T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKAN LIĞ I

(MES LEKÎ EĞİT İM VE Ö ĞRET İM S İS TEMİNİN GÜÇ LENDİRİLMES İ PROJES İ)

MEGEP

METAL TEKNOLOJİS İ YATAYDA BORU VE PROFİL KAYNAĞ I

ANKARA 2005

Milli Eğitim Bakanlığı taraf ından geliştirilen modüller; • T alim ve T erbiye Kurulu Başkanlığın ın 02.06.2006 tarih ve 269 say ılı Karar ı ile onaylanan, Mesleki ve T eknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaşt ır ılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve ö ğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş ö ğretim materyalleridir (Ders Notlar ıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel ö ğrenmeye rehberlik etmek amacıyla ö ğrenme materyali olarak hazırlanm ış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve T eknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanm ışt ır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak ko şulu ile eğitim ö ğretim sırasında geliştirilebilir ve yap ılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılm ış modüller, eğitim kurumlarında ö ğrencilere ücretsiz olarak dağıt ılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullan ılamaz ve ücret karşılığında sat ılamaz.

• • •

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ........................................................................................................ iii G İRİŞ ............................................................................................................................1 Ö Ğ RENME FAALİYETİ-1 ...........................................................................................2 1. BO RULARIN KAYNAĞ I..........................................................................................2

1.1. Boruların Tanım ı ................................................................................................2 1.2. Boru Çeşitleri .....................................................................................................3 1.2.1 Sanayi Borular ı ............................................................................................3 1.2.2. Galvanizli Tesisat Boruları .........................................................................3 1.2.3. Doğal Gaz Borular ı .....................................................................................3 1.3. Boru Kesmede Kullan ılan Araçlar .....................................................................3 1.4. Küçük Çaplı Boruların Küt Ek Kaynağı Küçük Çaplı Boruların Kaynağa Haz ırlanması .............................................................................................................3 1.4.1. Borulara Kaynak Ağz ı Açma Yöntemleri...................................................4 1.4.2. Boru Kaynaklarında V Yatakları ................................................................4 1.4.3. Kaynak Ek Yerlerini Temizleme ................................................................5 1.4.4. Boru Kaynaklarında Dikkat Edilecek Hususlar ..........................................5 1.4.5. Boruların Kaynat ılması ...............................................................................5 UYGULAM A FAALİYET İ .....................................................................................6 ÖLÇM E VE DEĞERLENDİRM E...........................................................................7

Ö Ğ RENME FAALİYETİ-2 ...........................................................................................9 2. KÜÇÜK ÇAPLI BO RULARIN “T” KAYNAĞ I........................................................9

2.1. Ara Kesitler........................................................................................................9 2.1.1. Parçalar ın Birbirine Alışt ırılması ................................................................9 2.1.2. Ara Kesitleri Açılm ış Boruları Puntalanması ...........................................10 2.1.3. Boru Kaynaklarında Sızdırmazlı ğın Önemi..............................................10 2.2. “T” KAYNAĞI YAPMAK.............................................................................11 2.2.1. Kaynak Dikişinin Temizlenmesi...............................................................11 UYGULAM A FAALİYET İ ...................................................................................12 ÖLÇM E VE DEĞERLENDİRM E.........................................................................13 3.1. Profil Boruların Tanı mı ve Standartları ...........................................................15 3.2. Profil Boruların ın Alın Kaynağı ......................................................................15 3.2.1. Kaynak Ek Yerlerini Temizleme ..............................................................16 3.2.2. Profil Boru Kaynağında Dikkat Edilecek Hususlar ..................................16 3.2.3. Profilleri Puntalama ..................................................................................16 3.2.4. Kaynak Dikişlerini Temizlemek ...............................................................16 UYGULAM A FAALİYET İ ...................................................................................17 4.1. Profilleri Köşe Kaynağı İçin Haz ırlama...........................................................20 4.2. Profilleri Köşe Oluşturacak Şekilde Puntalama...............................................20 i

Ö Ğ RENME FAALİYETİ-3 .........................................................................................15 3. PRO FİL BORULAR................................................................................................15

Ö Ğ RENME FAALİYETİ-4 .........................................................................................20 4. PRO FİL BORULARININ KÖ Ş E KAYNAĞ I..........................................................20

..........................................25 MO DÜL DEĞ ERLENDİRME .......... İç Köşe Kaynağında Elektrot Hareketleri .....22 CEVAP ANAHTARLARI ............21 ÖLÇM E VE DEĞERLENDİRM E................................................................................27 ii ...................................................................4...........................3.............................................20 4....................................................................................................20 UYGULAM A FAALİYET İ .................................................................1............................26 KAYNAKLAR.................................................................23 PERFORM ANS DEĞERLENDİRM E.................2.......................................... Kaynak Dikişlerini Temizleme .............................

