalayarak “Cam k›rmayaca¤›m. okul bahçesinde bulunan bitkileri ayda bir kez sulama ve okula gelen konuklara rehberlik etme gibi görevleri yerine getirme sözü de verecek. 2005) fl Yukar›daki haberde hangi haklar›n›zdan söz ediliyor? Listeleyiniz. arkadafllar›ma sayg›l› olaca¤›m. SINIF ÖÇK 1.” diyerek ant içecek. Bunun vatandafl olman›n getirdi¤i sorumluluk oldu¤unu bilmelisiniz. okulun kılık kıyafet kurallarına uygun bir şekilde gitmesine yardımcı olacağım.” diye ant içecek. güvenli ve sağlıklı bir okulda bulunma. Öğrenciler ayrıca.

en iyi markalardan oldu¤u bilinen bir valizi almaya karar verdik. Eflim önce ‹stanbul. Bunun mümkün olmad›¤›n› söyledi. Afla¤›daki örnek olay› inceleyerek. mecburiyetten de¤il. Temsilci. Valizimizle birlikte al›flverifl belgesinide alarak ma¤azadan ayr›ld›k. tamamen iyi niyet göstergesi olarak valizi onarabileceklerini söyledi. Ancak temsilci. Buras› Ankara’n›n çanta. bu ürünün ‹stanbul’da bulunan ünlü bir üretici firma taraf›ndan yap›ld›¤›n› ve sorunu onlara aktaracaklar›n› söyledi. yapabilecekleri bir fley yokmufl. valizi de alarak sat›fl ma¤azas›na gitmek oldu. Biçimi hoflumuza giden. Bu durum karfl›s›nda valizi sat›fl ma¤azas›na. E¤er tutanak tuttursayd›k o zaman mümkünmüfl!. Eflimin kredi kart› ile 315 TL ödemede bulunduk. Toplumdaki düzenin devam› için haklar›m›z›. flafl›rm›fl kalm›fl. Bunu yapmad›¤›m›z› söyledik.1. Çünkü. fl Sizce bir ürün al›n›rken hangi belgelerin olmas›na dikkat etmeliyiz? Neden? ÖÇK 1. cüzdan gibi ürünler satan ma¤azalar›ndan biriydi. Bu durumda. hak ve sorumluluk aç›s›ndan de¤erlendiriniz. Ünite Bir Tüketicinin Hak Arama Öyküsü Bir konuda haklar›m›z› aramak için kanunlara baflvururuz. durumu tutanakla saptay›p saptamad›¤›m›z› sordu. Stockholm havaalan›nda valizi teslim alan eflim bir an ne oldu¤unu anlayamam›fl. kalitesine güvenerek yeni sat›n ald›¤›m›z valizin kulpunun koptu¤unu fark etmifl… Daha sonra eflimle baflka bir Avrupa kentinde bulufltuk ve 10 gün sonra Türkiye’ye döndük.. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Günlük hayatta pek çok olay. Çeflitli ürünleri inceledik. bavul. SINIF 25 .11. Biz ise ürünü iade etmek istedi¤imizi belirttik. ‹stanbul’daki firma temsilcisi ile telefonla görüfltük. bu hak ve sorumluluklarla ilgilidir. 17 Eylül 2010 tarihinde eflimle Ankara’daki bir sat›fl ma¤azas›na gittik. Eflim. ‹lk iflimiz. Tutana¤›m›z olsaym›fl sorun olmayacakm›fl! Bilinen ve s›k bafla gelen bir durummufl. Ma¤aza yetkilisi. Bunlar› bilirsek temel hak ve özgürlüklerimizi kullanm›fl oluruz. sorumluluklar›m›z› ve bize tan›nan özgürlükleri çok iyi bilmemiz gerekir. Bir süre ma¤azadan herhangi bir haber alamay›nca. iki gün sonra bir toplant›ya kat›lmak üzere ‹sveç’e gidece¤inden tekerlekli bir valiz almak istiyordu. flirkete göndermek üzere bir al›nd› fifli karfl›l›¤›nda teslim ettik. sonra da Münih aktarmal› olarak Stockholm (Stokholm) kentine gitti.

yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yaz› ile baflvurma hakk›na sahiptir. etiketinde. sizce etkin bir vatandafl m›d›r? Neden? Karfl›ma ç›kan adreslerden tüketici haklar› ile ilgili bir siteye girdim. gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yaz›l› olarak bildirilir. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin verece¤i kararlar. Madde 74 . o dönem için tespit edilen bedeli geçmemesi durumunda. Satıcı. Tüketici bu durumda. Tüketici. Yasa’n›n 4. 4. Etkinlik fl Sizce Anayasan›n 74.) Ambalajında. maddesi neden önemlidir? fl Etkin bir vatandafl denince akl›n›za neler geliyor? fl Hak arayan vatandafl›m›z.5. tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.basbakanlik. Tüketici bu seçimlik haklarından biri ile birlikte ayıplı malın neden olduğu ölüm ve/veya yaralanmaya yol açan ve/veya kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olan hallerde imalatçı-üreticiden tazminat isteme hakkına da sahiptir. malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi veya ayıp oranında bedel indirimi ya da ücretsiz onarım isteme haklarına sahiptir. (T.1.(De¤iflik: 6/3/2003-4822/4 md.4077&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch= Madde 4. Bak›n›z. Ünite Eve döndü¤ümde bu sorunla ilgili olarak Anayasa ve Tüketici Haklar› Yasas› hakk›nda ‹nternet ve çeflitli medya kurulufllar›n›n yay›nlar›ndan yararlanarak bir araflt›rma yapt›m ve hangi haklara sahip oldu¤umu ö¤renmeye çal›flt›m. ÖÇK 1. ‹lk iflim Tüketicinin Korunmas› Hakk›ndaki Kanunu okumak oldu. gözetilmek kayd›yla Türkiye’de ikamet eden yabanc›lar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve flikâyetleri hakk›nda. Anayasas›) 26 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ayıplı mal olarak kabul edilir.C.Vatandafllar ve karfl›l›kl›l›k esas›.12.Aspx?MevzuatKod=1. malın teslimi tarihinden itibaren otuz gün içerisinde ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Uyuflmazl›k konusu mal veya hizmet bedelinin. fl ‹nternet haberinde tüketicinin sahip oldu¤u hangi haklara vurgu yap›lm›flt›r? Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti Madde 22 : Sanayi ve Ticaret Bakanl›¤›. hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar. il ve ilçe merkezlerinde bu Kanun’un uygulamas›ndan do¤an uyuflmazl›klara çözüm bulmak amac›yla en az bir tüketici sorunlar› hakem heyeti oluflturmakla görevlidir. Kendileriyle ilgili baflvurmalar›n sonucu. maddede alt›n› çizerek belirtti¤im bölüm.tr/Metin. bedel iadesini de içeren sözleşmeden dönme. bu heyetlerce verilmifl bir karar olmaks›z›n Tüketici Mahkemelerine baflvurulamaz. tanıtma ve kullanma kılavuzunda ya da reklam ve ilanlarında yer alan veya satıcı tarafından bildirilen veya standardında veya teknik düzenlemesinde tespit edilen nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan ya da tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi. Tüketici Mahkemelerinde delil olarak ileri sürülebilir.gov. tart›flmaya yer b›rakmayacak biçimde “iade hakk›m” oldu¤unu kan›tl›yor. Maddesi ne diyor: Ay›pl› Mal ve Hizmetler http://mevzuat. SINIF . Bu hakk›n kullan›lma biçimi kanunla düzenlenir.

ilk kez. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetinin karar› do¤rultusunda ifllem yap›l›p yap›lmayaca¤›n› sordum. fl Vatandafl›n hakk›n› aramas›n› nas›l de¤erlendiriyorsunuz? Siz. Fatura ve al›nd› fifli fotokopilerini de dilekçeme ekledim.) Valiz. Bizim durumumuz da böyle imifl. Karar. Hemen Ankara’da bulunan hakem heyetini arad›m. yaln›zca bir iyi niyet gösterisi olarak valizin sap›n›n ayn› türden malzeme ile kendilerince yenilenebilece¤ini belirtmifltir. eflim taraf›ndan bir iki gün sonra ç›kt›¤› yurt d›fl› seyahatinde kullan›ld›. Faturas›n› ald›k. bu görüflme sonunda valizin. 12 Eylül 2002 tarihinde eflim ile K›z›lay’daki bir ma¤azadan valiz ald›k. Ülkeye dönüflünün hemen ertesinde sat›c› ma¤aza ile görüflülmüfl. Hakem Heyetinin gerekirse bilirkifliye bavulu yerinde inceletebilece¤ini belirtti.14 Etkinlik ÖÇK Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine Baflvuru Çankaya ‹lçesi Tüketici Hakem Heyeti 18 Ekim’de. Böylece ikamet etti¤im ilçenin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine yönlendirildim. durumu anlatt›m. “Siz bilirsiniz” dendi. Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetine dilekçe ile baflvurdum ve dilekçede olay› ayr›nt›lar›yla anlatt›m. aksi takdirde bir yükümlülük üstlenmediklerini. 3. Ma¤duriyetimin giderilmesi için gere¤inin yap›lmas›n› arz ederim.Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum ‹nternet sitesinde. sat›fl ma¤azas› üzerinden tekrar bana iletilmesini talep ettim. Seyahat esnas›nda tafl›y›c› firma taraf›ndan durumun bir tutanakla saptanm›fl olmas› gerekti¤ini. imalatç›ya varmas›ndan sonra kendileri ile telefonla görüflülmüfltür. Bu görüflmede imalatç› taraf. Valizin. Ekte. Bir dilekçe ile heyete sorunu iletmemi önererek bana yol gösterdiler. bir hafta içinde karar›n› aç›klad›. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Valiz. (Yine “Tutanak olsayd›!” söylemini dinledim… yan›t vermedim. 1. Üzgün olduklar›n›. eflim. benim istedi¤im gibi sonuçland›. Sat›fl ma¤azas›n› arad›m. Böyle bir tutana¤›n varl›¤› durumunda mal› geri almaya haz›r olduklar›n›. 18 Ekim 2010 Ahmet Ziya Önde Hakem Heyeti. 2. bana yaz›l› olarak bildirildi. sat›c› arac›l›¤› ile ‹stanbul’da bulunan imalatç›/ithalatç› firmaya gönderilmesine karar verilmifltir. Karar. Uçakla iki aktarmal› gitti¤i var›fl yerinde. valizin kulpunun koptu¤unu gözlemlemifltir. Problemli ürünün ederi belirli bir rakamdan küçük ise buna ilçelerde kurulmufl Hakem Heyetleri bak›yormufl. illerdeki Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetlerinin telefonlar› verilmifl. Üretici firmay› tekrar arayarak hiçbir müdahalede bulunulmadan valizin. Benzer durumlar›n daha önce de olmufl oldu¤unu. sat›fl ma¤azas›na geri döndü. “E¤er tutanak olsayd›!”… Bu durumda yarg› yoluna gitmek durumunda kalaca¤›m› söyledi¤imde. böyle bir durum karfl›s›nda nas›l davran›rd›n›z? 1. ‹lçemizin Tüketici Sorunlar› Hakem Heyetini telefonla arad›¤›m zaman onlar taraf›ndan da dikkatle dinlendim.13 ve 1. ‹ki üç hafta kadar bekledim. SINIF 27 . Hakem Heyetindeki görevli ile yapt›¤›m görüflme do¤rultusunda valizi almaya gitmedim. Eflimin kredi kart› ile ödedik. fotokopisi bulunan al›nd› fifli ile valiz sat›c›ya teslim edilmifltir. bir örne¤i de sat›fl ma¤azas›na posta ile gönderildi.

1. Ünite
Tüketici Haklar› Mahkemesi
Ankara’da Tüketici Haklar› Mahkemeleri, Adliye Saray›’ndad›r. 19 Aral›k 2010’da mahkemeye baflvuruda bulundum. Herhangi bir avukat tutmad›m. Duruflmalara kendim gimeye karar verdim. ‹lk duruflma (6 fiubat 2011): Daval› sat›fl ma¤azas›n›n avukat›, savunmas›n› verdi. Valizdeki hasar›n d›flar›dan al›nan darbelerle yani kötü kullan›m nedeniyle oluflmufl oldu¤unu savundu. Yarg›ç, celse sonunda ki ara karar›nda bilirkifli görüflü al›nmas›na karar verdi. ‹kinci duruflma (12 Mart 2011): Bilirkifli ücretini geç yat›rm›fl›z. Mahkeme kalemi, bundan dolay› dosyay› bilirkifliye yollamam›fl. Üçüncü duruflma (3 Nisan 2011): Bilirkiflinin raporu, bizim lehimize. Mahkeme, durumu ara karar›nda saptad›. Taraflara bilirkifli raporuna itiraz haklar›n›n kullan›labilmesi için 15 günlük süre tan›nd›. Dördüncü duruflma (2 May›s 2011): Yarg›ç Duruflma salonu davay› sonland›rd›. Karar gere¤ince; valizin bedeli iste¤imiz do¤rultusunda taraf›m›za ödenecek, bilirkifli ve yarg› giderleri de karfl› taraftan al›nacakt› (Valizi dilekçemde talep etmemifl oldu¤umdan ödedi¤im bedel için geçen süreye iliflkin bir faiz istenmedi.).
SONUÇ

Karar›n kesinleflmesinden 15 gün sonra üretici firman›n avukat› arad›, banka hesap numaram› istedi. Hükmedilen geri ödeme bedeli, bankadaki hesab›ma yat›r›ld›.

Adalet Mülkün Temelidir.
fl Örnek olayda vatandafl, sorunu nas›l çözdü? Haklar›n› nas›l arad›? fl Örnekten yola ç›karak siz de benzer bir durumla karfl›laflt›¤›n›zda vatandafll›k hak ve sorumluluklar›n›z› özgürlükler temelinde yerine getirir misiniz? Neden? fl Sosyal bilgiler dersi ile etkin bir vatandafl olma aras›nda nas›l bir ba¤lant› bulunmaktad›r? fl Sosyal bilgiler dersi, bizim geliflimimize nas›l katk› sa¤lar? fl Bir sorunun çözümünde nelere dikkat etmeliyiz?
Düflünelim, Söyleyelim

1. Tüketici Haklar›n›n Korunmas› Kanunu olmasayd› tüketici ne tür sorunlarla karfl›laflabilirdi? Hak, sorumluluk ve özgürlükler temelinde çözüm üretebilir ve arayabilir miydi? Arkadafllar›n›zla tart›flarak sonucu maddeler hâlinde s›ralay›n›z. 2. Ö¤rendi¤imiz konular›n bizim etkin bir Türk vatandafl› olmam›za katk›s›n› yukar›daki hak arama öyküsünden yola ç›karak nas›l aç›klars›n›z?

28

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Sosyal Bilimlerin Gelifliminde Atatürk’ün Rolü
ÖN HAZIRLIK

KEL‹ME LAR VE KAVRAM
• dil
• kurum • sosyal bilim

Atatürk’ün sosyal bilimler alan›nda çal›flma yapmak üzere açt›¤› kurumlar› araflt›r›n›z. Atatürk, ülkemizin geliflmesi için fen bilimleri kadar sosyal bilimlerin de geliflmesinin gerekti¤ini savunmufltur. Bu konuda özellikle tarih ve Türk dili ile ilgili önemli ad›mlar at›lm›flt›r.

ÖÇK

1.15. Etkinlik

Türk Tarih Kurumu
Türk Tarih Kurumu, 1931 y›l›nda kurulmufltur. Ülkemizde Atatürk’ün emirleriyle kurulan kurumlar›n bafl›nda gelmektedir. Atatürk, Türklerin tarihin en eski ça¤lar›ndan beri gerçek yerinin ve medeniyetlere hizmetlerinin araflt›r›lmas› için bu kurumun kurulmas›n› son derece önemsemifltir.

Atatürk, Türk Tarih Kurumunda bir toplant›ya baflkanl›k ediyor.

Türk Tarih Kurumu, Atatürk hayatta iken dört ciltlik lise tarih kitaplar›, baz› kaz› raporlar›, Piri Reis’in “Kitab-› Bahriye” adl› eseri ile çizmifl oldu¤u haritas›n› yay›mlam›flt›r. 1937 y›l›ndan itibaren ise ad›n› Atatürk’ün verdi¤i BELLETEN dergisini yay›mlamaya bafllam›flt›r. Atatürk, hayat›n›n son dönemlerine kadar kurumun çal›flmalar› ile yak›ndan ilgilenmifltir. Birçok defa kurumun çal›flma plan›n› kendisi haz›rlam›fl ve toplant›lara kat›lm›flt›r. Kuruluflundan itibaren çal›flmalar›n› Ankara’da bulunan Türk Oca¤› Halkevleri binas› ile Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin bir bölümünde sürdürmüfltür. Bugünkü modern binas›na ise 1967 y›l›nda tafl›nm›flt›r. fl Atatürk’ün yeni kurulan

Türkiye Cumhuriyeti’nin her konuda geliflip kalk›nmas› için sosyal bilimler alan›nda neler yapt›¤›n› söyleyiniz. fl Sosyal bilimler ile ilgili yap›lan çal›flmalardan biri hakk›nda kaynak araflt›rmas› yaparak ön bilgi toplay›n›z. Türk Tarih Kurumu binas› (Ankara)
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

29

1. Ünite
Prof. Dr. Ayfle AFET ‹NAN (1908 – 1985) Türkiye’de arkeoloji çal›flmalar›n›n bafllamas›n› öneren ilk kifli, bir genç k›z; iradenin sembolü... Ülkemizi yurt d›fl›ndaki bilim çevrelerinde tan›tmaya çal›flan ve asla geri ad›m atmayan, bir yurtsever, ülkesine lay›k, uygar bir kad›n. ‹lkö¤renimini ‹zmir, Eskiflehir, Ankara ve Biga’da tamamlad›. 1925 y›l›nda Bursa K›z Ö¤retmen Okulunu bitirdi. 1925-1927 y›llar›nda Atatürk’ün himayesinde yurt d›fl›nda e¤itim gördü. Tarih ve Yurt Bilgisi ö¤retmenli¤i de yapan Afetinan, Türk Tarih Kurumunun kurulufl çal›flmalar›nda bulundu ve kurumda as baflkanl›k görevi yapt›. Ankara Üniversitesi, Türk ‹nk›lap Tarihi Enstitüsünde müdürlük yapm›fl olan Afet ‹nan’›n Atatürk ve Türk tarihi ile ilgili birçok yay›n› bulunmaktad›r. www.tdk.gov.tr Afet ‹nan ve M. Kemal Atatürk

Türk Tarih Kurumu yay›nlar›ndan birkaç örnek
Türk tarihçilerine bir öneride bulunmak gerekirse diyebilirim ki daima belgelere ba¤l› kal›n. E¤er gerçe¤i ortaya ç›kar›rsan›z bu daima bizim lehimizedir... E¤er abartma yaparsan›z kendinizi kabul ettiremezsiniz. Sizi ciddiye almazlar. Prof. Dr. Halil ‹NALCIK

ARAfiTIRINIZ
Halil ‹NALCIK kimdir? Araflt›ral›m, hayat›n› k›saca yazal›m.

Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi

Türk Tarih Kurumu, kurulufl amac› olan Türk ve Türkiye tarihi ve bunlarla ilgili konular›, Türklerin medeniyete olan hizmetlerini bilimsel olarak araflt›rmaktad›r. Bu yöndeki çal›flmalar›n› sürdürmekte ve sürdürecektir. Çal›flma sonuçlar›; kongreler, bildiriler, belgeler ad› alt›nda yay›mlanmaktad›r. Türk Tarih Kurumunun bilimsel çal›flmalar için kurdu¤u kütüphanesi, ülkemizin en zengin kütüphanelerinden birisidir. Kütüphanede bilgisayar ile hizmet verilmekte ve ‹nternet a¤› ile dünyan›n di¤er kütüphanelerine ulafl›labilmektedir.

Büyük devletler kuran atalar›m›z, büyük ve kapsaml› medeniyetlere de sahip olmufltur. Bunu aramak, incelemek, Türklü¤e ve dünyaya bildirmek, bizler için bir borçtur. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.359)

fl Atatürk’ün yukar›daki sözünden de yararlanarak tarih alan›ndaki çal›flmalara neden bu kadar çok önem verdi¤ini söyleyiniz.

30

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Sosyal Bilgiler Ö¤reniyorum
Türk dilinin, kendi benli¤ine, asl›ndaki güzellik ve zenginli¤e kavuflmas› için bütün devlet teflkilat›m›z›n dikkatli, ilgili olmas›n› dileriz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Bilgi Kutusu
Türkiye’de sosyal bilimlerin geliflmesi için büyük bir çaba harcayan Atatürk, 12 Temmuz 1932 y›l›nda Türk Dili Tetkik Cemiyeti (bugünkü Türk Dil Kurumu), 1935’te de Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinin kurulmas›na öncülük etmifltir. Ankara Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesinde ilk ders Atatürk’ün iste¤i ile Ayfle Afet ‹nan taraf›ndan verilmifltir.

Türk dili, Türk milleti için bir hazinedir. Türkçe konuflmayan bir insan; Türk kültürüne, toplulu¤una ba¤l›l›¤›n› iddia ederse buna inanmak do¤ru olmaz. M. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1, s.362)

Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de gördü¤ümüz gibi Türk dilinin geliflmesi ve sadeleflmesine büyük önem vermifltir. Bu amaçla bafllatt›¤› dil ink›lab›, Atatürk'ün dili sadelefltirmek amac›yla Türk Dili Tetkik Cemiyetini kurmas›yla sürmüfltür. Kuruluflundan bir süre sonra Türk Dil Kurumu ad›n› alan cemiyetin çal›flmalar› olumlu sonuçlar vermifl, Türk dilinin Arapça, Farsça kelimelerden ar›nd›r›l›p sadeleflmesi yolunda önemli ad›mlar at›lm›flt›r. Türk Dil Kurumu bugün, 1983 y›l›nda kurulan Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünGEZ‹ - GÖZLEM Ankara’da bulunan Türk yesinde, faaliyetlerini sürdürmektedir. Tarih Kurumu ile Türk Dil KuruTürkçenin sadelefltirilmesi, zenginlefltirilmu hakk›nda ‹nternet’ten veya mesi ve güzellefltirilmesi, bu kurumun görevleri çeflitli kaynaklardan bilgi ediniaras›ndad›r. Türk diliyle ilgili olarak günümüze niz. Mümkün olursa bu kurumlakadar yap›lan çal›flmalar›n en önemli sonucu; ra gezi düzenleyebilirsiniz. 1932 y›l›ndan önce yaz› dilinde % 35-40 civar›nda olan Türkçe sözcük kullanma oran›n›n, bugün % 75-80'lere ulaflm›fl olmas›d›r. Bu olgu, ÖÇK 1.16. Etkinlik Atatürk'ün yapt›¤› dil ink›lab›n›n halka mal oldu¤unun en önemli kan›t›d›r.
Düflünelim, Söyleyelim

1. Atatürk’ün Türk dilinin zenginlefltirilmesi için yapt›¤› çal›flmalara örnekler veriniz. 2. Türk Tarih Kurumunun, bilimsel çal›flmalara katk›s›n› örnekler vererek aç›klay›n›z. 3. Atatürk’ün sosyal bilimlerin gelifltirilmesi için yapt›¤› uygulamalardan hareketle, bu konunun etkin vatandafl yetifltirilmesindeki rolünü aç›klay›n›z.
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

31

. Türkiye’nin baflkentidir........ 2. 1... ‹stanbul.......... 1936... B. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu’nun görevlerinden birkaç›n› yaz›n›z. 2. 32 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. dilek ve flikâyetlerini .... Ülkemizde polislerin görevlerini yaflad›¤›n›z yerden örnekler vererek belirtiniz.. Atatürk’ün sosyal bilimlere verdi¤i önemi bir örnekle aç›klay›n›z. Türkiye'nin en iyi tak›m›d›r... 2.... Türkiye’nin en yüksek da¤›d›r. Yaflad›¤›n›z bir sorunu çözmek için neler yapars›n›z? Maddeler hâlinde belirtiniz. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla tamamlay›n›z.. Kan›tlanabilir ve bilimsel verilere dayanan bilgilere. 5... görüfl. 4...... Bilimsel araflt›rma basamaklar›n› bir örnek olay kullanarak s›ralay›n›z. yazarak belirtirler. Bireysel düflünceleri yans›tan bilgiler.... SINIF ......... Atatürk.. C.. olgu.. y›l›nda . A¤r› Da¤›.. olarak adland›r›l›r......... Afla¤›daki ifadelerden hangisi görüfl de¤ildir? A.. Yar›n hava ya¤murlu olacak. B. 6........ Ali 17 yafl›na girdi...... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. B... kurum. hakk› vard›r. 1.. Olgu ve görüfl aras›ndaki fark› bir örnekle aç›klay›n›z.. 5. 3. 3.. Ankara....1. Vatandafllar..... geliflmekte olan bir ülkedir.. film izlemekten daha e¤lencelidir. taraf›ndan kurulmufltur..... Trabzonspor... Türkiye’nin en kalabal›k kentidir.. D. dilekçe. Türk Tarih Kurumu.. Türkiye....... ö¤renim...... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. C... D... C.. 1931. 4. Afla¤›dakilerden hangisi görüfl bildirir? A.... Kitap okumak... Herkesin e¤itim ve . Afet ‹nan 1.denir..

) Sosyal ve etkin vatandafl olmay› baflarm›fl bireyler karfl›laflt›klar› sorunlara hak özgürlük ve sorumluluklar çerçevesinde çözüm bulmay› baflarabilir. Afla¤›dakilerden hangisi bilimsel araflt›rma basamaklar›ndan de¤ildir? A. 6.) Görüfl. kültürel bir çok neden ve sonucunun bulunmas› olaylar›n çok boyutlu oldu¤unu gösterir. 2. kifliden kifliye de¤iflir ve insanlar›n kendi fikirlerini yans›t›r. 5. (….) Sosyal bilgiler dersinde bilimsel araflt›rma yapmay› ö¤reniriz. Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi 4. Sonuçlar› duyurma B. Veri toplama C. 1. (….) Hak ve sorumluluklar›m›z›. Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D.) Olgular. yanl›fl olanlar›n önüne Y harfi yaz›n›z. Türk dilinin sadelefltirilmesi. Tüketici Mahkemeleri C.Tüketici Sorunlar› Hakem Heyeti D. Verileri de¤erlendirme 5. Ceza Mahkemeleri Ç. (…. (…. Problem belirleme D. Ünite 3. zenginlefltirilmesi ve güzellefltirilmesi hangi kurumun görevleri aras›ndad›r? A. Türkçe dersinde ö¤reniriz. Afla¤›daki kurumlardan hangisi tüketici haklar› ile ilgili de¤ildir? A. Türk Standartlar› Enstitüsü B.1.) Günlük yaflant›m›zda karfl›laflt›¤›m›z olaylar›n siyasi ekonomik. 3. (…. (…. SINIF 33 . (…. 7. 4.) Haks›zl›¤a u¤rad›¤›m›z zaman karfl›m›zdakinin bizden özür dilemesini beklemeliyiz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. herzaman do¤ru olmayabilir. Türk Dil Kurumu D. Türk Tarih Kurumu C. Türk Standartlar› Enstitüsü B.

SINIF .2. ÜN‹TE Yeryüzünde Yaflam Yaflad›¤›m›z Dünya Farkl› ‹klimler. Farkl› Yaflam Tarzlar› Bir Baflkad›r Benim Memleketim Yaflayan Geçmifl Anadolu ve Mezopotomya Uygarl›klar› 34 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

7. Yaflad›¤›n›z çevrede tarihi de¤er tafl›yan eserler var m›? Varsa hangi dönemlerden kald›¤›n› araflt›r›n›z. 8. Yaflad›¤›n›z bölgede etkili olan iklimin özellikleri nelerdir? Gözlemlerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Türkiye’de görülen iklim çeflitlili¤inde nelerin etkili oldu¤unu araflt›r›n›z. Buralar›n yerleflim yeri olarak seçilmesinde hangi faktörler etkili olmufl olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar aras›nda ne gibi farkl›l›klar›n oldu¤unu ö¤reniniz. Haritalar›n nas›l çizildi¤ini araflt›r›n›z. SINIF 35 . Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. bulundu¤u yere kurulma nedenlerini araflt›r›n›z. 4.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Dünya haritas› üzerinde yurdumuzun hangi k›talar üzerinde bulundu¤unu inceleyerek konumunu defterinize yaz›n›z. 6. 3. Anadolu ve Mezopatamya uygarl›klar›n› gösteren haritalar› inceleyiniz. 5. Yaflad›¤›n›z ilin. Farkl› iklim bölgelerinde yaflayan insanlar›n giyim tarzlar›n› yans›tan foto¤raflar bularak s›n›fa getiriniz.

Anlad›m ki gerçek görünüflünü koruyabilmesi için belli bir oranda küçültülerek haz›rlanm›flt›. bizden haritalar› ve harita ölçeklerini incelememizi. ‹flte. haritalardaki bilgilerden yararlanarak ülkemizin konumunu aç›klayaca¤›m›z bir ödev haz›rlamam›z› istedi. Plan gerçek boyutlar›nda de¤ildi ancak tüm cadde. Merhaba arkadafllar. Ekvator ve kutup bölgelerini inceleyiniz. O anda duvarda as›l› olan flehir plan› dikkatimi çekti. sokak ve binalar plan üzerinde gösterilmiflti. haritas› yap›lacak bir yerin özelliklerinin bozulmamas› ve kolay kullan›labilmesi için gerçek ölçüleri belli bir oranda küçültülmesi gerekiyor. Haritalar günlük hayatta da çok faydalan›r›z. Ünite Yaflad›¤›m›z Dünya ÖN HAZIRLIK Bir dünya haritas› veya model küre üzerinde Türkiye’yi. Arkadafllar. Bu küçültme rastgele yap›l›rsa ne olur. Demek. Bunun için haritas› yap›lacak yerin küçültülmesi gerekiyordu. diye bir soru akl›ma geldi. Ülkemiz ekvatoram› yoksa kutuplaram› daha yak›n söyleyiniz.2. fl Siz bilmedi¤iniz yerlerin Dünya’n›n neresinde oldu¤unu merak etti¤inizde bunu nas›l ö¤reniyorsunuz? Dünya haritas› Yukar›daki Dünya haritas› ile sayfa 37’deki Türkiye haritas›n› inceledi¤imde bir konu dikkatimi çekti. Gruplara ayr›larak aram›zda bir görev da¤›l›m› yapt›k. ben Ayfle. Dünya’n›n ya da Türkiye’nin tamam›n› bir düzlem üzerine çizmek mümkün olamazd›. • harita • ekvator num • co¤rafi ko • kutup • ölçek KEL‹ME LAR VE KAVRAM Ö¤retmenimiz. Bana harita bilgisi konusu verildi. sosyal bilgiler dersinde en çok kulland›¤›m›z araçlardan biri haritalard›r. 36 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu ülkelerin nerelerde olduklar›n› harita üzerinden ö¤renebiliriz. Örne¤in gazetelerden kardefl ülke Pakistan’da büyük bir deprem oldu¤unu okudu¤umda televizyonda Avustralya’da yaflayan kangurularla ilgili bir belgesel izledi¤imde. Farkl› ölçeklerde çizilmifl haritalar ve haritalardan yararlanma konusu üzerinde araflt›rma yapt›m. bu küçültme oran›na ölçek ad› veriliyor. SINIF .

di¤erinde ise o kadar ayr›nt› yoktu. ‹zmir ve çevresini gösteren haritalar› inceleyiniz. Haritalardaki ölçekleri belirtiniz. fl Yollar ve yerleflim merkezleri hangisinde ayr›nt›l›.000 Ege Bölgesi haritas› ‹zmir ve çevresi haritas› fl Sayfadaki üç haritan›n nerelere ait oldu¤unu söyleyiniz. ÖÇK 2.1. hangisinde daha az ayr›nt›l› olarak gösterilmifltir? fl Sayfadaki haritalar› karfl›laflt›rarak hangi özelliklerin de¤iflti¤ini listeleyiniz. Bu farkl›l›¤›n nedenini araflt›rd›¤›mda bu fark›n haritada kullan›lan ölçekle iliflkili oldu¤unu ö¤rendim. sizce neyi ifade ediyor? Aç›klay›n›z. Aralar›nda fark var m›? Söyleyiniz. Ölçeklerindeki say›lar. Haritan›n birinde baz› yerler ayr›nt›l› olarak gösterilmifl.000 Ölçek: 1/3. Ölçek: 1/10. Harita ölçeklerini incelerken yararTürkiye haritas› land›¤›m haritalarda ayr›nt›lar›n birbirine benzemedi¤ini fark ettim. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Yeryüzünde Yaflam fl Sayfadaki Türkiye. SINIF 37 . Ege Bölgesi.

3. Atlaslardaki haritalarla duvar haritalar› içerisinde bu özellikte haritalar›n olup olmad›¤›n› inceleyiniz. flimdi de sizlere Dünya’m›z›n küçük bir maketi olan yerküre üzerindeki yatay ve dikey çizgilerden bahsetmek istiyorum. Dünya’m›z tam yuvarlak de¤il. ÖÇK 2. ova. Atlas›mdaki haritalar› ve s›n›f›m›zdaki duvar haritas›n› inceledi¤imde ay- 38 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.2 ve 2. yollar. ova. göl ve denizlerin derinliklerini ö¤renmek için haritalar birer kaynak m›d›r? Yurdumuzdaki önemli da¤. Bu bilgiler ne amaçla konulmufl olabilir? Ne gibi kolayl›klar sa¤lar? fl Seyahate ç›kt›¤›n›zda hangi haritalara ihtiyaç duyars›n›z? Bu haritalar size ne gibi kolayl›klar sa¤lar? Arkadafllar. haritan›n özellikleri hakk›nda bize bilgi vermektedir. 1/200 000’den büyük ölçekli haritalard›r. Haritan›n ad›. “Türkiye Siyasi Haritas›” gibi adlar verilir. Ancak dikkat ettiniz mi bilmiyorum. Etkinlik Türkiye Fiziki haritas› fl Da¤lar›n yüksekliklerini. Bunlar. fl Haritalar›n alt kenar›nda. kutuplarda ise bas›k bir flekilde oldu¤unu görürüz. göl ve akarsular›n özelliklerini. Ünite Haritalar ölçekleri bak›m›ndan büyük ölçekli. 1/200 000 ile 1/500 000 ölçekli haritalarda daha az ayr›nt›ya yer verilir. akarsu ve göller gösterilir mi? Neden? Ölçe¤i 1/500 000’den küçük olan haritalarda. sembollerle birlikte baz› yaz›lar yer al›r. ortas› fliflkince. kapsad›klar› alan büyüdü¤ü için gösterdikleri ayr›nt› da azal›r. SINIF . Baz› haritalarda yer flekilleri. orta ölçekli ve küçük ölçekli haritalar olmak üzere üçe ayr›l›r.2. model küre üzerindeki yatay ve dikey olarak çizilmifl çizgiler dikkatimi çekti. yerleflim merkezleri ayr›nt›l› olarak gösterilir. haritalardan ö¤renebilir miyiz? Yandaki Türkiye fiziki haritas›n› inceleyerek bu sorular› cevaplay›n›z. fl Bu nitelikteki haritalarda da¤. S›n›f›m›zda bulunan model küreyi inceledim. Haritalara “Türkiye Fiziki Haritas›”. Dünya’m›z›n uzaydan çekilmifl foto¤raf›na bakt›¤›m›zda yuvarlak bir flekle sahip oldu¤unu görüyoruz.

180 tane bat›s›nda olmak üzere 360 meridyen yay› bulunuyor.4. Neden? ÖÇK 2. fl Meridyenler için “Bir kutuptan di¤erine do¤ru. kuzey güney do¤rultusunda uzan›yor. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. dikey çizgilere de meridyen ad› veriliyor. ‹ngiltere’nin Greenwech (Griniç) kasabas› yak›nlar›ndan geçen meridyen yay›. 90 tanesi de Güney Yar›m Küre’de olmak üzere toplam 180 tane paralel bulunmaktad›r. Bunlar. Meridyen yaylar›. SINIF Meridyenler 39 . 90 tanesi Kuzey Yar›m Küre’de. bizim haritalardan kolay yararlanabilmemiz için çizilmifl hayali çizgilermifl. Biliyor musunuz. model küre ve haritalar üzerindeki bu çizgiler gerçekte yokmufl. ve 2. Bunlar›n ne oldu¤unu araflt›r›nca ilginç bilgilere ulaflt›m. fl Model küreden de yararlanarak paralellerin özellikleri nelerdir? Söyleyiniz. Paraleller fl Model küreden yararlanarak ekvator ve kutup kavramlar›n› aç›klay›n›z. fl Sizce bu yatay ve dikey çizgilerin belli bir say›s› varm›d›r? Model küre ve haritalarda gördü¤ümüz yatay çizgilere paralel.5. Ancak iki meridyen aras›ndaki uzakl›k Ekvatordan kutuplara do¤ru azal›r ve kutuplarla tüm meridyenler birleflir. Bunun için “Türkiye’nin konumu” ifadesini kullanabilirmiyiz. Bafllang›ç meridyeninin 180 tane do¤usunda. Bütün meridyenlerin boylar› birbirine eflittir. Yani meridyen yaylar› Güney ve Kuzey Kutup noktalar›nda birleflti¤inden meridyen daireleri olarak da adland›r›l›yor.Yeryüzünde Yaflam n› tür çizgilerin haritalarda da oldu¤unu fark ettim. Kuzey ve Güney Kutup noktalar› aras›nda uzan›yor.” diyebilir miyiz? Neden? fl Türkiye’nin hangi paralel ve meridyenler aras›nda yer ald›¤›n› atlas›n›zdan da yararlanarak belirleyiniz. Bunda dünyan›n yuvarlak bir flekle sahip olmas›n›n etkisi vard›r. bafllang›ç olarak kabul ediliyor.

Avrupa ve Asya aras›nda donizlerle çevrili olmas› ve bo¤az¤al bir köprü gibidir. muz topraklar›n› çevreleyen denizleri gösteriniz. Ünite K›talar ve Okyanuslar Arkadafllar.6. Asya. Ülkemizin üç taraf›n›n deBu özelli¤i ile Türkiye. Asya’daki topraklar›na Anadolu ad› vealmas›. fl Yukar›daki haritada kaç okyanus bulundu¤unu söyleyiniz. Yurdumuzun Avrupa’daki topraklar›n topraklar›m›z içerisinde yer lar›na Trakya. de¤il mi? Haritadan da anlad›¤›m›z gibi yeryüzünde genifl alanlar kaplayan karalar ve sular bulunmaktad›r. yoksa sular m› daha çok yer kapl›yor? Sular. Bu sulara neden okyanus denilmedi¤ini söyleyiniz.2. Peki harita üzerindeki büyük kara parçalar›na ve sulara ne ad verilmektedir? K›talar ve okyanuslar fl Yukar›daki haritadan yararlanarak yeryüzünde kaç k›ta oldu¤unu ve bunlar›n adlar›n› söyleyiniz. Bunlar›n hangi k›talar aras›nda yer ald›¤›n› belirtiniz. ÖÇK 2. Yurdumuzun hem ARAfiTIRINIZ Asya hem de Avrupa k›talar›nda topraklar› vard›r. Arkadafllar. SINIF . tajlar sa¤lamaktad›r? Araflt›r›Atlas›n›zdaki haritalardan yararlanarak yurdun›z. yeryüzündeki k›talar. Bunlar›n büyüklükleri ile okyanuslar› karfl›laflt›r›n›z. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi Türkiye. afla¤›daki dünya haritas›n› inceledi¤imizde karalar m›. Denizlerin hangi k›talar aras›nda oldu¤unu söyleyiniz. yurdumuza ne gibi avanrilir. Avrupa ve Afrika k›talar›n›n birbirine en çok yaklaflt›¤› bölgede bulunmaktad›r. fl Harita üzerinde ülkemizin yerini bulunuz. Etkinlik 40 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Her ikisi de birer yar›madad›r. benim ad›m Ali. S›n›f arkadafllar›m›zla yapt›¤›m›z çal›flma da ben. okyanuslar ve denizler hakk›nda araflt›rma yapt›m.

ülkemiz üzerinden sa¤lanmaktad›r. SINIF 41 . Etkinlik ARAfiTIRINIZ Türkiye. ben Asl›. Geliflmifl ve geliflmekte olan ülkeler aras›ndaki al›flverifl.8. fl Türkiye’nin önemli ulafl›m yollar› üzerinde bulunmas› ülkemiz için hangi avantajlar sa¤lamaktad›r? ÖÇK 2. tar›m ürünlerindeki çeflitlili¤i art›rmaktad›r. Atatürk’ün “Yurtta bar›fl. Ben Türkiye’nin Dünya üzerinde bulundu¤u yer hakk›nda araflt›rma yapt›m. Dünya üzerinde bulundu¤u yer itibar›yla ayr› bir özelli¤e sahiptir. bölgesinde neden güçlü bir devlet oldu¤unu anlataca¤›m. kara ve demir yollar› ülkemizden geçmektedir.Yeryüzünde Yaflam Türkiye’nin Dünya Üzerindeki Yeri ve Önemi Arkadafllar. KUZEY AMER‹KA AVRUPA TÜRK‹YE ASYA GÜNEY AMER‹KA AFR‹KA OKYANUSYA ANTART‹KA Türkiye’nin Dünya üzerindeki yeri Türkiye. bulundu¤u yer itibar›yla güçlü bir devlet yap›s›na sahiptir. Bulundu¤u yerden dolay› orta kuflak iklim bölgesinde yer alan ülkemizde farkl› iklimlerin yaflanmas›. Asya ve Avrupa k›talar›nda topraklar›n›n bulunmas› nedeniyle bu iki k›ta aras›nda ki hava.7. Türkiye’nin Dünya üzerindeki yerini size tan›t›rken bu yerin önemini de belirtece¤im. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› çok önemli su yollar›d›r. Yurdumuzun do¤usunda ve güneyinde zengin petrol yataklar›na sahip petrol üreten ülkeler yer almaktad›r. bu su yollar› arac›l›¤›yla sa¤lanmaktad›r. Ulusu ve ülkesiyle birlikte bölünmez bütünlü¤ünü korumakta ve komflular›yla bar›fl içinde yaflamaktad›r. Bat›s›nda ise sanayisi geliflmifl Avrupa ülkeleri bulunmaktad›r. Karadeniz ile Akdeniz aras›ndaki ba¤lant›. ve 2. Üç taraf› denizlerle çevrilidir. Türkiye’nin. Ayr›ca. dünyada bar›fl” ilkesini göz önünde bulundurarak Türkiye’nin güçlü bir devlet yap›s›na sahip olmas›nda Atatürk ilke ve ink›laplar›n›n katk›s›n› araflt›r›n›z.

Bunda en önemli etken o bölgede yaflanan iklim özelli¤idir. Ünite Farkl› ‹klimler. Farkl› Yaflam Tarzlar› ÖN HAZIRLIK So¤uk ve s›cak bölgelerde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› sizce neden farkl›d›r? Afla¤›daki foto¤raflar sizce dünyan›n neresine ait olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • co¤rafi konu • iklim m • kutup • do¤al ortam fl Sizce bu insanlar neden farkl› giyinmifller? Yukar›daki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi dünyan›n farkl› yerlerinde insanlar birbirlerinden farkl› giyinmektedirler. Öyle ki yeni yap›lan ev. Buz bloklar› ›s› yal›t›m› sa¤layarak d›flardaki so¤uk havan›n içeri girmesini engeller ve evlerin ›s›s›n› korur. yandaki foto¤rafta da görüldü¤ü gibi Eskimolar. Kutup bölgelerinde yaflayan insanlar. evlerini buz bloklar› üst üste y›¤arak yapar. Buzdan evlerin içinde ›s›nmak ve di¤er gereksinimleri karfl›lamak için atefl yak›lmas›. evlerini yaflad›kla‹glo ad› verilen eskimo evleri r› yerin koflullar›na uygun yaparlar. Örne¤in. bir gün sonra âdeta kaya gibi sa¤lam olur.2. buz kal›plar›n› etkilemez. SINIF . fl Sizce eskimolar günlük yaflamlar›nda hangi zorluklarla karfl›lafl›yor olabilir? fl Kutup bölgeleri buzlarla kapl› oldu¤una göre buralarda yaflayan insanlar nas›l beslenirler? Yiyecek ihtiyaçlar›K›zak çeken köpekler n› nas›l karfl›l›yor olabilirler? fl Kutup bölgelerinin iklim özellikleri ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? 42 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Afrikada günlük k›yafet Foto¤raflar› inceleyerek insanlar›n giyinme. güneyinde Kalahari çölleri dünyan›n en s›cak yerleridir. SINIF 43 . bu bölgelerde yaflayan insanlar›n temel besin maddesini oluflturan pirincin elde edildi¤i çeltik tarlalar› görülmektedir. Afla¤›daki ve yandaki foto¤raflarda insanlar›n bar›nmak için kulland›klar› evler görülmektedir. Su kaynaklar› çok k›s›tl›d›r. vahalardaki kuyulardan sa¤lan›r. Afla¤›daki foto¤rafta. Foto¤raftaki kiflilerin giyim tarzlar›ndan yararlanarak bu bölgede etkili olan iklimin özelliklerini söyleyiniz. Afrika k›tas›n›n kuzeyinde Büyük Sahra. kutup bölgelerinde yaflayanlar gibi giyinebilir mi? Afrika ile kutup bölgelerinin iklim özellikleri birbirine benzer mi? Neden? Sazdan yap›lan ev Dünya üzerinde baz› bölgeler bol ya¤›fl al›r. Etkinlik fl Yandaki foto¤rafta verilen kurak bir alanda insanlar geçimlerini nas›l sa¤layabilirler? Bu topraklarda ekim dikim yap›labilir mi? Nedenini söyleyiniz. Çöllerde s›cakl›klar çok yüksektir. fl Sizce bu bölgenin iklim özellikleri nelerdir? fl Afrika'da yaflayan bir insanla kutup bölgelerinde yaflayan bir insan›n yer de¤ifltirdiklerini düflününüz. Asya k›tas›n›n güney ve güneydo¤usu dünyan›n en fazla ya¤›fl alan bölgesidir. fl Yandaki foto¤rafta sizce insanlar neden çeltik tar›m› yap›yorlar? Bu¤day ekimi yapamazlar m›? Niçin? Yeryüzünde çöller. Çöllerde tek tük bitki türlerine rastlan›r.Yeryüzünde Yaflam Kutup bölgelerinde so¤uk iklim yaflan›rken ekvator ve çevresinde ise s›cak iklim yaflanmaktad›r. Sizce hangi güçlüklerle karfl›lafl›rlard›? Afrikal› bir insan. Su. kurak alanlar olarak dikkat çeker. bar›nma ve günlük yaflamlar› hakk›ndaki düflüncelerinizi söyleyiniz. Çeltik tar›m› ÖÇK 2. Çölde deve kervan› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.9.

2. ‹klimi. Deniz ürünlerini. Bizde grup olarak dünya üzerinde görülen bafll›ca iklimlerin genel özellikleri ile ilgili bir çal›flma yapt›k. Etkinlik 44 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. incir. genellikle çöl iklimi dedikleri gündüzleri s›cak. Yine bir baflka yerde üzüm. ne ararsan bulabiliyorsun. SINIF . ÖÇK 2. afla¤›da nehir kenar›ndaki komflu köyde iklim daha ›l›mand›. çal›flmalar›m›z›n sonunda konuyu k›saca özetledi. Il›man bir iklim. geçimlerini avc›l›k yaparak sa¤l›yorlar. Bir baflka yerde çay. muz… Esma: Arkadafllar. Osman: Televizyonda izledim. Ünite ‹klim Özellikleri Benim ad›m Erol. Grup baflkan›m›z Arzu. bizler flansl›y›z.10. Ali: Biliyor musunuz. Geçimlerini bu flekilde sa¤l›yorlar. Her fley yetifliyor. yabani av hayvanlar›n› avl›yorlar. Çok güzel bir ülkede yafl›yoruz. Bir yerde Afrika da bir su kuyusu pamuk. oldukça so¤uktu. Oralarda yaflayan insanlar›n ço¤u yeterince beslenemediklerinden s›k s›k hastalan›yorlarm›fl. Bunlar so¤uk iklim. zeytin yetiflirken di¤er yerde bu¤day. Ne yer. Yurdumuzdaki iklimler. Ayfle: Dedem. ne ekerler? Nas›l geçinirler? Ayfle: Ben bu konuda araflt›rma yapm›flt›m. ‹klim flartlar› insanlar›n giyim ve beslenme tarzlar›n› ekonomik faaliyetlerini do¤rudan etkilemektedir. kurakl›k nedeniyle içme suyu bulmakta güçlük çekiyorlarm›fl. Köyümüze yak›n. Orada çeflitli tar›m ürünleri elde ediliyordu. sohbetlerinin birinde köyüyle ilgili an›laEskimo bir kad›n r›ndan söz ederken “Bizim köy. f›nd›k üretiliyor. arpa. Buradaki insanlar. ‹klim kurak oldu¤u için ekim iflleriyle de u¤raflam›yorlarm›fl. bir da¤ köyüydü. Grup içindeki arakdafllar›n s›ra ile yapt›klar› çal›flmalar› sundular. fleker pancar› ekiliyor. ‹nsanlar. Dünya’n›n kutup bölgelerinde insanlar geçimlerini nas›l sa¤l›yorlar? Oralar çok so¤ukmufl. Giysilerini de daha çok deriden yap›lm›fl kürklü Çay bahçeleri elbiseler oluflturuyor. s›cak iklim ve ›l›man iklimdir. çeflitli ürünlerin yetifltirilmesine elveriflli. geceleri çok so¤uk bir iklim egemenmifl.” demiflti. Arzu: Dünya’da genel anlamda üç farkl› iklim özellikleri görülmektedir. Afrika’n›n iç kesimlerindeki Ekvator çevrelerinde. Y›l›n büyük bir k›sm› kar ve buzlarla kapl›ym›fl.

yeni fidanlar›n büyümesine ve orman›n yeniden yetiflmesine engel olacakt›r. Her yerden buharlar yükselir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu koflullarda bitkiler flafl›lacak bir h›zla boy atar. Ö¤leye do¤ru bulutlar toplan›r ve çok geçmeden.11. bölgelerin ve Dünya’n›n iklim yap›s›n› sizce nas›l etkiler? Neden? fl Ya¤mur ormanlar›n›n sesi olsan›z insanlara neler söylemek isterdiniz? 2. A¤aç gövdeleri. milyonlarca y›ld›r hiçbir yabanc› etkiyle engellenmeden serpilip geliflimini sürdürmüfltür. genellikle flimflek ve gök gürültüsüyle birlikte. bitki örtüsüyle kapl›d›r. Ya¤mur ormanlar› bitki yaflam› için çok elverifllidir. Her canl›. bardaktan boflan›rcas›na bir ya¤mur bafllar. s. ya¤›fls›z bir mevsimin olmay›fl›d›r. Genellikle 45 metre yüksekli¤e ulaflan en büyük a¤açlar›n alt›nda. gürültüyü ve rüzgâr›n h›z›n› azalt›r ve erozyonu önler.19. Günefl sabah erkenden yükselir. Mevsimler aras›nda fark çok azd›r. hayvan.) Yukar›daki metni okuyarak afla¤›da verilen sorular› cevapland›r›n›z. varl›¤›n› ancak do¤al bir çevrede sürdürebilir. Bilgi Kutusu Ya¤mur Ormanlar› Ekvator’un yak›n çevrelerinde kalan bölgeler. topra¤›n do¤al dengesinin bozulmas›na yol açacak. A¤açlar›n ço¤u. Ya¤mur ormanlar›. s›cakl›k gibi canl› ve cans›z ögelerden oluflur. tek bir dal bile ç›karmadan 20-25 metre kadar yükselir.Yeryüzünde Yaflam ‹çinde yaflad›¤›m›z do¤al çevre. ÖÇK fl Ya¤mur ormanlar›n›n s›k ve gür bir yap›da olmas›n›n nedenleri nelerdir? fl Ekvator bölgesinin iklimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Ya¤mur ormanlar›ndan insanlar nas›l yararlan›yorlar? Bu ormanlar›n yok olmas›. Bu nedenlerden dolay› do¤al çevreye karfl› her insan duyarl› olmak zorundad›r.67-70. genellikle ya¤mur ormanlar› ad› verilen s›k a¤açlardan oluflmufl ormanlarla kapl›d›r. halata benzeyen farkl› sarmafl›klarla birbirine ba¤lanm›flt›r. a¤aç alt› canl› yaflam›na son verecek. Örne¤in ormanlar oksijen üreterek havay› temizler. Bu ormanlardaki a¤açlar kesildikçe saklad›klar› gizler. c. uzun gövdeli yüksek a¤açlar›n birbirine kar›flm›fl dallar› ve yapraklar› günefl ›fl›¤›n›n afla¤› ulaflmas›n› önler. bu bölgelerde bitkilerin geliflmesini durduracak so¤uk ve çetin bir k›fl›n ya da kurak. Temel Britannica. bitki. Ormanlar iklimi de etkiler. ‹nce. Ya¤mur ormanlar›. su toprak. hava. Çevrenin canl› yaflam› üzerinde önemli bir etkisi vard›r. Sarp kayal›klar d›fl›nda her kar›fl toprak. hastal›klarla mücadelede bize yard›mc› olabilecek de¤erli do¤al maddeler ve yeni yiyecekler olarak yararlanabilece¤imiz bitkiler sonsuza kadar yitirilmektedir. Geceleri bile hava s›cak ve nemlidir. Bu kar›fl›k yap›l› ve gür ormanlar bazen Ekvator ormanlar› olarak da adland›r›l›r. Fakat ne yaz›kt›r ki günümüzde ürkütücü bir h›zla kesilip yok edilmektedir. Hemen her zaman ya¤mur ya¤d›¤› için düflen ya¤›fl miktar› çok yüksektir. Ormanlar›n yok edilmesi. daha çok ya¤›fl al›r. Ormanl›k yerler. dev e¤relti otlar›. Bunun bafll›ca nedeni. havadaki tozlar› süzer. o insanlar› sizce nas›l etkiler? fl Do¤al ürünler ne demektir? fl Ya¤mur ormanlar›n›n yok olmas›. SINIF 45 . nemli bir s›cakl›k ortal›¤› kaplar. (K›salt›larak al›nm›flt›r. yüzy›llard›r o bölgede yaflayan insanlar›n ve di¤er canl›lar›n yararland›¤› do¤al ürünlerin ambar› olmufltur. muz a¤açlar› ve baflka birçok bitki yer al›r.

KEL‹ME LAR VE KAVRAM m • beflerî orta • bölge • iklim • Yön Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizin üç taraf›n›n denizlerle çevrili oldu¤unu. Buna göre ülkemizde nas›l bir iklim özelli¤inin etkili oldu¤unu söyleyiniz.2. 46 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yurdumuzdaki da¤l›k bölgeler neden so¤uktur? 3. sizce ülkemiz iklimini nas›l etkilemektedir? Neden? fl Türkiye’nin s›cak ve so¤uk iklim kuflaklar› aras›nda oldu¤unu hat›rlay›n›z. Ünite Bir Baflkad›r Benim Memleketim ÖN HAZIRLIK 1. “Bir baflkad›r benim memleketim” adl› flark›n›n söz ve ritmini ö¤renerek s›n›fta söyleyiniz. SINIF . Bu durumu nas›l aç›klars›n›z? 2. Sizce bu özellikler yurdumuzda görülen iklim özelliklerini nas›l etkiler? Afla¤›daki haritay› inceleyerek ülkemizde görülen iklim tiplerinin özelliklerini birlikte ö¤renelim. ovalar›n ve da¤l›k alanlar›n genifl yer kaplad›¤›n› görürüz. Türkiye iklim tipleri haritas› fl Türkiye’de birbirinden farkl› iklim tiplerinin görülmesinin nedenleri ne olabilir? fl Türkiye’nin Ekvator’a yak›n bir yerde bulunmas›. fl Türkiye haritas›ndan da yararlanarak yaflad›¤›n›z ilin hangi iklim bölgesinde oldu¤unu söyleyiniz. Ülkemizde Akdeniz k›y›lar›nda denize girilirken ayn› zamanda Erzurum Palandöken’de k›fl sporlar› yap›lmaktad›r.

Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤inizde yurdumuzun kuzey ve güney kesimlerinde. ve 2. Sizce bu kadar genifl topraklar üzerinde ayn› iklim özelli¤inin yaflanmas› mümkün müdür? Nedenini söyleyiniz. yandaki foto¤raflarda da görüldü¤ü gibi yükseltisi fazla olan da¤larla kapl›d›r. da¤lar›n k›y›ya paralel uzad›¤›n› görürüz. bat›dan Ege Denizi ve güneyden Akdeniz ile çevrili bir ülkedir. ya¤›fl›n da¤›l›fl›nda önemli etkileri bulunmaktad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Da¤lar›n k›y›ya paralel uzanmas› ile deniz etkilerinin iç kesimlere ulaflamamas› aras›nda ÖÇK nas›l bir iliflki vard›r? 2. Türkiye fiziki haritas› Türkiye. Ayr›ca ülke topraklar›m›z›n kuzeybat› kesiminde ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› ile bu bo¤azlar aras›nda Marmara Denizi yer almaktad›r. Denizler üzerinden gelen rüzgârlar beraberlerinde nemli hava kütlelerinide tafl›yarak özellikle k›y› bölgelerimize bol ya¤›fl b›rak›rlar.13. Yurdumuz. Denizlerin etkisiyle k›y› bölgelerimiz daha ›l›man bir iklim yaflan›rken iç kesimlere do¤ru gidildikçe karasall›¤›n etkisi artar.12. Ülkemizi çevreleyen denizlerin özellikle s›cakl›k. oldukça genifl topraklara sahip bir ülkedir.Yeryüzünde Yaflam fl Türkiye. Etkinlik K›y›lar›m›z bol ya¤›fl al›r. kuzeyden Karadeniz. SINIF 47 . Ülkemizde da¤lar genifl yer kaplar.