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KO D ALAN DAL/MESLEK MO DÜLÜN ADI MO DÜLÜN TANIMI SÜRE Ö N KO Ş UL YETERL İK 521MMI058 Metal T eknolojisi Ortak Alan Yatayda Boru ve Profil Kaynağı Bu modül yatayda küçük çaplı borular ın ve profillerin kaynağı konusunun işlendiği bir ö ğrenim materyalidir 40/32 Elektrik Ark Kaynağı Düz Dikiş Çekme Modülünü alm ış olmak Yatayda küçük çaplı boru ve profillerin kaynağın ı yapmak Ge nel Amaç: Bu modül ile gerekli ortam ve ekipman sağlandığında tekniğe uygun olarak yatay konumda küçük çaplı borular ın ve profillerin kaynağın ı yapabileceksiniz. elektrod. kaynak maskesi. kaynakçı tak ımlar ı (iş önlüğü. EĞİ TİM Ö Ğ RETİM O RTAMLARI VE DONANIMLARI Donanım: Kaynak makinesi. T ekniğe uygun olarak borulara arakesitlerini açabileceksiniz 3. T ekniğe uygun olarak boruların alın kaynağın ı yapabileceksiniz 2. tel fırça. k ısaç v. T ekniğine uygun olarak profil boruların kö şe kaynakların ı yapabileceksiniz Ortam: Elektrik ark kaynak atölyesi. Amaçlar 1. en az 2 adet yumuşak çelik boru Bu modül içerisinde her ö ğrenme faaliyeti sonunda kendi kendinizi değerlendirebileceğiniz çoktan seçmeli ve uygulamalı ölçme değerlendirme tekniklerine tabi tutulacaksın ız MO DÜLÜN AMACI Ö LÇME VE DEĞ ERLENDİRME iii . T ekniğe uygun olarak arakesit açılm ış borular ın kaynağın ı yapabileceksiniz 4.b).

iv .

1 .ö ğrenmeyi ö ğrenmeyenler olacakt ır. başar ılı olacağım. enerji kaynakların ın k ıtalar arası naklinden. Dehan ın %99’u ter %1’i ilhamdır. Başar ı esrarengiz bir tabiat hediyesi değildir. tüm çalışmalar ın ızda başar ılar dilerim. Çalışmaya. ”Yirmi birinci asrın cahilleri okuma-yazma bilmeyenler değil. Bu modül ile sizlere metal teknolojileri alan ında yaygın ve yo ğun olarak kullandığım ız borular ın ve profillerin elektrik ark kaynağı ile birleştirme tekniklerini ö ğreneceksiniz. üzerinde oturduğumuz tabureye varıncaya kadar kullandığım ız gereçlerde kullan ılan boruların imalat kademelerini ve elektrik ark kaynak tekniği ile kaynat ılması becerisini kazanacaksın ız. Çalışmadan kazanamay ız. Beynimizin ortalama %1’ini kullandığım ız yani yeteneklerimizin büyük bir k ısm ı geliştirilmeye halen uygundur. biz de ulaşabiliriz. Hemen do ğrulmalıy ız herhangi bir noktaya ulaşılm ış ise. Başar ılı olmak ve mutlu yaşamak istiyorsak çok çalışmalı ve kendimizi güncelleştirmeliyiz.” demektedir. Metal teknolojileri sektöründe başar ılı bir teknik eleman olabilmenin ilk şart ı teknolojik bilgilerimizi art ırmak birey olarak belirli bir alanda her zaman başkalar ın ı geçme gücünü gösteremeyebilirsiniz. Alfin T ofler. ama kişi kendini aşma gücüne her zaman sahiptir. zorlukları yeneceğim. bir sonuçtur. Eğitim sonunda elde edilen bir davran ış değişikliğidir. T eknolojinin dev adımlarla h ızla ilerlediği günümüzde. yağmurlu havalarda kullandığım ız şemsiyeye. başaracağım diye başlamalıy ız. Tohamas Edison der ki.GİRİŞ GİRİŞ Se vgili Ö ğ renci.

Boruların Tanımı Sıv ı.T S 6475 ) Ş ekil 1. 1. ARAŞTIRMA ¾ Boru çeşitlerini araşt ır ın ız. 3. T est ve deneme basınçlar ından sonra piyasaya arz edilir. 4 – T S 416 – T S 1997 – T S 5317 – T S 10208 – T S 11004 – T S 6438 – T S 6474. Boru imalat ında kullan ılan standartlar (T S 301.1 Değişik Profiller 2 . küt-ek kaynağında kullan ılan araç gereç.ÖĞRENME FAAL İYET İ-1 ÖĞRENME FAAL İYET İ-1 AMAÇ Uygun atölye ortam ı sağlandığında tekniğe uygun olarak yatay konumda boruların küt ek kaynağın ı atölye ortam ında yapabileceksiniz.gaz. ¾ Dikişsiz Çelik Borular ¾ Dikişli Çelik Borular olmak üzere iki şekilde imal edilirler. tak ım. Dikişsiz çelik borular so ğuk çekme metodu ile üretilir.maddeleri iletmeye yarayan içi bo ş gereçlere boru denir. Dikişli borular so ğuk haddelenmiş şeritlerin biçimlendirilerek birleşme noktalarından elektrik direnç veya indüksiyon kaynağı ile kaynat ılarak üretilirler.buhar vb . Bu standart kapsam ındaki borular ın imalat ında kullan ılan çelik üretim metotları ile döküm teknikleri kullan ılarak elde edilir.1. Rapor haline getirip. BORULARIN KAYNAĞI 1. ¾ Metal işleri meslek dalında kaynak yapan işletmelerden. makine ve cihazların neler olduğunu araşt ır ın ız. Borular belirli standartlar dahilinde üretilir. Borular imalat şekillerine göre. sın ıfta sununuz. topladığın ız bilgileri sın ıf da tart ışın ız. Sıcak veya so ğuk olarak çekilerek ısıl işlemlerine tabi tutularak piyasaya arz edilir. 1. 2.

Örneğin ½” (Yar ım Parmak) . paslanmaya ve çürümeye karşı dirençleri nedeniyle temiz su tesisat ı başta olmak üzere. Kaynağa hazırlık aşaması da parça kalınlığı. 1” (Bir Parmak) gibi.İ ç ve dış k ısımlar ı çinko ile kaplanarak piyasaya arz edilir. fiziksel görünümünü ve işin ekonomik olmasın ı sağlar. Borular iç ve dış çaplarına göre an ılırlar.ısıl işleme tabii tutulmuş olarak imal edilen borulardır. Küçük Çaplı Boruların Küt Ek Kaynağı Küçük Çaplı Boruların Kaynağa Hazırlanmas ı Borular ın kaynak öncesi ön hazırlığı kaynak dikişinin kalitesini art ır ır. Doğ al Gaz Boruları Özel kaliteli çeliklerden imal edilen kolay işlenebilir.3. • El testeresi • Boru keskileri • Boru kesme makinesi • Hidrolik testere • T epsi testere • Şerit testere • Kesme taşlar ı • Oksi gaz ile boru kesme 1.3. . korozyona karşı dirençli.1. 1.2.2. Boruların an ılmaları parmak cinsindendir.2. 1.1 Sanayi Boruları Genellikle et kalınlıklar ı 1mm’ye kadar olan borular çelik eşya yap ım ında kullan ıldıklar ından sanayi borusu olarak tan ımlan ır. Parçaların kaynağa hazırlanmasında aşağıdaki işlem sırası takip edilir. Boru kesmede aşağıdaki tak ım ve makineler kullan ılır.4. korozyon etkisinin önem taşıdığı ak ışkan iletim tesisatlarında kullan ılır. 1. • • • • • M arkalama Kesme Temizleme Alışt ırma Kaynak Ağz ı Açma 3 .2.2. Boru Çeş itleri 1. Galvanizli Tesisat Boruları Korozyona. uygun kaynak ağzı ve gereç düzgünlüğ üne dikkat edilerek hazırlık yap ılır. Boru Kesmede Kullanılan Araçlar Borular değişik tak ım ve makineler kullan ılarak kesilirler.

4. kö şebent de kullan ılır. taşlama makineleri ve oksi gaz ile açılabilir.1 Boruların Puntalanması 1 4 3 Boruların Puntalanması Mutlaka Karşılı klı Olmalı dı r !.4. Borulara Kaynak Ağzı Açma Yöntemle ri Et kalınlıklar ı 4 mm den kalın borulara.. Resim 1. boru keskilerle..1. 2 Ş ekil 1. 1. nufuziyetin art ır ılması amacıyla kaynak ağzı açılır. Özel durumlarda.2. Amper ayar ı için Düz Dikiş Çekme Modülüne bak ın ız.2 Puntalama İşlem S ırası 4 ..1. Boru Kaynaklarında V Yatakları Borular ın puntalanması sırasında eksenlerin karşılıklı gelmesi ve kaynak sırasında sabit kalmasın ı sağlamak için “ V” yatağı kullan ılır. Küçük çaplı borulara kaynak ağzı eğelerle..

Kaynağa bu noktadan başlanarak kaynak yap ılır.4. Kaynak ile birleştirilecek borularda eksen kaçıklığı olmamalıdır Ş ekil 1. her taraf da eşit olacak şekilde alışt ır ılır. Kaynak A ğızların ın Hazırlanması 1. 5 .1. Kaynak Ek Yerlerini Te mizleme Ayn ı çaptaki boruların kesilen ve kaynakta birleştirilecek ağızlar ın temizlenir. Boru Kaynaklarında Dikkat Edile cek Hususlar • • • • Kaynat ılacak boruların markalanarak ölçüsünde kesilmesi. Et kalınlığı et kalınlığı 3 mm ye kadar olan boruların arasında bir miktar bo şluk bırak ılarak kaynak yap ılır (yaklaşık et kalınlığın ın yar ısı kadar).4. 1.3.4. puntalar ın curuflar ı kaynak çekici ile veya tel fırçalar ile temizlenir. Parçalara eksen noktaları kar şılıklı gelecek şekilde dört noktadan puntalanması Punta aralığı borunun tüm çevresinde eşit olmalıdır. Makine çalışt ır ılıp amper ayarı yap ılır. Boruların Kaynatılması Borular ın uç k ısımlar ı.4.3.5. Kesilen parçaların birbirine alışt ır ılması. Eksenleri ayn ı hizada olacak şekilde dört taraftan puntalan ır. Kaynak A ğzı Açılması Ş ekil 1.4.

Kaynak makinası. Kaynak ağızlar ı açarak parçaları alışt ır ın ız. “ V” yatağı veya kö şebent İş ve İşlem Basamakları 1.5 mm elektrot. 2. tak ım ve avadanlıklar 4. T üm çevreyi “ V” yatağında kaynat ın ız. Eksenlerden eşit puntalay ın ız. Boruları markalayarak kesiniz.UYGULAMA FAALFAAL İ YETİİ YETİ UYGULAMA BO RULARIN KÜT EK KAYNAĞ I B 1 4 3 2 B B-B Kesiti Puntalama işlem sırası Elektrod açısı Araç ve Gere çle r 1. Ǿ 2. 4. testere 3. İki adet 60 mm boyunda siyah su borusu 2. 6 . 3.