2. uzun koridorlar› and›ran ve iç bölgelere do¤ru uzanan vadiler ve genifl ovalar bulunur. fl Bat› k›y›lar›nda da¤lar›n k›y›ya dik uzanmas› buradaki iklimi nas›l etkilemektedir? Afla¤›daki tabloda. fl K›y› illerimizin iç bölgelerimizdeki illerden daha fazla ya¤›fl almas›n›n nedeni nedir? fl K›fl aylar›n›n so¤uk geçti¤i iller hangileridir? Sizce bunu etkileyen faktörler nelerdir? fl Denizin ›l›t›c› etkisi ile kar ya¤›fl›.9 15. Tabloyu inceleyerek ve atlaslar›n›zdan yararlanarak afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z . SINIF .1 5. baz› illerimize ait y›ll›k s›cakl›k ortalamas› ile ya¤›fl miktarlar› verilmifltir.6 14 11. don olay› gibi co¤rafi olaylar›n nas›l bir iliflkisi olabilir? Türkiye fiziki haritas›n› inceledi¤imizde ülkemizde ortalama yükseltinin fazla oldu¤unu ve genelde da¤l›k bir araziye sahip oldu¤umuzu görürüz. Ünite Ülkemizin bat› k›y›lar›nda ise da¤lar k›y›ya dik olarak uzanmakta ve alçalarak Ege Denizi’nde son bulmaktad›r. Etkinlik 48 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. iç kesimlerden daha yüksek olmas›n›n nedenlerini söyleyiniz. 2010) fl K›y›lar›m›zda y›ll›k s›cakl›k oran›n›n.7 14 Ya¤›fl Miktar› (m2) 1052 447 491 2300 691 677 377 380 650 Kaynak (TÜ‹K.8 17.8 13. Sizce bu iklimi nas›l etkiler? ÖÇK 2. Harran Ovas› Deniz K›y›s› (Ayd›n) ‹ller Antalya Erzurum Diyarbak›r Rize ‹zmir ‹stanbul Ankara Van Samsun Y›ll›k Ortalama S›cakl›k (0C) 18. Da¤lar›n aralar›nda.14.7 8.

ortalama 2000 metreye ulafl›r. Bilgi Kutusu Türkiye 36o-42o kuzey paraleleri aras›nda ›l›man iklim kufla¤›n›n Ekvator’a yak›n bölümünde bulunmaktad›r. k›fl›n ise kuzeyden gelen so¤uk hava kütlelerinin etkisi alt›na girer. Yaz›n daha çok güneyden gelen s›cak hava. do¤uya do¤ru gidildikçe artarak devam eder. fl Türkiye Fiziki haritas› ve sayfa 48’deki tablodan yararlanarak yükseltinin iklim koflullar› üzerinde nas›l bir etkisi oldu¤unu aç›klay›n›z. ‹klim tiplerinin da¤›l›fl›ndaki yeryüzü flekillerinin etkisini nas›l aç›klars›n›z? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sayfadaki foto¤raflar ayn› mevsimde ülkemizin farkl› bölgelerine ait görüntülerdir. Ülkemizdeki farkl› iklim bölgelerinden görünüm fl Ayn› mevsimde farkl› iklim flartlar›n›n yaflanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Foto¤raflar›n ait oldu¤u yerlerde.Yeryüzünde Yaflam Bat› Anadolu k›y›lar›m›zdan. Türkiye’nin bu konumu ›l›man iklim flartlar›n›n etkili olmas›na ve mevsimlerin belirgin olarak görülmesine neden olmufltur. deniz seviyesinden (0) itibaren bafllayan yükselme. Yurdumuzun do¤u kesimlerinde bu yükseklik. SINIF 49 . fl Sizce foto¤raflar. Bulundu¤u konum nedeniyle ülkemizde dört mevsim belirgin olarak yaflan›r. yurdumuzun hangi bölgelerine ait olabilir? Tahminlerinizi söyleyiniz. o anda s›cakl›klar›n kaç derece olabilece¤ini tahmin ediniz.

yurdumuzun güney ve bat› k›y›lar›nda görülür. yerflekillerinin engebeli olma durumu ve yükseklik farklar› nedeniyle bu iklimin görüldü¤ü yerlerde kendi içerisindede farkl›l›klar yaflan›r. bu da¤lar gibi yurdumuzun güneyinde de s›rada¤lar var. k›z›m. Ülkemizde birbirinden farkl› iklim özelliklerinin görülmesini nedenleri nelerdir? 2. Yurdumuzda ya¤›fl›n bol oldu¤u. Yükselirken tafl›d›¤› su buhar› yo¤unlafl›r ve ya¤›fl olarak yere iner. Yurdumuzun güney k›y›lar›na paralel uzanan Toroslar da Kuzey Anadolu da¤lar› gibi güneyden gelen nemli rüzgârlar›n iç k›s›mlara geçmesine engel olur. aylarca karla örtülü kal›r. Buralarda karasal iklim etkilidir. Bu iklimin etkili oldu¤u yerlerde yazlar s›cak ve kurak. senin de tahmin etti¤in gibi Karadeniz’in etkisi alt›nda olan yerler. yazlar ise s›cak ve kurak geçer. Bak. Buralarda s›cakl›k. Akdeniz iklimi. Yazlar s›cak geçer. SINIF . Baba: Evet. bak biraz dikkatli oldu¤unda ipuçlar›n› çok kolay bulabiliyorsun. Yaflad›¤›n›z yer hangi iklim bölgesi içerisindedir? Burada iklimi etkileyen faktörler nelerdir? 50 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Söyleyelim 1. Ayfle ile Babas› Ayfle: Babac›¤›m. Ya¤›fllar daha çok. Karadeniz ikliminin görüldü¤ü yerler. K›fl aylar›n›n ortalama s›cakl›¤› 0 0C dolay›ndad›r. k›y›ya paralel uzanan Kuzey Anadolu da¤lar›n›n yamaçlar›na çarparak yükselir. Ayfle: Teflekkür ederim. ‹ç Anadolu’dan do¤uya do¤ru gidildikçe s›cakl›klarda düflüfl gözlenir. Yurdumuzun kuzeyinde yer al›n. Do¤uda en çok ya¤›fl da ilkbaharda ve yaz›n düfler.2. k›fllar ise ›l›k ve ya¤›fll› geçer. Karadeniz üzerinden gelen nemli ve ›l›k hava kütleleri. Baba: Aferin k›z›m. Ayfle: Nas›l yani? Baba: ‹ç Anadolu’da k›fllar. Bu çal›flma benim için çok faydal› oldu. Bu iklimde k›fllar so¤uk ve kar ya¤›fll›. Ülkemizde etkili olan di¤er bir iklim özelli¤i ise Akdeniz ‹klimidir. yazlar›n serin. iklimle deniz aras›ndaki iliflkiyi fark etmeye bafllad›n. k›fl›n ve özellikle ilkbaharda düfler. uzun ve kar ya¤›fll›d›r. Baba: (Kitapl›kta bulunan büyükçe bir atlas› al›r ve k›z›n›n yan›na gelir. Yazlar ise serin ve k›sad›r. da¤lar›n denize bakan yamaçlar›nda daha fazla görülür. Karadeniz k›y›lar›nda Karadeniz iklimi görülür. toprak. Böylece ülkemizin hem kuzeyde hem de güneyinde ya¤›fllar. babac›¤›m. k›fllar›n ise ›l›k geçti¤i bu alanlarda y›l›n hemen hemen tamam›nda ya¤›fl görülür. Evet. ödevimi haz›rlamamda bana yard›mc› olabilir misin? Baba: Elbette k›z›m. denizlerin etkisi görülmez. Ayfle: Yurdumuzun kuzeyindeki Karadeniz ile iklimin ad›n›n ayn› olmas› dikkatimi çekti. Ayfle: (Türkiye fiziki haritas›nda Kuzey Anadolu da¤lar›n› göstererek) Babac›¤›m. Yurdumuzun iç kesimlerinde ve denizden uzakta kalan yerlerde. Ünite Yurdumuzda görülen iklimleri ve özelliklerini daha iyi kavramak için afla¤›daki diyalo¤u okuyunuz. Konumlar›. Ayfle: Yurdumuzun denizlerden uzak kalan iç ve do¤u kesimlerinde ise iklim k›y›larda daha farkl› olmal›! Baba: Do¤ru tahmin ettin k›z›m. Ayfle: Yurdumuzda etkili olan iklimleri ve özelliklerini araflt›r›yorum. ‹kisi aras›nda bir iliflki var sanki.) Yurdumuzda bafll›ca üç iklim tipi görülür. Düflünelim.

Varsa özellikleri hakk›nda bilgi toplay›n›z. Bunlardan baz›lar›nda yap›lan kaz›larda farkl› dönemlere ait tafl ve de¤iflik madenler kullan›larak elde edilen araç ve gereçler bulunmufltur. SINIF Tart›flma fl ‹lk Ça¤ yerleflmeleri ile günümüzdeki yerleflmeleri etkileyen faktörler aras›nda benzerlik ve farkl›l›klar var m›d›r? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. 51 . Anadolu tarihi ile ilgili araflt›rma yaparak edindi¤i bilgilerle bir sunum haz›rlad›. o dönemlerde beslenme ve giyimlerini nas›l sa¤lam›fl olabilirler? Ebru. fleklinde olmas›n› da flöyle aç›klad›: Tarih boyunca çeflitli nedenlerle y›k›lan yerleflme alanlar›nda. Gülhüyük. Ebru. Anadolu eski medeniyetlerin yerleflim alan› olarak tarihteki yerini alm›flt›r. bol suyunun ve verimli topraklar›n›n bulunmas›. Anadolu'da 1000'in üzerinde hüyük oldu¤u bilinmektedir. buluntulardan ve yap›lan kaz›lardan elde edilen araç ve gereçlerle ulafl›lmaktad›r. nas›l bir geliflme ve de¤iflme gösterdi¤ini araflt›r›n›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bozüyük. fl Yak›n çevrenizde benzer özellikte kal›nt›lar olup olmad›¤›n› ö¤reniniz.. y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile tepeler oluflmufltur.Yeryüzünde Yaflam Yaflayan Geçmifl ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • yerleflme • yüzy›l Bulundu¤unuz yerleflim yerinin ne zaman kuruldu¤unu. fl Tarih öncesi dönemde yaflayan insanlar›n. ARAfiTIRINIZ Kapadokya olarak bilinen bölge ve buradaki eski yerleflmeler hakk›nda bilgi ve foto¤raf toplayarak bir sunum haz›rlay›n›z. Geçmifl dönemlerde bu topraklarda çeflitli medeniyetler kurulmufl. Tarih boyunca Asya ve Avrupa k›talar› aras›nda bir köprü görevi görmüfltür. pek çok kavmin buray› yurt edinmesine neden olmufltur. Eski kaya s›¤›naklar› kaya s›¤›naklar›n› yerleflim yeri olarak seçmelerinin nedenleri neler olabilir? fl Kaya s›¤›naklar›nda yaflayan insanlar. MÖ 3200 y›llar›nda yaz›n›n bulunmas›yla bafllar. Bu ça¤lara ait bilgilere. Anadolu. Bilgi Kutusu Tarih. dünyan›n ilk yerleflme alanlar› içinde yer al›r. Uygun iklim koflullar›na sahip olmas›.. tarih öncesi ça¤lar olarak adland›r›l›r. Anadolu'daki yerleflme yerlerinin pek ço¤unun ad›n›n Çatalhöyük. Oluflan bu yapay tepelere höyük (hüyük) denilmektedir. Daha önceki dönemler de.

15. Ünite Anadoluda ilk yerleflmeler: Çatalhöyük Eski yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan da anlafl›ld›¤› gibi Anadolu'da tarih öncesi dönemlerde pek çok uygarl›¤›n bulundu¤u görülmektedir. Evlerin aralar›nda sokaklar yoktur ve insanlar evler aras›nda çat›dan çat›ya geçerek dolafl›rlar. Lan Hodder. Konya'n›n Çumra ilçesi s›n›rlar› içerisinde bulunmaktad›r. Bilgi Kutusu Çatalhöyük. fl ‹ngiliz arkeolo¤un Çatalhöyük için söyledi¤i "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. 1961. SINIF . Anadolu'daki en eski yerleflim kültürlerini oluflturur. Bu uygarl›klardan biri de Çatalhöyük'te kurulmufltur. Evlerin temelden baflÇatalhöyük’te günlük yaflam› gösteren temsilî bir resim layarak kerpiçten yap›ld›¤›. Çatalhöyük. Çatalhöyük." sözünden neler anl›yorsunuz? Yorumlay›n›z. hiçbirinde kap› olmad›¤› görülür. düz daml› ve d›fla tümüyle kapal› oldu¤u görülmektedir. a¤aç ve kam›fl›n kullan›ld›¤› belirlenmifltir." demifltir. Çatalhöyük için "‹nsan›n evcilleflmesinin befli¤idir. Etkinlik 52 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Evlere damlardan merdivenle girilir. ‹lçenin 10 km do¤usunda. O dönemde yaflayan insanlar›n günlük yaflamlar› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Çatalhöyük'teki evlerin yap›l›fl flekilleri incelendi¤inde ço¤unlukla kare planl›. fl O dönemde insanlar›n.2. farkl› büyüklükteki iki tepeden oluflmaktad›r. Bu bölgede kaz› çal›flmas› yapan ‹ngiliz arkeolo¤ Prof. ‹lk yerleflme örne¤i olan yap›larda kerpiç. 1958 y›l›nda ortaya ç›kar›lm›flt›r. a¤aç ve kam›fltan yap›lm›fl olabilir? Yandaki resmi inceleyiniz. 1963 ve 1965 y›llar›nda burada yap›lan kaz›lar sonucu 13 yap› kal›nt›s› ortaya ç›kar›lm›flt›r. evlerini bu flekilde yapmalar›n›n nedeni sizce ne olabilir? ÖÇK 2. fl Sizce Çatalhöyük’teki ilk yerleflmelerde evler neden kerpiç.

fl ‹nsanlar›n bir araya gelip toplu yerleflim birimlerinde birlikte yaflamas›n›n nedeni neler olabilir? Çatalhöyük evlerindeki duvar resimleri. büyük bir köy oldu¤unu ortaya koymaktad›r. Yap›lan kaz›lar buran›n nüfusunun çok kalabal›k. Çatalhöyük yerleflim alan› Araflt›rmac›lar. At. Hayvanlar›n hepsi de büyük ve insanlara zarar verebilecek kadar güçlü (bo¤a. Böylece ilk yerleflim birimleri olufltu. ‹lk Ça¤ insanlar›ndan daha farkl› bir yaflama geçtiler. ÖÇK 2. avc›lar. Arpa. Bu resimlerdeki temalar da hayvanlar. manzara resimleri gibi çok çeflitlilik içermektedir. geometrik biçimler. s›¤›r gibi hayvanlar› evcillefltirdiler.Yeryüzünde Yaflam Günümüzden yaklafl›k 9000 . Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 53 . buna ba¤l› olarak kerpiç evler yapmaya bafllad›lar. belirli yerlere yerleflmeye bafllad›lar. ay› ve yaban domuzu gibi) görünmektedir. koyun. ‹lk yerleflmelere ait duvar resimleri (Çatalhöyük) fl Duvar resimlerindeki hayvan figürleri o dönemle ilgili hangi bilgileri vermektedir? fl Geçmiflte zaman içinde insanlar›n yaflam tarz›nda nas›l bir de¤iflim olmufltur? fl Yaflad›¤›n›z yerdeki ev tipleri ile Çatalhöyük’teki ev tiplerini karfl›laflt›rarak benzerlik ve farkl›l›klar› söyleyiniz. yap›lar›n duvarlar›n› süslemekteydi. bu¤day yetifltirmeye. Resimlerde bu hayvanlar›n çevrelerini sarm›fl küçük insanlar da yer almaktad›r.10 000 y›l öncesinde Çatalhöyük'te insanlar. Kilin piflirilmesiyle çanak çömlek üretir oldular. toplay›c›l›k yerine ise tar›ma yöneldiler. Avc›l›k yerine hayvanc›l›k. Çamurun güneflte sertleflti¤ini fark ettiler. Çatalhöyük'ün ileri bir tar›m kültürüne sahip yerleflim yeri oldu¤u sonucuna varm›fllard›r.16.

tarih ça¤lar›n› inceleyiniz. Ünite fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi ilk yerleflmelerde insanlar›n. Süreç içinde etkili olan faktörlerin neden de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. En yayg›n olarak “Ay” ve “Günefl” y›llar›na dayanan takvim kullan›lm›fl. 54 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sosyal faaliyet ve e¤itim imkân› fazla olan yerleri yerleflim alan› olarak tercih etmektedir. kendine özgü bir özellik tafl›yan zaman parças›. sa¤l›k hizmeti. Günümüzde ise do¤al ‹lk yerleflimlere ait kal›nt›lar faktörlerin yan› s›ra ekonomik faaliyetler ve kültürel faktörler yerleflme alanlar›n› belirlemektedir. sanayi ve ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerler önemli yerleflim birimleridir. Binlerce y›l boyunca takvim sistemlerini gelifltirerek günümüze kadar ulaflt›rm›fllard›r.2. dönem. devir olarak adland›r›l›r. Günümüzde yerleflmeler ‹nsanlar. yüzy›l. Örne¤in tarih öncesi ça¤larda yap›lan ilk araçlar. baflka bir olay›n sebebini oluflturur. ‹sa’n›n do¤du¤u y›l milatta bafllang›ç olarak kabul edilir. önce Samsun'a geldi. sonraki ça¤larda daha da gelifltirilerek kullan›lm›flt›r. Daha sonra Erzurum ve Sivas kongrelerini toplad›. ifl imkan›. Tarihî olaylar belirlenirken ça¤. Edindikleri bu becerinin ekonomik ve sosyal yaflant›lar›na katk›s› olmufl mudur? ‹lk uygarl›klar›n oluflmas›na etkisi olabilir mi? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. ‹sa’n›n do¤umu ) 375 Kavimler Göçü’nün bafllamas› ORTA ÇA⁄ MS 1453 ‹stanbul’un fethi 1789 Frans›z ‹htilali YEN‹ ÇA⁄ YAKIN ÇA⁄ Bilgi Kutusu Tarihte meydana gelen olaylar› iyi anlamak için onlar›n s›ras›n› bilmemiz gerekir. milattan önce (MÖ) ve milattan sonra (MS) terimleri kullan›lmaktad›r. Günümüz insanlar›. baz› madenleri iflleyerek çeflitli araç-gereç yapt›klar› anlafl›lmaktad›r. Ça¤. Hz. Tarih fieridi ‹LK ÇA⁄ MÖ 3200 Yaz›n›n bulunmas› 0 Milat ( Hz. SINIF . bunlar günümüzde de kullan›lmaktad›r. Çünkü sona eren bir olay. Turizm. ulafl›m kolayl›¤›. Zaman s›ralamas›na bir baflka örnek verelim: “Atatürk. tarihin ak›fl› içinde.” Bu önemli geliflmeleri zaman s›ralamas›na koyarak anlat›r›z. fl Konu anlat›m›ndan hareketle tarih öncesinden günümüze yerleflmeyi etkileyen faktörlerin neler oldu¤unu belirleyiniz. Tarih öncesi dönemlerde yerleflmeler do¤al faktörlerin etkisi alt›ndayd›. zaman ölçüsü olarak çeflitli takvimler kullanm›fllard›r. Yüzy›l ise yüz y›ll›k süre için kullan›l›r. Ard›ndan TBMM'nin kurulmas›n› sa¤lad›. Afla¤›daki tarih fleridi üzerinde.

Anadolu'da sulamal› tar›m. Ülke yönetiminde kraliçe. Bu tur sayesinde. temizli¤e büyük önem verir. Hititler. Anadolu’daki uygarl›klar›n birbirleriyle ve komflular›yla etkileflimi buradaki medeniyetlerin geliflmesini h›zland›rm›flt›r. Ancak kral›n yetkileri. ibadet için tap›na¤a gitmeden önce y›kan›r ve temiz giysiler giyerlerdi. tah›l tar›m› ve hayvanc›l›k önemli ekonomik faaliyetlerdendi. Ba¤c›l›k. Ancak bu s›n›flar aras›nda fazla bir ayr›cal›k yoktu. Anadolu’da ilk ça¤larda kurulan uygarl›klarla ilgili pekçok bilgiye ulaflt›m. m›zrak. MÖ 1450 y›llar›nda büyük bir imparatorluk hâHititlere ait bir duvar resmi line geldiler. Heykel ve kabartma sanat› alan›nda da geliflmifllerdi.Yeryüzünde Yaflam Anadolu ve Mezopotamya Uygarl›klar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • uygarl›k • yerleflme ‹lk ça¤lardaki yerleflim yerlerine ait kal›nt›lardan o dönemdeki insanlar›n yaflamlar› ile ilgili hangi bilgilere ulafl›labiliriz? Hititler Döneminden kalma eserler fl Yukar›daki foto¤raflarda neler görüyorsunuz? Sizce bunlar hangi amaçla yap›lm›fl olabilir? Anadolu’nun cografi konumu. yaya ve atl›-arabal› askerlerden oluflurdu. Önce Çorum ili s›n›rlar› içinde bulunan Bo¤azköy’e gittik. Hititler. fiimdi Anadolu da kurulmufl olan medeniyetlerin hangileri oldu¤unu Ebru’nun anlat›m›ndan yararlanarak birlikte ö¤renelim. balta gibi silahlar kullan›l›rd›. Hattuflafl (Bo¤azköy)'› baflkent yap›p bir devlet kuran Hititler. yay. Eli silah tutan herkes asker say›l›rd›. M›s›r. çeflitli kültürlerin yafland›¤› bir bölgeymifl. ‹ran. kalkan. Roma ve Yunan kültürlerinden karfl›l›kl› olarak etkilenmifltir. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Mezopotamya'dan ald›klar› çivi yaz›s› ile daha çok tafl tabletler üzerine yazd›klar› resim yaz›s›n› (hiyeroglif) kullan›rlard›. SINIF 55 . kraldan sonra en yetkili kifli say›l›rd›. Yetkileri “Pankufl” ad› verilen bir meclis taraf›ndan s›n›rland›r›lm›flt›. Hitit Uygarl›¤› Geçen yaz. Eski ça¤larda Anadolu. Hititlerde devlet yönetiminde halk. ilk kez bu dönemde. Hititlerde devlet yönetiminde baflta kral bulunurdu. Hitit uygarl›¤›nda tar›ma önem verilmifltir. Çevresindeki Mezopotamya. birtak›m s›n›flara ayr›lm›flt›r. sonsuz ve s›n›rs›z de¤ildi. Hititlerle M›s›rl›lar aras›nda imzalanm›flt›r (MÖ 1280). MÖ 2000 bafllar›nda Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya gelerek K›z›l›rmak çevresindeki topraklara yerleflmifller. Hititlerde ordu. Burada Hititler hakk›nda bilgiler edindim: ‹lk Ça¤da Anadolu'da ilk devleti kurmufl olan toplum Hititlerdir. Savafllarda ok. Hititlerde gerçeklefltirilmifltir. geçmiflte önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i bir bölge olmas›nda etkili olmufltur. Dünyan›n ilk yaz›l› antlaflmas› olan Kadefl Bar›fl Antlaflmas›. Çok tanr›l› bir inanca sahip olan Hititler. ailemle Anadolu turuna ç›km›flt›k.

kadehler. SINIF . Buradaki evlerin kap›lar› oymalarla. Ünite fl Hititlerdeki yönetim anlay›fl›n› günümüzdeki ile karfl›laflt›r›n›z. Frigler. Frigya halk›n›n büyük ço¤unlu¤u çiftçilikle u¤rafl›yordu.17. Benzerlik ve farkl›l›klar›n› söyleyiniz. Friglerin ekonomisi tar›m ve hayvanc›l›¤a dayal›yd›. Madenlerden yapt›klar› eflyalar› baflka ülkelere sat›yorlard›. özellikle maden iflçili¤inde ilerlemifllerdi. fl Frigler maden ve tafl iflçili¤inde neden gelimifl olabilirler? fl Hititler ve Friglerin sosyal ve ekonomik yap›lar›n› benzerlikleri yönünden karfl›laflt›r›n›z. Hayvanc›l›k ve tar›m›n korunmas›na yönelik kanunlar koymufllard›. Eskiflehir'deki Yaz›l›kaya.2. surlarla çevrili ve büyük bir kap›s› olan flehirdir. vazolar ve seramik çanaklar bunun en güzel örne¤ini oluflturmaktad›r. Frigler. MÖ 800 y›llar›nda Orta Anadolu'da güçlü bir devlet kurmufllard›r. Kayalar› oyarak sütunlar. koridorlar yapm›fllard›r. ÖÇK 2. Tap›naklar›n›n ve mezarlar›n›n üzerini de geometrik süsler ve hayvan flekilleriyle süsleyip donatm›fllard›r. Çengelli i¤ne Seramik çanak Tunçtan yap›lm›fl kadehler vazolar Gordion. kaya oymac›l›¤›nda da çok geliflmifllerdi. Frig Uygarl›¤› Bo¤azköy’den sonra. Bugün Ankara yak›nlar›ndaki Gordion'da bulunan. odalar. Frigler. Frigler. dünyadaki her fleyin sahibi oldu¤una inan›lan bereket tanr›ças›yd›. krallar›na Midas unvan›n› verirlerdi. d›fl yüzleri ise kabartma süslemeli levhalarla kaplanm›flt›r. tunçtan yap›lm›fl çengelli i¤neler. Kibele ad›ndaki ana tanr›çaya büyük sayg› gösterirlerdi. Etkinlik Midas An›t› (Yaz›l›kaya-Eskiflehir) 56 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Friglerin tafl iflçili¤inde ne kadar usta olduklar›n› ve ileri gittiklerini gösteren aç›k bir örnektir. Friglerin baflkenti olan Gordion (Yass›höyük)’a geldik. Eskiflehir’e do¤ru yola koyulduk. Kibele. Frigyal›lar.

bugün bile görenleri hay2. 50 binin üzerinde izleyiciyi alabilecek kapasiteye sahiptir. denize s›n›r› olmamas›na ra¤men karadaki ticaretin yan›nda deniz yoluyla denizafl›r› ülkelerlede ticari iliflkiler kurmufllard›r. sanat ve bilim alan›nda önemli geliflmelere neden olmufltur.kultur. Bu bölgede MÖ 687 y›l›nda baflkenti Sardes (Sard) olan. fiehir devletlerinin önemi.gov. Tales Anaksimenes gibi bilim adamlar›n›n çal›flmalar› ile özellikle felsefe.18. Lidyal› tüccarlar. zamanla yerli halkla kaynaflarak flehir devletler kurdular. Krallar. Diyojen. geometri. fikir. Bat› Anadolu'da Gediz ve Büyük Menderes ›rmaklar› aras›nda kalan bölgeye Lidya denilmekteydi. insanlar nas›l ticaret yap›yorlard›? fl Paran›n kullan›lmas› sizce o dönemde ticareti nas›l etkilemifl olabilir? ‹yon Uygarl›¤› Sard kentinden güneye do¤ru turumuza devam etti¤imizde ‹zmir yak›n›nda yer alan Efes’e geldik. Babam›n “Sard denince ilk akl›na gelen para” demesi dikkatimi çekmiflti. güçlü bir Lidya Devleti kurulmufltur. ‹lk Ça¤da. SINIF 57 . matematik.Yeryüzünde Yaflam Lidya Uygarl›¤› Turumuzun bu dura¤›nda Bat› Anadolu’daki tarihî Sard (Sardes) kenti vard›. özgür düflünce ve bilimin ilk kez burada do¤mufl olmas›d›r. gerçek anlamda ilk paray› icat etmifl ve kullanm›fllard›r. fl Sizce para icat edilmeden önce. ve Efes flehrinde. Etkinlik ran b›rakan büyük bir tiyatro vard›r. Efes bir zamanlar deniz k›y›s›nda bulunuyormufl. Bu nedenle dünyada ça¤dafl ekonominin temelini Lidyal›lar atm›flt›r. ‹yon flehir devletleri aras›nda en bilinenleri ‹zmir Milet ve Efes'tir.tr internet sitesine girerek Anadolu’da yaflayan uygarl›klara ait bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz. tüccarlar ve büyük toprak sahipleri. alt›n para Lidyal›lar Sardes’ten bafll›yarak Mezopotamya’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu yapm›fllard›r. astronomi ve co¤rafya gibi pozitif bilimlerde önemli geliflmeler kaydetmifllerdir. Ancak bugün Menderes ›rmaklar›n›n denizi doldurmas› ile k›y›dan 12 km kadar içeride kalm›flt›r. ticareti gelifltirmeye çal›flm›fl bu sayede zenginliflmifllerdi. fl ‹yonlar›n bilim ve sanatta geliflmesinin nedenleri neler olabilir? ARAfiTIRINIZ www. Bu tiyatro. söz Lidyal›lara ait ilk sahibi idi. Kral Yolu üzerinde yap›lan ticaret sayesinde do¤u ile bat› aras›nda kültürel etkileflim h›zlanm›flt›r. Krall›kla yönetilen ülkede asiller. Efes'teki Artemis Tap›na¤› dünyan›n en güzel eserlerinden say›lan görkemli bir yap›d›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Efes Antik Tiyatrosu ‹yonlar. MÖ 1000 y›llar›nda Yunanistan'dan Bat› Anadolu'ya geçen ‹yonlar.19. mimaride büyük eserler ortaya koymufllar. Ekonominin geliflmesi ve demokrasinin varl›¤›. Ticaretle yo¤un bir flekilde u¤raflan Lidyal›lar. Ticaretin geliflmesi sonucu birçok kültür ile iliflki kurdular. ÖÇK 2.

Bunun yan›nda günlük hayatta. tap›naklar. MÖ 8-7. Devlet. Urartular. yüzy›llarda en parlak dönemini yaflam›fl ve krall›kla yönetilmifl. çok tanr›l› bir inan›fllar› vard›. Elde edilen buluntular içerisinde tunçtan yap›lm›fl. SINIF . saraylar. süslü atlar›n koflum tak›mlar›d›r. muhteflem kaleler. Urartular.2. Urartular. Bu disklerin en s›k kullan›ld›¤› yerler.21. Bu dönemde Do¤u Anadolu'da kayalar oyulmufl. 2. fl Urartular sulama kanallar› ve göletler yapmas› yaflad›klar› bölgenin hangi özelli¤ini ÖÇK Urartulardan kalma bir disk 2. Hititlerinkine benzer resim yaz›lar› da kullanm›fllard›r. su tesisleri yap›lm›flt›r. Bu dilde. Ünite Urartu Uygarl›¤› Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu’da devlet kuran Urartular›n yaflad›¤› yerleri. yans›tmaktad›r? ve 2. köklere ekler getirilerek sözcükler türetilirmifl. Haldi'nin kutsal say›lan arabas›yla ordular›n önünden gitti¤ine inan›l›rd›. bunun için birçok sulama kanal› ve gölet infla etmifllerdir. Etkinlik 58 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.20. savafl tanr›s› Haldi idi. Urartular Türkçeye çok benzer bir dil ve çivi yaz›s› kullanm›fllar. özellikle baflkentleri olan Tuflpa (Van) kenti ile Mezopotamya bölgesini görmek istiyordum. eyaletlere ayr›lm›fl ve her eyaletin bafl›nda bir vali görev yap›yormufl. Urartulara ait bir kale (Van) Urartular›n. Ancak bu bölge gezi program›m›zda belirledi¤imiz güzergah üzerinde olmad›¤›ndan Urartularla ilgili bilgilere ‹nternet üzerinden ulaflt›m. hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ova ve akarsu boylar›nda tar›m yapm›fllar. çeflitli amaçlara hizmet eden küçük diskler de bulunmaktad›r. Bu tanr›lar›n içinde en önemlisi. özellikle mimarl›kta çok ileri bir düzeye ulaflm›fllard›r.22.

kuzeyde Toroslardan. etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Mezopotamya’da siyasi birlik kurmay› baflarm›fl. ‹nternet üzerinden Mezopotamya ile ilgili flu bilgilere ulaflt›: Mezopotamya. da ilk flehir devletlerini kurmufllard›r. Asurlular›n MÖ 19001700 y›llar› aras›nda Anadolu’da pek çok pazar yeri kurdu¤u bilinir. daha sonraki yaflam› nas›l ilk temeli Mezopotamyal›lar atm›flt›r. Asurlular MÖ 612 y›l›nda y›k›lm›flt›r. Dicle ve F›rat ›rmaklar› taraf›ndan sulanan bereketli topraklarda geçmiflte çeflitli devletler kurulmufltu. En büyük kral› Hammurabi’dir. Geceyle gündüzü Tart›flma on ikifler saate. bütün çevre ülkeleri üzerinde etkili olmufltur. Uruk. Anadolu’ya çivi yaz›s›n› getirenler Asurlu tüccarlar olmufltur. çivi yaz›s› kullan›yordu. Babilliler. dakikay› da 60 saniyeye bölmüfllerdir. Bu kentler aras›nda ekonomik ve siyasal nedenlerle s›ks›k savafllar yap›lm›flt›r. Asurlulara ait duvar kabartmas› Sümerler zaman ölçmeyi ö¤renmifller. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ayn› zamanda en yüksek rahip görevine de sahip olan kral bulunurdu. rahip krallarca yönetilirdi. Babilliler ve Asurlulard›r. SINIF 59 . o dönemin en ünlü destan›d›r. Sümerlerde siteler. Dicle ve F›rat ›rmaklar›n›n aras›nda. Sümerler. zaptetti¤i flehirlere iyi yetiflmifl valiler göndererek iyi bir yönetici oldu¤unu göstermifltir. y›l› ise fl Anadolu ve Mezopotamya’da bilim ve sanat ala12 aya ay›rm›fllard›r. haftay› 7 güne. MÖ 2000 y›llar›nda y›k›lm›fllard›r. Hammurabi Kanunlar›. Hammurabi. Bu tanr›lar için irili ufakl› tap›naklar yap›lm›flt›. “Hammurabi Kanunlar›” ile kanun yap›c› olarak ün salm›flt›r. Mezopotamya. MÖ 2000 y›l›nda Mezopotamya’da çok büyük ve çok teflkilatl› bir devlet kurdular. Mezopotamya’da yarat›lan tarihin en eski ve en iyi korunmufl yaz›l› kanunlar›ndand›r. Anadolu uygarl›klar› ile yak›ndan iliflkisi olan Mezopotamya uygarl›¤› hakk›nda da araflt›rma yapmak istedi. Babil’in Asma Bahçelerinin temsilî resmi Asurlular. Lagafl ve Eridu gibi siteler (kentler) bu devletlerden baz›lar›d›r.Yeryüzünde Yaflam Mezopotamya Uygarl›klar› Ebru. yerlefltikleri yerlere sulama sistemi. Astronomideki n›nda gerçeklefltirilen bulufllar. Mezopotamya dinleri çok tanr›l› bir inanca sahipti. Sümerler. bir saati 60 dakikaya. Bunlar›n en önemlileri Sümerler. Mezopotamya devletleri. Bu kanunlar. MÖ 3500 bafllar›nda kurulan Ur. kanallar ve barajlar yapt›lar ve sulamaya dayal› bir tar›m gelifltirdiler. daha çok tüccar bir kavim görünümündedir. Babil ve Asurlularda ise yönetimin bafl›nda. güneyde Basra Körfezi’ne kadar uzanan bölgedir. G›lgam›fl Destan›. Tarihte ilk kez çivi yaz›s›n› kullanarak insanl›¤a ve bilimin geliflmesine büyük bir hizmette bulunmfllard›r.

Lidya. Yurdumuzun k›y› bölgelerinde ya¤›fl›n iç kesimlere göre daha fazla olmas›n›n nedenleri nedir? 7. fl Yukar›daki harita üzerinde Anadoluda kurulan ilk uygarl›klar›n yerlerini inceleyiniz.2. 6. Türkiye'nin Dünya üzerindeki yerinin önemini belirtiniz. Dünya'n›n bütününü ayn› büyüklükte bir düzlem üzerine çizmek mümkün mü? Neden? 2. ‹yon ve Urartular gibi pek çok uygarl›¤›n kesiflti¤i bir yerde bulunmaktad›r. fl Mezopotamya uygarl›klar›n›n yafland›¤› yerlerin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 1. SINIF . Frig. Ünite Yukar›daki haritada görüldü¤ü gibi üç taraf› denizlerle çevrili olan Anadolu topraklar› da ve Mezopotamyada tarih boyunca Hitit. Fiziki haritalardan neler ö¤renebiliriz? 3. 4. Anadolu da kurulan uygarl›klar›n birbirinden etkilenmesinin nedenleri neler olabilir? 9. fl Buralar›n co¤rafi özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? fl Anadolu da farkl› dönemlerde pek çok uygarl›klar›n kurulmas›n›n nedenlerini aç›klay›n›z. Ölçme ve De¤erlendirme A. geçimini nas›l sa¤l›yorlard›? 8. Tarih öncesi ça¤larda insanlar. Mezopotamya bölgesi neden ilk yerleflim yerlerinden biri olarak seçilmifltir? 60 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. K›ta ve okyanuslar›n adlar›n› flema hâlinde gösteriniz.

.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. bulunmas›yla bafllar...Yeryüzünde Yaflam B.000 2. Paraleller D. S›cak iklim D. Lidyal›lar C. Yükseklik B.. Kutup iklimi C.......... 1/100.. Haritas› yap›lacak yerin belirli bir oranda küçültülmesine .... ile . Thales (Tales). Eskimo..... Afla¤›daki kavramlardan hangileri bir yerin konumunu belirlemede kullan›lmaz? A.. Avustralya C. afla¤›daki iklim türlerinden hangisinin etkisindedir? A.... Frigler B..... Ülkemizde k›y› bölgesinden iç kesimlere do¤ru gidildikçe .... So¤uk iklim D. 4. Yurdumuzun iç kesimlerinde etkili olan iklim afla¤›dakilerden hangisidir? A. denir. ya¤›fl... yaz›n›n.. 5...... azal›r. 1/1... Lidya.. ad› verilir. Y›k›nt›lar›n üst üste birikmesi ile oluflan tepeler C. Urartular Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6... . 2.... Tarih... 1/50...... Afla¤›dakilerden hangisi.. Türkiye'de görülen iklim üzerinde etkili de¤ildir? A.. Denizlerin etkisi 6.000 B. Afrika B. s›cakl›k... Afla¤›dakilerden hangisi....... ‹yonlar D..000.. Amerika D.......... Yaflad›¤›n›z yeri daha ayr›nt›l› görebilmeniz için afla¤›daki ölçeklerden hangisi ile çizilen haritay› kullanmam›z gerekir? A........ C.. Da¤lar›n uzan›fl› C......... Akdeniz iklimi C.. Sümerler B. Türkiye. olarak adland›r›l›r. Asya. SINIF 61 .. Meridyenler 4. So¤uk iklim B...... Afla¤›dakilerden hangisi ülkemize en uzak olan k›tad›r? A.. Amerika. 3....... d›r. afla¤›dakilerden hangisidir? A..000 D. k›talar› aras›nda yer al›r.. Paray› bulan ilk uygarl›k ........... Hititler C....... Il›man iklim 5..000 C... Karadeniz iklimi B.. Dünya üzerine çizilebilecek en büyük daire .... ölçek 1.... 1. avc›l›k. 6.... Kayalar›n oyularak bar›nak yap›lmas› B. Eksen B. Göllerin derinli¤i D. höyük tan›m› ile ilgilidir? A. Afla¤›daki devletlerden hangisi Anadolu'da ‹lk Ça¤da kurulan devletlerden biri de¤ildir? A........... Karasal iklim 7. Avrupa. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. Paray› icat eden kavim..... Türkiye... Kutuplarda yaflayan yerli halka . Antarktika 3.. Ekvator C.... . Ekvator.. ‹nsanlar›n av ve toplay›c›l›k yapmas› 8........ 1/500... ‹nsanlar›n yerleflik hayata geçmesi D... ‹yonlar D.. 7. Urartular 9...

SINIF . ÜN‹TE ‹pek Yolu’nda Türkler Atalar›m› Tan›yorum Bozk›rda Yaflam Kutsal Görev ‹slamiyetin Do¤uflu ve Yay›l›fl› ‹lk Türk-‹slam Devletleri Yaflayan De¤erlerimiz Sanata Vurulan Türk Mührü 62 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.3.

Sizin çevrenizde hangi günlerde kutlamalar yap›l›yor? Sizce bu törenler neden yap›l›yor? Düflüncelerinizi not ediniz. Tarihte ‹pek Yolu olarak bilinen güzergaha neden bu ismin verildi¤ini araflt›r›n›z. 3. 8. 4. 7. Kültürlerin gelecek nesillere aktar›lmas›nda gelenek ve göreneklerin etkilerini araflt›r›n›z. Destanlar›n toplumlar›n hangi özellikleri hakk›nda bilgi verdiklerini araflt›r›n›z. Bu bölgelerde günümüzde hangi devletlerin bulundu¤unu ö¤reniniz. 6. Dünya iklim haritas›ndan yararlanarak Orta Asya’n›n ikliminin burada kurulmufl olan Türk devletlerinin yaflant›s›na etkileri hakk›nda düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Dinlerin toplum yaflam›nda ne tür de¤iflikliklere neden oldu¤unu araflt›r›n›z. Gazneliler ve Büyük Selçuklular›n kurulduklar› bölgeleri harita üzerinde inceleyiniz. Bir devletin ba¤›ms›zl›¤›n›n korunmas›nda ordunun rolü sizce neler olabilir? Aç›klay›n›z. SINIF 63 . ‹slam toplumu ile Türkler aras›ndaki ilk iliflkiler nas›l bafllam›flt›r. Araflt›r›n›z. 9.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Karahanl›lar. 2. 10. Türklerin Müslüman olmalar›ndan sonra sanat anlay›fllar›nda meydana gelen de¤ifliklikleri araflt›r›n›z. 5.

Ulu¤ Türk. beyleri birbirlerine düflürdülerdir. Anlay›fll› ve do¤ru bir adamd›. Gün. günlerden bir gün. Yay› üç parça etti. Çok savafllar gördüm. Ulu¤ Türk. Mete Han güçlü bir ordu kurup Asya'daki K›rg›zlar d›fl›ndaki bütün Türk boylar›n› Hun yönetimi alt›nda toplad› ve Çinlilerle savaflt›. Y›lmaz Öztuna. Da¤ ve Deniz. Üç gümüfl ok da kuzeye do¤ru gidiyordu. üç gümüfl ok buldular. dedi. uykudan uyand›. Gücümü yitirdim.3. dedi. "Ey büyük kardefller. Çinliler. Ay ve Y›ld›z. boz saçl› çok bilge bir kifli vard›. Bilgeli¤ini övdü. üç o¤lu da bat›ya gitti. Esen kal›n!" Sonra gök gözlerini kapatt›. çok yaflad›m. Gök Tanr›'n›n buyru¤undan ç›kmay›n. Düflte gördüklerini O¤uz Han'a anlatt›: "Ey Hakan’›m. Oklar› ald›lar. Ay Han ve Y›ld›z Han. Bu nedenle "Böl ve Yönet" uygulamas›yla Büyük Hun Devleti'ni y›kmay› baflard›lar. Ünite Atalar›m› Tan›yorum ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM öge • devlet • vatan • kut • ça¤ Türklere ait destanlardan hangilerini biliyorsunuz? Sizce konusu en ilginç olan› hangisi? Sosyal bilgiler dersi için 6-A s›n›f›nda grup çal›flmas› yapan Aykut. yurdunu o¤ullar›na pay etti. Mete Han'›n ölümünden sonra Hunlar bir süre daha Asya'daki varl›klar›n› devam ettirdiler. Dedi ki "Ey o¤ullar›m! Gönlüm av diliyor. bu oklar sizin olsun!" O¤uz Han. düflünde bir alt›n yay ve üç gümüfl ok gördü. Halk› da ça¤›rd›. Gün Han. Ad› "Ulu¤ Türk" idi. O¤uz Han. Ya¤›lar›m› (düflmanlar›m›) a¤latt›m. Ata bindim. K›l›ç sallad›m. O¤uz ve Attila haz›rlad›klar› ödevlerini arkadafllar›na anlatmaya bafllad›lar. özellikle Çinlilerle mücadele ettiler. düflümde gördüklerimi yerine getirsin! Diledi¤i yeri sana versin!” O¤uz Han. Yurdumuzun üzerinde bilgelik ve bahtiyarl›kla yaflay›n. fl Destana göre Hunlardaki devlet yönetimi hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 64 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sizlere de yurdumu veriyorum. Ulu¤ Türk'ün sözlerini çok be¤endi. Teoman'dan sonra yerine büyük o¤lu Mete Han geçti (MÖ Çin Seddi 209). ‹lk olarak söz hakk›n› O¤uz ald›: – Arkadafllar! Ben size Orta Asya’da kurulmufl ilk Türk devletlerinden biri olan Büyük Hun Devleti'ni anlataca¤›m. Da¤ Han ve Deniz Han. dedi. Yay› ald›lar. bundan sonra Ulu Kurultay'› toplad›. Babalar› O¤uz Han'a verdiler. bize Türk sald›r›lar›n›n çok fazla oldu¤unu göstermektedir. Hunlar›n bilinen ilk hükümdar› Tuman (Teoman)'d›r. s. Gök. Oklar› onlara pay edip "Ey küçük kardefller. hay›rl› olsun! Gök Tanr›. Büyük Tarih Ansiklopedisi 2. Dostlar›m› güldürdüm. Türk beyleri ile evlenen Çin prensesleri. Orta Asya’daki Türk topluluklar›n›n yaflam tarz›n› konu alan afla¤›daki destan› okuyarak ilgili soruyu cevaplay›n›z. Gök Tanr›'n›n sana verdikleri. O⁄UZ KA⁄AN DESTANI O¤uz Ka¤an'›n yan›nda. yolda. Devlet merkezi Ötüken olan Hunlar. gün do¤usundan gün bat›s›na dek uzan›yordu. yay sizin olsun!" Gök Han. Türkleri savafl yoluyla yenemeyeceklerini anlam›fllard›. Ö¤üdünü dinledi. Türklerin sald›r›lar› karfl›s›nda Çinliler ünlü Çin Seddi'ni yapt›lar. siz do¤uya var›n. Alt›n yay. siz bat›ya gidin!" Bunun üzerine O¤uz Han'›n üç o¤lu do¤uya. bol bol avland›ktan sonra. O¤ullar›n› toplad›. Dedi ki "Ey o¤ullar. Çok ok att›m. Gök Tanr›'ya borcumu eda ettim. bol bol avland›ktan sonra. Herkese dan›fl›ld›. ak sakall›. 516-517’den k›salt›larak al›nm›flt›r. Çin Seddi'nin 2200 km uzunlu¤unda olmas›. O¤uz Han sevindi. O¤uz Han sevindi. Kocad›m. SINIF . • kültürel as • Ortak Mir y ta ul • Kur Orta Asya'da kurulan ilk Türk devletlerinden biri Büyük Hun Devleti'dir. yolda bir alt›n yay buldular. Babalar› O¤uz Han'a verdiler.

Ural Da¤lar›ndan Tuna Nehri'ne kadar uzanan Orta ve Do¤u Avrupa topraklar›nda kuruldu. En kahraman milletin efendisi. Avrupa Hun Devleti bir süre sonra y›k›ld› (476). güneyde Hindikufl Da¤lar›. Bir süre sonra buradaki Hunlar.161 (K›salt›larak düzenlenmifltir. Kuzey ve Güney Hunlar olarak MS 48 y›l›nda ikiye ayr›ld›.. Ötüken'de oturmak. Her iki Roma ‹mparatorlu¤u’nun birçok flehrini istila ederek korkuttu. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. Il›man iklimli. daha sonra ise Bat› Roma ‹mparatorlu¤u üzerine seferler yapt›. bakiyeyi (kalanlar›) de ya¤ma edecek. Nuri Yaz›c›. • Roma ‹mparatorlu¤u Bat› ve Do¤u Roma olmak üzere ikiye ayr›ld›. diye korkarlar iken onlara af ile muamele etti. • Kavimler Göçü ile ‹lk Ça¤ sona erdi. bol bitkili ve ormanl›k bölge olarak bilinen Ötüken'de bugün baz› kal›nt›lar yer almaktad›r.. Avrupa Hun Devleti Avrupa Hun Devleti.‹pek Yolu’nda Türkler Hun Devleti. burada Avrupa Hun Devleti (Bat› Hun Devleti)'ni kurdu. Biliyor muydunuz? Büyük Hun Devleti Türklerin ilk ana yurdu olan Orta Asya'n›n. (375) • Bu göçlerin sonunda Tuna Nehri boylar›na kadar gelen Hunlar. milletinin gö¤sü üzerinde en küçük bir ac› duymadan öldü.” Dr. Kavimler Göçü sonunda. Kuzey Hun Devleti’ne Çinlilerle ifl birli¤i yapan Sienpiler.1. Hunlar›n bir bölümü.. kuzeyde ise Sibirya ovalar› ile çevrili bir bölge oldu¤unu biliyor muydunuz? Kavimler Göçü Büyük Hun Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra Hunlar da¤›ld›. Etkinlik "Muncuk'un o¤lu Attila. SINIF 65 .. adamlar›n›n suikastleriyle de¤il. Balamir komutas›nda Hazar Denizi'nin kuzeyinden bat›ya do¤ru ilerlemeye bafllad›lar. bat›da Hazar Denizi. Orhun Irma¤› ile Selenga Irma¤›'n›n Tamir kolu aras›ndad›r. Devletin en ünlü hükümdar› Attila'd›r. Düflmanlar›n›n sald›r›s› neticesinde de¤il. Balkafl Gölü ile Aral Gölü aras›ndaki topraklarda yaflamaya devam etti. Got tarihçesi Jordenes Atilla ile ilgili flunlar› yazm›flt›r: ÖÇK 3. Daha sonra Bat› Roma y›k›ld› (476). s... Bunlar.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Attila önce Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u.. do¤uda Kingan Da¤lar›. Hunlar›n bask›s›na dayanamayan Avrupa'daki kavimler birbirine bask› yaparak yer de¤ifltirdi. Avrupa'n›n siyasi haritas›n›n de¤iflmesine neden olan ve toplumlar› etkileyen bu olaya tarihte Kavimler Göçü denir (375). Güney Hun Devleti’ne ise Çinliler son verdi.. Bilgi Kutusu ÖTÜKEN Bugün Mo¤olistan'da yer alan Ötüken. Türk milleti için refah ve mutluluk iflareti kabul edilmekte idi...

Y›lmaz Öztuna. Çare bulmak için kurultay topland›. bask›na u¤ram›fl gibi. Fakat on gün geçmeden bir gece. Türklerin bafl›nda. Büyüklerin hepsi k›l›çtan geçirildi. Sürülerini al›p da¤a do¤ru göçtüler. Sonunda Köktürkler. bir tanesi d›fl›nda. Dediler ki "Atalar›m›zdan iflittik. Küçükler kul yap›ld›. Tan a¤ar›nca. hepsi öldü. kaç›yorlar!" deyip. Çevresine hendek kaz›p beklediler. Ergenekon d›fl›nda her kim bize dost olursa onunla görüflelim. s. yenik düfltü. Türk yurduna geldiler. zamanla Ergenekon'da çocuklar› ço¤ald›. Türkler. Bunu k›skanan yabanc› kavimler birleflerek Türklerin üzerine yürüdü. Türkleri görünce birden döndü." dediler. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1.. güzel yurtlar varm›fl. at. arkalar›na düfltüler. Burada düflmandan kaç›p gelen birçok deve. Amaçlar› öç almakt›. Dört yüz y›l sonra kendileri ve sürüleri o kadar fazlalaflt› ki Ergenekon'a s›¤maz oldular. SINIF . O gün vurufluldu. Bu yenilgiden sonra yabanc› kavimlerin hanlar› ve beyleri av yerinde toplan›p konufltular "Türklere hile yapmazsak sonunda iflimiz yaman olur. "Dört taraftaki illerin hepsi bize düflman. Bu iki han›n çocuklar›. çad›rlar›n› ve sürülerini bir yere toplad›lar. "Kay›" ad›n› tafl›yan bu o¤ul. Ergenekon'da kald›lar ve ço¤ald›kça ço¤ald›lar. Kay› Han'›n çok çocu¤u oldu. ikisi de kad›nlar› ile beraber atlara atlay›p kaçt›lar. fl fl fl fl Yukar›da bir bölümü verilen Ergenekon Destan› hangi Türk devleti ile ilgili olabilir? Destanda söz edilen Demircinin önerisi ne olabilir? Türkler. gere¤i odur ki da¤lar›n içinde insan yolu düflmez bir yer izleyip otural›m. Gafil avlanan Türkler. ‹ki Türk prensinin. Çad›rlar› al›nd›. düflmana esir düflmüfllerdi. üstün geldi.” dediler. Hepsi teker teker öldürüldü. Kay› ile Dokuz O¤uz. Düflman gelince vuruflma da bafllad›. "Dokuz O¤uz" ad›nda bir de ye¤eni vard›. 202’den k›salt›larak al›nm›flt›r. Ünite Afla¤›da verilen destan› okuyarak “Türklerin ba¤›ms›z yaflama” özelli¤i ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. Ergenekon d›fl›nda genifl ülkeler. Düflmanla vuruflal›m!" Kurultay bu karar› al›nca Türkler. 66 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. a¤›rl›klar›n› b›rak›p kaçt›lar. Çocuklar› çoktu. Ergenekon ad› verilen yere yerlefltiler. Bir tek ev kurtulamad›. "Bunlar›n vuruflma gücü bitti. Göçüp Ergenekon'dan ç›kal›m. Düflman. dediler. Ergenekon'dan ç›kmak için yol arad›lar fakat bulamad›lar. Türkler. bulunduklar› yerden nas›l ç›km›fl olabilirler? Ergenekon adl› yeri resimlemek isteseniz nas›l resmederdiniz? Defterinize çiziniz..3. ‹l Han'›n. o y›l evlenmiflti. öküz ve koyun buldular. Da¤lar›n aras›ndan yol izleyip bulal›m. Fakat bu u¤ursuz vuruflmada. Dokuz O¤uz Han'›n daha az çocu¤u do¤du. Ergenekon Destan› Türk illerinde Türklere bafl e¤meyen bir yer yoktu. O zaman bir demirci dedi ki "Bu da¤da demir madeni var. ‹l Han vard›. Bizim yurdumuz da eskiden o yerlerde imifl.

Bu devlet ikinci Köktürk Devleti olarak bilindi¤i gibi kurucusunun ad›ndan dolay› Kutluk Devleti olarak da adland›r›lmaktad›r. Onun en önemli yard›mc›s›. ben de sizlere Köktürkleri anlataca¤›m. o büyük baflar›lar› düflünecekler. Kardefli ‹stemi'yi ülkesinin bat› bölümüne Yabgu olarak atad›. devlet baflkan›. dedi. kendilerinin ayn› kandan olduklar›n› düflünecekler ve bu kabiliyetle kimseye boyun e¤meyeceklerdir. Türk çocuklar› bu tarihten ba¤›ms›zl›k fikrini kazanacaklar. Kutluk Ka¤an Ötüken'i devletine merkez yapt›. Daha sonra Bat› Köktürk Devleti de Çin egemenli¤ine girdi 659). Türkler karfl›s›nda askerî yönden baflar›l› olamayan Çinlilerin k›flk›rtmas› sonucu devletin bat› bölümünü yöneten Tardu. Bir süre sonra Do¤u Köktürk Devleti Çin egemenli¤ine girdi (630). Orta Asya'daki bütün Türk boylar›n› egemenli¤i alt›nda toplad›. fl Atatürk’e göre Türk çocu¤u atalar›ndan hangi Türk kabiliyet (yetenek) ve kudretinin (gücünün) tarihteki baflar›lar› meydana ç›kt›kça bütün Türk çocuklar› kendileri için laz›m olan at›l›m kayna¤›n› o tarihte bulabileceklerdir. Bilge Ka¤an döneminde de vezirlik görevine devam etti. Mukan Ka¤an. Köktürkler döneminde ise Ta-po Ka¤an Mani dinini ve bu dinin temsilcilerini koruma alt›na ald›. M.2. Bu dönemde ‹pek Yolu. Hatta bir Mani dini tap›na¤› yapt›rd›. Tecrübeli devlet adam› Tonyukuk. Türklerin ‹pek Yolu nedeniyle komflular› ile olan iliflkileri. Devletin merkezi Ötüken'dir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kardefli Kül Tigin ise ordu komutan› idi. ‹pek Yolu hakimiyetini ele geçirme mücadelesi savafllar›n yaflanmas›na yol açt›. Uygur.‹pek Yolu’nda Türkler O¤uz'un sunumunu tamamlamas›ndan sonra söz alan Aykut: – Arkadafllar. Bumin Ka¤an. Tonyukuk ve Kül Tigin'in ölümünden sonra Bilge Ka¤an devleti tek bafl›na yönetti. Türklerin kontrolüne girdi. Köktürk Devleti. s. sonunda Kutluk ad›ndaki bir kahraman önderli¤inde ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar (682). Basmil ve Karluklar ayaklanarak ‹kinci Köktürk Devleti'ne son verdiler (744). her f›rsatta isyan ettiler. Bilgi Kutusu II. kültürel yaflamlar›n› da etkiledi. SINIF 67 . Bu durum. Çinlilere karfl› baflar›lar kazanarak devletin topraklar›n› geniflletti. Kutluk Devleti'nin en parlak dönemi Bilge Ka¤an zaman›d›r. ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletlerle siyasi ve ekonomik iliflkiler geliflti. Kutluk Ka¤an. de¤erli devlet adam› vezir Tonyukuk idi. do¤unun (Merkezin) egemenli¤ini tan›mad›. Bilge Ka¤an. Bu durum olumlu ve olumsuz sonuçlar do¤urdu. harikalar yaratan adamlar› ö¤renecekler. Ba¤›ms›zl›¤a al›flk›n olan Türkler. Onun ölümünden sonra (734) devlet zay›flad›. 552 y›l›nda kurulan bu devletin kurucusu Bumin Ka¤an'd›r. Bunun sonucu 582 y›l›nda Do¤u Köktürk Devleti ve Bat› Köktürk Devleti olmak üzere ikiye ayr›ld›. Bumin Ka¤an ölünce yerine o¤lu Mukan Ka¤an hükümdar oldu. 359) özellikleri almal›d›r? ÖÇK 3. Türk tarihinde ilk Türk ad› ile kurulan devlettir. devleti Köktürk Devleti ‹stemi Yabgu ile birlikte yönetti. Köktürk kültürel birli¤inin bozulmas›na yol açm›flt›r. Köktürk Devleti Çin egemenli¤inde yaflamak istemeyen Türkler. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1.

Orhon Yaz›tlar›.” Talat Tekin. s. Türk tarihinin bilinen ilk yaz›l› kitabesi olmas› nedeniyle Türk tarih ve kültür araflt›rmalar›nda önemli bir eserdir. SINIF .3. güçlü hakan› olandan iyi k›ld›m. Türk halk›n› düflmans›z k›ld›m bu halklar›n hepsi bana tabi oldular. 70-71. derlenmifltir. Ondan sonra tanr› öyle buyurdu¤u için baht›m ve talihim oldu¤u için ölecek halk› diriltip doyurdum. Babam›z›n ve amcam›z›n kazanm›fl olduklar› halk›n ad› san› yok olmas›n diye Türk halk› için gece uyumad›m. Ben kendim hakan olarak tahta oturdu¤umda. fakir halk zengin k›ld›m az halk› çok k›ld›m güçlü devleti olandan. Dört bucaktaki halklar› hep kendime tabi k›ld›m. kardeflim Kül Tigin ile iki fiad ile birlikte ölesiye yitesiye çal›flt›m çabaBilge Ka¤an Kitabesi lad›m. yüzy›l›n bafllar›nda ikinci Kök Türk Devleti hükümdar› Bilge Ka¤an-Kandesi Kültigin ve bilge vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. Ç›plak halk› giyimli k›ld›m. Öylece çal›fl›p çabalay›p birleflik halk› atefl ile su gibi birbirlerine düflman etmedim. Tam tersine karn› aç s›rt› ç›plak yoksul ve sefil bir halk üzerine hükümdar oldum. Prens iki flad ve kardeflim Kül Tigin ile konuflup anlaflt›k. “Ben hiç de zengin ve refah içerisinde yaflayan bir halk üzerine hükümdar olmad›m. Halk› besleyip doyuray›m diye kuzeyde O¤uz halk›na do¤uda k›tay ve Totab› halklar›na do¤ru güneyde de Çin’e do¤ru on iki kez sefer ettim savaflt›m. Bilge Ka¤an. gündüz oturmad›m. Ünite Bilge Ka¤an Kitabesi’nden Orhun yaz›tlar› 8. her yere gütmüfl olan halk yayap yap›ldak ve öle yite dönüp geldi. fl Sizce Bilge Ka¤an’›n yapt›klar›n› anlatmas›n›n amac› ne olabilir? fl Yukar›daki metinden yararlanarak dönemin ekonomik yap›s› hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? 68 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

"Göç. O çevrede kutsal say›lan. bereketsizlik bafllad›. Tafl› iyice k›zd›rd›ktan sonra. milletinin bu inan›fl›na de¤er vermedi. Hâlbuki bu kaya kutsald›. Büyük Tarih Ansiklopedisi 1. ben de sizlere Uygurlar hakk›nda bilgi verece¤im” diyerek söze bafllad›. Çinlilerle yap›lan savafllara bir son vermek için o¤lu Gal› Tekin'e "Kiyu-Liyen" ad›ndaki Çin prensesini almay› düflündü. Burada göç emreden sesler kesildi. Türk ülkelerinin üzerinden felaket rüzgârlar› geçti. Yeni Türk hakan›. Odunlara atefl verdiler.3. Bu illerde durdular. Türk Devleti'ni güçsüz k›lmak için bu kayay› yok etmeli!" Bunun üzerine Çinliler. Türk milletinde rahats›zl›k. Çin elçileri. Bundan yedi gün sonra da hakan öldü. Kaya giderse Türk illerinden bahtiyarl›k da giderdi. prenseslerine karfl›l›k. Sonunda Beflbal›k flehrinin bulundu¤u ülkeye vard›lar. Bu baflar›. Türk vatan›ndaki kufllar. bu kayay› istediler. yurt içindeki bu tafl parças›n›n Çinlilere verilmesinde bir sak›nca görmedi. Bak›c›lar dedi ki "Hatun Da¤›'n›n bahtiyarl›¤›. kayan›n çevresine odundan tepeler yapt›lar. güçlü bir Türk devleti do¤du ve Büyük Türk Hakanl›¤›'n›n flanl› geleneklerini devam ettirdi. saray›n› Hatun Da¤›'nda kurdu. büyük yank›lar yapt›. "Tanr› Da¤›" ad›nda baflka bir da¤ ve onun güneyinde de "Kutlu Da¤" ad›n› tafl›yan büyük bir kaya vard›. s. bu kayaya ba¤l›d›r. Göç Destan› Bir gün. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Uygur taht›na yeni bir hakan oturdu. Yeniden. Parçalar› arabalar›na koydular. Türk ülkesinin esenli¤i buna ba¤l›yd›. Onun zaman›nda Türk illerinde evcil ve vahfli bütün hayvanlar. Bu prenses. SINIF 69 . Çünkü Türklerin kutsal tafl› ele geçirilmiflti. y›rt›c› ve uysal bütün kufllar. Birer birer Çin'e tafl›d›lar. Tanr›'dan gelen bu iflaret üzerine. Nihayet Bögü Ka¤an'›n çocuklar›ndan biri. bütün Çin'i sevindirdi. Olay. Beflbal›k flehrini kurdular. hayvanlar ve bitkiler. bak›c›larla beraber geldiler. Nerede durmak isterlerse göç etmeyi buyuran ayn› kutsal sesi duydular. Türk taht›na ç›kt›.‹pek Yolu’nda Türkler “ Atilla Arkadafllar. hatta konuflmas›n› bilmeyen küçük çocuklar. Çinli prensesin etkisinden kurtulamayan ve millî duygular› azalan hakan. Bu hakan. huzursuzluk. üzerine keskin sirke dökerek parçalad›lar. fl Yukar›daki metinde Türk kültürüne ait hangi unsurlardan söz edilmektedir? ÖÇK 3. Türk hakanlar› tahta oturduktan bir süre sonra ölmeye bafllad›lar. kendi dilleriyle bu kayan›n gidifline a¤lad›lar. Uygur Türkleri. Onun için Çinliler. Y›lmaz Öztuna. yurtlar›n› b›rak›p gittiler. 233’ten k›salt›larak al›nm›flt›r. ‹lk önce Göç Destan› hakk›nda bilgi verdi. göç!" diye ba¤›rmaya bafllad›lar. Kutsal tafl. kolayca götürülemeyecek derecede büyüktü.