A) Elektrod çap ı kadar B) Elektrod çap ın ın iki kat ı C) Elektrod çap ın ı üç kat ı D) Elektrod çap ın ın dört kat ı 7 . Mobilya boruları niçin elektrik ark kaynağı ile kaynatılamaz ? A ) Isıl işlem uygulandığından B ) Et kalınlıklar ın ın fazla olması C ) Et kalınlıklar ın ın ince olması D ) Çeliklerden imal edildiklerinden 5. kaynat ılarak piyasaya arz edilen bağlant ı elemanlarına ne ad verilir ? A ) Dikişsiz borular B ) Dikişli borular C ) Sanayi boruları D ) Galvanizli borular 3. Korozyon ve paslanmaya dayanaklı dikişsiz imal edilerek iç ve dış k ısımlar ı çinko ile kaplanan borulara ne ad verilir? A ) T esisat borusu B ) Sanayi borusu C ) Do ğalgaz borusu D ) Galvanizli tesisat borusu 6. Et kalınlıklar ı ince ve kalınlıklar ı 1 mm ‘ ye kadar olan borular aşağıdakilerden hangisidir ? A ) Mobilya borular ı B ) Siyah su borular ı C ) Sanayi boruları D ) Do ğalgaz boruları 4. Metalik malzemelerin dış etkiler alt ında kalarak aşınmalar ına ne denir ? A ) Y aşlanma B ) Korozyon C ) Metalik yorulma D ) Malzeme çürümesi 2.ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME 1. Yüksek basınç ve sıcaklığın söz konusu olduğu yerde kullan ılan döküm teknolojileri ile elde edilen borulara ne ad verilir ? A ) Do ğalgaz borusu B ) Galvanizli tesisat borusu C ) Dikişli borular D ) Dikişsiz çelik borular 7. So ğ uk şekillendirme metotları ile elde üretilen. Boru kaynaklarında Ark boyu mesafesi ne kadar olmalıdır.

Boru kaynaklarında boru et kalınlığı ile kaynak aralığı arasında bırak ılacak kaynak bo şluğ u ne kadar olmalıdır.? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 9.8. Sıv ı. Borular ın kaynağında eksenlerin düzgün puntalanması en az kaç noktadan yap ılmalıdır. A) Boru et kalınlığın ın yar ısı B) Boru et kalınlığı kadar C) Boru et kalınlığın ın üç kat ı D) Hiçbiri 8 .gaz vb maddeleri iletmeye yarayan içi bo ş silindirik bağlant ı elemanlara ne ad verilir ? A ) Profil boru B ) Boru C ) Dağıt ım sistemi D ) Boru hatt ı 10.

Üst boru tam bir birleştirme sağlayacak şekilde alt boru deliği ovalleştirilir. kaynaktan önce borular çeşitli izleme tak ımlar ı (testere. Ara Kesitler Birbirini kesen iki parça arasında meydana gelen alana ara kesit denir. Parçaları n Birbirine Al ışt ırı lmas ı Boru “T ” kaynağına başlamadan önce üst boru alt boruya oturacak şekilde yarım yuvarlak ve yuvarlak eğeler ile alışt ır ılır. ARAŞTIRMA ¾ ¾ Çevrenizde boru ve birleştirme elamanların ın hangi metotlarla birleştirildiğini Gözlemleyerek arkadaşlar ın ızla tart ışın ız. eğe vb.1. 2.) kullanarak ara kesiti oluşturacak şekilde birbirine alışt ır ılmalıdır. matkap. Ayr ıca kaynak yap ım ındaki işlem basamakların ı rapor olarak hazırlay ın ız ve yapt ığın ız çalışmay ı sın ıfa sununuz 2.ÖĞRENME FAAL İYET İ-2 ÖĞRENME FAAL İYET İ-2 AMAÇ T ekniğine uygun olarak ark boyunu .1. 9 .1. KÜÇÜK ÇAPLI BORULARIN “T” KAYNAĞ I 2. Birbirini kesen borular ın kaynağında.elektrod açısın ı ve ilerleme h ızın ı ayarlayarak arakesit açılm ış borular ın kaynağın ı yapabileceksiniz. Alt borunun ara kesiti ise kademeli olarak küçük çaptan başlan ılarak matkap ile delinir.

Özellikle hidrolik. 2.3: T Birleştirme Ara Kesit Olu şturma Birleştirme kaynaklarında parçaların birbirine alışt ır ılması eksenlerin ve do ğrultuların oluşturulması oldukça önemlidir. Boru Kaynaklarında S ız dırmazlı ğın Önemi Yap ılan kaynakların sızdırmaz olması gerekir.3. 2.1.1. pnömatik. Ara Kesitle ri Açılmış Boruları Puntalanması Borular ın kaynağa hazırlanmasın ın en önemli aşamalarındın biri boruların puntalanmasıdır. do ğalgaz ve ısıtma sistemlerinde sızdırmazlık önemlidir. Parçaların birbirine alışt ır ılmasında oluşturulan temas noktaları kaynak dikişini etkileyen önemli faktörlerden biridir. 10 .2. Boru et kalınlığın ın yar ısı kadar kaynak aralığı bırak ılarak nufuziyet art ır ılır. Puntalama işlemi birleşme yerlerindeki eksenler do ğrultusunda yap ılmalıdır. Borular ın birleştirilmesi için yap ılan puntalama işleminden sonra parçalarda kaynak çekmelerinden dolay ı meydana gelen eksen kaçıklıklar ı gönyesine getirilmelidir. Kaynak eklerinin aralarında bırak ılacak kaynak aralığı kaynak dikişinin dayan ım ın ı art ır ır. Yap ılan kaynakların basınçlı hava ve su ile kontrolleri yap ılır. Parçalar puntalanmadan önce eksenler ve oluşturulacak açılar mutlaka kontrol edilmelidir.2:Boruların Markalanarak Alıştırılması Ş ekil 2.Ş ekil 2.

Hızın artması kaynak dikişinin genişliğinin azalmasına ve nufuziyetin azalmasına neden olur. Bu nedenle elektrot gereç yüzeyine 75 – 80 ‘ açı yapacak şekilde tutulmalıdır. Ark boyu elekrod çap ı kadar olmalıdır. Elektrotun başlangıç ve bitiş noktalarında açıklık kalmadan kaynat ılmalıdır.4: Kaynak Eklerinin Temizlenmesi 11 . Kaynak Dikişinin Temizlenmesi Borular ın kaynat ılmasında kaynak işlemi tamamlan ırken dikişin bitiş noktalarında cüruflar temizlenerek ve kaynak parametreleri muhafaza edilerek tüm çevre dikişi tamamlanmalıdır. 2. Bu mesafenin elektrot eğrime h ızına bağlı olarak kaynakçı taraf ından kontrol alt ında tutulması oldukça önemlidir. Kaynak h ızı da kaynak dikişinin biçimini ve nufuziyetini etkileyen önemli etkenlerden bir tanesidir. Elektrotun yanma esnasında çıkan gazlar kaynak ek bölgesi etrafında havan ın nemi ile birleşerek korozyon oluşturacağından kaynak eki çelik tel fırçalarla temizlenmelidir.2.2. .1. Borular ın yatay kaynağında elektrot üst noktadan başlat ılarak döndürülerek kaynat ılır. kaynak elektrot açısı her noktada farklıdır. Ş ekil 2. “T” KAYNA ĞI YAPMAK Kaynaklı birleştirmelerde gözle görülmeyen gözenek ve cüruf sızınt ılara sebebiyet vereceği için eriyik banyonun kaynak esnasında kontrolü çok önemlidir. Kaynak h ızın ın azalması ise kaynak dikişinin y ığılmasına neden olur. Kaynak sırasında. Kaynak dikişi etrafında oluşan sıçramalardan dolay ı yap ışan metal parçacıklar temizlenerek kaynak dikişi tüm çevrede kontrol edilir.2. Elektrik ark kaynağında yeterli eğrime sıcaklığı amper ayarı ve uygun elektrot kullan ım ı ile gerçekleştirilir.

¢1”x150 mm siyah su borusu 2.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ Boruların “T” Kayna ğı ile ilgili uygulamayı yapınız . ¢2. Kaynak tak ım ve gereçleri İş lem Basamakları 1. T üm çevrede dikişi tamamlay ın ız Kaynak dikişini temizleyiniz. 5. Boruyu ölçüsünde kesiniz Parçalar ı alışt ır ın ız.4) 12 . Araç ve gere çle r 1.2) Eksenlerden puntalay ın ız 4. ( Şekil 2. 3. 2.5 mm elektrod. (Şekil 2. el testeresi 3.

Boru kaynaklarında kaynaklı birleştirmelerinin sızdırmazlık deneyleri hangi metotlar ile yap ılmalıd ır ? A ) Göz ile kontrol B ) Ultrasonik kontrol C ) Hava ve su basıncı D ) Çekme deneyi 13 . 5.? A ) nüfuziyeti art ırmak B ) kaynak dikişini çekebilmek C) kaynak yapmay ı kolaylaşt ırmak D ) kaynak hız ını art ırmak 4.yatağı 2. Boru kaynaklarında ark boyu mesafesi ne kadar olmalıdır ? A ) Elektrot çap ı kadar B ) Elektrot çap ının yarısı kadar C ) Elektrot çap ının iki kat ı D ) Elektrot çap ının üç kat ı Borulara kaynak a ğz ı neden açı lmalıdır. Borularda eksenel kaç ıklıkların oluşmasın ı önlemek için puntalama hangi araçlar yardımıyla yap ılmalıdır ? A) Gönye B) Kaynak çekici C) Kaynak maskesi D) -V. Boru yatay kaynak pozisyonunda kaynat ılırken elektrot ile parça arasındaki açı kaç derece olmal ıdır ? A) 60 – 80 derece B) 75 – 80 derece C) 30 – 40 derece D) 80 – 90 derece 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME 1. Boru kaynaklarında boru et kal ınlı ğının kaç oranında kaynak aral ı ğı bırakılmal ıdır A ) Et kalınlı ğının yarısı B ) Et kalınlı ğı kadar C ) Et kalınlı ğının iki kat ı D ) Et kalınlı ğın ın üç kat ı 6.