Bu dinin etkisi ile zamanla savaflc› özelliklerini kaybeden uygurlar konargöçer yaflam tarz›n› b›rakt›. yüzy›lda Mo¤ollar›n egemenli¤i alt›na girdi. Mani dinini kabul ettiler. Uygur Devleti’nin y›k›lmas›ndan sonra Kansu ve Turfan Uygur devletleri kuruldu. Ünite Uygur Devleti Asya Hunlar›n›n soyundan gelen Uygurlar.3. s. yerleflik hayata geçerek tar›mla u¤raflt›lar. da¤›lan Türk birli¤ini yeniden sa¤lad›lar. 13. M. büyük olur. Uygurlar. Moyen-Çor Ka¤an döneminde. Kemal ATATÜRK Mani dinine göre hayvani g›dalar yemek ve insan vücuduna zarar (Atatürkçülük 1. Müslüman Araplarla Çinliler aras›nda 751 E¤er bir millet büyükse y›l›nda yap›lan Talas Savafl›'ndan yararlanarak Tar›m Havzas›’n› kendisini tan›makla daha ele geçirdiler. Bugün Uygurlar. SINIF . vermektedir? Aç›klay›n›z. 359) verecek içecekler yasakt›. 745 y›l›nda da bu ka¤anl›¤a son vererek kendi devletlerini kurdular. Karabalgasun'u merkez yapt›. Bu devletler. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bir süre Basmil Ka¤anl›¤›’n›n idaresinde yaflad›lar. Bilim ve sanatta önemli eserler verdiler. fl Atatürk yukar›da 780 y›l›nda ka¤an olan Baga Tarkan'›n ölümünden sonra ülke. Bögü Ka¤an döneminde Uygurlar. K›rg›zlar›n 840 y›l›ndaki sald›r›lar› sonucu da cuklar›na hangi mesaj› devlet y›k›ld›. verilen sözü ile Türk çokar›fl›kl›klar içinde kald›. Devletin kurucusu Kutluk Bilge Kül Ka¤an. 70 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Çin'in Sincan-Uygur özerk bölgesinde varl›klar›n› sürdürmektedirler.

” “Ondan sonra o¤ullar› ka¤an olmufl” fl Yukar›daki bilgi kutusunda Türk kültürüne ait nas›l bir ç›kar›mda bulunabilirsiniz? Uygur Türklerinde dokumac›l›¤›n önemli bir yeri vard›r. ekonomik ve kültürel yaflamlar›na ait günümüze kadar ulaflm›fl ve dünya ortak miras› say›lan pek çok destan. eyer gibi çeflitli el sanatlar› günümüze kadar ulaflm›flt›r. eser ve yaz›tlar bulunmaktad›r. kilim. fl Uygurlarda dokumac›l›¤›n geliflmesinin nedeni sizce neler olabilir? fl Asya fiziki haritas›ndan yararlanarak ilk Türk devletlerinin kuruldu¤u bölgenin co¤rafi özelliklerini söyleyiniz. benim ve grup arkadafllar›m›n anlatt›¤› gibi Türkler tarih boyunca güçlü ve köklü devletler kurmufllard›r. Bu devletlerin siyasal. SINIF 71 . an›t.‹pek Yolu’nda Türkler Son sözü O¤uz ald›. Ka¤an oturttu. Eyer örtüsü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Uygurlara ait kent kal›nt›s› Bir Uygur Freski fl Yukar›daki foto¤raflar uygurlar›n hangi alanda gelifltiklerini göstermektedir? Biliyor muydunuz? Türk ad›n›n geçti¤i ilk tarihsel metin olarak kabul edilen Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabelerinde yer alan sözlerin baz›lar› flunlard›r: “Tanr› istedi¤i için Ka¤›nl›k taht›na oturdum” “Türk milleti’nin’ ad› san› yok almas›n diye özümü o Tanr›. – Arkadafllar. Özellikle hal›. sosyal.

törelere ve hükümdarlar›n buyruklar›na göre yönetilirdi. kendilerine ait bir alfabesi de vard›r.) oluflumunda yaflad›klar› Orta Asya’n›n izleri görülmektedir. Hükümdar›n efli de yönetimde söz sahibi idi. hakan. hâlâ varl›¤›n› korumaktad›r. ka¤an. SINIF Uygurlara ait bir fresk . edebiyat. k›l›ç. heykel ve freskler. Bunlardan O¤uz Ka¤an. Kitap basma tekni¤ine sahip olan Uygurlar›n. kurultay ad› verilen bir mecliste görüflülürdü. Devlet. Din ve ‹nan›fl ‹lk Türk devletleri dönemine ait dokuma. Yaz›. babadan o¤ula geçerdi. han unvanlar›n› kullan›rd›. Köktürk alfabesi ile yaz›lm›flt›r. Türklerde yaflam tarz›n› yans›tan destanlar da vard›r. Ünite Hun.3. Bunlar Bilge Ka¤an. Türklerde hayvan figürleri ‹lk Türk devletleri dönemine ait k›l›çlar ! Türklerin kültürel yaflamlar›n›n (inanç. Kül Tigin ve Vezir Tonyukuk ad›na dikilmifltir. Dil ve Edebiyat ‹kinci Köktürkler dönemine ait Orhun Kitabeleri. askerlik vb. giyim kuflam. Ergenekon ve Türeyifl Destan› en ünlüleridir. Devlet iflleri. Hükümdarl›k. Köktürk ve Uygur Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Devlet Yönetimi ‹lk Türk devletlerinin bafl›nda bulunan hükümdar. ! Türklere ait bir süvari heykeli 72 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

ilk dönemlerde konargöçer bir yaflam sürüyorlard›. Türkler sanat anlay›fllar›n› kemerler. Sosyal yaflamda flenlik ve bayramlar›n önemli bir yeri vard›. Yerleflik hayata geçtikten sonra tar›m ve ticaretin önemi daha da artm›flt›r. a¤aç kütüklerinden yap›lm›fl. s. Nuri Yaz›c›. Tarihte Türkler ve Türk Devletleri. ! Bir Uygur minyatürü Bir balbal›n üst bölümü Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Orhun kitabeleri Bilgi Kutusu Kurgan Kurganlar.‹pek Yolu’nda Türkler Sosyal Yaflam Türkler. Bunlar›n törenlerini yöneten kiflilere flaman ad› verilirdi. Ölülerini ise yu¤ ad› verilen bir törenle gömerlerdi. ‹çinde mumyalanm›fl ceset ve ölünün eflyalar› bulunurdu. Bu durum Türklerin gök bilimi alan›nda çal›flt›klar›n› göstermektedir. Uygurlar Döneminden itibaren saray ve tap›naklar yapm›fllard›r. Türk sanat›n›n bir göstergesidir. Üst k›sm›. evlilik ile kurulurdu. Yayg›n kutlanan bayram ise bahar›n geliflini müjdeleyen Nevruz idi. SINIF 73 . Dr. Yaklafl›k bir oda geniflli¤inde. at koflumlar› ve k›l›çlarda göstermifllerdir. üstü toprak ve tafllardan örülmüfltü. Mezarlar›n bafl›na balbal ad› verilen tafllar dikerlerdi. demir ifllemecili¤i ve hal›c›l›k oldukça geliflmifltir. Türklerde aile.21 Balballar ve freskler. Bilim ve Sanat ‹lk Türk devletlerinde bilim alan›nda yap›lan çal›flmaya en iyi örnek "On ‹ki Hayvanl› Türk Takvimi"dir. toplumun temeli kabul edilir. Bunlar›n duvarlar› çeflitli resimlerle süslenmifltir. Türkler. silahlar. topra¤›n üstünde bir tümsek gibi dururdu. Din ve ‹nan›fl Türkler aras›nda Gök Tanr› inanc› yayg›nd›. Dokumac›l›k. Orta Asya'daki mezar kal›nt›lar›d›r. ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömerlerdi. Geçimlerini genellikle hayvanc›l›kla sa¤larlard›. Bunun yan› s›ra fiamanizme inananlar da vard›. Türkler ölümden sonraki yaflama inan›rlar. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçmifllerdir.

Eski Türkler sürüleri ile geçinir. Türklerin güçlü devlet kurmas›nda at›n önemini belirten bir metin verilmifltir. Uçmak için kanat laz›m.. Bu yaflam. SINIF . sadece bir ulafl›m arac› olarak de¤il. Bu anlaml› söz. s›¤›rlar.” derlerdi. Sürülerini koyun.. Türklerin binicili¤e verdikleri önemi gösteren kay›tlarla doludur.. Bu kanat... Türklerin av törenleri de binicili¤e olan ba¤l›l›k ve ilgilerini gösterir. Onlar milattan 2000 y›l öncesinden itibaren fethettikleri her yere at› da beraberlerinde götürmüfltür. at sürüleri ald›m. 85 74 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. hakan. en baflta yürür.’’ diyor. Türkleri dünyaya hâkim k›lan atlard›r. Avlanmadan sonra büyük bir av ziyafeti verilir. say› 1. s.. .. derisini kullan›rd›. at. Kaflgarl› Mahmut ‘’ Türk’ün at› kanad›d›r. öküzler olufltururdu. . Avrupa’ya yapt›klar› ak›nlarla dillere destan olmufltur. Metni okuyarak at›n Türklerin hayat›ndaki yerini aç›klay›n›z. Türklerin binicilik flöhreti. sütünü içer. Türklerin günlük yaflam› âdeta at s›rt›nda geçmifltir. deve..” Türk milletine zafer ve galibiyet sa¤lad›klar›n› anlatmak için de “Milletime at verdim. . bir milleti yendiklerini anlatmak için “Sürülerini. Kültürün oluflmas› ile yaflan›lan bölge aras›nda sizce nas›l bir iliflki kurulabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. k›sraklar. at›n etini yer. beslenmede ve savafllarda yararlanm›fllard›r. Attan. koyunlar kesilirdi.. onu binlerce atl› takip ederek müthifl avlar düzenlenirdi.” demifltir. Tarih Dünyas› dergisi. Türkler için at› vazgeçilmez k›lm›flt›r. Nazmi SEVGEN Türklerde At ve Atç›l›k. Türkler. Bu söz ile Kaflgarl› Mahmut. keçi. fl Türklerin ana yurdu olan Orta Asya’n›n co¤rafi özelliklerini hakk›nda neler biliyorsunuz? Türkler Orta Asya'da genifl bozk›rlar›n yer ald›¤› co¤rafi bölgelerde yaflam›fllar. fl Afla¤›da. Milletlere binicilik hocal›¤› yapm›fllard›r.. manalarla doludur. Sürek avlar›nda.. burada göçebe bir yaflam sürmüfllerdir.3. Ünite Bozk›rda Yaflam ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • göç • savafl • vatan • iskan 1. Türkleri uçan kufla benzetiyor. 2. Eski Türklerde kad›n ve çocuklar da binici idiler. Türk hakanlar›. Orhun Kitabeleri. hayvan sürülerinin otlat›lmas›nda. yaln›z Asya’da binici bir millet olarak tan›nm›fl de¤ildir. atlar›n› öldürdüm. Geçmiflte ‹pek Yolu'nun geçti¤i yol üzerinde bulunan ülkelerin ekonomik yaflant›lar›n› bu yolun hangi yönden etkilemifl olabilece¤ini araflt›r›n›z. Attila “At›m›n bast›¤› yerde ot bitmez. .

Türkler. Uygurlar döneminden itibaren yerleflik yaflama geçen Türkler. Türkler. onlar›n günlük yaflamlar›n› da flekillendirmifltir. iskan ettikleri yerlerde tar›m ve ticaretle yo¤un olarak u¤raflmaya bafllam›fllard›r. bunlardan baz›lar›d›r. bahar›n müjdecisi kabul etmifller ve bu flölenlerde ziyafetler düzenleyip flark›lar söylemifllerdir. at üzerinde çevgen ad› verilen top oyunu. Türklerin bar›nak olarak kulland›klar› çad›r Cirit oynayan atl› sporcu Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Orta Asya'da yaflad›klar› co¤rafi bölgenin da¤. SINIF 75 . a¤aç.‹pek Yolu’nda Türkler Orta Asya Türklerinin yaflad›klar› bozk›r ortam›. orman gibi varl›klar›n› kutsal sayarak onlarda gizli güçlerinin oldu¤una inanm›fllard›r. onlar için ayn› zamanda savafl e¤itimi niteli¤i tafl›maktad›r. fiölenler esnas›nda çeflitli müzik aletleri de kullanm›fllard›r. yaflam flekilleri gere¤i sürekli hareket hâlinde bulunduklar›ndan spora büyük önem vermifllerdir. yaflad›klar› bozk›r flartlar› gere¤i bahar›n gelifline büyük önem vermifllerdir. fl Türklerin hayat›nda sporun önemi nedir? Söyleyiniz. okçuluk. ›rmak. Ölen kiflileri yu¤ ad› verilen törenlerle kutsal kabul edilen kurganlara gömerlerdi. Konargöçer yaflam süren Türkler kalabal›k hayvan sürüleri beslemifller ve hayvanlar›n› otlatabilmek için yaz›n yaylalara ç›km›fllard›r. k›l›ç oyunu. göl. Yeni gün anlam›na gelen nevruzu. Türkler. Bu sporlar. kutsal ruhlara ilkbahar ve sonbaharda kurbanlar kesmifllerdir. sürek avlar›. gürefl. K›fl›n ise k›fllak ad›n› verdikleri vadilerde yaflam›fllard›r. Cirit. Köktürkler ve Uygurlar.

Tarihi ‹pek Yolu Haritas› ‹pek Yolu diye bilinen ve Orta Asya. Bu durum ‹pek Yolu üzerinde bulunan devletler aras› rekabetin nedeni olmufltur. SINIF . Arkadafllar› Tolga da Türklerin yaflam›nda önemli bir yeri olan ‹pek Yolu hakk›nda bilgi vermeye bafllad›. Ünite Tart›flma fl Türklerin eserlerinde daha çok hayvan figürlerini kullanmalar›n›n nedenleri neler olabilir? Tart›fl›n›z.3. bu yolu kontrol alt›nda tutmak için büyük çaba harcam›flt›r. Türk devletleri. ‹ran üzerinden Akdeniz ve Karadeniz'e uzanan ticaret yolu. müzik. k›yafet. ayn› zamanda ticaretin yan› s›ra din. 76 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. mimari. ‹pek Yolu 6-A s›n›f›n›n ö¤rencileri. ‹pek Yolu. dil. Türk tarihine iliflkin yeni bilgiler ö¤rendikçe heyecanland›lar. Türklerin komflular› ile olan iliflkilerini de etkilemifltir. edebiyat. yemek kültürü ve savafl araçlar› bak›m›nda kültürler aras› etkileflimi h›zland›rm›flt›r.

Çal›flmalar›n› da Çin imparatoruna rapor hâlinde sunmufltur. MS 1000 y›llar›na kadar sürmüfltür. ‹pek Yolu üzerindeki ticaret. fl ‹pek Yolu ile Kürk Yolu’nun ortak yönleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sasani-Köktürk ittifak›. Sasaniler. bir süre sonra bozulmufltur. Bu çat›flmalarla zay›flayan Sasaniler. SINIF ÖÇK 3. ‹ran'daki Sasani Devleti ile ‹pek Yolu'nu kontrolünde tutan Ak Hunlara karfl› ittifak yapm›flt›r. Etkinlik 77 . Hatta hile ile ‹stemi Yabgu'nun elçilerini öldürtmüfllerdir. ‹pek Yolu’nda kervanlar Bilgi Kutusu Kürk Yolu Hazar ve Bulgar ülkelerinden bafllay›p Altay ve Sayan da¤lar›ndan ‹pek Yolu'na paralel olarak Çin'e ulaflan yoldur. Karfl›l›kl› gönderilen elçilik beylerinin çal›flmalar› sonucu Bizans-Köktürk ittifak› kurulmufltur. sansar. Müslüman ordular›n›n sald›r›lar› sonucunda yenilmifllerdir. bu defa Bizansl›lar ile anlaflma yolunu aram›fllard›r. ‹pek Yolu'nun tamam›n› kontrol etmek istemifllerdir. Sasani ve Köktürk devletlerinin bask›lar› sonucu y›k›lm›fl ve topraklar› bu iki devlet aras›nda paylafl›lm›flt›r. Bu amaçla Akdeniz ve Bizans'a yap›lan nakliyatlar› durdurmufl. bunun en belirgin örne¤idir. bu dönemde özellikle Çinlilerle olan iliflkilerde etkili olmufltur. samur. fl ‹pek Yolu. Ogur ve Bulgar Türklerinin elde ettikleri sincap. Sasaniler ile uzlaflma ümidini yitiren Köktürkler. Ak Hun Devleti. bu yoldan tafl›n›yordu. Köktürklerin bat› kanad›n› yöneten hakan› ‹stemi Yabgu. sizce Türk devletleri ve toplumlar›n› hangi yönlerden etkilemifl olabilir? ‹pek Yolu. Köktürk egemenli¤indeki Sogd kabilesinin ticari faaliyetlerini engellemifllerdir. Sabir. Uygurlar Döneminde de devam etmifltir. Asya Hun Devleti Döneminde bafllam›flt›r. Hazar. Bu subay. ‹pek Yolu gibi canl› bir ticari hayata sahiptir. fl Yandaki foto¤raf› inceleyerek ‹pek Yolu’nda ticaretin hangi flartlar alt›nda yap›ld›¤›n› söyleyiniz. kunduz kürkleri ve imal ettikleri di¤er mallar. Bu mücadele. Çin ‹mparatoru Wu-ti (MÖ 141-MÖ 87)'nin yüksek rütbeli bir subaya haz›rlatt›¤› rapor. ‹pek Yolu. Kürk Yolu. Köktürkler Döneminde de ikili iliflkilerde belirleyici olmufltur.‹pek Yolu’nda Türkler ‹pek Yolu üzerindeki Türk-Çin egemenlik mücadelesi. Bu ittifak sonucu da Sasani-Bizans çat›flmalar› bafllam›flt›r. ‹pek Yolu üzerinde yer alan ülke ve kavimleri incelemifl ve Türklere karfl› ifl birli¤inin yollar›n› araflt›rm›flt›r.4.

5. Etkinlik Uygurlar dönemine ait minyatürler ARAfiTIRINIZ fl Uygurlarda fresk ve minyatür sanat›n›n geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz.3. Uygur Ka¤an› Bögü Ka¤an. Söyleyelim Sizce karfl›l›kl› ticaret yapan toplumlar birbirlerini hangi yönlerden etkileyebilirler? 78 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bir Çin seferinden dönerken yan›nda rahip getirerek Mani dininin Türkler aras›nda yay›lmas›na çal›flm›flt›r. Düflünelim. Mani dininin etkisiyle Türkler. Yaflam tarz› olarak Çinlilerin ve Manihaistlerin etkisi alt›na girmifllerdir. SINIF . savaflç› özelliklerini yitirmifller ve yerleflik hayata geçmifllerdir. ‹nternet’ten Orhun Abideleri ile ilgili adreslere girerek bilgi ve foto¤raflar› inceleyiniz. Ünite TARTIfiMA fl Orta Asyada ülkeler aras›ndaki ticari iliflkiler o dönemde yaflayan insanlar›n sosyal ve kültürel hayatlar›n› nas›l etkilemifl olabilir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Bir Uygur rahibinin minyatürü ÖÇK 3. Türklerin savaflç› özelliklerini zemin içerisinde yitirmesi Uygur Devleti'nin y›k›lmas›na neden olmufltur.

Türk ordusu. Önce Harbiye Nezareti (Savafl Bakanl›¤›) kald›r›larak Millî Savunma Bakanl›¤› kuruldu. Bu rütbeler. ö¤rencilere vatandafllar›n askerlik yapmak. Türk ordusundaki bu yap›lanma. Kemal babas›n›n subay oldu¤unu belirterek Türk ordusu hakk›nda bilgi verebilece¤ini söyledi. her zaman yurt savunmas›nda erke¤inin yan›nda olmufltur. Türk ordusu kara. ilk Türk devleti Büyük Hun hakan› Mete Han taraf›ndan MÖ 209 y›l›nda at›lm›flt›r. Ordunun beslenme. onlu sisteme göre teflkilatlanm›flt›r. Sizce bunun nedeni ne Asker u¤urlama olabilir? Türk ordusunun temelinde disiplin yatmaktad›r. Bu birliklerin komutanlar› onbafl›. hava ve deniz kuvvetleri komutanl›klar› olarak 1949 y›l›nda teflkilatland›r›lm›flt›r. vergi vermek. Cumhuriyet Döneminde önemle ele al›nan konulardan biri de ordumuzun gelifltirilmesi olmufltur.‹pek Yolu’nda Türkler Kutsal Görev ÖN HAZIRLIK Ordu-millet kavram› sizde neler ça¤r›flt›r›yor? Sosyal bilgiler ö¤retmeni Alper Bey. bar›nma. Genelkurmay Baflkanl›¤›n›n görev alan› içindedir. zor flartlar alt›nda kazan›lan Kurtulufl Savafl›'d›r. Jandarma Genel Komutanl›¤› ise bar›fl zamanlar›nda ‹çiflleri Bakanl›¤›na ba¤l› olarak görev yapmaktad›r. Türk kad›n›. Günün flartlar› göz önüne al›narak gerekli her türlü önlem al›nd›. En küçük birlik on. di¤er ülkelerin ordular›n› da etkilemifltir. Bu tarih. en büyük birlik ise on bin kifliden oluflmaktad›r. araç ihtiyac›n›n sa¤lanmas› ile vatandafllar›n askerlik görevlerinin düzenlenmesi. – Türk ordusunun temelleri. iyi yönetilmek flart›yla her zaman baflar›l› olmufltur. Geç kalan bir ö¤renci biraz s›k›larak s›n›fa girdi. silah. – Ö¤retmenim. Bunun en güzel örne¤i. askere giden a¤abeyimi u¤urlad›¤›m›z için geç kald›m. SINIF fl Yandaki kara kuvvetlerimize ait bröve de yer alan MÖ 209 tarihi sizce neyi ifade etmektedir? 79 . fl Bugün Anadolu'da asker u¤urlarken çeflitli törenler ve e¤lenceler düzenlenmektedir. özür dilerim. dedi. Askerlik. yüzbafl›. Türklerde hem meslek hem de millî bir görevdir. Ordunun savunma amaçl› savafla haz›rlanmas› ise. O dönemden itibaren Türk ordusu. Bu durum ordu-millet kavram›n›n oluflmas›n› sa¤lam›flt›r. Dolay›s›yla her Türk vatandafl›. asker say›lmaktad›r. binbafl› tümenbafl› olarak adland›r›lm›flt›r. diye sordu. bu bakanl›¤›n görevidir. seçimlere kat›lmak ve kanunlara uymak gibi görevleri oldu¤unu söyledi ve – Türk ordusunun tarihi hakk›nda neler biliyorsunuz. günümüzde Türk Kara Kuvvetlerinin kurulufl tarihi olarak kabul edilmifltir. günümüzde de kullan›lmaktad›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. derse bafllayaca¤› s›rada kap› aç›ld›. • millet • savafl • vatan KEL‹ME LAR VE KAVRAM netim • yö Askerli¤in ayn› zamanda kutsal bir görev oldu¤unu belirten Alper Bey.

disipline. Osman Turan. SINIF .. Ünite Ordumuz. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Alper Bey dersini Atatürk'ün "Ordu. Millet ve memleketin gerçekten minnet ve teflekkürüne hak kazanm›flt›r. sizce neyi amaçlamaktad›r? 80 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. cesarete ve vatan sevgisine dayan›r. fianl› zaferler kazanm›flt›r. kanaatkârl›k ve uyan›kl›k var. tarihte benzeri görülmemifl kahramanl›klar göstermifltir. Atatürkçülük 1. s..3. disiplin.s. Türk ordusu!. cumhuriyetimizin güvencesidir. di¤eri en üzücü ve en güç flartlar içinde dünyan›n takdirlerine hakk›yla lay›k olma niteli¤ini kazanan ordumuzun kahramanl›¤›. ve 3. Türk sistemini kendi sistemimizle karfl›laflt›r›nca gelecek günlerin bafl›m›za getirece¤i fleyleri düflünerek titriyorum. zorluklara tahammül yetene¤i. Dr. Atatürk'ün gösterdi¤i yolda ça¤dafl bir karaktere ve yönetime sahiptir. Bu ordular." sözleriyle tamamlad›. biz ise mahvolaca¤›z. Prof. düzen... 1. Çünkü Türkler hiç sars›lmam›fl kuvvete sahip.197) ÖÇK 3.. gurur duygular›yla kabartan flanl› ad. ordumuzun en baflta gelen görevidir.45 ve 195) Atatürk’ün yukar›daki sözlerinden de yararlanarak Türk askeri ve Türk ordusunun milletimiz için önemini aç›klay›n›z. Türk kudret ve kabiliyetinin. Ordu. ona teflekkür etti. Bu ordu galip gelecek ve payidar olacak. Türk ordusu. Türk vatanseverli¤inin çelikleflmifl ifadesidir. O. M. ayr›ca yang›n. Ayr›ca Türklerde kendilerine has inanç. tahammüllü ve iktisatla hareket ederler. milletle ayn› ideale sahip olmaktan gurur duyan ve yaln›z onun emrine ba¤l› ve sad›k öz evlatlar›ndan oluflmufl sayg›de¤er ve kuvvetli bir heyettir. s. insanca ve ba¤›ms›z yaflamaktan baflka gayesi olmayan. Türk birli¤inin. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. millî birli¤imizin simgesi. Ordumuz. Avusturya Elçisi (Kanuni Dönemi) anlat›yor: Türkler sefer esnas›nda sab›rl›. ‹flte bütün milletin gö¤sünü güven.. s. Yurdumuza yönelebilecek her türlü iç ve d›fl tehdide karfl› Türkiye Cumhuriyeti'ni kollamak ve korumak. Türkiye Cumhuriyeti yaln›z iki fleye güvenir: Biri millet karar›. 195 fl "Bar›fl için savafl" sözü.6. Busbecq (Büsbek).425 fl Yabanc›lara göre Türk ordusunun özellikleri nelerdir? Türk ordusunun temeli. milletimiz için sadece bir savafl gücü de¤ildir. M.7 Etkinlik Kemal sözlerini bitirince ö¤retmeni Alper Bey. sel ve deprem gibi felaketlerde milletin yard›m›na koflmay› da görev saymaktad›r.

Muhammed’in hangi özelliklerinden söz edilmektedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bilgi Kutusu Hz. dedesinin oraya niçin gitti¤ini merak ediyordu. Muhammed. Hz. Muhammed (571-632) ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • gaza • kronoloji ‹slamiyet ilk önce nerelerde yay›lm›flt›r? Araflt›r›n›z. Muhammed'in peygamber olmadan önce do¤rulu¤u. 632 y›l›nda vefat etmifltir. y›l›nda 40 yafl›nda peygamber olmufltur. Hz. Daha sonra Hz. dürüstlü¤ü ve güvenilirli¤i. Mekke'de takdir edilmifl. Muhammed. Tülin. Hz. Dedesi hacc›n ‹slam dininin bir emri oldu¤unu söyledi. Hz. Hz. daha sonra ise amcas› Ebu Talip taraf›ndan yetifltirilmifltir.‹pek Yolu’nda Türkler ‹slamiyet’in Do¤uflu ve Yay›l›fl› Hz. Muhammed dedesi Abdülmuttalip. Hatice ile evlenmifltir. fl Yukar›daki metinde Hz. Muhammed. Do¤madan önce babas› Abdullah. Hatice'nin ticaret kervanlar›n› idare etmifl. Muhammed 610. Mekke’deki Putperestlerin Müslümanlar üzerinde bask› ve zulümü art›nca 622 y›l›nda MekKâbe’den bir görünüm (Mekke) ke'den Medine'ye göç etmifltir. daha sonra Hz. 571 y›l›nda Arabistan Yar›madas›'nda yer alan ve içinde Kâbe’nin bulundu¤u Mekke kentinde dünyaya gelmifltir. Tülin’in dedesi. alt› yafl›nda ise annesi Amine ölmüfltür. hacdan yeni dönmüfltü. sorunlar›n çözümünde onun hakemli¤ine güvenilmifltir. Muhammed. amcas› Ebu Taliple birlikte ticaretle u¤raflm›fl. Arkas›nda ‹slam dinine inanan ve say›lar› yüz binleri aflan Müslüman toplulu¤u b›rakm›flt›r. Burada ilk ‹slam devletini kurmufltur. Hz. SINIF 81 . Muhammed ve ‹slamiyet hakk›nda Tülin’e bildiklerini anlatt›. Hz. onunla birlikte Suriye ve Yemen'e birçok kez yolculuk yapm›flt›r.

Muhammed’e karfl› ç›k›yordu. Mekkelilerin bir k›sm› ona inand›. fl Hz. Burada karfl›s›nda kalabal›k bir Mekke ordusu buldu. fl Sizce Hz. sizce neler olabilir? Mekkelilerin Hz. Medine'ye yerlefltikten sonra Müslümanlara düflmanl›k etmeye devam eden Mekkelilerle savaflmaya karar verdi. Bedir zaferi Müslümanlara maddi ve manevi güç kazand›rd›. Hz. Müslümanlar›n kendilerine olan güvenleri artt›. fl Müslümanlar›n say›ca az olmalar›na ra¤men Bedir Savafl›'n› kazanmalar›n›n nedeni neler olabilir? ÖÇK Mekke’den bir görünüm 3. Muhammed.8. peygamberli¤inin yan›nda devlet baflkanl›¤› görevini üstlendi. say›ca az olmalar›na ra¤men yap›lan savafl› kazand›lar (624). SINIF . Muhammed ve di¤er Müslümanlara kötülük yapt›klar› dönemde ‹slamiyet Medine’de de yay›lmaya bafllam›flt›. Etkinlik 82 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Muhammed ile yapt›klar› görüflmelerde onu ve Mekkeli Müslümanlar› Medine’ye davet ettiler. Savaflta esir düflen Mekkelilerden okuma yazma billenler on müslüman’a okuma yazma ö¤retmesi karfl›l›¤›nda serbest b›rak›ld›. peygamber oldu¤unda. Muhammed ve Müslümanlar 622 y›l›nda Medine'ye göç ettiler. Müslümanlar. bir k›sm› ise düflman oldu. Hicret sonras›nda Medine flehir devleti kuruldu ve Hz. Ünite Hz. Medineli Müslümanlar Hz. Muhammed’e ilk inananlar kimler olabilir? Hz.3. Ele geçirilen ganimetler. Muhammed'in Medine’ye göç karar›n› vermesinin nedenleri. Kâbe ve burada yer alan putlar nedeniyle ticari ve sosyal üstünlük kurmufl olan baz› Mekkeliler bu üstünlüklerini kaybetmek istemedikleri için Hz. ‹lk olarak Müslümanlar›n Mekke’de kalan mallar›na karfl›l›k olarak Suriye'den dönmekte olan Kureyfl kervan›n› ele geçirmeyi planlad›. önce yak›nlar›n› sonra da Mekke'deki di¤er insanlar› ‹slam dinine davet etti. Bu olaya "Hicret" ad› verildi. Muhammed. Muhammed. beflte biri devlet hazinesine ayr›ld›ktan sonra Müslümanlar aras›nda eflit olarak da¤›t›ld›. Haz›rlad›¤› kuvvetlerle Bedir Kuyusu yak›nlar›na geldi.

Medine Mescid-i Nebi Camii’nden görünüm Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Üstün durumda iken peygamberin sözüne itaatsizlikleri nedeniyle istedikleri sonucu alamad›lar. Hz. Muhammed. Osman ve Hz. Hz. Hz. Hz. Muhammed'in emrine ra¤men yerlerini terk etmeleri sonucu Müslümanlar. Muhammed’in kurdu¤u ‹slam Devleti tan›m›fl oldular. ‹slamiyetin h›zla yay›lmas›n› önlemek için Medine üzerine tekrar yürüdüler. Hz. Böylece Hz. büyük kay›plar verdiler. Arabistan Yar›madas›'n›n tamam›na yay›ld›. Müslüman okçular›n Hz. kentin etraf›na derin hendekler kazd›rd›. Ömer. siyasal birlikten yoksun Arap kabilelerini birlefltirdi. 625 y›l›nda Bedir Savafl›'n›n öcünü almak için harekete geçtiler. Ali Müslümanlar›n önde gelenlerinin seçimi ile iflbafl›na geldiler. Mekkeliler. Her iki ordu Uhud Da¤› eteklerinde karfl›laflt›. Hendek Savafl›'ndan sonra Hz. Muhammed. Muhammed’e Mekkeye haç emri vahi yoluyla geldi. Müslümanlar›n kararl›l›¤› karfl›s›nda Mekkeli putperestler antlaflma yapmak zorunda kald›lar. Bunun üzerine yola ç›kan Hz. Hz. Muhammed'in 632 y›l›nda vefat›ndan sonra "Dört Halife Dönemi" diye bilinen dönem bafllad›. geri çekilmek zorunda kald›lar (627). Ebubekir. Hendek Savafl›'ndan sonra Müslümanlar Hayber (629) ve Mekke (630) gibi yerleri ele geçirdiler. Bu savunma önlemi karfl›s›nda bir fley yapamayan Mekkeliler. ‹slamiyet.‹pek Yolu’nda Türkler Mekkeliler. Güçlü bir devlet kurdu. SINIF 83 . Muhammed müslümanlarla birlikte 628 y›l›nda Hudeybiye denilen yerde MekkeliSuudi Arabistan’daki Kuba Mescidi’nden bir görünüm ler taraf›ndan durduruldu.

‹slam ordular› Yermük’te Bizans ordusunu yenerek Suriye’ye kadar ilerlediler Kur'an-› Kerim. Ali’nin k›l›c› fl Müslümanlar aras›ndaki bölünmeler islamiyetin yay›l›fl›n› nas›l etkilemifl olabilir? fl Sayfa 85’deki harita üzerinde islamiyetin yay›ld›¤› alanlar› inceleyiniz. Hz. K›br›s ile Harzem. Bu dönemde sasanilerden ›rak al›nd›. Hz. fl Hz. Tunus. Ömer Camii ve Mescid-i Aksa (Kudüs) Hz. Bu nedenle fetihler durdu. Ünite Hz. Kudüs. illerin oluflturulmas› ve buralara valilerin atanmas› ile posta örgütünün kurulmas› bu dönemde gerçeklefltirildi. Ebubekir Kur’an-› Kerim’i neden kitap haline getirmifl olabilir? Hz. Hz. Ömer Dönemi (634-644) Hz. Kur'an-› Kerim ço¤alt›larak ‹slam merkezlerine gönderildi. Hz. M›s›r ele geçirildi. Ömer Dönemi. Kadisiye (636) ve Nihavend (642) savafllar› sonucu ‹ran fethedildi. Osman'›n öldürülmüfl olmas› nedeniyle kar›fl›kl›klar içinde geçti. Horasan bölgeleri ele geçirildi. hakem arac›l›¤›yla da çözülemedi. Müslümanlar ile Türkler (Hazar Türkleri) aras›nda ilk savafl yap›ld›. Osman Döneminde. 84 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bu dönemde kitap hâline getirildi. Ebubekir Dönemi (632-634) Bu dönemde ‹slamiyetten dönen ve zekât vermek istemeyen kabileler itaat alt›na al›nd›. Halifelik nedeniyle Cemel Savafl› (656) ve S›ffin Savafl› (657) yafland›. Adliye teflkilat›. Filistin fethedildi.3. Ali Dönemi. Dört Halife Döneminin fetihler aç›s›ndan en parlak dönemidir. yine bu dönemde fethedildi. Hz. En çok hangi dönemde yay›l›fl alan›n geniflledi¤ini söyleyiniz. Muhammed’e ait bir mektup Hz. Bu dönemde Suriye. Osman Dönemi (644-656) Hz. Ali Dönemi (656-661) Hz. Ali'nin öldürülmesi ile Müslümanlar aras›nda bölünmeler daha da h›zland›. Ali ile Emevi ailesi aras›ndaki sorun. Peygamberlik iddias›nda bulunan yalanc›lar ortadan kald›r›ld›. SINIF . Hz.

SINIF 85 ‹slamiyetin Yay›l›fl› Haritas› .‹pek Yolu’nda Türkler 8 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Hz. Ünite Türkler ‹slamiyetle Tan›fl›yor Tülin. Osman Döneminde tekrar karfl›laflm›fllard›r.9. Ömer Döneminde olmufltur. y›k›l›fl› Türgifller ve Hazarlar ba¤›ms›zl›klar›n› kazand›lar. Emeviler ele geçirdikleri bölgelerdeki Türklere iyi davranm›yordu. savafl› Müslümanlar kazand›. Ebubekir’in ölümü. Emevi ordular› birçok Türk flehirlerini ele geçirdi. Arap ordular› ile savaflmaya bafllad›. Köktürk Devleti'nin y›k›lmas›ndan sonra bölgede devlet kuran Türgifller. Hz. pek dostça olmam›flt›r. Emevilerin aksine insanlara hoflgörü ile yaklaflmalar›. Türklerin toplu olarak Müslüman olmalar›nda eski inançlar› ile ‹slam dini aras›ndaki benzerliklerin de etkisi olmufltur. Hz. Osman’›n halife olmas› Hz. dostça geliflmeye bafllad›. kitleler hâlinde Müslüman olmaya bafllam›fllard›r. bunun sonucunda k›sa bir süre sonra da Emevi Devleti y›k›ld› (750). SINIF . Hz. Zamanla Emevi Devleti’nde iç kar›fl›kl›k artt›. dedesinin anlatt›klar›ndan sonra Türklerin Müslüman olmalar› ile ilgili bir ödev haz›rlad›: Türklerle Müslümanlar›n ilk karfl›laflmalar›. Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Orta Asya'da ortaya ç›kan siyasal ve askerî bofllu¤u doldurmak isteyen Çinliler ve Müslümanlar. Emeviler (661-750)'in Horasan Valisi Kuteybe bin Müslim zaman›nda Maveraünnehir bölgesi. Uygur Türgifller Devleti’nin Devleti’nin kuruluflu y›k›l›fl› ‹slam Devleti’nin yönetimini Abbasi ailesinin ele almas›ndan sonra ‹slam tarihinde Abbasi Devleti (750-1258) dönemi bafllad›. fl Sizce o dönemde Türklerin inançlar› ile ‹slamiyet aras›nda ne gibi benzerlikler olabilir? ÖÇK 3. 0 M 571 610 622 624 Bedir Savafl› 625 Uhut Savafl› 627 Hendek Savafl› 630 Mekke’nin fethi 632 Hz. Muhammed’in vefat›. 0 M 552 Köktürk Devleti’nin kuruluflu 582 Köktürk Devleti ikiye ayr›ld›. Bu yard›m sonucu. Daha sonra Hz.3. ‹lk Müslüman-Türk çarp›flmas›. Hz. Ömer’in ölümü. Araplar›n eline geçti. Etkinlik 86 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ebubekir’in halife olmas› 634 Hz. ‹ki toplum aras›nda 751 y›l›ndaki Talas Savafl›'nda Türkler. Müslümanlar›n yan›nda savaflt›lar. Türkler. Böylece Müslümanlar›n Türklerle iliflkileri. Türgifllerin zay›flamas› ve 744 y›l›nda Kutluk Devleti'nin y›k›lmas› ile Emevileri durduracak bir güç kalmad›. Türklerin ‹slam dinini daha yak›ndan tan›malar›n› sa¤lam›flt›r. Hicret Muhammed’in Muhammed’in do¤umu peygamberli¤i Abbasilerin. 630 659 682 Kutluk Devleti’nin kuruluflu 744 Kutluk Devleti’nin y›k›l›fl› 745 766 Do¤u Köktürk Bat› Köktürk Devleti’nin Devleti’nin y›k›l›fl›. harekete geçtiler. Hazar Türkleri ile Müslümanlar aras›nda olmufltur. Ömer’in halife olmas› 644 Hz. Ancak bu karfl›laflma.

656 Hz. s. • Kurban. Osman’›n ölümü. gelenek ve folkloründen etkilendi. ‹slam dininde de tek Allah inanc›n›n olmas›. Hz. Abbasi Devleti’nin kuruluflu 1055 Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a gelmesi 1258 Abbasilerin y›k›l›fl› Türkler. ‹slam toplumu içinde yer alan çeflitli uluslar›n dil. • Her iki dinin de temizli¤e büyük önem vermesi. • Her iki inanç sisteminde de ruhban s›n›f› ve sosyal s›n›flar›n olmamas›. niçin Müslümanl›¤› seçmifl olabilirler? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. kolayca Müslüman oldu. cennet ve cehennem kavramlar›n›n her iki dinde de bulunmas›. Allah inanc› Türklerin tek tanr› inanc›na benziyordu. âdet. Farkl› kültürlerden ve ‹slam kültüründen elde etti¤i de¤erleri. • Dürüstlük ve adaletin üstün kabul edilip h›rs›zl›k ve yalanc›l›¤›n her iki inanç sisteminde de yasaklanmas›. Osman Turan.425 840 Uygur Devleti’nin y›k›l›fl›. yeni bir kültür çevresinin içerisine girdi. • ‹slam›n ahlak anlay›fl› ile Türk kültüründeki ahlak anlay›fl›n›n ortak noktalar›n›n olmas›. ‹slamiyeti kabul ettikten sonra özellikle Abbasi ordusunda ve devlet yönetiminde görev almaya bafllad›lar. Dr. Ali’nin ölümü. SINIF 87 . ahiret. Ali’nin halife olmas› 661 Hz. Karahanl›lar Devleti’nin kuruluflu 963 Gazneliler Devleti’nin kuruluflu 1040 Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu 1157 Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›l›fl› 1187 Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Bu benzerlikler flunlard›r: • Türklerin engin bir hoflgörüye sahip olmas› ve ‹slam dininin de bir hoflgörü dini olmas›. kendi öz kültürü ile birlefltirerek yeni bir kültürel yap›ya kavufltu. Emeviler Dönemi’nin bafllamas› 750 Emeviler Devleti’nin y›k›l›fl›. Bu dönemde Türk halk›.‹pek Yolu’nda Türkler Tart›flma fl Türkler. Bu yüzden Türkler. Türk milleti daima tek bir Tanr›'ya inan›yordu. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. (Süryani Mihael) Prof. • Türklerin tek Tanr›’ya (Gök Tanr›) inanmalar›. Bilim insanlar› da yo¤un çal›flmalar içine girdiler.

s. atasözlerinden örnekler vermifltir. ‹slâm dininin ve ‹slâm kültürünün Orta Asya’da yay›lmas›nda önemli rol oynam›fllard›r. Bilgi Kutusu KAfiGARLI MAHMUT Kaflgarl› Mahmut'un do¤um ve ölüm tarihi bilinmemektedir. Türkçenin ilk sözlük ve dil bilgisi kitab› olan Divanü Lügâti’t Türk. Kaflgarl› Mahmut taraf›ndan Ba¤dat'ta Abbasi Halifesi Ebulkas›m Abdullah'a sunulmufltur. Babas› Hüseyin ibni Muhammed adl› Barsganl› bir beydir. 7.3. Türk kavimlerinin dillerini. 25-26’dan derlenmifltir. Kaflgarl› Mahmut. kültür ve medeniyet bak›m›ndan da zengin bir geçmifli oldu¤unu ortaya koymak. destanlar›n›. efsanelerini bir kitapta toplam›flt›r. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletleri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • fetih • uygarl›k Tarih atlaslar›n›zdan Karahanl›lar›n yaflad›¤› bölgeyi inceleyerek kuruldu¤u yerin özelliklerini söyleyiniz. ! 88 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afla¤›daki Kaflgarl› Mahmut’un yaflam›na ait belgeyi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. Türk milletinin dil. Türk illerinin birço¤unu dolaflm›fl. Eserinde halk aras›nda yaflayan halk fliirlerinden. 1072-1077 y›llar› aras›nda Selçuklular›n egemenli¤indeki Ba¤dat'ta yaflam›flt›r. Türk ad›n› “Olgunluk Ça¤›” olarak aç›klam›flt›r. C. Hayat›n›n önemli bir bölümünü Karahanl›lar bölgesinde geçiren Kaflgarl› Mahmut. Karahanl›lar devri devlet teflkilat› ile saray ve halk hayat› hakk›nda önemli bilgiler vermektedir. Türkçenin Arapçadan üstün bir dil oldu¤unu ispatlamak ve Araplara Türkçeyi ö¤retmek için Divanü Lügâti’t Türk adl› eserini yazm›flt›r. Kaflgarl› Mahmut. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Bu dönemde yaflam›fl olan Kaflgarl› Mahmut özellikle Türk dili ve kültürünün tan›t›lmas›nda önemli katk›larda bulunmufltur. Karahanl›lar dönemine ait bir minare fl Kaflgarl› Mahmut Divanu Lûgati-i Türk adl› ünlü eserini niçin yazm›flt›r? fl Bu eserin. Karahanl›lar Orta Asya’da kurulan ilk Türk-‹slâm devletidir. SINIF . tarihlerini. Türk tarihi bak›m›ndan önemi nedir? fl Yukar›daki foto¤rafta görülen yap›t dönemin hangi özelliklerini yans›tmaktad›r? Kaflgarl› Mahmut.

bütün Karahanl›lar›n hükümdar› idi ve Kara-Ordu'da yerleflmiflti. Bilge Kül Kad›r Han. 893 y›l›nda Talas’› ele geçirdiler. 840'ta Uygur Devleti’nin K›rg›zlar taraf›ndan y›k›lmas› üzerine Karluk Yabgusu. Onun iki o¤lundan Arslan Han Baz›r büyük hakan s›fat›yla Balasagun'dan. merkezi Kaflgar'a naklederek Samano¤ullar› egemenli¤i alt›ndaki bölgelere ak›n düzenlemeye bafllad›. ! Karahanl›lardan kalma bir türbe (Talas) Karahanl› hakan› Bilge Kül Kad›r Han. hanedana ba¤l› flehzadeler veya askerî valilerin idaresine veriliyordu.‹pek Yolu’nda Türkler Cem. Bu durum karfl›s›nda O¤ulcak Han. di¤er o¤lu Kad›r Han O¤ulcak ise Talas'tan devleti idare ettiler. fl Yukar›daki bilgilerden ve foto¤raflardan yararlanarak Karahanl›lar dönemi devlet yönetimi ve kültürel özellikleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz. Ülkenin bat› k›sm›n› yöneten büyük hakan›n yüksek hâkimiyetini tan›mak kayd›yla hanedan›n bir baflka üyesi taraf›ndan yönetiliyordu. — Amca. Samaniler. SINIF 89 . o gün derste ö¤rendikleri konularla ilgili daha fazla bilgi edinmek için tarih ö¤retmeni olan amcas›na baz› sorular sordu. Bu devlet. kendisini bozk›rlar hâkiminin yasal varisi ilan ederek Karahanl›lar Devleti'ni kurdu. Biliyor muydunuz? Bu devletin ad›n›n "kara=güçlü" kelimesinden geldi¤ini biliyor muydunuz? fl Kara ya¤›z sözcü¤ünün günümüzde ne anlama geldi¤ini araflt›r›n›z. Bu¤ra Kara Han unvan›n› tafl›yan bat› k›sm›n›n hâkimi ise Talas'ta oturuyordu. Arslan Kara Han unvan›n› tafl›yan do¤u k›sm›n›n hâkimi büyük hakan. Karahanl›lardan kalma bir an›t (Semerkant) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ‹ran’da kurulmufl olan Samano¤ullar› ile mücadele etmifltir. bilinen ilk Karahanl› ka¤an›d›r. ‹ller. ikili teflkilat sistemine uygun olarak iki hakan yönetiminde iki k›sma ayr›ld›. ilk-Türk ‹slam devletleri hakk›nda bilgi verir misiniz? Ahmet Bey. Orta Asya’da kurulan ilk Türk ‹slam devletinin Karahanl›lar oldu¤unu belirterek sözleflme devam etti.

. konuflmas›n›n bu bölümünde Atatürk’ün millî tarihimizle ilgili flu sözlerini hat›rlatt›. ad›n› Abdülkerim olarak de¤ifltirmifltir (945). Bat› Karahanl› Devleti. Maveraünnehir Karahanl›lara. 90 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak taht kavgalar› nedeniyle devlet 1042 y›l›nda. önce Özkent'i daha sonra Semerkant'› baflkent yapt›.10. Do¤u Karahanl› Devleti. Gaznelilerle ortak hareket eden Karahanl›lar. 999 y›l›nda komflular› Samano¤ullar› Devleti’nin varl›¤›na son verdiler. ÖÇK 3. Horasan ise Gaznelilere kald›. Satuk Bu¤ra Han. ne güzel aynad›r! ‹nsanlar. Tarih.3. amcas›na karfl› taht mücadelesini kazand›ktan sonra ‹slamiyeti. Bat› Karahanl›lar›n durumunu de¤ifltirmifltir. en büyük kutsall›klar karfl›s›nda bile k›skançl›k duygular›na kap›lmaktan kendilerini kurtaram›yorlar. Millet için ve milletçe yap›lan ifllerin hat›ras› her türlü hat›ralar›n üstünde tutulmazsa millî tarih kavram›n›n k›ymetini takdir etmek mümkün olamaz. Gazneliler ve Karahanl›lar taraf›ndan paylafl›ld›. Bu olay. hele ahlak. Satuk Bu¤ra. geliflmemifl kavimler. Bat› Karahanl›lar. Baflkenti Balasagun olan Do¤u Karahanl› Devleti bir süre ba¤›ms›z yaflad›ktan sonra Melikflah döneminde Büyük Selçuklulara ba¤land›. Bu dostluk sonucunda ‹slam dinini benimser. Ünite Bilgi Kutusu Satuk Bu¤ra Han. Selçuklular›n 1141 y›l›nda yap›lan Katvan Savafl›'nda Karahitaylara yenilmesi üzerine Bat› Karahanl›lar. Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Aralar›nda dostluk oluflur.. Sultan Melikflah döneminde Selçuklu egemenli¤ine girmifltir. 361 ve 359) fl Yukar›daki sözlerden de yararlanarak Atatürk’ün millî tarihimize verdi¤i önemi aç›klay›n›z. Eski gücüne bir daha kavuflamayan Bat› Karahanl› Devleti'ne Harzemflahlar 1212 y›l›nda son vermifllerdir. Bu tarihten itibaren Do¤u Karahanl›lara karfl› mücadele ederken etraf›ndaki Müslüman gönüllülerden yararlanm›flt›r. Etkinlik fl Karahanl›lar Devletin’nin y›k›lmas›nda hangi faktörler etkili olmufltur? Neden? Ahmet Bey. 1211 y›l›nda da Karahitaylar taraf›ndan y›k›ld›. Bu devletin topraklar›. SINIF . Büyük Selçuklu Devleti'nin kurulmas›ndan sonra Selçuklu-Gazneli mücadelesine Karahanl›lar da kat›ld›. resmî din olarak kabul etmifltir. Saltuk Bu¤ra Han’›n hükümdar olmas›ndan sonra Karahanl› Devleti. bu defa da Karahitaylar›n egemenli¤ine girdiler. s. M. Do¤u Karahanl›lar ve Bat› Karahanl›lar olmak üzere ikiye ayr›ld›. Karahanl›lara s›¤›nm›fl olan Ebu Nasr adl› Samani flehzadesi ile karfl›lafl›r. ‹slam devleti özelli¤i kazanm›flt›r.

Kendisi bilime ve sanata karfl› büyük bir sevgi besliyordu. 33 y›l hükümdarl›k yapan Sultan Mahmut. Gazneli Mahmut. Babas› sa¤ iken Horasan valili¤i görevini yürüttü. Âlim bir kiflili¤i olan Sultan Mahmut. o dönemin e¤itim anlay›fl› hakk›nda size nas›l bir fikir vermektedir? fl O dönem yaz›lm›fl olan pek çok kitab›n Gazneli Mahmut’a takdim edilmesinin nedeni neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bîrûni ve Firdevsi gibi birçok meflhur bilgin Sultan Mahmut'un saray›nda himaye gördüler. 5. s.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey. 1030'da Gazne'de vefat etti ve orada defnedildi. anlat›m›na Gaznelilerle devam etti: Özellikle Gaznelilerin en ünlü hükümdar› olan Sultan Mahmut hakk›nda bilgi verdi. Samano¤ullar› Devleti'nin Horasan valisi idi. SINIF 91 . küçük kardefliyle yapt›¤› mücadeleyi kazanarak hükümdar oldu. C. Firdevsi'nin meflhur fiehname'si de dâhil olmak üzere. Biliyor muydunuz? Gazneli Mahmut'un "sultan" unvan›n› kullanan ilk Türk hükümdar› oldu¤unu biliyor muydunuz? fl Yukar›daki metne göre Gazneli Mahmut’un iyi bir e¤itim görmüfl olmas›. genç yafltan itibaren devlet idaresinde görev ald›. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Gazneli Mahmut. Mert ve cesur bir insand›. 29-31’den derlenmifltir. Sebük Tekin öldü¤ü zaman tahta Mahmut’un küçük kardefli ‹smail geçmiflti. 971 tarihinde do¤du. Gazneli Sultan Mahmut'un saray› bir bilim akademisi hâline geldi. ‹yi bir ö¤renim gördü. saray›nda âlim ve flairlere çeflitli konularda sohbet ve tart›flmalar yapt›r›rd›. Gazneli Mahmut'un babas› Sebük Tekin. döneminin pek çok kitab› Gazneli Sultan Mahmut'a takdim edildi. Büyük bilginlerin elinde yetiflti. Gazneliler Bilgi Kutusu GAZNEL‹ SULTAN MAHMUT Gazneliler Devleti'nin en büyük hükümdar› ve Hindistan fatihi Gazneli Sultan Mahmut.

Hindistan'a on yedi sefer düzenleyerek büyük zaferler kazand›. fl Sultan Mahmut'un seferlerde kulland›¤› filler. K›sa süre içerisinde bütün Afganistan ile Horasan ve ‹ran'›n do¤u k›s›mlar›n› yönetimi alt›na ald›. Afganistan'›n Gazne flehrini ele geçirerek Gazneliler Devleti’ni kurdu (963). Gazneli Mahmut. Sebük Tekin'den sonra tahta geçen o¤lu Mahmut. Türk tarihinin de en büyük devlet adamlar›ndan biridir. ayn› zamanda. Bu ülkede ‹slam›n köklü flekilde yerleflip geliflmesinde önemli rol oynad›. 1040 Dandanakan Savafl›'ndan sonra topraklar›n›n bat› bölümünü Büyük Selçuklulara b›rakmak zorunda kald›lar. SINIF . 1187 y›l›nda da Gurlular taraf›ndan tamamen ortadan kald›r›ld›. Gazneliler. Sebük Tekin. ona ne gibi üstünlükler sa¤lam›fl olabilir? fl Gazneli Mahmut'un Hindistan seferlerinin nedenleri sizce neler olabilir? 92 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.3. devleti babas› gibi iyi yönetemedi. iyi bir devlet adam›. Alptekin’den sonra devletin bafl›na Sebük Tekin geçti. baflar›l› bir kumandand›. Ünite Gazneliler Devleti Samano¤ullar› Devleti'nde yetiflmifl Alptekin adl› bir Türk kumandan›. Babas›n›n izinde devam eden Gazneli Mahmut. Sultan Mahmut'tan sonra devletin bafl›na geçen Sultan Mesut. Büyük Selçuklularla giriflti¤i mücadeleyi kaybetti. yaln›z Gazneli Devleti'nin de¤il. ‹ran'›n orta eyaletleriyle Harzem topraklar›n› da ülkesine katarak zaman›n›n en büyük hükümdar› oldu.

‹ki taraf aras›nda Hemedan civar›nda yap›lan savafl› Nizamülmülk'ün iyi idaresi sayesinde Melikflah kazand› (1073). bütün insanlara ve Hristiyanlara karfl› baba gibi idi. 168’den derlenmifltir. Gaznelilere karfl› kazan›lan Dandanakan Savafl› sonras›nda gerçekleflmifltir. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi. Karahanl›lar karfl›s›nda da üstünlü¤ünü gösterdi ve önce Tirmiz flehrine girdi. s. Sultan Melikflah. Bu yenilgiler üzerine Karahanl› hükümdar› fiemsülmülk Nasr af dilemek zorunda kald› ve Nizamülmülk'ün arac›l›¤› ile bar›fl yap›ld› (1074). Gazneliler neticede bar›fl teklif etmek zorunda kald›lar. SINIF 93 . Alparslan'›n ölümünden sonra. Bar›fl yap›larak iki hanedan aras›nda akrabal›k kuruldu. 7.‹pek Yolu’nda Türkler Ahmet Bey Orta Asya’daki ilk Türk-‹slam devletinden biri olan Büyük Selçuklu Devleti hakk›nda bilgi vermeye devam etti. en ak›ll› ve kudretlisi olan Melikflah. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu. Büyük Selçuklu Devleti Büyük Selçuklu Devleti. Bütün Rum ve Ermeniler. Geçti¤i ülkelerin halklar›na karfl› bir baba gibi davran›rd›. vezir Nizamülmülk’ün yard›m› ve deste¤i ile Büyük Selçuklu Devleti taht›na ç›kt›. Sultan Melikflah bir süre sonra devlet merkezini de ‹sfahan'a nakletti. Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin dedelerinin ad›yla iliflkisi olabilir mi? Bu iliflkilendirmeyi nas›l aç›klars›n›z? Türk tarihinde benzer adland›rma yap›lan baflka devletler de varm›? Hangilerini biliyorsunuz? Bilgi Kutusu MEL‹KfiAH Alparslan öldükten sonra o¤lu Melikflah. Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi. Dr. Sultan Melikflah. 471 fl Yukar›daki bilgide Melikflah’›n hangi özelliklerine vurgu yap›lm›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Devletin ad›n›n. Selçuklu topraklar›na sald›r›ya geçen Gazneliler ve Karahanl›lar üzerine yürüdü. C. Urfal› Mathieus (Mateyus) Prof. s. Osman TURAN. Melikflah'›n dedesi Ça¤r› Bey ve dedesinin büyük kardefli Tu¤rul Bey taraf›ndan 1040 y›l›nda kurulmufltur. onun sultanl›¤›n› tan›mad›. sonra Semerkant'a do¤ru ilerledi. Bilgi Kutusu HERKES‹N BABASI MEL‹KfiAH ‹nsanlar›n en adili. Melikflah'›n amcas› ve Kirman meliki Kavurd. kendi arzular›yla onun idaresine girdi.