Boruların puntalanmasında eksen kaç ıklıkların ın oluşmaması için puntalama işlemi nasıl gerçekleştirilir. Aşağıdakilerden hangisi borular ın kayna ğı haz ırlanma aşamalarından biri de ğildir A ) Temizleme B ) Alışt ırma C ) Kaynak ağz ı açma D ) Kaynak dikişi çekmek 8.7. Güvenli bir boru bağlant ısının gerçekleşebilmesi için borular ne kadar basınçla denenmelidir? A ) Çalışma basıncı kadar B )Çalışma basıncın ın iki kat ı C ) Çalışma basıncın ın yarısı D ) Çalışma basıncının üç kat ı 9. A ) eksenler peş peşe B ) Eksenler karşı lıkl ı C ) eksenler fark etmez D ) hiçbiri 14 .

İ nce etli profiller T S 6475’e göre kalın etli profiller ise T S 5317’ye göre üretilirler. Profil boruların ın alın kaynağında yatay konumda elektrot 75 – 80 C ‘ açı ile kaynat ılır. So ğuk şekillendirme ile bükülerek birleşme kenarları yüksek frekanslı indüksiyon kaynak metodu ile kaynat ılarak üretilirler. 3. 15 . Genel olarak profillerin kaynat ılmalarında ak ım değeri kullan ılan elektrot çap ına göre tespit edilir. ARAŞTIRMA Profil borularla yap ılmış çelik eşyaları inceleyerek arkadaşlar ınızla tart ışınız. Ş ekil 3. Profil borular ın et kalınlıklar ı 3 mm ‘ye kadar olanlara kaynak ağzı açılmadan kaynakları yap ılır. Profillerin et kalınlıklar ı 0.2: Dikdörtgen Profil 3. Profil Borularının Alın Kaynağı Profil borular ın ın alın kaynağında iki profilin kesitlerinin yatay konumda yan yana ve ayn ı hizaya gelip kaynat ılmasına alın ya ada küt ek kaynağı denir.2.ÖĞRENME FAAL İYET İ-3 ÖĞRENME FAAL İYET İ-3 AMAÇ T ekniğine uygun olarak profil boruların alın alına kaynağın ı yapabilecektir.70 mm ile 10. Ebat ölçüleri ve et kalınlıklar ı ile tan ımlan ırlar. Elektrot çap ı X 40 olacak şekilde hesaplanmalıdır. Profil Boruların Tanımı ve Standartları İ çi bo ş kare. Profil borular ın ın kaynat ılmasında özel elektrot seçimine ihtiyaç duyulmaz. Profil boruların et kalınlıklar ı ince olduğundan parçalar arasında kaynak aralığı bırak ılmadan puntalan ırlar.00 mm arasında değişir. Her türlü elektrot ile kaynak yapmak mümkündür. yanma olukların ın olmasına.1.1: Kare Profil Ş ekil 3. dikişte çatlamalara neden olur. 30x30x2 gibi gösterilirler. Kaynak ak ım ın ın yüksek olması sıçramaların artmasına. PROFİL BORULAR 3. Standart 6 metre olarak imal edilirler.kesilip çapakları alındıktan sonra düzgün biçimde kö şebent içerisinde puntalandıktan sonra kaynak için hazır hale getirilir. dikdörtgen ve özel şekilli malzemelere boru profil denir.

2. Kaynak Dikişle rini Temizlemek Kaynak dikişi üstünde öncelikle elektrot kabuğundan dolay ı cüruf kaynak çekici ile k ır ılır. 3. 3. Punta kaynakları normal standartlarda olmalı zay ıf ya da şişkin olmamalıdır. Dikiş çevresinde ve metal üzerinde elektrot kabuğundan çıkan gazların kalınt ılar ı bulunur.3. 16 .2.2.4.2. Puntaların kalın ve şişkin olması eriyik banyonun kaynak esnasında geçişini zorlaşt ırarak ayn ı zamanda kaynak dikişinin şişkin olmasına neden olur. Kaynak ark yüksekliği. Parçalar birbirine tam olarak kavuşacak ve ayn ı eksende olacak şekilde karşılıklı olarak puntalanmalıdır.2. Kaynak dikişi genişliğinin dar olmasına dikkat ediniz.1. Kaynak açısı 90 C ‘ derece ve sağ kaynak dikişinde parça ile elektrot arasında 75 – 80 C ‘ lik açı korunmalıdır. Profille ri Puntalama Profil borular ı birbirlerine eksenler karşılıklı do ğrultular ında kö şebent içerisinde düzlemleri üzerine getirilerek puntalanmalıdır. Puntalar ın zay ıf olması kaynak esnasında ısı genleşmeden dolay ı aralığın açılmasına neden olur. 3.3. Bu nedenle kaynak bitiminde kaynak dikişi üstü ve çevresi çelik tel fırça ile iyice temizlenmelidir. Profil Boru Kaynağı nda Dikkat Edilecek Hususlar ¾ ¾ ¾ ¾ ¾ Profil borular ın et kalınlıklar ın ın ince olması nedeni ile profil borunun et kalınlığı göz önünde bulundurularak ak ım amper ayarın ı seçiniz. Bu kalınt ılar nem ile birleşerek korozyonun ve dolay ısı ile malzemenin dayan ım ın ın azalmasın ı sağlar. Kaynak Ek Yerlerini Te mizleme Kaynak ek yerleri kesme çapakları alındıktan sonra eğe ve zımpara ile yüzey pürüzlülükleri giderilmelidir. kaynak dikişi süresince ergime h ızına bağlı olarak elektrot çap ı kadar olmalıdır.

Kaynak makinası.Alın alına en az iki noktadan puntalay ın ız. 17 .30X30X2 mm. el testeresi 3 . 3 .UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA 3 PROFİL BORULARIN ALIN(KÜT EK KAYNAĞI) 30x30x2 mm A B Ark y üksekliği elektrod çapı k adar olmal ıdır Profil kesitli borularda parçalar aras ında kaynak aral ığı bı rakılmaz ARAÇ VE GEREÇLER 1 . tak ım ve avadanlıklar ı İŞ LEM BASAMAKLARI 1 . 2 . 120 mm boyunda kare profil 2 .Profil boruyu iki eşit parçaya kesiniz.Ǿ2.T üm çevrede kaynak dikişini tamamlay ın ız.5 mm elektrod.

Profil borular standart olarak kaç metre boyunda imal edilirler. A) 2 mm B) 4mm C) 3mm D) 2. A) 30 amper B) 40 amper C) 50 amper D) 60 amper 5. Profil borular ın alın kaynağında yatay konumda elektrod ile profil arasındaki açı kaç derece olmalıdır.5mm 4. A) 30 o -40 o B) 50 o-60 o C) 75 o-80 o D) 45 o-50 o 2.ÖLÇME DE ĞERLEND ÖLÇME VE VE D EĞ ERLEND İRMEİ RME 1. Profil kaynağında elektrod çap ın ın her 1 mm”sine kaç amper ak ım uygulanmalıdır. Profil borular ın kaynağında kaç mm kalınlığa kadar kaynak ağzı açılmaz . Profillerin puntalanmasında düzlemlerin düzgün puntalanabilmesi için hangi tak ımdan yararlan ılır? A) Gönye B) kö şebent C) mikrometre D) testere 7) Profil kaynak eklerinin kaynak sonrası temizlenmesinde hangi tak ımlar kullan ılmalıdır? A) çelik tel fırça B) zımpara taşı C) zımpara kağıdı D) eğe 18 . Profil borular ın kaynağında ark boyu elektrod çap ına göre ne kadar olmalıdır? A) Elektrod çap ı kadar B) Elektrod çap ın ın yar ısı kadar C) Elektrod çap ın ın iki kat ı D) Fark etmez 3. A) 12 metre B) 6 metre C) 7 metre D) 5 metre 6.

8) Kaynat ılacak profillerin kaynağa hazırlanmasında hangi el tak ım ından yararlan ılır? A) testere B) V yatağı C) kaynak çekici D) eğe 9) Kaynak ak ım şiddetinin yüksek olması kaynak ekinde hangi fiziksel olaylara neden olur? A) kaynak dikişinin y ığılmasına B) kaynak dikişinin çatlamasına C) parçaların delinmesine D) kaynak nufuziyetinin azalmasına 10) Profillerin alın alına kaynat ılmasında kaynak ekleri arasında bo şluk bırak ılmama nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) sızdırmazlık C) malzeme kalınlığın ın ince olması C) nufuziyet D) hiçbiri 19 .

Kaynak Dikişlerini Temizleme Kaynak dikişleri üzerinde oluşan cüruflar kaynak keskisi ile k ır ıldıktan sonra kaynak dikiş bölgesi ve çevresi çelik tel fırçalar ile iyice temizlenmelidir. 4. Kö şe birleştirmelerinde. birleşme açısın ın 90 °C olması için parçaların 45’er °C açı ile düzgün olarak kesilip puntalanması gerekir. İç Kö şe Kaynağında Elektrot Hareke tle ri İ ç kö şe kaynakların ın yap ılmasında elektrot ile parça yüzeyi arasında 45 °C lik açı oluşacak şekilde elektrot açısı oluşturulmalı ve bu açı kaynak süresince muhafaza edilmelidir.3. ARAŞTIRMA Profil borularla birleştirme yap ılm ış profilleri inceleyerek.arkadaşlar ın ızla tart ışın ız.2. Parçalar birbirine alışt ır ıldıktan sonra puntalan ır.ÖĞRENME FAAL İYET İ-4 ÖĞRENME FAAL İYET İ-4 AMAÇ Profil borular ın kö şe kaynakların ı yapabileceksiniz. Elektrot açısı eşit konumda tutularak kaynak dikişinin birleşme noktaları ayn ı kaynak dikişinde kaynat ılır. marka çizgilerinden el testereleri ve profil kesme makineleri yardım ı ile kesilir.1. 4. 20 . PROFİL BORULARININ KÖŞ E KAYNAĞI 4. Açılar kontrol edildikten sonra kaynat ılma işlemine başlan ılır. Profilleri Köş e Oluş turacak Şekilde Puntalama Profiller markalanarak.2. Kaynak dikişi ve metal üzerinde elektrotlardan çıkan gazların kalınt ılar ı mutlaka çelik tel fırçalar ile temizlenmelidir. 4. Profil aralarında kalan bo şluklar kaynağı zorlaşt ır ır ve kaynak kalitesini düşürür. 4. Kaynakla birleştirme yap ılacak profillerin birbirlerini tam karşılaması ve parçaların birbirlerine alışt ır ılması gerekir. Profilleri Köş e Kaynağı İ çin Hazırlama Kaynat ılacak profiller kesildikten sonra istenilen çap ve ebatlarda kaynak birleştirme bölgeleri eğe ve zımpara taşlar ı ile temizlenerek kaynağa hazırlan ır.1. Kalınlığı 3 mm ‘ ye kadar olan profillerin elektrik ark kaynağı ile kaynat ılmasında kaynak ağzı açılmasına gerek yoktur.