Tu¤rul ve Ça¤r› beyler. Arslan Yabgu'nun ölümünden sonra Selçuklularda k›sa süren bir da¤›n›kl›k yafland›. Gazneli Mahmut. Karahanl›lara karfl› isyan eden Karahanl› Prensi Ali Tegin ile ittifak kurdu. Niflabur’u kendine merkez yapt›. babas›n›n ölümü üzerine bafla geçti. Selçuklular Horasan'a çekildiler. Maveraünnehir'i ele geçiren Karahanl›larla mücadele etti. Tutuklat›p Hindistan'›n kuzeyindeki Kalincar Kalesi'ne hapsetti (1025). SINIF . Horasan’da Gazneli egemenli¤ine son veren Tu¤rul Bey. Arslan Yabgu. etkisiz k›lmak istedi¤i Arslan Yabgu’yu görüflme iste¤i ile yan›na ça¤›rd›. Ünite Büyük Selçuklu Devleti ve di¤er Türk Devletleri Selçuk Bey’in o¤lu olan ve yabgu unvan›n› tafl›yan Arslan. Karahanl›lar›n egemenli¤ine karfl› ç›kan Tu¤rul ve Ça¤r› Beyler Harezm bölgesine çekilmek zorunda kald› (1030). amcalar› Arslan Yabgu'nun tutuklanmas› üzerine fiilen Selçuklular›n liderleri durumuna geldiler. 94 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. gücünden çekindi¤i. Ancak müttefikleri Harezm valisi Harun ve Ali Tegin'in ölümleri (1035) üzerine.3. fl Yukar›daki haritadan yararlanarak Orta Asya Türk-‹slam devletleri ile ilgili bir tarih fleridi oluflturunuz. Bu güç birli¤ine karfl› Gazneli Sultan Mahmut ve Karahanl› Yusuf Kad›r Han da anlaflmaya vard›lar. Buhara'y› ele geçirdiler. Daha sonra artan Gazneli tehlikesine karfl› Ali Tegin ve Harezm valisi Harun ile ittifak kurdular.

‹pek Yolu’nda Türkler Horasan'› kaybeden Gazneli Sultan› Mesut. s. Türk kültür ve uygarl›¤›n› incelemek bizim için borç oldu¤u gibi millî s›n›rlar›m›z d›fl›ndaki Türkler ve uygar milletler için de zorunludur. insanl›¤›n çok faydalanaca¤› aç›kt›r. zengin bir tarihtir. Büyük Selçuklu Devleti ise bu savafl sonucunda hukuken ba¤›ms›zl›¤›n› kazanm›fl devletin kuruluflunu tamamlad›lar. Arslan Yabgu'nun o¤lu Kutalm›fl ve ‹brahim Y›nal. 359 ve Atatürkçülük 3.” Türk tarihini. Türk tarihi üzerinde özellikle durmas›n›n nedeni. millî bilinci kuvvetlendirmedeki gerçeklere dayanan rolüdür. muhakeme de¤il. Atatürkçülük 1. Selçuklu Devleti’ni tan›m›flt›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Gazneliler ile Selçuklular Merv yak›nlar›ndaki Dandanakan’da karfl›laflt›. kuflkusuz tarihin. Tu¤rul Bey’in temsilî resmi Tu¤rul ve Ça¤r› beylerin birlikte ç›kt›¤› seferde Harezm bölgesi. Dandanakan Savafl›'n›n hemen sonras›nda Tu¤rul Bey. Tu¤rul Bey sefere ç›karak ‹ran'daki birçok bölgeyi ele geçirdi. genç nesillere her konuda en iyi ilham ve güç verecek olaylarla doludur. Merv'de yap›lan kurultayda devlet teflkilat› düzenlendi. Selçuklu Sultan› ilan edildi. Türk’ün tarihî uygar niteliklerinden. Bizans-Gürcü kuvvetlerini Pasinler Savafl› ile büyük bir yenilgiye u¤ratt›lar (1048). Abbasi halifeli¤i. a¤›r bir yenilgiye u¤rat›ld› (1040). Tu¤rul Bey zaman›nda Bizans ve Gürcülere karfl› da büyük baflar›lar sa¤lanm›flt›r. Pasinler Savafl› sonunda Bizans'›n Anadolu'daki askerî gücü önemli ölçüde k›r›lm›fl oldu. tamamen Selçuklulara geçti (1043). Türk tarihi. “Tarihi yapan ak›l. s. Gazneli ordusu. 145 -146’dan derlenmifltir. mant›k. Selçuklulara kesin bir darbe indirmek için ordusunun bafl›na geçti. fl Selçuklular’›n seferlerini bat›ya do¤ru yöneltmelerinin nedeni ne olabilir? Bilgi Kutusu Atatürk’ün. SINIF 95 . Gazneliler devleti bu yenilgi üzerine y›k›lma sürecine girdi. Fetih bölgelerine daha yak›n olmas› sebebiyle Niflabur'u b›rakarak Rey'i devletin yeni baflkenti yapt›. belki bunlardan çok duygulard›r.

A¤abeyi ve Kirman Meliki Kavurd'un isyan›n› da bast›ran Alparslan.11. Malazgirt Meydan Savafl›'ndan sonra Türkler için Anadolu'da yeni bir dönem bafllad›. Sultan Alparslan. yeni fetih alan› olarak Anadolu'yu seçti. Azerbaycan ve Kafkasya'da birçok kaleyi ele geçirdikten sonra Do¤u Anadolu'ya girdi. Nizamülmülk'ü vezirli¤e getirdi (1064). Hristiyanl›¤›n do¤udaki en güçlü kalesi olan Ani'yi fliddetli bir kuflatmadan sonra ele geçirdi. Ard›ndan Kars'a girdi (1064). fiam'a yürümekten vazgeçen sultan. Ünite Biliyor muydunuz? ‹slam dünyas›n›n koruyuculu¤unu üstlenen Tu¤rul Bey’in 1055 y›l›nda Abbasi halifesi taraf›ndan "Do¤unun ve Bat›n›n Sultan›" ilan edildi¤ini biliyor muydunuz? Tu¤rul Bey'in ölümünden sonra Alparslan tahta ç›kt›. Alparslan’›n Malazgirt’teki heykeli (Mufl) Malazgirt Meydan Savafl›. Selçuklu askerlerini gösteren bir gravür 96 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Etkinlik h›zland›r›ld›. Melikflah öncelikle s›n›r boylar›na sald›r›lar düzenleyen Karahanl›lar ve Gazneliler'i yenerek bar›fla zorlad›. Sultan Alparslan. fl ‹kinci Köktürk Devleti'nin kurucular› Bilge Ka¤an ve Kültigin’in birlikteli¤i ile Tu¤rul ve Ça¤r› Bey'in birlikteli¤inin sonuçlar›na yönelik neler söyleyebilirsiniz? Do¤udan gelen O¤uzlara yurt bulmak isteyen Alparslan. M›s›r'a sefere haz›rland›¤› s›rada Bizans ‹mparatoru Romen Diyojen'in Do¤u Anadolu'ya ilerledi¤ini ö¤rendi.3. SINIF . Maveraünnehir’e ç›kt›¤› sefer s›ras›nda öldürüldü (1072). Bizans'›n Malazgirt Savafl›’ndan sonra anlaflmaya uyÖÇK mamas› üzerine Anadolu ak›nlar› 3. h›zla geri döndü ve Malazgirt'te Bizans ordusunu a¤›r bir yenilgiye u¤ratt› (1071). Devlet merkezi. Rey'den daha güneydeki ‹sfahan'a tafl›nd›. Azerbaycan üzerinden Malazgirt'e gelerek buray› k›sa sürede ele geçirdi. Alparslan'›n ölümü üzerine Melikflah henüz 18 yafl›nda iken sultanl›¤a getirildi (1072). böylece devletin do¤u s›n›rlar›n›n emniyetini sa¤layarak bütün gayretini Anadolu'ya sarf etmeye bafllad›. sonuçlar› aç›s›ndan Dandanakan'dan sonra cereyan eden en önemli meydan savafl›d›r.

do¤uda Balkafl ve Iss›k Gölü'ne. Melikflah'›n o¤lu Sultan Sencer. Sultan Melikflah. Melikflah zaman›nda Büyük Selçuklu Devleti. kuzeyde Kafkaslardan. Melikflah'›n emriyle Arabistan Yar›madas›'ndaki Hicaz. Mescid-i Cuma’dan bir görünüm (‹sfahan) Düflünelim. güneyde Arabistan Yar›madas›'na kadar uzanmaktayd›. Selçuklu baflkentini Merv'e tafl›yan Sencer zaman›nda devlet tekrar kendini toparlamaya bafllam›flt›r. Selçuklu ülkesinin tamam›nda hâkimiyet kurarak birli¤i sa¤lad›. devletin gücünü kaybetmesine neden olmufltur. 1092 y›l›nda öldü. Büyük Selçuklu Devleti'nin son büyük hükümdar›d›r. Melikflah 1087'de ç›kt›¤› sefer sonucunda Karahanl›lar'›n do¤u kolunu da hâkimiyeti alt›na ald›. bat›da Anadolu ve M›s›r'dan. Yemen ve Aden'i Selçuklu topraklar›na katt›. Ancak Melikflah'›n ölümünden sonra geliflen baz› olaylar. “Melik. en parlak y›llar›n› yaflam›flt›r. devlet yönetimindeki önemini aç›klay›n›z. SINIF 97 . inkâr ve küfürle ayakta kalabilse de zulümle kalamaz. Bu sebeple Sultan Sencer zaman› için ikinci imparatorluk devri ad› verilir. en genifl s›n›rlar›na ulaflm›flt›r. halk aras›nda ne olup bitti¤ini bilmeli.” “Halk padiflah›n saray›na gidip hâlini anlatmak isterse onlar› bundan men etme. Sencer'in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti son buldu (1157). memlekette fesat ve adaletsizlik al›r yürür. ba¤l› beyliklerin ba¤›ms›zl›¤›n› ilan ederek birbirleriyle mücadele etmeleri ve isyanlar ülkenin düzenini bozmufltur. Fakat 1141 y›l›nda do¤udan gelen Karahitaylar'a karfl› yapt›¤› Katvan Savafl›'nda yenilince itibar›n› kaybetti. Bu sözlerin. Böyle yapmazsa hata eder ve gaflete düfler. Halka zulüm eder. Melikflah döneminde Selçuklu Devleti. Sultan Sencer.” “Padiflahlar ordu ve halk›n durumunu uzak veya yak›ndan bizzat incelemeli. Taht kavgalar›.” Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.‹pek Yolu’nda Türkler Anadolu fatihlerinden Artuk Bey. Bu s›n›rlar. Söyleyelim Afla¤›da Nizamülmülk’ün baz› sözleri verilmifltir.

Devlet Yönetimi Türk-‹slam devletlerinde devletin bafl›nda bulunan hükümdara Karahanl›larda Han. SINIF Mescid-i Cuma (Kazvin) Büyük Selçuklular Dönemi (‹ran) . Gazneliler ve Selçuklarda ise Sultan unvan› verilirdi. Ünite ‹lk Türk-‹slam Devletlerinde Kültürel ve Sosyal Yaflam Cem: Ahmet Amca! Bu ilk Türk devletlerinde kültürel ve sosyal yaflam nas›ld›? Konuflulan Diller Karahanl›larda resmî dil Türkçe idi ve Uygur alfabesi kullan›l›yordu. Toprak Yönetimi ve Ordu ‹slam devletlerinden ald›klar› ikta ad› verilen toprak sistemini uygularlard›. Türk-‹slam devletlerinde hukuk. Ülke topraklar›.3. Halk ise Türkçe konufluyordu. hükümdar ailesinin ortak mal› say›l›rd›. Kaflgarl› Mahmut'un Divanü Lügâti’t Türk ve Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig adl› eserleri. vak›f ve mülk arazileri bulunurdu. görevlerine göre bu topraklar›n gelirlerini toplard›. Bu durum. Devlet memurlar› ve komutanlar. bu dönemlerde edebiyat alan›nda da etkisini göstermiflti. Bunlar›n yan› s›ra ba¤l› beyliklerden gelen askerler ve gönüllü Türkmen birlikleri de ordunun di¤er bölümlerini olufltururdu. Bu ordu. Gaznelilerde resmî dil Arapça. Hal› motifi Sultan Sencer TürbesiTürkmenistan (Meru) 98 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Toplad›klar› gelirin bir bölümü ile devlete atl› asker yetifltirirlerdi. Bu sistemde topraklar gelirlerine göre gruplara ayr›l›rd›. Onlar› yetifltirmek için yanlar›nda atabey unvan› tafl›yan devlet adamlar› bulunurdu. haraci araziler. ‹kta sisteminin yan› s›ra has araziler. dönemin edebiyat ürünleridir. Davalara kad›lar bakard›. Hükümdar›n en büyük yard›mc›s› ise vezir idi. Hükümdarl›k babadan o¤ula geçerdi. Ordu yap›lanmas›nda ikta askerlerinden baflka sultan›n hassa ordusu bulunurdu. Selçuklularda eyaletlere ayr›lan ülke yönetiminde hükümdar›n erkek çocuklar› görev al›rd›. Resmî dildeki de¤iflim. ayl›kl› askerlerden oluflurdu. hükümdarlar›n ölümünde taht kavgalar›na ve ülkenin parçalanmas›na neden olurdu. Selçuklularda ise Farsça idi. fler'i (‹slami) ve örfi (gelenek ve âdet) olmak üzere ikiye ayr›l›rd›.

Lonca teflkilat›. devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir. Orta Asya’da kurulan ilk Türk‹slam Devleti Karahanl›lard›r. Devlet. tar›m ve hayvanc›l›¤›n yan› s›ra ticaretle de u¤rafl›yordu. Türk-‹slam devletlerinde Müslümanlar›n yan› s›ra baflka dinlere inanan insanlar da vard›. han. ‹lk Türk-‹slam devletlerinde dinar ve dirhem ad› verilen alt›n ve gümüfl paralar kullan›lm›flt›r. Selçuklular döneminde Sultan Alparslan. Sanata büyük önem veren Türkler. üretimde kalite ve disiplini sa¤l›yordu. Din ve ‹nan›fl Türkler genellikle Talas Savafl›'ndan sonra ‹slam’› kabul etmifltir. Farkl› dinlere inanan insanlar› bu devletlerin himayesinde huzur içinde yaflam›fllard›. Vezir Nizamülmülk'ün yazd›¤› Siyasetname adl› eser. sanat anlay›fl› ve kültürel özelliklerinde hangi de¤iflimleri neden olmufltur? Selçuklu dönemine ait bir köprü Gaznelilere ait bir zafer an›t› Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. E¤itim ve ö¤retim kurumlar›. SINIF 99 . ganimet. öflür. hamam. ‹bn-i Sina. cami. köprü. Müslüman esnaf›n haklar›n› koruyan bir tür sendika görevi görüyordu. Türk-‹slam devletleri döneminde Farabi. canl› bir ticaret yaflam›na sahip olan ülkede han ve kervansaraylar yapt›rarak ticarete destek olmufltur. gümrük ve maden vergileriydi. cizye. türbe gibi mimari eserlerde çini ve oymac›l›k sanat›n›n en güzel örneklerini vermifllerdir.‹pek Yolu’nda Türkler Bilim ve Sanat Türk-‹slâm devletleri döneminde canl› bir bilim hayat› vard›. hükümdarlar taraf›ndan desteklenmifltir. Konargöçer hayat› sürdürüp a¤›rl›kl› olarak hayvanc›l›kla geçinenler de vard›. veziri Nizamülmülk'e dünyan›n ilk üniversitesi say›lan Nizamiye Medresesini Ba¤dat'ta kurdurmufltur. çeflme. Sosyal ve Ekonomik yaflam Türk-‹slam devletlerinde halk. Gazali gibi bilim adamlar› yetiflmifltir. Çini örne¤i fl ‹slâmiyetin kabulu Orta Asya’daki Türk devletlerinin devlet yönetimi. hastane. Devletin gelirleri. Müslüman zanaatkârlar›n kurduklar› lonca teflkilat›. haraç.

Örne¤in eflinin evine gelen gelinin üzerine bu¤day serpilmesi. Gider yolun koyusuna. Birlikte okuyal›m. "söz kesmek" olarak adland›r›lmaktad›r. Elinde dolu bulunan bir su testisini gelin evin kap›s›na gelinceye kadar saklar.12. Dünür gitmesi. Fakat Yörüklerde k›z›n iste¤i önemli oldu¤undan dünür gönderilmeden önce k›z›n gönlü edilmelidir. s. tü huylar›n›n kovulmas›na iflaret K›z anas›. K›z anam. 1. dü¤ün vb. bereketi simgelemekteBiner at›n etlisine. Yörüklerde Dü¤ün Bilgi Kutusu Niflanlarda bafll›ca âdetler dünür göndermekle bafllar. Kültürümüzün korunup sürdürülmesinde törenlerimizin rolü sizce nelerdir? 2. asker u¤urlama gibi kat›ld›¤›n›z bir tören ile ilgili an›lar›n›z› s›n›fta arkadafllar›n›zla paylafl›n›z. Baz› yörelerde ise bu olay. fl Dü¤ünlerle ilgili bildi¤iniz inan›fl ve gelenekler nelerdir? fl K›na gecesinde söylenen bildi¤iniz mâni ve türküleri arkadafllar›n›zla bir- 3. neden gelinin bafl›na su serpmifl olabilir? fl Sizin çevrenizdeki niflan. Oldu güvey kaynanas›. evinin en yüksek bir yerinde uzaktan gelen alay› gözetir. Niflan günü o¤lan taraf› davar keser. Biner at›n iyisine. Cenupta Türkmen Oymaklar› 1. Gelin odas›n›n efli¤inde testi Gider yolun enlisine. pilav döker ve çalg› ile bu yemekleri k›z›n obas›na gönderir. say›lmaktad›r. Afla¤›daki bilgi kutusunda yörük kültürünü yans›tan nisan ve dü¤ün törenlerini içeren kültürel ögelere yer verilmifltir. Gelin attan inmeden güveyi testiden avucuna biraz su doldurur ve bu suyu gelinin bafl›na serper.269. k›z anas›. cilt. âdetin yerini bulmas› demektir. 273.s. Gelin yeni evine gelirken güveyi. Ali R›za Yalman. Ünite Yaflayan De¤erlerimiz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • kültür • dü¤ün • gelenek 1. SINIF . Dü¤ün geleneklerinde inançlar›n ve geleneklerin etkili oldu¤u görülmektedir.3. Baz› yörelerde k›z istemek için dünür gidilmesi sonucu al›nan "evet" cevab›. • tören • millî kültür Bayram ve dü¤ün gibi kutlamalar›m›z Orta Asya’daki ilk Türk topluluklar›ndan günümüze kadar çeflitli de¤iflikliklere u¤rayarak da olsa varl›¤›n› devam ettirmektedir. 274’ten derlenmifltir. ya da cam k›r›lmas› ise gelinin köMufltu gelsin emmisine. fl Sizce damat. Etkinlik 100 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. k›nan kutlu olsun! Söyle dillerin tatl› olsun! Ali R›za YALMAN / Cenupta Türkmen Oymaklar›1. K›z›n evinde bu yemekler. âdetlerle yukar›da verilen âdetler aras›nda benzerlik var m›? Nelerdir? Günümüzde de niflan ve dü¤ün törenleri Anadolu'nun çeflitli bölgelerinde farkl›l›klar göstermektedir. Selam söylen day›s›na. Niflan. "mendil almak" veya "mendil vermek" olarak ifade edilmektedir. 267. dir. büyük bir e¤lence ile yenir.270 ÖÇK likte söyleyiniz. dü¤ün.

günlerinde ziyaretçi ak›n›na u¤ramaktad›r. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim.‹pek Yolu’nda Türkler Bahar›n Müjdecisi Nevruz Biliyor muydunuz? Büyük Selçuklu Sultan› Melikflah ad›na düzenle- Kastamonu'nun Taflköprü ilçesinin Ob. bu günler flenliklerle kutlanm›flt›r. Ergenekon'dan ç›kmak için atefl yak›l›p demir dö3. 1922'de Ankara'da düzenlenen flenliklere kat›lm›flt›r. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim. dualar edilir. Kurulan büyük kazanlarda yemekler piflirilir ve gelen insanlara da¤›t›l›r. Mart. 2005 s. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. s. Yeni gün yeni y›l her y›l an›lm›fl Kâh "Nevruz" kâh "Mart Dokuzu" denilmifl Kazanlar kurulmufl. fl Yeni gün olarak bilinen Nevruz gününde sizin çevrenizde neler yap›l›yor? Kastamonu'nun Tosya ilçesinin baz› köylerinde bahar›n müjdecisi kabul edilen Nevruz’da kurbanlar kesilir ve e¤lenceler düzenlenir. Bahar›n bolluk ve bereket getirmesi için dualar edilir. Padiflaha nevruziye adl› hediye vermek gelenek olmufl. bu güne ayr› bir önem kazand›rmaktad›r. . Büyük Taaruz için haz›rl›klar› yap›ld›¤› günlerde Mustafa Kemal Pafla..nen "Celali Takvim"in bafllang›c›n›n Nevruz günü ruk köyünde bulunan Nevruz Sultan Türbesi . Günümüzde de Türk topluluklar›nda demir dövme törenleri yap›lmaktad›r.20’den derlenmifltir. Etkinlik vülmesi. kutsal sayd›¤› bu mekânda ya¤mur duas›na ç›kar. Yak›lan atefl etraf›nda dönülür ya da ateflin üzerinden atlan›r. Ergenekon destan›na göre demir daginin eritilmesi ve Türklerin dünyaya yay›lmas› bu güne rastlamaktad›r. Burada yap›lan dualar›n kabul olunaca¤›na inan›l›r.13. 19 fl Çevrenizde Nevruz günü hangi etkinliklerle kutlanmaktad›r? Nevruz günü Osmanl›larda da ayr› bir önem tafl›maktad›r. Kastamonu evliyalar›ndan oldu¤u san›lmaktad›r. Kutsal gün olarak kabul edilen Nevruz günü kurtulufl ÖÇK günü olarak da kutlanmaktad›r. çok bilek bükmüfl Bayram demifl bugün atefller yakm›fl Han k›zg›n demire çekici vurmufl. 2005. SINIF 101 . 19. Bu türbede yatan kiflinin.. Yöre halk›. afllar yenilmifl Türk'ün gen (genifl) gönlüne o gün yer darm›fl. Mart. oldu¤unu biliyor muydunuz? her y›l mart ay›n›n 21 ve 22. Kurtulufl Savafl› kazan›l›p yeni devletimiz kurulduktan sonra da nevruz flenlikleri devam etmifltir. Bilgi Kutusu Bafll› bafl›n e¤mifl dizli diz çökmüfl Çok taht y›km›fl atam.

günümüzdeki hangi müzik aletine benzemektedir? Uygurlara ait Göç Destan›’ndan bir bölüm: "Bir gece. Uygur Türkleri aras›nda orkestra teflkilat›n›n bulundu¤unu göstermektedir." Türklerin Alt›n Kitab›. SINIF . m›zrap ve yayla çal›nan çeflitleri vard›r.3. Türkistan'da Turfan bölgesinde yap›lan kaz›larda bulunan Uygur minyatürleri. Orta Asya Esik kurgan›nda bulunan bir Türk prensine aittir. fl Kopuz. oradan güzel musiki sesleri geliyordu. Kaftan ve çizmeleri. kopuzdur. diz alt›nda kalan k›sa. A¤ac›n gövdesi gittikçe kabar›yor. Ünite Sanata Vurulan Türk Mührü ÖN HAZIRLIK Türk-‹slammimarisi denilince hangi tür eserler akl›n›za geliyor? Düflüncelerinizi belirtiniz. Bunlar›n biri. Anadolu Türklerinde de kullan›lm›flt›r. Bu orkestran›n kulland›¤› sazlar çeflitlidir. dar süvari pantolonu. Belinde 16 büyük alt›n levha ile süslü bir kemeri vard›r. Bu saz›n parmakla. ›rmak aras›ndaki a¤ac›n üzerine gökten mavi bir ›fl›k indi. 1. yumuflak çizmelerden oluflmaktad›r. sa¤dan sola V yakal› bir kaftan. Giysi. 110 Biliyor muydunuz? Çeflitli kopuzlar Alt›n Elbiseli Adam Yandaki foto¤rafta görülen z›rh fleklindeki elbise. fl Esik kurgan›nda bulunan prense “Alt›n Elbiseli Adam” denilmesinin nedeni nedir? 102 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Dede Korkut Hikâyeleri’nde hemen her kahraman›n elinden düflmeyen kopuz. s. Ayn› orkestrada a¤›zla çal›nan sazlar da görülmektedir. C. Kopuz. küçük alt›n levhalarla ifllenmifltir. Orta Asya Türklerinin en eski çalg› aletidir. KEL‹ME LAR VE KAVRAM • sanat • estetik Kopuz Türk musiki sanat›n›n millî saz›. uda benzeyen kopuzdur.

terzilik. Orta Asya Türk boylar› çad›rlar›n›n zamanlar›n› daha kal›n ve s›cak tutabilmek amac›yla hal› sanat›na önem vermifllerdir.14.da yaflam›fl ünlü seyyah günlü¤üne “Dünya’n›n en güzel hal›lar› Konya’da yap›l›yor” fleklinde bir not düfltü¤ünü biliyor muydunuz? Türk-‹slam devletlerinde maden iflletmecili¤i ve hal› dokumac›l›¤› d›fl›nda geliflen sanat dallar›na a¤aç iflleri. Göçebe hayat›n etkisiyle. ARAfiTIRINIZ Türk-‹slam devletlerinden günümüze kalan eserler (cami. mermer ve lüle tafl› iflletmecili¤i örnek olarak gösterilebilir. SINIF 103 .‹pek Yolu’nda Türkler Türk hal› dokumac›l›¤› da geleneksel yaflant›ya ba¤l› olarak geliflmifltir. Selçuklu hal›lar›nda kullan›lan dü¤üm tekni¤i. Etkinlik 3. Etkinlik ÖÇK Bilgi Kutusu Türk hal›lar›n›n sa¤laml›k ve esteti¤ini taktirle karfl›layanlardan biri de Marko Polo4dur. hal› dokuma tekni¤ini ilk olarak islam dünyas›na ard›ndan da tüm dünyeye tan›tm›fllard›r. yy. fl Türkler dokuduklar› hal› ve kilimlerde daha çok hangi figürleri kullanm›fllard›r? Bu figürler dönemin kültürel özellikleri hakk›nda ne tür bilgiler vermektedir? 3. Türklerin mobilya ve döflemeleri kolayl›kla tafl›nabilen hal› ve keçeler olmufltur. 13. Türk (Gördes) dü¤ümü ad› verilen bu tekni¤e göre ipekten yap›lan hal›larda santimetre kare bafl›na 80-100 dü¤üm at›l›rd›. seramikçilik. Türk hal›lar›n› di¤er ülkelerin hal›lar›ndan ay›rmaktad›r. Türkmen ve yörük afliretleri taraf›ndan Anadolu’ya getirilen hal› sanat› Selçuklular döneminde büyük bir geliflme göstermifltir. dericilik. köpü vb. Türkler. çinicilik. Yandaki foto¤raf› inceleyiniz.15. Çini örne¤i Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.) hakk›nda internetten araflt›rma yaparak buldu¤unuz foto¤raflar› s›n›fta sergileyiniz.

. bugünkü hangi kuruma benzemektedir? Aralar›nda hangi benzerlikler vard›r? 9. 104 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Köktürk... Kur’an-› Kerim.... 3. Türklerin... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.. Türk tarihi ve Türk kültürü için önemini tart›fl›n›z... Emeviler ile Abbasilerin halka karfl› yaklafl›m›.... hangi yönüyle di¤er uluslar› etkilemifltir? 10... Köktürk Yaz›tlar›n›n Türk edebiyat›.. . 14.. Türk Silahl› Kuvvetleri. Orta Asya’da Türk-‹slam sanat eserlerinden iki tane örnek veriniz.. ‹lk Türk devletlerinin siyasal......... ... 4.... Ötüken'in Türkler için önemi nedir? Ötüken'in kaybedilmesi.‹slam dininin kutsal kitab›d›r. .....’e aittir..ad› verilen heykeller dikerlerdi...3.... balbal. hangi kuvvet komutanl›klar›ndan oluflmaktad›r? B. Manihaizmin kabul edilmesi. 7. Kral Yolu...... Kurultay. sosyal ve kültürel yaflamlar›n› anlatan destanlar hangileridir? 2. ‹pek Yolu... 1.. 5. Uygurlar›n hayat›nda hangi de¤iflikliklere yol açm›flt›r? 6.. 2....... ölen kiflileri eflyalar› ile birlikte gömmeleri hangi inanc›n belirtileridir? 8. Divanü Lügâti’t Türk 1..... hangi siyasal sonuçlar› do¤urmufltur? 5.. SINIF .. Türkleri nas›l etkilemifltir? 11..... Türkler. Nevruz bayram› tarihimizde hangi olayla birlikte an›lmaktad›r? 13.. Orhun Kitabeleri. Türklerin Müslüman olmalar›n› kolaylaflt›ran ögeler nelerdir? 12....... Türk ordu teflkilat›..... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz........... 4..... Avrupa'n›n siyasal yap›s›na hangi etkileri yapm›flt›r? 3..... ‹lk Türk devletlerinin parçalanmas›nda hâkimiyet anlay›fl›n›n etkisi olmufl mudur? Örneklerle aç›klay›n›z. Avrupa Hun Devleti. ilk Türk devletleri dönemindeki en önemli ticaret yoludur...... eskiden mezarlar›n›n bafl›na ............ ... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.Araplara Türkçenin zengin bir dil oldu¤unu anlatmak amac›yla yaz›lan eserdir..........

Köktürkler dönemine ait destan afla¤›dakilerden hangisidir? A. Ergenekon Destan› B..Abbasiler C. 3.Endülüs Emevileri D. Gazneliler C. Türeyifl Destan› C. (. Avarlar B. (. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z. Ordu teflkilat› C. (..) Kaflgarl› Mahmut’un eseri Atabet-ül Hakay›k’t›r.. (. E¤itim teflkilat› B. O¤uz Ka¤an Destan› D. 1. Divan teflkilat› 2. Uygurlar D. 2.. Dört Halife Döneminden sonra kurulan ‹slam devleti hangisidir? A.. SINIF 105 . Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Büyük Selçuklular 5. 1. (.‹pek Yolu’nda Türkler C.. Kavimler Göçü’ne neden olan Türk boyu hangisidir? A..Fat›miler Ç. 5. Hunlar 4.) Tanr›’n›n verdi¤ine inan›lan yönetme yetkisine kut denir. 4. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. Uygurlar D. Ba¤dat Nizamiye Medresesi hangi Türk devleti döneminde kurulmufltur? A....Emeviler B. Karahanl›lar B...) Yusuf Has Hacip “ Kutadgu Bilig” adl› eserinde devlet yönetimine iliflkin bilgiler vermektedir.. Adliye teflkilat› D. Manas Destan› 3.) Karahanl›lar›n resmî dili Türkçedir. Afla¤›daki yarg›lardan do¤ru olanlar›n önüne D.. Karluklar C. sonraki Türk devletlerinde de korunmufltur? A. Asya Hun Devleti zaman›nda oluflturulan hangi teflkilat.) ‹lk Türk devletlerinde resmi din ‹slamiyettir.

ÜN‹TE Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde Ekonomi Yap›yoruz. SINIF .4. Sat›yoruz Vatandafll›k Borcumuz Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m Mesle¤imi Seçerken 106 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

7. Yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na örnekler veriniz. 4. 8. Yaflad›¤›n›z çevrede. Ülkemizdeki ekonomik faaliyetlere örnek veriniz. Bu ekonomik faaliyetlerden hangisinin ülke ekonomisine katk›s› daha fazlad›r? Araflt›r›n›z. 2. 5. Meslek tercihi yaparken nelere dikkat etmemiz gerekir? Düflüncelerinizi not ediniz. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. “Nitelikli insan gücü” denince akl›n›za neler geliyor? Aç›klay›n›z.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Bu kaynaklardan biri ile ilgili ne tür yat›r›m ve pazarlama yap›ld›¤›n› ö¤reniniz. Yak›n çevrenizde hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Araflt›r›n›z. 3. SINIF 107 . Bu kaynaklar›n bilinçsizce tüketilmesi yaflant›m›z› nas›l etkiler? Aç›klay›n›z. hangi sebze ve meyve-ler üretilmektedir? Araflt›r›n›z. 6. Çevrenizdeki do¤al kaynaklara örnek veriniz. Vatandafl olarak vergi vermenin önemini ve Atatürk’ün vergi vermenin önemini belirten sözlerini araflt›r›n›z.

Kaynak: TÜ‹K. tütün. Ekonomik de¤eri di¤er tar›m ürünlerine göre daha fazlad›r. Tar›m ve hayvanc›l›k gibi pekçok ekonomik faaliyet topraklardan yararlanarak yap›lmaktad›r. BAZI TARIM ÜRÜNLER‹M‹Z SEBZEC‹L‹K VE MEYVEC‹L‹K SANAY‹ B‹TK‹LER‹ Sebzecilik. Ülkemiz topraklar›n›n üçte birinde tar›m yap›lmaktad›r. fl Yukar›daki grafikleri inceleyerek yaflad›¤›n›z bölgede ençok hangi ürünlerin yetifltirildi¤ini söyleyiniz. Turfanda sebzecilik ve serac›l›k. Topraklar ülkemizin en önemli do¤al kaynaklar›ndand›r. ülkemizde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. 2008 Sanayide ham madde olarak kullan›lan tar›m ürünleridir. ayçiçe¤i.4. sebzecili¤in geliflmesine katk› sa¤lam›flt›r. fleker pancar›. Yafl ve kuru olarak tüketilen bu meyveler ülkemiz ticaretinde önemli bir yere sahiptir. Ülkemizde iklim çeflitlili¤inin fazla olmas› nedeniyle çok çeflitli meyve yetifltirilir. En çok Akdeniz Bölgesi’nde yayg›n olarak yap›lmaktad›r. • ekonomi KEL‹ME LAR VE KAVRAM faaliyet • ekonomik • emek • enerji • ticaret Sosyal Bilgiler dersinde arkadafllar›n›zla gruplara ayr›larak ülkemizin kaynaklar› ile ilgili bir araflt›rma yapt›k ve ekonomik faaliyetlerle arkadafl›m Ahmet ve ben. SINIF . fl Yandaki haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünleri ile iklim özelliklerinin iliflkilerini aç›klay›n›z. 108 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite Ülkemizde Ekonomi ÖN HAZIRLIK Yaflad›¤›n›z bölgede daha çok hangi ekonomik faaliyetler ön plana ç›km›flt›r? Gözlemlerinizi aç›klay›n›z. ülkemizde tar›m ve hayvanc›l›k konulu bir sunum haz›rlad›k. f›nd›k ve zeytin olarak s›ralanabilir. Ülkemizde en çok yetifltirilen bafll›ca sanayi bitkileri pamuk.

ARICILIK Ar›c›l›k sektöründe. Özellikle yafl sebze ve meyve yurtd›fl›na satt›¤›m›z ürünlerin bafl›nda gelir.ordu. Marmara’n›n güney kesimlerinde yayg›n olarak bu faaliyetler gerçeklefltirilir. fl Yukar›daki bilgilerden ve haritadan yararlanarak ülkemizde en çok yetifltirilen tar›m ürünlerini söyleyiniz. www. KÜÇÜKBAfi HAYVANCILIK Koyun. Güney Do¤u Anadolu Bölgesi’nde. tavuk bu gruba girer. yeflil mercimek ‹ç Anadolu Bölgesi’nde yetiflir.gov. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bunu palamut. ‹PEK BÖCEKÇ‹L‹⁄‹ ‹pek böce¤i. fl Haritadan yararlanarak hayvanc›l›¤›n en çok hangi bölgelerde yap›ld›¤›n› söyleyiniz. Bal üretiminde Ordu ili birinci s›radad›r. sulamas›z yap›l›r. Türkiye.Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde tar›mla birlikte topraklar›m›zdan hayvanc›l›kta da yararlan›lmaktad›r.tr Tar›m ürünlerinin ülke ekonomisinde önemli bir yeri vard›r. Ayr›ca tar›m ve hayvanc›l›ktan elde edilen ürünlerin sanayi ve hammadde olarak kullan›lmaktad›r. at. eflek. bal. SINIF 109 . dut yapra¤› yiyerek beslendi¤i için dut a¤ac›n›n oldu¤u yerlerde yetifltirilir. Tiftik keçisine Ankara keçisi de denir. ÖÇK 4. Do¤u Anadolu’nun kuzeyi ve Do¤u Karadeniz Bölgesi’dir. KÜMES HAYVANCILI⁄I Hindi. bal mumu. Koyun. k›y› bölgelerimizde yap›l›r. kat›r ve deve bu gruba girer. Mercimek üretimi. ar›c›l›k için çok uygun koflullara sahiptir. yurdumuzda ekimi en çok yap›lan ürünlerdir. En çok hamsi avlan›r. Bal›kç›l›k. ar› sütü ve polen üretimi yap›lmaktad›r. BAKLAG‹LLER Baklagiller. sardalye ve kefal izler. tiftik keçisi ve k›l keçisi olup genel ad› davard›r.1. Ülkemizde yap›lan bafll›ca hayvanc›l›k faaliyetlerini birlikte inceleyelim. BALIKÇILIK Ülkemizde bal›kç›l›k daha çok k›y› bal›kç›l›¤› fleklinde yap›lmaktad›r. Etkinlik BÜYÜKBAfi HAYVANCILIK S›¤›r. K›rm›z› mercimek. kaz. ördek. Büyükbafl hayvanc›l›¤›n en yayg›n oldu¤u yerler. Türkiye’de en çok yetifltirilen hayvand›r. Modern tavuk çiftlikleri büyük flehirlerin yak›n›nda kurulmufltur.

elektronik ve kimya sanayisi ile mutfak eflyas› yap›m›nda kullan›l›r. Günlük hayat›m›zda kulland›¤›m›z pekçok eflya çeflitli madenlerden yap›lmaktad›r. BOR M‹NERAL‹ Zenginli¤i yönünden Türkiye dünyada 1. Ülkemiz dünya hidroelektrik potansiyelinin %1’ine sahiptir. TUZ ‹kinci grupta Demet ve Ali ülTuz deniz ve göllerin yan› kemizdeki mas›ra.4.Ülkemizde üretilen bafll›ca madenleri ve enerji kaynaklar›n› birlikte ö¤renelim. sabun. fl Barajlardan hangi amaçla yararlan›r›z? H‹DROELEKTR‹K Barajlardan elde edilen bir enerji çeflididir. di¤erlerine göre ekonomik midir? Neden? JEOTERMAL ENERJ‹ Yer kabu¤unun derinliklerinden ç›kan s›cak su ve su buhar›ndan elde edilen enerjidir. SINIF . Bor minerali ençok jet ve roket yak›t›. Beyaz kömür de denir. Ünite Madenlerimiz ve Enerji Kaynaklar›m›z fl Günlük yaflam›m›zda kulland›¤›n›z eflyalar hangi madenlerden yap›lm›flt›r? Birkaç örnek veriniz. en çok Tuz Gölü’nden elde haz›rlad›klar› sunumu arkadafllaedilir. Alüminyum. motorlu araçlar. deterjan. r›yla paylaflt›lar. 110 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Meskenlerin ve seralar›n ›s›t›lmas›nda kullan›l›r. k⤛t ve çeflitli elektronik araçlar›n yap›m›nda kullan›l›r. fl Jeotermal kaynaklardan elde edilen enerji. s›radad›r. Ülkemizde enerji kaynaklar›m›z ile ilgili tuz. yer alt›nda oluflan kaya tuzu denlerimiz ve yataklar›ndan da elde edilir. BOKS‹T Alüminyum cevheridir.

L‹NY‹T Türkiye’nin hemen her yerinden ç›kar›l›r.2. çelik sanayide hammadde olarak kullan›l›r. Etkinlik fl Sizce madenler ve enerji kaynaklar›n›n ülkemiz aç›s›ndan önemi nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Evinizde çelikten yap›lm›fl hangi eflyalar›n›z var? Örnek veriniz. Türkiye’de elde edilen bak›r madeninin yar›s› buradan ç›kar›l›r. Demirin sertlefltirilmesinde ve paslanmaz çelik elde edilmesinde kullan›ld›¤› için demir-çelik sanayisinin önemli ham maddesidir TAfi KÖMÜRÜ Maden kömürü de denilen tafl kömürü enerji kayna¤› olarakde¤eri yüksek oldu¤undan demirçelik fabrikalar›nda demirin eritilmesinde kullan›l›r. Rezervi en zengin olan yer Elâz›¤-Maden’dir. D›fl ülkelere ihraç edilir. 4. Kullan›m alan› oldukça yayg›n olan demir ülkemiz ekonomisi aç›s›ndan önemli bir yere sahiptir. BAKIR Kolay bir iletken oldu¤u için özellikle elektrik ve elektronik sanayisinde kullan›l›r.Ülkemizin Kaynaklar› KROM Türkiye’de en çok ç›kar›lan madendir. Mesken ve ifl yerlerinde yak›t olarak tüketildi¤i gibi elektrik enerjisi (termik santral) üretmek için santrallerde kullan›l›r. ÖÇK DEM‹R Demir yataklar›m›z oldukça yayg›nd›r. Demir. fl Türkiye maden haritas›ndan yararlanarak ülkemizde madenlerin nerelerde ç›kar›ld›¤›n› söyleyiniz. SINIF 111 .

peynir ve tereya¤›. Çanakkale ve Bal›kesir gibi denize k›y›s› olan illerimizde bal›k konserve fabrikalar› vard›r. bakliyat konserveleri.3. Konserve fabrikalar› h›zla ço¤almaktad›r. s›n›fta konu ile ilgili aç›klamalarda bulundu: — Arkadafllar. yurdumuzun fleKonserve yap›m› ker pancar› üretiminin yo¤un oldu¤u yerlere kurulmufltur. Buralar. sebze. Do¤u ve Güneydo¤u Anadolu bölgeleriyle Karadeniz Bölgesi’nin do¤usu ve Trakya Yar›madas›’d›r. Bursa. Kars.4. Cumhuriyet Döneminde ilk kez Uflak’ta fieker fabrikas› kurulmufltur. reçel ve salça fabrikalar› vard›r. Bolu. Marmara ve Ege baflta olmak üzere Akdeniz ve Güneydo¤u Anadolu bölgelerimizde zeytinya¤› üretimi evlerdeki küçük imalathanelerde ve fabrikalarda yap›l›r. Edirne. Buralar. Ordu. Çay fabrikalar›. Karadeniz Bölgesi’nin do¤usunda kurulmufltur. Ünite Ülkemizde Sanayi Üçüncü grupta yer alan Zeynep ve Ömer ülkemizdeki bafll›ca sanayi kollar› ile ilgili bir araflt›rma yapm›fllard›. fl Çevrenizde tar›ma dayal› hangi sanayi kurulufllar› bulunmaktad›r? Bunlarda neler üretilmektedir? Kaflar peyniri ÖÇK 4. Bal›kesir gibi illerimizde meyve. ‹zmir. A¤r› ve Kars’ta peynir üretimi fazlad›r. Erzurum. G›da Sanayi: Un fabrikalar›. ‹zmir. besin sanayisinin bir koludur. Etkinlik 112 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Trabzon. 40’a yak›n fleker fabrikas›. Süt. Ayçiçe¤i ya¤› fabrikalar›n›n ço¤u. Van. ‹ç Anadolu (Konya) baflta olmak üzere ülkemizin her taraf›na da¤›lm›fl durumdad›r. yurdumuzun hangi bölgesinde veya kentinde hangi sanayinin bulundu¤unu anlataca¤›z. SINIF . ilk s›ray› al›r. ‹stanbul. G›da sanayisi içinde konservecilik. A¤r›. Marmara Bölgesi’nde toplanm›flt›r. hayvanc›l›¤›n yo¤un oldu¤u yörelerimizden elde edilir. fianl›urfa ve Diyarbak›r’da hayvansal ya¤ üretimi yap›l›r. Van ve Malatya’da et kombinalar› bulunmaktad›r. marmelat. Zeytin ya¤› çeflitleri Bursa ve Kayseri gibi illerimizde meyve suyu fabrikalar› kurulmufltur. Tereya¤› ve peynir üretimi de. geliflen bir sanayi koludur. fiimdi sizlere ülkemizdeki sanayi dallar›n› bafll›klar alt›nda. çay üretimi yap›lan yerlerdir. ülkemizde tar›m ürünlerine dayal› sanayi kollar› daha fazla geliflmifltir. ‹stanbul. Zeynep.

Ülkemizde di¤er bir sanayi kolu olan kimya sanayisi. sabun. boya gibi. SINIF 113 . sabun. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Fosfat ve azot gübre yap›m›nda. ‹lk olarak Batman’da bir rafineri kurulmufltur. Mersin. fuel-oil. Pamuklu dokuma. Ayr›ca boya. motorin. ilaç ve gübre fabrikalar›da bu sanayi kollar›ndad›r. do¤rudan. baflka sanayi dallar›nda ham madde olarak kullan›l›r. fl Ülkemizde dokuma. krom fabrikalar› maden sanayi içinde yer alamaktad›r. deri ve giyim sanayisidir. ipekli dokuma. nafta. ‹skenderun (‹sdemir)’da demir ve çelik fabrikalar› kurulmufltur. gaz ya¤›. Ergani ve Murgul’da bak›r Keban’da kurflun ve çinko üretim tesisleri bulunmaktad›r. Kimya ve ilaç sanayi ürünleri Demir-Çelik fabrikas› Biliyor muydunuz? Dünya’da üretilen 50 çeflit madenin 29 çeflidinin ülkemizde bulundu¤unu biliyor muydunuz? ÖÇK 4. Ere¤li (Erdemir). Demir. benzin. deri ve giyim sanayiinin geliflmesinin nedenleri sizce neler olabilir? ‹plik dokuma fabrikas› Ülkemizde geliflmifl olan di¤er sanayi kollar›ndan biride maden sanayidir.4. Deriden yap›lm›fl ürünler Bunlar›n d›fl›nda Seydiflehir’de alüminyum Elâz›¤ ve Antalya’da ferro-krom Samsun. fl Çevrenizde maden sanayiinde elde edilen ürünlerin kullan›ld›¤› alanlara örnekler veriniz. bir k›sm› da. s›v›laflt›r›lm›fl petrol gaz› (LPG) ve jet yak›t› üretilir. K›r›kkale rafinerileri izlemifltir. bak›r. Kimya Sanayisi: Kimya sanayisinden elde edilen ürünlerin bir k›sm›. petro-kimya tesislerinin kurulmas›yla geliflme göstermifltir. yünlü dokuma fabrikalar› ile deri fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer al›r. çelik. ilaç. Buralarda ham petrolden. ‹zmir. Bu alanla ilgili ülkemizde Karabük (Kardemir).Ülkemizin Kaynaklar› Ülkemizde en yayg›n ve en geliflmifl sanayi kolu dokuma. solvent. sentetik iplik ise dokuma sanayisinde kullan›lmaktad›r. deterjan. Bunu ‹zmit.

seramik. yani a¤aç kütü¤üdür. kereste ve mobilya fabrikalar› bu sanayi kolu içinde yer almaktad›r. Sizce bunun nedenleri neler olabilir? Tart›flma Ormanlar›n yok edilmesi insanlar› ne tür tehlikelerle karfl› karfl›ya getirir? S›n›fta arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. SINIF . 114 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kiremit fabrikalar› toprak ürünleri sanayi kolu içerisinde yer almaktad›r. Bu nedenle ormanlar›n korunmas› ve gelifltirilmesi gerekmektedir.4. Çimento fabrikas› ARAfiTIRINIZ Ormanlarda a¤aç ve kereste d›fl›nda baflka hangi ürünler elde edilmektedir? Orman ürünlerinden elde edilen baz› araç ve malzemeler fl Orman ürünleri d›fl›nda insanlar ormanlardan nas›l yararlanmaktad›r? Ülkemizde günümüzde ormanlar yüzölçümümüzün %25’ni kaplamaktad›r. Ormanlar›m›z›n yakacak odun d›fl›nda kereste sanayi odunu ihtiyac›n› karfl›lar. Elde edilen orman ürünlerinden çok say›da insan geçimini sa¤lar. fl Ülkemizde hemen hemen her bölgede çimento fabrikas› kurulmas›n›n nedeni neler olabilir? Orman Sanayisi: K⤛t. Çimento fabrikalar› ülkemizde hemen her bölgede bulunur. Ancak orman alanlar›m›z her geçen gün daralmaktad›r. tu¤la. Bu sanayinin ham maddesi a¤açt›r. çimento. Ünite Ülkemizde cam.

132. 2011 fl Yukar›daki tablo ve grafige göre ülke ekonomisinde en çok hangi sanayi kolu önemlidir. Dokuma Sanayi kollar› Da€›l›m› Barajlar enerji üretiminde önemli bir yere sahiptir.000 12. fl Sizce ülkemiz ekonomisinin gelifliminde hangi ekonomik faaliyetlere daha fazla yat›r›m yapmam›z gerekir? Nedenlerini aç›klay›n›z. Ülkemiz co¤rafi konumu.000 41.634.Ülkemizin Kaynaklar› TABLO: ÜLKEM‹Z GEL‹RLER‹ ‹ÇER‹S‹NDE SANAY‹ KOLLARININ DA⁄ILIMI SANAY‹ KOLLARI GIDA DOKUMA. ÖÇK 4. Etkinlik Denizlerimizde bal›kc›l›k yap›lmaktad›r. Özellikle enerji üretimi sulama ve içme suyu sa¤lama bak›m›ndan akarsular›m›z büyük önem tafl›r. turizm gibi alanlarda da faydalan›lmaktad›r.371.334. Ayr›ca baz› akarsular›m›zda su sporlar› yap›lmaktad›r.787.077.000 7. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.5.914.000 7.429.081. 2011 .350. SINIF 115 .634.007. Bunlar›n d›fl›nda deniz ve göllerimizde bal›kç›l›k.462. TÜ‹K.215.000 1.000 2.000 2. iklimi ve yer flekillerinin etkisi ile zengin göl.962. DER‹. tuz üretimi.322. deniz ve akarsu potansiyeline sahiptir. G‹Y‹M ORMAN ÜRÜNLER‹ K‹MYA TOPRAK VE Ç‹MENTO ÜRÜNLER‹ MAK‹NE VE OTOMOT‹V ÜRÜNLER‹ MADEN TOPLAM DE⁄ER/ TL 7. Bu sanayi kolunun ürünlerine örnekler verin.000 % 18 17 3 31 6 18 7 100 TÜ‹K.

Babamla ilk ifl olarak ‹nternet’ten organik tar›m hakk›nda bilgi toplamaya karar verdik. Fakat nas›l bir ifl yapaca¤› konusunda karars›zd› ve bu konuda deste¤e ihtiyac› vard›. Sat›yoruz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bütçe a • dayan›flm i rg ve • • pazar • giriflimci • ürün • varsay›m Yaflad›¤›m›z yerde ençok yap›lan ekonomik faaliyetlerin bölgenizde bulunan do¤al kaynaklarla ilgisi var m›? Aç›klay›n›z. Babamla birlikte biraz araflt›rma yaparak neler yapabilece¤imiz konusunda fikir edindik. Yetkililer biOrganik sebze üretimi zi karfl›lad›¤›nda babam sorular› sormaya bafllad›. Benim ad›m Tar›k. Ünite Yap›yoruz. sormak istedi¤imiz konular› belirledik. Babam ‹zmir’de bir çiftlikte çal›fl›yor. Ancak organik tar›m›n nas›l yap›ld›¤› konusunda daha çok bilgi edinmemiz gerekiyordu. Buras› iklim ve toprak flartlar› bak›m›ndan organik tar›m yapmaya uygun bir aland›. Buradaki yetkili kiflilerden randevu alarak.4. Burada kendi iflini yapmak istiyordu. fl Siz organik tar›m hakk›nda neler biliyorsunuz? 116 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Biraz para biriktirerek bu bölgede bir tarla sat›n ald›. Bu konu ile ilgili olarak Tar›m ‹l Müdürlü¤ü’nden bilgi alabilirdik. SINIF Organik tar›m alan› .

bitki. çok farkl› ürün yetifltirme imkân› var. . Babam: Organik tar›m›n yararlar› nelerdir? Yetkili: Herfleyden önce toprak erozyonunu önler.Enerji tasarrufu yapar. ithal veya ihraç edecek kiflilerin faaliyette bulunabilmeleri için G›da.Çiftçilerin ve tar›msal iflletmelerde çal›flan insanlar›n sa¤l›¤›n› korumak. . Babam: Peki. . toprak ve su kaynaklar› ile havay› kirletmeden çevre. . hayvan ve insan sa¤l›¤›n› korumakt›r.6.Gelecek nesilleri korumak bafll›ca yararlar›d›r. Ekolojik tar›m›n amac›. SINIF 117 . . herkes organik tar›m yapabilir mi? Yetkili: Organik tar›m ürünleri üretecek. iflleyecek. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.Kimyasallar›n insanlar üzerindeki olumsuz etkilerinden korur. . Oysa Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda. kurutulmufl incir ve üzüm üretimiyle bafllad›. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤›ndan yetki alm›fl kurulufllar›ndan biriyle sözleflme yapmalar› zorunludur. pazarlayacak. fl Ülkemizde organik tar›m ürünü yetifltiricili¤inin geliflmesi insanlar›n ve di¤er canl›lar›n sa¤l›¤› aç›s›ndan neden önemlidir? Organik tar›m ürünleri ÖÇK 4. . Ancak.Ülkemizin Kaynaklar› Babam: Organik tar›m hakk›nda bize k›saca bilgi verirmisiniz? Yetkili: Organik tar›m di¤er ad›yla “ekolojik tar›m” üretimde kimyasal madde kullanmadan üretimden tüketime kadar her aflamas› kontrollü ve sertifikal› tar›msal üretim biçimidir.Ekonomiyi desteklemek.Su kalitesini korur. Babam: Organik tar›m ile ilgili olarak Türkiye'de gelinen nokta nedir? Yetkili: Türkiye'de organik tar›m. Türkiye'de organik tar›m tamamen ithalatç› flirketlerin belirledi¤i ölçütlere göre yap›l›yor.Daha nitelikli ürün elde etmek. Biz bu konuda özel sektöre ve yerel yönetimlere organik tar›mla ilgili yat›r›m projeleri haz›rl›yoruz.

Babam: Bize son olarak organik tar›m hakk›nda söyleyece¤iniz bir fleyler var m›? Dan›flman: Türkiye'de son y›llarda ifllenmifl organik ürünlerin miktar› da artmaya bafllad›. Babam: Verdi¤iniz bilgiler için çok teflekkür ederiz. Organik tar›m›n en önemli özelli¤i. G›da. Dan›flman: Ben teflekkür ederim. Bakanl›¤›m›z bu alanda üretimde bulunmak isteyen çiftcileri her türlü dan›flmanl›k hizmetleri ve kredi deste¤i sa¤lamaktad›r. Tar›m ve Hayvanc›l›k Bakanl›¤› verilerine göre Türkiye'de 7 bin 364 üretici. Ünite Babam: Organik tar›m üreticilerine neler önerirsiniz? Dan›flman: Özellikle yerel ve kalitesi yüksek ürünlerin d›fl pazarlarda daha fazla flans› bulunuyor. bahçe veya dükkan varsa ziyaret ederek bunlar›n hangi ürünler oldu¤unu not ediniz? ÖÇK 4. SINIF . Ancak pazarlama iflini yurt içinde yapman›n. organik tar›m ifline girmeye karar verdi. daha kârl› olaca¤›n› düflünüyordu. Bu bilgileri ald›ktan sonra babam.7. az ve öz üretim yap›lmas› gerekiyor. 22 bin 771 hektar alanda kurutulmufl organik meyve üretiyor. Türkiye'de üretilen organik ürünlerin yüzde 98’i ihraç ediliyor. ‹hraç etti¤imiz ülkelerden Almanya ilk s›rada yer al›yor. Kurutulmufl baz› organik tar›m ürünleri ARAfiTIRINIZ Yak›n çevrenizde organik tar›m ürünü üreten veya satan bir tarla. Avrupa'n›n pazarlama ve üretim tekniklerini Türkiye'deki yat›r›mc›ya tafl›maya çal›fl›yoruz. Çok ürün elde etme anlay›fl› yerine yüksek kaliteli. insan ve çevre sa¤l›¤›n› destekleyen bir tar›m biçimi olmas›. Etkinlik 118 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 829 iflletmede de bu ürünler iflleniyor.4.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ben de ilk ifl olarak yetifltirece¤imiz ürünün tan›t›m ve pazarlamas› için bir broflür tasarlad›m. Organik ürünler. di¤erlerine göre daha fazla yararl› madde içermektedir. fl Tar›k ve babas› bir giriflimci olarak hangi çal›flmalar› yapt›? fl Tar›k’›n haz›rlad›¤› broflürde dikkatinizi en çok hangi nokta çekti? Neden? Düflünelim. Söyleyelim 1. neden yurt d›fl›na ihraç ediliyor? 2. Babama broflürü elektronik postayla ulaflabildi¤imiz herkese yollayabildi¤imizi. ‹zmir’in iklim. SINIF 119 . fl Uluslararas› sertifikalar› olan organik tar›m ve hayvanc›l›k ürünlerini tüketerek organik tar›m›n yayg›nlaflmas›na katk›da bulunun.Ülkemizin Kaynaklar› Babam. Türkiye’nin co¤rafi özellikleri dikkate al›nd›¤›nda organik tar›m›n yap›lmas› için önerileriniz neler olurdu? Tart›fl›n›z. su kaynaklar›. Bütün dünya. ulafl›m ve pazarlama imkânlar›n›n elveriflli olmas› nedeniyle çilek yetifltirmeye karar verdi. organik ürünleri kullan›rken biz neden kullanmayal›m? Hem lezzetli hem sa¤l›kl› hem de do¤al… AMAN D‹KKAT !!! fl Organik tar›mla elde edilen ürünleri seçin. böylece ürünümüzün tan›t›m›n› ve pazarlamas›n› daha k›sa yoldan yapabilece¤imizi söyledim. fl Organik tar›mla elde edilen sebzeler. B ‹ Z Ç ‹ L E K Y E T ‹ fi T ‹ R ‹ Y O R U Z SA⁄LI⁄INIZI SEV‹YORSANIZ ORGAN‹K ÜRÜNLER‹ TERC‹H ED‹N. Organik ürünlerin di¤er ürünlerden fark› nedir? 3.

Anne: Elbette k›z›m. Fifl alman›n bu kadar önemli oldu¤unu bilmiyordu. hastane. parklar. kamu giderlerini karfl›lamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür. Annesinin istediklerini al›p paras›n› ödeyerek al›flverifl fiflini ald›. Ayr›ca ev. Annesinin sözlerini dikkatle dinleyen Ayfle çok flafl›rm›flt›. E¤er al›flverifl fiflini almazsan senin devlete vermen gereken para. Ünite Vatandafll›k Borcumuz ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM r • vergi • de¤e • kurum • tüketim • tasarruf • bütçe Sizce devlet vatandafllar›na yapt›¤› hizmetlerin harcamalar›n› nereden karfl›l›yor olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Ayr›ca yararland›¤›m›z kütüphaneler. Anayasa’m›z›n 73. Bu fifli almam. spor sahalar› bizim verdi¤imiz vergilerle yap›l›r. Atatürk de vergi vermenin önemini dile getirmifl ve vergi için “Vergi. devletin millet ve ülkeye karfl› yerine getirmeye mecbur oldu¤u görevlerini yapabilmesi için gereken giderlere bireyin kat›lma pay›d›r: “Askerlik nas›l bir vatan borcu ise vergi de vatandafl›n ödemesi gereken borcudur. Ayfle: Peki anneci¤im. toplad›¤› paralar›n bir k›sm›n› ülkemizin ve bizim güvenli¤imizi sa¤lamak için kullan›r. Bir k›sm› ile çal›flanlar›n ücretlerini karfl›lar. Oysa herkes devlete vergi ödemek zorundad›r. araba.8. Kanunlara uymak ve sayg›l› olmak bir vatandafll›k görevidir. yol. Annesi. kanunlara uygun olarak vatandafllar›n›n gelirlerinden belli bir oranda toplad›¤› paralara vergi diyoruz. ne yap›yor bu vergilerle? Anne: Devletimizin bize hizmet sunabilmesi için paraya ihtiyac› vard›r.” denilmektedir. annesinin kendisine verdi¤i listeyi alarak al›flverifl yapmak üzere markete gitti. fiflin üzerinde senin bu al›flveriflten dolay› ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak kesildi¤i gösteriliyor. Devletin. Bir k›s›m okul. Bak. Ayfle.” (Atatürkçülük. maddesinde. köprü. Ancak yine de akl›na tak›lanlar vard›. al›flverifl tutar›n› kasaya ödeyince kasiyer paran›n üzeri ile al›flverifl fiflini de birlikte verdi. baraj. SINIF . Ayfle’ye fifl al›p almad›¤›n› sordu. “Herkes. diyerek fifli annesine uzatt›. fabrika yapt›r›r.4. vergi nedir anlat›rm›s›n? diye sordu. fl Atatürk vergi vermeyi neden askerlik yapmayla eflde¤erde tutmufltur? 120 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ayfle: Nas›l vergi veriyoruz anneci¤im? Anne: Gelirimizin belli bir oran›n› vergi olarak veriyoruz. 4. Cilt 1 s:439) diyerek vergi vermenin önemini vurgulam›flt›r. Günlük ÖÇK ihtiyaçlar›m›z için sat›n ald›¤›m›z baz› ürünler için vergi veriyoruz. Ayfle: Evet anneci¤im. Etkinlik Ayfle: Devlet bu paray› neden topluyor. sat›c›ya kal›r. Devlet. arsa gibi sahip oldu¤umuz gayrimenkul ve mallar›m›z için de y›ll›k vergi öderiz. neden önemli diye sordu? Anne: Çünkü yapt›¤›n her al›flveriflinde fifl ya da fatura almal›s›n. Vergi vermek vatandafll›k görevlerimizden biridir.

Ayfle: Benim hiçbir kazanc›m yok. Al›flverifl fiflini dikkatli bir flekilde incelersen orada ald›¤›n ürün karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n ne kadar›n›n devlete vergi olarak gitti¤ini görürsün. kutsald›r. asl›na bakarsan sen de vergi veriyorsun k›z›m. Ülkemizin savunmas› güçlü olmaz. insanlar›n sorunsuz yaflayabilmesi için herkesin vergisini zaman›nda ve düzenli olarak ödemesi gerekiyor.9. Ayfle: Teflekkür ederim. SINIF 121 . Atatürk Atatürkçülük. Bundan sonra al›flverifl yaparken fifl yada fatura alma konusunda daha dikkatli olaca¤›m. Hizmetlerin aksamamas›. ben de vergi veriyor muyum? Vergi Dairesi Anne: Evet. anneci¤im. do¤al gaz) inceleyiniz. 439 fl Ülkemizdeki vergi dairelerinin kap›lar›n›n üzerinde neden bu Atatürk’ün sözü yer almaktad›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Söyleyelim Vergi vermek neden bir vatandafll›k görevi olarak kanunlarla zorunluluk alt›na al›nm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Etkinlik Düflünelim. su. Vergilendirilmifl kazanç. cilt 1. ÖÇK 4. O ald›¤›n fleylerin karfl›l›¤›nda ödedi¤in paran›n bir bölümünü vergi olarak veriyorsun. Vergi hakk›nda çok fley ö¤rendim senden. Ayfle: Vergilerimizi ödemezsek ne olur? Anne: Vergi vermek. yat›r›m yapamaz. s. telefon. bir vatandafll›k borcudur. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Vergilerimizi ödemezsek devlet hizmetlerini düzenli yürütemez.Ülkemizin Kaynaklar› fl Faturalar›n›z› (elektrik. hangi tür vergi kesintilerinin yer ald›¤›n› belirleyiniz. fiöyleki: Biz sana harçl›k veriyoruz ve sen onunla gidip bir fleyler al›yorsun.

Zeynep ve arkadafllar› konuyla ilgili yapt›klar› araflt›rmay› arkadafllar›yla paylaflt›. Fabrikan›n kenar›nda bir ›rmak vard›. kirli suyun ›rma¤a kar›flmas›na çok üzülmüfltü. Fakat fabrikadan ›rma¤a kirli sular ak›yordu. Ünite Do¤al Kaynaklar›m›z› Koruyal›m ÖN HAZIRLIK Do¤al kaynaklar›m›z›n korunmas› gelece¤imiz aç›s›ndan neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • do¤al kaynak • bütçe • yat›r›m • tüketim lar Zeynep. Kirlilik artt›¤› için baz› deniz canl›lar› da yok olmaktad›r. Ö¤retmeni. Çünkü do¤al kaynaklar. Zeynep. Bu kirli su hem çok pis kokuyor hem de ›rma¤›n suyunun rengini de¤ifltiriyordu. hava kirlili¤i toprak kirlili¤i deniz kirlili¤i su kirlili¤i fl Sizce. Okula geldi¤inde derste ö¤retmenine gördüklerini anlatt›. SINIF . Hava. o gün okula giderken bir fabrikan›n yan›ndan geçiyordu. Dolay›s›yla da bu kaynaklar›n kullan›m hakk› toplumun yani hepimizindir. do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›m›n›n insan yaflam›na olumsuz etkileri nelerdir? fl Gelecekte dünyam›z› hangi sorunlar›n bekledi¤ini düflünüyorsunuz? 122 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. kirli sulardan kaynaklanan hastal›klar da artmaktad›r.4. Ancak bu bize onlar› istedi¤imiz gibi kullanma hakk›n› vermiyor. gelecek nesillerin de kullanaca¤› kaynaklard›r. Arkadafllar. korumak için neler yapabiliriz?” konusunda ö¤rencilerinden araflt›rma yapmalar›n› ve s›n›fta sunmalar›n› istedi. Çevre kirlili¤inin artmas› ve do¤al kaynaklar›n bilinçsizce kullan›lmas› günümüzde dünyada h›zla artmaktad›r. su ve toprak kirlenmekte. Zeynep’in verdi¤i örnekten yola ç›karak “Do¤al kaynaklar› kirletmemek. do¤al kaynaklar do¤ada var olan kaynaklard›r.

000 m3 olmas› gerekirken bu miktar Türkiye’de 1. Türkiye’nin su zengini olmad›¤›n› gözler önüne seriyor. Topraktan uzun süreli¤ine yararlanabilmek için onu oldu¤u flekilde ve do¤al güzellikleriyle korumak gerekir. su kaynaketmeyelim. SINIF 123 .gov. Ancak çay›r. lar›n›n yanl›fl kullan›m›. Bunlar›n içinde en büyük bölüm ekili dikili alan olarak ayr›lm›flt›r. temiz ve içilebilir suya sahip de¤il. Tar›m için de topra¤a ihtiyac›m›z var.gelecek neslin ihtiyaçlar›n› yok ca %2. Biliyor muydunuz? K›z›l›rmaktan bir görünüm Su kullan›m›n›n. tatl› su kaynaklar› bunun yaln›z. Bugün yeryüzü nüfusunun beflte biri. fl Topraklar›n insan yaflam›ndaki yerini aç›klay›n›z. Ormanlara da önem vermemiz ve onlar› korumam›z gerekir. 4. Mera ve ormanl›k bir alan Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.tr Su Varl›¤› ! Tart›flma fl Su kaynaklar›n›n azalmas› insan yaflam›n› nas›l etkiler? Tart›fl›n›z. mera ve ormanlar›m›z tarlaya dönüfltürülmek amac›yla yok edil- Türkiye arazisinin kullan›m durumu www. Bu rakam.10.3 milyar kifli su s›k›nt›s› çekmekte. Dünyam›z›n %70’i su‹sraftan kaç›nal›m.Ülkemizin Kaynaklar› Bafll›ca do¤al kaynaklar›m›z› flu bafll›klar alt›nda inceleyebiliriz: Yeryüzündeki tüm canl›lar için yaflam›n temel kayna¤› olan kullan›labilir su giderek azalmaktad›r. Tar›m.5’idir.430 m3tür.gov. bilinenin aksine. Bu da tar›m› gelifltirelim derken hayvanc›l›¤›n gerilemesine ve ormanlar›m›z›n yok olmas›na neden olmaktad›r. www. alan kayb› gibi nedenlerden dolay› sa¤l›kl›. larla kapl› olmas›na ra¤men. Ayr›ca hayvanc›l›k için de çay›r ve meralar önemlidir.tr (2011) mektedir. Gelecek 25 y›lda bu ÖÇK say›n›n 2 kat›na ç›kaca¤› tahmin ediliyor. kirlilik. Günümüzde yaklafl›k 1. Ormanlar bir ülkenin akci¤eridir. son 25 y›l içinde % 60 artt›¤›n› biliyor muydunuz? Hektar Toprak Varl›¤› Ülkemizde topraklar›n kullan›m alan› yanda verilen grafikteki gibidir. Etkinlik Bir ülkenin su zengini olabilmesi için kifli bafl›na düflen y›ll›k ortalama su miktar›n›n en az 10.gap.meteor. ülkemiz için önemli bir ekonomik faaliyettir.

Bu görevi sadece devletin ve sivil toplum kurulufllar›n›n sorumlulu¤u gibi görmemeliyiz. en önemli do¤al kaynaklar›m›zdand›r. Bu yüzden madenlerimizi de dikkatli kullanmak zorunday›z. yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan oldukça zengindir. linyit. yaln›zca a¤açlar›n bulundu¤u genifl alanlar de¤ildir. Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rs›z olmad›¤›. orman yang›nlar›. dikkatli kulla4. Üzerimize düflen görevleri bilmeli ve yerine getirmeliyiz.gov. tabiat park› gibi koruma alanlar›n›n say›s›n›n art›r›lmas›yla mümkündür.tr (2011) Ülkemizin ormanlar›da canl› çefletlili¤i bak›m›ndan oldukça zengindir. Tafl kömürü. SINIF . Çok say›da bitki ve hayvan topluluklar›ndan oluflan bir yaflam birli¤i.11. Gelecekte do¤al kaynaklar›m›z›n yok olmamas› için bugünden gerekli tedbirleri almal›y›z. hatta büyük bir canl› organizmad›r. Ancak ormanlar›m›z. Etkinlik n›lmad›¤› takdirde tükenece¤i flüphesizdir. hayvan otlatma. herkesin duyarl›l›k gösÖÇK termesi gereken bir konudur. Bu.meteor. konuflmas›n› geri dönüflümle ilgili bilgiler vererek sürdürdü. 124 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bilinçsiz yararlanma. at›klar›n geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas› için de çal›flmalar yap›lmaktad›r.Ülkemizin Kaynaklar› Orman Varl›¤› Ormanlar. Ancak rezerv yönünden çok zengin de¤iliz. tükenebilir olmalar›d›r. tala açma gibi nedenlerle h›zla yok edilmektedir. Türkiye orman alanlar›n›n co¤rafi bölgelere göre da¤›l›m› www. halk›n bilinçlenmesi. tabiat› koruma alan›. Yeralt› Kaynaklar› Türkiye. Madenlerin önemli özelli¤i. millî park. Zeynep. Bu önemli zenginli¤in gelecek kuflaklara aktar›labilmesi. bor ülkemizde en fazla ç›kar›lan madenlerimizdir. Do¤al kaynaklarda israf› önlemenin yan›nda. Ormanlar.

malzeme üretiminde endüstriyel ifllem say›s›n› azaltmak suretiyle enerji tasarrufu sa¤lar. kutu. gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. Birbirimize zehretmeyelim. cam gibi maddelerin geri kazan›lmas› ve tekrar kullan›lmas›. geri dönüfltürülebilen ve yeniden kullan›labilir malzemelerden yap›lmaktad›r. dünya nüfusunun artmas› ve tüketim At›klar›n ham madde gibi al›flkanl›klar›n›n de¤iflmesi nedeni ile her geçen gün azalmaktakullan›larak flifle. me‹sraf› tal içecek kutular›n›n geri dönüflümü iflleminde bu meönleme ad›na yapt›¤›m›z taller do¤rudan eritilerek yeni ürün hâline dönüfltürülfleyler. ekonomi üzerinde 4. Etkinlik olumlu etki yapacakt›r.12. Benzer flekilde plastik at›klar›n›n geri dönüflümü ile petrolden tasarruf sa¤lanabilir. Bu noktada geri dönüflüm. do¤al kaynaklar›n korunmas› niçin isteniyor? “Geri dönüflüm. Geri dönüflüm. plastik.Ülkemizin Kaynaklar› Geri dönüflüm Demir. bak›r.. Benzer flekilde kat› at›klardan ayr›lan k⤛d›n yeniden iflleme sokulmas› için gerekli Büyük olan enerji. kullan›lan enerjiden büyük ölçüde tasarruf edilir. niçin önemlidir?” Bu soruya farkl› cevaplar verilebilir: 1. At›klar›n önemli bir miktar›. At›k miktar› azal›r. Di¤er önemli bir husus. k⤛t. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu dünya bizim.. do¤al kaynaklar›m›z›n tükenmesini önler. Bu nedenle tüketimi azaltmak. geleni yapal›m. 2. Ham maddenin azalmas› ve do¤al kaynaklar›n h›zla tükenmesi sonucunda ÖÇK ekonomik problemler ortaya ç›kabilir. 4. daha kolay olacakt›r. ve bu cevherin saflaflt›r›lma ifllemlerine gerek olmadan üretim gerçeklefltirilebilmektedir. Geri dönüflümün uygulanmas› ile at›klar›n tafl›nmas› ve depolanmas› ifllemleri. Enerji tasarrufu sa¤lan›r. çelik. Yukar›daki flark›da. 3.. gübre gibi yeni bir ürüne lar› geri dönüfltürerek do¤al kaynaklar›m›z› verimli kullanmak zodönüfltürülmesidir. d›r.. bu sayede çevre kirlili¤inin önemli ölçüde önlenmesidir. yok etmeyelim. Ayn› flekilde cam ve plastik at›klar›n da geri dönüflümünden küçük demeyelim. Bu flekilde bir alüminyum kutunun geri dönüflümünden % 96 oran›nda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. de¤erlendirilebilir nitelikli at›kplastik. k⤛d›n geri dönüflümü ile ormanlarda a¤açlar›n daha az kesilmesini sa¤lam›fl oluruz. GER‹ DÖNÜfiÜM Do¤al kaynaklar›m›z. ne olursa olsun dü¤ünde bu metallerin üretimi için kullan›lan maden cevheri yararl›d›r. Örne¤in. Örne¤in. elimizden önemli oranda enerji tasarrufu sa¤lanabilir. Do¤al kaynaklar›m›z korunur. . Yeni ifl imkânlar› ve gelecek kuflaklara do¤al kaynaklardan ! ! yararlanma olana¤› sa¤layacakt›r. normal ifllemler için gerekli olan›n % 50’si kadard›r. Bu dünya bizim. kirletmeyelim. runday›z. SINIF 125 . Geri dönüflüm. k⤛t. Ülke ihtiyaçlar›n› karfl›layabilmek için ithal edilen ürünlere ödenen döviz miktar›n› da azalt›r. . kauçuk. kurflun.

Do¤al kaynaklar›m›z› kullan›rken nelere dikkat etmeliyiz? 2. Söyleyelim 1. • Herhangi bir ürünü al›rken geri dönüflümlü olmas›na dikkat edelim. Do¤al kaynaklar›m›z› korumak kimin görevidir? 3. buldu¤umuz gibi temiz b›rakal›m. Do¤al kaynaklar›m›z›n bilinçsizce tüketilmesi. çöplerin yerinin çöp kutular› oldu¤unu unutmayal›m. ileride bizim yaflant›m›z› veya gelecek nesillerin yaflant›lar›n› nas›l etkiler? 126 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sürekli kullanabilece¤imiz bez torba ve fileleri tercih edelim. gilen han i z i n i iler lanab i çöp ¤ k a e s d Ev flümü dönü i r e g yap›rinin neler n i ç i lir? unun Siz b nuz? yorsu EM GÖZL Düflünelim. SINIF . defterlerimizi tutumlu kullanal›m. Çöp at›p çevreyi kirletenleri mutlaka uyaral›m. • Balkonlar› ve merdivenleri hortum kullanarak y›kamak yerine paspas yapal›m. Sizin çözüm önerileriniz nelerdir? 4. • Çamafl›r ve bulafl›k makinesini tam kapasitede doldurmadan çal›flt›rmayal›m. • Denizlerimizin.4. Kirli su ar›tma tesisleri • Difl f›rçalarken suyu sürekli aç›k b›rakmayal›m. Ünite Peki bunlar›n yan›nda biz ne yapabiliriz? Bununla ilgili size birkaç öneri sunabilirim: • Bir kere kullan›p ataca¤›m›z pofletler yerine. göllerimizin. Geri dönüflüm kutular› • K⤛tlar›m›z›. parklar›m›z›n çöplük olmad›¤›n›. yollar›m›z›n. • Çöplerimizi ay›rarak onlar için ayr›lm›fl olan çöp kutular›na atal›m. yeniden doldurulabilir pilleri kullanal›m. • Piknik yapt›¤›m›z alan›. • Kullan-at piller yerine. • Ormanlarda atefl yakmayal›m. kullan›lm›fl k⤛tlar› geri kazanal›m.

dedi. büyük bir flirket olduklar›ndan yurt içinde ve yurt d›fl›nda ifl yapt›klar›ndan bahsetti. Beyin göçü dendi¤inde akl›n›za neler geliyor? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • meslek • varsay›m • iflsizlik Nitelikli ‹nsan Gücü Fatma’n›n a¤abeyi Ali. SINIF 127 . Herkes. akflam eve can s›k›nt›s› ile gelmiflti. Daha sonra da bana ifl baflvuru formunu vererek doldurmam› istedi. Müdür. bana sat›fl sorumlusu arad›klar›n› söyledi. Fatma. a¤abeyine bir çay getirdi ve yan›na oturarak merak içinde konuflmas›n› bekledi. A¤abeyi. fiirket müdürü. Ali: — Gel kardeflim. bugün neler yaflad›¤›m› anlatay›m. a¤abeyine bugün ifl görüflmesine gidip gitmedi¤ini ve neden can›n›n s›k›ld›¤›n› sordu. Fatma.” ilan›n› gördüm ve ifl görüflmesi için verilen adrese gittim. çay için kardefline teflekkür etti ve anlatmaya bafllad›: — Bugün gazetede bir flirketin “Eleman Aran›yor. Nitelikli insan gücünün yetiflmesin de e¤itimin rolü nedir? Bunun ülkemiz aç›s›ndan önemini de¤erlendiriniz. ‹fi BAfiVURU FORMU Ad›n›z Soyad›n›z En son mezun oldu¤unuz okul Bildi¤iniz yabanc› diller ve düzeyi Sahip oldu¤unuz sürücü belgesinin s›n›f› Seyahat etmeye engel bir durumunuz var m›? Varsa nedir? ‹fl deneyiminiz / referanslar›n›z Hobileriniz Bilgisayar sertifikan›z var m›? Varsa düzeyiniz FOTO⁄RAF Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 3.Ülkemizin Kaynaklar› Mesle¤imi Seçerken ÖN HAZIRLIK 1. fiimdiden sana da ders olsun. Ali. ifl ar›yordu. her mesle¤i yapabilir mi? Neden? 2.

gov. Yapt›¤›m ifl baflvurular›nda genelde böyle özellikler ve nitelikler istiyorlar. o da bir baflkas›n› etkiler. formu inceledikten sonra bana dönüp. “Bu da ona çok benziyor. Ünite Formu doldurup daha sonra flirket müdürüne verdim. Bizim için nitelikli insan çok önemlidir. Zaman›nda yap›lmas› gereken ifller. Böylece ileride nitelikli bir eleman oldu¤un için k›sa sürede ifl sahibi olabilirsin.” “Bir yandan bilgisizliği ortadan kaldırmaya uğraşırken bir yandan da memleket evladını toplumsal ve ekonomik hayatta aktif şekilde etkili ve verimli kılabilmek için zorunlu ilk bilgileri uygulamalı bir biçimde vermek metodu.” dedi. Bu dalga. Ben 25 yafl›na geldim. onun için hangi niteliklere sahip olman gerekiyorsa onlara sahip olmak için u¤rafl. bilmiyorum. Bu yüzden de sürücü belgenizin olmas› gerekir. ülke ekonomisini olumsuz yönde etkiler. zaman›nda okulumu önemsemedim. Kemal ATATÜRK www. Kendimi gelifltirecek hiçbir fley yapmad›m. Müdür. nitelikli olmayan.” M. kardefline “Kelebek etkisini biliyorsun. Bu da ifl ve zaman kayb› demekti.Bizim arad›¤›m›z özelliklerin ço¤u.13. Sen. ifli bilmeyen elemanlar yüzünden aksar. Atatürk’ün e¤itime önem veren sözleri sana rehber olsun.4. Ayr›ca yurt içindeki faaliyetleri-mizi sürdürmek için de arabayla flehirleri gezip birkaç gün kalman›z gerekebilir.tr ÖÇK 4. Benim gibi herkes kendini gelifltirmeden bir ifle girecek olursa yapaca¤› ifli ö¤renene kadar epey zaman geçer. Biz yurt içi ve yurt d›fl› çal›flan bir firma oldu¤umuz için en az bir yabanc› dil bilen birine ihtiyac›m›z var. eğitimimizin temelini oluşturmalıdır. fiirketler. fiirket müdürünü dikkatle dinledim ve hak verdim gerçekten. Derslerine çal›fl. Üniversite bitiren arkadafllar›m›n hepsi flimdi ifl sahibi. yay›la yay›la ülke ekonomisine kadar gider ve onu da olumsuz etkiler. Bu yafltan sonra kendimi nas›l gelifltirebilir ve bir ifl bulabilirim. fiimdi yapt›¤›m›n ne kadar kötü oldu¤unu görüyorum. Derslerime çal›flmad›m ve liseden sonra okula devam etmedim. . Etkinlik 128 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ali devam etti: “‹flte böyle kardeflim ve biliyorsun bunu ben ilk kez yaflam›yorum. ve 4. Bir ifl yerinin iflini aksatmas› di¤erini. SINIF . Bu kay›plar hemen flirketi. a¤abeyini dikkatle dinliyordu. fiimdi yaflad›klar›m. Ben. benim yapt›¤›m› yapma.” fl Kelebek etkisine siz bir örnek verebilir misin? Fatma. sizde yok. Ali. sana örnek olsun. ülke ekonomisine katk› sa¤layan kurumlard›r. o da di¤erini.14.atam. kendine bir hedef seç. sak›n.

Bir milletin hakiki kurtuluflu.Ülkemizin Kaynaklar› En önemli ve verimli görevlerimiz. Bence bu program›n iki esasl› noktas› vard›r: 1. sizi bu konularda yönlendirmek. Ertesi gün okula biraz erken gitti. el becerileri zay›f bir insan›n t›p okumas›. Çünkü mesle¤ini severek ve isteyerek yapmal›s›n. Bir taraftan toplumsal hayatta bizzat faal ve faydal›. kiflinin do¤ru bir de¤erlendirme yapabilmesidir. Meslek seçiminde önemli olan. 4. ayn› derecede önemlidir. cahilli¤in yok edilmesidir. kesinlikle muzaffer olmak laz›md›r. Çünkü kendimize uygun bir meslek seçimi ancak kendimizi tan›mam›zla mümkündür. Sosyal hayat›m›z›n ihtiyaçlar›na uygun olmas› 2.16.gov. ve sa o iflte verimli olamazs›n. Etkinlik Böylece çal›flt›¤›n kuruma da. ça¤›n gereklerine uymas›d›r. SINIF 129 .15. Kendisinin flimdiden. millî e¤itim iflleridir. Peki.” M.gov. ülkene de faydal› olamazs›n. yok4. Kan görmeye dayanamayan. Bir mesle¤i seçerken kiflilik özelliklerinin yan›nda. Mesle¤imizi seçerken kendimizle ilgili düflünme f›rsat› buluruz.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözlerini dikkate alarak ülke ekonomisinin geliflmesinde e¤itimin önemini aç›klay›n›z. a¤abeyinin durumuna gerçekten çok üzüldü. Kiflisel özelliklerinin uydu¤u tek bir meslek yok elbette.atam. bireyin kendi ruhsal ve bedensel yap›s›n›n da. M. ancak bu surette olur. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yanl›fl bir seçim olabilir.atam.tr “Millî e¤itim program›m›z›n temel tafl›. Rehber ö¤retmen. Bu da ilk ve orta ö¤retimin uygulamal› bir flekilde olmas›yla mümkündür. hangi mesle¤i seçecekti? Her mesle¤i yapabilir miydi? Mesle¤ini neye göre seçmeliydi? Sadece istemesi yeterli miydi? Yoksa o meslek için baz› yeteneklere sahip olmas› gerekiyor muydu? Bu sorular›n cevab›n› ö¤renmek için okulundaki rehber ö¤retmene gitmeye karar verdi. istedi¤i mesle¤i belirlesi ve ona göre yönelmesi gerekti¤ini düflündü. Rehber ö¤retmene kendisiyle konuflmak istedi¤ini söyledi. seçece¤i mesle¤e uygun olmas›. Böyle bir durumda da bunlar›n içinden gerçekten seÖÇK vece¤in bir mesle¤i seçmelisin. Kemal ATATÜRK www. Kemal ATATÜRK www. verimli elemanlar yetifltirmek laz›md›r. Mesle¤ini sevmezsen kendini gelifltirmek için çal›flmazs›n. Millî e¤itim ifllerinde. Bu zaferin sa¤lanmas› için hepimizin tek vücut ve tek düflünce olarak esasl› bir program üzere çal›flmas› gerekir. Bizim amac›m›z. fl Ali kendini gelifltirmek için gerçekten geç mi kalm›flt›? Peki. Fatma’y› dinledi ve flunlar› söyledi: — Aferin Fatmac›¤›m! Bu konular› benimle paylaflmakla çok iyi yapt›n. Kiflisel özellikler ve mesle¤in gerektirdi¤i özelliklere ne kadar uygunsan baflar›l› olma flans›n da o kadar artacakt›r. Ayr›ca baflka mesleklerin gerektirdi¤i özelliklere de sahip olabilirsin. hâlâ yapabilece¤i fleyler var m›? fl Sizin Ali’ye önerileriniz ne olurdu? Fatma.

Rehber ö¤retmen. SINIF . 4. fizikçi. Beyin göçü. Ülkemizin kalk›nmas› için nitelikle meslek sahiplerine ihtiyaç var. kendine özgü e¤itimi vard›r. bilgi. nitelikli ve yetenekli insan›n ve ifl gücünün yetiflti¤i ülkede de¤il de baflka bir ülkede çal›flmas›d›r. Ancak bu nitelikli insan. Konuyla ilgili bir dergide okuduklar›n› hat›rlad›: Bir ülkenin geliflmesi için bilim ve teknolojinin yan›nda nitelikli insan gücüne ihtiyac› vard›r.4. Zaman›n gereklerine göre bilim. dedi.tr Beyin Göçü Fatma. bofluna yorulmak. Bir meslek için sadece üniversite bitirmek yeterli olmayabilir. rehber ö¤retmene teflekkür etti. belki sana ne yapmaktan hoflland›¤›n konusunda ipucu verebilir. Bunun için de nitelikli insan ve ifl gücünün. Fatma’n›n araflt›rmac› yönünün a¤›r bast›¤›n› gören rehber ö¤retmen. Bu formdaki sorular. Fatma. BEY‹N GÖÇÜ: ‹yi e¤itim görmüfl.17. flimdi sana bir form verece¤im. Ö¤retmenin verdi¤i örnek meslekler hakk›nda bir araflt›rma yapmaya karar verdi. fl Siz.atam. Kemal ATATÜRK www. Ancak ben henüz hangi mesle¤i istedi¤imi bile bilmiyoÖÇK rum. ülke içinde kal›r ve çal›fl›rsa. teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. ülke ekonomisi için çok önemlidir. Seçti¤i meslek için “Hangi derslerde baflar›l› olmak ve hangi e¤itimi almak gerekir?” konusunu araflt›racak ve o yönde e¤itim alacakt›. bir gerçektir. Fatma formu doldurduktan sonra rehber ö¤retmen. onu de¤erlendirdi. terlemek de¤ildir. kimyager. ülkeler aras›ndaki geliflmifllik fark›n›n daha da artmas›na neden olmaktad›r.gov. Seçece¤iniz mesle¤in gerektirdi¤i e¤itim. Fatma — O nedenle flimdiden benim için uygun bir mesle¤i seçmem ve kendimi ona göre yönlendirmem gerekiyor. Kendi kaynaklar› ile yetifltirdi¤i e¤itimli bireyleri kaybeden. antropolog. geliflmeleri daha da yavafllamaktad›r. kendini gelifltirdikten sonra bu niteli¤ini baflka ülkede kullan›rsa ne olacak?” diye düflündü. az geliflmifl veya bizim gibi geliflmekte olan ülkelerin beyin göçü. astronot. Etkinlik Rehber ö¤retmen — Anlad›m Fatmac›¤›m. Bilgi Kutusu 130 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ünite — Evet ö¤retmenim.” “Ülkemizin insan›. flöyle devam etti: — Bütün bunlar› de¤erlendirdikten sonra seçece¤in meslek için gerekli e¤itimi alman da gerekiyor. Çünkü her mesle¤in. M. nitelikli insan olman›n kendimiz ve ülkemiz için ne kadar önemli oldu¤unu biliyorum art›k. biyolog. Bunlardan kendisine en uygun olan› seçecekti. hangi mesle¤i seçmek istiyorsunuz? ‹lgi duydu¤unuz meslekleri s›ralay›n›z. t›p teknisyeni gibi örnekler verdi. beceri ve kiflilik özellikleri nelerdir? Çal›flmak demek. Üniversite d›fl›nda baflka e¤itimler de gerekebilir. Bu mesleklere. Gerçekten de araflt›rma yapmay› sevdi¤ini düflündü. rehber ö¤retmenin odas›ndan ç›karken masan›n üzerinde bir haber dikkatini çekti: “Nitelikli insan gücü. ülke içinde kalmas› gerekmektedir. Geliflmifl ülkelerin yetiflmifl beyinlere daha yüksek ücret ve daha iyi olanaklar sa¤lad›¤›. matematikçi. Fatma’ya araflt›rmaya dayal› mesleklerden birini seçebilece¤ini söyledi. dedi.

04. insan›n e¤itimine yap›lan yat›r›md›r. Bir meslek sahibi olmak. Bunu da bilime.2009 En önemli yat›r›m. www. flanl›. tekrar geliflmifl ülkelere gidebilirler. s›rada yer ald›¤›n› ve iyi e¤itim gören yüz kifliden 59’unu kaybetti¤ini biliyor muydunuz? (‹nternet Gazete Haberi) 17.gov. teknolojiye ve yetiflmifl beyin gücüne gereken önemi vererek baflarabiliriz. 2. M. Ancak yurt d›fl›nda e¤itim gören ve yurda dönen yetiflmifl bireylerin de ülkemizde iyi de¤erlendirilmesi ve onlara iyi olanaklar sunulmas› gerekmektedir.meb. Söyleyelim 1. Refah seviyemizi ancak üretimde bulunarak art›rabiliriz. Aksi takdirde ülkemize gelenler. 15 bini Amerika Birleflik Devletleri’nde olmak üzere 50 binden fazla Türk genci. Düflünelim. yüce bir sosyal toplum hâlinde yaflatan veya esaret ve sefalete terk eden terbiyedir (e¤itimdir). ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Beyin göçünü engellemek için neler yapabiliriz? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.atam. yurt d›fl›nda ö¤renim görmektedir. Biliyor muydunuz? Her mesle¤in kendine özgü e¤itimi vard›r.tr fl Atatürk’ün yukar›daki sözünü dikkate alarak e¤itimin topluma kazand›rd›klar› hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz.Ülkemizin Kaynaklar› Yüksek Ö¤retim Kurumu (YÖK) taraf›ndan haz›rlanan bir rapora göre 24 bini Almanya’da. 3. Kemal ATATÜRK www. ba¤›ms›z. Ö¤rencilerimizin geliflmifl ülkelerde yüksek ö¤renim görmeleri elbetteki önemlidir. beyin göçü en fazla olan 34 ülke içinde 24.gov. Bir milleti hür. neden önemlidir? Beyin göçünün nedenleri hakk›nda neler söyleyebilirsiniz? Beyin göçünün. 4. Türkiye’nin.tr. SINIF 131 .

Seyahat etmek 4.... Askere gitmek B.. Enerji tasarrufu sa¤lan›r.. At›k miktar› artar. 2........... Vergi vermek D. 3..... iklim.. Meslek sahibi olmufl kiflinin ülkesinden baflka bir ülkeye gidip orada çal›flmas› sonucu oluflan.. Afla¤›da verilen sanayi kollar›ndan hangisinin üretimi iklim flartlar›ndan etkilenmez? A...... denir. Tar›m ve hayvanc›l›¤›n ülke ekonomisindeki yeri nedir? Örneklerle aç›klay›n›z. Afla¤›dakilerden hangisi vatandafll›k görevlerimizden biri de¤ildir? A. Hayvanc›l›k 2..... do¤al kaynaklar.. Tar›msal faaliyetleri etkileyen en önemli etmen . Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz..... Devletin hizmetleri yerine getirmek için bizden ald›¤› paraya . Sanayi C. Çimento C. B... vergi.... 2. SINIF . Turizm D.ülkemizdeki nitelikli insan gücünün azalmas›na neden olmaktad›r. ifl gücü 1.. Pamuklu dokuma B....... Gelecek nesillere güzel bir dünya b›rakmak istiyorsak .. Tar›m B... denir... Üç taraf›nda denizlerin olmas›. C.. Ülkemizde ihtiyac›m›z› karfl›layacak kadar ç›kar›lan madenler hangileridir? Yaflad›¤›n›z çevrede ekonomik faaliyetlerden hangisi yayg›n olarak yap›lmaktad›r? Ülkemizde sanayi. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z... 132 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. B. en çok hangi bölgemizde yo¤un olarak bulunmaktad›r? Neden? Vergi kaç›rman›n ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? Do¤al kaynaklar›m›z› korumak için neler yapabiliriz? Meslek seçiminde dikkat etmemiz gereken noktalar nelerdir? 1. fieker üretimi 3.. “Geri Dönüflüm” için afla¤›dakilerden hangisi söylenemez? A... hangi ekonomik faaliyetin geliflmesini sa¤lam›flt›r? A. 3. Neden? 4.... 1.. meslek.. 7... dir.. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A.. Oy kullanmak C........... 6... Geçimimizi sa¤lamak için yapt›¤›m›z ifle ....... korumal›y›z. beyin göçü. 4. 5. Do¤al kaynaklar›m›z korunur. C.. Ya¤ üretimi D..4.. Gelece¤e ve ekonomiye yat›r›m demektir. D... pek çok uygarl›¤a ev sahipli¤i yapm›fl olmas› gibi nedenlerle ülkemizde. 5.

............................................................... ‹lgi-kariyer-kiflilik özellikleri Ç....................) (................................... sürekli kendini yenilemektedir....... Bölgenizin hangi özelliklerini dikkate alarak ne tür yat›r›m yapard›n›z? Neden? ........................................... ... ‹lgi-beceri-para D............................... ................................ ‹lgi-beceri-kiflilik özellikleri B............................................................................................................................ 2..............................) (........................................................... 1.................................. Bal›kç›l›k II........................................................................................................... Ayçiçe¤i fieker pancar› Çay Üzüm Karpuz ‹ç Anadolu Marmara Bölgesi Güneydo¤u Anadolu Bölgesi Karadeniz Bölgesi Ege Bölgesi E... Do¤al kaynaklar›m›z.................................................... III ve IV 6.......... ............................................................... ............................................................................................... ...... Yaflad›¤›m›z bölgeye yönelik bir yat›r›m projesi haz›rlad›¤›n›z› düflünün............ ............................................................................................................) Türkiye.. D...................................Ülkemizin Kaynaklar› 5............) (...... I ve II B......................... Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6............................................................................ s›rada yer al›r................................................................ II ve III D........ yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z.............................................................................................. Petrol ihraç eden ülkelerden biriyiz.................. .............................................. Tuz elde etme Ülkemizde yukar›da verilenlerden hangisinde akarsulardan yararlan›lmaz? A............ . (. ............................... ...... ‹leride seçece¤imiz meslekle ilgili nelere dikkat etmeliyiz? A.......................... SINIF 133 ...... Afla¤›da verilen cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D......................... I ve III C.......................................... I...................................... ............................................... Tafl›mac›l›k IV...................................... Uygun olanlar›n› efllefltiriniz................................. çok çal›flan insan demektir.... bor rezervi bak›m›ndan dünyada 1................. Afla¤›da baz› ürünler ve en fazla yetifltikleri bölgeler verilmifltir.......... ‹lgi-kariyer-para C.. 3........................ Sulama III..................................... Nitelikli insan......................................................................................... 4....................................................... .......................................

ÜN‹TE Ülkemiz ve Dünya Dünya’m›z› Tan›yal›m Yurdumuzun Kaynaklar› Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz Do¤al Afetlerde Dayan›flma Kültür ve Sanat›n Etkileri 134 Sosyal Bilgiler • 6. SINIF .5.

3.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 7. Ülkemizin bu tür olaylara karfl› nas›l bir yaklafl›m sergiledi¤ini ö¤reniniz. Bu ülkelerle olan kültürel ba¤lar›m›z› araflt›r›n›z. Yak›n zamanda çeflitli ülkelerde meydana gelen do¤al afetleri araflt›r›n›z. Son y›llarda yap›lan uluslararas› kültür. 2. 4. Yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin olan bölgelerinin fazla nüfuslanmas›n›n nedenleri neler olabilir? Düflüncelerinizi not ediniz. Sosyal Bilgiler • 6. 6. sanat ve spor etkinlikleri ile ilgili haber toplayarak s›n›fa getiriniz. 5. SINIF 135 . Türkiye’nin en çok hangi ülkelerle ticaret yapt›¤›n› araflt›r›n›z. Ülkelerin neden birbirlerine ürün al›p satt›¤› konusundaki düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiriniz. Dünya haritas› üzerinde Türk Cumhuriyetlerinin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz. Dünya nüfusunun neden baz› bölgelerde daha yo¤un oldu¤unu araflt›r›n›z.

Bu da¤›l›fl› etkileyen faktörler flöyle s›ralanabilir: Nüfusun Da¤›l›fl›n› Etkileyen Faktörler Fiziki Faktörler • Yeryüzü flekilleri • ‹klim özellikleri • Bitki örtüsü • Toprak verimlili¤i • Su kaynaklar› • Co¤rafi konum • Yeralt› kaynaklar› Befleri ve Ekonomik Faktörler • Ulafl›m • Sanayileflme • Ticaret • Tar›m • Madencilik • Turizm • Tarihi faktörler fl Sizin yaflad›¤›n›z yerde nufusun da¤›l›fl›nda hangi faktörler daha etkili olmufltur? Düflüncelerinizi söyleyiniz. 136 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Yandaki haritaya göre nüfusun yo¤un oldu¤u alanlar nerelerdir? Bu alanlar. Yukar›daki haritada da görüldü¤ü gibi nüfus baz› yerlerde yo¤un baz› yerlerde seyrektir. Etkinlik fl Dünya nüfusunun da¤›l›fl›nda iklim özelliklerinin ne gibi etkisi olabilir? Nedenlerini söyleyiniz. Ünite Dünya’m›z› Tan›yal›m ÖN HAZIRLIK Kutuplar ve çöller yeryüzünün en az nüfuslanm›fl alanlar›ndand›r. Sizce bu durumun nedeni neler olabilir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • nüfus • flehirleflme • rezerv Dünya Nüfusunun Da¤›l›fl› Yandaki haritada görüldü¤ü gibi dünya üzerinde nüfus her yere eflit ve dengeli da¤›lmam›flt›r. Dünya nüfusunun büyük bir bölümü uygun yaflama koflullar›na sahip iklimlerin görüldü¤ü bölgelerde toplanm›flt›r.1. 5.5. fl Atlaslar›n›zdan Dünya iklim tipleri da¤›l›fl› haritas›n› inceleyerek Dünya’da nüÖÇK fusun yo¤un oldu¤u alanlar›n hangi iklim bölgelerinde oldu¤unu söyleyiniz. SINIF . hangi ülkelerin s›n›rlar› içerisinDünya nüfusunun da¤›l›fl› (2012) dedir? Dünya siyasi haritas›nda da yararlanarak bu ülkelere örnek veriniz.

Örne¤in önemli ticaret yollar›n›n geçti¤i Türkiye. Dünya nüfusunun ço¤unlu¤u ova ve düzlüklerde yaflamaktad›r. sanayinin geliflti¤i Bat› Avrupa ülkeleri ve Japonya nüfusun yo¤un oldu¤u alanlard›r. F›rat. yeryüzündeki önemli maden ve sanayi alanlar›n›n dünya üzerindeki da¤›l›fl› gösterilmifltir. ticaret ve enerji kaynaklar›n›n iflletilmesi gibi ekonomik faaliyetlerin yo¤un oldu¤u yerlerde insan gücüne ihtiyaç duyulmas› nedeniyle buralarda nüfus yo¤undur. genifl tar›m alanlar›n›n bulundu¤u Hindistan. ÖÇK 5. Ulafl›m. Örne¤in Alp ve Himalaya da¤lar› gibi yüksek ve engebeli yerlerde nüfus oldukça azd›r. Bu nedenle da¤l›k ve engebeli alanlar nüfusun seyrek oldu¤u yerlerdir.Ülkemiz ve Dünya Dünya üzerinde önemli madenler ve sanayi alanlar›n›n da¤›l›fl› (2011) Yukar›daki haritada.2. Dicle. göllerin. Örne¤in. Nil. ‹nsanlar as›rlar boyunca yerleflmek için düz alanlar› seçmifltir. fl Yukar›daki haritadan ve dünya nüfus da¤›l›m› haritas›ndan yararlanarak yeralt› kaynaklar›n›n nüfusun da¤›l›m›n› nas›l etkiledi¤ini aç›klay›n›z. Bu yerlerde ulafl›m ve tar›m s›n›rl› olur. akarsular›n. Buna karfl›l›k verimli topraklar›n bulundu¤u. tar›m. Bu nedenle bu bölgelerde nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. sanayi. Bu madenlerin ç›kar›ld›¤› yerlerde genellikle ç›kar›lan madene dayal› sanayi kollar› geliflmifltir. Yeryüzünde genellikle da¤l›k olan alanlar nüfus yo¤unlu¤unun az oldu¤u yerlerdir. SINIF 137 . ‹ndus ve Ganj gibi akarsular›n çevreleri tar›ma elveriflli oldu¤u için buralarda nüfus yo¤undur. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. tatl› su kaynaklar›n›n oldu¤u yerlerde de nüfus yo¤undur.

ÖÇK 5. Ünite Tart›flma fl Afla¤›da verilen foto¤raf›ndaki yerlerden hangileri.3.5. SINIF . insanlar›n yaflamalar›na ve ekonomik faaliyetlere daha elverifllidir? Bu yerlerde nüfus da¤›l›fl› nas›l bir özellik gösterir? Arkadafllar›n›zla tart›fl›n›z. Etkinlik Çöl alan› Da¤l›k alan Ulafl›m a¤›n›n geliflti¤i bölge Sanayinin geliflti¤i alanlar K›y› Bölgeleri Tar›m alanlar› 138 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Örne¤in önemli ticaret yollar› üzerinde bulunan. toprak tipleri gibi fiziki koflullar› belirlemek veya etkilemekle kalmaz. denizlere k›y›s› olan ve uygun iklime sahip ülkelerin konumu ekonomik geliflmelerini olumlu yönde etkilemektedir. ekonomik ve sosyal yap›lar›n› belirlemede önemli bir etkendir. ‹flte Atatürk. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 139 . de¤erlendirmifl ve Türk siyasetini buna göre yönlendirmifl olmas›d›r. Ayr›ca zengin yer alt› ve yer üstü kaynaklar›na sahiptir. onlar› birbirine ba¤layan kara.4. ülkelerin Dünya üzerindeki siyasi. tar›m ürünleri bak›m›ndan da zengindir. Ayn› anda dört mevsimin yafland›¤› yurdumuz. Ayn› zamanda bu sayede bölgede ve dünyada. Türkiye’nin güvenilir bir istikrar unsuru olmas›n› amaçlam›fl ve bunu baflarm›flt›r. stratejik önemini. Örne¤in. Türkiye’nin konumu ülkemize sosyal 0 2800 km ve ekonomik bak›mdan önemli bir avantaj sa¤lamaktad›r.Ülkemiz ve Dünya Co¤rafi Konumun Önemi Co¤rafi konum. Türkiye Cumhuriyeti topraklar›. deniz ve hava yollar› üzerindedir. Etkinlik ni en do¤ru flekilde görmüfl. dünyada bar›fl!” ilkesi oluflturur. su kaynaklar›. bitki örtüsü. Ayn› zamanda ülkenin sosyal ve ekonomik yap›s›n›. ÖÇK Atatürk’ün en büyük baflar›lar›ndan biri de Türkiye co¤rafi konumunun gerekleri5. dünya petrol rezervlerinin yar›dan ço¤una sahip olan Orta Do¤u ülkeleriyle bu yataklarda üretilen petrole ihtiyac› olan sanayileflmifl Avrupa ülkeleri aras›ndad›r. Bu siyasetin özünü “Yurtta bar›fl.Bu durum. ekonomik ve askerî ç›karlar›n çat›flt›¤› bu bölgelerin ortas›nda. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkelerin. Co¤rafi konum. d›flar›dan gelecek tehlikelere karfl› savunmas›n› di¤er ülkelerle olan siyasi iliflkilerini belirlemede de önemli rol oynar. Türkiye Cumhuriyetinin bulundu¤u bölgede güçlü bir devlet olmas›n›n neden önemsemifltir? fl Dünya haritas›ndan yararlanarak co¤rafi konumu bakm›ndan avantajl› olan ülkelere örnekler veriniz. Genç ve dinamik bir nüfusun olmas› nedeniyle önemli bir ifl gücüne sahiptir. fl Atatürk. dünyan›n siyasal ve stratejik bak›m›ndan çok kritik bir bölgesinde kurulan Türkiye Cumhuriyeti’ni her yönden güçlü ve daha büyük bir ulusal devlet hâline getirmek istemifltir. Buralarda nüfus yo¤unlu¤u fazlad›r. ülkemizin ekonomik önemini art›rmaktad›r. yaln›zca iklim. aç›k denizlere ve okyanuslara aç›labilmesi ancak Çanakkale ve ‹stanbul bo¤azlar› sayesinde mümkündür. Türkiye’nin Türkiye’nin Co¤rafi Konumu ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›na hâkim bir konumda olmas› da yurdumuza bölgesinde büyük bir stratejik üstünlük sa¤lamaktad›r. Türkiye çok çeflitli siyasal.

fl Dünyada kendi kaynaklar›yla tüm ihtiyaçlar›n› karfl›layabilen ülke olabilir mi? Düflüncelerinizi söyleyiniz. petrol üretimi yurdumuzda çok Al›flverifl Merkezi azd›r ve ihtiyac›m›z› karfl›lamamaktad›r. manav. ve 5. SINIF . Ülkeler aras›nda da buna benzer ticaret yap›lmaktad›r. Yetifltirilen ürünler. do¤algaz ihtiyac›n› d›fl ülkelerden sa¤lamaktad›r. Türkiye. yaflad›¤›m›z yere portakal. ihracat ve gümrük kavramlar› hakk›nda bilgi toplay›n›z. Örne¤in. elma. et. de¤iflik bölgelerden gelebilir. Ünite Yurdumuzun Kaynaklar› ÖN HAZIRLIK 1. ihtiyac› olan bölgelere gönderilir.5. market. sizce nas›l karfl›lanmaktad›r? Tart›flma fl Yandaki foto¤rafta görüldü¤ü gibi çeflitli meyve ve sebze ihtiyac›m›z› genelde yak›n›m›zda kurulan pazarlardan karfl›lar›z. Evinizde kulland›¤›n›z eflyalar›n hangileri baflka ülkelerde üretilmifltir? Listeleyiniz. Peki ald›¤›m›z bu ürünlerin hepsini kendi çevremizde veya ülkemizde üretebilir miyiz. fl Kiflilerin ya da ülkelerin sahip olduklar› veya ihtiyaç duyduklar› ürünler. bor ve demir madenleri gibi çeflitli ürünlerinini ihtiyac› olan ülkelere satmaktad›r.5. Örne¤in. domates. Semt pazar›ndan bir görünüm ÖÇK 5. Elbette ki hay›r. hatta baflka ülkelerden gelebilir. al›flverifl merkezi gibi yerlerden sa¤lar›z. 2. ‹htiyaçlar›m›z› çevremizdeki pazar. de¤il mi? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • ihracat • ithalat ‹htiyac›m›z olan ürünler. tafl›tlar›n çal›flmas› için gerekli olan petrol. Bunlar›n hepsini ayn› yerde üretmek veya yetifltirmek olanaks›zd›r. bal›k gibi ürünler.6. Buna karfl›l›k f›nd›k. Bu durumda. üzüm gibi yiyeceklerle tekstil ürünleri. bulundu¤umuz yere baflka yerlerden. neden birbirinden farkl›d›r? fl Yurdumuzda üretilen petrol miktar› tafl›tlar›n ihtiyac›n› karfl›layamamaktad›r. Etkinlik 140 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Böylece yurt içinde bölgeler aras›nda çeflitli ürünler al›n›p sat›larak ticaret yap›l›r. ‹htiyac›n›z olan bir ürünü yak›n çevrenizde bulamad›¤›n›zda neler yapars›n›z? Tart›fl›n›z. ‹thalat.

2010) fl Grafi¤i inceleyerek ülkemizin en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› söyleyiniz. inflaat. çeflitli makine ve elektrik ürünlerini ithal ederler. Türkiye’nin en fazla ülke olan Rusya ile cografi yak›nl›¤›m›z ticaretin geliflmesinde önemli bir etkendir. 2011) Do¤algaz üretim tesisi ÖÇK 5.Ülkemiz ve Dünya Ülkeler. kara-demiryolu tafl›mac›l›¤›. SINIF 141 . TÜRK‹YE’DE ‹HRAÇ VE ‹THAL ED‹LEN ÜRÜNLER‹N DA⁄ILIMI Yüzde % 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 Sanayi Ürünleri Maden Ürünleri Tar›m Ürünleri ‹hracat ‹thalat (TÜ‹K. fl Ülkemizin en az al›p satt›¤› ürünler hangileridir? fl Ülkemizde tar›m etkinlikleri yo¤un olarak yap›lmaktad›r. Makine. tekstil ve g›da sanayi alan›nda geliflmifltir. ‹hraç etti¤imiz ürünler (2011) • Sebze ve meyve • Karayolu tafl›tlar› • Makine.7. otomobil. fleker pancar›. k›rm›z› et ve süt üretimi önemlidir. Yandaki grafikte ülkemizin di¤er ülkelerle en çok al›p satt›¤› ürünler görülmektedir. plastik • Tekstil. Ancak baz› ülkelerle daha fazla ithalat ve ihracat yap›lmaktad›r. gemi. Ekonomisi tar›ma dayal› ülkeler. Bu durumun nedenleri neler olabilir? Ülkemizin pek çok ülke ile ticari iliflkileri geliflmifltir. elektronik eflya ve çeflitli sanayi ürünleri satarlar. genellikle tar›msal ve hayvansal ürünleri ihraç eder. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. RUSYA Dünya’n›n en büyük yüzölçümüne sahip ülkelerinden biri olan Rusya. Ancak bu ürünlerin ihraç ürünleri içindeki pay› çok azd›r. iletiflim. karfl›l›kl› yapt›klar› ticaret anlaflmalar› ile ihtiyaç duyduklar› ürünleri birbirlerine al›p satarlar. fiimdi bu ülkelerle ticari iliflkilerimizin nas›l oldu¤unu birlikte ö¤renelim. Sanayisi geliflmifl ülkeler ise tar›msal ürünlerle çeflitli ham maddeler al›r. Rusya ayn› zamanda önemli bir sanayi ve tar›m ülkesidir. ayçiçe¤i. Tabloyu inceleyerek en çok neler al›p satt›¤›m›z› söyleyiniz. demir çelik ‹thal etti¤imiz ürünler (2011) • Do¤algaz • Demir çelik • Petrol ürünleri • Bak›r. petrol ve do¤algaz bak›m›ndan oldukça zengin kaynaklara sahiptir. Ayr›ca tah›l. alüminyum (TÜ‹K. Afla¤›daki tabloda Rusya ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir.

400. tekstil. turunçgil. 142 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Sanayi kollar› içinde otomobil.074 8. zeytin.995 3.022. Önemli yer alt› kayna¤›. elektronik ve k⤛t sanayisi kollar› çok geliflmifltir.355 ‹hraç 555.379. Ruhr Havzas›. dünyada sanayisi geliflmifl ülkelerdendir.5. ülkenin ihtiyac›n› karfl›lamaya yetmemektedir.594 2. Bunlar› inceleyerek iki ülke aras›ndaki ticari iliflkiler hakk›nda düflüncelerinizi söyleyiniz.8. 2011) fl Sizce Almanya Türkiye’ye en çok hangi ürünleri satar ve ülkemizden hangi ürünleri al›r? fl Yandaki tabloda. g›da ve makine. Ünite Almanya Orta Avrupa ülkesi olan Almanya.802.770 5. ‹talya ile Türkiye aras›ndaki ticaret ürünleri gösterilmifltir. kimya.385 6.766 10. Avrupa ülkeleri aras›nda en fazla al›flverifl yapt›¤›m›z ülkedir. Almanya. sentetik madde.468.087 3. Ancak yeralt› kaynaklar› bak›m›ndan zengin Türkiye’ye satt›¤› Türkiye’den bafll›ca ürünler ald›¤› bafll›ca ürünler kimyasal ürünler pamuk ipli¤i çeflitli makineler ham demir optik aletler konfeksiyon kösele ürünleri (TÜ‹K. modern yöntemlerle yap›lmakta ve yüksek verim al›nmaktad›r. Etkinlik de¤ildir. Bunun nedeni neler olabilir? ‹talya ‹talya. Türkiye’nin ithalat ve ihracat yapt›¤› bafll›ca ülkeler ve bu ülkelerin ithalat-ihracat miktarlar› gösterilmifltir. ‹talya. sanayi çok geliflmifltir.638. Almanya’n›n ve dünyan›n en büyük sanayi bölgelerindendir. Avrupa’n›n güneyinde.118 2. sebze ve meyve üretimi yap›l›r. ve 5. Yandaki tabloda.9. 2011) ‹talya’da otomotiv sanayisi geliflmifltir. dünyan›n say›l› zengin ülkelerinden biridir. SINIF . Bu ürünlerin üretiminde Avrupada ilk s›rada yer almaktad›r. Özellikle demir-çelik. otomotiv.658. Genifl tar›m alanlar›na sahiptir. kimya. seramik.974 2.496.651 (TÜ‹K.169 2. Ayr›ca Almanya’da 3 milyona yak›n Türk iflçisi çal›flmaktad›r. Akdeniz’e do¤ru.276. Almanya’da bir atamabil fabrikas› Ülke ad› Almanya ‹talya Fransa ‹ngiltere ABD Rusya Çin Bin $ (Dolar) ‹thalat 8. sanayisi geliflmifl zengin ülkelerdendir. Ülkede en çok üzüm.832 1.577. Ülkede tar›m. gemi.188.633. Ancak Almanya’da yetifltirilen tar›m ürünleri. ÖÇK 5. uzanan bir yar›mada ülkesidir. Tablodan da anlafl›laca¤› gibi miktar olarak en çok al›flverifl yapt›¤›m›z ülke Rusya’d›r. tafl kömürü ve linyittir.274.721 2.

10. dünyan›n en önemli kömür üreticilerinden biridir. SINIF 143 . kömürden sa¤lan›r. ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler kimyasal maddeler demir-çelik ilaç parfümeri-kozmetik ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler sebze-meyve tekstil mineral ve madenler elektrikli makine ve cihazlar (TÜ‹K. ‹ngiltere. elektronik. demir-çelik. Ülkede kimyasal ürünler. ‹talya ile Fransa’n›n Türkiye’ye satt›¤› ürünleri karfl›laflt›r›n›z. Yandaki tabloda. Otomotiv. Ancak sanayi için gerekli olan ham maddenin büyük k›sm›n› d›flar›dan al›r. fleker pancar› yetifltirilir. Tar›ma elveriflli olan ülke topraklar›nda bu¤day. önemli bir tar›m ülkesidir. 2011) ‹ngiltere ‹ngiltere. uçak ve uzay sanayi. Atlas Okyanusu’nda yer alan adalar ülkesidir. Tar›msal üretim. Ülke. Avrupa’n›n kuzeybat›s›nda. Fransa’da tar›m modern yöntemlerle yap›lmaktad›r. Fransa. kimya ilaç ve g›da sanayi bafll›ca sanayi kollar›d›r. modern tar›m makinalar› ile yap›l›r. Tabloyu inceleyerek ‹ngiltere’den en çok petrol al›p tekstil ürünleri ÖÇK satmam›z›n nedenlerini söyleyiniz. Benzerlik olup olmad›¤›n› söyleyiniz. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapan bir ülke olmufltur. 2011) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Avrupa ülkelerinin tar›m ürünleri ihtiyac›n›n büyük bir bölümünü karfl›lar. Etkinlik ‹ngiltere’deki sanayiden bir görünüm ‹thal etti¤imiz bafll›ca ürünler petrol ürünleri eczac›l›k ürünleri otomobil kara tafl›tlar› uçak ve çeflitli makineler ‹hraç etti¤imiz bafll›ca ürünler tekstil ürünleri otomobil ürünleri meyve ve sebze elektronik eflya (TÜ‹K. fl Yandaki tabloda. bilgi teknolojileri. Fransa. ‹ngiltere ile Türkiye aras›nda yap›lan bafll›ca ticaret ürünleri gösterilmifltir. Fransa’n›n ülkemizden ald›¤› ve ülkemize satt›¤› bafll›ca ürünler gösterilmifltir. Dünya’n›n ekonomik yandan geliflmifl ilk befl ülkesinden biridir. telsiz ve telefon cihazlar› ile ilgili sanayi kollar› geliflmifltir. arpa.Ülkemiz ve Dünya Fransa Fransa. Enerji üretiminin büyük k›sm›. 5. Avrupa Birli¤i ülkeleri aras›nda en büyük cografi alana sahip ülkesidir. tafl›t üretimi.

demir-çelik. dünya üretiminin önemli bir k›sm›n› sa¤lar. dokuma. halk›n›n ekonomik yönden rahat yaflamas›. yurdumuzda ç›kar›lan petrol ve do¤al gaz. Bu da tar›ma dayal› sanayi kollar›n›n geliflmesini sa¤lam›flt›r. bu da ülkeler aras›nda ekonomik yönden iliflkilerin geliflmesine yard›mc› olmaktad›r. zengin do¤al kaynaklara sahiptir. ülke ihtiyac›n› karfl›lamamaktad›r. önde gelir. demir-çelik ürünleri vb. fasulye. Dolay›s›yla kaynaklar›n ihtiyac› karfl›lamas› ya da karfl›lamamas› ülkeler aras›nda iliflkileri geliflARAfiTIRINIZ tirmektedir. Özellikle h›zla artan nüfusu beslemek ülkeler için önemli sorun oluflturmaktad›r. Ülkemizdeki baz› kaynaklar›n rezervlerinin yok denecek kadar az oldu¤u da bir gerçektir.5. alt›n. sebze ve meyve üretimi oldukça fazlad›r. Makineler. pamuk. Ülkemizin bu ülkelere en çok hangi ürünleri al›p satt›¤›n› listeleyiniz. demir ve kükürt gibi madenler de fazla miktarda ç›kar›lmaktad›r. yer alt› kaynaklar› bak›m›ndan da zengindir. Sanayi ürünleri bak›m›ndan. Türkiye. Bilgi Kutusu Ekonomik ‹liflkiler Günümüz dünyas›nda. Ülkemizin ticaret yapt›¤› fl Ülkelerin ekonomik bak›m›nda birbirlerine ihtiyaç duymalar›n›n nedenlerini söyleyiniz. tütün. ihtiyaçlar›n› di¤er ülkelerden karfl›lamakta. Bu ürünler ülke ihtiyac›n› karfl›lad›¤› gibi baflka ülkelere de ihraç edilir. Ülkede büyük tar›m çiftliklerinde modern makinalarla yap›lan tar›mdan. Ünite Amerika Birleflik Devletleri (ABD) Kuzey Amerika k›tas›nda yer alan ABD. gümüfl. ‹nceleyerek di¤er ülkelerle olan ithalat ve ihracat ürünleri ile karfl›laflt›r›n›z. boksit vb. k⤛t ve çimento. ihtiyaçlar›m›z› da d›fl ülkelerden karfl›lamaktay›z. Örne¤in. bulundu¤u konum itibar›yla çok çeflitli tar›msal ürünlerin yetifltirilmesine uygun iklim ve yer flekillerine sahiptir. Yer alt› kaynaklar› (demir. çeflitli ülkelerle ilgili gazete kupürleri toplayarak okul panosunda sergileyiniz. bak›r.) bak›m›ndan oldukça zengindir. savunma araçlar› haberleflme cihazlar› demir-çelik ürünleri t›bbi malzeme makine parçalar› m›s›r ve soya ya¤› tekstil ürünleri tütün demir-çelik pamuk meyve-sebze (TÜ‹K. Bilim. ABD’de çok say›da bilimsel araflt›rma ve teknoloji ‹thal etti¤imiz ‹hraç etti¤imiz merkezleri kurulmufltur. Ülke. ABD’de bir fabrikadan görünüm Petrol ve kömür bak›m›ndan dünyan›n önde gelen ülkelerindendir. kaliteli ve ucuz ürünler kullanabilmesi için çeflitli ekonomik önlemler almaktad›r. metal iflleme. Bunlar›n d›fl›nda bak›r. dünyada önemli bir güç haline gelmifltir. SINIF . 144 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. M›s›r. kimyasal ürünler. Her ülke. Elektronik eflyalar. Bu kaynaklar› sayesinde ekonomik yönden dünyan›n en geliflmifl ülkesi durumundad›r. Bunun d›fl›nda uçak ve otomotiv sanayisi çok geliflmifl ve ülkeye büyük gelir sa¤lam›flt›r. yulaf. Kendi kaynaklar› yeterli olmayan ülkeler. yüksek verim al›nmaktad›r. teknoloji ve sanayi bafll›ca ürünler bafll›ca ürünler alanlar›ndaki ilerlemesi sayesinde ABD. 2011) fl Yandaki tabloda ABD’de ile yapt›¤›m›z bafll›ca ithalat ve ihracat ürünleri verilmifltir. bu¤day. krom. g›da. ülkeler aras› ekonomik iliflkiler büyük önem kazanm›flt›r.

“Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. t›pk› Avusturya-Macaristan gibi parçalanabilir. Onlara sahip ç›kmaya haz›r olmal›y›z. Bugün elinde s›ms›k› tuttu¤u milletler. Azerbaycan (Nahcivan). Kurtulufl Savafl›’na at›ld›¤› ilk günden bafllayarak hep bu ilkeyi savundu. SINIF 145 . Anadolu ve Balkanlara uzanan Türk dünyas›na ve yapt›¤› devrimleriyle.” dedi¤i ülkeler hangileridir? fl Atatürk’ün belirtti¤i ülkelerle Türkiye aras›nda hangi yönlerden benzerlikler bulunmaktad›r? fl “Manevi köprüler “sözünden ne anl›yorsunuz? Metinde bunlar›n hangilerinden söz edilmektedir? fl Atatürk’e göre Türk Cumhuriyetleri. ÖÇK 5. kültürel ve ekonomik alanlarda neler yap›labilir. Onlar›n (d›fl Türklerin) bize yaklaflmas›n› bekleyemeyiz. çeflitli uluslara örnek olmufltur. inanc› bir. Haz›rlanmak laz›md›r. Fakat yar›n ne olaca¤›n› kimse bugünden kestiremez.” (29 Ekim 1933) www. Atatürk. milletlerin kendi kendilerini yönetmelerini kutsal bir hak olarak tan›d›.” olmufltur. T›pk› Osmanl› gibi. Bu dostlu¤a ihtiyac›m›z vard›r. Ona göre bugünkü uygar milletlerin karfl›l›kl› iliflkilerine etken olan “milletin kendi gelece¤ine kendisinin egemen olmas›” hakk›. Bu amaçla ortak geçmifle sahip oldu¤umuz Türk Cumhuriyetleri ile ilgili 1933 y›l›nda flunlar› söylemifltir: “Bugün Sovyetler Birli¤i dostumuzdur. komflu ve di¤er ülkelerle sosyal. Onun düflünceleri Kuzey Afrika’dan Orta Do¤u’ya kadar pek çok ülkenin ba¤›ms›zl›k kazanmas›na rehber olmufltur. özü bir kardefllerimiz vard›r. ba¤›ms›z bir devletin varl›¤› için millî bir d›fl politikay› temel flartlardan biri olarak kabul ediyordu. onlara birbirini sevdirmek oldu¤unu belirtmifltir. Atatürk’ün millî d›fl politikas› çerçevesinde Türkiye. Atatürk. ufalanabilir. bunun gerçekleflmesine çal›flt›.atam. Suriye.tr runlar • küresel so • ihracat • ithalat • dil • din KEL‹ME LAR VE KAVRAM fl Yukar›daki metinden. Atatürk. komflumuzdur. ‹ran. Irak. Haz›r olmak. ‹flte o zaman Türkiye ne yapaca¤›n› bilmelidir… Bizim bu dostumuzun idaresinde dili bir. Dil bir köprüdür… ‹nanç bir köprüdür… Tarih bir köprüdür…” “…Köklerimize inmeli ve olaylar›n böldü¤ü tarihimizin içinde bütünleflmeliyiz. yaln›z o günü susup beklemek de¤ildir. Atatürk’ün bu görüflü.11. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bulgaristan. bütün milletler için tan›nmas› gerekli bir amaçt›. Ermenistan ve Gürcistan’la komfludur. müttefikimizdir. Atatürk’ün hangi özelliklerini ç›karabilirsiniz? fl Atatürk’ün. Türkiye. milletler aras› iliflkilerimizin geliflmesinde ve devletin k›sa zamanda d›fl politikada sayg›nl›k kazanmas›nda en büyük etken olmufltur.gov. Atatürk’e göre her devletin ba¤›ms›z yaflama hakk› vard›r ve her devlet di¤er devletlerle eflit haklara sahiptir. komflu ve di¤er ülkelerle bar›fl içinde yaflama arzusundad›r. avuçlar›ndan kaçabilir. iliflkiler nas›l gelifltirilebilir? Aç›klay›n›z. siyasi. Bizim onlara yaklaflmam›z gereklidir. Bu nedenle onun millî d›fl politikada de¤iflmez ilkesi “Yurtta bar›fl. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve Türk ulusunun önderi olan Atatürk. Milletler buna nas›l haz›rlan›r? Manevi köprülerini sa¤lam tutarak. Dünya yeni bir dengeye ulaflabilir. insanlar› mutlu edecek tek yolun onlar› birbirine yaklaflt›rmak. ayn› zamanda Orta Asya’dan Kafkasya. dünyada bar›fl. bulundu¤u co¤rafi konum itibar›yla Yunanistan.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleri ile iliflkilerimiz ÖN HAZIRLIK Türk Cumhuriyetlerinin ve komflu ülkelerin hangileri oldu¤unu ö¤reniniz.

Kaflgarl› Mahmut’un “Divanü Lûgati’t-Türk” adl› eserinden kuklalar›n mucidinin Türkler oldu¤undan bahsedilmektedir. siyasi ve sosyal iliflkileri vard›r. insanl›¤›n ve uygarl›¤›n refah ve ilerlemesinde en önde gelen etken olsa gerektir. Türkiye Türkçesiyle Gülüm Var. Gülzar›m Var. Atatürk. Ak gerdan› kar gibi. bizim için iftihar nedenidir. bar›fl ortam› içinde kalk›nmas› gerekir. Afla¤›da Türkmen flairi “Ata Atacano¤lu”nun fliirinden bir bölüm hem bizim dilimizle hem de Türkmenistan diliyle verilmifltir.5. dünyada bar›fl. konufltu¤umuz dil. Atatürkçülük 1. gözleri gitmesin. Menden özge hiç yi¤it Yüre¤inde yer etmez. Dünya güzelli¤inin Hepsi flunda var gibi Koy. Ünite Bilgi Kutusu Dünya Bar›fl› Atatürk’e göre dünya milletlerinin mutlu ve huzurlu olmas›. bu konuda flunlar› söylemifltir: “Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli prensiplerinden biri olan. fiiiri okuyarak benzer olan kelimeleri söyleyiniz. Hiç kem umit etmesin. fl Ortak dilin kullan›lmas›n›n ülkeler aras›nda sosyal ve kültürel iliflkileri nas›l etkileyebilece¤ini söyleyiniz. di¤er milletlerin örf ve âdetlerine hoflgörülü olmufltur. fliir. s. Orta Asya’da bafllayan bu oyun zamanla Türk dünyas›n›n di¤er bölgelerine de yay›lm›flt›r. kültürel. Gülzar›m Bar Al yanakl› yâr›m bar Al yana¤› nar yal› Ak alk›m› kar yal› Dünye gözelli¤inin Bar› flonda bar yal›. Menin messan moral›m Menden özge seretmez. SINIF . Çünkü milletlerin bar›fl içinde. güven içinde yaflamas›. ilkesi. imge. Atatürk. Goy. Benden baflka hiç kimse.” MEB. Yüre¤inde yer etmez. estetik ve dil bak›m›ndan benzer özellikler çoktur. Al yanakl› yârim var. Hiç kötü (fley) ümit etmesin. örf ve âdetlere hoflgörülü olmalar›. Kukla oynatma Türk Cumhuriyetlerinde fliir. Buna elimizden geldi¤i kadar hizmet etmifl ve etmekte bulunmufl olmak. kültürel ve akrabal›k ba¤lar›m›z bulunmaktad›r. yurtta bar›fl. Türkmenistan Türkçesiyle Gülüm Bar. Bu ülkelerle. Özellikle Türk Cumhuriyetleri ile ortak tarihsel. gözleri gitmesin. Benim rahat ceylan›m Benden baflka(s›n›) seyretmez.377 fl Yukar›daki söze göre Atatürk. mutlu ve huzurlu bir dünyan›n olmas›n›n ilk flart›d›r. oynad›¤›m›z oyunlar. Türklerde kukla oynatma gelene¤i çok eskilere dayanmaktad›r. 146 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ortak ve zengin bir kültüre sahiptir. Örne¤in. flark› ve türkülerimiz birbirine çok benzemektedir. fiiirlerde duygu. dünya bar›fl›n›n nas›l sa¤lanaca¤›n› belirtiyor? fl Atatürk’e göre di¤er milletlerin örf ve âdetlerine niçin hoflgörülü ve sayg›l› olmal›y›z? Ülkemizin di¤er ülkelerle bar›fl ve dostluk temeline dayanan ekonomik. Al yana¤› nar gibi.

fleker alüminyum eflyalar elektrikli makine ve cihazlar tar›msal ilaçlar demir ve çelik eflya beyaz eflya alüminyum ürünler makarna. çamafl›r makinesi. bu¤day konfeksiyon ürünleri hal› elektrikli malzemeler mobilya. Afla¤›daki tabloda Türk Cumhuriyetleri ile ticaret yapt›¤›m›z ürünler verilmifltir. plastik ve plastik ürünler motorin hurda demir-çelik mineral yak›tlar ve ya¤lar pamuk ipek ham deri sebzeler kazanlar. ticaret ve ifl birli¤i imkânlar› gelifltirilmeye çal›fl›lmaktad›r. fleker. bu ülkelerde yat›r›m yapmakta. fl Türk Cumhuriyetinin yerlerini harita üzerinde inceleyiniz. çinko boya Türkmenistan K›rg›zistan Özbekistan 5. SINIF 147 . bisküvi. 5.. fl Türk Cumhuriyetleri ile sosyal kültürel ve ekonomik iliflkilerimizin geliflmifl olmas›n›n nedenleri neler olabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Ancak özellikle Türk Cumhuriyetleriyle olan iliflkilerine ayr› bir önem vermektedir. Etkinlik ÖÇK (TÜ‹K. 2008) fl Tabloyu inceleyerek Türkiye’nin. Türkiye’nin satt›¤› bafll›ca ürünler Ülke Ad› Azerbaycan Ürün Ad› makine ve makine cihazlar› elektrikli cihazlar g›da maddeleri mineral yak›tlar ve ya¤lar dayan›kl› tüketim mallar› (buzdolab›. Türk Cumhuriyetleri.14.Ülkemiz ve Dünya Türk Cumhuriyetleriyle ‹thalat ve ihracat Türkiye. Bu amaçla ülkemizden çok say›da ifl adam›. komflu ve di¤er ülkelerle ekonomik ve ticari iliflkiler içerisinde bulunmaktad›r. çay makine ve cihazlar› motor otomobil plastik ürünler hal› alüminyum eflya • • • • • Türkiye’nin ald›¤› bafll›ca ürünler Ürün Ad› • • • • • • • bak›r alüminyum konfeksiyon ürünleri hal› sabun do¤al gaz petrol Kazakistan • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • külçe çinko pamuk bak›r ham deri gübre mineral ya¤lar ve ürünler pamuk. prefabrik yap›lar alüminyum eflyalar bu¤day. TV) • tafl›t • mobilya • plastik ürünler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • otomotiv makine ve cihazlar› plastik ve plastik ürünler TV g›da ürünleri. ve 5. Türk cumhuriyetlerinden en çok hangi ürünleri ald›¤›n› ve onlara hangi ürünleri satt›¤›n› listeleyiniz.13.12. makine ve cihazlar› pamuk hurda bak›r alüminyum bak›r.

Afla¤›da dünyan›n farkl› bölgelerinde yaflanan do¤al afetlere ait foto¤raflar verilmifltir. Do¤al afetler. ARAfiTIRINIZ Arama ve Kurtarma Teflkilat› (AKUT)’n›n çal›flmalar› ile ilgili bir araflt›rma yap›n›z. 148 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Foto¤raflar› inceleyerek ilgili sorular› cevaplay›n›z.15. Etkinlik fl Foto¤raflarda hangi do¤al afetlerin görüntüsü verilmifltir? fl Sizin çevrenizde bu do¤al afetlerden biri yafland› m›? Yafland›ysa hangi kurulufllar do¤al afet sonras›nda yard›mda bulundu? fl Do¤al afetlerin yafland›¤› ülkelerde hangi sorunlar görülebilir? fl Do¤al afetler konusunda ülkeler tek bafl›na mücadele edebilir mi? Nedenini aç›klay›n›z. 2. SINIF . Araflt›rma sonuçlar›n› s›n›f›n›za sununuz.5. Do¤al afete u¤ram›fl bir ülkeye yard›m etmek neden önemlidir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Ünite Do¤al Afetlerde Dayan›flma ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • afet • deprem • çevre ili¤i • çevre kirl kuruluflu um pl to l vi si • 1. ÖÇK 5. büyük maddi hasarlara neden olur. can ve mal kayb›na. Do¤al afetlerle ilgili çal›flma yapan hangi yard›m kurulufllar›n› biliyorsunuz? Söyleyiniz.

SINIF 149 .10. Pakistan Depremi 8 Ekim 2005 tarihinde. ünlü sanatçıların ce hangi amaçla düzenleniyor? katılacağı bir gece düzenleyerek Pakistan’daki depremzedelere yardımcı olacak. 50. 2005) 5. Depremin odak derinliğinin ise 10 km olduğu açıklandı. Deprem ve depremin neden olduğu heyelanlar ve kaya düşmeleri sonucu yollar kapandığı için ulaşım güçlükleri olan bölgede ölü ve yaralı sayısının artmasından endişe ediliyor.2005) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 08. Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref de telefon bağlantısıyla geceye katılacak.Ülkemiz ve Dünya Afla¤›daki internet ve gazete haberlerinde Pakistan’da yaflanan bir do¤al afetten söz edilmektedir.6 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Muzafferabad çevresi ve Keşmir vadisi çevresi olduğu belirtiliyor. Türk. 08.Pakistan Dostluk Derneği. Biletleri 250 TL’ den satışa sunulan gecenin tüm geliri Pakat›ld›n›z m›? Kat›ld›ysan›z hangi etkin. Yaklaşık bir dakika süren yer sarsıntısının en güçlü olarak hissedildiği ve hasarın en yüksek kesimin.000 civarında kişinin ölümüne. (İnternet haberi. Pakistan’ın Ankara Büyükelçisi Syed İftikhar..50’de Pakistan’ın başkenti İslamabad’ın 95 km kuzeydoğusunda 7. Pakistan’ın yanı sıra Hindistan ve Afganistan’da da hissedilen ve hasara neden olan depremin 30. Otelinde bugün yapılacak “ Yaralı Yüreklere Yardım” gecesine birçok ünlü sanatfl Sizler böyle bir kampanyaya çı şarkılarıyla katılacak. iki ülke vatanlikte bulundunuz? ÖÇK Yaralı yüreklere yardım daşlarının birbirlerine her durumda yardım ettiğini belirterek. Etkinlik fl Haberde hangi do¤al afetlerden söz edilmektedir? Bu do¤al afetler orada yaflayan insanlar›n hayat›n› nas›l etkilemifltir? fl Sizce di¤er devletler Pakistan’a nas›l yard›m edebilirler? fl Yandaki haberde belirtilen gePakistan’a yardım devam ediyor. . Bu yöredeki köylerin tümüyle tahrip olduğu ve haritadan silindiği ifade ediliyor.000 kişinin yaralanmasına yol açtığı belirtildi..” diye konuştu. Türkiye saati ile 06.kistan’a yollanacak.10. (Basından. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z.16.. Ana şokun ardından çok sayıda artçı depremin olduğu ve bunların da yıkımlara yol açtığı belirtiliyor. “Türk insanının duyarlılığına çok teşekkür ediyorum.

s›n›rl› bir kaynakt›r. ÖÇK 5. Siz. çöp y›¤›nlar›. gelecek nesillere o kadar güzel bir dünya b›rakabiliriz. bunlardan baz›lar›d›r. Çevre sorunlar›n›n çözülmesinde ülkelerin ifl birli¤i yapmas›n›n yan› s›ra bizlere de görevler düflmektedir. Çevre kirlenmesinin büyük boyutlara ulaflmas›. do¤ada parçalanmadan yüzy›llarca kalabilmektedir. bunlar›n yerine neleri kullanabiliriz? Su kirlili¤i Ülkemizde ve di¤er baflka ülkelerde. Greenpace (Grinpiis). insanlar›n bilinçsiz ve yanl›fl uygulamalar›ndan kaynaklanmaktad›r. ‹nsan›n çevre konusunda do¤ru davran›fllar kazanabilmesi. çevre duyarl›l›¤›n›n geliflmesi ve çevrenin korunmas› amac›yla çeflitli gönüllü kurulufllar bulunmaktad›r. bu do¤rultuda e¤itilmesi büyük önem tafl›maktad›r. SINIF . buna ra¤men su kaynaklar› ayn› kalmaktad›r. Ünite Çevre kirlili¤i Baz› çevre sorunlar›da insanlar için afet niteli¤i tafl›maktad›r. do¤al kaynaklar›m›z›n h›zla tükenmesi gelece¤imizi büyük ölçüde olumsuz etkileyecektir. Dünya nüfusu h›zla artmakta. art›klar.17. Çöp alanlar› önemli bir çevre sorunudur fl Sizce insanlar›n hangi davran›fllar› çevre kirlili¤ine neden olmaktad›r? fl Biliyoruz ki plastik ambalajlar ve pofletler.5. fl Su kaynaklar›n›n kirletilmesini ve tükenmesini nas›l önleyebiliriz? fl Sizce uluslararas› iflbirli¤i ve gönüllü yard›m kurulufllar›n›n çevre kirlili¤i ve do¤al afetler konusundaki çal›flmalar›n›n önemi nedir? Do¤al güzellik 150 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Etkinlik Hava kirlili¤i ‹nsan yaflam›n›n vazgeçilmez unsurlar›ndan olan su. Bizler çevre konusunda ne kadar bilinçli olursak. Çevre sorunlar›n›n ço¤unlu¤u. Do¤al Hayat› Koruma Derne¤i. Türkiye Çevre Vakf› gibi kurulufllar. Biz çevre korumac›l›¤›n› kendi yaflant›m›zdan bafllat›rsak bu yönde yap›lacak çal›flmalara da katk›da bulunmufl oluruz. Afl›r› nüfus art›fl› da kaynaklar›n›n tüketilmesine ve kirletilmesine neden olmaktad›r.

tiyatro gösterisi. Türkiye’deki Avrupa” olarak belirlendi. mimaride yans›tm›fllard›r. müzikte. İngiltere.Ülkemiz ve Dünya Kültür ve Sanat›n Etkileri ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • etkileflim • sanat • sorumluluk Uluslararas› alanda en büyük etkinliklerden biri olan Olimpiat oyunlar›n›n toplumlar aras› dostluklar› gelifltirmedeki önemi sizce ne olabilir? Yüzy›llard›r birlikte yaflayan insanlar. bunlar› fliirde. İspanya. oyunlu okuma ve atölye çalışması etkinliklerini sadece çocuklara ait bir alanda TÜYAP Çocuk Kulübünde gerçekleştirecek. insanlar aras›nda hangi duygular›n geliflmesine katk›da bulunur? fl Fuarlar›n. Haberi okuyarak ilgili sorular› cevaplay›n›z. İstanbul Kitap Fuarı. Etkinlik mifltir? fl Fuara kimler kat›lm›flt›r? fl Bu fuara. 24. Fuara Almanya. toplumlar aras› etkileflime katk›lar› nelerdir? Aç›klay›n›z. fl Fuarlar. gösteri spor ve sanat etkinlikleri ile di¤er toplumlara tan›t›lmakta ve ülkeler aras› bar›fl. her yıl olduğu gibi bu yıl da yurt dışından değerli yazarları konuk edecek. bilim adamı. dostluk ve dayan›flman›n geliflmesini sa¤lamaktad›r. el sanatlar›nda. çeflitli kültürleri meydana getirmifller. ‹stanbul Kitap Fuar› 24. (İnternet haberi. Fuar. SINIF 151 . (G n de yapab net üzerinde lirsiniz. 8 Ekim 2005 Cumartesi günü. Bu tema çerçevesinde edebiyattan kültüre. Ayrıca fuarda. 08. Beylikdüzü’ndeki TÜYAP Fuar ve Kongre Merkezi’nde açılıyor. Toplumlar›n kendilerine özgü kültürel de¤erleri çeflitli etkinliklerle di¤er toplumlarada aktar›lm›flt›r. İsveç.2005) ÖÇK fl Fuar hangi amaçla düzenlen5. fuar. İstanbul Kitap Fuarı. geniş bir yelpazede yaklaşık 210 etkinlikle 750 yazar. Yaklaşık 400 yayınevi ve sivil toplum kuruluşunun katılımı ile gerçekleştirilen İstanbul Kitap Fuarı’nın ana teması bu yıl “Avrupa’daki Türkiye. GÖZLEM izde Yak›n çevren lan›n› a r a fu bulunan bir lemlerinizi z ö g k re e gez ezinizi ‹nterinot ediniz. Her sene olduğu gibi bu yıl da kitapseverler imza gününde yüzlerce değerli yazarla buluşma imkânı bulacak. bir sergi de yer alacak. Azerbaycan’dan günümüzün önemli yazarları da katılacak. 24. pek çok yabanc› yazar›n kat›lma sebebi ne olabilir? Bunun ülkemizin tan›t›m›na etkisi olabilir mi? Aç›klay›n›z. Afla¤›daki ‹nternet haberinde ülkemizde yap›lan uluslararas› bir etkinlikten söz etmektedir. sanatçı. bu yıl ilk olarak çocuklar için 25’e yakın masal okuma.10.18. Günümüzde bu de¤erler. Yunanistan. onlarla söyleşip kitaplarını imzalatacaklardır. sergi. fuarda yer alacaktır. Fransa. gazeteci ve politikacı.) Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

Sorular› yan›tlayan Picasso’nun torunu.19.2006) fl Yukar›da bahsedilen resim sergisi insanlar aras›nda nas›l bir etkileflim yaratm›flt›r? Düflüncelerinizi söyleyiniz. insanlar aras›nda ne gibi bir etkileflim yaratt›¤› hakk›ndaki gözlemlerinizi notediniz.01. örf ve âdetlerine sayg› göstermek vard›r. fl Atatürk. Bir toplant›da haz›r bulunanlara flu konuflmay› yapm›flt›: “…Hepiniz milletvekili olabilirsiniz. fl Ülkemizde dünyaca ünlü bir ressam›n resimlerinin sergilenmesi. ve 5. 08.” www. neden önem tafl›maktad›r? ÖÇK 5. “Türkler en büyük medeniyetlerden birini kurdu¤u için bu gün bu tablolar burada. Fakat sanatkâr olamazs›n›z. Hayatlar›n› büyük bir sanata adayan bu çocuklar› sevelim.gov. Türk milletinin ba¤›ms›zl›¤›n›n yüceltilmesi ve güçlenmesinin yan› s›ra bütün dünya milletlerinin bar›fl ve huzur içinde yaflamas› esast›r. Hem teknik düzenleme ve güvenlik de mükemmel. milletlerin millî de¤erlerine. niçin herkesin sanatkâr olamayaca¤›n› söylüyor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. bütün milletleri. s›n›fa anlat›n›z. SINIF .tr Atatürkçü düflüncenin temelinde. bakan olabilirsiniz.20 Etkinlik Bilgi Kutusu Sanat›n ve sanatç›lar›n toplumun ça¤dafl düzeye gelmesinde önemi büyüktür. Ünite Sabanc› Üniversitesi Sak›p Sabanc› Müzesi’nde yar›n aç›lacak olan “Picasso ‹stanbul’da” bafll›kl› sergi.5.” dedi. Bu nedenledir ki Atatürk sanat› ve sanatç›lar› çok sever ve onlara de¤er verirdi. 152 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. bütün insanl›¤› sevmek.atam. bas›n mensuplar›na tan›t›ld›. (Basından. fl Gezdi¤iniz bir sergi ile ilgili gözlemlerinizi GÖZLEM Çevrenizde ve okulunuzda resim sergisi düzenleniyor mu? Bu sergilerin niçin düzenlendi¤ini. hatta cumhurbaflkan› olabilirsiniz.

voleybol. Her ülkeden sporcunun kat›ld›¤› bu karfl›laflmalar. Üniversite oyunlarında 10 zorunlu. olimpiyatlardan sonra dünyanın en büyük ve en kapsamlı spor organizasyonudur. SINIF 153 . “Güneşin Doğduğu Yer Anadolu” adı verilen açılış gösterisinde Antik Çağdan Cumhuriyet Türkiye’sine bir kültür mozaiği canlandırıldı. Dünya Gençliğinin Kalbi İzmir’de Attı 170 ülkenin üniversiteli sporcuları “Unirversiade 2005 İzmir Dünya Üniversite Oyunları” için 11-21 Ağustos 2005 tarihleri arasında İzmir’de bir araya geldi. İsteğe bağlı dallar ise güreş. 24. Türkiye’nin tan›t›m›na ne gibi katk› sa¤lar? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. su topu. hem ülkelerin tan›t›lmas›nda hemde insanlar aras›nda sevgi ve bar›fl duygular›n›n geliflmesine katk› sa¤lar. Görkemli bir açılış ve kapanış törenlerine sahne olan üniversite oyunları eşine rastlanmayan bir düzenleme ile başarılı bir şekilde gerçekleştirildi. (İnternet haberi. tenis. Oyunlar. tekvando. Oyunlara yaklaşık 8 bin sporcu katıldı. Türkiye’nin ilk defa ev sahipliği yaptığı oyunlar.Ülkemiz ve Dünya Uluslararas› spor karfl›laflmalar›. atlama. atletizm. madalya için yarışıyor. yelken ve okçuluktur. üniversiteli gençlerin katılımı ile bir şölen havasına büründü. ülkelerin birbirlerine yak›nlaflmas›na önemli bir etkendirr. eskrim. Bu yıl oyunlar “Dünya Ege Mavisinde Buluşuyor” sloganıyla İzmir’de gerçekleşti. 3 adet de seçme dal var. Zorunlu dallar. jimnastik. bu yıl yirmi üçüncüsü gerçekleşti. Dünya üniversite oyunlarının.2005) fl Yukar›daki haberde oldu¤u gibi bu tür etkinliklerin ülkeler aras› dostluk ve kaynaflmaya katk›lar› nelerdir? Düflüncelerinizi paylafl›n›z. futbol. fl Bu etkinliklerin yurdumuzda yap›lmas›. TRT ile birlikte dünyanın dört bir yanındaki televizyonlarda canlı olarak yayımlandı.08. Kapanış törenleri ise. Üniversite oyunları. basketbol. dünya genelinde iki yılda bir düzenleniyor ve binlerce üniversiteli sporcu. yüzme.

. Deniz kenar› 154 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6... Türkiye ….…... Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A. 2.. 3.. Çay›rl›k alan D.. Karadeniz’e k›y›s› olan ülkeler..... k›talar› aras›nda yer al›r....... 5.. tar›ma. önemini art›rmaktad›r............ B. C.. Türkiye’nin ‹talya ile daha çok ne al›p satmaktad›r..…. D. ‹klim B.... Avrupa ülkeleri ile Orta Do¤u ülkeleri aras›nda köprü durumundad›r. Co¤rafi konumun Türkiye’ye sa¤lad›¤› yararlar nelerdir? 2..Havzas›. Almanya’n›n …. 4.. Ova B.. Sanayi kurulufllar› 2....... Türkiye’nin genç bir nüfusa sahip oluflu.. Afla¤›dakilerden hangisi. 8.. C.......... Türkiye petrol ….. ekonomimizi nas›l etkiler? 5...... Türkiye. Çöl C..... ürünleri ihraç eden bir ülkedir... azd›r.. ve . Dünya’da yaflanan bir do¤al afet karfl›s›nda neler yap›lmal›d›r? Önerilerinizi aç›klay›n›z.. 1.. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar› D......…. ekonomik...... geliflmifl sanayi bölgelerindendir. Türk Cumhuriyetleri ile ülkemiz aras›ndaki kültürel iliflkilere örnekler veriniz. B. Nüfus da¤›l›fl›n› etkileyen faktörler nelerdir? 4...... Afla¤›daki yerlerden hangisi. Türkiye …... Türkiye’nin co¤rafi özellikleri ile ilgili de¤ildir? A. Afla¤›daki ifadelerden yanl›fl olan› iflaretleyiniz. sanayi bölgeleri. 3. Co¤rafi konum bir ülkenin fiziki koflullar›n› etkiler.. Asya Avrupa 1.. nüfusun yo¤unlu¤unun fazla oldu¤u alanlard›r. Orta Do¤u. Bitki örtüsü C..…. SINIF ... 6.…... bir nüfusa sahiptir.... 7..….. Türkiye ile Almanya aras›nda belli bafll› hangi ürünler al›n›p sat›lmaktad›r? Neden? 6. 7..... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.... ekonomik etkinliklere elveriflli de¤ildir? A..... Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. A.. 3.. ithal. sanayi.. ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›... ‹stanbul ve Çanakkale bo¤azlar›n›n önemini belirtiniz..… elverifllidir...... turizm. 1. Türkiye …... genç dinamik.5.eden bir ülkedir. 8..... Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.. Tar›m ürünleri ülkemizin …............. . Ruhn.. aç›k okyanuslara Ege ve Akdeniz üzerinden aç›l›r.. yurdumuz s›n›rlar› içerisindedir. Rusya’n›n topraklar›n›n büyük bölümü ……………...

7. zengin petrol yataklar›na sahiptir. ABD’n›n ekonomisinin geliflmesinde afla¤›dakilerden hangisinin etkisi en azd›r? A.) Tar›msal faaliyetlerin yap›ld›¤› yerlerde nüfus yo¤unlu¤u azd›r. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. Hollanda C. (…. Azerbaycan 8. Türk Cumhuriyetlerinden biri de¤ildir? A. dünyada sanayinin öncülü¤ünü yapm›flt›r? A. Azerbaycan B. Afla¤›daki ülkelerden hangisi. ‹ngiltere 9. Fransa D. Hindistan D. afla¤›daki ürünlerden en çok hangisini ithal etmektedir? A. Uzak Do¤u 6. Anadolu B. 3. Sanayi ürünleri B. Maden ürünleri C.) Nüfusun da¤›l›fl›nda e¤itim en etkili faktörlerdendir. Dünyada petrolün en çok üretildi¤i bölge hangisidir? A. Büyük Okyanus ve Atlas Okyanusu aras›nda yer almas› D. Orta Do¤u C. 2. ‹talya C. 6. SINIF 155 . Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.) Türkiye. çeflitli tar›m ürünlerinin yetifltirildi¤i ender ülkelerdendir.) Yeralt› kaynaklar›n›n zengin oldu¤u yerlerde nüfusun yo¤un oldu¤u görülür. Gürcistan C. Ülkemize yap›lan göçün artmas›na Ç. Yunanistan B. K›rg›zistan 10. 1.) Rusya en çok ticaret yapt›¤›m›z ülkelerden biridir. 4. Ülkemizin dünyada tan›t›lmas›na B. ‹klim 5. Almanya B. Ticaret C. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne “D”. Türkiye’nin güçlü bir devlet olmas›n› istemifltir. Türkiye. Ülkemizin düzenleyece¤i uluslararas› kültür. sanat ve spor etkinlikleri afla¤›dakilerden hangisine etkisi yoktur? A. Orman ürünleri 7. Afla¤›daki ülkelerden hangisi ile ülkemizin ihraçat ve ithalat› en fazlad›r? A.) Türkiye. Zengin do¤al kaynaklara sahip olmas› B. Ülkemiz hakk›ndaki yanl›fl bilgilerin ortadan kakmas›na C. (…. (…. (…. (…. yanl›fl olanlar›n önüne “Y” yaz›n›z.) Atatürk. Tar›m ürünleri D. Nüfus da¤›l›fl›nda afla¤›dakilerden hangisi en fazla etkilidir? A. Sanayi B. Turizm D. (…. Sanayi etkinliklerinin fazla olmas› 11.Ülkemiz ve Dünya 4. Almanya D. (…. 5. Uluslararas› ticari ve kültürel iliflkilerin geliflmesine D. Türkmenistan D. Bilimsel araflt›rmalara önem vermesi C.

ÜN‹TE Demokrasinin Serüveni Demokrasi Demokrasinin Geliflim Süreci Haklar›m ve Özgürlüklerim Dünden Bugüne Demokrasi Türklerde Kad›n Haklar› 156 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .6.

Demokratik bir ortam›n oluflmas› için neler yapabilirsiniz? Düflüncelerinizi not ederek s›n›fa getiiniz. Demokrasiyi di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran temel özellikler nelerdir? Araflt›r›n›z. Demokrasinin tarihsel geliflimi hakk›nda bilgi toplayarak s›n›fa getiriniz. Demokratik yönetimlerde birey haklar›n›n nas›l korundu¤unu araflt›r›n›z. 5. SINIF 157 . 7. 6.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 4. 2. 3. Türk kad›n haklar› ile ilgili kurulufllar hakk›nda bilgi toplay›n›z. ‹nsan haklar›n›n günümüzde hangi belgelerle koruma alt›na al›nd›¤›n› araflt›r›n›z. Çevrenizdeki demokratik uygulamalara örnekler veriniz.

1. Etkinlik Neden? 158 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. fl Sizce demokrasinin en önemli dayana¤› nedir? Vatandafllar seçme. Kanunlarda ›rk. Ünite Demokrasi ÖN HAZIRLIK Ailenizde. • demokrasi • özgürlük • egemenlik • eflitlik • monarfli • oligarfli KEL‹ME LAR VE KAVRAM riyet • cumhu • teokrasi • seçim enlik • millî egem ›k zl s› m • ba¤› DEMOKRAS‹N‹N ‹LKELER‹ Egemenlik Siyasi Özgürlükler Özgürlük ve Eflitlik Bir ülkede yönetim fleklinin demokrasi olabilmesi için her fleyden önce egemenli¤in halka ait olmas› gerekir. fl Siyasi özgürlüklerde herkes oy verme hakk›na sahip midir? Neden? TBMM genel kurulu Bir mahkeme salonu Oy kullanmak. seçilme ve siyasi faaliyetlerde bulunma. din. özgür do¤ar. tüm vatandafllar kanunlar önünde eflittir. Bütün insanlar. Devlet. bir kifliye ve gruba ayr›cal›k tan›nabilir mi? 6. Özgürlük. baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. dil ve düflünce ayr›m› yap›lamaz. herhangi bir konuda sizin görüflleriniz al›n›yor mu? Neden? Bu uygulaman›n demokrasi ile ilgisini aç›klay›n›z.6. vatandafll›k görevidir. ÖÇK fl Demokratik yönetimlerde. Demokrasilerde. halk egemenli¤ine dayanarak teflkilatlanmal›d›r. SINIF . parti kurma hak ve özgürlüklerine sahiptirler.

Bu kiflilerin yapt›klar› veya verdi¤i kararlar hiç bir kurum taraf›ndan denetlenemez veya sorgulanamaz. kifli hak ve özgürlüklerine yer verilir mi? fl Oligarfli ile monarfli yönetimi aras›ndaki benzerlik ve farkl›l›klar› belirtiniz. düflüncelerini özgürce belirtebilir mi? Neden? Oligarfli Oligarfli.Demokrasinin Serüveni Yönetim biçimleri Monarfli Monarfli tek kiflinin yasalara uygun yönetimidir. fl Monarfli yönetiminde insanlar. devleti yöneten kiflinin yetkiyi yaflam› boyunca elinde bulundurmas›d›r. devleti yöneten grubun elindedir. ve 6. fl Oligarflide.3 Etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kuveyt. Günümüzde yak›n zamana kadar Güney Afrika Cumhuriyeti oligarfli ile yönetilmifltir. Günümüzde Suudi Arabistan. Küçük bir az›nl›¤›n yönetimde oldu¤u yönetim fleklidir. ÖÇK 6. yürütme ve yarg› gücü. Soylular taraf›ndan ülkeyi yönetmekle görevlendirilen kifli ülke yönetimini elinde bulundurur. Yasama. Yetkilerini istedi¤i gibi kullanma hakk›na sahip olmayan kral yapaca¤› ifllerde soylulardan onay al›r. Monarfli yönetiminde egemenli¤i elinde bulunduran kifliler kral. devleti bir s›n›f›n. askerî. fl Monarfli yönetiminin özelliklerini söyleyiniz. Bunlar. devlet yönetiminde kimler bulunuyor? fl Bu yönetimde. Monarfli yönetimini di¤er yönetim biçimlerinden ay›ran en önemli özellik.2. Yeni devletin tüm kurumlar›n›n küçük bir az›nl›¤›n kontrolünde olmal›d›r. Monarflide tüm siyasal iktidar›n kayna¤› krald›r. Katar emirlikleri. Bu kifliler ölünce yerine kendi soyundan birisi bafla geçer. Bu yönetimde. zümrenin yönetmesidir. Kral ile halk aras›nda genellikle soylular yer al›r. zümre veya ailedir. Bu kifli devleti kendi istekleri do¤rultusunda diledi¤ince yönetir. emir gibi ünvanlar al›r. otoritenin kayna¤› s›n›f. SINIF 159 . siyasi veya maddi olarak ülkenin önde gelen gruplar›ndan biridir. Monarfli ile yönetilen ülkeler aras›nda gösterilebilir.

egemenli¤i kendi elinde tuttu¤u ve bunu. Toplumsal yap›. Din kurallar›n›n geçerli oldu¤u bu yöntemde. En ‹yi Yönetim fiekli Cumhuriyet. Ünite Teokrasi Din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir. e¤itim. di¤er yönetim biçimleriyle karfl›laflt›r›n›z. dinî esaslara ve metinlere göre haz›rlan›r. Cumhuriyette halk›n seçme hakk›n› kullanmas›. Cumhuriyet Bayram› kutlamalar› Cumhuriyet Cumhuriyet milletin.6. Bu yönetimlerde devlet baflkan›. fl Teokrasi yönetiminin özellikleri nelerdir? fl Bu yönetim fleklini monarfli ve oligarfli yönetimi flekliyle karfl›laflt›r›n›z.” sözünü niçin söylemifl olabilir? 160 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Cumhuriyet yönetiminde hükümdar. dinî kurallar ülke yönetiminde aynen uygulan›r ya da büyük ölçüde din kurallar›ndan etkilenir. bir yönetim biçimidir. kral. hukuki yorumlar. halk› ve devleti temsil edecek kiflileri seçmesi esast›r. gizli oy ve aç›k say›m usulüne uygun olarak yarg› denetimi alt›nda yap›l›r. kiflisel hak ve özgürlükler dinî kurallara göre uygulan›r. fl Cumhuriyet yönetiminin özellikleri nedir? fl Cumhuriyet yönetimini. Seçim. anayasada belirtilen süre içinde seçimle iflbafl›na gelir. fl Atatürk “Türk milletinin yap›s›na en yak›fl›r idare cumhuriyettir. sultan gibi yöneticiler yoktur. Günümüzde Vatikan teokrasi ile yönetilen ülkelerden biridir. Devleti ve milleti yönetecek kifliler de belirli bir süre için seçilerek yönetime gelir. Yasalar. belirli süreler için seçti¤i milletvekilleri arac›l›¤›yla kulland›¤› yönetim biçimidir. Hâkimiyet kayna¤› Tanr›’d›r. SINIF .

Planlama. uygulama. oy pusulas› haz›rlama. okullar›nda aday olma. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulama6. ailede bafllar. il ve Türkiye ö¤renci meclisleri oluflturulmufltur. Demokrasiyi yaflamak ve yaflatmak. Toplum düzenini ve devaml›l›¤›n› korur. demokrasinin gere¤idir. fl Okulda yap›lan seçimlere kat›larak demokratik ortam›n oluflmas›na katk›da bulundu¤unuzu düflünüyor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Oy kullanmak. önerge verme. demokrasi bilinci kazand›rmak amac›yla Millî E¤itim Bakanl›¤› ile TBMM Baflkanl›¤› aras›nda 13 Ocak 2004 tarihinde bir protokol imzalanarak. en çok okulda al›nan e¤itimle mümkün olur. Okul. sadece seçim takvimi ile seçim ve sand›k kurullar›n› belirlemede rehberlik etmektedir. fl Sizin okulunuzda. sand›k kurulunu oluflturma. SINIF ÖÇK 161 . Buna göre okullar›m›zda okul. denetleme. kifliye demokrasi bilincini kazand›r›r. karar alma gibi ifllemleri kavramaktad›rlar. itiraz ve itirazlar› de¤erlendirme gibi seçim süreçlerini yaflayarak ve uygulayarak ö¤renebilmektedirler. Etkinlik ya konuldu mu? Bu proje nas›l uygulanmaktad›r? fl Demokrasi bilincinin oluflmas›nda ve gelifltirilmesinde okulun etkisi var m›d›r? Örnekler veriniz. toplumda demokrasiyi yaflat›r. Ö¤rencilerde. Bu süreç içerisinde okul yönetimi. oy say›m› yapabilme ve tutanaklara geçme. Ö¤renciler. disiplin cezas› uygulama. oy kullanma. çal›flmalar› yürütmektedirler. propaganda yapma. rapor haz›rlama vb.4. bir yaflam biçimidir. Demokrasi e¤itimi. Demokrasi E¤itimi ve Okul Meclisleri projesi uygulamaya konulmufltur. Demokrasi bilincini benimseyen kifliler. genel kurulda söz alma. okulda devam eder.Demokrasinin Serüveni Demokrasi Bilinci Demokrasi. Seçim sonras› komisyonlar› oluflturma.

MS 212 y›l›nda imparatorluk içerisindeki tüm özgür insanlar Roma yurttafl› olma hakk›n› kazand›lar. MÖ 450. kral›n yetkilerini s›n›rland›rd›. ‹nsanlar. kitaplar daha çok kiflinin eline geçti. Eski Roma’da halk. Bu dönemde insanlar iki gruba ayr›l›r: Vatandafllar: Bunlar›n seçme ve seçilme hakk› vard›r. Kendi düflüncelerini aç›klamaya bafllad›lar. SINIF . sizce ülkemizi nas›l etkilemifl olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Daha çok kitap bas›ld›. kitaplar yard›m›yla yeni fikirlerle tan›flt›lar.6. çeflitli sosyal s›n›flara ayr›l›rd›. Etkinlik 162 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu durum demokrasik hak ve taleplerin h›zlanmas›n› sa¤lad›. 1450 Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg).5. Afla¤›daki demokrasinin geliflim sürecini yans›tan olaylar kronolojik s›raya göre verilmifltir. Köleler: Seçme ve seçilme hakk›na sahip de¤ildir. modern matbaay› buldu. • bildirge (beyanname) • egemenlik • demokrasi t • cumhuriye KEL‹ME LAR VE KAVRAM et • meflrutiy • siyasi güç • vatandafll›k • saltanat MS 212 1215 DEMOKRAS‹N‹N B‹RAZ GEL‹fiM‹fi fiEKL‹ ‹ngiltere’de kral ve lordlar aras›nda Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) imzaland›. Kurulacak halk meclisi temsilcilerine genifl yetkiler tan›nd›. DEMOKRAS‹ YÖNET‹M‹N‹N ORTAYA ÇIKIfiI Eski Yunan’da site devletlerinde uygulanm›flt›r. Can ve mal güvenli¤i getirildi. Bu ferman. Magna Carta Libertatum (Büyük Hürriyet Ferman›) Johannes Gutenberg (Yohan Gutenberg) fl Matbaan›n bulunmas› ve yayg›n olarak kullan›lmas› demokrasinin geliflmesin de nas›l etkili olmufltur? ÖÇK 6. Bunlar› birlikte inceleyelim. Ünite Demokrasinin Geliflim Süreci ÖN HAZIRLIK Dünyadaki demokratik geliflmeler.

etkinlikler Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. hür ve eflit do¤arlar. “‹nsanlar. Parlamentoda ifade özgürlü¤ü tan›nd›. 1750 Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso). Bildirge ile yeni hak ve hürriyetler sa¤land›. 1789-DEMOKRAT‹K YÖNET‹M ESASLARI BEL‹RLEND‹ Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi ile demokratik yönetimin esaslar› oluflturuldu.6. 6. Frans›z ‹htilali’ni anlatan bir tablo ÖÇK fl Düflüncelerin aç›kça ifade edilmesi. DEMOKRAS‹N‹N TEMEL‹ ATILDI “Amerikan Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi” imzaland›.” düflüncesini savundu.7. ve 6. fl Frans›z düflünür Jan Jac Rousseau (Ruso)’nun düflüncesini do¤ru buluyormusunuz? Neden? Demokrasilerde insanlar tart›flarak ortak karar verirler. eflitlik ve özgürlük fikrini yayg›nlaflt›rm›fl olabilir mi? Aç›klay›n›z.Demokrasinin Serüveni 1776-MODERN 1689 ‹ngiltere’de Haklar Bildirgesi imzaland›. SINIF 163 .

6. huzur ve güvenin garantisidir. II. fl Demokratik hak ve özgürlüklerin güçlenmesinde kitle iletiflim araçlar›n›n rolü nedir? fl Demokrasi ile yönetilen ülkelerde. Avrupa ülkelerinde demokratik yönetimler kurulmaya bafllad›. 164 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Demokratik yönetimler. SINIF . demokrasiye daha çok inanmaya bafllad›lar. Ünite 1800-DEMOKRAS‹ YÖNET‹MLER‹ TOPLUMLARDA YAYGINLAfiTI Avrupa’da Sanayi ‹nk›lab› sonucu zengin bir s›n›f ile iflçi s›n›f› ortaya ç›kt›. insanl›¤›n kurtulufl umudu oldu. 1948 Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›. insanlar›n hangi haklara sahip oldu¤unu araflt›r›n›z. Dünya Savafl›’nda birçok kent harap olmufltur. ‹nsanlar. 1945 ‹kinci Dünya Savafl›’ndan sonra demokrasi ve hürriyetler.

Berlin Duvar›’n›n y›k›l›fl›. 2000 Yöneticileri seçimle yönetime gelen ülke say›s› artt›. ‹nternet arac›l›¤›yla tüm dünyadaki olaylar izlenebilmektedir. demokrasinin geliflimine nas›l bir katk›da bulunmufltur? 6. ‹nsanlar bu iletiflim arac› ile dünyada olup bitenleri k›sa sürede ö¤renmeye ve demokratik tepkilerini ortaya koymaya bafllad›lar. Sovyetler Birli¤i ile Do¤u Avrupa ülkelerinde rejim de¤iflikli¤i demokrasinin yay›lmas›n› sa¤lad›. demokrasinin bir zaferi olmufltur. ‹ki Almanya birleflti. Etkinlik fl ‹nsanlar›n birbirlerine sahip ç›kmalar› ile demokrasi kültürü aras›nda nas›l bir iliflki kurulabilir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu sayede bütün dünyayla iletiflim daha da h›zland›. 1995 ‹nternet yayg›nlaflt›. ÖÇK fl ‹nternet’in yayg›nlaflmas›.8. SINIF 165 .Demokrasinin Serüveni 1989 Berlin duvar› y›k›ld›.

” flekliyle yer almaktad›r. madddesinde de “Herkesin yaflam hakk›. 166 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Biz de sorumluluklar›m›z›n oldu¤unu bilmeliyiz. Anayasas›’nda de¤il Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 2. Anayasa’m›z›n 17. insan›n en vazgeçilmez haklar›ndan biridir. “Herkes. Bebeğin öncelikle ameliyat ile bağırsak sorununun giderilmesi gerekmektedir. Şöyle ki. Bir Bebe¤in Yaflad›klar› Olay. Yaflama hakk›m›z›n güvencede olmas›n› sadece yasalardan beklememeliyiz. ameliyatı istemediklerini belirttiler.” Bu madde. • düflünce • birey • kamuoyu • millet KEL‹ME MLAR VE KAVRA • yönetim • laiklik • anayasa Yafl›yorum. fl Trafik kazalar›n›n ço¤u. Amerika’da bir hastanenin doğum servisinde geçmiştir. Ancak bebeğin Down Sendromu ve bağırsakta bir sorunu olduğu saptanır. Ünite Haklar›m ve Özgürlüklerim ÖN HAZIRLIK 1. sadece T. maddesine göre. yaflama. dünyadaki herkesin yaflama hakk› vard›r. Haklar›n›z› kullanman›z› engelleyenler olursa neler yapars›n›z? 3. Buna Hakk›m Var Anayasalar kiflilerin hak ve özgürlüklerini garanti alt›na al›r. Sadece bizim de¤il. Trafik kazalar›n›n bu hakk›m›z› etkilememesi için neler yapabiliriz? Yaflama hakk›. Bu yüzden savafl ve benzeri hâllerde bile durdurulamaz. Ancak durumu kabullenmekte güçlük çeken anne ve baba. Bir gün her ikisi de sağlıklı ve yüksek zekâ özelliklerine ve iyi bir eğitime sahip olan 27 yaşlarında olan anne ve babanın bir kız çocuğu dünyaya gelir. do¤umla bafllar ve ömür boyu sürer. Yaflama hakk›. yasan›n korumas› alt›ndad›r. Haklar›n›z›n ve özgürlüklerinizi s›n›rlayan yasal dayanaklar›n›n neler oldu¤unu araflt›r›n›z.6. SINIF .C. insanlar›n yaflama hakk›n› elinden almaktad›r. maddi ve manevi varl›¤›n› koruma ve gelifltirme hakk›na sahiptir. Hangi hak ve özgürlüklere sahipsiniz 2.

Böylece bebek. Bu talep karşısında. Onların cerrahi girişim için onayı istenir. Ancak.2004) fl Yaflama hakk› ile ilgili bir slogan oluflturarak s›n›f panonuzda sergileyiniz. aynı durumdaki vakalarla deneyimi olan koruyucu ailelerden. bu ameliyata onay vermez. mahkeme tarafından atanan bir yetişkinin koruyuculuğuna verilir. onun. Haber. SINIF 167 . Bu arada olayın yankıları artarak tüm hastaneye yayılmaktadır. Down Sendromu ile yaşamına başlar. daha sonra yerel radyoda duyulmaya başlanır. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 0-6 yaş grubu çocukların yatırıldığı pediatri yoğun bakım ünitesine nakline karar verirler. aynı zamanda. bebeğin bakımını üstlenme konusunda başvurular gelmeye başlar. bebeğin nakledildiği ünitenin hemşireleridir. Prof. ÖÇK 6. anne ve baba. yoğun bakım ünitesine nakledilir. Bununla birlikte hemşireler arasında huzursuzluk ve moral bozukluğu meydana gelmiştir. bu durumdan rahatsız olduklarını belirterek bebeğin başka bir servise nakledilmesini isterler.9. Bunun üzerine hemen ameliyat edilen bebek. Gülten UYER 08. Doğal olarak bu durumdan en çok etkilenenler. Bebeğin günden güne gücünü kaybettiğine tanık olan hemşireler. Dr. doktorlar tarafından anne babaya bildirilir. Anne ve babaya karşı yoğun tepkiler oluşmaya başlamıştır. Hastanenin adı da kullanılarak bir bebeğe gerekli tedavinin yapılmadığı sürekli anons edilir ve hastane telefonlar almaya başlar. ameliyat edilmeyeceği kararıyla.Demokrasinin Serüveni Ameliyat edilirse bebeğin yaşamını Down Sendrom’u olarak iyi bir bakımla sürdürebileceği.03. Bundan sonra.

Kad›n›n ekonomik ve sosyal destekten yoksun oluflu ve fliddetin yaratt›¤› psikolojik etkiler. maddesinde: “T›bbi zorunluluklar ve kanunda yaz›l› hâller d›fl›nda kiflinin vücut bütünlü¤üne dokunulamaz. fl Kiflinin zorlanamayaca¤› ifadesini nas›l yorumlars›n›z? “Aile ‹çi fiiddete Son” Kampanyas›nda ‹kinci Aflamaya Geçiliyor Dünyada her dört kad›ndan ve her alt› erkekten biri aile içi fliddeti yafl›yor. Kifli özgürlü¤ü ve güvenli¤i. Aile içi fliddete son kampanyas›n›n ilk etab› 2004 Ekim-Aral›k aylar›nda gerçeklefltirildi. bunun "aile meselesi" ve do¤al bir olaym›fl gibi görülmesine sebep oluyor. her iki aileden birinde sözlü fliddetin var oldu¤u Türkiye'de de dünyada oldu¤u gibi en tehlikeli fliddet davran›fllar›n›n kurbanlar›. Kifli sa¤l›¤›nda kehdisinden ölümünden sonra organ veya doku al›nmas›na karfl› oldu¤uni belirtirse organ ve doku al›namaz. Her üç aileden birinde daya¤›n. maddesinde: “Hiç kimse iflkenceye. Bu slogan›n sizin için anlam› nedir? 168 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kimseye iflkence ve eziyet yap›lamaz. fl Sizce bu güvence yeterli midir? Neden? Kifli dokunulmazl›¤›. fl Bu sözleflmenin 3. insan onurunu zedeleyen ceza verilememesi ve muamele yap›lamamas› gibi kurallar› vard›r. insan›n yasayla belirlenmifl ve s›n›rland›r›lm›fl durumlar d›fl›nda hareket serbestli¤i ve özgürlü¤ünden yoksun b›rak›lmamas› anlam›na gelir. evdeki fliddetin gizli kalmas›na. insanlar›n yaflama. (‹nternet haberi. 2005) fl Aile içi fliddeti önlemek için neler yap›labilir? fl Kifli dokunulmazl›¤› ile ilgili bir slogan yaz›n›z. E¤er kifli. kimse insan haysiyeti ile ba¤daflmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. r›zas› olmadan bilimsel ve t›bbi deneylere tabi tutulamaz. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 3. kad›nlar ve çocuklar oluyor. Anayasa’m›z›n 17. maddi ve manevi varl›klar›n› koruyabilme ve gelifltirebilme haklar›n› içerir. Efller Aras› ‹liflkiler Destek Program› çerçevesinde kad›nlara ve erkeklere fliddeti önleme amaçl› e¤itimler verildi. doku ve organ nakli konusunda istekli de¤ilse kimse onu zorlayamaz. 05. maddesi ile insanlar›n hangi haklar› güvence alt›na al›nm›flt›r? Son zamanlarda bilimdeki geliflmeler. Ünite Dokunulmazl›¤›m Var Yaflama hakk›n›n gerçekleflebilmesi için ise ''kifli dokunulmazl›¤›'' ile ''kifli güvenli¤i"nin sa¤lanmas› gerekir. Ancak bu. SINIF . insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da ifllemlere tabi tutulamaz. doku ve organ naklini olanakl› hâle getirmifltir.” hükmü yer al›r. ‹flkence ve eziyet yasa¤›. sadece kiflinin kendi r›zas›yla olacak bir fleydir. ikisi birlikte. ço¤u zaman a盤a ç›km›yor. Toplumda kad›n ve erkek rolleriyle ilgili olarak benimsenen geleneksel de¤erler var.” denmektedir. Kifli dokunulmazl›¤›. 11. en temel insan haklar›ndan biridir.6. Ancak fliddet.

bas›l›. sanatsal biçimde veya benim seçece¤im baflka bir araçla her türlü haber ve düflüncelerin araflt›r›lmas›.Demokrasinin Serüveni B›rak›n Konuflay›m Evimde. di¤er hak ve özgürlüklerini gelifltirebilmesi ve kullanabilmesi mümkün de¤ildir. SINIF 169 . maddesinde: “Herkes. Bu hakk›m› yaln›zca: a) Baflkas›n›n haklar›na ve itibar›na sayg›. medya. ahlak›n korunmas› nedenleriyle ve kanun taraf›ndan öngörülmek. Biliyorum ki düflünce özgürlü¤ü. ancak kamu güvenli¤inin. gerekli olmak kayd›yla s›n›rlayabilirsiniz. bugünün dünyas›nda yeterince özgür mü? Engelleri kald›rmak ve s›n›rlar›n› geniflletmek için baflka neler yap›labilir?” sorular›n›n cevapland›r›lmak üzere daima önümüzde durmas› gerekti¤ine inan›yoruz. demokratik bir toplumda zorunlu tedbirlerle ve yasayla s›n›rlanabilir. maddesinde:” Herkes düflünce.” hükmü yer almaktad›r. 2005) fl Düflünce özgürlü¤ü için böyle bir toplant›ya neden gerek duyulmufltur? fl Düflünce özgürlü¤ünü yans›tan bir slogan oluflturunuz. görüfllerini aç›klama ve anlat›m özgürlü¤üne sahiptir. Din veya inanc›n› aç›klama özgürlü¤ü. 19 ve 22 Kas›m 2005 tarihleri aras›nda. vicdan ve din özgürlü¤üne sahiptir.. elde edilmesi ve verilmesi özgürlü¤ünü içerir. düflünce ve kanaatleri sebebiyle k›nanamaz ve suçlanamaz. maddesine göre “Ben. Bu hak. kamu sa¤l›¤›. düflünce ve kanaat hürriyetine sahiptir. sanat. “ ''Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin 4. kanaat özgürlü¤ü ile kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke s›n›rlar› söz konusu olmaks›z›n haber veya fikir alma ve verme özgürlü¤ünü de içerir. (‹nternet haberi. kamu düzeninin. bu hak.” Anayasa’m›z›n 25. maddesi ise flöyle der: “Herkes. farkl› ülkelerden yaklafl›k 30 kat›l›mc› Türkiye’deki meslektafllar›yla bir araya geldi. düflünce özgürlü¤ünün küresel sorunlar›n› tart›flmak ve çözümler üretmek için bir araya geldikleri uluslararas› bir toplant› düzenlendi. ‹stanbul Buluflmas›'' “Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul Buluflmas›” farkl› ülkeler ve k›talardan insanlar›n. fikrimi söyleyebilmeliyim. 10. düflüncemi özgürce aç›klama hakk›na sahibim. 08. düflünce ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. b) Millî güvenli¤in. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Düflünce. 11..” denilmektedir. genel sa¤l›¤›n veya ahlak›n ya da baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için. Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse. sözlü. okulumda. di¤er hak ve özgürlüklerin besleyicisidir. Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi’nin 9. ‹stanbul Büyükflehir Belediyesinin ev sahipli¤i yapt›¤› bu buluflma çerçevesinde edebiyat. fl Özgürlüklerin baflkalar›n›n özgürlükleri ile ba¤lant›s› olabilir mi? Örnekler veriniz. ülke s›n›rlar›na ba¤l› olmaks›z›n yaz›l›. ifl yaflam› gibi konularda toplant›lar gerçeklefltirildi. Ben de buna göre muamele görmek istiyorum. arkadafllar›m›n yan›nda ve her yerde düflündüklerimi rahatl›kla ifade edebilmeli. Çünkü Çocuk Haklar›’na Dair Sözleflme’nin 13. kamu düzeninin. Özgürce düflünemeyen insanlar›n.

ibadete. Anayasa’m›z›n 24. sadece din ifllerini. madde hükümlerine ayk›r› olmamak flart›yla ibadet. Herkes. Düflünüfle ve düflünceye karfl› de¤iliz. Din ve vicdan özgürlü¤ü baflkalar›n›n dinine ve inanc›na sayg› göstermeyi gerektirir. maddesine göre: Herkes. yukar›daki sözü ile neyi anlatmak istemifltir? Tart›fl›n›z. M. Kemal ATATÜRK MEB. Biz. neden s›n›rs›z de¤ildir. dinî ayin ve törenlere kat›lmaya. 14. millet ve devlet iflleriyle kar›flt›rmamaya çal›fl›yoruz. SINIF . bir vicdan meselesidir. vicdan›n›n emrine uymakta serbesttir. dine sayg› gösteririz. Din. dinî ayin ve törenler serbesttir. Herkez istedi¤i dine inanma inanc›n›n gereklerini yerine getirme hakk›na sahiptir. dinî inanç ve kanaatlerinden dolay› k›nanamaz ve suçlanamaz. vicdan. Kimse.6. Ünite Dinim ve Vicdan›m Özgürdür Benim Ülkemizde farkl› inanç ve kültürlere sahip insanlar bir arada yaflamaktad›r. Tart›flma fl Atatürk. dinî inanç ve kanaatlerini aç›klamaya zorlanamaz. Anayasa’da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri. dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. Biz. MADDE 14. Cami Kilise Havra 170 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. s.111 fl Bütün hak ve özgürlüklerimiz. devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlü¤ünü bozmay› ve insan haklar›na dayanan demokratik ve laik cumhuriyeti ortadan kald›rmay› amaçlayan faaliyetler biçiminde kullan›lamaz. Atatürkçülük 1.

s. sahip oldu¤unuz haklar›n›zdan kullanamad›klar›z var m›? Neden? 3.10. yeni Türk devletinde hak ve özgürlüklere büyük önem vermifltir.” 1 diyen Atatürk. “Kimsenin fikrine ve vicdan›na egemen olunamaz.185 ÖÇK 6. s. Bundan dolay› Türk milletinin siyasal. Haklar›m›z› ve özgürlüklerimizi korumak için neler yapabiliriz? 1 Atatürkçülük 1. Fikir ve bas›n hürriyetinin geliflmesi için çaba harcam›flt›r. Her ilerlemenin ve kurtuluflun anas› hürriyettir. SINIF 171 . Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. her tür kalk›nman›n hak ve özgürlüklere sahip bir toplum taraf›ndan gerçeklefltirilece¤ine inanm›flt›r. Sizce haklar›n korunmas› neden önemlidir? 2.181 2 Atatürkçülük 1. Atatürk. Söyleyelim 1. Sizin. e¤itim ve kültür alanlar›ndaki tüm haklar›n› kullanmas›n› sa¤lam›flt›r. özellikle düflünce özgürlü¤üne büyük de¤er vermifltir. toplumsal. Atatürk. Cumhuriyetin ilan› ile de ulus egemenli¤ini en üst düzeye tafl›m›flt›r. hukuk. Kurtulufl Savafl›’n› baflar› ile tamamlad›ktan sonra saltanat› kald›rarak kiflisel egemenli¤e son vermifltir.” 2 görüflüne sahip olan Atatürk. fl Atatürk döneminde e¤itim ve kültür alan›nda elde edilen hak ve özgürlükler hangileridir? Düflünelim. ekonomik.Demokrasinin Serüveni “Hürriyet olmayan bir memlekette ölüm ve yok olma vard›r.

fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› cezalar›n uygulanmas›n› nas›l aç›klars›n›z? fl Hammurabi Kanunlar›’nda insan haklar› ile ilgili hangi hak ve özgürlüklerden söz edilmektedir? Hammurabi Kanunlar› (Hz. Aile yaflam› hakk›ndaki düzenlemelerde ise tek efllilik esas› görülmektedir. (www. Arap olmayan›n da Arap üzerine üstünlü¤ü olmad›¤› gibi k›rm›z› tenlinin siyah üzerine. Tarihsel süreç içinde demokrasi ad›na birçok kanunlar. hangi sözü ile insanlar›n eflit olduklar›n› vurgulam›flt›r? fl Hammurabi Kanunlar›’nda suçlulara farkl› ceza uygulanmas› ile Hz. hükümler. Tarihin bu ilk yaz›l› anayasas›. Veda Hutbesi 172 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF . suçlar›n›n bedellerini maddi bir tazminatla ödeyebilirler. fiimdi tarihsel süreç içinde demokrasi ve insan haklar› ile ilgili önemli belgelerden baz›lar›n› inceleyelim. Cahiliye devrinde güdülen kan davalar› tamamen kald›r›lm›flt›r. namuslar›n›z da mukaddestir. Abdülmuttalip’in torunu ‹lyas bin Rabia’n›n kan davas›d›r. Dikkat ediniz. Kad›nlar›n da sizin üzerinizdeki haklar›. temel insan haklar›ndan hangisini güvence alt›na alm›flt›r? fl Hz. Muhammed. kan davas›n› yasaklamas›. hangi tarihsel süreçten geçerek yasal güvence alt›na al›nm›flt›r? Araflt›r›n›z. ‹slam Tarihi. Bunun d›fl›nda hemen hemen bütün a¤›r suçlar. s. zarar karfl› tarafa ödettirilmek üzere yapt›r›ma ba¤lanm›flt›. Cahiliyeden kalma bütün âdetler kald›r›lm›flt›r. Sizin kad›nlar üzerinde hakk›n›z. Muhammed’in Arafat’taki büyük kalabal›¤a söyledi¤i hutbeden bir bölüm) Ey ‹nsanlar! Canlar›n›z. sözleflmelere uymama veya ay›pl› mal sat›lmas› hâlinde. Ünite Dünden Bugüne Demokrasi ÖN HAZIRLIK ‹nsan haklar› 19. • demokrasi • egemenlik • düflünce KEL‹ME LAR VE KAVRAM eflme • sözl • yasama • yürütme • yarg› Demokrasinin toplumun geliflmesi ile beraber geliflen bir yap›s› vard›r. kad›nlar›n da sizin üzerinizde hakk› vard›r. Özgür insanlar. siyah›n da k›rm›z› tenli üzerinde bir üstünlü¤ü yoktur. MEB. ülkesinin toplumsal. Arap’›n Arap olmayana. meflru örf ve âdete göre yiyecek ve giyeceklerini temin etmenizdir. ekonomik ve dinsel alanlar›n› bir yasayla düzenlemifltir. Mülkiyet hakk›. emanet sözleflmesi. Mezopotamya’da MÖ ikinci bin y›lda hüküm süren Babil Devleti’nde Kral Hammurabi. Günümüzde birçok hukukta var olan “k›sas” sistemini bu kanunlarda da görmekteyiz. ölüm ile cezaland›r›l›r.tpb. Hammurabi Kanunlar›’nda. yüzy›lda. difle difl” yasas› geçerlidir. istisna ve hizmet sözleflmeleri düzenlenmifl. siyasal. Allah’›n haram ve dokunulmaz k›ld›¤› can› haks›z yere öldürmeyeceksiniz. Uyarlanm›flt›r.6. Suçlular e¤er özgür bir insan de¤ilse “göze göz. Babil halk›n› s›n›f s›n›f ay›rm›fl ve bu s›n›flar›n hak ve yetkilerini düzenlemifltir. mallar›n›z. Muhammed’in insanlar›n eflit oldu¤unu vurgulamas›n› insan haklar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. toplumsal hayat› düzenleyen hükümler de bulunmaktad›r.org. Muhammed’in. belgeler yay›mlanm›flt›r.tr) Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesinden al›nm›flt›r. Kald›rd›¤›m ilk kan davas›. fl Hz. her türlü tecavüzden korunmufltur. 41.

hukuki. 75’ten al›nm›flt›r.gazi.edu. Kemal ATATÜRK MEB. fl Magna Carta belgesi ile Hammurabi Kanunlar›’nda yer alan suçlarla ilgili cezalar› karfl›laflt›r›n›z.Her türlü hakk›n kayna¤› kiflidir. fl Kanunname öncelikle hangi düzenlemeleri esas alm›flt›r? . Atatürkçülük 1. Suç. Kanunname.175 fl Atatürk’ün yukar›da verilen sözlerinde anlat›lmak istenen nedir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. mali. s. hür ve sorumlu olan yaln›z insand›r. M.Demokrasinin Serüveni Magna Carta (Magna Karta 19 Haziran 1215) ‹ngiltere kral› Yurtsuz John ile ‹ngiliz asiller aras›nda imzalanm›fl bir belgedir. Ceza ve vergi düzenlemelerini. askerî ve di¤er gerekli mevzuatlar› içine alan bafll›klar hâlindedir. s. Çünkü..ksef. 4. ilgili olayda do¤ru ve güvenilir deliller ortaya koymadan dava edemez.tr adresinden derlenmifltir. Magna Carta Kendi zümresinden olanlar ya da ülkenin ilgili yasalar›na uygun olarak verilen bir karar olmad›kça hiçbir özgür kifli tutuklanamaz.181 Sultan Süleyman Han’›n Kanunnamesi (Kanunlar›) Kanuni Sultan Süleyman. hapse at›lamaz. gerçek. idari. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi. s. halka hak ve özgürlükler tan›nm›flt›r. Kiflisel hürriyetler kutsald›r.” www. M. SINIF 173 . Osmanl›larda uygulanan kanunlar› ‹slam hukuku esaslar›na göre toplatt›rm›fl ve düzenlettirmifltir. Bundan böyle hiçbir hâkim herhangi bir kimseyi. Kanunnamenin haz›rlanmas›nda. Bu belge ile kral›n yetkileri s›n›rlanm›fl. suçun büyüklü¤üne göre para cezas›na çarpt›r›labilir ve bir tüccar da mallar› korunarak ayn› flekilde cezaland›r›labilir. Kemal ATATÜRK MEB. devrin büyük âlimlerinden olan Ahmet ‹bn-i Kemal Paflazade ile Ebussuud Efendiler yard›mc› olmufllard›r. C. mal ve mülkü elinden al›namaz. suçun derecesine göre küçük bir suç için yaln›zca para cezas›na çarpt›r›labilir. Atatürkçülük 1. “Özgür bir adam. halk ve askerlerle ilgili kanunlar› kapsamaktad›r.. sürgüne yollanamaz ya da herhangi bir biçimde kötü muameleye maruz b›rak›lamaz.

sosyal ve ekonomik yap›daki olumsuzluklar. 1. 6. hukuki olarak hür ve eflit do¤arlar. ‹nsanlar. zulme karfl› koruma. do¤al yeteneklerini serbestçe gelifltirebilmesidir. Bu ihtilalden sonra 26 A¤ustos 1789 tarihinde Fransa’da ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Evrensel Bildirgesi” ilan edilmifltir. kurulu düzeni bozmamak flart›yla konuflma. Herkes. Mülkiyeti ve güvenli¤i sa¤lama. yarg›lanamaz.tr fl 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi. yazma ve bas›n hürriyetine sahiptir. toplum düzenine zarar vermemek kayd›yla düflüncesini. 7. 1789 ‹nsan Haklar› Beyannamesi’nde ne tür bir geliflme göstermifltir? Karfl›laflt›r›n›z.meb. 8. 4. yönetme yetkisi kullanamaz.6. Hâkimiyet.177) ÖÇK 174 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Milletin onay› al›nmadan hiçbir kimse ya da grup. cezaland›r›lamaz. Bu geliflimi sa¤lamak için en iyi vas›ta. yüzy›l›n sonlar›na do¤ru Fransa’da. siyasi otoritenin ve siyasi teflkilat›n görevidir. 2. ‹ngiltere’deki meflruti yönetim ve Amerika Ba¤›ms›zl›k Bildirgesi’nin etkisi ile bir ihtilal meydana gelmifltir. M.gov. Kiflinin birinci hakk›. kifliye bir baflkas›n›n benzer hakk›na zarar vermeksizin kendi kendini. Bu beyanname ile insanlar›n temel hak ve hürriyetleri garanti alt›na al›nm›flt›r. www. millete aittir. SINIF 6. Ünite 1789 ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi 18. Hiç kimse kanun d›fl› olarak tutuklanamaz. istedi¤i gibi sevk ve idare etmeye müsaade etmektir. Kanunla yasaklanmam›fl her fley serbesttir.11. dinî ve vicdani kanaatlerini aç›klayabilir. Mahkeme karar› kesinleflinceye kadar herkes masumdur. 3. Bütün vatandafllar. s. Etkinlik . Kemal ATATÜRK (Atatürkçülük 1. Fransa’da demokrasinin geliflmesine etkisi olmufl mudur? Neden? fl Magna Carta’da yer alan özgürlükler. 5.

yüzy›l bafllar›nda Magna Carta ile s›n›rland›r›lm›flt›r. yüzy›l›n sonlar›nda Kanunuesasi ile padiflah›n yetkileri k›smen s›n›rland›r›lm›flt›r. mülkün temelidir. 50-52’den derlenmifltir. 1. Yasa gere¤i olmadan kimseden vergi ya da baflka bir ad alt›nda para al›namayacakt›. 5.12. Ben. Osmanl› Devleti’nde ise 19. Ülkenin bir taraf›nda isyan ç›kaca¤›n› gösteren kan›tlar görülürse hükûmet o yerde geçici olarak s›k›yönetim ilan edebilecekti. benim karakterimdir. 2. M. fl Özgürlükler. Abdülhamit’in izniyle baflland›. c 4 s. milletimin ve büyük atalar›m›n en k›ymetli miraslar›ndan olan ba¤›ms›zl›k aflk› ile yarat›lm›fl bir adam›m. Herkes. SINIF 175 . 4. mahkeme huzurunda hakk›n› savunarak gerekli gördü¤ü yasal araçlar› kullanabilecekti. Yasalar›n belirtti¤i durumlar d›fl›nda.181 ÖÇK 6. Atatürkçülük 1. Osmanl› Devleti’nin uyru¤unda bulunan kiflilerin tümüne “Osmanl›” denilecekti. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.181 Cumhuriyet. Kemal ATATÜRK MEB. 6. sizce s›n›rs›z m›d›r? Neden? fl Ülkenin karfl›laflt›¤› tehlikeler karfl›s›nda özgürlüklerin k›s›tlanmas›n› nas›l de¤erlendirirsiniz? fl “Adalet. 3. Komisyonun haz›rlad›¤› metin.Demokrasinin Serüveni Kanunuesasi Osmanl› Devleti’nde Kanunuesasi haz›rl›klar›na padiflah II. yetkililer meskene zorla giremeyecekti. s. Atatürkçülük 1. baflkalar›n›n özgürlüklerine müdahale etmemek kofluluyla kiflisel özgürlü¤e sahipti. yeni ve sa¤lam esaslar›yla Türk milletini güvenli ve sa¤lam bir gelecek yoluna koydu¤u kadar as›l fikirlerde ve ruhlarda yaratt›¤› güvenlik itibar›yla büsbütün yeni bir hayat›n müjdecisi olmufltur. fl Yetki s›n›rlamas›n›n Osmanl› Devleti’nde daha geç gerçekleflmesinin nedenleri nelerdir? Hürriyet ve ba¤›ms›zl›k. Kemal ATATÜRK MEB. Mithat Pafla baflkanl›¤›nda bir komisyon oluflturuldu. s. 23 Aral›k 1876’da ilan edildi. Mahkemelere müdahale edilemeyecekti. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi. ‹ngiltere’de kral›n yetkileri 13. M.” sözünü insan haklar› aç›s›ndan yorumlay›n›z. Osmanl›lar›n tümü.

ulusal veya toplumsal köken. siyasal ya da her hangi bir baflka inanç. düzenin korunmas›. Ünite ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi (1948) Madde 1: Bütün insanlar özgür. Madde 7: Yasa önünde herkes eflittir ve herkes ayr›m gözetilmeksizin yasan›n koruyuculu¤undan eflit olarak yararlanma hakk›n› tafl›r. varl›kl›l›k. servet. ›rk. konutuna ve yaz›flmas›na sayg› gösterilmesi hakk›na sahiptir. uyru¤u bulundu¤u devlet ya da ülkenin siyasal. bu Bildirge'ye ayk›r› her türlü ayr›ma ve bu tür ayr›m gözetici ifllemler için yap›lacak her türlü k›flk›rtmaya karfl› eflit korunma hakk› vard›r. Türk Cumhuriyeti’nin kurucular› ve sahipleri. davan›n ba¤›ms›z ve tarafs›z bir mahkemece. özgürlük ve kifli güvenli¤i herkesin hakk›d›r. kölelik ve köle al›m sat›m› her türlü biçimiyle yasakt›r. keyfi olarak tutuklanamaz. kamu güvenli¤i.13. ulusal ya da toplumsal köken. renk. M. al›konulamaz. Madde 10: Herkes. ister ba¤›ms›z ülke uyru¤u olsun. insanl›k d›fl› ya da onur k›r›c› ceza ya da muameleye u¤rat›lamaz. nerede olursa olsun. sa¤l›¤›n veya ahlak›n veya baflkalar›n›n hak ve özgürlüklerinin korunmas› için gerekli bir tedbir olmas› durumunda söz konusu olabilir. do¤ufl ya da herhangi bir baflka ayr›m gözetilmeksizin bu Bildirge'de aç›klanan bütün haklardan ve bütün özgürlüklerden yararlanabilir. Madde 9: Hiç kimse. adli ya da uluslararas› durumu bak›m›ndan hiçbir ayr›m gözetilmeyecektir. ancak müdahalenin yasayla öngörülmüfl ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik. din. hangi hak ve özgürlükler. Bu hakk›n kullan›lmas›na bir kamu makam›n›n müdahalesi. Bundan baflka. Madde 14 Ayr›mc›l›k yasa¤› Bu Sözleflme’de tan›nan hak ve özgürlüklerden yararlanma. Herkesin. SINIF . dil. ÖÇK 6. Ak›l ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karfl› kardeflçe davranmal›d›rlar. dil. din. Etkinlik 176 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. siyasal veya di¤er kanaatler. Madde 5: Hiç kimse iflkenceye ya da ac›mas›z. tam bir eflitlikle. demokrat. Madde 4: Hiç kimse köle ya da kul olarak kullan›lamaz. cins. onur ve haklar› yönünden eflit do¤arlar. bizzat kendileridir. özerk olmayan ya da baflka bir egemenlik k›s›tlamas›na ba¤l› ülke uyru¤u olsun. ›rk. insan haklar› yönünden de¤erlendiriniz. hür ve sorumluluklar›n› bilen vatandafllard›r. Madde 2: Herkes. kiflili¤inin tan›nmas› hakk›na sahiptir. Kemal ATATÜRK Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Madde 8 Özel ve aile hayat›na sayg› hakk› 1. sürülemez. Herkes özel ve aile hayat›na. renk. 2. Madde 3: Yaflamak. suç ifllenmesinin önlenmesi. Madde 6: Herkes. ulusal bir az›nl›¤a aidiyet. vazgeçilmez kabul edilmifltir? Türkler. fl ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi’nde. haklar›n›n ve ödevlerinin ya da kendisine yöneltilen ve ceza niteli¤i tafl›yan herhangi bir suçlaman›n saptanmas›nda. cinsiyet. Madde 8: Her kiflinin. adil ve aç›k olarak görülmesi hakk›na sahiptir. fl Türkiye’nin yukar›daki sözleflmeleri kabul etmesini. kendisine Anayasa ya da yasa ile tan›nan temel haklara ayk›r› ifllemlere karfl› ilgili ulusal mahkemelerin etkin koruyucu önlemlerinden yararlanma hakk› vard›r. ülkenin ekonomik refah›. bir kifli hakk›nda. do¤um baflta olmak üzere herhangi baflka bir duruma dayal› hiçbir ayr›mc›l›k gözetilmeksizin sa¤lanmal›d›r.6. isterse ba¤›ml›.

E¤er baban›n o¤lu ya da erkek akrabas› yoksa kad›na ancak o zaman miras kalabilirdi.Demokrasinin Serüveni Türklerde Kad›n Haklar› ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • hoflgörü • demokrasi • de¤iflim • kat›l›m • kurultay Eski Türk belgelerinde geçen ”Hakan ve hatun buyuruyor ki” sözünden nas›l bir anlam ç›kar›yorsunuz? Orta Asya Türklerinde Kad›n Orta Asya Türklerinden Haskan savaflta oldu¤u zaman kurultaya Hakan›n efli hatun baflkanl›k ederdi. E¤er böyle olmazsa ailenin büyük bir felaketle karfl›laflaca¤›na inan›l›rd›. Kad›n. daha çok onun kutsal Türk çocu¤unun annesi olmas›ndand›r. özellikle miras hakk›nda kendini gösterirdi. Erkek çocuk. cilt s. Nihat Sami Banarl› Resimli Türk Edebiyat› Tarihi. erkek çocu¤a kal›rd›. Kad›nlar mütevazi ve çal›flkand›. babas›na var›r yard›m ister. eski Türklerin kad›na verdikleri büyük de¤erlere rastlanmaktad›r. erke¤inin yan›nda ata biner. SINIF 177 . kalem kafll›d›r. fl Yukar›daki metinde Türklerde kad›n haklar›na yönelik hangi ç›kar›mlarda bulunulabilir? Dede Korkut Hikâyeleri Han›n K›z› Dede Korkut Hikâyeleri’nde. Aile hayat› son derece mükemmeldi. genellikle ince belli. kad›n haklar› ile ilgili neler söyleyebilirsiniz? ÖÇK 6. Bütün törenlerde ve insanlar aras› iliflkilerde terbiyeli ve kibar davran›l›rd›. selvi boylu. 1. kad›nlarla ilgili hangi özellikler belirtiliyor? fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. düflmanla savafl›r. Eski Türklerde kad›nlarla ilgili hiçbir dövülme olay›na rastlanmazd›. 33-35 (Düzenlenmifltir). Mal. Bo¤aç Han hikâyesinde. 399 fl Dede Korkut Hikâyeleri’nde. Kad›n. Çocuklar. Nihat Sami Banarl›. annesine bakmaya mecburdu. Bir k›z evlendi¤i zaman dü¤ününde bir flaman haz›r bulunurdu.14. Hikâyelerde Türk kad›n tipi. Kad›na bu kadar sayg› gösterilmesi. Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1. o¤lu düflmana esir düflen Dirse Han’›n k›z›. büyüklere ad›yla hitap etmezlerdi. silah kullan›r. cilt s. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. buna ra¤men baz› haklardan yoksundu. Yan›na k›rk ince k›z alarak o¤lunu bulmaya gider ve baflar›l› olur. al yanakl›. Bu durum.

Kiflilerin de¤eri. Ünite Halide Edip Ad›var (1884 . Birinin hayat› ve çal›flmalar› hakk›nda bilgi edininiz. önemli bir bütün oluflturur. Kurtulufl Savafl›’na kat›ld›. fl Ülkemizde ifl hayat›nda ve ailede kad›n-erkek rollerinin zaman içinde nas›l de¤iflti¤ini aç›klay›n›z. “Bir toplumda k›ymet ve kuvvet. Ancak bu gibi kiflilerden meydana gelmifl sosyal toplumlar. Türk kad›n›n›n ifl yaflam›nda ve aile içinde rolleri zaman içinde de¤iflmifltir. toplum ve millet hayat›. Çal›flmalar›n›z› s›n›fa sununuz. Savafl an›lar›n› “Türk’ün Ateflle ‹mtihan›” adl› eserinde yazd›. ÖÇK 6. Hasta bak›c›l›k yapt›. Toplum içinde kifli hürriyetlerinin s›n›r›.” ARAfiTIRINIZ Halide Edip Ad›var gibi Kurtulufl Savafl›’nda aktif rol oynayan Türk kad›nlar›n› araflt›r›n›z. tam bir bütün olarak k›ymet ve kudret görünümü arz edebilir. Atatürkçülükte kifli ve toplum iliflkilerinin özünde kifli hak ve hürriyetleri büyük yer tutar. Amerikan K›z Kolejini bitirdikten sonra çeflitli okullarda ö¤retmenlik yapt›. onu oluflturan kiflilerin kendilerini bir k›ymet ve kuvvet kabul etmelerindendir. bu hürriyetin toplumun huzuru ile iliflkisi üzerinde durulacak hususlard›r. aile. Yunanl›lar›n ‹zmir’e ç›k›fl›ndan sonra düzenlenen mitinglerde konufltu. Etkinlik 178 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Kifli. Günümüzde kad›nlar toplumsal yaflamda her geçen gün daha iyi bir konuma yükselmekte ve ülke ekonomisine kat›l›m› artmaktad›r. rütbesi baflçavufllu¤a kadar yükseldi. SINIF .1964) ‹stanbul’da do¤du.6.15. kifliye verilen de¤er. Kad›n›n Türk Toplumundaki Yeri Atatürkçü düflüncenin esas›nda. toplumun de¤erini oluflturur. toplumun oluflmas›nda en önemli etkendir.

Atatürk.” Atatürk’ün bu sözleriyle tarihteki önemi vurgulanan Türk kad›n›. ahlaki. Gerçekten Türk milletinin bütün dünyada. k›ymetli evlatlar yetifltirmeleriydi. faziletli evlatlar yetifltirmesi ve daha beflikten çocuklar›n›n ruhuna mertlik ve fazilet afl›lamas› sayesinde olmufltur. Burada birçok noktalardan sayabilece¤imiz o faziletlerin en büyü¤ü ve en önemlisi. sosyal. daha dürüst olarak yürütece¤imiz yol vard›r. görkemli savafllar yapm›fl bulunmas›.” fleklinde tan›mlam›flt›r. büyük Türk kad›n›n› çal›flmam›za ortak yapmak. K›z çocuklar›n›n okula gönderilmesi neden önemlidir? 2. ekonomik hayatta erke¤in orta¤›. tarihin. büyük ezici gücünü göstermifl olmas›. Büyük atalar›m›z ve onlar›n analar›. Ailenin ana unsurlar›ndan birini teflkil eden kad›n›n bizdeki anlam›n› “Türkiye Cumhuriyeti’nde kad›n. yard›mc›s› ve destekleyicisi yapmak yoludur. hep böyle k›ymetli atalar›n.” demifltir. Etkinlik 1.” Bu düflünce yap›s›. SINIF 179 . Düflünelim. Türk kad›n›n› ilmî. sosyal ve siyasi hayattaki yerini belirlemifltir. ekonomik. Türk toplumunda bir insan olarak kad›na kiflilik vermifl. ÖÇK Kad›nlar çal›flma hayat›nda önemli bir konuma sahiptir.157 (Düzenlenmifltir. olaylar›n flahitli¤i ile ispatlanm›flt›r ki gerçekten yüksek faziletler göstermifllerdir. hayat›m›z› onunla birlikte yürütmek. birçok Avrupa ülkesinden önce siyasal haklar kazanm›flt›r. arkadafl›. Bizim milletimizde kad›n. flereflidir. Bu yol. Atatürk “fiuna inanmak laz›md›r ki dünya yüzünde gördü¤ümüz her fley. Söyleyelim 6. kad›n›n eseridir. eskiden bu önemi hakikaten en yüksek derecede kazanm›flt›r.16. yaln›z Asya’da de¤il Avrupa’da bile. Atatürkçülük III. Toplumda kad›n-erkek aras›nda ayr›mc›l›k yap›lmas› ne gibi sonuçlara neden olur? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.) Bilgi Kutusu Türk kad›n›.Demokrasinin Serüveni Kad›n›n toplumdaki yeri yüksektir. bu konudaki düflüncelerini flöyle belirtmifltir: “Daha esenlikle. bütün Türk tarihinde oldu¤u gibi bugün de en sayg›n yerde ve flerefli bir varl›kt›r. s. Kad›n›n yeri ve görevini de flöyle belirtmifltir: “Kad›nlar›m›z›n her millette oldu¤u gibi bizim milletimiz için de ne kadar yüksek önemi oldu¤unu söylememe lüzum yoktur. çal›flma hayat›m›zda erkekle eflittir.

Atatürk döneminde Türk kad›n›...... Ekonomik ba¤›ml›l›k C...........fleklidir..... ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi'ni ......... 5. ... Magna Carta’n›n demokrasinin geliflmesine ne tür katk›lar› olmufltur? 6...... 1.......... ... Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi imzaland›...... hak ve özgürlükler.......bir kiflinin egemenli¤ine dayanan yönetim ..... Türkiye. demokrasi..6... Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz...... monarfli... büyük önem vermifltir... hangi haklar› elde etmifltir? Aç›klay›n›z..... demokrasinin ilkelerinden biri de¤ildir? A.......... C... tarihinde kabul etmifltir...... teokrasi................. Demokrasi.. insanl›¤a neler kazand›rm›flt›r? Örneklerle aç›klay›n›z. olarak ikiye ayr›l›r......... yeni Türk devletinde . 4... 1....... 1948.. efendi-köle 1.. 3. 2.. SINIF .... ... 5... Kurtulufl Savafl›'na kat›lan ve baflar›lar kazanan kad›nlar›m›za örnekler veriniz? 4........ 2. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z.. Atatürk. Özgürlük ve eflitlik 180 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.. din esas›na göre yönetilen devlet biçimidir. Eski Roma'da halk .......... 6 Nisan 1949. Ünite Ölçme ve De¤erlendirme A... Siyasi egemenlik B... Düflünce özgürlü¤ün olmad›¤› toplumlarda hangi sorunlar yaflanabilir? B..... .............. ve ........ Afla¤›dakilerden hangisi. Demokrasiye uygun olmayan uygulamalar nelerdir? 3. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.. Halk egemenli¤i D.. 6.....

5. 4. Afla¤›daki cümlelerden do¤ru olanlar›n önüne D.. 1789 ‹nsan Haklar› Sözleflmesi B. (. halk egemenli¤i ilkesinde yer al›r. Veda Hutbesi D.) Seçme ve seçilme hakk›.. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi 7. Avrupa ‹nsan Haklar› C. Afla¤›daki yasalardan hangisinde kan davas› aç›kça yasaklanm›flt›r? A. Sokrates B. 1789 ‹nsan Haklar› Bildirgesi. 1. Kurtulufl Savafl› s›ras›nda hemflirelik yapm›flt›r. Kanunuesasi B. yanl›fl olanlar›n önüne Y yaz›n›z. Kanunuesasi 6. 1301 B.." maddesi afla¤›dakilerden hangisinde yer alm›flt›r? A. (.. Türkiye D. 1450 D. ‹ngiltere B. kaç y›l›nda imzalanm›flt›r? A.. 1215 C.. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Rousseau 4. hangi ülkede ilan edilmifltir? A.. Napolyon C. 1789 3.. ilkö¤retim zorunludur. (. "Herkesin e¤itim hakk› vard›r. ‹talya C. 3. Hammurabi Kanunlar› C. SINIF 181 .) Özgürlük. ‹nsan Haklar› Evrensel Bildirgesi D.) Monarfli. devleti bir s›n›f›n veya ailenin yönetmesidir. Magna Carta 5... 1776 y›l›nda at›ld›. Kanunuesasi B..) Halide Edip Ad›var. J. (. Hammurabi Kanunlar› C. Fransa Ç.) Modern demokrasinin temeli.. Tarihte kral›n yetkilerini s›n›rland›ran Magna Carta. 2. Tarihte bilinen ilk yaz›l› anayasa afla¤›dakilerden hangisidir? A... baflkas›na ve topluma zarar vermeden her fleyi yapmakt›r. Johann Gutenberg D. Magna Carta D.Demokrasinin Serüveni 2.. (.J. Matbaay› afla¤›dakilerden hangisi gelifltirmifltir? A.

ÜN‹TE Elektronik Yüzy›l Sosyal Bilimler ve Biz Bilim ve Teknolojinin Önemi. SINIF .7. Gelece¤i Doku ve Organ Nakli Telif ve Patent Haklar› Ak›lc›l›k ve Bilim 182 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

7. Roman. Sosyal bilimler hangi bilim dallar›n› kapsamaktad›r? Araflt›r›n›z. ‹flportadan kitap ya da CD ald›n›z m›? Herhangi bir sorunla karfl›laflt›n›z m›? Aç›klay›n›z. “Benim manevi miras›m. 4. Okulunuzda hangi teknolojik ürünleri kullan›yorsunuz? Bu ürünler size hangi kolayl›klar› sa¤l›yor? Aç›klay›n›z. ak›l ve bilimdir.ÜN‹TE HAZIRLIK ÇALIfiMALARI 1. 2.” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. öykü ve hikaye kitaplar›n›z› nerelerden al›yorsunuz? Al›rken nelere dikkat ediyorsunuz? 6. Atatürk. Günümüzde kullan›lan teknolojik ürünlerden hangileri gelecekte ne tür bir de¤iflimi u¤rayabilir? Düflüncelerinizi not edeniz. Organ ba¤›fl› ile ilgili düflüncelerinizi söyleyiniz. 5. SINIF 183 . Sosyal bilimlerin toplum hayat›na olan katk›lar›na örnekler veriniz. 3.

ekonomik vb.7. isteklerini. Sosyal bilgiler ö¤retmeni Ayten Han›m. SOSYAL B‹L‹MLER B‹L‹M DALLARI ANTROPOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ S‹YASET B‹L‹M‹ CO⁄RAFYA TAR‹H EKONOM‹ PS‹KOLOJ‹ FELSEFE KONULARI ‹NSAN VE KÜLTÜR ‹NSAN VE TOPLUM ‹NSAN VE YÖNET‹M ‹NSAN VE YER KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • bulgu • sosyal bilim ‹NSAN VE GEÇM‹fiTEK‹ FAAL‹YETLER ‹NSAN VE KAYNAK PAYLAfiIMI ‹NSAN VE DAVRANIfiI VARLI⁄IN VE B‹LG‹N‹N ARAfiTIRILMASI fl Sizce Bu Bilim dallar›n›n birbirleriyle olan ortak yönleri nelerdir? ÖÇK 7. Sosyal bilimler. Ünite Sosyal Bilimler ve Biz ÖN HAZIRLIK Sosyal bilimler denince akl›n›za hangi dersleriniz geliyor? listeleyiniz.1. insanla ilgili bilgiler üreten bilim dallar› toplulu¤udur. sosyal bilimler alan›nda yap›lan çal›flmalar›n toplum hayat›na etkilerinden bahsederek derse girifl yapt›: “Sosyal bilimlerin konusunu insanlar›n sosyal. SINIF . Bizim gördü¤ümüz sosyal bilgiler dersinin bilgi temelinin büyük bir k›sm›n› sosyal bilimler oluflturur. kültürel. bu aç›klamalar› yapt›ktan sonra tahtaya afla¤›daki tabloyu çizerek sosyal bilimlerin içine giren bilim dallar› ve k›saca bunlar›n inceleme alanlar›n› gösterdi. insan›n kendi ihtiyaçlar›n›. her alandaki faaliyetleri oluflturur. Etkinlik 184 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. insan› daha iyi anlamak.” Ayten Ö¤retmen. beklentilerini kavrayarak ona göre kendisine yön vermesine yard›mc› olmakt›r. Sosyal bilimlerin amac›.

Bu güzel yurdu korumam›z gerekti¤ini anlar›z. Geçmifli bilmek gelece¤imizi nas›l yönlendirmemiz gerekti¤i konusunda bize yard›m eder.Elektronik Yüzy›l Aysel Ö¤retmen. Çünkü haklar›m›z çi¤nendi¤i zaman haklar›m›z› ve nas›l koruyaca¤›m›z› bilmek zorunday›z. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF 185 . Co¤rafya ÖÇK 7. Sosyoloji Geçmifl . kültürel ve biyolajik yap›lar›n› inceler her toplumun farkl› ve benzer kültürleri olabilece¤ini. Gelecekte iyi bir meslek sahibi olarak hem kendimize hem de ülkemize yararl› olmaya gayret gösteriyoruz. Ayr›ca di¤er ülkeler hakk›nda da bilgi sahibi oluruz. farkl›l›¤›n bir zenginlik oldu¤unu bilimin bu çal›flmalar› sayesinde ö¤reniriz. Bugünü anlayabilmek için geçmiflte olaylar›n hangi flartlarda ve nas›l do¤up geliflti¤ini bilmemiz gerekir. k›zg›nl›klar›n› nas›l anlayaca¤›m›z› ve onlar› k›rmamak için nas›l davranaca¤›m›z›. Haklar›m›z› ve sorumluluklar›m›z› ö¤renece¤iz. Bu bilim dallar›n›n bize neler kazand›rd›¤›n› anlatt›. kendimizi arkadafllar›m›za nas›l ifade edece¤imizi ö¤reniyoruz. Arkadafllar›m›zla iyi geçinmek için onlar› tan›maya çal›fl›yoruz. Okulda veya yetiflkin olup hayata at›ld›¤›m›z zaman kararlar›m›z› do¤ru ve yerinde vermeyi ö¤renece¤iz. Antropoloji Tarih Psikoloji Antropoloji toplumlar›n sosyal.2. Toplumda. Siyaset Bilimi Do¤al kaynaklar›m›z›n s›n›rl› ama istek ve ihtiyaçlar›m›z›n s›n›rs›z oldu¤unu görerek ona göre bütçemizi dengelemeye çal›fl›yoruz. Etkinlik Bizi yönetecek kiflileri seçece¤iz. Ekonomi Yaflant›m›z boyunca çeflitli gruplar içerisinde yer al›r›z. Neye k›zd›klar›n›. ailede ve arkadafll›k gruplar› içinde bize düflen görevlerin ve sorumluluklar›n neler oldu¤unu bu bilimin çal›flmalar›ndan ö¤reniriz.bugün . afla¤›daki flemay› haz›rlayarak sosyal bilimlerin baz› bilim dallar› ile ilgili ö¤rencilere bilgi verdi.gelecek ba¤lant›s› kurabilmek için tarihe ihtiyac›m›z olacakt›r. Yurdumuzun dünya üzerindeki konumunu kaynaklar›n› cografya sayesinde ö¤reniriz.

. Düflünelim.Bir sorunun pek çok çözümü oldu¤unu. topluluklar› bir arada tutan özellikler oldu¤unu ve kültürümüzü korumam›z gerekti¤ini. kiflilik özelli¤i ve becerilerimizin neler oldu¤unu ve bunlara en uygun mesle¤i bularak ona göre hangi e¤itimi alaca¤›m›za karar vermemizi. bu çözümlerden en uygun olan›n› seçme yollar›n›.Devletin devam› ve huzuru için belli kurallar oldu¤unu ve bu kurallara uymam›z gerekti¤ini. . daha sonra ö¤rencilerden sosyal bilimlerin hangi bilim dallar›nda olufltuklar›na ve bunlar›n hangi konularda çal›flma yapt›klar›na önem vermelerini istedi. .Etkin bir Türkiye Cumhuriyeti vatandafl› olarak bir sorunumuzu hak ve sorumluklar›m›z çerçevesinde çözme yollar›n›. grup içinde olman›n sorumluluk gerektirdi¤ini.E¤itim. . fl Sosyal bilimlerdeki çal›flma ve bulgulardan hareketle. . Söyleyelim 1. Sosyal bilgiler. antropoloji ve felsefe bilimleri sizce hangi konularda çal›flma yap›yor olabilir? 2. SINIF .Karar verme becerimizin. arkadafllar›m›zla ve di¤er insanlarla etkili bir iletiflim kurma yollar›n›. . .Kültürün.Do¤al kaynaklar›n bizim için oldu¤unu ancak bunlar› kullan›rken gelecek nesilleri de düflünerek kullanmam›z gerekti¤ini. sosyal bilimlerin toplum hayat›na ne gibi etkileri olabilir? Örnek vererek aç›klay›n›z.7. fl Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz konular size neler kazand›r›yor? Düflüncelerinizi aç›klay›n›z. Psikoloji. .Ailemizle. Ünite Ayten Ö¤retmen. gelecekte önemli kararlar› almada gerekli oldu¤unu ö¤retir. Sosyal bilgiler dersinde ö¤rendi¤iniz bilgilerin günlük hayat›m›zdaki önemi nedir? 186 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. .Çeflitli gruplar içinde yer ald›¤›m›z›.

pabucunu dama atar. Ne 24 saati? Bunlar› birbirine ekle. Bu çocuklardan sadece birkaç›n›n ad›n› söyleyecek olursak: HAYAT B‹L‹M‹ HAYVAN B‹L‹M‹ YER B‹L‹M‹ TOPLUM B‹L‹M‹ B‹YOLOJ‹ ZOOLOJ‹ JEOLOJ‹ SOSYOLOJ‹ Ve TEKNOLOJ‹ deriz. ciltleyen. petrol yerine “YEN‹LENEB‹L‹R ENERJ‹”lerden birini getirir oturturuz! Biliyorsun.. Bu çocuklar›n kimisi pek uslu.. “B‹L‹M” di¤er ad›yla “LOJ‹” çok çocuklu bir anne gibidir. pabucu dama at›l›yor..Elektronik Yüzy›l Bilim ve Teknolojinin Önemi ÖN HAZIRLIK KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • teknoloji Gelecekte ulafl›m ve haberleflme alan›nda ne tür teknolojik geliflmelerin yaflanaca¤› konusundaki düflüncelerinizi söyleyiniz. y›l olsun. kimisi pek duygusal. eline ald›¤›n çantay› diken bu… Çantaya koydu¤un kitab› basan. Senin haf›zan var ama vicdan›n yok!.. günlerce sürecek bir ifllemi saniyede yap›yorsun ancak unutma ki seni yapan bir insan. buhar› senin yoluna feda ettik… fl Siz de yukar›daki düflüncelere kat›l›yor musunuz? Neden? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. pratiksin.. tek kelimeyle ömür olsun… ‹flte bir ömür boyu senin can yoldafl›n TEKNOLOJ‹ bu… TEKNOLOJ‹. Bu yüzden ona birkaç nasihatim olacak: “Ben bilgisayar›m. mevsim olsun. hafta olsun..” deyip insan beynini hor görme… Evet güçlüsün. ay olsun. aya¤›na geçirdi¤in ayakkab›y›. kimisi pek sevimli… ‹çlerinden bir tanesi var ki hem pek becerikli hem de pek cömert… Ancak pek fl›mar›k… Seni sabah yata¤›ndan uyand›ran bu… Yüzünü s›ms›cak su ile y›katan bu… Çay›n› pifliren ocak bu… Giydi¤in elbiseyi. Egzoz gaz› ile dünyam›z› kirletmeye devam edersen 盤›rtkanl›¤›nla kulaklar›m›z› rahats›z edersen. SINIF 187 . kaplayan bu… Okula gitmek için bindi¤in araç bu… Okula geldi¤inde seni içeriye davet eden zilin sesi bu… K›sacas› sana 24 saat hizmet eden bu... de¤iflken bir kavram… Günü geliyor.

bizim yeterli alt yapı ve insan gücümüz var. ''Türkiye'de beyin gücü ve bilim gücü olarak her şey var. Ancak bu kullanılmayarak dışarıya bakılıyor. ilk Türk astronotunun yetiştirilmesi için NASA’ya pilot subayların gönderilmesini ve iş birliğinin ileriki aşamalarında bir Türk astronotunun ABD uzay programlarından birine dâhil edilerek uzaya gönderilmesini de içeriyor. 16. 16. Hava Kuvvetleri bünyesinde kurulan Uzay Dairesi’nin uzmanları. Türkiye’nin uzay çalışmalarına eğitim ve teknoloji desteği verecek iki ülke bu alanda ortak projeler geliştirecek." hedefi konulsun. Eğitim programı.10. Dr. Anlaşmayla. (‹nternet haberi. Bu çerçevede. Anlaşma. Teknolojik alt yapımız gayet iyi. ABD Savunma Bakanlığı ile ABD Uzay Kurumu NASA.10. uzay çalışmalarında en önemli aşamanın kararlı olmak ve hedef koymaktan geçtiğini belirtti." NASA'nın Ay’a çıkılmasını hedefleyen Apollo projesine yazılımlarıyla katkıda bulunan Türk bilim insanı Prof.'' dedi. Hüsnü Arsev Eraslan. ''Astronotu uyduya koyup uzaya yollamanın'' zor olmadığını belirten Eraslan. SINIF .7. ortak uzay çal›flmalar› gelifltirilmesi için çerçeve anlaflmas› imzalad›. Ünite Uzay Çal›flmalar› Uzayda ABD-Türkiye Ortakl›¤› Türkiye ile ABD. fl Uzay çal›flmalar› ile ilgili haz›rlanan projeler neden önemlidir? Aç›klay›n›z. Eraslan: ''Yeter ki 'Uzaya gidiyoruz. (‹nternet haberi. bu konuda kararlı hedefler konması gerektiğini söyledi. Türkiye'nin uzay çalışmaları için teknolojik alt yapısının yeterli olduğunu belirten Eraslan. yüksek düzeyli ortak savunma grubu toplantısı için Ankara’da bulunan ABD Savunma Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı ile Hava Kuvvetleri Komutanımız tarafından imzalandı. ayrıca Türkiye’nin bu alanda yetişmiş insan gücünün karşılanmasına dönük eğitim programını da içeriyor. Dr.Anlaşma. Uydu yapmak bir marifetse bizim bunu yapacak durumumuz var. Türkiye'nin uzay çalışmaları için yeterli alt yapı ve insan gücünün bulunduğunu.2005) fl Yukar›daki internet haberlerinden yararlanarak hedef koymak sözünden ne anl›yorsunuz? Söyleyiniz. Öncelikle bu anlayış değişmeli. 188 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. ANKARA .2005) Uzaya Gidiyoruz NASA'nın Apollo projesinde görev alan Türk bilim insanı Prof. NASA’da eğitim görecek.

04. her türlü vücut hücresine dönüflme ve yeni görevler üstlenme imkân›na sahip hücrelerdir. hayat›m›z› nas›l etkiliyor? 2. Hedef. T›p alan›ndaki en önemli geliflmelerden biride kök hücre ile tedavi yöntemidir. ‹nsan vücudundaki cilt. hücre biyolojisi teknikleri kullanarak kordon kan›nda bulunan kök hücrelerle tamir etmektir. ‹leride bilim ve teknoloji ad›na bir bulufl yapmak isteseniz hangi sorunun çözümüne yönelik çal›fl›rd›n›z? Neden? ÖÇK 7. kaslar. Soner cihaz› da bal›kç›lar›n ifline yar›yor. SINIF 189 . zarar görmüfl dokular›. Söyleyelim 1.Elektronik Yüzy›l Özellikle t›p alan›nda bilimsel ve teknolojik geliflmeler h›zl› bir flekilde ilerlemektedir. Kök hücreler. 1999’da Brezilya’da ilk defa bir çocu¤un tedavisinde kendi kordon kan›n›n kullan›ld›¤›n›. Biliyor muydunuz? TARTIfiINIZ Teknolojik geliflmeler sonucu ortaya ç›kan hava kirlili¤inin insan sa¤l›¤›na olumsuz etkilerini tart›fl›n›z. Özet olarak denilebilir ki kök hücreler ne kadar gençse o kadar fazla geliflebilir ve farkl› hücrelere dönüflebilir. kemikler. 1988’de kök hücrenin ilk defa Paris’te bir bebekten al›narak hasta kardeflini kurtarmak için kullan›ld›¤›n›. Kök Hücre Kök hücreler. s›n›rs›z bölünme. ‹nsan yaflland›kça kök hücrelerin say›s› azal›r. Teknolojide meydana gelen geliflmeler.10. Kronik ba¤›rsak enfeksiyonu ve eklem hastal›¤› gibi hastal›klar›n tedavisinde hastan›n kendi kök hücrelerinin kullan›lmas›yla ilk ümit verici tecrübeler elde edilmifltir. • Genellikle hangi tip dokuya ihtiyaç varsa ona dönüflür. sinirler. kan hücreleri gibi tüm organlar. Vücudumuzdaki k›r›klarda alç›ya alma yan›nda günümüzde platin çiviler kullan›larak insanlar›n h›zl› bir flekilde sa¤l›¤›na kavuflmas› sa¤lanmaktad›r. Yayd›¤› ses dalgalar›yla bal›klar›n yerlerini tespit edebiliyorlar. kök hücrelerinden oluflur.2005 Düflünelim. hamilelerde bebe¤in görüntüsüne ulafl›labiliyor. Ultrason cihaz› sayesinde yay›lan ›fl›k ve ses dalgalar›yla vücutta tümör olup olmad›¤› anlafl›l›yor. Kök hücre: • ‹nsan vücudunda hastal›klar ve yaralanmalar nedeniyle oluflan hasarlar› onar›r ve iyilefltirir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.3. Nerede ve Ne Zaman Kök Hücreler Kullan›l›r? Biyoteknolojiyle kordon ba¤›ndaki kök hücrelerinden vücut dokusu oluflturmak için ümit verici geliflmeler yaflanmaktad›r. 2001’de Almanya ve Avusturya’da yetiflkin hastalar›n kordon kan› yard›m›yla baflar›l› bir flekilde tedavi edildi¤ini biliyor muydunuz? ‹nternet haberi. hayat›n temel tafllar› ve insan vücudunu oluflturan ana hücrelerdir.

bir bebe¤in yüzünü. yaflamak için haftadan haftaya makineye ba¤lanan birine verin. Bundan daha büyük bir fley olabilir mi? Hem de bunu tan›mad›¤›n›z biri için ve hiçbir karfl›l›k beklemeden yap›yorsunuz. Etkinlik . fl Yandaki sözden yararlanarak doku ve organ ba¤›fl›n›n önemi ile ilgili bir kompozisyon çal›flmas› yap›n›z. Bir doku veya organ ba¤›fllayarak hasta insan›n hayata yeniden merhaba demesini sa¤layabiliyorsunuz. Doku ve organ ba¤›fl› hakk›nda neler biliyorsunuz? 2. Bu konuda organ ba¤›fl› yapan bir kiflinin flu sözlerini sizinle paylaflmak istiyorum. Acil kana ihtiyac› olan insanlara da¤›t›n. Bu da sizin toplumsal duyarl›l›¤›n›z› gösteriyor. bir annenin gözlerindeki sevgiyi görmemifl birine verin. Birgün bizlerde doku veya organ nakline ihtiyaç duyacak bir hastal›¤a yakalanabiliriz.” diye sordu¤unda hemen parmak kald›rd›m. Araflt›rmalarla ilgili babamdan da yard›m alarak çeflitli kaynaklardan bilgi toplad›m. “Doku ve organ ba¤›fl›n›n çok önemli oldu¤una inan›yorum. Kalbimi. E¤er yeri gelir de beni hat›rlamak isterseniz bunu size ihtiyac› olan birine yard›m ederek yap›n. E¤er tüm bu isteklerimi yap›yorsan›z ben sonsuza dek yaflayaca¤›m. Ünite Doku ve Organ Nakli ÖN HAZIRLIK 1. Ülkemizde doku ve organ nakli ile ilgili teknolojik geliflmeler sayesinde çok önemli baflar›lar elde edilmektedir. SINIF 7. Bu nedenle vatandafl olarak bu konuda duyarl› olmal›y›z.” Gözlerimi. B‹R ORGANIN BA⁄IfiI D‹ND‹R‹R B‹N GÖZYAfiI ÖÇK 190 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.7. “Ö¤retmenim benim babam doktor. Sosyal bilgiler dersinde ö¤retmenimiz “Doku ve organ ba¤›fl› konusunda kimler araflt›rma yapmak ister. Böbreklerimi. Kan›m›. Bu konuda araflt›rma yapabilirim” dedim.4. kendi kalbi yaflamas›na yetmeyen birine verin. T›p alan›ndaki geliflmelerin sizce önemi nedir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • dayan›flma • bulufl • doku • organ Benim ad›m Ömer Çelik. gün ›fl›¤›n›. Bir hafta sonra sunumumu yapmak için ö¤retmenimden izin ald›m ve anlatmaya bafllad›m.

gözün kornea tabakas›.'nin eşi M. Organ ba¤›fl kartlar›n› hastanelerden temin edebilirsiniz. Akdeniz Üniversitesi Organ Nakli Merkezindeki inceleme sonunda hasta olan eşlere.Elektronik Yüzy›l Ba¤›fllayabilece¤imiz Doku ve Organlar›m›z Ülkemizde t›p alan›nda geliflmeler sayesinde kalp. eşi için 'elleri öpülecek kadın' derken. "Diyaliz makinesinde hayat geçmiyor. Bu doku veya organlara ihtiyac› olan hastalar›n durumu. akci¤er.Kesinlikle hay›r. eşini diyalizden kurtaran H. Organ ba¤›fllayan kiflinin organlar›n›n kullan›lmas› ancak o kifliye t›bben yap›lacak tüm tedaviler uyguland›ktan sonra gündeme gelir. K. İki ailenin de acısı sona erdi. SINIF 191 . Doku ve organ nakli ile ilgili merak edilen sorular› babama sordum: Organ ba¤›fl›. böbrek. S. karaci¤er ve pankreas gibi organlar ile kalp kapa¤›. Bunun için yan›n›zda tafl›d›¤›n›z ba¤›fl kart›n› y›rt›p atman›z yeterlidir. Beyin ölümü gerçekleflmifl. Dinimizde ve di¤er dinlerde organ ba¤›fl›na ayk›r› bir durum yoktur. E.Evet. böbreğini. (İnternet haberi. 16 yıl önce böbreğinden rahatsızlandı. Organlar›m› ba¤›fllam›flt›m. Bir kifli.Hay›r.5. da K. S. İki hastanın sağlıklı eşleri. Organlar›n› ba¤›fllayan bir kiflinin bu durumu ailesine önceden bildirmesinde yarar vard›r. K’. Karfl›l›kl› böbrek nakli hayat verdi ANTALYA . K. Organ ba¤›fl› için yafl s›n›r› var m›d›r? .ye verdi. ne yapmal›y›m? . bir böbreklerini eşlerine vermeye razı oldu ancak doku uyuşmazlığı bunu engelledi. Organlar›m› ba¤›fllamak için ne yapmal›y›m? .10. organlar›n› ba¤›fllayarak birçok insana yaflama imkân› verebilir. E. 18 yafl›ndan küçüklerin organlar›n›n kullan›lmas› için ebeveynleri izin vermesi gerekir. vazgeçebilir miyim? . K. inançlar›m›za ayk›r› m›d›r? . Ben sadece böbreklerimi ba¤›fllamak istiyorum. M. Benim babam doktor oldu¤u için doku ve organ nakli ile ilgili onunla bir röportaj yapt›m.Bir organ ba¤›fl kart› al›p yan›n›zda tafl›man›z yeterlidir. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Lütfen organ bağışlayın. da.Ba¤›fl kart›nda bunu belirtmeniz yeterlidir. sizce ne olurdu? ÖÇK 7.Hay›r. E. benim sa¤l›¤›m› bozar m›? ." dedi. gibi diyaliz makinesiyle yaşamını sürdürmeye başladı.'ye verdi.K. eşi H. Gazetelerde ve ‹nternet’te s›k s›k doku ve organ ba¤›fl› yap›larak hayata dönen hastalardan bahseden haberler yer alan. K. E. Merkezde yapılan operasyonlarla M.2005) fl Doku veya organlar›n›z› herkese verebilir misiniz? Neden? fl Doku veya organ ba¤›fl›nda bulunmak ister misiniz? Niçin? fl Kimsenin doku veya organ›n› ba¤›fllamad›¤›n› düflününüz. Organ ba¤›fl›. E. Böbrek hastalarına karşı duyarlı olunsun. 30. 11 ay önce doğum sırasında yanlış müdahale nedeniyle böbreklerini kaybeden S. sağlıklı eşlerdeki böbreklerin çapraz nakil yapılabileceği ortaya çıktı. M.İki kişi böbreklerini 'çapraz nakille' birbirlerinin eşlerine verdi. Afla¤›da onlardan biri verilmifltir. kas ve kemik ili¤i gibi dokular›n nakli baflar›yla yap›labilmektedir.'nin eşi K. bir böbreğini S.

Hep beraber gittik ve onlarla organ ba¤›fl› kart› doldurduk. Saklanan ya da yanl›fl bilgiler içeren formlar. vücut taraf›ndan yeni hücreler üretilmesiyle yaklafl›k olarak dört haftada yerine konur. Kan de¤erleri normal. Hastalar›n hepsi. kan bankalar›nda ya da ilgili hastanelerde size doldurtulacak olan form sonucunda anlafl›l›r. Kan nakline ihtiyaç duyan hastalar›n. Kan›n önemini iyi kavramak ve kan›n yerine geçebilecek baflka bir tedavinin olmad›¤›n› bilmek. yüzler. ihtiyaç sahipleri için kolayl›kla ba¤›fllayabilir. SINIF . Onlar›n sesini duyal›m ve yard›m eli uzatal›m. Sa¤l›kl› bireylerden al›nan kan. binler yaflayacak. nerelerde yap›l›r? Peki. ne yaz›k ki o hastal›klar kendi bafl›m›za geldi¤inde fark›na var›r›z. Ünite Ülkemizde doku ve organ nakli bekleyen pek çok insan›m›z var. bizim verece¤imiz sa¤l›kl› kana ne kadar çok ihtiyaç duyduklar›n›. bizim yapaca¤›m›z yard›mlar› bekliyor.6. Sa¤l›kl› bir birey ifadesi. Bu çal›flmadan etkilenen annem ve babam organlar›n› ba¤›fllamaya karar verdiler. kalp ve dolafl›m sistemi ile ilgili bir hastal›¤› bulunmayan bir kifli. fl Kan ba¤›fl›.. 500 mililitrelik kan›n›. tamamen do¤ru veriler içermelidir. ihtiyaç hâlinde kan ve kan ürünlerinin yetersiz olufludur. Ancak doldurulan bu form. Biliyor muydunuz? 03-09 Kas›m tarihleri aras› Organ Nakli Haftas› oldu¤unu biliyor muydunuz? Bu araflt›rmay› yaparken annem ve babam da bana yard›m etti. Kan ba¤›fl› yapmaya uygun olup olmad›¤›n›z..7. Etkinlik 192 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sizin sa¤l›ÖÇK ¤›n›z› ve ba¤›flta bulundu¤unuz kiflinin sa¤l›¤›n› olumsuz etkileyebilir. kimler kan verebilir? Bir kiflinin kan ba¤›fl›nda bulunabilmesi için öncelikle sa¤l›kl› olmas› gerekmektedir. herhangi bir hastal›¤› olmamak ve kan de¤erlerinin normal de¤erlerde olmas› olarak özetlenebilir. UNUTMAYIN! Belki bugün sa¤l›kl›s›n›z ama ya yar›n?. Onlar yafl›yor! Deste¤inizle onlar. 7. fl Gazetelerde böbreklerini ba¤›fllayan kiflilerle ilgili bir haber duydu¤unuzda ne düflünüyorsunuz? fl Böbrek hastas› olan kifliler sizin ailenizden biri olsayd› ve ona böbrek ba¤›fllanm›fl olsayd› ne düflünürdünüz? fl Doku ve organ ba¤›fl›n› art›rabilmek için neler yapabiliriz? Doku ve organ naklinin yan›nda daha kolay yapabilece¤imiz baflka bir fley daha var: Kan vermek… Kan Ba¤›fl› Ülkemizin sa¤l›k alan›ndaki bafll›ca problemlerinden biri. neden kan ba¤›fl›nda bulunmam›z gerekti¤inin bir cevab› olabilir.

2008) Bulafl›c› hastal›klar› ise flu flekilde s›ralayabiliriz: AIDS (Edinsel ba¤›fl›kl›k eksikli¤i sendromu): Bu hastal›k. Ba¤›fl›kl›k sistemi felç oldu¤undan ölüm genellikle bulafl›c› hastal›klar sonucu meydana gelmektedir.Elektronik Yüzy›l Ömer. tara¤›n›.2005) fl›r. çok çabuk yay›lan ve herkesi tehdit eden hastal›klard›r. önemli sorunlardan biridir. Uyuz: Pire. kan nakli. Su ve besin maddelerine virüs içeren d›flk›n›n bulaflmas› sonucu insana geçer. dizanteri. bit gibi parazitlerle yay›l›r. Bütün bu hastal›klar›n nas›l bulaflt›klar›n›. cinsel iliflki. (Bas›ndan. Sa¤l›k Bakanl›¤› Temel Sa¤l›k Hizmetleri Genel Müdürü. AIDS'i Durdur”. Bunun için al›nacak tedbirlerden biri de afl› olmakt›r. Hastal›¤a neden olan parazitlerden bit. 18. genel kural de¤ildir. Hasta kiflinin öksürmesi.12. bulafl›c› ve salg›n hastal›klard›r. yata¤›n› paylaflmamak gerekir. Çünkü bunlar. Hastal›k daha çok akçi¤erde görülür. 01. Temiz ve titiz insanlarda da görülebilir.10. genelde do¤al afetlerin ard›ndan ortaya ç›kar: tifo. Ortak eflya kullan›m› da bi hastal›¤›n yay›lmas›na neden olur. verem veya grip ölüme yol açabilir. Tüberküloz : Uzun süreli ve bulafl›c› bir hastal›kt›r. Bulafl›m›n› önlemek için baflkalar›n›n giysilerini. fl Aids virüsü ile ilgili siz bir slogan bulsan›z ne olurdu? 1 Aral›k Dünya AIDS Günü Ça¤›n vebas› olarak bilinen AIDS hastal›¤›na dikkatlerin çekilmesi amac›yla bu y›lki Dünya AIDS Günü'nün slogan›. “Sözünde Dur. Vücudun her taraf›n›n kafl›nmas›na yol açar. Örne¤in. Van’da ‘tifo salg›n›’ Van’›n Erçek Beldesi’nde 100’e yak›n kifli tifo salg›n› nedeniyle hastaneye kald›r›ld›. grip. Dikkat edece¤imiz en tehlikeli hastal›klar. Etkeni: HIV’dir. HEPAT‹T B : Cinsel iliflki ve kan yoluyla bula(‹nternet haberi. difteri. iyileflme olmazsa karaci¤er kanserine. bu aç›klamalar›n›n ard›ndan birkaç önemli konudan bahsetmek istedi¤ini söyleyerek ö¤retmeninden devam etmek için izin istedi. Karaci¤erde enfeksiyona neden olur. Ö¤retmenin izin vermesi üzerine. siroza dönüflebilir. Hasta Olmamak ‹çin Hasta olmamak için önce sa¤l›¤›m›z› korumam›z gerekmektedir. genelde pis insanlarda görüldü¤ü söylense de bu. Hâlen geliflmifl ülkelerde bile. kolera. Vatandafllar› musluktan su içmemeleri konusunda uyard›. Ömer konuflmas›na devam etti. SINIF 193 . yard›mc› slogan›n›n ise “AIDS'liye S›rt›n› Dönme” olarak belirlendi. Ayr›ca bölgede tifo salg›n›n›n bafllayabilece¤ine de dikkat çekti. Hepatit A : Hijyen koflullar›n›n iyi olmad›¤› yerlerde görülür. ortak kullan›lan enjektörler ve dövme yoluyla geçer. hapflurmas› ve tükmürmesi yoluyla çevreye yay›l›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Virüs vücuda girdikten sonra ortalama 5-10 y›lda hastal›k belirtileri görülebilir. bunlardan korunma yollar›n› bilmeli ve gerekli tedbirleri almak zorunday›z. veba vb. Salg›n hastal›klar. Daha çok vücut direnci düflük kiflilerde görülür.

ÖÇK 7. fiimdiye kadar hangi afl›lar› vuruldunuz? Bunlar sizi hangi hastal›klardan koruyor? 2.7. öncelikle uyguland›klar› kiflileri hastal›ktan korur. Afl›lar ve Yararlar› Afl›lar. Enfeksiyon hastal›klar›. Onlar da korunabilir. hastal›¤›n istenmeyen sonuçlar›n› ve s›k›nt›s›n› yaflamadan o hastal›ktan korunmay› sa¤lar. çok daha iyidir. Ek olarak Hib menenjiti. yaratt›¤› bireysel etkiler yan›nda k›sa sürede büyük kitlelere ulaflmaktad›r. Hastal›klar. Afl›lar. Hamile kad›nlar k›zam›kç›k geçirirse bebeklerinde ciddi do¤umsal sakatl›klar görülebilir. K›z›lay gibi çeflitli yard›m kurulufllar›na kan ba¤›fl› yap›lmas›n›n toplum için önemi nedir? 194 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Afl› ile korunmak. Hastal›¤›n oluflmas›n› önlemek. Ö¤retmenimiz. mikroplar› di¤er kiflilere tafl›yamayaca¤› için afl›lanmam›fl kiflilere de hastal›¤›n geçifli engellenir. bo¤maca ve k›zam›k sonras› beyinde hasar görülebilir. Çünkü afl› olunmazsa çocuk felci ve hepatit B (karaci¤er kanseri) hastal›¤›na yakalanabiliriz. doku ve organ baAfl›lar bizi çeflitli hastal›klardan korur ¤›fl›n›n yan› s›ra farkl› konulara da de¤indi¤im için memnun oldu¤unu söyleyip bana teflekkür etti. Ünite Ömer. ac› çekmeye kal›c› sakatl›klara ve ölümlere neden olabilmektedir. zaman zaman hiçbir flekilde tedavi edilemeyecek sorunlara ve kal›c› hasarlara yol açabilmektedir.7. salg›n ve bulafl›c› hastal›klardan bahsettikten sonra bunlardan baz›lar› için basit bir korunma yolu olan afl›lardan ve yararlar›ndan söz etti. Afl›lar. Ancak hastal›ktan korunan kifliler. Etkinlik Düflünelim. Söyleyelim 1. SINIF . Hastal›klar. her zaman tedavi etmekten çok daha kolay ve anlaml›d›r. toplum sa¤l›¤›n›n kazan›lmas›nda yard›mc›d›r.

KEL‹ME LAR VE KAVRAM tent • telif ve pa et ar • tic Benim ad›m Zeynep. Etkinlik vermifl oluyoruz.Bunu sadece ben de¤il. yaz›s› ve renkleri kaliteli olur. sadece kitaplar›n de¤il CD’lerin de korsan›n› yap›yorlar. annem ve babam da okudu. nas›l oldu da böyle sa¤lam kald›? diye sordu¤umda bana kitab›n üzerindeki bandrolü gösterdi ve: . Kitab›n sayfalar›n› çevirdikçe yapraklar› elimde kald›.8. Hem biliyor musun. Her sohbette bu kitaptan bahsediliyordu. kitab› nas›l buldu¤umu sordu. Bence herkesin kütüphanesinde bulunmas› gereken bir kaynak. Arkadafl›m›n tavsiyesi üzerine son günlerde popüler olan bir kitaba ilgi duydum. Bütün bunlar›n yan›nda korsan al›nan her kitap veya CD ile. yerde kitap satan bir sat›c›da kitab› gördüm. emeklerinin karfl›l›¤›n› almam›fl oluyorlar. Böylece kitap. uzun süre kullanmak amac›yla al›nan fleyler. fl Kitap al›rken nelere dikkat edersiniz? Harçl›klar›mdan biraz para biriktirmifltim. Onlar da bir kere dinlenince veya seyredilince bozuluyor. Bütün bunlar benim kitaba karfl› daha çok ilgi duymama neden oldu. daha ben okurken parçaland›. Arkadafl›m: . çok güzel ve kaliteli. Hâlbuki bunlar. niçin önemli olabilir? Düflüncelerinizi söyleyiniz. Sonrada okumam için bana kendi kitab›n› verdi. . dedi. Kitab›n görünüflüyle ilgili olarak flaflk›nl›¤›m› gizleyememifl olmal›y›m ki: . CD gibi eserleri haz›rlayan kifliler. Bu parayla kitab› almak için kitapç›ya u¤rad›m. o ürün için emek harcayan kiflinin hakk› da elinden al›nm›fl oluyor. Paras›n› ödeyerek kitab› ald›m ve eve gelince hemen okumaya bafllad›m.Bu kitap orijinal. Arada baz› sayfalar›n yaz›lar› bulan›k ç›kt›¤› için rahat okuyamad›m. Fiyat› oldukça uygundu. Eve dönerken yol kenar›nda.Benim ald›¤›m kitap. SINIF 195 . daha yeni al›nm›fl gibi p›r›l p›r›ld›. Sen korsan kitap alm›fls›n. diye konuyla ilgili olarak aç›klamada bulundu. Yak›n çevremdeki insanlar›n d›fl›nda bas›nda da s›kça söz ediliyordu. onlardan habersiz ço¤altan ve satan kiflilere 7. Kitap.Elektronik Yüzy›l Telif ve Patent Haklar› ÖN HAZIRLIK Bir ürünün yasal yollardan temin edilmesi. Kitab›n sat›fl fiyat›n›n benim için çok yüksek oldu¤unu görünce kitab› alamadan oradan ayr›ld›m. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Bu flekilde al›flverifl yaparsak kitap yazan veya CD ÖÇK haz›rlayan kiflinin hakk› olan paray›.Kitap. Sat›n alarak okumaya karar verdim. fl Benzer bir durum yaflad›n›z m›? Yaflad›ysan›z nedeni ne olabilir? Birkaç gün sonra arkadafl›m. dedi. Orijinal kitab›n ciltlenmesi. Korsan kitap ise ucuz olsun diye her fleyi kötü ve kalitesiz malzemeden yap›yorlar. Ben de ona olanlar› anlatt›m ve hevesim kaçt›¤› için bitiremedi¤imi söyledim. Okumaya bafllad›¤›m›n ikinci günü kitab›n cildi ayr›ld›.

maddesi: “Müzik ve sinema eserlerinin ço¤alt›lm›fl nüshalar› ile süreli olmayan yay›nlara bandrol yap›flt›r›lmas› zorunludur. b) Bir eseri herhangi bir flekilde ço¤altan.” diyerek eser sahibinin eserinin orjinal ve korsan ayr›m›n› yapmam›z› kolaylaflt›rmaktad›r. eserinden ya da buluflundan belli bir süre için ticari olarak yararlanma haklar›n›n tan›nmas›yla korunur. Kütüphanemde bulunmas› gereken ve her zaman faydalanaca¤›m bir kitap oldu¤una karar verdim. Ünite Kitab› arkadafl›mdan ald›m ve tekrar okudum. bir eserin yarat›c›s›na veya bir buluflu yapana. simgeler. • Sözcükler. Telif ve Patent Hakk›’n›n yan› s›ra bir de Fikir Eserlerinin Korunmas› Kanunu ile de bir eser ortaya ç›karan veya bulufl yapan›n hakk› korunmufltur. eserlerini hangi yollarla koruma alt›na alabilirler? Yapt›¤›m araflt›rma sonucunda telif ve patentle ilgili kanunlar oldu¤unu ö¤rendim. renkler ve flekiller gibi bir ürünü veya ÖÇK hizmeti di¤erlerinden ay›rt etmeye yarayan özellikler marka haklar› ile korunur. Yine. markalar ve tasar›mlar gibi de¤iflik fikir eseri türleri. cezaland›r›l›r. farkl› flekillerde korunur: • Kitaplar. ses ve/veya görüntü iletimine yarayan araçlarla yayan veya yay›m›na arac›l›k eden. Yeni fikir eseri (fikrî mülkiyet) genel olarak. kâr edeyim derken daha çok zarar etmifl oldum.” diyerek eser sahibinin haklar›n› korumaktad›r. d) Bir eseri topluma aç›k yerlerde gösteren veya temsil eden. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserlerini Koruma Kanunu’nun 72. Bir daha asla bandrolü olmayan bir kitap ya da baflka eser al›p hem kendimi hem de eseri üreten kiflinin eme¤ini zarara u¤ratmayaca¤›m. Bu haklar ayr›ca. Ucuz kitap alay›m. Bu sefer. a) Bir eseri herhangi bir flekilde iflleyen. Bir süre daha para biriktirerek kitapç›ya gittim ve bandrollü bir kitap alarak kütüphaneme koydum. Edebiyat ve sanat eserleri. Etkinlik 196 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sesler. edebiyat ve sanat eserleri ile yaz›l›mlar.9. Örne¤in. zevk alarak bitirdim. bu gösterimi düzenleyen veya dijital iletim de dâhil olmak üzere her nevi iflaret. ç) Bir eserin nüshalar›n› yasal veya yasal olmayan yollardan ülkeye sokan ve her ne flekilde olursa olsun ticaret konusu yapan. bulufllar. c) Bir eseri herhangi bir flekilde yayan. SINIF . • Gerek teknik. filmler ve plaklar gibi. müzik eserleri. fl Telif ve patent haklar› konusunda yasal düzenlemeler nelerdir? fl ‹nsanlar. kokular.7. 5846 Say›l› Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 81. tablolar. önceki s›k›nt›lar› yaflamad›m ve kitab› büyük bir heyecanla. f›kras›: “Hak sahibinin izni olmaks›z›n. genellikle telif hakk› ile korunur. Çünkü ucuz mal alacak kadar zengin de¤ilim. maddesinin 3. 7. gerek bilimsel bulufllar patent ile korunur. hak sahibi taraf›ndan sat›labilir. lisans› al›nabilir veya baflka flekillerde tasarruf edilebilir.

ayn› zamanda ticari s›rlar›n ve di¤er fikir eseri hakk›d›r. ilim/edebiyat sektörleri ülkemizin gerek ekonomisi ve gerekse kültür hayat› için vazgeçilmezdir. bu sektörlerde nitelikli eserler üretilmesini engellemekte ve imkâns›z hâle getirmektedir. satma veya ithal etme kurallar. Korsan bir kitap almakla sadece kendime zarar vermifl de¤ilim asl›nda. Bu hakk› gösteren belgeye de patent ad› türlerinin korunmas›na da yard›mc› olur. verilir. Nas›l m›? ‹stanbul’da korsan CD operasyonu İstanbul'da yapılan korsan yayın ve CD operasyonunda. 21 kişinin gözaltına alındığı. Korsan›n. kullanma. kaset ile kitapların üretim. dağıtım ve satışının engellenmesine yönelik operasyonların devam edeceği söylendi. (İnternet haberi. co¤rafi iflaretler ve ticari s›rlar da Patent fikir eseri türleri olarak kabul edilir ve ço¤u ülkede bunBulufl sahibinin bulufl konusu ürünü. organize suç örgütlerine gitmekte ve yasa d›fl› ifllerin finansman›nda kullan›lmaktad›r. Korsan ürünlerin zarar›. İstanbul Emniyet Müdürlüğünün yaptığı açıklamada. • Ticaret dünyas›nda haks›z rekabeti engelleyici bir süre üretme. • Korsan sat›fllarla elde edilen yüksek miktardaki para.Elektronik Yüzy›l • Tasar›mlar.VCD. sinema.01. VCD ile bandrolsüz yazılı ürün ele geçirildiği belirtildi. Etkinlik Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. korsan CD. 4. ülke ekonomisine zarar›n›n yan›nda bana yapt›¤› zarar hiç kal›r. Bunlar›n uluslararas› alanda rekabet flans›n›.8 milyon TL tutarında korsan CD. ÖÇK 7.2009) fl Korsan sat›fllar›n hem ülkemize hem de bunlar›n as›l üreticilerine zararlar› nelerdir? Korsan Ürünlerinin Zararlar› • Korsan sat›fllardan vergi al›namad›¤›ndan devletin trilyonlarca lira vergi kayb› olmaktad›r. sadece ald›¤›m kitab›n y›rt›lmas› de¤il. • Eser sahipleri. 22. DVD. yarat›c› emeklerinin karfl›l›¤›n› alamad›¤› için “yarat›c›l›k” engellenmektedir. • Bilgi toplumunun en önemli itici güçlerinden olan yaz›l›m sektörü geliflememektedir. • Müzik. belirli lar için belli bir hukuki koruma biçimi vard›r. DVD. SINIF 197 .10. geliflimini.

(İnternet haberi 18. • Sanayi eseri (s›nai mülkiyet) sahibi olma bilincini ve bilgisini ülke genelinde yaymak.tr) http://www. marka. Ünite Meydana getirdi¤iniz bir eseri. • Yarat›c›l›¤› ve yenili¤i teflvik ederek Türkiye'nin ekonomik ve teknolojik geliflmesine katk›da bulunmak. (www.11. SINIF . Bu Enstitünün görevleri flunlard›r. Davanın sonuçlanmasının ardından firma. h›zl› ve kaliteli hizmet sunarak etkin bir s›nai mülkiyet sistemi oluflturmak. koruma alt›na alabiliyorsunuz. ÖÇK 7. Bunun için Türk Patent Enstitüsü kurulmufltur. teknik ve beflerî alt yap›y› güçlendirmek. tasar›m ve di¤er sanayi eseri haklar›n›n etkin korunmas›n› sa¤lamak.7. bu amaçla yasal.gov. Başka bir firmanın özgün olarak tasarladığı sandalyeleri korsan olarak üreten mobilyacı “endüstriyel tasarım fikrini çalmak” suçundan hapis ve para cezasına çarptırıldı.dyegm. Etkinlik Türk Patent Enstitüsü.tr TÜRK‹YE’DE ‹LK ENDÜSTR‹YEL TASARIM DAVASI Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas› Korsan kitap ve CD'nin ardından ''korsan sandalye''ye de ceza geldi.09. Söyleyelim 1. • Müflteri odakl›.2003) fl Türk Patent Enstitüsünün çal›flmalar› hakk›nda neler biliyorsunuz? Düflünelim. ilgili kesimlerle ifl birli¤ini gelifltirmek. • Türk ekonomisinin ç›karlar›n› korumak ve gelifltirmek amac›yla uluslararas› platformlarda Türkiye’yi temsil etmek ve ifl birli¤ini güçlendirmek için kurulmufltur.turkpatent. Korsan kitap veya CD alma konusunda neler düflündü¤ünüzü yazarak aç›klay›n›z. Türkiye'de tasarımcı şirket lehine sonuçlanan ilk endüstriyel tasarım davası oldu.gov. Telif ve patent hakk› ile korunan ürünleri al›rken nelere dikkat etmeliyiz? Neden? 2. • Patent. 198 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. sandalyeleri kullananlar hakkında da dava açtı. Dava.

bilimsel düflünceye. Atatürk bilimin her konuda insan hayat›na yön vermesi gerekti¤ine inanm›fl. Mant›k. Hayatta en hakiki mürflit ilimdir. elinde ve kafas›nda tuttu¤u meflale. Çal›flmak demek. ça¤dafllaflma ile ak›l ve bilim aras›ndaki iliflkiyi dile getirerek bilimsel çal›flmalar sayesinde cehaletin ortadan kalkabilece¤ini vurgulam›flt›r. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. yukar›daki sözleriyle neyi vurgulamaktad›r? AKILCILIK: Akla ve ak›l yolu ile var›lan yarg›ya inanma. terlemek de¤ildir." Yapt›¤› her iflte ak›lc›l›¤a ve bilime önem veren Mustafa Kemal Atatürk’ün bu konuda pek çok sözü de vard›r. ‹lim ve fennin d›fl›nda yol gösterici aramak gaflettir. hayat için. Mustafa Kemal Atatürk. Bunun için y›lmadan yorulmadan çal›flmal›y›z. Zaman›n gereklerine göre bilim ve teknik ve her türlü uygar bulufllardan azami derecede istifade etmek zorunludur. ba¤r›ndan ç›kt›¤›m›z Türk milleti ve milletler tarihinin bin bir facia ve ›st›rap kaydeden yapraklar›ndan ç›kartt›¤›m›z neticelerdir. içinde yaflad›¤›m›z yurt. cahilliktir. B‹L‹M: Belli bir konuyu bilme iste¤inden yola ç›kan. do¤ru yoldan sapmakt›r. Kemal Atatürk www. müspet ilimdir. en belirgin özelli¤imizdir.Elektronik Yüzy›l Ak›lc›l›k ve Bilim ÖN HAZIRLIK Bilim ve teknoloji alan›ndaki geliflmeleri takip etmek. zekâ ile hareket etmek. bilimde ilerleme olmadan kalk›nma ve geliflme olmayaca¤›n› söylemifltir. bir ülke için neden önemlidir? KEL‹ME LAR VE KAVRAM • bilim • kan›t Bir toplumun kalk›nma düzeyini. "Biz ilhamlar›m›z› gökten veya gaipten de¤il. akla ve teknolojiye önem vermeliyiz. M. Dünyada her fley için.gov. do¤rudan do¤ruya hayattan alm›fl bulunuyoruz.” Atatürk. akla ayk›r› veya ak›l d›fl› hiçbir fleyi tan›mama davran›fl› ve tutumu. fendir. medeniyet için. bilim ve teknolojideki geliflmeler belirlemektedir. bofluna yorulmak. baflar› için en gerçek yol gösterici ilimdir. Bizim yolumuzu çizen.tr fl Sizce Atatürk. Bir sözünde flöyle demifltir: “Türk milletinin yürümekte oldu¤u ilerleme ve uygarl›k yolunda.atam. Kurtulufl Savafl›’n› kazand›ktan sonra kurdu¤u Türkiye Cumhuriyeti’ni gelifltirmek için her zaman ak›l ve bilimi ön planda tutmufltur. belli bir amaca yönelen bir bilgi edinme ve yöntemli araflt›rma süreci. Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur. Biz de ça¤dafl uygarl›k düzeyine ulaflmak istiyorsak bilime. SINIF 199 .

personeli yetifltirmek ve UÇAN B‹R TÜRK GENÇL‹⁄‹ yaratmakt›r. Türk Silahl› Kuvvetleri’nin ihtiyac› olan silah.thk. Bu üretim. yurt içinde ve yurt d›fl›nda baflar›yla temsil etmektedir. araç ve gereçleri Türk topraklar›nda üretecek sanayi tesislerinin temelini att›. sanayinin gelifltirilmesi için yap›lan çal›flmalar› flöyle anlat›r: "Harp sanayi tesisat›m›z› daha ziyade gelifltirmek ve geniflletmek için al›nan tedbirlere devam edilmeli ve endüstrileflme çal›flmam›zda da ordu ihtiyac› ayr›ca göz önünde tutulmal›d›r." (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri. Kurum o günden beri ülkemizi. Ünite Türkiye Cumhuriyeti’nin do¤u dönemde ülkenizde ordunun ihtiyac›n› karfl›layacak silahlar› üretecek tesisler ve fabrikalar yoktu. Türkiye'de havac›l›k sanayisini kurmak. sportif ve turistik havac›l›¤›n geliflmesini sa¤lamak. Bundan sonras› için bütün uçaklar›m›z›n memleketimizde yap›lmas› ve harp hava sanayimizin de bu esasa göre inkiflaf ettirilmesi gerekir. havac›l›¤›n askerî. Cilt I. askerî.tr 1931 y›l›nda. 1935'te al›nan kongre (genel kurul) karar›yla cemiyetin ismi "Türk Hava Kurumu" (THK) olarak de¤ifltirildi. Mustafa Kemal Atatürk. Cemiyetin kurulufl amac›. sosyal ve siyasal önemini anlatmak.7. 403) TÜRK HAVA KURUMU Türk Hava Kurumu.tr internet adresini ziyaret ederek Türk Hava Kurumu’nun ö¤rencilere yönelik çal›flmalar› hakk›nda bilgi edinebilirsiniz.thk. 200 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Cumhuriyetin ilan›ndan sonra 16 fiubat 1925'te Atatürk'ün emirleriyle "Türk Tayyare Cemiyeti" ad›yla kuruldu. 1929'da Uluslararas› Havac›l›k Federasyonu (FAI)’na tam üye oldu. 1932 y›l›nda cemiyetin yurt d›fl›nda e¤itti¤i mühendislerden Selahattin Reflit Bey ve ekibi. (motor ve pervanesi hariç) tüm parçalar› Türk mal› olan ilk ulusal tipteki uça¤›m›z›n prototipini üretti. Hava Kuvvetleri’nin ald›¤› ehemmiyeti göz önünde tutarak bu mesaiyi planlaflt›rmak ve bu konuyu lay›k oldu¤u ehemmiyetle milletin nazar›nda canl› tutmak laz›md›r. sivil. K›sa zamanda kendini gelifltiren cemiyet. ekonomik. hava sporlar› konusunda. bütün bunlar için gerekli araç ve gereci haz›rlamak. ARAfiTIRINIZ www.org. s. bütün yurtta çok büyük heyecan yaratt›. SINIF . www.org. Pilot Vecihi Hürkufl. kendi atölyesinde üretti¤i uçakla Ankara'dan havalanarak küçük bir Türkiye turu yapmay› baflard›. Ordunun modern ça¤›n gereklerinde uygun düzeyde yükselmesi için Atatürk.

havac›l›k coflkusu. “Toplumumuz için ilim ve fen laz›m ise hem erkek hem de kad›nlar›m›z›n bunlara ayn› derecede sahip olmas› gerekir. Ça¤›n ihtiyaçlar›na. Bu nedenle Atatürk’ün düflüncelerini iyi anlamam›z ve do¤ru uygulamam›z gerekir. okula gidecek k›z ö¤renciler için de örnek olmufltur. ÖÇK 7.tr)” sözüyle ne anlatmak istemifltir? Aç›klay›n›z. yar›nlar›ndan asla emin olamazlar.tr Düflünelim. Sabiha Gökçen o okulun ilk k›z ö¤rencisi oldu ve Atatürk’ün özel izniyle okula yaz›ld›. gitti¤i yerlerde konuflmalar yaparak gençli¤e vermek istedi¤i havac›l›k aflk›. Atatürk. Bu amaçla 3 May›s 1935'te Atatürk’ün ad›n› verdi¤i Türk Kuflu kuruldu. k›sa sürede sonuca ulaflt›. o y›llar›n coflkusu içinde söylenen sadece bir çift güzel söz de¤ildi.gov.Elektronik Yüzy›l ‹stikbal Göklerdedir Atatürk’ün “‹stikbal göklerdedir. M. Sabiha Gökçen’i Eskiflehir Tayyare Mektebine yollad›. bilim ve akl›n rehberli¤inde kendini sürekli yenilemektedir. 3.” demifltir. insan kafas›ndan ç›kar. Atatürk “Bu dünyada her fley.gov. SINIF 201 . Etkinlik ‹stikbal göklerdedir çünkü göklerini koruyamayan uluslar. Söyleyelim 1.atam. geliflmelere uygun olarak her dönemde önemini korumaktad›r. Kurum. (www. Ayn› zamanda Türkiye Cumhuriyeti'nin önüne konulanhedeflerden biri oldu. bize hangi tavsiyelerde bulunuyor? Neden? 2. birçok de¤erli eleman yetifltirdi. Atatürk'ün. Gençler. Bu olay.atam. ak›n ak›n Türk Kuflu‘na koflmaya bafllad›. Kemal Atatürk www. Atatürk.12. Türkiye’nin ayd›n gelece¤i için kad›nlar›m›z›n da e¤itim ve çal›flma hayat›na at›lmalar›n› teflvik etmifl ve bu amaçla çal›flmalar yapm›flt›r. Atatürk Dil ve Tarih-Co¤rafya Fakültesi ile Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumunu kurarak neyi amaçlam›flt›r? Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. Atatürk’ün düflünceleri.” sözü. Atatürk. Çünkü ondan önce askerî okula k›z ö¤renci al›nm›yordu. vatan göklerine aralar›nda Atatürk'ün manevi k›z› ve dünyan›n ilk kad›n savafl pilotu Sabiha GÖKÇEN'in de bulundu¤u.

7. Ünite
Ölçme ve De¤erlendirme
A. Afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 1. Sosyal bilimlerin amac› nedir? Örnek vererek aç›klay›n›z. 2. Bilim ve teknolojinin, hayat›m›zdaki önemi nedir? 3. T›p alan›ndaki geliflmelerin amac› ve insanl›k için önemi nedir? 4. Korsan ürünlerin ülke ekonomisine zararlar› nelerdir? 5. Atatürk’ün, ak›lc›l›k ve bilime verdi¤i önemi belirten sözlerinden örnekler veriniz. B. Afla¤›daki cümlelerde noktal› yerleri uygun kavramlarla doldurunuz. Dil ve Tarih-Co¤rafya, psikoloji, patent, organ nakli, kan ba¤›fl›, dayan›flma 1. ‹nsanlar›n davran›fllar›n› inceleyen, etkili iletiflim kurman›n yollar›n› ö¤reten bilim dal›na ............... denir. 2. .............................her alt› ayda bir yapmam›z tavsiye edilen bir ba¤›flt›r. 3. Bir doku ve organ›n bir hastaya verilmesine ........................... denir. 4. Atatürk'ün bilime önem verdi¤ini gösteren bir örnek ............... ............... ............... ............... Fakültesinin kurulmas›d›r. 5. Bulufl sahibinin ürününü belirli bir süre üretme, kullanma, satma veya ithal etme hakk›na ............... denir. C. Afla¤›daki çoktan seçmeli sorular› cevaplay›n›z. 1. T›p alan›ndaki geliflmelerin nedeni, afla¤›dakilerden hangisidir? A. Geliflmeyi gerçeklefltiren kiflinin ad›n› duyurmak istemesi B. ‹nsan yaflam›n› daha iyi hâle getirmesi C. T›p alan›nda geliflmenin zorunlu olmas› D. T›p alan›nda geliflmenin önemli bir nedeninin olmas› 2. Afla¤›dakilerden hangisi, Atatürk'ün ak›lc›l›¤a ve bilime verdi¤i önemi gösteren bir sözüdür? A. "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir. ‹leri!" B. "Ak›l ve mant›¤›n çözümlemeyece¤i mesele yoktur." C. "Vergilendirilmifl kazanç kutsald›r." D. “Yurtta sulh, cihanda sulh.” 3. Afla¤›dakilerden hangisi, toplumsal dayan›flmay› sa¤layan olaylardan biridir? A. Doku ve organ nakli B. Turizm faaliyetleri C. Teknolojik geliflmeler D. Aile içi sorumluluklar

202

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Elektronik Yüzy›l
4. Afla¤›dakilerden hangisi, sosyal bilimlerin ara disiplinlerinden biri de¤ildir? A. Sosyoloji B. Psikoloji C. Müzik D. Felsefe 5. Afla¤›dakilerden hangisi, bilimsel ve teknolojik bir geliflme de¤ildir? A. Gen teknolojisi B. Kök hücre C. Nano teknoloji D. Kufl gribi Ç. Afla¤›daki cümlelerde do¤ru olanlar›n önüne D, yanl›fl olanlar›n yan›na Y yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. 5. 6. (....) (....) (....) (....) (....) (....) Sosyal bilimler olmasayd› kendi geliflimimizden haberdar olamazd›k. Organlar, sadece insanlar yaflam›n› yitirince ba¤›fllanabilir. Atatürk, ak›lc›l›k ve bilimi her zaman önemsemifltir. T›p alan›nda geliflmeler gereksizdir. Doku ve organ ba¤›fl›, yaln›zca aile bireyleri aras›nda yap›lmal›d›r. Korsan kitap ve CD'ler kullanmamal›y›z.

D. Afla¤›daki sözlerin birbiriyle iliflkili olanlar›n› efllefltiriniz. Doku ve organ nakli Kan ba¤›fl› Korsan Bulafl›c› hastal›k Siyaset ilmi CD/Kitap AIDS Oy sand›¤› Hayat kurtarma Toplumsal yard›mlaflma

E. Son 25 y›lda insan hayat›n› ve dünyay› en fazla etkileyen bulufllar s›ralamas›nda ilk 5 s›ray› afla¤›daki ürünler almaktad›r. Bunlar›n etkilerini defterinize yaz›n›z. 1. 2. 3. 4. ‹nternet Cep telefonu Kiflisel bilgisayar Fiber optik E-posta Siz, bunlardan hangisini kullan›yorsunuz? Bu s›ralamay› siz nas›l yapard›n›z? Gelecekte bunlar üzerinde nas›l bir de¤ifliklik olabilir? Gelecekte insanlar›n hayat›n› kolaylaflt›racak bir bulufl tasarlar m›s›n›z?
Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

203

SÖZLÜK
agresif alg› ana fikir ana yön anjiyo antiseptik at›k beceri beflerî beflerî unsur birey bütçe : : : : : : : : : : : : A Sald›rgan. Bir fleye dikkati yönelterek o fleyin bilincine varma, idrak. Bir yaz›n›n temeli olan as›l düflünce. Kuzey, güney, do¤u ve bat› yönlerinden her biri. Damaryolu ile kalp damarlar›n›n aç›k ya da kapal› olup olmad›¤› durumunun tespit edilmesi. Vücudun çeflitli k›s›mlar›n› mikroplardan ar›nd›rmak için kullan›lan kimyasal madde. At›lm›fl, at›lan. B 1. Elinden ifl gelme durumu, ustal›k. 2. Kiflinin yatk›nl›k ve ö¤renime ba¤l› olarak bir ifli baflarma ve bir ifllemi amaca uygun olarak sonuçland›rma yetene¤i. ‹nsanla ilgili. ‹nsanlar›n oluflturdu¤u yap›lar. Toplumlar› oluflturan ve düflünsel, duygusal, iradeyle ilgili nitelikleri toplum içinde belirlenen insanlar›n her biri, fert. Devletin, bir kuruluflun, bir aile veya bir kimsenin gelecekteki belirli bir süre için tasarlad›¤› gelir ve giderlerin tümü. C cazip celse : Al›ml›. : Oturum. Ç : Kabu¤u ay›klanmam›fl pirinç : 1.Bir fleyin yak›n›, dolay›, etraf. 2. Kiflinin içinde bulundu¤u toplumu oluflturan ortam. : Da¤›n bir noktas›ndan kopup yuvarlanan ve yuvarland›kça büyüyen kar kümesi. D : 1. Davranma ifli veya biçimi, tutum, hareket. 2. D›fltan gözlemlenebilecek tepkilerin toplam›. 3. Organizman›n uyaranlar karfl›s›ndaki tepkilerinin bütünü. : Halk›n egemenli¤i temeline dayanan yönetim biçimi. : 1. Tarih öncesi tanr›, tanr›ça, yar› tanr› ve kahramanlarla ilgili ola¤anüstü olaylar› konu alan fliir. 2. Bir kahramanl›k hikâyesini veya bir olay› anlatan, ölçüsü on bir hece olan halk fliiri. : Do¤an›n sebep oldu¤u y›k›m ve felaketler. : 1. Duyularla alg›lama, his. 2. Belirli nesne, olay veya bireylerin insan›n iç dünyas›nda uyand›rd›¤› izlenim. : Kar› kocan›n baba ve annelerinin her biri. : 1. Fikir 2. D›fl dünyan›n insan zihnine yans›mas›. 3. Niyet, tasar›. E : Bir cismi iki eflit parçaya bölen çizgi. : Duygudafll›k. Kiflinin kendisini baflka bir bincin yerine koyarak söz konusu bilincin duygular›n›, isteklerini ve düflüncelerini denemeksizin anlayabilmesi becerisi. : Orta Ça¤’da Katoliklerde kat› inançlar›na karfl› gelenleri cezaland›rmak için kurulan kilise mahkemelerinin genel ad›. : Yer kabu¤unu oluflturan kayalar›n, baflta akarsular olarak üzere türlü d›fl etmenlerle y›prat›l›p yerinden kopar›larak eritilmeleri veya bir yerden baflka bir yere tafl›nmas› olay›. : 1. Kuzey Kutbu‘nda yaflayan topluluklar›n ad›. 2. Bu topluluktan olan kimse. : Belli bir kurala göre düzenlenmifl, kula¤a hofl gelen ses dizisi, melodi. F : Ahlak›n övdü¤ü iyi olma, alçak gönüllülük, yi¤itlik, do¤ruluk ve benzeri niteliklerin genel ad›. : Hemen parlayan, k›z›nca gözü dünyay› görmeyen.

çeltik çevre 盤

davran›fl demokrasi destan do¤al afet duygu dünür düflünce

eksen empati engizisyon erozyon eskimo ezgi

fazilet fevri

204

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

fikir fresk

: Düflünce. : Yafl duvar s›vas› üzerine kireç suyunda eritilmifl madeni boyalarla resim yapma yöntemi. G Bir yar›flma, karfl›laflma, çat›flma vb. sonunda yenen, üstün gelen baflar› kazanan. Bat›. Bir toplumda yapt›r›m gücü olan kültürel kal›nt›lar, al›flkanl›klar, bilgi, töre ve davran›fllar. Bir olay, varl›k veya düflünce üzerinde var›lan yarg›, fikir. Bir nesnenin, olay›n veya bir gerçe¤in, niteliklerinin bilinmesi amac›yla dikkatli ve planl› olarak ele al›n›p incelenmesi. Bir maddenin en küçük tanesi. A¤aç, metal veya tafl bir yüzeye ayr› kollar halinde de¤iflik renkli boyalar sürüldükten sonra üstteki katlar› yer yer kaz›yarak altlardaki renklerden yayarlanma tekni¤i. 1. Ortak özellikleri olan varl›klar, nesneler bütünü. 2. Görüflleri, ç›karlar› bir olan kimseler bütünü, ekip. Gül bahçesi. Evlenmekte olan bir erke¤e, evlenme töreni s›ras›nda verilen ad.

galip garp gelenek görüfl gözleme granül gravür grup gülzar güvey

: : : : : : : : : :

hak heyelan hiyeroglif hoflgörü höyük

hukuki

H 1. Adalet. 2. Adaletin, hukukun gerektirdi¤i veya birine ay›rd›¤› fley, kazanç. Toprak kaymas›. Resim yaz›. Her fleyi anlay›flla karfl›layarak olabildi¤i kadar hofl görme durumu. 1. Tarih boyunca türlü sebeplerle y›k›lan yerleflme bölgelerinde, y›k›nt›lar›n üst üste birikmesiyle oluflan, içinde yap› kal›nt›lar›n›n gömülü bulundu¤u yayvan tepe. 2. Toprak y›¤›n›, küçük tepe. : Hukuk ile ilgili, hukuksal. : : : : : I

›st›rap

: 1. Ac› 2. Üzüntü, s›k›nt›, keder. ‹ : 1. Duygu, düflünce veya bilgilerin akla gelebilecek her türlü yolla baflkalar›na aktar›lmas›, haberleflme. 2. Telefon, televizyon, radyo vb araçlardan yararlanarak yürütülen bilgi al›flverifli. : 1. Geliflme, geliflim. 2. Meydana ç›kma, aflikâr olma. : 1. Bir yerden baflka bir yere geçme geçifl. 2. Anlama, kavrama. : Baflkas›n›n arsa, yol, bahçe vb. tafl›nmaz mal›ndan belirli bir yolda yararlanma hakk›. : 1. Bir sonuç ç›karmak için olgular› yöntemli bir biçimde toplay›p say› olarak belirtme ifli, say›mlama. 2. Say› bilimi. : Aç›kta yap›lan sat›fl. J : 1.Beklenmedik iyi davran›fl. 2. Herhangi bir fleyi aç›klamak için genellikle el, kol ve bafl ile yap›lan içgüdüsel veya iradeli hareket. K : 1. Kabartmak ifli. 2. Bir biçimin veya bir süslemenin düz yüzey üzerindeki ç›k›nt›s›. 3. K›l, alç›, tafl vb. ifllenebilir gereçleri girintili ç›k›nt›l› yüzeyler durumunda biçimlendirerek yap›lm›fl olan eser. : Bir fleyin do¤rulu¤u, gerçekli¤i konusunda kanaat verici belge, delil, iz. : Nesnelerin veya olaylar›n ortak özelliklerini kapsayan ve bir ortak ad alt›nda toplayan genel tasar›m. : 1. Bir fleyin ç›kt›¤› yer. 2. Araflt›rma ve incelemede yararlan›lan belge.

iletiflim

inkiflaf intikal ‹rtifak hakk› istatistik iflporta

jest

kabartma

kan›t kavram kaynak

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

205

: Oksijenin bir element veya kökle birleflmesiyle oluflan madde. 2. Askerlerin bir komutan›n emrinde bir araya gelmesinden oluflan birlik. Ulusal veya uluslararas› bilimsel toplant›. aç›k deniz. Birkaç sanayi kurumunun tek yönetimde birleflmesi. P : Düflünce ve duygular› müzik veya türlü eflyalar eflli¤inde bazen dansla. : 1. ‹steklendirme. Varl›¤› deneykan›tlanm›fl fley. 2. Bir partinin veya bir kuruluflun en üst düzeyde yönetimiyle görevli kimse. : 1. Yeryüzündeki büyük kara parçalar›ndan her biri. flef. Tah›l ölçmeye yarar kap›. 2. Yer. Ç›kar. bazen de gövde ve yüz hareketleriyle yans›tmay› amaçlayan oyun. elçilerin. : Bir topluma veya halk toplulu¤una özgü düflünce ve sanat eserlerinin bütünü. lider materyal mekân menfaat minyatür motivasyon muhabir : : : : nafta nazar N : Yap›s› benzine çok benzeyen ya da özdefl olan ve yer ya¤›n›n dam›t›m›yla üretilen ye¤ni hidrokarbenler kar›fl›m›. kongre: Dil Kurultay›. 2. : 1. 1. Birbiriyle karfl›t olan fleylerden her biri. : 1. 3. Önder. ana deniz. mala. Birlefltirilmifl et tesisi. Zaman dizini. okyanus olgu le oksit ölçek pandomim 206 Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. 2. L : 1. göz. yurt.b hafif nesnelerden yap›lm›fl insan ve hayvan figürleri. temel konular› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle veya gerektikçe yapt›¤› genel toplant›. Yer yuvarla¤›n›n. 2. Hareketli yerleri iplikle sanatç›n›n parmaklar›na ba¤lanarak veya eldiven gibi bir kesiti kullanarak bir perdenin üzerinden oynat›lan. gündemindeki sorunlar›. 2. gereç. evcil hayvanlara. : 1. Ö : 1. sözsüz oyun. 3. Birtak›m olaylar›n dayand›¤› sebep veya bu sebeplerin yol açt›¤› sonuç. bak›fltaki çarp›c› ve öldürücü güç. 2. Bir kuruluflun. eve. Ev. müzik besteleyen. delegelerin kat›lmas›yla yap›lan toplant›. insanlara özellikle çocuklara. bulunulan yer. SINIF . Güdülenme : Bas›n ve yay›n organlar›na haber toplayan. gölge ve hacim duygusu yans›t›lmayan küçük. bildiren veya yazan kifli. Belli kimselerde bulundu¤una inan›lan.k›ta kolezyum kombina kompozitör kongre kristal kroki kronoloji kukla kutup kurultay kültür : 1. göz atma O : K›talar› birbirinden ay›ran engin. 2. Birim kabul edilen herhangi bir fleyin alabildi¤i kadar ölçü. 2. Ekvator’dan en uzak olan yer ekseninin geçti¤i varsay›lan iki noktas›ndan her biri. renkli resim sanat›. M Malzeme. Eski Türklerde devlet ifllerinin görüflülüp karara ba¤land›¤› meclis. hatta cans›z nesnelere de zarar veren. Bir harita veya resimde görülen uzakl›klarla bunlar›n iflaret etti¤i. : 1. bez. gündemindeki sorunlar› konuflmak ve yeni kurullar seçmek üzere belli sürelerle yapt›¤› genel toplant›. 2. Çeflitli ülkelerden yöneticilerin. Bak›fl bakma. : 1. 2. tar. karfl›land›¤› gerçek uzunluklar aras›ndaki oran. Ayaklar› olmayan. ana kara. : Baz› cisimlerin ald›klar› geometrik biçim. : Besteci. : Eski Roma döneminde sanat etkinliklerinin yan›s›ra dövüfllerinde yap›ld›¤› yap›. : 1. : Bir konu veya nesnenin bafll›ca özelliklerini yans›tacak biçimde haz›rlanm›fl tasla¤›. Zaman bilimi. 2. : 1. karton v. alttan içine el sokularak oynat›lan çeflitli nesnelerden yap›lm›fl bebek. Ço¤unlukla eski yazma kitaplarda görülen ›fl›k. Bir kuruluflun.

Bir olay› belli bir görüfle göre aç›klama. Herhangi bir iflte. ordubozan Y : Sevgili. cankurtaran ve polis araçlar›nda bulunan. Hastan›n dinlenme durumu vb. Bir araflt›rman›n. Bir yere gitmek için izlenen yol. De¤iflik alanlarda önceden plan ve programa al›nm›fl. Yüksekçe yer. Bir yaz›n›n veya bir sözün. Z üretim veri varis yâr yabgu yorum yön ziraat : Tar›m. dost. : T : Bez. canavar düdü¤ü. 2. 2. ‹nsanlar›n toplumun varl›¤› ve geliflmesi için gerekli olan nesneleri sa¤lamak üzere. : Bir sanayi dal› ile ilgili yap›m yöntemlerini. : Orta Asya’da kurulan ilk Türk devletlerinde ka¤andan sonra gelen en üst düzeydeki yöneticinin ünvan›. pastel ve kara kalem resim. 2. S Bafl. Bir sanat eserine veya bir edebî esere temel olan ilkeler. Duyularla ifade edilemeyen bir fleyi belirten somut nesne veya iflaret. maddeler üzerine yap›lm›fl ya¤l› boya.A¤aç duvar kaplamalar›na veya tavanlara süs için konulan resim. : 1. anlafl›lmas› güç yönlerini aç›klayarak ayd›nl›¤a kavuflturma. Ü : 1. eleman. K›sa ve çarp›c› propaganda sözü. gereç ve aletleri kapsayan bilgi. 1. yak›n. bir konuda yap›lan inceleme ve araflt›rma sonucunu. doktor veya doktorlar kurulu taraf›ndan verilen yaz›.pano platform proje : 1. Bir edebiyat eserinin. maliyeti hesaplanm›fl. as›ls›z söz. : Toplardamar genifllemesi. Üzerinde bildiri. : 1. çiftçilik. 2. Tasarlanm›fl fley. temelsiz. düflünceleri veya gözlemleri bildiren yaz›. bir tasar›n›n plan›. Bir maddeyi çözebilme özelli¤ine sahip s›v›. kullan›lan araç. : 1. 2. Belli bir noktaya göre olan yer. bir tart›flman›n. k⤛t vb. V : 1. Sunma ifli. aç›klama veya tan›tma k⤛tlar› tutturmak için haz›rlanm›fl levha. tahta. : 1. tiz ses. : 1. Bir bildirinin çeflitli yollarla dinleyenlere aktar›lmas›. özel kurum veya devlet ad›na gerçeklefltirilmesi kabul edilmifl bilimsel çal›flma tasar›s›. istikamet. ‹tfaiye. temeli olan ana öge. : Yata¤›nda bilindi¤i hesaplanan. Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. simge. SINIF 207 . U tablo teknoloji unsur uygucu : Öge. belli bir yerde iki veya daha çok kifli aras›nda kararlaflt›r›lan buluflma. amaçl› etkinlikleriyle do¤al çevrelerini de¤ifltirmeleri. bir arac›n veya bir biçimin ana çizgilerini gösteren çizim. de¤erlendirme. R : Belli bir saatle. randevu rapor rezerv safsata sembol siren sesi slogan solvent sunum : : : : : : flema flamanizim fi : Bir aletin. pasif. ilke. taraf. ni gösteren. heniz ifllenmemifl maden. sulu boya. tasar›. 2. : Her ortama uyum gösteren. 2. 2.

KRONOLOJ‹
MÖ 3200 2000 1700 1280 1200 900 800 687 600 450 214 209 0 MS 48 375 395 434 453 552 571 582 622 624 625 627 628 630 630 632 632 632 634 634 642 644 644 656 656 Hun ‹mparatorlu¤u’nun, Kuzey ve Güney Hunlar› olarak ikiye ayr›lmas› Kavimler Göçü Roma ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Attila’n›n, Avrupa Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Attila’n›n ölümü Kök Türk Devleti’nin kurulmas› Hz. Muhammed’in do¤umu Kök Türk ‹mparatorlu¤u’nun ikiye ayr›lmas› Hz. Muhammed’in Mekke’den Medine’ye göç etmesi Bedir Savafl› Uhut Savafl› Hendek Savafl› Hudeybiye Savafl› Mekke’nin Fethi Do¤u Kök Türklerin Çin egemenli¤i alt›na girmeleri Veda Hutbesi Hz. Muhammed’in ölümü Dört Halife Döneminin bafllamas› Hz. Ebubekir’in ölümü Hz. Ömer’in halife olmas› Nihavend Savafl› Hz. Ömer’in öldürülmesi Hz. Osman’›n halife olmas› Hz. Osman’›n öldürülmesi Hz. Ali’nin halife olmas› Yaz›n›n bulunmas› Anadolu’da Hitit dönemi’nin bafllamas› Orta Asya göçlerinin bafllamas› Kadefl Antlaflmas› Hitit Devleti’nin y›k›lmas› Urartu Devleti’nin kurulmas› Frig Devleti’nin kurulmas› Lidya Devleti’nin kurulmas› Urartu Devleti’nin y›k›lmas› Demokrasi yönetiminin ortaya ç›kmas› Çin Seddi’nin yap›m›n›n tamamlanmas› Mete’nin Hun Devleti’nin bafl›na geçmesi Hz. ‹sa’n›n do¤umu ve miladi takvimin bafllang›c›

208

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

661 661 681 744 745 750 751 840 840 1040 1040 1048 1055 1063 1064 1071 1072 1092 1141 1157 1157 1187 1212 1215 1258 1450 1689 1750 1776 1789 1800 1876 1931 1932 1935 1945 1948 1953 1989 1995 2000

Hz. Ali’nin öldürülmesi Emeviler Döneminin bafllamas› ‹kinci Köktürk Devleti’nin kuruluflu ‹kinci Köktürk Devleti’nin y›k›l›fl› Uygur Devleti’nin kuruluflu Emevi Devleti’nin y›k›l›fl› Talas Savafl› Uygur Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl› Devleti’nin kuruluflu Dandanakan Savafl› Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluflu Pasinler Savafl› Tu¤rul Bey’in Ba¤dat’a girmesi Tu¤rul Bey’in ölümü Alparslan’›n hükümdar olmas› Malazgirt Savafl› Alp Arslan’›n ölümü Melikflah’›n ölümü Katvan Savafl› Sencer’in ölümü Büyük Selçuklu Devleti’nin y›k›lmas› Gazneliler Devleti’nin y›k›l›fl› Karahanl›lar Devleti’nin y›k›l›fl› Magna Carta’n›n ‹ngiltere’de kabul edilifli Abbasi Devleti’nin y›k›l›fl› Matbaan›n Jan Gutenberg taraf›ndan gelifltirilmesi Haklar Bildirgesi imzaland›. J.J. Rousseau “‹nsanlar hür ve eflit do¤arlar” ilkesini savundu. Amerikan Ba¤›ms›zl›k bildirgesi Frans›z ‹nsan ve Vatandafl Haklar› Beyannamesi Demokrasi yönetimlerinin yayg›nlaflmas› Kanunuesasi’nin kabulü Türk Tarih Kurumunun Kurulmas› Türk Dil Kurumunun Kurulmas› Dil ve Tarih Co¤rafya Fakültesinin kurulmas› ‹kinci Dünya Savafl› sona erdi. Birleflmifl Milletler ‹nsan Haklar› Evrensel Bilgirgesi Avrupa ‹nsan Haklar› Sözleflmesi Berlin Duvar› y›k›ld›. Internet yayg›nlaflt›. Yöneticileri seçimle iflbafl›na gelen ülke say›s› artt›.

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

209

KAYNAKÇA
ATALAY, ‹brahim, K›talar ve Ülkeler Co¤rafyas›, ‹zmir, 1999. BANARLI, Nihat Sami, Resimli Türk Edebiyat› Tarihi 1-2, MEB Bas›mevi, ‹stanbul, 1971. Bilimin ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, MEB Yay›mlar Dairesi Baflkanl›¤›, Mart 2004 Say›s›, Ankara, 2004. ER‹NÇ, S›rr›, Klimatoloji ve Metodlar›, ‹stanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Co¤rafya Enstitüsü Yay›n›, ‹stanbul, 1984. ERKAN, Serdar, Örnek Grup Rehberli¤i Etkinlikleri, Pegem A Yay›nlar›, Ankara, 2002. GÜRKAYNAK, Prof. Dr. ‹pek, Yurttafl Olmak ‹çin, ‹stanbul, 1998. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 5-7, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ‹slam Tarihi Ansiklopedisi, c. 10, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, 1995. KAFESO⁄LU, ‹brahim, Türk Millî Kültürü, 3. bask›, Bo¤aziçi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1984. Atatürkçülük I. Kitap, MEB yay›nlar›, ‹stanbul 1984. Osmanl› Tarihi Ansiklopedisi, C. 4, ‹hlas Matbaac›l›k, ‹stanbul, tarihsiz. ÖZDEM‹R, SAD‹, Anadolu’da Zoru Baflaran Cesur Giriflimciler, ‹stanbul, 2005 s. 170-173. ÖZTUNA, Y›lmaz, Büyük Tarih Ansiklopedisi, Batefl, Yay›nlar›, Ankara, 1992. ÖZTÜRK, Cemil – D‹LEK, Dursun, Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Ö¤retimi, Mart, 2005. Resimli Tarih Atlas›, Evrensel ‹letiflim Yay›nlar›, Ankara, 2008. SELÇUK, Prof. Dr. Ziya – KAYILI, Hüseyin – OKUT, Levent, Çoklu Zekâ Uygulamalar›, Ankara, 2004. SEVGEN, Nazmi, Tarih Dünyas› dergisi, Y›l 1, Say›: 1 Aral›k, 1964. SEV‹M, Prof Dr. Ali; TURAL, Prof. Dr. M. Akif; ÖZTOPRAK, Prof. Dr. ‹zzet, Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri C.1 TTK yay›nlar›, Ankara, 2005. SOYSAL, ‹smail, Türkiye’nin Uluslar aras› Siyasal Ba¤›tlar›, (1945-1990), Türk Tarih Kurumu Yay›nlar›, Ankara,1991. Tarih Konufluyor, Ayl›k Tarih Mecmuas›, Say›: 10, ‹stanbul, 1964. TEK‹N, Talat, Orhon Yaz›tlar›, Kül Tigin, Bilge Ka¤an, Tonyukuk, 2. bask›, Simurg Yay›n evi, ‹stanbul 1998. Temel Britannica, C.19, Ya¤mur ormanlar›, Hürriyet Gazetisi Yay›nlar›, ‹stanbul, 1992. TURAN, Osman, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, Nak›fllar Yay›nevi, ‹stanbul,1978. Türkler’in Alt›n Kitab›, C. 1, Tercüman Yay›nlar›, ‹stanbul, 1990. Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yay., Ankara, 2005. Türk Tarih Kurumu Yay›n Katalo¤u, TTK Bas›mevi, Ankara, 2004. Unat Faik Reflit, Tarih Atlas›, Kanaat Yay›nlar›, ‹stanbul, 2008. YALMAN, Ali R›za, Cenupta Türkmen Oymaklar› 1-2, Kültür Bakanl›¤› Yay›nlar›, ‹stanbul, 1993. YAVUZ, Eren Kudret, Ö¤renen ve Geliflen E¤itimciler ‹çin Çoklu Zekâ Teorisi Uygulama Rehberi, Ankara, 2004. YAZICI, Nuri, Tarihte Türkler ve Türk Devletleri, Damla Matbaas›, Konya, 1997.

210

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

Gazete, Dergi ve ‹nternet 1 Aral›k Dünya AIDS Günü, Posta gazetesi, 1.12.2005. Aile ‹çi fiiddete Son, Hürriyet gazetesi, 11.05.2005. Dünya Gençli¤inin Kalbi ‹zmir’de Att›, Zaman gazetesi, 24.08.2005. Düflünce Özgürlü¤ü ‹çin ‹stanbul’da 4. Buluflma, Sabah gazetesi, 08.11.2005. Karfl›l›kl› Böbrek Nakli, Sabah gazetesi, 04.02.2012. Korsan Sandalyeye 20 Ay Hapis Cezas›, Hürriyet gazetesi. Korsan Almayana, Hürriyet gazetesi, 15.03.2005. K›z›l›rmak kurumaya bafllad›, Posta gazetesi, 18.10.2005. Medimagazin (Sa¤l›k profesyonellerinin) gazetesi ‹nternet sitesi 08.03.2004 www.ksef.gazi.edu.tr Nakil bekleyen kalp hastalar›na umut, Sabah gazetesi, 15.10.2005. Pakistan Depremi, Posta gazetesi, (22. Ekim 2005). Picasso ‹stanbul’da, Sabah gazetesi, 08.01.2006. Sözleflmeli Ö¤renciler Geliyor, Sabah gazetesi, 27.10.2005. Televizyon Çocuklar› fiiddete Yönlendiriyor, Posta gazetesi, 20.11.2005. Uzay’da ABD – Türkiye Ortakl›¤›, Uzaya Gidiyoruz, Sabah gazetesi. 16.10.2005. www.abgs.gov.tr Yaral› Yüreklere Yard›m, Sabah gazetesi. 24. ‹stanbul Kitap Fuar›, 08 Ekim 2005, Milliyet gazetesi. Bilim ve Akl›n Ayd›nl›¤›nda E¤itim, Say›: 61, Mart, 2005. Atlas Dergisi, A¤ustos 1973, say› 5. Atlas Dergisi, May›s 1997, say› 50. Atlas Dergisi, Ekim 1999, say› 79. Bilim Çocuk dergisi, say›: 78, Haziran 2004. Focus Dergisi, say›: 7, Temmuz 2002. Haritalar, Gürbüz Yay›nc›l›k. www.emniyet.gov.tr www.gap.gov.tr www.borem.gov.tr www.meteor.gov.tr www.meb.gov.tr www.mta.gov.tr www.cevreorman.gov.tr www.tdk.gov.tr www.tpb.org.tr (Türk Parlamenterler Birli¤i Vakf› ‹nternet sitesi ) www.ttkb.gov.tr www.die.gov.tr www.tuik.gov.tr www.ksef.gazi.edu.tr www.ato.org.tr

Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF

211

212 TÜRK‹YE HAR‹TASI Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6. SINIF .

SINIF TÜRK DÜNYASI HAR‹TASI 213 .Sosyal Bilgiler • Ders Kitab› • 6.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->