İ Ş L E M ( Pu n ta lam a v e k ay n a k y ap m a ) E l ek tr od aç ı sı A B Ş ekil-11: Profil Köşe Kaynağı 21 . İ Ş L E M ( 4 5 ° lik a çı ol u ş tu r ar ak k e sm e ) A B 3 . Ǿ2.UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ Profil Boruları n Köşe Kaynağı Resmi di ğer sayfada verilen profil boruların iç kö şe kaynağı uygulama i şini aşağı daki işlem basamakların ı takip ederek yap ın ız? ARAÇ ve GEREÇLER İŞ LEM BASAMAKLARI 1.T üm çevrede kaynağı tamamlay ın ız. Profil boruyu markalay ın ız. İŞ LE M ( M A R K A LA M A ) A B 2 . 3. Profil boruyu kesiniz. El testeresi 3. 4.5 mm elektrod 2. 2. Kaynak tak ım ve avadanlıklar ı 4 . 120 mm kare profil 1. 1 . 30X30X2 mm. 90° lik açı oluşturarak puntalay ın ız.

3) Kö şe birleştirmelerinde.ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME DO Ğ RU-YANLIŞ TESTİ Aşağıdaki faaliyet ile ilgili bilgileri ölçen Do ğru-Yanlış testi verilmiştir. Uygun buldu ğunuz seçeneğin alt ına (X) çarp ı işaretini koyunuz. birleşme açısın ın 90 °C olması için parçaların 45’er °C açı ile düzgün olarak kesilip puntalanması gerekir 4) İç kö şe kaynaklarında elektrot ile parça yüzeyi arasındaki açı 55 °C olmalı 5) Profil parçalar birbirine alışt ır ıldıktan sonra puntalan ır TO PLAM D Y 22 . SO RULAR 1) Kesilen profil parçalardaki çapaklar alınmadan da kaynat ılabilir 2) 3 mm’ye kadar olan profillerin elektrik ark kaynağı ile kaynat ılmasında kaynak ağzı açılmasına gerek yoktur.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI Ö ĞRENME FAALİYET İ-1 C EVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 B B A C D D A C B A Ö ĞRENME FAALİYET İ-2 C EVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 D B A A A C D B C Ö ĞRENME FAALİYET İ-3 C EVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 23 C B C B B B A D B C .

Ö ĞRENME FAALİYET İ-4 C EVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 Y D D Y D DEĞ ERLENDİRME Cevapların ızı cevap anahtarıyla kar şılaşt ır ın ız. Do ğru cevap say ın ızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. yanlışın ız var ise faaliyete geri dönünüz. 24 .

90 olacak şekilde puntalanarak kaynatılacaktı r. 25 .MODÜL DEĞERLENDİRME PERFORMANS DEĞERLENDİ RME Yeterliğinizi kazan ıp kazanmadığın ızı ölçmek için kendi kendinizi ya da bir arkadaşın ız yardım ıyla aşağıdaki uygulamay ı yaparak sonraki sayfadaki kritere göre kendinizi değerlendiriniz? 30x30x2 Ş ekil-12: Profil T Kaynağı 30X30X2 mm kare profil kesilerek.

GÖ ZLENEC EK DAVRANIŞ LAR Kaynak ek yerlerini temizlediniz mi? Kaynak ağızlar ın ı düzgün olarak alışt ırdın ız m ı ? Kaynak makinesini çalışt ır ıp. kaynak amper ayarın ı yapt ın ız m ı ? Elektrodu kaynak pensine uygun biçimde bağladın ız m ı ? Düzgün aralık bırakarak puntaladın ız m ı? Ark boyu eletrod açısın ı ayarlayarak kaynağı yapt ın ız m ı ? TO PLAM EVET HAYIR DEĞ ERLENDİRME NO T-1: Sorular ın tamam ın ın cevabı “ EVET ” olacakt ır. NO T-2: Cevapların ızın içinde “HAYIR” varsa uygulamaya geri dönerek. Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz ö ğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. 26 . eksiklerinizi gözden geçiriniz MODÜL DEĞERLENDİRME Modül faaliyetleri ve araşt ırma çalışmalar ı sonunda kazandığın ız bilgi ve becerilerin ölçülmesi için ö ğretmeniniz size ölçme araçları uygulayacakt ır. Bu Değerlendirme için Öğretmeninize Başvurunuz.

T ürk Tarih Kurumu Basım Evi. Me tal İşle ri Meslek Te knolojisi . ENS. Elektrik Ark Kayna ğı ŞAHİ N Sami. Te sisat Te knolojisi İş ve İşlem Yaprakları 10 Sını f .2003 Ahmet AŞICI. ANKARA Hüseyin KOÇ. Yayımlanmamış Ders Notları . ANKARA Ahmet URFALI. MAT .E.KAYNAKLAR KAYNAKLAR ¾ ¾ ¾ ¾ ¾ ¾ ¾ Sa bri KUMRAL. 2005 27 . 2000 Selahattin ANIK. Me talle rin İşlenmesi . T ürk T arih Kurumu. 2003 Borusan Ürün Katalogu. Me tallerin Ark Kayna ğı . Y.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful