P. 1
90509991-Sızıntı-Dergisi-Nisan-Sayısı

90509991-Sızıntı-Dergisi-Nisan-Sayısı

|Views: 21|Likes:
Yayınlayan: gezginci

More info:

Published by: gezginci on Oct 09, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/18/2014

pdf

text

original

Y

I
L

3
4

S
A
Y
I

3
9
9


I
S
S
N

1
3
0
0

-

1
5
6
6
h
I
8
A
h

2
0
1
2
Arz u sema hep pervaneler glbl dönüµor,
Semazen de bu áhenge dem IuIup gldlµor;
Pervanelerln tqt§a koqIuklart glbl,
O cezbeµle dönenler de blze blr qeµ dlµor..!
F|Ineye Yen|| Y|||ar
Neyve he Zaman Yenme||?
8açar|n|n Z|rves|nde|||er ve Ya|n|t|||
û|rI|a| 8|n|r|n|n h||meI|| Yer|eç|m|
Fas|I 8a|d|rgan|||
itneye; deneme, test etme, potadan
goçlrmo, hosr homdon, oltrnr to¡ton-
toprokton o,rrmo donobllocogl glbl;
korgo¡o çrkormo, bozgunculuk ,op-
mo, horcumorco sobobl,ot vormo vo lnsonlo-
rr blrblrlno du¡urmo,o do lltno donogolml¡tlr.
A,rrco, blzlm lçln bozon blr rlsk do llodo odon
bodonl vo clsmonl ,onlorrmrzrn vo mol-mulk,
ovlôd u l,ol, srhhot, oll,ot, gonçllk, mokom, mon-
srp turu ¡o,lorln ,onrndo, lokr u zorurot, hostolrk,
,o¡lrlrk hôllorl; gunohloro oçrk ortomdo bulun-
mo, nols-l ommôronln gudumundo olmo, lnsl-
clnnl ¡o,tonlorrn tuzogrno du¡mo; ohl-l kulur vo
ohl-l llhodrn zulum, l¡konco vo boskrlorrno moruz
kolmo; dogl¡lk do,otmolorlo dlno-dl,onoto o,krrr
¡o,loro zorlonmo; Muslumonco ,o¡omodon ötu-
ru mohkomolordo surunmo, zlndonloro otrlmo,
surgunloro göndorllmo; ,okrnlorrnrn, hususl,lo
do kondl ovlôtlorrnrn lnonç vo du¡unco lstlkomo-
tlnl bozocok coro,onlor kor¡rsrndo soglom durup
duromomo; munolrk gurúhun lorklr ,ollorlo mll-
lotln blrllk vo boroborllglnl bozmo go,rotlorlno
kor¡r do,onmo... ovot, bunlorrn homon hopsl do
blror lltnodlr vo bu lltnolorln bozrlorr, Kur`ôn`rn
llodosl,lo, lnson öldurmodon doho bu,uk blr cl-
no,ottlr.
1
Aslrndo Kur`ôn-r Korlm ¨lmtìlun oluruk
sìzì ¸erle Je luµtrlu Ju Jenerìz.¨
2
bu,urorok blzo
lltnonln ço¡ltllllglnl hotrrlotrr vo ,urudugumuz
F
1ú6$1 399 106
,olun ulu`l-ozmôno blr motonot lstodlglno dlk-
kotlorlmlzl çokor.
Evot, lnson, bodonl vo clsmonl orzulo-
rr,lo lmtlhon oldugu glbl, bozon dun,onrn
côzlbodor guzolllklorl,lo, moddl lmkôn vo
sorvotlo, lktldor vo kuvvotlo, bozon bolô vo
muslbotlorlo, dogl¡lk lhtllôl vo lltlroklorlo, bo-
zon do lçtlmol duzonln bozulmosr, toplumun
onor¡l vo korgo¡o,o glrmosl. glbl hususlorlo
do lmtlhon olur.. vo bunlorrn butunu do lltno
kotogorlslno glror.
Blr toplum vo ulko lçln lltnonln tohrlbo-
tr, horlcl du¡monlorrn o ulko,l l¡gol odlp o
toplumu oslr olmolorrndon doho tohllkolldlr.
Mlllotlor, ,oboncr mustovlllor kor¡rsrndo hor
zomon dorlonlp toporlonmr¡, blr copho olu¡-
turmu¡ vo onlorr ulkolorlndon surup çrkormr¡-
lordrr omo, kondl lçlorlndokl lltno vo losodr
o¡modo o kodor bo¡orrlr olomomr¡lordrr.. vo
holo bu lltno, ,oboncr ldoolojllorln gudumun-
do, dogl¡lk koslmlorln blrblrlorlno kor¡r klnlorl,
nolrotlorl, krskonçlrklorr köruklomoslno do,o-
nr,orso.. ovot, bö,lo blr lltno,l o¡mok hlç do
kolo, olmoso gorok. Hor ¡o,don ovvol ölko,
nolrot, hozrmsrzlrk vo llhod du¡uncosl çok dolo
lozllot hlslorlnl boskr oltrno olrr; toplum lortlo-
rl orosrndo ovronsol lnsonl dogorlorl ,ok odor
vo lortlorl lnson bozmosr blror conovor hôllno
gotlrlr. Hor ,ondo lhtllôl vo lltlrok hrrrltrlorr
du,ulmo,o bo¡lor; zo,rl koroktorlor toröro su-
ruklonlr. Bozon do hor ¡o, ö,loslno ¡lrozodon
çrkor kl, mosolo korkunç blr horcumorcln hor
torolr sormosr,lo kolmoz, onor¡l dolgolorr pok
çok klmsonln lmon vo umldlnl do olrr göturur.
Butun bunlorrn ,onr srro blz, dln vo dl,o-
not odrno moruz kolrnon ¡o,loro do lltno do-
rlz. No vor kl bö,lo blr lltno, ohl-l lmon lçln blr
mônôdo bolô so,rlmosrnrn ,onrndo, çok dolo
onlorrn lmon lrodolorlnl guçlondlrdlglndon,
muslbotzodolorln pok çogunu ohlôkl orrnmo-
1ú6$1 399
,o göturdugundon vo hotoloro kollorot olmo
özolllgl to¡rdrgrndon dolo,r ,ororlr do so,rloblllr.
Holo bö,lo blr lbtllônrn rzdrror dlll,lo Conôb-r
Hokk`o tovoccuho vosllo olmo glbl blr ,onr vor-
drr kl, lnson bu ¡oklldo blr duo ulkunu oncok
dogl¡lk bolô, muslbot vo lltnolorln ponçoslndo
krvronrrkon ,okolo,oblllr vo ¨nur-u tovhld¨
lçlndo ¨srrr-r ohodl,ot¨ tocolllslndon no lltllotlor
no lltllotlor görur.
A,rrco, oktll sobrr vo kodoro rrzo çorçovo-
slndo lltnolor lmblglndon goçmonln, çok dolo
lorklr movhlbo sogonoklorrno vosllo oldugu do
srk görulon hôdlsolordondlr. Ancok konu,o, llt-
no,o moruz kolon vo bo¡rno golonlorl ¨Alloh`rn
tokdlrl¨ do,lp gönul ho¡nutlugu,lo kor¡rlo,on
dogll do, ono sobobl,ot voron, onu köruklo,on
vo onunlo blr ,orloro vormok lsto,on zollmlor
vo tlronlor oçrsrndon bokrldrgrndo, durum to-
momon lorklrlrk orz odor; ovot, o, mu`mlnlor
lçln lzoll blr rohmot olmosrno kor¡rlrk, Kur`ôn-r
Korlm`ln do pok çok ô,ôt-r bo,,lnôtr,lo llodo
bu,urdugu glbl, lltno,o sobobl,ot voron god-
dor vo hottôr klmsolor zovl,oslndon blr ¡o,ton
l¡l, kulro donk blr losot omoll,osl, ohl-l lmono
kor¡r mulhldlorln kulurlorlnl llodo otmolorlnln
unvonr, lmonsrzlorrn, mu`mlnlorl ,uruduklorl
,oldon soptrrmo cohdl, lblls`ln, lnsonlor lçln-
dokl ,ordrmcrlorr vosrtosr,lo ¡o,tonl o,unlorr
vo bunlorrn, zo,rl koroktorll vo hor zomon ¡uno
buno ôlot olobllocok vo,o provoko odllobllocok
klmsolorl, ,orlndo korgo¡o,o, ,orlndo onor¡l,o
suruklomo go,rotl olorok ,orumlonmr¡trr.
Bunlorrn ,onrndo, gunumuzdo ldoolojlk,
sl,osl vo llhod-lnkôr ko,noklr blr lltno doho vor-
drr kl, zonnrmco on tohllkoll olonr do l¡to budur.
Bu tur lltnolor bozon butun toplumu tomollndon
sorsocok ö,lo gonl¡ olonlr horcumorçloro sobobl-
,ot vorlr kl, hlçblr ¡o, ,orlndo kolmoz. Top,okun
dogorlor oltust olur, hor ,ondo kol gozon onor¡l
kor¡rsrndo kuvvo-l mônovl,olor krrrlrr, lrodolordo
çotrrtrlor du,ulmo,o bo¡lor vo toplumu/toplum-
lorr blr bo¡ton blr bo¡o ,ols koplor.
Buguno kodor golml¡-goçml¡ toplumlorrn on
gözdosl vo guzldosl Asr-r Soodot lnsonlorr dohl
-bolll ölçudo do olso- horcumorç ,o¡omr¡ vo lç
lço lltnolorlo kon oglomr¡lorso, bu dovvôr u god-
dordon bugunku noslllor do, ,orrnkl ku¡oklor do
doho çok çokocok domoktlr. Blr krsrm olumsuz
toslrlorl,lo to gunumuzo kodor golon vo ¡lmdl-
lordo do bozr osobl ruhlorr horokoto goçlron o
kodlm lltno, hôlô bozr mulhldloro, munolrkloro
vo lslôm`rn lkbollnl hozmodomo,on dln du¡mon-
lorrno molzomo to¡kll otmokto vo onlorrn oll,lo
,onl ,onl losotloro sobobl,ot vormoktodlr. Hodls
kltoplorrndo, ¨ol-Flton vo`l-Molôhlm¨ bo¡lrgr,lo
vorllon lltno, ôhlr zomon hôdlsolorlnln on bu,uk-
lorlndon blrl vo kr,omotln do on bollrgln olômotl
olorok zlkrodllmoktodlr.
3
Konu,lo olôkolr go,bl hoborloro mohrutl vo
kulll blr nozorlo bokobllonlor, bu lltno/lltnolorlo
bu,uk ölçudo lslôm`rn otrolrndokl surlorrn ,r-
krlocogrnr, mu`mlnlorln poromporço olocogrnr,
dlnln lnkôr odlllp dl,onotln zoolo ugro,ocogrnr,
hor torolto ,oloncr tlronlorrn soslorlnln du,ulo-
cogrnr, lslôml cogrol,odo rrz, ho,sl,ot vo nomu-
sun pô,lmol olocogrnr, çolrp çrrpmonrn ohvôl-l
ôdl,odon so,rlrp, holôl vo mo¡ru mulôhozolorrno
ltlbor kolmo,ocogrnr, lçkl, zlno vo dogl¡lk clno-
,otlorln horkosl conrndon bozdlrocok ¡oklldo
,o,grnlo¡ocogrnr, horkosln ho,vonl hlslorlno
,onlk du¡up sodoco kondlnl du¡unocoglnl gö-
rur vo urporlrlor.
Çolmonrn çrrpmonrn ,o,grnlo¡trgr, hor-
tumlo,on hortumlo,ono mlllot molrnrn çorçur
odlldlgl, horomrn-holôlln unutuldugu, ,olonrn,
luh¡un muboh so,rldrgr, dlnln tohklr odlllp dl-
,onotln gorokslz göruldugu, hor ,ordo kon dö-
kulup kon lçlldlgl, dört blr ,ondo lltno çorklorr-
nrn dönup durdugu, gucu-kuvvotl tomsll odon
bozr klmsolorln bu lltno vo losot çorklorrno su
to¡rdrklorr ¡u mo¡`um dönoml ¨ol-Flton vo`l-
Molôhlm¨ loslrnrn noroslno ,orlo¡tlrocoglmlzl
bllomo,ocoglm omo, dun,odo hor ¡o,ln ¡lrozo-
don çrktrgr vo bu,uk ölçudo lnsonl dogorlorln
oltust oldugu muhokkok.
Alloh`rn lno,otlndon hlç umlt kosmodlk; on bu-
,uk sormo,omlz do l¡to bu umlt.! Kosmo,ocoglz
do, zlrô oktll sobrrmrzrn uzorlndo tomollondlgl ruh
do l¡to bu ruhtur.
* 8u µuzt Yenì Umìt Jergìsìnìn Nìsun-Muµts-Huzìrun
z006 turìllì 7z. suµtstnJun ultnmt¸ttr.
Dipnotlar
1. Bkz.: Bokoro súrosl, 2/1º1.
2. Enbl,ô súrosl, 21/35.
3. Bkz.: Ebú Dôvúd, molôhlm 14; lbn Ebl þo,bo, ol-
Musonnol 7/488; ot-Toborônl, ol-Mu`comu`l-koblr
18/220-221.
107
vruµu'du 20J0 ki¡i uIi¡iImudik derecede so-
guk bu¡Iudi. $ehirIer yogun kur yugi¡i ve
rekor seviyede dü¡ük sicukIigu muruz kuI-
di. HuvuuIunIuri ve tren istusyonIuri kuµu-
tiIdi, yoIIur buzen binIerce yoIcuyu yoIdu birukuruk
günIerce kuµuIi kuIdi. UrünIer dondu ve böIgenin
gidu teduriki tehIikeye girdi. YüzIerce insun dondu-
rucu sogukIurdu huyutini kuybetti. IIim udumIuri ise,
0üne¡'teki hàdiseIerin yeryüzündeki ¡urtIuru nusiI
tesir ettigini uru¡tirmuktu ve toµIudikIuri veriIerIe
Dünyu ikIiminin nusiI degi¡tigine i¡ik tutmuktudirIur.
0üne¡'in munyetik uIuninduki bu degi¡ikIikIer,
kendi yuµisinu ve etruIinduki gezegenIere degi¡ik ¡e-
kiIIerde tesir etmektedir.
Ien/ /nscn, /n¸ó |u|unc sc|/µ |e
|e| |0||0 ¸c||oncu|uçun /c|¸|s|nJcJ||. O:e scyç|s| /ç/nJe
/enJ/n/ yen/|emes/n/, |óJ/se|e|e sò: J/n|e|mes/n/ |/|/|.
\e |eµ yc¸cJ|ç| Je||/n òn0nJe y0|0|.
Mustafa ERDEMLI
A
Dünyu gibi, 0üne¡ de munyetik bir uIunu ve ut-
mosIer oIuruk udIundiriIubiIecek bir tubukuyu
suhiµtir. 0üne¡'in utmosIeri u¡iri sicuk guzIur-
dun oIu¡un üç tubukudun meydunu geImekte-
dir. 0örüIebiIen en derin tubuku fotosfer
3.900 iIu 5.550 °C, ikinci tubuku kro-
mosfer 4.J50-9.700 °C uruIigin-
dudir; en di¡ tubuku korona ise
birkuç miIyon dereceye uIu¡u-
biImektedir. 0üne¡'in munyetik
uIuni, girduµIur oIu¡tururuk du-
kiku dukiku ve böIge böIge de-
gi¡mekte, bundun doIuyi sicuk
guzIur uzuyu kuçumumuktudir.
0üne¡ µutIumuIuri iIe koronudun
kütIe koµu¡Iurinin sebebi, 0üne¡
IekeIeri ¡ekIinde gözIenen mun-
yetik uIun degi¡ikIikIeridir. 0üne¡
IekeIeri, buzen µurIuk IotosIer urku
µIànindu görüIebiIen, yüksek ¡iddet-
te munyetik uIunin sebeµ oIdugu so-
gumu¡ guz girduµIurinin koyu izIeridir.
0üne¡ IekeIeri iIe uIàkuIi güçIü munyetik
uktivite uIunIuri, Dünyu'nin kendi mun-
yetik uIunindun 4.000 kutu kudur duhu büyük
oIubiImektedir. 0üne¡ µutIumuIuri, munyetik
ener}i dugiIiminin serbest kuImusi sebebiyIe
ortuyu çikun, rudyo duIguIuri ve x-i¡inIuri uru-
1ú6$1 399 108
I
K
L
I
M
î
ª
\
|
,
ª
|
î
I
,
I
K
L
I
î
I

v
e
sindu degi¡en duIgu boyunduki rudyusyon µutIumu-
Iuridir. Koronudun kütIe çiki¡Iuri ise, 0üne¡'in mun-
yetik uIunIurinin yeniden düzenIenmesi sirusindu
ortuyu çikun büyük guz µutIumuIuridir. Dünyu'dun
J50 miIyon kiIometre uzuktu oIsu du 0üne¡'in utmos-
Ierindeki uktivitesi Dünyu'yu tesir etmektedir. 0üne¡
µutIumuIuri neticesinde tu¡inun ener}i, dünyu utmos-
Ierindeki µurçucikIuri iyonize ederek utmosIerin ge-
ni¡Iemesine sebeµ oImuktudir. Bu geni¡Ieme, utmos-
Ierde iIetiIen rudyo duIguIurini bozuruk iIeti¡imi en-
geIIer ve uydu iIeti¡imini de durdurubiIir. 0eni¡Iemi¡
utmosIer; uyduIurin yörüngeIerini yuvu¡IutubiIir ve
µutIumunin kendisinde buIunun rudyusyon, uydu-
duki eIektronik donunimIuri devre di¡i birukubiIir.
Uzuydu geneIIikIe 0üne¡ µutIumuIuri iIe birIikte mey-
dunu geIen koronudun kütIe utimIuri uyduIuru zurur
verebiIir, geçici oIuruk Dünyu'nin munyetik uIunini
bozubiIir, ener}i ugIuri ve boru hutIurindu eIektrik
ukimi oIu¡tururuk kesintiIere sebeµ oIubiIir. MeseIà
J989 yiIindu koronudun bir kütIe koµmusi sebebiyIe,
uIti miIyon KunuduIi bir süre kurunIiktu kuImi¡tir.
1

0üne¡ uktivitesinde, düzenIi devridàimIerin mi-
nimum oIdugu iki çevrim urusinduki süre 8-16 se-
nedir, bu süre ortuIumu 11 yiIdir. Bundun uyri ortu-
Iumu 80 yiIIik bir çevrim duhu vurdir. Bu minimum
çevrimIerin en çok biIineni, IngiIiz ustronom, 0üne¡
Iekesi uzmuni Edward Maunder'in udini tu¡iyun
“Maunder Minimumu”dur. Bu süreç, 1600'Ierin ortu-
Iurindun 1700'Ierin bu¡inu kudur sürmü¡tür. Maunder
Minimumu; LondruIiIurin 1humes Nehri üzerinde dü-
zenIedikIeri "buz festivalleri” iIe, Munhuttun sukin-
Ierinin, donmu¡ Stuten Adusi iIe donmu¡ New York
Iimuni urusindu yürüyü¡ yuµtigi Avruµu ve Kuzey
Ameriku'duki Küçük Buz Çugi'nin en soguk böIümü
iIe uyni zumunu rustIumuktudir (Bu siruIurdu kitIik,
hustuIik ve sogugu bugIi öIümIerde urtmu gözIenmi¡-
tir).
Bunu göre 0üne¡ uktivitesindeki degi¡ikIikIer,
Avruµu'du soguk ki¡u sebeµ oImuktudir. 0üne¡ uk-
tivitesi dü¡ük oIdugundu, huIiI güneybuti rüzgàrIuri
yerine soguk µoyruz ¡ekIindeki rüzgàrIur meydunu
geImekte, bu du huvunin sogumusinu sebeµ oImuk-
tudir.
CoIorudo Universitesi'nden ustroIizikçi Daniel
Baker, 0üne¡ kubugundu meydunu geIen bu degi-
¡ikIikIerin en önemIi sebebinin munyetik uIun ¡idde-
tindeki oynumuIur oIdugunu beIirtiyor.
2
Bu konuduki
degerIendirmesini, "Manyetik alanlari kim kontrol
altinda tutuyorsa, koinati da O idare ediyor.” diyerek,
kuinuttu hiçbir zumun tesudüIe yer oImudigini vurgu-
Iuyuruk bitiriyor.
merdemli@sizinti.com.tr
Dipnotlar
1. CeIestiuI Suµerµower, Science Illustrated, Muyis-Huzirun
2011.
2. Ömer A. Ergi, 0une¸ Firtinasi, 4‘[‘OU‘, Ocuk 2001 YiI: 23 Suyi: 264.
Güneş patlamaları ile
koronadan kütle kopuşlarının
sebebi, Güneş lekeleri şeklinde
gözlenen manyetik alan
değişiklikleridir.
1ú6$1 399 109
2000
200
100
0
1950 1900 1850 1800 1750 1700 1650 1600
150
50
1ú6$1 399
hmet Bey ve arkada¸lari bir araya gelmi¸ler, çe¸itli meseleler uzerinde
konu¸uyorlardi. (aylar içildikçe muhabbet koyula¸iyor, zamanin nasil
geçtigi anla¸ilmiyordu. Saatler ilerledikçe konudan konuya geçiyorlardi.
Ronu¸malarin içine kari¸an dedikodular ise genellikle fark edilmiyordu.”
PsikounuIitik teoriIere göre, insunin içindeki suIdirgunIik hissi, IurkIi tezu-
hürIerIe di¡u yunsir. Bu uçidun beIki de Iurk etmeden çevremizdeki insunIuru kur-
¡i yikici oIubiIiyor, kendimize ve çevremize menIî tesir edebiIiyoruz. PsikounuIiz
µenceresinden bukiIdigindu Ahmet Bey ve urkudu¡Iuri dedikodu yuµuruk usIin-
du Iurkindu oImudun gizIi bir suIdirgunIik gösteriyorIurdi.
0ünIük huyutimizdu uçik veyu gizIi suIdirgun duvruni¡Iuru ¡uhit oIuruz.
Insun tubiutinin en zor kontroI ediIen yönIerinden birisi; öIke-kizginIik, kin, in-
tikum, neIret hisIeri zemininde ortuyu çikun suIdirgun tutum ve duvruni¡Iurdir.
SuIdirgunIigin kuynugindu öIke, kin ve intikum hisIerinin kuri¡imi (kuvve-i gu-
dubiye) vurdir. Insunduki bu his; usIindu zururIi, tehIikeIi ¡eyIerden korunmu-
yu vesiIe motive edici bir hususiyete suhiµtir. Açursuk, insunin muIini, cunini,
110
Doç. Dr. Hasan AYDINLI
A
İçlerindeki saldırganlık hislerini
konuşma ve davranışlarıyla dışa vuran kişiler, kendileri
bile fark etmeden gıybet, kıskançlık, yıpratıcı tenkit girdabına
girecek ve zamanla bu davranışlar, kişinin karakter ve ruh
dünyasında bozulmalara sebep olacaktır.
1ú6$1 399
inundigi degerIeri korumu söz konusu oIdugundu
ortuyu çikmusi gereken bir histir. Ancuk terbiye
ediImediginde insunin bütün huyutinu menIî tesir
ederek suIdirgun tutum ve duvruni¡Iurin ortuyu çik-
musinu yoI uçur. Bu hissin, suIdirgunIigin uktiI ¡ekIi
diyebiIecegimiz kubu kuvvet ve sözIü ¡iddetIe di¡u
vurumu du söz konusudur. IIeri boyutIurdu ise µsi-
koµuti ve sosyoµuti egiIimi göze çurµur. Psikoµuti
egiIimi, µsikiyutride emµuti ve vicdun eksikIigi ile
kurukterize olun ki¡ilik bozuklugunu turiI için kul-
lunilir. Bu tür bir suldirgunlik; öldürme, yurulumu,
Iizikî ¡iddet uygulumu, bu¡kulurinin temel huklurini
çigneme gibi suç duvruni¡lurini ortuyu çikurir. Bu
duvruni¡lur kununlur turuIindun kesin bir ¡ekilde
cezulundirilmuktudir. Cemiyette çok duhu yuygin
olun ve zor Iurk edilen diger bir suldirgunlik ise, µu-
siI ¡ekilde ortuyu konun gizli duvruni¡lurdir. Bu tür
duvruni¡lur “pasif saldirganlik” olarak tariI edilir.
0iybet, hasetlik, kiskançlik, kin, dü¡manlik, öIke,
kizginlik, küIürlü konu¡ma, ba¡kalarina güvenme-
me, iyiligi Iark etmeme, di¡lamaya çali¡ma, alay
etme, yiµratici tenkit bu tür davrani¡lara misàl ve-
rilebilir. Bu davrani¡larin gerisinde, insanin mahi-
yetinde mevcut olan terbiye edilmemi¡ saldirganlik
hissi yatmaktadir.
Saldirganligin terbiye edilmesi, bir ba¡ka deyi¡le
öIke, kin ve intikam hislerinin kontrol edilebilmesi,
insanin sosyalle¡mesine µozitiI tesir eder. Aksi tak-
dirde öIke ve kin hissi; saldirganligin kontrolsüz ¡e-
kilde ve gereksiz yerde di¡a vurumunu tetiklerse, bu
antisosyal bir davrani¡ olur. Içtimaî münasebetleri
zedeleyen, insani yalnizla¡tiran ve ki¡inin ba¡kalari
taraIindan di¡lanmasina sebeµ olan bu davrani¡lar,
¡üµhesiz en büyük zarari ki¡inin bizzat kendisine
daha sonra da yakin çevresine verir. Içlerindeki sal-
dirganlik hislerini konu¡ma ve davrani¡lariyla di¡a
vuran ki¡iler, kendileri bile Iark etmeden giybet, ha-
setlik, kiskançlik, yiµratici tenkit girdabina girecek
ve zamanla bu davrani¡lar, ki¡inin karakter ve ruh
dünyasinda bozulmalara sebeµ olacaktir.
Bir mevzuu gündeme getirme niyetiyle ba¡layan
dedikodu, bazen dedikodusu yaµilan ki¡iye zarar
verebilir. ëNBN‘ (B[[´M¿, dedikodu yaµmanin te-
melinde yatan µsikolo}ik àmilleri ¡öyle siralami¡-
tir: intikam duygusunu tatmin, içinde bulunulan
ortama uyma, gösteri¡ ve büyüklük, ba¡kalarini
küçültme, kiskançlik, ho¡ça vakit geçirmek, güldür-
mek için ba¡kalarinin ayiµ ve kusurlarinin ortaya
sermek, küçük dü¡ürmek için alay etmek. Ustad
#FEJÊ[[BNBO giybet konusunda ¡unlari söylemi¡-
tir: “0iybet, ehl-i adovet ve hased ve inadin en çok
istimal ettikleri alçak bir silohtir. Ìzzet-i nefis sahibi,
bu pis siloha tenezzul edip istimal etmez Nasil me¸-
hur bir zot demi¸: Du¸manima giybetle ceza vermek-
ten nefsimi yuksek tutuyorum ve tenezzul etmiyorum.
(unku giybet; zaif ve zelil ve a¸agilarin silohidir.
0iybet odur ki: 0iybet edilen adam hazir olsa idi ve
i¸itse idi, kerahet edip darilacakti. Eger dogru dese,
zoten giybettir. Eger yalan dese; hem giybet, hem ifti-
radir. Ìki katli çirkin bir gunahtir.” (22. Mektuµ)
Keudi hata ve çeli;kiriti fark etrek
Içimizdeki saldirganlik dürtülerini, sadece kaba
kuvvet ve ¡iddetle göstermiyoruz. Eark ettirmeden
yaµilan dedikodu ve gizli kaµakli konu¡malar-
la içimizdeki kötü duygulari da yansitmi¡ oluyo-
ruz. Bu davrani¡larin ho¡ olmadigi muhakkaktir.
Hayatimizdan giybet, hasetlik, kin gibi kalbi yarala-
yan kötü huylari çikarmak için, mànevîyatimizi ge-
li¡tirici ibadetlere ve neIis terbiyesine ihtiyaç vardir.
Namaz kilan, oruç tutan, Islàm'in temel prensipleri-
ni ya¡amaya çali¡an ki¡ilerin bile zaman zaman de-
dikodu yaptiklarini görüyoruz. Bu büyük bir çeli¡ki-
dir. Yaratici'nin iç ve di¡imizdaki her ¡eyi bildigini
bile bile, giybet yapmanin izahi yoktur.
0iybet, kiskançlik, hasetlik, yipratici tenkit gibi
davrani¡lar siradan hàle gelmi¡ ise, bunlari yapan
ki¡i için tehlike çanlari çaliyor demektir. Çünkü bu
ali¡kanliklar, insani yava¡ yava¡ daha saldirgan
111
Saldırganlığın terbiye edilmesi, bir başka
deyişle öfke, kin ve intikam hislerinin
kontrol edilebilmesi, insanın
sosyalleşmesine pozitif
tesir eder.
1ú6$1 399
hàle getirecek ve pasiI saldirganlik daha zararli
neticeler doguracaktir. Ali¡kanlik hàline gelmi¡ bu
davrani¡lar, ki¡iyi esir alacaktir. Bunlara duçar ol-
mu¡ Iertler, zamanla degi¡tiklerinin ve bazi insanî
hasletleri kaybettiklerinin Iarkina varamayacaklar-
dir. Merhamet, muhabbet, ho¡görü, aIIetme, em-
pati, vicdanî hassasiyet gibi müspet hasletler yava¡
yava¡ kaybolmaya ba¡layacaktir.
Keudirite tarar verdi¿iritiu farkiuda ri,it!
PasiI saldirganlik hisleri ile hareket eden Iert-
lerin önce kendilerine zarar verdiklerini unutma-
malari gerekir. Bu zararli hisler, zamanla ki¡inin
yalnizla¡masina sebep olur. Çünkü bu hisler, Ierdin
davrani¡larina tesir edecek ve diyaloglar zamanla
bozulmaya ba¡layacaktir. Bir ki¡i saldirganlik duy-
gulariyla birilerine zarar vermeye çali¡iyorsa, bu-
nun mutlaka menIî geri dönü¡leriyle kar¡ila¡acak-
tir. Sevmedigi ki¡iye zarar vermeye çali¡an bir ki¡i,
sosyal olarak di¡landiginda, yakinlari kendinden
uzakla¡tiginda bu zarari daha net Iark edecektir.
Saldirgan duygular, ki¡iyi strese soktugundan
ki¡inin biyolo}ik dengesi de zamanla bozulacaktir.
Ba¡kasina zarar verme hissi, ki¡ide gerginlige, hu-
zursuzluga, his ve dü¡ünce karma¡asina yol açar;
bu da ki¡inin günlük hayat düzenini bozar. Bunu
neticesinde ba¡ agrisindan yüksek tansiyona, sindi-
rim sistemi problemlerinden yorgunluga kadar bir-
çok psikosomatik belirti ortaya çikabilir.
Insanlarin birbiri ile olan diyalogunu bozan,
Iertler arasinda çati¡ma çikaran, Iitneye sebep olan
bu ali¡kanliklar içtimaî hayatta ciddi bozulmalara
yol açmaktadir. Bu tür davrani¡larla ba¡kalarina
zarar verme hedeIinde olan ki¡iler, içtimaî hayatta
bozulmaya sevgi ve muhabbetin azalmasina sebep
olmaktadir. E¡lerin arasinin bozulmasina, çali¡ma
ortaminda insicamin kaybolmasina, insanlarin bir-
birinden uzakla¡masina, kavga ve huzursuzluga yol
açan bu davrani¡lari sergilerken bir kere daha dü-
¡ünmek gerekiyor.
Bu hastaliktau bir au ouce kurtulrak ¿ereki,or
Vicdan mekanizmasinin neIsin kontrolüne geç-
mesi durumunda, Iertlerde daha saldirgan davrani¡-
lar görülür. Bunu mànevî bir hastalik olarak görmek
ve bu hastaligin tedavisi için tedbirler almak gere-
kir. Ba¡kalarina zarar vermeye çali¡mak, dinimizde
kesin olarak yasaklanmi¡tir. Bu hastaliklar kalbi
112
Gıybet, kıskançlık, hasetlik, yıpratıcı tenkit gibi davranışlar sıradan
hâle gelmiş ise, bunları yapan kişi için tehlike çanları çalıyor demektir.
1ú6$1 399
öldürmekte, ki¡inin ruh dünya-
sinda yaralar açmaktadir. Bu tür
davrani¡lar devam ettirildigin-
de sevgi, ho¡görü, muhabbet ve
huzur kaybolur. Eerdî ve içtimaî
huzur için, pasiI saldirganlik dav-
rani¡larini sergilememek ve sergi-
leyenlere prim vermemek gerekir.
Hadîs-i ¡erîIte; “Her kim giyabin-
da karde¸inin kusurlarini soylet-
mezse, kiyomet gununde Allah da
onun kusurlarini ortmeyi tekefful
eder.” buyruluyor.
PasiI saldirganligin esas sebe-
bi, màneviyat eksikligidir. Bunun
yanisira yetersizlik duygusu, ma-
kam arzusu, daha Iazla menIaat
elde etme istegi, kendini oldu-
gundan yüksek gösterme telà¡i,
ba¡kalarinin zor durumundan
memnun olma, empati eksikligi,
bencillik gibi durumlar da bu ra-
hatsizligin sebepleri arasindadir.
Sözkonusu problemin çözümü,
ki¡inin mànevî yönüne daha da
dikkat etmesinden geçmektedir.
Bunun yanisira kiskançlik hisse-
dilen ki¡ilere dua etmek, çok ko-
nu¡mamak, giybet ortamlarindan
kaçinmak, güzel ¡eylerle me¡gul
olmak, kusurlari aIIetmek, ena-
niyetten kaçinmak, öncelikle neI-
simizin kötülüklerini görmeye ça-
li¡mak, kar¡imizdaki ki¡ilerin iyi
yönlerini Iark etmek, müspet ten-
kit yapmaya çali¡mak alinacak
önlemlerden bazilaridir. Bilerek
veya bilmeyerek gösterilen bu
mànevî hastaliklarin tedavisinde
hepimize mühim vaziIeler dü¡tü-
gü muhakkaktir.
haydinli@sizinti.com.tr
Kaynaklar
- 0azzàlî, Ìhyou Ulumiddin, 1rc: Ali
Arslan, Istanbul 1972; VI, 522 vd.
- Hasan Aydinli, “Ìnsan ve Siddet”,
4‘[‘OU‘, Ocak 2010.
- Bediüzzaman Said-i Nursi, II. Iema.
- Bediüzzaman Said-i Nursi, 22.
Mektup-Hotime.
Semalar gözµaqt dökmeµe durmuq,
Yerle gök arast blr çark kurulmuq;
Bu áhenge cümlemlz selám durmuq,
Ve kasveI gldlp duµgular durulmuq..
113
1ñ6$1 399
cektir. Bunlarin inIak yari¡indaki model davrani¡lari
o kadar güçlüdür ki, birkaçini hatirlamak bile bizi bu
konuda ikna etmeye yeter.
1opraktan yaratilan insan, tevazuu temsil etme-
si gereken, Allah'in inayeti olmazsa elinden hiçbir
¡ey gelmeyen aciz, zavalli bir varliktir. Bir musibe-
te, hastaliga maruz kaldigi zaman acizligini hemen
idrak eder. 0el gör ki; imandan mahrum olu¡, onun
bunu Iark etmesini engelliyor. Neticede bu konuma
dü¡en insan, Rabb'ini bilmez; kanun, nizam, hukuk
tanimaz; kendi çikari ve menIaati ugruna her ¡eyi
yakar, yikar; kendine ve topluma büyük zararlar ve-
evmek, gerçekten tanimaya baglidir. 1ani-
madan sevgi olu¡maz. Eedakàrlik yapila-
maz. En büyük inIak kahramanlarinin,
Allah (celle celàlühü) ve Resülûllah (sallalla-
hü aleyhi ve sellem) sevgisini her ¡eyin üstünde tutan
kimseler oldugunda ¡üphe yoktur. Onlar, Allah'in
lütIettigi ilim ve itibarlarini, haysiyet ve ¡ereßerini
insanligin dünya ve àhiret saadetine adami¡ en bü-
yük Iedakàrlardir. Onlar vesilesiyle hakikate uya-
nan nice kahraman vardir. InIak noktasinda örnek
Iedakàr davrani¡lari, hem tarihe geçmelerine vesile
olacak hem de, öbür taraIta kendilerini mesrur ede-
S
114
Topraktan yaratılan insan, tevazuu temsil
etmesi gereken, Allah’ın inayeti olmazsa elinden
hiçbir şey gelmeyen aciz, zavallı bir varlıktır.
1ñ6$1 399
rir. Sahip oldugu, Allah'in muvakkaten emanet etti-
gi imkànlari, Iirsatlari, nimetleri, ihsanlari, lütußari
ve kabiliyetleri Karun gibi hep kendinden bilir ve
“Bunlari ben kendi gucumle elde ettim.” der, Rabb'ine
kar¡i ba¡ kaldirir, isyan eder. Karun'un en önemli
özelligi, sahip oldugu her ¡eyi kendi neIsine harca-
masi ve inIaka kapali olmasidir. O, Allah'in kendisine
lütIettigi hiçbir nimeti, hiçbir kimseyle payla¡mak is-
temez. Böyle bir konumdaki insan, neIsinin esiridir
ve neIsinin arzularini tatmin di¡inda hiçbir ¡ey dü-
¡ünmez. Bundan dolayi bu tür insanlar, tarih boyun-
ca ve günümüzde, ortaligi Iesada vererek, en küçük
menIaatleri için dünyayi kana bulami¡lar; bari¡i, hu-
zuru, adaleti ve insanligi yok etmi¡lerdir.
Hayatin kendine ait olmadiginin Iarkinda olan,
aczini, zaaIini, Iakrini Allah'a arz eden kullara gelin-
ce onlar; dünyayi Iesada vermek isteyen müIsitlere
kar¡i, islahçi bir rol oynami¡lar; dàima, iyiden, gü-
zelden, dogrudan, haktan, hukuktan, bari¡ ve sevgi-
den yana olmu¡lar; gittikleri her yere, huzur ve mut-
luluk götürmü¡lerdir.
Bunun en taze, en güzel misàli 'Rimse Yok Mu´
Avrupa temsilciliginin ba¡lattigi inIak hareketidir.
Dünyaya örnek olacak bu güzel inIak yari¡i, Avrupa
Samanyolu 1V'de yayimlanmi¡tir. Allah (celle celàlühü)
ve Resülûllah'i (sallallahü aleyhi ve sellem) ho¡nut ve razi
edecek bu inIak programini seyreden herkesin gözle-
ri ya¡armi¡tir. Bu programda Asya ve AIrika'da bir tas
çorba içemeyen, bir ayakkabi alamayan, ba¡ini so-
kacak bir evi olmayan, hastalarina ilàç bulamayan,
bulsa dahi alamayan, ayagina giyecek çorabi, sirtini
örtecek bir battaniyesi bulunmayan her ya¡tan bir-
çok insanin, gözya¡larini silecek, magdur, mazlum
karde¡lerimizin yüzünü güldürecek örnek bir yar-
dimla¡ma tablosunu heyecanla takip ettik. Dünyanin
ve Müslümanlarin gelecegi adina umutlandim ve çok
sevindim.
Bu vesileyle milletimizin inIak yari¡inda göster-
digi centilmenlik ve Iedakàrlik konusunda iki örnek
vermek istiyorum.
Endonezya'nin Açe bölgesinde vuku bulan tsuna-
mi hàdisesinden sonra, 1ürkiye'den inIak duygulari
co¡an, Ielçli bir bacimiz, bana bir mektup gönder-
mi¡. Mektubu açtigimda içinde 500 1L ile ¡u notu
gördüm: “Ben bu parayi, yarim vucudumla, tek elimle
orgu yaparak kazandim. Ne olur, bunu Açeli karde¸-
lerimize ula¸tirabilir misiniz?” Bacimizin pusulasiyla
beraber yardimini, eyalet valisine ula¡tirdim. Açe
Eyalet Valisinin, bu bacimizin Iedakàrligi kar¡isinda
televizyonda aglayarak: “Su Turkiyeli karde¸lerimizin
fedakorligina hayranim.” dedigini duydugumda mil-
letim adina çok duygulandim.
Bu konuda diger bir örnekle de Endonezya'da
kar¡ila¡tim. Oradaki bir }apon proIesör bana dedi ki:
“Anadolu insani ne muthi¸ bir millet, dunyanin nere-
sinde bir musibet varsa, onlarin orada olduklarini
goruyorum. Bu durum, beni bu millete, bu me-
deniyete ve bu guzel insanlara hayran ediyor.”
Yukaridaki örnekler açikça bir deIa daha
gösteriyor ki, dünya sadece kendimizi dü-
¡ündügümüz ve kendimize çali¡tigimiz,
neIsanî arzularimizi tatmin ettigimiz bir
yer degil; Allah'in rizasina uygun bir ha-
yat ya¡anilan ve O'nun verdigi nimetlerin
diger insanlarla cömertçe payla¡ildigi
geçici bir meskendir. Dolayisiyla insan,
bütün bunlarin Iarkina varir ve Allah'in
emanet ettigi canini, malini, ilmini,
ener}isini, makamini, hattà yeti¡tirdi-
gi evlàtlari da dàhil her ¡eyini, insan-
liga hizmet yolunda, Allah'in rizasi-
ni kazanmaya sarI ederse, bundan
büyük bir mutluluk duyar. I¡te bu,
dünyanin uIkunda yüzyillar sonra bir
kere daha yeniden dogmaya ba¡layan gerçek insan-
lik ve gerçek Müslümanliktir.
masengul@sizinti.com.tr
115
Endonezya’nın Açe bölgesinde vuku
bulan tsunami hâdisesinden sonra,
Türkiye’den infak duyguları coşan, felçli
bir bacımız, bana bir mektup göndermiş.
<HQLLQVDQELUI¼WLKYHN¼íLIWLU
+HUJÖQEHQOLðLQLQGHULQOLNOHULQGHYH
IH]DQÜQHQJLQOLNOHULQGH\HQL\HQLEXUÁODUDED\UDðÜQÜGLNHU
¼I¼NYHHQIÖVÖQVÜUOÜNDSÜODUÜQÜ]RUODU
ve ¸ekeri, galaktoz ise en Iazla sütte oldugundan süt
¸ekeri olarak adlandirilir. Eruktozun en önemli özelli-
gi, diger basit ¡ekerlere nazaran daha tatli olmasidir.
1oklukta kanda glikoz miktari yükseldiginde,
pankreastan bunu dü¡ürmekle vaziIeli insülin salgi-
lanir. Insülin, glikozun kandan ener}i ihtiyacini kar-
¡ilamak üzere hücrelere geçirilmesinde, dolayisiyla
kan ¡ekerinin azaltilmasinda görev yapar; ayrica, ih-
tiyaç Iazlasi glikozun öncelikle karacigerde gliko}en
¡eklinde depolanmasinda da rol oynar. Karaciger ve
iskelet kasindaki gliko}en depolari dolduktan sonra
glikoz, yag olarak depolanir. Yag deposu uzun süreli
açlik dönemlerinde ihtiyaç akçesi olarak görev yapar.
fruktotuu, ¿likot ve ¿alaktotdau farklari
0likoz ve galaktoz tuza bagimli ve aktiI olarak
emilir. Yani tuz olmazsa bagirsaklardan emilemez.
Patates ve diger gidalardaki ni¡astanin içinde bulu-
nan glikozun emilmesi için tuz ¡arttir. Bundan dolayi
ayatin devami için gerekli ¡artlardan biri,
protein, yag ve karbonhidratlari dengeli bir
¡ekilde almaktir. Halk dilinde karbonhid-
ratlara (sakkaritler) ¸eker denir. 1ek ¡eker
molekülü ihtiva eden ¡ekerlere monosakkarit, iki ¡e-
ker molekülü ihtiva edenlere disakkarit, ikiden fazla
¡eker molekülü ihtiva edenlere ise polisakkarit denir.
Yedigimiz ¡ekerler sindirim sisteminde glikoz,
fruktoz ve galaktoz monosakkaritlerine parçalanir.
Ince bagirsaktan emilen bu monosakkaritlerin he-
men hemen tamami karacigerde önce glikoza çevrilir.
Bu çevrilme faaliyeti karacigerin önemli bir görevidir.
Kana geçen ¡ekerlerin % 80'i glikozdur. Bu sebeple
kanda çok az fruktoz ve galaktoz vardir. Dolayisiyla
normalde fruktoz ve galaktoz kanda yok kabul edi-
lir ve kan ¸ekeri denince tamamen glikoz akla gelir.
0likoz, en fazla üzümde bulundugundan üzüm ¸eke-
ri, fruktoz en fazla meyvelerde bulundugundan mey-
H
1ú6$1 399 116
1ú6$1 399 1ú6$1 399
patates tuzla yenildiginde patatesteki glikozun kana
geçmesi kolayla¡ir. Hàlbuki fruktozun bagirsaklar-
dan emilmesi için tuz gerekli degildir. Meyvelerde
bulunan fruktozun bagirsaklardan emilimi, meyve-
nin içindeki lißerden dolayi yava¡tir. Çünkü lißer,
fruktozun kana geçmesini engellemekte veya denge-
lemektedir. Ancak fruktoz meyve suyu olarak tüketi-
lirse, lif sayisi çok az oldugundan hizli emilir ve kana
çabuk geçer.
Yemekten sonra kanda artan glikozla, hipota-
lamustaki tokluk merkezi nöronlari uyarilir ve ki¡i
kendini tok hisseder. Ayni anda açlik merkezi nö-
ronlari da baskilanip, açlik duyusunun yok edilmesi
saglanir. Yani ki¡i yemek yedikçe, kan glikozundaki
yükselme, açlik duyusunu baskilayip tokluk hissine
sebep oldugundan ki¡i beslenmeyi azaltir. Hattà sa-
dece glikoz degil, yemeklerden sonra kanda aminoa-
sitler ve yag asitlerinin yükselmesi de tokluk merke-
zini uyarip, açlik merkezini baskilamaktadir. Ancak
burada önemli olan bir husus, fruktozun tokluk hissi
olu¡turmamasidir. Dolayisiyla kanda glikoz degil de
fruktoz a¡iri yükselirse, ki¡i tok olmasina ragmen,
tokluk hissi ortaya çikmadigi gibi açlik hissi de bas-
tirilamamaktadir. Neticede ki¡i fruktozlu gidalari
yedikçe daha fazla yemek istemektedir. Eruktozun
tokluk hissini uyarmasi, ancak karacigerde glikoza
çevrildikten sonra mümkündür.
He,ve uasil tuketilreli!
Meyvelerde fruktoz ¡ekeri fazla oldugundan,
tabiî veya endüstriyel meyve suyu içmek yerine,
dogrudan meyve yemeyi tercih etmeliyiz. Meyve tü-
ketimi, Efendimiz'in (sallallahü aleyhi ve sellem)
Sünnet'inde oldugu gibi ya yemekten en az bir saat
önce veya en az iki saat sonra olmalidir. Meyvedeki
fruktoza, bagirsaklardan emilmesi ve karaciger tara-
findan glikoza çevrilmesi için süre vermeliyiz. Bu du-
rum, i¡tahin azalmasi ve az yeme ile neticelenecektir.
Meyve, yemeklerden sonra tüketilirse karaciger,
besin depolari dolu ve diger kimyevî i¡lerle
me¡gul oldugundan fruktozun glikoza çevril-
me i¡i gecikir; kanda fruktoz artar, i¡tah azal-
tilamaz. Kan yaglarinin yüksel-
mesi neticesinde, karaciger
yaglanmasi ortaya çikar.
Yemeklerden sonra a¡i-
ri meyve tüketme ali¡-
kanligi olu¡an kimse-
lerde, damar sertligi ve
siroz ortaya çikabilir.
Deney hayvanla-
rinda yapilan bir ça-
li¡mada, glikozun hipo-
talamusta tokluga sebep
oldugu ve yemeyi engelledi-
gi, hàlbuki fruktozun glikozun
bu tesirini baskilayarak yeme davrani¡ini artirdigi
bulunmu¡tur.
1
Insülin, yag sentezini ve yaglanmayi
artirarak, ¡ekerin kanda birikmesinin verecegi za-
rarlari azaltir. Insülin ayrica yag dokusundan leptin
salgilanmasinda da rol alir. Leptinin ¡i¡manligin ön-
lenmesinde önemli rolü oldugundan, insülin insanin
zayißamasina da yardimci olur. Leptin hormonu hi-
potalamusun bazi yerlerinde bulunan sinir hücrele-
rini uyararak, ki¡inin daha az yemesine sebep olur.
2

Hàlbuki fruktoz, insülin salgisina sebep olmadigin-
dan, leptin salgilatamamakta ve tokluk hissinin olu¡-
masinda tesirli olamamaktadir.
0relin, mide hücrelerinden açlikta kana salgila-
nan bir hormondur. Mide asit salgisinin üretimine ve-
sile olan bu hormon, tesirini hipotalamus üzerinden
gösterir; açlik hissine dolayisiyla i¡tahin açilmasina
sebep olur. 1oklukta kandaki glikozun yükselmesiy-
le birlikte insülin salgilanmasi artar. Bu da leptin
hormonunun arti¡ina, leptin de grelin salgisinda
azalmaya yol açar. Neticede bagirsaklarda glikozdan
daha çok fruktoz emilimi olur. Kanda artan fruktoz,
insülin salgisinin daha az veya yetersiz olmasina yol
açar. Bu durumda tokluk hissi uyarilamadigindan,
ki¡i yemeye devam eder.
fruktot ve hastalik
Kanda yaglarin serbest dola¡imi, damarlara zarar
verir. Bu sebeple yaglar; yüksek, dü¸ük ve çok dü¸ük
yogunluklu lipoproteinler (HDL, VDL ve VLDL) adi
verilen moleküler kamyonlarin içinde ta¡inir. Kanda
VLDL (çok dü¡ük yogunluklu) üzerinde bulunan
nötral yaglar (trigliserid) bir enzim ile parçalanir. Bu
parçalanma ile kamyondan iner, yag hücrelerine ali-
nir ve oraya yag olarak depolanir. Bu ¡ekilde yaglarin
kandan yag dokusuna geçmesi, insülin hormonu ve-
silesiyle artirilir. Eruktozun gida olarak alinmasinda
117
1ú6$1 399
-insülin salgilatma rolü olmadigindan- yaglar, kanda
ve karacigerde birikir ve neticede karaciger harabi-
yetine ve damar sertligine zemin hazirlanir. Deney
hayvanlarinda fruktoz ile beslenme neticesinde,
yag üretiminin yag dokusundan karacigere kaydigi
ve bunun neticesinde karaciger ve kan yaglanmasi
riskinin arttigi bulunmu¡tur. Bu kaymanin iki sebe-
bi vardir: Birincisi, fruktoz karacigerdeki yag üretici
enzimlerin artmasina tesir ederken, yag dokusunda
bu tesir olmamaktadir. Ikincisi fruktoz, glikozun yag
dokusunda yaglara dönü¡mesinde engelleyici rol oy-
nar. Insanlarda da fruktoz tüketiminin kan yaglarin-
da yükselmeye sebep oldugu bulunmu¡tur.
Eruktozun a¡iri kullanimi, karacigerde yag üreti-
minin artmasina sebep olmaktadir. Karacigerde gli-
koz yikiminda hiz sinirlayici enzim fosfofruktokinaz-
dir. Bu enzim, glikoz yikimi ve Krebs çevrimi netice-
sinde üretilen A1P ve sitrat tarafindan baskilanir ve
glikoz yikimi sinirlanir. Ancak fruktoz yikiminda bu
hiz sinirlamasi yoktur. Eruktoz yikilirken, glikoz, gli-
ko}en, pirüvat, laktat, gliserol ve açil gliserolün açil
kismi üretilir. Bunlarin üretimi sinirlandirilamaz. Bu
a¡iri üretim neticesinde, karacigerde çok fazla trigli-
serit ve dolayisiyla a¡iri VLDL üretilmi¡ olur.
3
Günde
iki veya daha fazla kutu fruktozla tatlandirilmi¡ içe-
cek alan ki¡ilerde, kalb hastaligi riskinin % 35 daha
fazla oldugu bulunmu¡tur.
4
Deney hayvanlarindaki
bazi çali¡malarda fruktozla beslenmenin, yüksek
tansiyona sebep olduguna dàir yayinlar vardir.
5
A¡iri
fruktoz tüketiminin hem karaciger, hem de periferik
dokularda insülin direncine sebep olduguna ve bu
yolla ¡eker hastaligina sebep olabilecegine dàir çok
sayida çali¡ma vardir.
6
Son yillarda yapilan bir çali¡-
mada da a¡iri fruktoz tüketiminin böbrek hastaliklari
için bir risk oldugu, glomeruler hipertansiyon, renal
harabiyet ve iltihap (inßamasyon) ve böbrek tüp ve
dokusunda hasara sebep oldugu iddia edilmi¡tir.
7
1988-1994 yillari arasinda iki ya¡indan büyük
21.483 Amerikali üzerinde yapilan bir çali¡mada,
günde 37 gr (toplam kalorinin % 8'i) fruktoz tüketi-
minin yillar içinde günde 54,7 grama (% 10,2) yüksel-
digi bulundu. En fazla tüketim gençlerde idi. Son 35
yilda fruktoz ¡urubu kullanimindaki arti¡ ile ¡i¡man-
lik arasinda paralellik bulundu.
8
Ayrica 1.749 kiz ile
erkek çocuk ve genç üzerinde yapilan bir çali¡mada,
vücut kitle indeksi (BMI) ile a¡iri fruktoz ihtiva eden
gazli içeceklerin (kola ve benzeri) tüketimi arasinda
pozitif baglanti bulunmu¡tur.
9
Bu çali¡mayi destekle-
yen çok sayida çali¡ma vardir.
10
Bu açidan a¡iri fruk-
toz aliminin, ¡i¡manlik, damar sertligi, ¡eker hasta-
ligi gibi birçok hastaligin birlikte oldugu “metabolik
sendroma” yol açtigi bilinmektedir.
He,ve sulari tararli ri!
Eruktoz ¡urubu, son yillarda giderek artan nispet-
lerde gida endüstrisinde kullanilmaktadir. Amerika
Birle¡ik Devletleri Gida ve Ilàç Dairesi'nin (EDA)
2000 yili raporuna göre fruktoz ¡uruplari, yakla¡ik
% 50'den fazla fruktoz ihtiva eden ¡eker kari¡imidir.
Daha çok misir ni¡astasinin glikozunun glikoz izo-
meraz enzimi kullanilarak fruktoza dönü¡türülmesi
ile elde edilir.
11
Ayrica % 90 fruktoz ihtiva eden üçün-
cü bir ¡urup da bulunmaktadir, ancak bu, dünyada
sinirli kullanima sahiptir.
Eruktoz ¡urubunun tatliligi, çay ¡ekerine benzer.
Yüzde ellilik fruktoz ¡uruplari, çay ¡ekeri (sukroz)
ile hemen hemen ayni tatliliga sahiptir. Nem çekme
özelligi ile gida ürünlerinin kurumasini önler. 1atlilik
derecesi yüksek oldugundan, çogunlukla aromali gi-
dalarda bilhassa gazli içeceklerde ve meyve sularin-
da kullanilir. Ozmotik (su çekme) basincinin yüksek
olmasi ile gida ürünlerinde mikrop üremesini önler
ve gida ürünlerinin mikroplara kar¡i dayanikli olma-
sinda rol oynar. Yüzde 42 ila 55 fruktoz ihtiva eden
¡uruplar, firin ürünleri, çe¡itli hububat ürünleri, süt
mamulleri ve i¡lenmi¡ gidalarda, gazli ve gazsiz içe-
ceklerde, dondurmada ve dondurulmu¡ tatlilarda
kullanilir. Yüksek fruktozlu ¡uruplar, gidalardaki su
aktivitesini dü¡ürmek ve bozulmalari önlemek için
de kullanilir.
118
1ú6$1 399
Eruktoz ¡uruplarinin üretim a¡amasinda uygula-
nan yogun saßa¡tirma i¡lemleri sebebiyle kül miktari
çok dü¡üktür ve ürün rengi, su beyazidir. Dolayisiyla
fruktoz ¡urubu kullanilmi¡ endrüstriyel gidalarin
renkleri de beyaz olmaktadir. Eruktoz ¡uruplarinin
yogunluklari, vizkoziteleri (duraganlik), glikoz ¡u-
ruplarina göre daha azdir ve bundan dolayi agdali
degildir ve su gibi aki¡kandir.
Yereklerdeu soura ;eker tuketiri uasil olralidir!
Hususiyetle yagli ve agir bir yemek sonrasinda,
bünyemiz ¡eker ister. Bunun sebebi, yaglarin yag
dokusunda depolanmasi için ¡ekerin ¡art olmasidir.
Ancak bu ¡eker, kesinlikle fruktoz degil, glikoz olma-
lidir. Bu sebeple yemeklerden sonra, yaglarin kan-
dan uzakla¡tirilmasi için ¡eker yenilebilir. Bu, kan
yaglarinin azalmasi için de tavsiye edilir. Ancak bu
meyve ile degil, pekmez gibi tabiî ¡ekerlerle olmali-
dir. Endüstriyel ¡ekerler (fruktoz) ile yapilmi¡ bir bak-
lava veya bir tatli fayda degil, zarar getirecektir.
Netice olarak; son yillarda misirdan elde edilen
fruktoz ¡urubu tüketimi gittikçe artmaktadir. Eruktoz
¡urubu, hem gazli içeceklerde, meyve sularinda, hem
de baklava ve benzeri tatlilarda kullanilmaktadir.
Eruktoz ¡urubunun tercih edilmesi; koruyucu özel-
ligi ile tatlandiriciliginin fazla olmasindan ve i¡tah
artirici tesiri dolayisiyla bir nevi beslenme bagimli-
ligi yapmasindandir. Eruktoz ¡urubu, misirdaki tabiî
glikozun izomeraz enzimi ile fruktoza dönü¡türülme-
siyle elde edilir. Bu açidan günümüzdeki fruktoz tü-
ketiminde görülen arti¡, tabiî besin maddelerinde ya-
ratili¡tan mevcut ¡eker dengesine insanoglu tarafin-
dan yapilan bir müdahaledir. Eruktoz ¡urubunu a¡iri
tüketmek, en ba¡ta obezite olmak üzere metabolik
sendroma, ateroskleroza, hipertansiyona, ateroskle-
rotik kalb ve böbrek hastaliklarina yol açabilir.
oarifagaoglu@sizinti.com.tr
Dipnotlar
1. Wolfgang M}, Cha SH, Sidhaye A. et al. Regulation of hypot-
halamic malonyl-CoA by central glucose and leptin. Proc
Natl Acad Sci USA. 2007; 104: 19285-19290.
2. Guyton AC, Hall }E. Diyetteki dengeler; Beslenmenin düzen-
lenmesi; ¸i¸manlik ve açlik; vitaminler ve mineraller. 1ibbi
Eizyolo}i 11. baski (Çeviri: A. $ermet, Çeviri editörleri: H.
Çavu¡oglu ve B.Ç. Yegen). 2006, sayfa: 869.
3. Rutledge A, Adeli K. Fructose and the metabolic syndro-
me: pathophysiology and molecular mechanisms. Nutr Rev.
2007; 65: 13-23.
4. Eung 11, Malik V, Rexrode KM, Manson }E, Willett WC, Hu
EB. Sweetened beverage consumption and risk of coronary
heart disease in women. Am } Clin Nutr. 2009;89:1037-42.
5. Barone BB, Wang NY, Bacher AC, Stewart K}. Decreased
exercise blood pressure in older adults after exercise trai-
ning: contributions of increased fitness and decreased fat-
ness. Br } Sports Med. 2009;43:52-6.
6. Blakely SR, Hallfrisch }, Reiser S, Prather ES. Iong-term ef-
fects of moderate fructose feeding on glucose tolerance para-
meters in rats. } Nutr. 1981;111:307-314.
7. }ohnson R}, Sanchez-Lozada LG, Nakagawa 1. The effect of
fructose on renal biology and disease. } Am Soc Nephrol.
2010; 21(12): 2036-9.
8. Bray G. Fructose: should we worry? Int } Obes 2008;32: S127-
131.
9. Eorshee RA, Storey ML. Total beverage consumption and be-
verage choices among children and adolescents. Int } Eood
Sci Nutr. 2003; 54: 297-307.
10. Eorshee RA, Anderson PA, Storey ML. The role of beverage
consumption, physical activity, sedentary behavior, and de-
mographics on body mass index of adolescents. Int } Eood
Sci Nutr. 2004; 55: 463-478.
11. Melanson K}, Angelopoulos 1}, Nguyen V, Zukley L, Lown-
des }, Rippe }M. High-fructose corn syrup, energy intake, and
appetite regulation. Am } Clin Nutr. 2008; 88(6):1738S-1744S.
119
Hususiyetle yağlı ve ağır bir yemek
sonrasında, bünyemiz şeker ister.
Bunun sebebi, yağların yağ doku-
sunda depolanması için şekerin şart
olmasıdır. Ancak bu şeker, kesinlikle
fruktoz değil, glikoz olmalıdır.
Muhammet MERTEK
çok misàline ¡ahit oluruz: zengin ama mutsuz.. maddî
her türlü ihtiyaçlarini kar¸ilayabilecek imkonlara sahip
ama cinnet geçiren.. okuldaki bütün dersleri pekiyi ama,
bencil ve büyüklerine kar¸i saygisiz.. ba¸arili politikaci
ama e¸ini aldatan.. mesleginde ve kariyerinde çok ba¸a-
rili ama, mutlu bir yuva kurma veya devam ettirme ko-
nusunda ba¸arisiz.. profesor ama çocuklariyla kavgali.
Günümüz toplumlarinda yaldizli di¡ görünü¡e,
zenginlige, lükse, her ¡eyin yolunda gittigini lanse
eden haberlere aldanilmamalidir. Pozitivizmi ve mad-
deciligi esas alan Bati medeniyetinin insanlara ve
toplumlara mutlu ve huzurlu bir hayat sunmada ba-
¡arili oldugu söylenemez. Eger ba¡arili olsaydi, Batili
modern toplumlarda bo¡anmalar, kötü ali¡kanliklar,
uyu¡turucu bagimliligi, davrani¡ bozukluklari ve
daha nice sosyal problem bu kadar çok gö-
rülmezdi. Dünyaca ünlü genç bir Ingiliz
pop ¡arkicisinin evinde ölü bulunmasi
münasebetiyle, birçok starin hayatini
ara¡tiran bir Alman dergisinin, ba¡a-
ayatta ba¸arili olmak ister misiniz?” sorusu-
na herkes istisnasiz “Rim istemez!” cevabini
verir. Doktor, avukat, futbolcu, sanatçi veya
zengin bir i¡adami olmak için birçok ki¡i
hiç durmadan çali¡ir. Okulda en iyi notlari almak, iyi
bir diplomayla mezun olmak, imtihanlarda dereceye
girmek, iki üç yabanci dili iyi seviyede ögrenmek, bir
daireye müdür veya yildiz bir futbolcu olmak, bir ku-
rum veya üniversitede kariyer yapmak, ki¡inin ba¡ari
hanesine yazilabilecek misàllerden sadece birkaçidir.
Mutlu bir hayat sürmek için sadece meslekî ba¡ari
yeterli midir¹ Veya hayatta ba¡arili olmaktan maksat
nedir¹ Hemen belirtelim ki, mesleginde ba¡arili ol-
makla, hayati (bütün yönleriyle) ba¡armak ayni ¡eyler
degildir. Aslinda burada çok farkli olmalarina rag-
men, birbirine kari¡tirilan iki perspektif söz-
konusudur. Zîrà i¡ hayatinda ba¡arili olan
birçok insanin hayatin diger sahalarinda
ba¡arili olamadigi görülür. Etrafimiza
veya medyaya göz attigimizda bunun bir-
H
1ú6$1 399 120
1ú6$1 399 121
rinin zirvesindekilerle alàkali kapagina ta¡idigi ¡u üç
tespit önemlidir: Yalnizlik, depresyon ve alkol.
Ba¡arilariyla ün salan ama hayati ba¡aramayan in-
sanlari her sahada görebiliriz. Günümüzde bütün top-
lumlar, mesleginin zirvesine çikan fakat hayati ba¡ara-
mayan, mutsuz insanlarin tra}ik hikàyeleriyle doludur.
Kendini sadece i¡ine veren bu insanlar, yeterince sos-
yal bir çevre edinememekte; hayati yalniz, yapayalniz
ya¡amak mecburiyetinde kalmaktadir. Be¡erî ve kültü-
rel açilardan oldukça güdük bir hayat süren bu ki¡iler,
ileride telàfisi imkànsiz problemler ya¡arlar.
Acaba bu insanlar, hayati bütün yönleriyle ba¡ar-
maktan neden acizdir¹ Çünkü meslekî ba¡arinin ve
hayati ba¡armanin kriterleri birbirinden çok farklidir.
Hayatta ba¡arili olmanin olmazsa olmaz ¡artlarin-
dan biri, degerler ekseninde kendisiyle, çevresiyle ve
Yaratici'siyla bari¡ik ya¡amaktir. Bu degerlerden bazi-
lari ¡unlardir: ¡ahsiyetli, karakterli, güvenilir, sabirli
ve kanaatkàr olmak; anne-babaya ve ya¡lilara hürmet
etmek; hayà, iffet, inanç, azim sahibi ve vefali olmak;
sözünde durmak, insanlari arkasindan çeki¡tirme-
mek, varligi Yaradan'dan ötürü sevmek, öldükten son-
ra hesap verme duygusuyla ya¡amak. Bazi insanlarin
bu degerlere sahip olmadan sadece mesleginde, kari-
yerinde ba¡arili olmakla, her ¡eyi hàllettiklerini san-
diklarina ve dolayisiyla yanildiklarina ¡ahit oluruz.
E¡lerden biri avukat, digeri sosyal bilimci olmasina
ragmen, sözkonusu ki¡iler evliliklerinin üzerinden bir
yil geçmeden bo¡aniverirler. Bir ànlik nefsanî duygu-
nun tesiriyle à¡ik oldugunu zannettigi birine kaçan
mesleginde ba¡arili bir genç kiz, üç ay geçmeden an-
nesinin evine geri dönüverir. Sadece nefsanî duygular-
la hareket edildiginde, yakinlarin bu konudaki dü¡ün-
celerine deger verilmediginde, kar¡ilikli saygi ve sevgi
içinde adim atilmadiginda, daha dogrusu hayati ba-
¡aracak temel ahlàkî donanima sahip olunmadiginda
böylesi dü¡ kirikliklari kaçinilmaz olur.
Son otuz yilda ba¡arili olma üzerine sayisiz ya-
yin yapilmi¡tir; ancak ba¡arili gençleri bekleyen teh-
likeler, her nedense hep gözardi edilmi¡tir. Öyle ki,
meslekî ba¡ariyi her ¡eyin üzerinde tutan, hattà put-
la¡tiran bir toplumda ya¡ar hàle geldik. Ba¡ari àdeta
küçük ya¡lardan itibaren ula¡ilmasi gereken bir 'kizil
elma’ gibi algilanmaktadir. 1alebeler sanki ikiye bö-
lünmü¡ durumdadir; ba¡arili-ba¡arisiz; kazanan-kay-
beden. Ailelerin ise ener}ilerinin büyük bir bölümünü,
okul ba¡arisini önceleyerek harcadiklari ve çocuklari-
ni hayata hazirlama noktasinda zayif kaldiklari görül-
mektedir. Gerçekten okul ba¡arisi her ¡ey midir¹ Bu ko-
nuda Bediüzzaman Hazretleri Dokuzuncu Mektup'ta
bize ¡u mealde bir baki¡ açisi sunar: Su dünya hayatin-
da en mutlu insan odur ki, dünyayi bir misafirhone ola-
rak gorüp ona gore hareket etsin. (.) Dünyaya ait i¸ler,
kirilmaya mahkum ¸i¸eler hükmündedir. Ahirete yonelik
i¸ler ise, gayet saglam elmaslar kiymetindedir. Ìnsanin
yaratili¸indaki ¸iddetli merak, güçlü muhabbet, deh¸etli
hirs, inatli talep ve bunun gibi ¸iddetli duygular, ahiret
hayatini kazanmak için verilmi¸tir. O hisleri ¸iddetli bir
surette, geçici, dünyevî i¸ler için kullanmak, o ugurda
tüketmek, fonî ve kirilacak ¸i¸elere, ebedî elmas fiyatla-
rini vermek demektir.
Dünya ve ahiret hayatina yönelik hedeßere ula¡-
mak için çok mühim bir binek olan ba¡ari, dinin de
emridir; zîrà “Ìnsana ancak çali¸tiginin kar¸iligi vardir.”
(Necm Sûresi, 39). Ancak ba¡ari bazilarina göre sadece
kariyer ve para; bazilarina göre ise, daha onurlu bir ha-
yat ya¡amak, dünya ve ahiret saadetine giden yoldaki
engelleri a¡maktir. Yanli¡ olan; büyüklerine, çevresine
saygiyi kaybettirecek ve kendi benligini putla¡tiracak,
bencilligini peki¡tirecek kadar meslekî ba¡ariyi kutsal
görmektir. Neticede meslekî ba¡ari, kirilmaya mahkûm
bir ¡i¡e iken, onu elmas hàline getirmek (uhrevîlige
dönü¡türmek), bizim elimizdedir. Bunun anahtari da,
'Niçin ba¸arili olmam gerekir ve ba¸ariyi hangi gaye için
kullanacagim?’ sorularinda saklidir. Eger ki¡i sadece
kendi için, çok para kazanma hedefiyle ba¡ari arka-
sinda ko¡uyorsa, bu ba¡ari kisitli ve geçici oldugun-
dan insani mutlu etmeye yetmez. Böyle bir insan, okul
derslerinde veya mesleginde ba¡arili, ama her firsatta
bencilligini vurgulayan, belki farkinda bile olmadan
egosunu ¡i¡iren, kibrinden yanina yakla¡ilmayan ve
insanlar tarafindan sevilmeyen birine dönü¡ür. Zîrà
insan, kendisine verilen kabiliyetleri, eger nefis ve
dünya hesabina kullanirsa ve dünyada ebedî kalacak
Günümüzde bütün toplumlar,
mesleğinin zirvesine çıkan fakat
hayatı başaramayan, mutsuz
insanların trajik hikâyeleriyle doludur.
1ú6$1 399
gibi gafilàne davranirsa kazanci; kötü ahlàk, israf ve
faydasiz i¡ler olur. Eakat ba¡ari, potansiyel insandan
kàmil insan olmaya geçi¡te bir atlama ta¡i olarak
kullaniliyorsa, daha derin bir mànà ifade eder. Bu
yüzden ba¡ari, “cüz’î iradeyle, küllî iradenin birbiriyle
birle¸mesi, denk dü¸mesi” diye tarif edilmi¡tir.
$üphesiz en akillica yol, hayati ba¡ararak, mes-
leginde ve kariyerinde ba¡arili olmaktir. Hayati ba-
¡armanin yolu ise, ancak aile içi egitimle ve çagin
problemleriyle yüzle¡erek ortaya konan egitim siste-
miyle in¡a edilebilir. Istikamet üzere ya¡amanin en
kestirme yolu, ba¡ariyi uhrevî bir amele dönü¡tür-
mektir. Aksi hàlde genç insanlarin, ba¡arili olmaya
te¡vik edildikleri kadar, insan-i kàmil olmaya da te¡-
vik edilmedikçe, içine dü¡tükleri hedonizm (hazcilik,
hayatin tadini ve lezzetini çikarmayi bir hayat felse-
fesi hàline getirme) ve narsizm (ben sevicilik, kendi-
sini a¡iri derecede sevme, yüceltme ve diger bütün
insanlari a¡agilama, küçük görme) batakligindan
kurtulmalari zordur. Bu tür insanlarda ba¡arinin
narsizmi, narsizmin de olumsuz davrani¡lari tetikle-
digi bir kisir döngü olu¡ur. Bu yüzden ba¡ari ve ka-
riyer müptelàsi hàline gelen insanlar, sosyal hayatta
ve insanlar arasi münasebetlerde de sanildiginin
aksine pek ba¡arili olamaz. Hàlbuki okul ba¡arisi
ve meslekî ba¡ari, daha yüce ideallere ula¡ma için
kullanildiginda, Ilàhî lütußar artar, dünya ve ahiret
saadetine vesile olur. Bu perspektiften bakildiginda
Müslüman, çali¡kan ve ba¡arili olmak mecburiyetin-
dedir.
Fethullah Gülen Hocaefendi'ye göre; “Ìnsan
Cenob-i Hakk’a güvenir, sa’ye sarilir, hikmete rom
olur, kendi vazifesini eda ederse ve elde ettigi ba¸ari-
lari bir ¸ükür vesilesi olarak degerlendirirse, kendine
güvenenlerin çok otesinde bir performans gosterir;
çok büyük ba¸arilara ula¸abilir. Fakat her ba¸ari, onu
bir kere daha yeni bir ¸ükür koridoruna sürükler; ena-
niyet ve bencillik batakligina dü¸mekten muhafaza
eder.” Bu dü¡ünce ufkuna ula¡mak, madde ve bede-
nin hayat seviyesinden siyrilip, kalb ve ruhun hayat
seviyesine yükselmeyle mümkündür.
Özetleyecek olursak; gençleri ba¡arili olma-
ya motive ederken, onlarin yüzünü hayirli ¡eyle-
re çevirmek, eger yanli¡ zeminde bulunuyorlarsa
mecràlarini degi¡tirmek son derece mühimdir.
Çünkü sadece kariyer ve maddî birtakim beklentiler
ugruna verilen onca mücadele neticesinde insanin
kazanci kocaman bir “hiç” olabilir. Zîrà geriye dö-
nülüp bakildiginda, sadece Allah'in rizasina dönük
ba¡arilarin elmas kiymetinde, digerlerinin ise bir hiç
hükmünde oldugu görülür.
mmertek@sizinti.com.tr
122
ki tapl i k@si zi nt i . com. t r
KI TAPLI K NIHAT DAGLI
.
.
-
.FOL‘CFOJO)BZBUB:ÊSÊNFTJ
asin Suresi’nin 20. àyetinde, “¸ehrin obür
ucundan ko¸arak gelen” bir adam ve onun
mesa}indan bahsedilir. Âyetin meali ¡öy-
le: “Sehrin obür ucundan bir adam ko¸arak
geldi ve ¸oyle dedi: Ey kavmim! Bu elçilere uyun.” Bu
àyetin muhtevasi, muhtevanin içinde öylece duran
'adam'in hàli çok, ama çok dü¡ündürücüdür. Vakif
ve ait oldugu hakikati insanlara bildirmek üzere in¡a
edilmi¡ kimligi üzere, canini di¡ine katmi¡ bir hàlde
ya¡amaktadir. Zaman, varligi ve insani avuçlarinda
¡ekillendiren hayat büsbütün çürümü¡lügü gösteri-
yor. Kadin-erkek, çocuk-ihtiyar herkes, bir 'yanli¡'in
içinde ve 'adalet'in di¡inda. Güç ve iktidarin ¡ekil
verdigi bir toplum. Insan bizatihî degil, sahip olduk-
lariyla deger görüyor; dogdugu soy ve sinif niteligini
belirliyor. Ezenlerin ihti¡ami ve ezilenlerin sefaleti
hüküm sürüyor. Kadin büsbütün belirsiz, dogurdu-
gu kiz çocuklari da. Durum o kadar kötü ki, ancak
hayatini ortaya koyacak derecede bir me¡akkati göze
alan ki¡ilerin getirecegi haber yaraya merhem olabi-
lir.
Hz. Peygamber (sallallahü aleyhi ve sellem) öy-
lece Hira'dan çikip Mekke'ye dogru yürür. Emanetin
agirliginca titremelerin içinde. O güne kadar top-
lum tarafindan görmezden gelinen, üzeri çizilen
'kadin'in, fedakàr ve vefakàr e¡i Hz. Hatice'nin (r.
anhà) yanina. Kendisine teblig edilen emanetin
ikinci kulagi bir kadin olur. Bir erkek ve bir kadin,
büyük harße kadîm bir hakikati payla¡arak tamliga
ererler. Kadin-erkek, çocuk-ihtiyar, zengin-fakir in-
san, dü¡tügü yerden kaldirilir. Hz. Peygamber'in (sal-
lallahü aleyhi ve sellem) etrafi insana yurt}yuva olur.
Yarasi olan O'na ko¡ar; içindeki susuzluga ve açliga
çare arayanlar da. Çok geçmeden insan ve toplum
yeni bir yüz edinir. Güç ve iktidar degil, hakikate
yakinlik veya uzaklik belirleyici olur. Zulmün degil,
'saadet'in ete kemige büründügü bir 'tarih' belirir.
Adina “Asr-i Saadet” denen dönem. Ve bu tarihin
içinden gelecege yürüyen insanlar çikar. Dogduklari
topraklardan, anne ve babalarindan, dahasi kendile-
rinden geçip uzaklara, 'ba¡kasi'na giden insanlar.
Ya¡atma mefkûresi içinde ya¡amaktan vazgeçenler.
Hz. Peygamber'in (sallallahü aleyhi ve sellem) vefa-
tinda sag olan sahabelerden çogu dogdugu toprak-
lardan uzakta vefat eder. Deve sirtinda geldikleri, bir
tohum gibi dü¡tükleri yerde. Dogu'da veya Bati'da.
Endülüs, Selçuklu ve Osmanli pratigi bu sayede
gerçekle¡ebildi. Islàm medeniyeti, sahabe olarak bil-
diklerimizin hayatlarinin meyvesi demekti(r). Zaman
geçti. Asr-i Saadet'ten kök alan hayatlar, meyveye
durduklari medeniyette menkibelerin konusu oldu-
lar; 'ya¡anamaz' olarak kabul gören bir hayatin ad-
Y
1ú6$1 399 123
NŽSAN /// 2012
lari... Ya¡anamaz, kendisine güzelleme yapmakla ye-
tinilen bir hayat! Sahabe ya¡adi, ümmete, 'ya¡anan'i
yazmak ve konu¡mak dü¡tü. Sahabenin hayati, mü-
minin menkibesi oldu. 'Menkibe'nin içinde konu¡a-
nin hayati ba¡ka ¡eyi gösteriyordu; dilinde Mus’ab
vardi, hayatinda ise bilmem kim. Dü¡ü¡ böylece
oldu; hayatin menkibele¡mesiyle.
Yakin tarihe gelelim; 1980 sonrasina. Erzu-
rum'un medreselerinden ve Anadolu'nun ruhun-
da ikamet eden irfanla beslenen Fethullah Gülen
Hocaefendi, Izmir ve çevre illerin camilerinde, saha-
be ruhunu hayata çagiran vaazlar veriyordu. Sahabe
ve hayatlari, Hocaefendi'nin vazgeçilmeziydi. Hayir,
bir menkibe konusu olarak degil, bir kez daha ya¡an-
malari için kendilerine gidiliyordu. Anakronik bir du-
rum yoktu; dün bugünün, bugün de dünün içinden
geçirilerek anlatiliyordu. O günleri ya¡ayanlar, saha-
benin nasil da menkibelerin konusu olmaktan çikti-
gina ¡ahitlik ederler. Evini açanlar, evinden vazge-
çenler, sahip oldugu her ¡eyi getirip ortaya birakan-
lar. Daha çok çikar ve haza bakan kaotik kentlerin
caddelerinde ba¡ka türlü hàllerin insani kesilip yürü-
yen gençler. Evet, bu döneme, sahabenin menkibe-
lerden çikip bir kez daha hayata yürümesi diyebiliriz.
Hizmetin yurtdi¡i sayfasi böyle açildi. Yurtlarin-
dan, anne ve babalarindan, dahasi kendilerinden
geçip yüzlerini uzaklara, bilmedikleri dil ve renklere
çevirenler bu dönemden kök aldi. Hizmetin man¡et-
lere çikmadigi yillardi; rahata degil, zahmete talip
olmakti hizmet. Para yoktu, imkàn yoktu; anne ve
babalari ikna etmek, çok ¡eyi geride birakmak vardi.
Gidilecek yer ise, Kaf Dagi'nin arkasiydi. Koca bir bi-
linmezligi çözmek bekliyordu hizmet erini. Her ¡eye
ragmen gidenler oldu, kendilerini kara ki¡in ortasi-
na birakanlar. Bir kez daha “¸ehrin obür ucundan
ko¸arak gelen” insanlar... Canlarini di¡lerine katarak
uzaklara}insanlara haber götürenler. Buralarda el-
deki diplomalarla rahat ya¡amak varken, hizmet,
yani zahmet tercih edildi. Bunun mükàfati tarihin
tekerrürüydü; insanlar me¡akkati gögüslemi¡, kendi-
lerinden geçmi¡, daha çok ya¡atmayi tercih etmi¡ bu
insanlarin verdigi haberleri degerli buldu. Gidenler
kendilerine açik kalb ve evlerle kar¡ila¡ti. Gidi¡lerin
hepsi 'deger'lendi; bir çocuk, bir genç, bir kadin, bir
ihtiyar kar¡iladi onlari. Yürünen yolda birakilan izler
okula dönü¡tü; okullar da, renklerin ve dillerin iç içe
geçi¡ine yuva... Bir 'vatan'dan çikip gidilmi¡ti; ama
gidenlere ¡imdi yeryüzünün tamami vatandi. Onlar
da oralarda ya¡adi, oralarda dokundu, oralarda biri-
nin elinden tuttular. Ve nihayette oralarda, kalanlarin
bilmedikleri yerlerde vefat edenler oldu. Dogduklari
topraklarda degil, bir güzellik adina gittikleri yerler-
de. Vasiyetleri geregi çogu, son nefeslerini verdikle-
ri yerde topraga verildiler. In¡asina
çali¡tiklari güzelliklerin içinde,
yani ba¡inda.
/JZB[J 4BOM‘, “I¸ik Perva nele-
ri”nde uzaklara gidip oralarda ve-
fat edenleri anlatiyor. 'Sehrin obür
ucundan ko¸arak gelen’leri, me-
deniyet kurucu bir habere adan-
mi¡ me¡akkatli hayatlari. Ali
Aytekin'i, Bilal Kaya'yi, Hakan
Duran'i, #JMBM :‘ME‘['i, Celal
Ergüder'i, ,BESJ 'JEBOPêMV'yu,
Hakan Usta'yi ve digerlerini.
Menkibelerden hayata yürümü¡
bu isimler bir güzellik in¡a ettiler.
Bugün artik zahmet degil kolaylik
olan hizmet onlarin himmetiyle
var oldu. O hàlde, aman dikkat! Bu
güzellige yaslanarak yazdigimiz
ve konu¡tugumuz hikàyelerle bu
insanlari menkibelerin içine çeke-
rek tutuklamayalim. Ba¡kalarinin
hayati bizim menkibemiz olmasin!
Hizmeti menkibelerin konusu ya-
pip ba¡ka hayatlara yazdirmayalim
kendimizi.
ndagli@sizinti.com.tr
|5|K PLkVAhLLLk|
Ka,uak Ya,iulari
hi,ati SAhL|
224 sayfa
ISBN : 978-605-5510-56-5
1ñ6$1 399
biletler alinmi¡; yolculuk günü gelmi¡ti. Daha önceki
tecrübelerden mümkün oldugunca istifade edilmi¡-
ti. Iç çati¡malar ve korsanlarla anilan Somali, Dr.
Mesut'u hiç tedirgin etmiyordu. Çay sohbetlerinde bu
insanlik hizmetine katilmasina engel bir durumun
olmadigini söylüyordu. Saglik hizmeti için yurtdi¡ina
gitmi¡ birçok doktor gibi o da hislerini; “Hayatinda
hiç doktor yüzü gormemi¸, doktorun, ilocin, hastane-
nin olmadigi bu yerlere yardim için gitmi¸tik; ama asil
yardimi kendimiz almi¸ olarak geri geldik. 0eri geldik-
ten sonra e¸yaya baki¸ açimiz degi¸ti. E¸yayi algila-
mamiz degi¸ti. Aslinda kendimize yardim etmi¸tik.”
sözleriyle dile getiriyordu.
Uzun ve yorucu bir yolculuktan sonra onla-
ri ümitle bekleyen güler yüzlü insanlarin arasina
-Somali'ye- gelmi¡lerdi. Ilk gün hastanede àdeta bir
bayram havasi ya¡aniyordu. Onlar kar¡ilik beklemek-
sizin uzanan yardim ellerine hasrettiler. Di¡aridan
gelen her yardimin diyetini fena hàlde ödediklerin-
den, almadan veren birilerini yaniba¡larinda görmek
onlari sevince boguyordu. Gönüllü doktorlar, binler-
ce kilometre öteden gelmi¡, ellerinde numaralarla
on birkaç yildir Anadolu'nun fedakàr dok-
torlari, 'ate¸ dü¸tügü yeri yakar’ bencilligine
inat, 'ate¸ nereye dü¸erse dü¸sün, beni de
yakar’ àlicenapligina kulak kesilip, dünya
cografyasinda on binlerce insana yardim elini uzatti.
Bu defa gönüllü doktorlarin ibresi Somali'yi gösteri-
yordu.
Somali'nin Islàm tarihinde mühim bir yeri vardir.
Mü'minler Mekke'de mü¡riklerin ¡iddetli zulümleri-
ne maruz kaldiklarinda Resûlullah (sallallahü aleyhi
ve sellem), sahabilerine àdil hükümdar /FDBíJ'nin
hàkim oldugu Habe¡istan'a hicret etmelerini tavsiye
etmi¡ti. Somali'nin önemli bir liman ¡ehri olan Zeyla
o zaman Habe¡istan Kralligi'nin hàkimiyeti altinday-
di. Medine halkindan önce Islàm'la tani¡mi¡ olan
Somali, ilk hicret topragiydi. Islàm önce Somali halki
arasinda, sonra da Afrika'da hizla yayilmi¡ti.
Daha önce 'ümit hekimleri’yle Afganistan ve Eti-
yop ya'ya giden Dr. Mesut, gönüllü çocuk cerrahi ola-
rak bu sefer Somali'ye gidecek yirmi be¡ ki¡ilik saglik
ekibine dàhil olmak istiyordu. Hummali hazirliklar
neticesinde ilàçlar ve tibbî malzemeler hazirlanmi¡,
S
124
Daha önce ‘ümit hekimleri’yle Afganistan ve Etiyopya’ya giden Dr. Mesut,
gönüllü çocuk cerrahı olarak bu sefer Somali’ye gidecek yirmi beş kişilik
sağlık ekibine dâhil olmak istiyordu.
1ñ6$1 399
hastane önünde bekleyen binlerce insanin ümitleri-
ni bo¡a çikarmamak için var güçleriyle çali¡iyordu.
Yetkililer, ülkenin her yerinden tedavi için gelenlerin
oldugunu söylüyordu. Bu durum, mesuliyetlerini ve
vazifelerinin hassasiyetini daha da artiriyordu.
Efendimiz'in (sallallahü aleyhi ve sellem),
àlemdeki kadinlarin hani mefendisi oldugunu söy-
ledigi, gül neslinin annesi Hz. 'BU‘NB'nin ismini
ta¡iyan üç ya¡indaki Somalili Eatima da, Dr. Mesut'a
tedavi için gelmi¡ti. Uzun zamandir bagirsaklari tika-
liydi, àdeta ölümünü bekliyordu. 1e¡his konulmu¡-
tu ve ameliyat yapilmaliydi. Dr. Mesut endi¡eliydi.
Ameliyathane, hi}yenden uzak; solunum, anestezi
ve entülasyon cihazlarinin bulunmadigi; ah¡aptan
kapilarinda pasli kilitleri olan, odadaki havanin te-
mizligi ancak iki vantilatör vasitasiyla yapilan bir
yerdi. Dr. Mesut, meslekta¡larina dani¡arak, kararini
iki gün sonra verebilmi¡ti. Bu karari vermek hiç de
kolay degildi. Can güvenliginin olmadigi, kabileler
arasi mücadelelerin zirveye çiktigi, bir kabile reisinin
himayesine girmenin mecburî oldugu bir ülkeydi bu-
rasi. Çikan bir aksilik yapilan hizmetlerin yarida kal-
masina sebep olabilirdi. Halkin güveni sarsilabilir,
saglik ekibinin motivasyonu bozulabilirdi.
Bütün eksikliklere ragmen ameliyathane hazir-
lanmi¡ ve Eatima'nin ailesine haber verilmi¡ti. Ne¡te-
rin vurulmasiyla zamanla yari¡ da ba¡lami¡ti. Dr.
Mesut'u odanin sicakligi, i¡in hassasiyeti ve tibbî
cihazlarin yetersizligi sirilsiklam terletmi¡ti. Saglik
ekibinin tek anestezi uzmani Dr. Çetin bir yandan
küçük Eatima'nin nabzini kontrol ediyor, bir yandan
da Dr. Mesut'un alnindaki teri siliyordu. Çetin Bey'in:
“Hastanin nabzi dü¸üyor, Onu kaybediyoruz.” sözleri
bir ara herkesi telà¡landirmi¡ti. Heyecan ve endi¡ey-
le saglik ekibindeki diger cerrahlar ameliyathaneye
yardima çagrilmi¡; bilinen bütün dualar okunmu¡tu.
Küçük Eatima'nin son diki¡i atildiginda ise elektrik-
ler kesilmi¡ti. Elektriklerin ameliyat esnasinda degil
de bitiminde kesilmesi, Allah'in (celle celàlühü) ina-
yetiyle korunduklarinin àdeta bir i¡aretiydi. $artlarin
uygunsuzluguna ragmen, ameliyat ba¡arili geçmi¡ti.
Kisa bir zaman diliminde sevinci ve hüznü, gerginligi
ve heyecani bir arada ya¡ami¡lardi. Dr. Mesut, küçük
Eatima'nin annesine mü}deyi verdiginde, annesinin
bütün tedirginligi ortadan kalkmi¡, mutluluktan
gözleri ya¡armi¡ti. Gönüllü doktorlara defalarca te-
¡ekkür ederek; “Once bütün aile endi¸eliydik. Simdi
çok memnunuz. Hepimiz çok mutluyuz. Sizi buraya
Allah gonderdi, Bunun için once Allah’a ¸ükrediyorum.
Türkler çok iyi, güzel insanlar.” sözleriyle duygularini
dile getirmi¡ti. Somali halki bu sevinci medyadan
ögrenmi¡ti. Küçük Eatima'nin ameliyati, sonraki
günlerde yüzlerce ameliyat ve binlerce tedaviye ze-
min hazirlami¡; Eatima sonraki saglik hizmetlerinde
àdeta bir sembol hàline gelmi¡ti.
Dr. Serhat ve arkada¡lari yaptiklari saglik hizmet-
leriyle, bu ülkedeki egitim gönüllülerine kapi arala-
maya çali¡iyordu. Somalili idarecilerle 1ürk okullari-
ni ziyaret etmi¡lerdi. Yetkililer verilen kaliteli egitim-
den oldukça etkilenmi¡lerdi. 1alebelerin gözleri i¡il
i¡ildi. Saglik ekibinin geli¡i onlari iyice ümitlendir-
mi¡ti. Eatima'nin ba¡arili ameliyatiyla halkin ve yö-
neticilerin gönülleri fethedilmi¡, endi¡eler ortadan
kalkmi¡ti. Var olan dinî ve tarihî baglar daha da güç-
lenmi¡ti. Bu güzelliklerin arkasindan eyalet ba¡ka-
ni, okul için arsa ve bina göstermi¡ti. Ümit hekimleri
yaptiklari bu saglik hizmetleriyle, gelecegin “altin
nesli”nin yeti¡ecegi egitim müesseselerinin geli¡me-
sine ve kökle¡mesine vesile olmu¡lardi.
mtopkaraoglu@sizinti.com.tr
125
Son birkaç yıldır Anadolu’nun fedakâr
doktorları, ‘ateş düştüğü yeri yakar’
bencilliğine inat, ‘ateş nereye düşerse
düşsün, beni de yakar’ âlicenaplığına
kulak kesilip, dünya coğrafyasında on
binlerce insana yardım elini uzattı.
1ñ6$1 399
. yüzyilda insanoglunun kar¡ila¡tigi en
önemli problemlerden birisi, kendini ha-
yatta yalniz, yapayalniz hissetmesidir.
Bu yalnizlik duygusu, bütün insanlardan
uzak, tabiatin ortasinda ya¡amak mànàsinda bir
yalnizlik degildir. Meselà insanin i¡ yogunlugundan
sikilip, kendini toparlamak için iradî olarak kisa
süreligine yalniz kalmayi istemesi, kötü bir tercih
degildir. Ki¡i kendini dinleme sürecini, iradesiyle yö-
netebilir veya yönlendirebilirse, bu yalnizlik hastalik
hàline gelmez, aksine bazi i¡lerin yapilmasi için itici
bir güç olur.
21
126
İnsanoğlu hiçbir devirde, kendini
günümüzde olduğu kadar yalnız ve
kimsesiz hissetmemiştir. Burada
görünür sebeplerin çok ötesinde
karmaşık, büyük bir problemle
karşı karşıya olduğumuz açıktır.
1ñ6$1 399
Ne var ki günümüz insani, kalabaliklar içinde
kendini yalniz hissetmektedir. Burada ki¡inin ya-
¡adigi yalnizlik, i¡ arkada¡lari, akrabalari, dostlari,
hattà aile fertleri yanindayken bile hissettigi yalniz-
liktir. $BIJU4‘UL‘5BSBOD‘, günümüz insaninin içine
dü¡tügü ve derinden hissettigi bu duyguyu ¡iirlerin-
de ¡öyle anlatir:
“Oyle yalniz kaldim ki hayatimda,
….
Hangi kapiyi çalsam kimseler yok
Hangi omuza dokunsam yabanci çikar.”
Acaba günümüzde insanlar kendilerini neden
bu kadar yalniz hissetmektedir¹ Niçin kapilarini ça-
lacak arkada¡lari, iç dünyalarini payla¡acak gerçek
mànàda dostlari yoktur¹ Yüzyilimizda insanlarin
sahip olduklari makam, mevki, mal, mülk, servet,
para, kurduklari yuvalar, i¡i, e¡i, a¡i, sahip olduklari
bunca teknolo}ik imkàn, onlari eglendirecek yüzler-
ce eglence araci ve sosyal payla¡im siteleri, büyük ve
kalabalik ali¡veri¡ merkezleri nasil oluyor da insana
yalnizligini ve kimsesizligini unutturamamaktadir¹
Niçin insan, her ak¡am elinde kumanda, kanaldan
kanala dola¡makta ve bir türlü tatmin olamamak-
tadir. Facebook, twitter, google+ gibi onlarca duygu,
dü¡ünce ve yorum payla¡im sitelerinde dola¡an ve
yüzlerce arkada¡ ve dost edinen insan, neden hàlà
gerçek mànàda dost bulamamaktan yakinmaktadir¹
Her gün gittigi oyun ve eglence merkezleri, kafe ve
sinema onu sadece geçici zevklerle tani¡tirip, çok
kisa süreler için avuturken, acaba iç dünyasinda ni-
çin kalici bir huzur ve sükûn saglayamamaktadir¹
Sahip oldugu bunca servet, banka hesaplari, hisse
senetleri, yazlik, ki¡lik saray yavrusu evler, son mo-
del arabalar, havali makam ve mevkiler, üst yönetici
pozisyonlari, ¡an ve ¡öhret, medyatik görünürlük,
insanin içinde olu¡an derin bo¡lugu ve iç sikintisini
niçin bir türlü ortadan kaldiramamaktadir¹ Acaba
her gün televizyona çikip, çe¡itli programlara ka-
tilarak insanlari güldürmeye, onlari rahatlatmaya
çali¡an, onlara yalnizliklarini unutturmaya gayret
eden bunca sanatçi, ba¡ta kendileri olmak üzere, ni-
çin seyircilerini bir türlü bu yalnizlik duygusundan
kurtaramamaktadir¹ Ustelik bu programlari sunan-
lar, gönüllerindeki derin bo¡lugu doldurmak veya
unutmak için acaba niçin kendilerini içki ve uyu¡tu-
rucunun kucagina atmaktadir¹ Günümüzde büyük
¡ehirlerde insanlar, acaba neden apartman dairele-
rinde giderek çogalan sayida köpek beslemektedir¹
Bu insanlar, acaba neden en yakin dostlarindan ve
arkada¡larindan çok, bu hayvan dostlarina güven-
mektedir¹ Verilen örneklerden açikça görüldügü
gibi, insanoglu hiçbir devirde, kendini günümüz-
de oldugu kadar yalniz ve kimsesiz hissetmemi¡tir.
Burada görünür sebeplerin çok ötesinde karma¡ik,
büyük bir problemle kar¡i kar¡iya oldugumuz açik-
tir. Dolayisiyla önce bu problemi tam ve dogru olarak
tespit etmek, sonra o problemi ortadan kaldiracak
çözümler üzerinde durmak gerekir.
Yalnizlik ve kimsesizlik duygusunun olu¡masin-
da iki temel sebep kar¡imiza çikar. Birincisi, gönlün
ve kalbin ihtiyaçlarini tam olarak kar¡ilayacak kuv-
vetli bir imandan, teslim ve tevekkülden mahrum
olmaktir. Eger insan, saglam bir iman, öte duygusu,
teslim ve tevekküle sahipse ve gönülden inandigi,
baglandigi bir gaye-i hayali (ideali) varsa, hiçbir za-
man kendisini tam olarak yalniz hissetmez. O, bütün
insanlar kar¡isinda olsa bile, “Bana dost olarak Allah
yeter!” diyebilecek kadar, kendi iç dünyasinin kahra-
manidir. Böyle bir insan ya¡asa ya¡asa, geçici ama
tatli, dayanilabilir gurbet esintileri hisseder. Modern
psikolo}ide de, yalnizlik duygusunun önemli bir se-
bebinin Allah-kàinat-hayat ve insan arasindaki sirli
münasebeti anlayamamaktan kaynaklanan “anlam-
sizlik” ve degersizlik hissi oldugu vurgulanmi¡tir. Bir
ba¡ka ifadeyle ontolo}ik mànà krizi, yalnizlik duygu-
sunun önemli sebeplerinden biridir. Yalnizlik duygu-
127
Türk edebiyatında 2. Meşrutiyet nesli
ve Cumhuriyet’in ilk nesli, millî ve
mânevî değerlerden uzaklaşıp, pozitivist
bir anlayışa sahip olduklarından
dolayı, yalnızlık duygusunu derinden
hissetmiştir.
1ñ6$1 399
su, teknolo}ik bakimdan geli¡mi¡ toplumlarda daha
yogun bir ¡ekilde ya¡anmaktadir. Meselà Amerikan
toplumunda özellikle üniversite ögrencileri arasin-
da yaygin bir problem olarak dikkati çeker. Ilmî bir
ara¡tirmaya göre, üniversite 1. sinif ögrencilerinin
% 75'i kalabaliklar içinde kendini yalniz hissettigini
söylemi¡tir.
Bir de bunlarin di¡inda insanin mizacindan, tabi-
atindan, ahlàk ve karakterinden, kimseyi begenme-
mesinden ve kimseye güvenmemesinden, herkesten
¡üphelenmesinden, paranoyak yakla¡imlarindan
kaynaklanan yalnizlik ve kimsesizlik duygulari da
vardir. Bu tür yalnizlik duygusunun çözümü, ki¡inin
iradî olarak kendini egitmesi, sivri, zayif ve zararli
yanlarini törpülemesiyle mümkün olur.
Yalnizlik hissinin ikinci sebebi ise, insanin çevre-
sinden, dost ve arkada¡larindan gördügü samimiyet-
sizlik, riyakàrlik, menfaatini önde tutma, bencillik,
vefasizlik, sir tutmama, zor zamanda yaninda olma-
ma, aldatilma ve dolandirilma gibi tutum ve davra-
ni¡lardir. Bu ikinci sebebin olu¡masinda insanin çev-
resini, arkada¡ ve dostlarini iyi seçememesi kadar,
onlarin negatif özellikleri de önemli bir rol oynar.
Bütün bu saydigimiz yalnizliklardan farkli ola-
rak, anla¡ilamamaktan, nàdànlar içinde kalmak-
tan, bir türlü kendi seviyesine ve mànevî derinligine
uygun insan bulamamaktan kaynaklanan farkli bir
yalnizlik çe¡idi vardir ki, bu yazida üzerinde durulan
yalnizliktan fersah fersah uzaktir.
Insanin ya¡adigi bu menfi, yikici, onu bitirip tü-
keten yalnizlik duygusu, 1ürk edebiyatina da yansi-
mi¡tir. Yeni 1ürk edebiyatina baktigimizda, yalnizlik
duygusuyla bo¡luk hissi, can sikintisi ve ölüm kor-
kusu arasinda yakin bir münasebet görülür. 0SIBO
7FMJ,BO‘L, Cahit Sitki 1aranci gibi birçok ¡airin ¡iir-
lerinde, bu duygularin iç içe anlatilmasi bir rastlan-
ti degildir. Sözgelimi Cahit Sitki 1aranci, “Otuz Be¸
Ya¸” ¡iirinde yalnizlik duygusu ile ölüm korkusunu
birlikte i¡ler:
“Hayata beraber ba¸ladigimiz
Dostlarla da yollar ayrildi bir bir;
0ittikçe artiyor yalnizligimiz.”
Insan psikolo}isi üzerinde çok olumsuz tesirleri
olan bu duygularin kaynagi, çogunlukla birbirine
benzer: Millî ve mànevî degerlerden uzakla¡ma, gö-
nül dünyasinin fakirle¡mesi.
1ürk edebiyatinda 2. Me¡rutiyet nesli ve
Cumhuriyet'in ilk nesli, millî ve mànevî degerlerden
uzakla¡ip, pozitivist bir anlayi¡a sahip olduklarin-
dan dolayi, yalnizlik duygusunu derinden hisset-
mi¡tir. Bu nesillerin büyük bir kismi, ailelerinden
128
Eğer insan, sağlam bir iman, öte
duygusu, teslim ve tevekküle sahipse
ve gönülden inandığı, bağlandığı bir
gaye-i hayali (ideali) varsa, hiçbir zaman
kendisini tam olarak yalnız hissetmez.
1ñ6$1 399
ve okullarindan hayatta kendilerini ayakta tutacak
hiçbir deger ve inanç edinememi¡tir. Bu yüzden de,
derin bir bo¡luk duygusuna dü¡mü¡, hayati, insani
ve kàinati mànàlandiramami¡, kendilerini ölüm kor-
kusuna kaptirmi¡ ve derin bir yalnizlik duygusu için-
de kivranmi¡tir.
Eski 1ürk edebiyatinda ise, ölüm korkusu, bo¡-
luk hissi, yalnizlik duygusu gibi, menfi denilebilecek
duygularla çok az kar¡ila¡ilir. Çünkü dinî duygulari
saglam olan eski ¡airlerimiz için ölüm, hiçbir zaman
korkulacak bir ¡ey degildir. :VOVT &NSF yüzyillar
öncesinden,
“Olümden ne korkarsin, çünkü Hakk’a yararsin,
Bil ki ebedî varsin, olmek fasidler i¸idir.”
diye haykirir. Onun için ölüm, yokluk degil, hiçlik
degil, aksine ebedî àleme açilan bir kapidir. Ölümle
insan, bütün dostlarina, sevdiklerine kavu¡ur.
.FWM´OB $FMBMFEEJOJ 3VN¿ de, ölümü bir “¸eb-i
arus” yani bir dügün gecesi olarak görür. Ona göre
ölüm, en güzel Sevgili'ye kavu¡manin, Hakk'a yürü-
menin bir adidir. Yüzyillar boyunca, bütün eski 1ürk
edebiyatina bu görü¡ hàkim olmu¡; ölüm, edebiyat-
çilarin dilinde, asla korkulacak, endi¡e edilecek bir
¡ey olarak görülmemi¡tir. Eakat 1anzimat'tan (1839)
sonra, bu durum, hizla degi¡ir. Inanç temelleri yiki-
lan aydinlarimiz ve edebiyatçilarimiz, ölüm korkusu,
bo¡luk hissi ve yalnizlik duygulari içinde kivranir
dururlar.
Yeni 1ürk edebiyatinin ilk taninmi¡ temsilcisi
ìJOBTJ, egitim için gittigi Paris'ten deist dü¡ünceler-
le döner. Hayatinin son yillarini, melankoli içinde
yapayalniz geçirir. Hiç kimseye güvenmez, herkes-
ten ve her ¡eyden ¡üphelenir. Etrafta el yazisi hiçbir
kàgit birakmamaya çali¡ir. ;JZB 1BíB, çe¡itli felsefî
fikirler içinde bocalar. Kafasi son derece kari¡ik-
tir. "CEÊMIBL )´NJU, zihnine takilan sorularin hiç
birine tatmin edici bir cevap bulamaz. 3FDBJ[BEF
.BINVU &LSFN, çocuklarini küçük ya¡ta kaybet-
menin hüznüyle bunalimlar içinde ya¡ar; hayatta
kendini yapayalniz hisseder ve bir aglama edebiyati
meydana getirir. #FíJS 'VBE, daha hayatinin baha-
rinda, bilek damarlarini kokainle uyu¡turup keserek
intihar eder ve cesedini kadavra olarak kullanilmak
üzere tip fakültesine armagan eder. O da, bunalim ve
buhranlar içinde ya¡ayip, kendini yapayalniz hisse-
der. Servet-i Eunun edebiyatinin en taninmi¡ ¡airi,
5FWGJL'JLSFU ¡iirlerinde,
“Bütün bo¸luk: Zemin bo¸, asuman bo¸, kalb ü vic-
dan bo¸,”
diye feryat eder. Selçuklu ve Osmanli tarih ve mede-
niyetine hayran :BIZB,FNBM#FZBUM‘bile, bu pozi-
tivist, ateist ve deist rüzgàrlardan etkilenip,
“Dünyayi saran bo¸lugu hissetmeyelim,
Peymaneyi bo¸ birakma, doldur saki,”
diyerek rindane bir ya¡ayi¡a ve içkiye siginir.
Cahit Sitki, Orhan Veli ve 4BJU'BJL, en yakin ak-
raba, dost ve arkada¡larina bile güvenmez. Hayatta
kendilerini kimsesiz ve yalniz hissederler. Cahit Sitki
1aranci, bu neslin içinde bulundugu ruh hàlini, bir
¡iirinde ne güzel anlatir:
“Babam kirdi, beni ilk once babam,
Dosttan gordüm kahrin daniskasini,
Nankor çikti, iyilik ettigim adam,
Sevdigim kiz da, savdi sirasini”
Bu psikolo}iyi ya¡ayan bir insanin elbette, kendi-
ni yalniz, yapayalniz hissetmesinden daha normal
bir ¡ey olamaz. Bu derin yalnizlik duygusu, bu nesli
bitirip tüketmi¡, birçogunu daha genç denebilecek
ya¡ta hayattan koparmi¡tir. Sait Eaik'in 48, Cahit
Sitki'nin 46, Orhan Veli'nin 36 ya¡inda ölmesi bo¡u-
na degildir. Hayat, kàinat ve hàdiseleri dogru ¡ekil-
de mànàlandirmayi saglayan bir imandan mahrum
olu¡ ve kendini ayakta tutacak mànevî dinamikler-
den yoksunluk, insanin sadece ebedî hayatini, öte
dünyasini yikmaz. Birçok örnekte açikça görüldügü
gibi, onun dünyevî huzur ve mutlulugunu da yikar,
ortadan kaldirir. Bu yüzden ölüm korkusu, bo¡luk
hissi ve yalnizlik duygusu gibi menfi duygulardan
kurtulmanin yollarini arayan insana dü¡en ¡ey, ima-
nin ve Islàm'in aydinlik yolundan gitmektir. Ebedî
huzur ve sükûnun ancak bu ¡ekilde saglanacagina
gönülden inanmak ve bu konuda üzerine dü¡en va-
zife ve sorumluluklari en iyi ¡ekilde yapmaktir. Bunu
ba¡armanin en kolay yollarindan biri de, hayati, bu
sorumluluga sahip güzel insanlarla birlikte ya¡a-
maktir.
fbagcioglu@sizinti.com.tr
129
Ölüm korkusu, boşluk hissi ve
yalnızlık duygusu gibi menfi
duygulardan kurtulmanın
yollarını arayan insana düşen
şey, imanın ve İslâm’ın aydınlık
yolundan gitmektir.
1ú6$1 399
mrsrolorr,lo bunu llodo odor. Mokom-r com`do
kolrp lklncl lorkr ldrok odomo,onlor, po,gom-
borllk osprlslnl tom kovro,omomr¡ so,rlrrlor.
Uruc bìr terukkì, nuzul ìse onun kemulìJìr.
Blrlnclslndokl lordl hoz vo mlr`ôtl,oto kor¡rlrk,
¨lork bo`do`l-com¨ unvonr,lo lklnclslndo ulu`l-
ozmôno blr tovrr, mô¡orl blr hoz vo côml blr
mlr`ôtl,ot söz konusudur kl, bundo hor zomon
holkton Hokk`o vorrlrr vo hor ¡o,do blttocolll
Hok görulur, çoklukto blrllgl du,mok, blrllk-
ton çoklugo bokmok bu pô,o,o olt blr mov-
hlbodlr.
A,rrco, bu mulôhozo lçlndo blr do ¨lork-r
com¨ mosolosl söz konusudur kl, o do; zovk vo
hôl ohll lçln, tocolll ltlborr,lo Hozrotl Vôhld`ln
dogl¡lk o,nolordo lorklr tolovvunlorlndon lbo-
rottlr vo dogl¡lk o,nolordo Hozrotl Vôhld`ln
lorklr lorklr mu¡ôhodo odllmoslnln blr unvonr-
drr. Bu mortoboloro gollnco, onlor do Hozrotl
Ehod`ln ¡o`nlorlnln -o,nolorrn koblll,otlorl-
no göro- blror zuhurudur. Zuhur mohollorl
ltlborr,lo bu ¡o`nlor tomomon ltlborldlrlor vo
Hozrotl Vôhld`ln o ltlborloro tovoccuhu onrn-
do orto,o çrkorlor.
Com`don sonrokl lork, blr lork-r tômdrr
vo sôllkln, môslvô,o (vorlrk vo hôdlsoloro)
kor¡r olon kolbl olôkosrnr butun butun koslp,
Hozrotl Vôhld u Ehod`ln dorgôhrno tom blr to-
voccuhlo O`ndo lônl olmosr hôlldlr kl; bu blzo
doho çok, dogl¡lk ,ollorlo ulo¡rlon ¨lonôllllôh¨
mulôhozosrnr hotrrlotmoktodrr. Bu pô,o,l ld-
rok odonlor, ¨lonôllllôh¨ vo ¨bokoblllôh¨do ol-
dugu glbl, lçlndo bulunduklorr butun dun,o,r
vo top,okun o¡,o,r, hom do gözlorlnln önun-
do oldugu hôldo görmozlor do, boslrotlorl,lo
homon hor ¡o, vo hor hôdlsodo sodoco vo
Lugot mônôsr ltlborr,lo, o,rrmok, o,rrlmok,
soçllmok mônôlorrno golon lork; sojìµece, kos-
rotton vohdotl, vohdotton do kosrotl opoçrk
mu¡ôhodo otmo hôll dl,o ,orumlonmr¡trr.
Blroz doho oçmok lcop odorso lork, Zôt-r Bôrl
hokkrndokl môrllot-l tômmo ulkundon bokrp
holkr görmok vo Hok mol,,otl,lo borobor
holkrn lçlndo olmo,r do dongoll göturmok do-
moktlr. Com`do; môrllot, muhobbot vo ruhonl
zovkloro boglrlrk, com lhtlvo odon lorkto lso, bu
môrllot, muhobbot, zovk-l ruhonl vo ötoslndo-
kl ohvôll bo¡kolorrno du,urmo mosolosl do
söz konusudur. Onun lçln ¨Furkt olmuµuntn
kullugu, cem'ì Juµmuµuntn Ju mdrìjetì tum
JegìlJìr.¨ doml¡lordlr. Bundon dolo,r do orbo-
brnco, hor lkl hôl do luzumlu bulunmu¡ vo hor
lkl pô,onln ,orlorl do o,rr o,rr hotrrlotrlmr¡trr.
Zoton doho ovvol do goçtlgl glbl,
1
Ƈ
ï
Ƈ
×
Ž
đ
Ɔ
Ĭ Ɔ ĞÓ
ƪ
ĺ
ƈ
Ì ltlro-
lrnrn lorko,
2
Ƈ
īĻ ƀ đ
Ɔ
Ý
Ž
ù
Ɔ
Ĭ Ɔ ĞÓ
ƪ
ĺ
ƈ
Ì
Ɔ
IJ tozorruunun do com`o
l¡orot ottlgl sö,lonmoktodlr.
Com; subjoktll, zovkl vo hôll blr okson; lork
lso, objoktll blr ¡orlot mlhvorldlr. Blrlnclslndo
hôl vo dorúnlllk oklrn, montrgrn önundo; lkln-
clslndo lso hor zomon ¡or`l muhokomo osostrr.
lklnclslndon hor zomon blrlnclslno goçlllr kl
burodokl lork, lork-r ovvoldlr. Com`don lklncl
koz lorko dönu¡ lso blr lorklrlrk mozhorl,otldlr.
Com`do kolonlor, ruhlorrnrn vus`otl ölçusundo
ruhonl zovkloro gömulur, lstlgrokton lstlgroko
ko¡or vo bo¡koco do blr ¡o, bllmozlor kl, lso
Mohvl morhum:
¨YoklugunJu our olun, ourltktu bìlmez
µoklugu,
5olbet-ì Ydr lezzetìnì bìlmez beµìm,
ugµdr olun¨
130
Fark*
1ú6$1 399
sodoco ¡uún vo srlotlorrn tomô¡ôsr,lo -blgo,-
rlko,l vo ldrok- mustogrok ,o¡or vo kosrot
o,nolorrndo hop vohdot cllvolorl,lo oturur
kolkorlor. Guno¡ln dogmosr,lo, zotrndo vor
olon ,rldrzlorrn görunmoz, blllnmoz, du,ulmoz
vo hlssodllmoz olmosr glbl,
3
ĵſ ĥ
Ž
Đ
Ɔ Ž
ŶÒ Ƈ ģ
Ɔ
á
Ɔ
ĩŽ ĤÒ ƈƩ ų
Ɔ
IJ bu
mortobonln kohromonlorr do, kondl môrllot
rosothonolorlndo Hozrotl Movcúd vo Hozrotl
Môlum-u Hoklkl`nln ¡uún vo srlotlorrnrn tocolll
otmoslorlndo, bo¡ko ¡o,lorl göromoz olurlor.
Dlgor blr ,oklo¡rmlo com`do, clsmonl,ot
vo ho,vonl,otton sr,rrlmo vo nolsonl ogo ltl-
borr,lo ölmo; lorkto lso, kolbl vo ruhl ho,ot
mortoboslno ,uksolorok rohmônl ogo oçr-
srndon ,onldon vor olmo söz konusudur kl,
bu mortobo,l lhroz odon sôllk, ¨Bon nolsonl
bonllglml ,ltlrdlm vo ,onl blr rohmônl bonllgo
ordlm.¨ dor vo hor lrrsotto -¡ort-r ôdl plonrndo
mo,olônrn vorlrgr mohluz- ¨lô lôllo lllôlloh¨
hoklkotlnl ho,krrrr; ho,krrrr vo ¨hokko`l-,okln¨
ölçusundo ¨vucud¨ vo ¨lllm¨ gorçoklorlnl du-
,orok Hozrotl Ho,, u Ko,,úm`un hor ¡o,dokl
hôklml,otlnln tomô¡ôsr,lo kondlndon goçor.
No vor kl, bunco lonô vo zovol mulôhozosrno
vo bunco cozb u lnclzôbo rogmon, lorkto hor
zomon tom,lz söz konusudur. Ö,lo kl, lork
kohromonr, so,r u sulúk-l ruhonlnln hor
mortoboslndo Hozrotl Musobblbu`l-Esbôb`rn
hoklkl muosslrl,otlnl kobulunun ,onrndo,
kondl nlsbl, klsbl mo,olônlorr konusundo do
blr on bllo golloto du¡moz vo ¨Hor ¡o,l Alloh
,orotr,or.¨ dorkon dohl, ¡ort-r ôdl plonrndo
vo hususl,lo do tohrlp vo gunohlorlo olôkolr
hususlordo tomo,ullorlno bokmo,r kot`l,on
lhmol otmoz. ¨Blzl do, lllllorlmlzl do ,oroton
Alloh`trr.¨ dor, omo l,l-kötu hor l¡ln ondokl blr
mo,olôno tôbl oldugunu do unutmoz.
Fork konusundo bìr kesìm hop llrot lçlndo
olmu¡ vo lnhlrolton lnhlrolo suruklonlp dur-
mu¡tur. Bunloro göro horkos -hô¡ô- kondl
lllllnln hôlrkr vo lnson lrodosl do ¨bllôko,d u
¡ort¨ tom blr muosslrdlr. lkìncìler lso, Hokk`rn
sonsuz mo¡lot vo lrodosl kor¡rsrndokl mo,olôn
vo mo,olôndokl tosorrul hokkrnr görmozllk-
ton golorok tolrlto du¡mu¡ vo lnsonr, kondlno
hokk-r torclh tonrmo,on kôhlr blr lrodo kor-
¡rsrndo, ruzgôrlorlo sovrulon ,oproklor glbl
toho,,ul otml¡lordlr. Uçunculer lso, Hokk`rn
kozo vo kodorlndokl osrorr kovromo mozhorl-
,otl,lo, hor ¡o,ln, Alloh`rn kudrot vo mo¡lotl,lo
mo,dono golmoslnl kobulun ,onrndo, lnsonrn
¡ö,lo-bö,lo oglllm vo tomo,ullorlnln do gonol
progromdo hosobo kotrldrgrno lnonmr¡ vo blr
torolton surokll ho,rr mo,lllorlnl duolorlo bos-
lorkon, dlgor ,ondon do ¡or oglllmlorlno kor¡r
lstlglorlo mucodolo vorml¡lordlr.
8ìrìncìler, pok çogu ltlborr,lo blr krsrm
osbob-porost vo toblot-porost klmsolordlr kl,
gözlorl,lo görup du,gulorr,lo hlssottlklorlnln
dr¡rndokl ¡o,loro homon homon hlç lnonmoz-
lor.
lkìncìler, hôl vo zovklorlno ,onlk du¡orok,
lrodolorlnl tomomon nol, llo kondllorlnl ôdoto
cômldlor glbl lorz odlp hor hôllorl,lo tom blr
cobrlllk sorgllorlor.
Uçunculer lso, hor ¡o,do Hokk`rn hlkmot
vo hôklml,otlnl, holk vo todblrlnl görmo-
nln ,onrndo, lmonl blr ¡uur vo vlcdonl blr
sozl¡lo kondllorlno, zotl dogorl olmo,on blr
mo,olônrn vorlldlglno lnonrr vo ¨bon ,optrm¨,
¨bon ottlm¨ dorkon no dodlklorlnln, no ,optrk-
lorrnrn lorkrndodrrlor. Hom ö,lo lorkrndodrrlor
kl, hlçblr zovk, hlçblr hôl, hlçblr lstlgrok onlo-
rrn bu kobulunu dogl¡tlromoz.
Ó
Ɔ
ĭ
Ɔ
Ý
Ž
ĺ
Ɔ
ï
Ɔ
İ Ž ð
ƈ
Ì
Ɔ
ï
Ž
đ
Ɔ
ÖÓ
Ɔ
ĭ
Ɔ
ÖijƇ ĥƇ Ĝ Ž Ē
ƈ
õ
Ƈ
Ü Ɔ źÓ
Ɔ
ĭ
ƪ
Ö
Ɔ
ò
Ƈ
ÔÓ
ƪ
İ
Ɔ
ijŽ ĤÒ
Ɔ
Û
Ž
Ĭ
Ɔ
È Ɔ ğ
ƪ
Ĭ
ƈ
Ì ƃ Ù
Ɔ
ĩ
Ž
è
Ɔ
ò Ɔ ğ
Ž
Ĭ
Ƈ
ïƆ Ĥ
Ž
īƈ ĨÓ
Ɔ
ĭƆ Ĥ
Ž
Õ
Ɔ
İ
Ɔ
IJ
īĻ ƀ ÖÒ
ƪ
IJ
Ɔ Ž
ŶÒ ƈ ï
ž
ƈ Ļ
Ɔ
ø ƅ ï
ƪ
ĩ
Ɔ
é
Ƈ
ĨÓ
Ɔ
Ĭ ƈ ï
ž
ƈ Ļ
Ɔ
øĵſ ĥ
Ɔ
Đ
Ž
ħžƈ ĥ
Ɔ
ø
Ɔ
IJ ž
ƈ
ģ
Ɔ
Ā
Ɔ
IJ
Ɔƈ Ø
Ɔ
ò
Ɔ
ó
Ɔ
׎ ĤÒ
ƈ
ĦÒ
Ɔ
ó ƈ ġŽ ĤÒ ƈ įƈ ×
Ž
é
Ɔ
Ā
Ɔ
IJ ƀ įƈ Ĥſ Òĵſ ĥ
Ɔ
Đ
Ɔ
IJ
* Bu ,ozr Srzrntr dorglslnln Eklm 1ºº8 torlhll 237. so,r-
srndon olrnmr¡trr.
Dipnotlar
1 ¨Yulntz 5unu ìbuJet eJerìz.¨, Fôtlho súrosl, 1/5.
2 ¨\e µulntz 5enJen meJet umurtz.¨, Fôtlho súrosl, 1/5.
3 ¨En µuce stjutlur Allul'tnJtr.¨, Nohl súrosl, 16/60.
131
1ú6$1 399
I0/se/ J0¸0nce|e|/, y0ce çcye|e|/, |0y0/ |e
e||ense| µ|o/e|e|/ cncc/, |e| :cmcn y0/se/ uçc|/|en, u:un so|u/|u,
y0|0J0ç0 yo|Jc ||: /esmeJen y0|0yen, Ju|Juçu ye|Je /c|c||| Ju|cn,
u||e|| :e|/|e||e çe|/|m/¸ /c|cse|Jc|||c| çe|çe/|e¸|/|e|/|/|.
Dr. Arslan MAYDA
ilerledikten sonra, gögüsten ayrilmi¡, aort atardama-
ri ve subclavian arter altindan yukari “U” ¡eklinde
kivrildiktan sonra, ses tellerine ve kaslarina ula¡mi¡-
tir¹ Evrimciler, bu anatomik yaratili¡a, “tasarim hata-
si” adini vererek, “Sinirlerin plon ve yerle¸iminde hata
varsa, yaratili¸ yok, evrim vardir.” ¡eklinde saçma bir
akil yürütmeyi savunmaktadir.
Insanin hayal gücüyle plànlanan ve yapilan oto-
mobilleri dü¡ünün. Benzin depolari arka baga} al-
tindayken, benzinin ate¡lenmesi için motora benzin
püskürten karbüratör veya en}ektör neden ön kaputa
yerle¡tirilmi¡tir¹ Otomobil mekaniginden anlamayan,
bilmi¡lik taslayan, avamdan birisi, bunu bir tasarim
hatasi olarak görür ve ¡unlari sorar. “Neden benzin
deposu arkaya konmu¸tur? Rarbüratore en yakin bir
yer olan sileceklerin altina bir depo yapilip otomobilin
on kismina konulsaydi, daha mantikli olmaz miydi?”
Oysaki bir otomobil tasarimcisi onun mekanigini, teh-
likelerini, incelikleri en ufak ayrintilarini hesap eder
ve bu hesaba göre, benzin deposunu yerle¡tirecek bir
nsan bedeni sinir aglariyla örülmü¡ bir sis-
temdir, organ ve dokularin haberle¡mesi bu
sinir aglari üzerinden gerçekle¡ir. Ba¡ta çe-
¡itli fonksiyonlari olan 12 çift sinir mevcut-
tur. Kafatasindan çikan bu sinir aglarinin bütün vü-
cuda dagilma ve yerle¡me düzenini anlamaya çali¡an
ara¡tirmacilar, her sinirin bulundugu yer ve konumu
sorgularlar. Bu sorgulamada evrimciler, onuncu kafa
çifti olan Vagus sinirinden ayrilan geri donü¸lü girtlak
sinirinin (Nervus recurrens) a¡agiya dogru yakla¡ik 20
cm ilerledikten sonra, üst gögüs kismindan ayrilip
tekrar yukari dogru ilerlemesinden sonra girtlaga
ula¡masinda bir kusur oldugunu iddia etmi¡lerdir.
Onlarin cevabini bulamadiklari soru; boynun arka-
sindan gelen Nervus vagus sinirinden dallanarak
olu¡turulan geri dönü¡lü girtlak sinirinin, tabiattaki
azamî tasarruf prensibi geregince kisa yoldan ayril-
masi gerekirken, girtlak ses tellerine ve kaslarina ne-
den arka boyun kismindan ula¡tigidir. Daha açik ifa-
de edilirse, neden bu sinir, üst gögüs kafesine kadar
I
y n,
132
1ú6$1 399
yer bulur. Neticede benzin deposu için en uygun yer
olarak, arka kaputta bulunan baga} altini gösterir.
Onuncu kafa çifti olan Vagus sinirinden ayrilan
geri dönü¡lü girtlak sinirinin, girtlak hizasi olan en
kisa yoldan ayrilarak yaratilmami¡ olmasinin birçok
hikmetinden biri; hareketli boyun bölgesinin riskle-
rinden bu sinir dalini korumaktir. Gerçekten boyun
bölgesi, vücudun en hareketli anatomik bölgelerin-
dendir. Görünü¡te soluk borusuna giden sinirin en
mantikli gidi¡ yolu, orta ve alt boynun arka kismin-
dan öne dolanarak geçi¡tir. Hàlbuki bu ilk baki¡, ya-
nilticidir. Eger girtlak hizasindan, kaslarin üstünden
ve altindan girtlak siniri geçirilmi¡ olsaydi, boyunun
saga, sola, yukari, a¡agi hareketlerinde veya boyun
kazalarinda, bu sinirin felcine bagli olarak ses kisik-
ligi rahatsizliklari çok sik görülürdü.
Günlük hayatta boyun sagligina uygun olmayan
her anormal hareket, omur, disk, eklem ve bag doku-
sunda yipranmaya sebep olur. Agir bir ¡ey kaldirmak,
a¡iri spor, i¡ aktivitesi, yüksek yastik kas spazmina
sebep olabilir. Meselà, trafik kazasinda araç içindeki
kimselerde çok sik rastlanilan bir çe¡it boyun zede-
lenmesi olan kamçi sendromu sonrasi, birçok ki¡i ses
kisikligi problemi ya¡ayabilirdi. Özellikle boynun alt
kismi, boynun en hareketli yeridir. Kamçi ¡eklindeki
boyun travmalari, bütün travmalarin % 25'ini te¡kil
eder. Bir ara¡tirmaya göre kazalarin % 95'inde, hafif
atlatilan bir kaza bile olsa, boyunda degi¡en derece-
lerde, küçük büyük kas zedelenmeleri görülür. Büyük
travmalarda ise kemik kiriklari ve kaymalari, boyun fi-
tiklari, omurilik ve sinir zedelenmelerine bagli felçler
görülmektedir. Girtlak siniri hasara ugradigi zaman,
ses tellerini açip kapatmada vazifeli kaslar çali¡maz
ve ses kisikligi meydana gelir. Bu yüzden geri dönü¡lü
girtlak sinirinin, en hareketsiz üst gögüs bölgesinden
ayrilip, boyun kemiklerinin önlerinden yukariya dog-
ru seyretmesi, sinirin muhafazasi ve çe¡itli komplikas-
yonlardan korunma açisindan en hikmetli yaratili¡tir.
Ayrica geri dönü¡lü girtlak siniri, yalnizca girtla-
ga degil, yemek ve soluk borusuna (trakea), bron¡-
lara ve kalbe de yayilan bir sinirdir. Yemek ve soluk
borusu, boynun en hareketli bölgesinden geçer. Bu
organlarin çali¡tirilmasinda görevli bu sinirler, boy-
nun arkasindan ön kisma gelseydi, boyun travmala-
rinda sinirler kolayca zedelenecek, neticede yenilen
gidalar yutulamayacak, bron¡lar büzülüp geni¡leme
görevini yapamayacakti.
Geri dönü¡lü girtlak sinirine izletilen yol, boynun
arkasindan dal verme yerine, her organin bulundugu
boynun ön tarafina en emniyetli yerden geçip dal ver-
dirmektir. Yaratici, geri dönü¡lü girtlak sinirini üst
gögüs bölgesinde dört dala ayirmakla ve boynun ha-
reketlerinde hiç travmaya maruz kalmayan emniyetli
bir alandan geçirmekle sanatindaki hikmeti göster-
mi¡tir. Kazalarda bu sinirin zedelenmesi görülmez.
Genelde ses kisikligi, tiroid ameliyatlarindan sonra
komplikasyon olarak görülür.
Ayrica N. vagus (somatomotor) sinirlerinin bitme
yeri kalb hizasidir. Bundan sonra ayri görev yapan
parasempatik lißerle N. vagus siniri, karin bölgesine
dogru devam eder. Bu sinirlerin bitim yerinin kalb hi-
zasinda olmasi da hikmetlidir. Zîrà vücudumuzun en
hayatî organlarindan biri olan kalbi, gögüs kafesiyle
emniyete alan Rabb'imiz, kalbi çali¡tiran siniri önce
kalbin yanina kadar götürmü¡ ve emrine vermi¡tir.
Geri dönü¡lü girtlak siniri, üst gögüsten yukariya
dogru çiki¡ta, bron¡lara, yemek ve soluk borusuna
dallar verecek ¡ekilde yaratilmi¡tir. Bu sinirler, ye-
mek ve soluk borularinin kaslarinin içine kadar uza-
tilarak, çali¡malari garantilenmi¡tir.
Evrimcilerin dedigi gibi girtlaga, soluk ve yemek
borusuna boyun arkasindan boyun önüne, organla-
rin hizasindan sinirler gelseydi, bu sinirler deri veya
kaslarin altindan geçerek boynun önüne gelecekti.
Sinir kaslar altindan geçse, her boyun egme pozis-
yonunda kaslar tarafindan baskiya ugrayacakti. Eger
deri altindan geçse, en basit darbede bile bu sinirler
zedelenecek, ses kisikligi di¡inda yutma güçlügü ve
solunum problemleri ortaya çikacakti.
Netice olarak, sadece di¡ görünü¡e göre karar
veren evrimciler, canlilari, onlarin anatomisine, fiz-
yolo}isine, histolo}isine, patolo}isine uygun bütüncül
bir perspektiften degerlendirmemektedir. Bu yüzden
geri dönü¡lü girtlak sinirini (N. recurrens) de, deger-
lendirirken, ayni hataya dü¡mü¡lerdir. Geri dönü¡lü
girtlak siniri, yapacagi vazifenin anatomisine, fizyo-
lo}isine, histolo}isine uygun yaratilmi¡ ve en uygun
¡ekilde vücudumuza yerle¡tirilmi¡tir. Allah tasarla-
maz, hikmetli olarak en güzel ¡ekilde yaratir.
amayda@sizinti.com.tr
133
Prof. Dr. Harun AVCI
Bazi yalniz insanlar vardir ki, onlarin bu hàli,
hayatlarinin gayesi ve hayattan beklentileriyle alàka-
lidir. Bu ki¡iler ya bencildir, kendinden ba¡ka kimse-
yi sevmez, ba¡kalarini dü¡ünmez ve menfaat dü¡kü-
nüdür veya tek otorite olmayi, herkes tarafindan be-
genilme ve saygi görmeyi isterler. Ayni zamanda bun-
lar, deger görmek istedigi ve ilgi bekledigi ki¡i, grup
ve topluluga kar¡i bir üstünlük, büyüklük ve farklilik
tavri sergiler. Insanlara tepeden bakar ve sadece ken-
dini begenirler. Bu tavir ve beklentiler, ki¡inin ileride
maruz kalacagi yalnizligin ba¡lica sebebidir. Çünkü
insanlar kendilerinden farkli olana, uzak olana, üs-
tün görünene degil; kendine benzeyene, ayni seviye-
de, ayni kültürde olana deger verirler. Yine insanlar
mütevazi olani, siradan insanlarin sevinç ve keder-
lerini payla¡ani, onlarin gönlünü alani, yüzlerine te-
bessüm edeni, dara dü¡enin yaninda olani sever ve
sayarlar. Bu tür insanlar toplumun her kesiminden
daima sevgi ve hürmet görür. Buna kar¡ilik, insan-
lari a¡agi, küçük ve degersiz gören, onlara yardim
alnizlik duygusu, insanin en derin korku-
larindan biridir. Bu duyguyu ya¡ayan ki¡i,
kendisini zayif, güçsüz, i¡e yaramaz, des-
teksiz, bitkin ve gayesiz hisseder. Insani ya-
kinlarindan ve toplumdan koparan bu psikolo}ik hàl,
tehlikeli hastaliklara sebep olabildigi gibi, zamanla
ki¡inin bikkinligini ve ümitsizligini artirir; hattà ki-
¡iyi intihara kadar sürükleyebilir. Samimi ve dostane
münasebetler, insanin huzuru ve sagligi için son de-
rece önemli iken, insan aile, akraba, dost ve toplum
içinde neden yalniz kalir¹ Insan, neden çevresindeki
ki¡ileri tehdit olarak algilar ve neden onlardan endi-
¡e duyar ve uzakla¡ir¹
Yalnizlik, genellikle ferdin diger insanlarla müna-
sebeti esnasinda ya¡anan problemlerden kaynakla-
nir. Ki¡inin psikolo}ik durumu, karakteri, ekonomik
¡artlari, arkada¡lari, cinsiyeti, aile yapisi, yeti¡me
tarzi, ögrenim durumu gibi çe¡itli faktörler münase-
betlerin sagligina tesir eder. Eger münasebetler sag-
liksiz olursa, yalnizlik hissi olu¡abilir.
Y
1ú6$1 399 134
1ú6$1 399
elini uzatmayan ki¡iler, hiçbir zaman sevilmez ve
kimse onlara yakla¡mak istemez. Dolayisiyla bu tip
ki¡iler, asla gerçek bir dost edinemez, iç àlemini dö-
kebilecegi ve dertlerini payla¡abilecegi samimi bir
arkada¡ bulamaz. Mali, mülkü, parasi ve yüksek bir
makami varken, ona gösterilen yakinlik ve sevgi gös-
terileri sadece bir dalkavukluk ve yagciliktir. Böyle
bir ki¡i statüsünü, makamindan kaynaklanan gücü,
zenginligini veya sagligini kaybettiginde, etrafinda
kimse kalmaz. I¡te o zaman yaptigi hatayi, kendisini
yalnizliga nasil mahkûm ettigini anlar. Eakat “insan-
lardan bir insan” olarak çevresindekilerle karde¡ane
münasebetler kurmanin zamani çoktan geçmi¡ olur.
1oplumda bu tür menfi duygularin esiri olan insan-
lar bulundugu gibi, sadece kendisini degil ba¡ka-
larini dü¡ünen digerkàm insanlar da vardir. Hattà
bu digerkàmlik bazi insanlarda o derece ileridir ki,
menfaat kar¡isinda fedakàrca davranir, ba¡kasini
kendisine tercih eder, sevap konusunda bile kendi-
sini degil arkada¡inin, karde¡inin kazanmasini ister.
I¡te böyle faziletli insanlar, hàdiselere kendisi açisin-
dan degil, ba¡kasi açisin-
dan bakar. Âdeta ya¡amak
için degil ya¡atmak için
gayret gösterirler. Bu in-
sanlar hiçbir zaman yalniz
kalmaz, sevenleri onlarin
etrafindan asla ayrilmaz.
I¡te bencil, menfaatçi
insan tipi ile digerkàm,
fedakàr insan tipi arasinda
yalizlik durumuna dü¡me
açisindan böyle büyük bir
fark vardir.
Insani diger insanlar-
dan koparan ve yalnizliga
iten diger bir sebep ise, “Ri¸inin maddî kazanci arttik-
ça toplumdaki statüsü de artar.” ¡eklindeki yanli¡ bir
kabul ve anlayi¡tir. Bu anlayi¡a göre ki¡inin itibarinin
temel kaynagi kazançlari, mali ve mülküdür. Maalesef
bu anlayi¡ bugün bütün toplumu sarmi¡; ekonomi,
mal-mülk sahibi olma, ali¡-veri¡ ve tüketme neredey-
se hayatin tek gayesi hàline gelmi¡tir. Bilhassa büyük
¡ehirlerde ekonomik durumu iyi modern aileler için-
de hayata böyle bakanlarin sayisi hiç de az degildir.
Bu ailelerde kom¡uluk ve akrabalik münasebetleri
samimiyetten uzak ve oldukça resmîdir. Görü¡meler
zorunlu olarak yapilir ve sik degildir. Bunun neticesi
olarak, ya¡ ilerledikçe hem kadinlarda hem de erkek-
lerde yalnizlik hissi artar. Bu durum genelde kadin-
larda daha erken ya¡ta ba¡lar. Böyle bir toplumda
münasebetler sevgi, saygi, karde¡lik, yardimla¡ma,
dayani¡ma, fedakàrlik gibi degerlere dayali degil,
menfaat üzerine kurulur. Münasebetlerin menfaate
dayali oldugu bir toplumda, size ne kadar alàka gös-
terilecegi, sizin de kime ne kadar alàka gösterecegi-
niz menfaate baglidir. Menfaat yoksa, münasebetler
yapmacik olur ve insan, toplum içinde bulunmasina
ragmen kendini yalniz hisseder. Buna kar¡ilik, hayat
tarzlari ve deger hükümleri Islàmî kültüre daha ya-
kin olan ailelerin, dü¡ük gelirli olmalarina ragmen,
sosyal münasebetleri daha sicak, teklifsiz ve siktir.
Bu da açikça göstermektedir ki, Islàm'in güzel àdap
ve düsturlarini hayatina tatbik edenler, yoksul da
olsa yalnizliga kolayca dü¡mez. Buna kar¡ilik ya¡an-
tisinda bu düsturlara uymayanlar, zengin de olsalar
yalnizliga dü¡ebilmekte, huzur ve saadeti bir türlü
bulamamaktadir.
Hürriyet ve bagimsizlikla alàkali yanli¡ anlayi¡
ve uygulamalar da yalnizliga yol açmaktadir. Bati
medeniyeti, insana sinirsiz bir hürriyet ve bagim-
sizlik tanimi¡tir. Güya ba¡kasina boyun egmemek
için hürriyet ve bagimsizlik mücadelesi veren bu
insanlar, neticede kendini ba¡ibo¡, sahipsiz, emni-
yetsiz ve gayesiz görmeye ba¡lar, daha ileride ise ya-
payalniz kalir. Nitekim Bati'da çocuklar, genç ya¡ta
aileden kopmakta, hürriyet ve bagimsizlik adi altin-
da yalnizliga dü¡mek-
tedir. Bundan dolayi
aileler artik on sekiz
ya¡indan sonra çocuk-
larini birakmak iste-
memektedir. Hàlbuki
eski toplumlarda sos-
yal düzen, tabiî aki¡i
içerisinde “ben” degil,
“biz” merkezli akip gi-
diyordu. Aile geni¡ti.
Evlenen insan, anne
babasindan kopmuyor-
du. Anne, baba, ogul
ve torunlar geni¡ bir
çati altinda bir arada ya¡iyordu. Bu beraberlik, ait
olma duygusu verdiginden, insana bir güven ve iç
huzuru sagliyordu. Modernle¡menin yol açtigi yeni
hürriyet anlayi¡i ve dünyevîle¡me, ferdi ön plàna
çikarirken, tecrit edilme, güvensizlik ve endi¡e duy-
gularini artirarak yalnizlik duygusunu yogunla¡tir-
mi¡tir. Diger yandan modernizmin hürriyet ve ferdi-
yetçilik vurgusu, ailevî degerleri çözerek küçük çe-
kirdek aileler olu¡turmu¡tur. Modern ailenin küçüle
küçüle çocugu bile di¡layacak duruma gelmesi de,
aslinda yalnizligi üreten önemli bir sebep olmu¡tur.
Bu mànàda, sosyalle¡me ve sevgiyi tam mànàsiyla
ögretemeyen parçalanmi¡ ailelerden gelen fertlerin
daha fazla yalnizlik problemi ya¡amalari tesadüf
degildir. Çünkü ciddi psikolo}ik problemler mey-
dana getiren aile parçalanmalarina maruz kalmi¡
fertler, daha sonraki sosyal münasebetlerinde ciddi
problemler ya¡arlar. Maalesef günümüzde hizla ar-
tan bo¡anmalar ve aile parçalanmalari, yalnizlikla
ilgili pek çok problemi de beraberinde getirmi¡tir.
135
Samimi ve dostane münasebetler,
insanın huzuru ve sağlığı için son
derece önemli iken, insan aile, akra-
ba, dost ve toplum içinde neden yal-
nız kalır? İnsan, neden çevresindeki
kişileri tehdit olarak algılar ve neden
onlardan endişe duyar ve uzaklaşır?
1ú6$1 399
Bo¡anmasalar bile e¡lerin arasinda sevgi yoksa, yal-
nizlik duygusu kaçinilmaz olabilir.
Yalnizligi ba¡latan en önemli faktörlerden biri
de, sosyal çevrenin özelligidir. Iyi arkada¡lik mü-
nasebetleri, cemaat veya grup içinde ortak deger ve
hedeßeri payla¡ma hemen her ya¡ dönemi için ol-
dukça önemlidir. Böyle bir ortamda fert, menfi his-
lere maruz kalmi¡ olsa bile, iç dünyasini arkada¡ina,
dostuna rahatça açabilir; kendini yiyip bitirecek olan
sikintiyi kolayca bertaraf ede-
bilir. Iç dünyasini açabilecegi
dostlari olmayanlar ise, içinde
bulundugu hàli sürekli büyü-
tür ve yalnizligini derinle¡tirir.
Bilhassa ya¡lilikta, fizyolo}ik
olarak güçsüz olduklarindan,
insanlarin ba¡kalarina olan
ihtiyaç ve bagimliligi artar.
Ayrica, emeklilikle beraber, i¡
yapamamanin getirecegi i¡e yaramazlik duygusu,
statü kaybi ve aile fertlerinin ayrilmalari ile insan,
yalnizligi daha derinden hisseder. Ki¡i, ahiret inanci-
nin eksikligi nispetinde artan bir ¡iddette “olecegim”
korkusuna kapilir. Ya¡lilar, yakinlari ile birlikte ya¡a-
diklari zaman daha mutludurlar; küçükler kendisine
hürmet ve saygi gösteriyorlarsa, hayatla olan baglari
daha da saglamla¡arak ruh ve his dünyalarinda mut-
lulugu tadarlar. Sosyal ve psikolo}ik tatmine eri¡tik-
lerinden yalnizligi hissetmezler.
Yalnizliklarin temelinde, diger insanlarla müna-
sebetlerde ya¡anan hayal kirikliklarinin da büyük bir
payi vardir. Dürüst davranmama, kandirma, aldat-
ma, suiistimal, hor görme, a¡agilama gibi davrani¡-
lar, fertte hayal kirikligi olu¡turur. Maalesef bugün
toplum, en yakin arkada¡ina, hattà karde¡ine borcu-
nu ödemeyen, verdigi sözü tutmayan ve hiçbir ¡ekil-
de güven telkin etmeyen insanlarla doludur. Bunlar,
darda kalana yardim etmeyi degil, onun elinde kala-
ni da nasil alacagini dü¡ünür. Eirsat yakalayinca da
karde¡ini, dostunu, arkada¡ini acimasizca ala¡agi
eder, hak hukuk tanimadan onun varliginin üzerine
konar. I¡te bu tür davrani¡lar, insanlarda ciddi hayal
kirikliklarina yol açmaktadir. Böyle hayal kirikliklari
ya¡ayan ki¡iler, benzeri bir duruma dü¡memek için
yakin sosyal münasebetlerden uzak durup, yalniz
kalmayi tercih eder veya münasebetleri sürdürme
yönünde yeterli gayret göstermez. Çünkü insanlar
genelde, münasebetlerin çorakla¡tigi bir ortamda,
endi¡e ve güvensizlikle ba¡a çikabilmek için, içleri-
ne kapanir. Onlar yalnizligi, muhtemel zararlardan
korunma yolu olarak görürler ve kendilerini, zayif,
sahipsiz ve arkada¡siz hissettiklerinden çevrelerin-
den iyice uzakla¡irlar. Hàlbuki rehberimiz, efendi-
miz Hz. Muhammed (sallallahü aleyhi ve sellem),
Müslüman'i ne yüce vasißarla tarif etmi¡tir. O'na
göre, “Müslüman, elinden ve dilinden ba¸ka insanlarin
zarar gormedigi kimsedir.” “Müslüman Müslüman’in
karde¸idir; ona yalan soylemez, ihanet etmez, kotülük
yapmaz, onu a¸agilamaz, kotülük edebilecek birinin
eline birakmaz.” Karde¡ine, dostuna, arkada¡ina ve
yakinlarina bu ölçüler içinde davranan bir insan,
hiçbir kimseye hayal kirikligi ya¡atip onu yalnizliga
itmez. Çünkü Müslüman kendisine yapilmasini iste-
medigi bir ¡eyi ba¡kasina yap-
maz.
Bu sayilan sebepler di¡in-
da insani yalnizliga iten ba¡ka
faktörler de vardir. Yakinini
kaybedenler bir ànda kendile-
rini büyük bir yalnizlik içinde
hissedebilir. Yine ba¡ka bir
¡ehir veya ülkeye göç edenler,
kendi kültür ve anlayi¡inda in-
san bulamazsa yalnizliga ma-
ruz kalir. Ancak yüksek bir ideal ve gaye için yer de-
gi¡tirenler yalniz kalsalar bile, ümitsizlige dü¡mez.
Onlar bilirler ve inanirlar ki, Allah (celle celàlühü)
onlarin yardimcisidir.
Netice olarak yalnizlik, insan yaratili¡ina aykiri
bir durumdur. Insanlar topluluk hàlinde ya¡amak
üzere yaratilmi¡ ve genellikle hep toplum içinde ya-
¡ami¡tir. Iradî veya mecbur kalinarak ya¡anan yal-
nizliklar istisnaidir. Allah katinda makbul olan ve
insanlarin da hemcinsinden bekledigi ¡ey, yalnizlik
degil, insanlarla iç içe olmak, sevmek, sevilmek ve
yardimla¡maktir. Bir insan, ba¡kalarina ne kadar
alàka gösterir, onlari anlamaya çali¡ir ve ihtiyaç
àninda onlara yardim ederse, o derece mutlu ve hu-
zurlu olur. Ayni zamanda kar¡isindakini de mutlu
eder. Insanin alàka gösterecegi daire, bütün insanlik
àlemi kadar geni¡ olmakla birlikte, ferdin çok daha
136
Maalesef günümüzde hızla
artan boşanmalar ve aile
parçalanmaları, yalnızlıkla
ilgili pek çok problemi de
beraberinde getirmiştir.
1ú6$1 399
yakin olmasi gereken ki¡iler;
anne-babasi, e¡i, çocuklari,
akrabalari, yetimler, yoksul-
lar, kom¡ulari ve dostlaridir
(Nisa Sûresi, 36). Ne kadar alàka
gösterirsek, onlari yalnizlik
hissine kapilmaktan o ölçüde
korumu¡ oluruz. Meselà Yüce
Beyan'da, anne-babaya iyi dav-
ranmamiz, ihtiyarliklarinda
onlara “öf” bile demememiz,
tatli ve güzel söz söylememiz,
tevazu kanadini indirmemiz
kesin olarak emredilmi¡tir
(Isra Sûresi, 23-24). Bu emri yeri-
ne getiren hangi evlàdin anne
veya babasi yalnizlik hisseder¹
Yine Peygamber Efendimiz'in
(sallallahü aleyhi ve sellem)
kom¡ularla münasebetler hu-
susundaki tavsiyeleri, hiçbir
kimsenin kendini yalniz hisset-
meyecegi kadar geni¡ kapsamli
ve uygulanabilir niteliktedir. O
(sallallahü aleyhi ve sellem),
kom¡umuz hastalandiginda
ziyaretine gitmeyi, öldügünde
cenazesinin kaldirilmasinda
bulunmayi, borç istediginde
vermeyi, darda kaldiginda yar-
dimina ko¡mayi, bir nimete
kavu¡tugunda tebrik etmeyi,
onun ba¡ina bir musibet gel-
diginde teselli etmeyi, evimi-
zi onun rüzgàrini (güne¡ini,
manzarasini) engelleyecek
¡ekilde yüksek yapmamayi, pi-
¡irdigi yemekten ona vermeyi
bizlere tavsiye etmi¡tir. O'nun
(sallallahü aleyhi ve sellem)
çocuklar, yetimler, fakirler ve
dullar hakkindaki tavsiyele-
ri de, onlari gözetip kollama
bakimindan kom¡ulara ait
tavsiyelerinden geri degildir.
Bunlara uydugumuz takdirde
toplumda yalniz, hele yapayal-
niz hiçbir kimse kalmayacaktir.
O zaman mal da, mülk de, ka-
zanç da, makam da insanlari
birbirleriyle kayna¡tirmaya,
yakinla¡tirmaya, dostluk ve
karde¡ligi peki¡tirmeye hizmet
edecektir.
havci@sizinti.com.tr
137
Medeniyetimiz mabed medeniyetiydi,
Göz kamaqItrtµor meIrukáItµla blle,
Yerµüzünde gökIekl µtldtzlar kadar qtkIt,
Hálll müqkll blr lqIlr onu geIlrmek dlle..!
1ú6$1 399
FDJQ'B[‘M'in ‘gençlik’ tahayyülü çogumuzun kinden
farklidir. Bu farklilik, ifadenin zahirî mànà sindan
çok batinî yaniyla alàkalidir. Onun için bu konu,
oldukça derin ve bir o kadar da hassastir.
Necip Eazil'i kendi ki¡ilik özelliklerinden çok, fikriyatinin
derinligine inerek anlamaya çali¡mali ve bilgi pinari niteligin-
deki görü¡lerinden faydalanmayi bilmeliyiz. Onun çok geni¡
yelpazede kaleme aldigi sosyal, kültürel ve felsefî problemleri
i¡ledigi eserlerinde, gençlere kar¡i ayri bir hassasiyetin sergi-
lendigini görürüz.
“Çile”sini yüregimizde hissettigimiz büyük ¡air, toplum
adina -özellikle de genç nesil- ta¡idigi endi¡elerini en can
alici ifadelerle ortaya koymaktan çekinmemi¡tir. O, “Sakarya
Türküsü”nden “Zindandan Mehmed’e Mektup”a kadar uzanan
birçok ¡iirinde ayni davanin destanini yazmi¡tir. Aslinda o,
kendi dü¡üncesi üzerinden toplumun diline tercüman olmu¡
ve gelecek günlerin sikintisini toplum adina yüklenmeye ça-
N
138
Necip Fazıl’ın toplumun
geleceğiyle alâkalı, bir dava
şuuru içinde gece gündüz
durmadan ortaya koyduğu
gayretler, dönemi itibariyle
oldukça önemlidir ve bunların
minnet ve şükranla yâd
edilmesi gerekir.
1ú6$1 399
li¡mi¡tir. $üphe yok ki, pe¡ine dü¡tügü “Sonsuzluk
Rervani”nin varacagi yeri kendisine hedef bilmi¡
olan bu koca yürekli ¡air, gençlik adina a¡ilmasi zor
engelleri kolayla¡tirmayi kendine hedef edinmi¡tir.
Onun için gençlik, kabina sigamayi¡, kaliplara gi-
remeyi¡ ve gözün alabildigi hattà alamadigi yerlere
vari¡tan ba¡ka bir mànà ifade etmezdi. Öyle ki ona
göre gençlik, “Rim var?” diye soruldugunda sagina
soluna bakmadan “Ben varim.” diyebilme cesare-
tini gösterebilmektir. Hayati boyunca arayi¡larini,
özlemlerini, hayal kirikliklarini ve üzüntülerini, da-
vasi adina nimet bilip, onlari yeri geldiginde kendi-
sine ba¡ taci etmi¡ bu fikir i¡çisinin gayesi, kutlu bir
gençligin tohumlarini atabilmek ve gelecege sapa-
saglam nesiller hediye edebilmekti.
Necip Eazil'in toplumun gelecegiyle alàkali, bir
dava ¡uuru içinde gece gündüz durmadan ortaya
koydugu gayretler, dönemi itibariyle oldukça önem-
lidir ve bunlarin minnet ve ¡ükranla yàd edilmesi
gerekir. O, devrinde kendisi gibi fikir çilesi çeken
mànà önderleri ile ayni istikamette dü¡ünmü¡, bu
hedef dogrultusunda mücadeleden hiç vazgeçme-
mi¡, kendini topluma yön gösteren bir misyonun
sahibi olarak görmü¡ ve toplumunu uyarmayi bir
görev saymi¡tir. Bunu
“Durun kalabaliklar, bu cadde çikmaz sokak!
Haykirsam, kollarimi makas gibi açarak.”
ifadesinde derinden hissetmek mümkündür.
1oplumun mànevîyat damarlarina habis bir ur
misàli i¡leyen yozla¡ma, onun hayati boyunca mü-
cadele ettigi ¡eylerin ba¡inda gelmi¡tir. O, çikmaz
sokaklarda kayboldugunu dü¡ündügü insanligin
kurtulu¡unun öz dinamiklerine sarilmakla müm-
kün olabilecegi görü¡ündedir. 1oplumun yeniden
toparlanmasinin yolunun gençlikten geçtigini dü-
¡ünen Necip Eazil, bu sebeple ona ayri bir ehemmi-
yet vermi¡tir. Çile ¡airine göre gençlik;
“Tohum saç bitmezse toprak utansin.
Hedefe varmayan mizrak utansin.
Hey gidi küheylan ko¸mana bak sen!
Çatlarsan doguran kisrak utansin.”
misralarindaki heyecanin muhatabidir. Gelecek
günler için tohumlar, bir àn önce topraga saçilma-
li ve bu tohumlarin filizlenip ye¡ermesi için gerek-
li vasat hazirlanmalidir. Bunu ba¡arabilecek gücü,
geçmi¡te oldugu gibi ¡imdi de millî ve mànevî de-
gerlerimize sarilarak elde edebiliriz.
Onun dü¡üncesindeki ideal gençlik, gelecekte-
ki aydinlik günlerin temeli olabilecek azim ve ka-
rarliliga sahip gençliktir. “Bir gençlik, bir gençlik,
bir gençlik! Zaman bendedir ve mekon bana ema-
nettir ¸uurunda bir gençlik…” ifadelerinde kendisi-
ni bulan tahayyülü hissetmemek, ¡airin davasina
haksizlik etmekle e¡degerdir. “Zaman bendedir ve
mekon bana emanettir.” diyen, kalb ve kafa izdiva-
cini tesis eden ideal bir gençlik hayali. Gözlerini
“Sonsuzluk Rervani”nin yigitlerine dikmi¡ ve gönlü-
nü Yaratici'nin merhameti ile hemhal olmaya birak-
mi¡ kutlu bir gençlik sevdasi. Bir sevda ki, Hakk'in
rizasi ugruna dünya nimetlerini hiçe saymi¡, bir
sevda ki, mefkûresi adina ¡ahsî ikbalinden vazgeç-
mi¡, heybesindeki sevgi ve ho¡görü tohumlarini her
iklimde ye¡ertmek için elinden gelen bütün gayreti
göstermi¡tir.
Bu kutlu dava, onun biricik meselesidir. Öyle
ki bo¡a geçen her àn, onun için büyük bir kayiptir.
O, bu davaya her ¡eyini vermi¡, kendini de bu da-
vanin yilmaz savunucusu olarak ilàn etmi¡tir. Bu
gaye ugruna, kitaplar yazmi¡, konferanslar vermi¡,
Anadolu'yu adim adim dola¡ip hiç durmadan et-
rafina tohumlar saçmi¡; hapislere dü¡mü¡, büyük
acilar çekmi¡; ama hiçbir zaman bu kutlu davaya
hizmet etme heyecanini kaybetmemi¡tir. Hiç ¡üphe
yok ki, onun bu heyecan ve samimiyet dolu müca-
delesi Anadolu semalarinda dalga dalga yayilmi¡ ve
büyük bir hüsnükabul görmü¡, özellikle Anadolu
gençligi üzerinde o zamana kadar hiçbir 1ürk ¡airi-
ne nasip olmayan ciddi bir tesir uyandirmi¡tir.
Zorlu bir dönemde ya¡ayan ¡air, mücadelesinin
ilk yillarinda zaman zaman yalniz kalmanin buruk-
lugunu hissetmi¡tir. 1amamen kendi gayretleriy-
le kurmaya çali¡tigi “Büyük Dogu Hareketi” birçok
defa kesintiye ugratilmi¡; ama o her defasinda yeni-
den ve daha güçlü bir ¡ekilde kaldigi yerden devam
etmi¡tir. Gazete ve dergilerde yayimladigi yazilar-
la ortaya koydugu fikir hareketini, yurt çapindaki
gençlik konferanslariyla desteklemi¡tir. O, uçuru-
ma sürüklenen toplumun kulaklari yirtan feryadini
kendi benliginde duymu¡ ve ona yardim için elin-
den gelen bütün gayreti sarf etmi¡tir.
Ona göre her ¡ey, iman ve aksiyon çerçevesin-
de ele alinmali ve bu yolda kar¡ila¡ilan her engel
139
Hayatı boyunca arayışlarını, özlemlerini,
hayal kırıklıklarını ve üzüntülerini, davası
adına nimet bilip, onları yeri geldiğinde
kendisine baş tacı etmiş N. Fazıl’ın gayesi,
kutlu bir gençliğin tohumlarını atabilmek
ve geleceğe sapasağlam nesiller hediye
edebilmekti.
1ú6$1 399
a¡ilmalidir. Kutsal davasin-
da kendisine en önemli des-
tekçi olarak gençleri görmü¡
ve bu gençligi “Büyük Dogu
0ençligi” olarak adlandir-
mi¡tir. O, “Bu bilinmezlikten
kurtulu¸, hiç ¸üphe yok ki yü-
reginde az da olsa iman kirin-
tisi ta¸iyan gençler sayesinde
olacaktir.” dü¡üncesini be-
nimseyerek ömrünü tamam-
lami¡tir.
Ustad Necip Eazil, gök
kubbede ho¡ bir seda bira-
kip gitti. Kendisi için degil,
milleti, davasi ve bir ömür
boyu hayal ettigi gençlik için
ya¡adi. Ezilmi¡lerin, hor-
lanmi¡larin ve mazlumlarin
elinden tutmak istedi. Hiçbir
zaman haksizliga razi olma-
di. Olamazdi da. Bu, onun
için ya¡arken ölmek olurdu.
O dàima çirpinacak, müca-
dele edecek, hiç kimseden
korkmadan ve engeller kar-
¡isinda yilmadan hayatinin
gayesi edindigi davasina
sahip çikacakti. Eikirlerini
emanet edecegi gençlerin
de en az kendisi kadar ak-
siyoner olmasini istiyordu.
Bunun için bir dava adami-
nin nasil olmasi gerektigini,
en güzel ¡ekilde ortaya koy-
du. Çok sevdigi gençlerden
tek istegi, ¡uurlu bir ¡ekilde
millî ve mànevî degerlere sa-
hip çikmalariydi.
myasaroglu@sizinti.com.tr
140
Blr süvarl vardt gözü sonsuz ufuklarda,
Yt§tnlar mtqtl mtqtlken derln uµkularda,
O µtldtrtmlar glbl gürlüµordu arI arda,
Ve "müjde!¨ dlµordu geleceklere baharda...
N. Fazıl, çıkmaz
sokaklarda
kaybolduğunu
düşündüğü insanlığın
kurtuluşunun öz
dinamiklerine
sarılmakla
mümkün olabileceği
görüşündedir.
0srauli-Yuuau Sava;i
19. yüzyil sonlarina gelindiginde Osmanli Devleti eski ha¡met ve gücünden çok ¡ey kaybetmi¡ti.
1opraklarinin önemli bir kismi elden çikmi¡ti. Geri kalanlarin muhafazasi için büyük fedakàrliklar
yapilmaktaydi. Yakin zamana kadar Osmanli idaresi altinda ya¡ayan milletler, özellikle milliyetçilik
akimlarinin yayilmasi ve Avrupali devletlerin tahrikleri neticesinde isyan etmi¡ler, bagimsizliklarini
kazanmanin pe¡ine dü¡mü¡lerdi. Yunanlilar bu konuda ilk harekete geçen milletlerdendi. Özellikle
1877-78 Osmanli-Rus Harbi'nden sonra Balkanlardaki durum tamamen Osmanli'nin aleyhine dönmü¡-
tü. Sava¡in sonunda imzalanan Berlin Anla¡masi'nda 1eselya ve çevresini elde eden Yunanlilar, Girit ve
Yanya'yi (Epir) elde etmek için firsat kollamaktaydi. Ya¡anan bazi çetecilik hàdiseleri ve bu gruplarin
tenkili, Avrupa basininda sürekli 1ürklerin Hristiyanlari katlettigi ¡eklinde yankilar bulmaktaydi.
1896-97 ki¡ina gelindiginde Yunanlilarin çetecilik faaliyetleri daha da ¡iddetlendi. Bàb-i Âli büyük
devletlerin bir müdahalesinden çekindiginden teennîyle hareket ediyor, tedbirli bir ¡ekilde meseleyi
çözmeye çali¡iyordu. Hàdiselerin daha da büyümesi, bazi bölgelerde düzenli Yunan kuvvetlerinin siniri
geçerek gerçekle¡tirdigi hàdiseler ve Yunan donanmasinin faaliyetleri sabrin ta¡masina sebep olmu¡tur.
Yildiz Sarayi'nda toplanan meclis, 56 saat süren müzakerelerden sonra gerekirse Yunanlilarla bir sava¡a
girilmesi konusunda karar almi¡ti. Yunanistan 4 Aralik'ta tam seferberlik ilàn etti. Geli¡meler üzerine
18 Nisan 1897'de Atina'daki elçimiz "T‘N #FZ, Yunan Di¡i¡leri Bakani'na harp ilànini bildiren notayi
verdi. .ÊíJS&EIFN1BíBba¡komutan tayin edildi. Yunan ordusunun ba¡inda daha sonra kral olacak
29 ya¡indaki 7FMJBIE,POTUBOUJObulunmaktaydi.
Sava¡, 18 Nisan'daki 1ürk taarruzuyla ba¡ladi. Pinar Meydan Sava¡i'nda Yunan ordusu dagildi.
Ancak Osmanli ordusunun mümtaz komutanlarindan Kirim ve 93 Harplerinin me¡hur kahramani
.JSMJWB)BG‘["CEÊMF[FM1BíB¡ehit oldu. Sonraki gün cereyan eden sava¡ta .JSMJWB$FM´M1BíB¡ehit
olduysa da Yunanlilar yine bozguna ugratildi. 4VMUBO"CEÊMIBNJE, Edhem Pa¡a'ya yildirim sava¡i ya-
parak büyük devletlerin müdahalesine imkàn verilmeden Yunanistan'in tasfiye edilmesi emrini verdi.
Umumî taarruza geçen Osmanli ordusu 1irhala ve Yeni¡ehir'i alarak Golos üzerine yürüdü. Çatalca'da
meydana gelen sava¡ta Yunan kuvvetleri yine bozguna ugratildi. Yunanlilar Dömeke civarinda bir sa-
vunma hatti kurmak istediler ve yeni takviyelerle ordularini güçlendirdiler. 17 Mayis'ta meydana gelen
sava¡, kesin bir 1ürk zaferiyle neticelendi. Yunan ordusu tamamen dagildi, ba¡komutanlari ise canini
zor kurtardi. Atina yolu tamamen Osmanli ordusuna açilmi¡ oldu.
Bu zafer Atina'da hükümetin dü¡mesine ve yeni kurulan kabinenin büyük devletlerin araciligiyla
bari¡ istemesine sebep oldu. Rus Çari gönderdigi telgraßa zaferi tebrik ederken, daha fazla kan dökül-
memesi için Sultan Abdülhamid'den sava¡i durdurmasini rica etti. 10 milyon altin sava¡ tazminati ve
i¡gal edilmi¡ olan 1eselya bölgesinin teslimi kar¡iliginda 19 Mayis'ta mütareke imzalandi. 32 gün de-
vam eden sava¡ta Osmanli kuvvetleri 150 kilometre ilerlemi¡ler, Atina'ya da oldukça yakla¡mi¡lardi.
3 Haziran'da Istanbul'da ba¡layan sulh konferansi 4 Aralik'ta neticelendirildi. Kesin bir maglubiyete
ugrayan Yunanlilar yine Avrupali hàmîlerinin yardimiyla masa ba¡indan en az zararla kalktilar. Sava¡ta
alinan 1eselya Yunanlilara teslim edildi. 1alep ettigimiz 10 milyon altin sava¡ tazminati ise, Yunan eko-
nomi ve maliyesinin ißàs etmemesi gerekçesiyle 4.100.000 altina dü¡ürüldü, ufak tefek sinir düzeltmele-
ri yapildi. Osmanli-Yunan Sava¡i'nin tek müspet neticesi Osmanli ordusunun gücünün yeniden tecrübe
edilmesi ve bu gücün verdigi moral olmu¡tur denebilir.
Osmanli ordusunun bu kadar kisa zamanda böyle kesin bir zafer kazanacagina ihtimal vermeyen
Batili devletler, Osmanli üzerindeki baskilarini artirarak 18 Aralik'ta Bàb-i Âli'nin Girit'in muhtariye-
tini tanimasini sagladilar. Böylece, binlerce ¡ehit vererek fethetmi¡ oldugumuz Girit'in 16 yil içinde
Yunanistan'a ilhakina sebep olacak sürece girilmi¡ oldu.
/JTBOEB:BíBOBO#B[‘.ÊIJN)´EJTFMFS
9 Nisan 1711 Prut Zaferi
13 Nisan 1909 31 Mart Vak'asi
17 Nisan 1993 8. Cumhurba¡kani 1urgut Özal'in Vefati
tari htebuay@si zi nt i . com. t r
TARIHTE BU AY Dr. Mehmet HÂLEOGLU
-
HAZIRLAYAN NŽSAN /// 2012
1ú6$1 399 141
1ú6$1 399
kitap yazmi¡tir. Darwin'in bütün teorisi, biyologlarin
“türle¸me/çe¸itlenme” olarak adlandirdigi hàdisenin,
yani yeni türlerin mevcut olan türlerden nasil mey-
dana geldigini}men¡e aldigini açiklama üzerine in¡a
edilmi¡tir. Hayvan sistematiginin en alt birimi olan
alttürlerin (veya irklarin) meydana gelmesi, mevcut
genetik mekanizmalar, iklim ve cografik ¡artlar he-
saba katildiginda hem ilmîn ve mantigin kaideleri
açisindan, hem de gözlemler ve gerçekler bakimin-
dan mevcut vakiaya mutabik dü¡mektedir. Ayrica
herhangi bir inanç problemi de te¡kil etmemektedir.
Eakat evrimciler degi¡menin keyfiyetini türden türe
geçi¡ seviyesine yükseltince birçok açidan problem
çikmaktadir.
Darwin Türlerin Men¸ei Üzerine yazdigi eserinde,
bir türün bir ba¡ka türe dönü¡mesinin evrimin en
temel problemi oldugu gerçeginin farkindaydi.
1
An-
cak Darwin “esrarin esrari” olarak adlandirdigi bu
sirri asla çözememi¡tir.
2
Mayr'e göre; “Darwin’in, bu
problemi çözmekte ba¸arisiz olmasinin sebebi, türlerin
zaman boyutundaki modifikasyonlarini göstermesine
ragmen, asla, bir türün nasil ikiye ayrildigi ve çogaldi-
gi problemini çözmeye doir detayli bir analiz yapmaya
ciddi olarak te¸ebbüs edememi¸ olmasidir.”
3
Bu temel eksikligin farkina varan evrimci biyolog
Keith Stewart Thomson 1977'de, ¡öyle yazmi¡tir:
“Biyologlar için bitirilmesi gereken, ama bitmemi¸
olan i¸, evrimin tarti¸ilmayacak derecede apaçik görü-
nen, henüz dumani üzerinde tütecek kadar taze delille-
rini tespit etmektir.” …“Evrimin en tarti¸masiz delili ise
belli bir bölgedeki küçük adaptasyonlar ve populas-
yonlarin farklila¸masi konusunda degil, türle¸me hak-
kinda olmalidir.”…“Darwin’den önce de insanlar sun’î
seçimle yüzyillar boyunca yaptiklari islah çali¸mala-
rinda, i¸lerine yarayan koyun, inek, köpek gibi türlerin
belirli sinirlar içerisinde degi¸ebilecegini göstermi¸ler-
di. Darwin ise, bu sinirlarin kirilabilecegini göstermek
zorundaydi ve biz de göstermek mecburiyetindeyiz.”
4

Caulilardaki De¿i;re Potausi,eli
vrimcilerin inandiklari ¡ekliyle “türden türe
geçme veya bir türden ba¸ka bir türe dönü¸-
me” olarak ifade edilen bir hàdisenin tabiî
seleksiyon ve mutasyonlar gibi akilsiz, ¡u-
ursuz kavramlarla izah edilemeyecegi çok açik de-
lillerle ortaya konulmasina ragmen, evrimcilerin bu
inançlarinda neden direndiklerinin üzerinde durul-
masi gerekir.
Bu problemin en temel faktörlerinden birisi, ge-
rek Darwin'in ve gerekse takipçilerinin çok önemli
bir biyolo}ik gerçegi dogru tespit etmelerinden kay-
naklanmaktadir. Bu biyolo}ik gerçek, türlerin zaman
içinde gerçekten degi¡tikleridir. Bu zàviyeden bakil-
diginda evrimin ilk tespiti olan “Her canli degi¸mek-
tedir.” temel esasi dogru oldugu için, bu bir dogru-
nun arkasindan yüzlerce mübalagaya, yalana ve
çarpitmaya kapi açilmi¡tir. Aslinda insanlar yüzyil-
lardan beri türlerin degi¡tigini, sadece kendi aileleri
içerisinde degil, ayni zamanda evcil bitki ve hayvan-
larda da mü¡ahede etmektedir. Bir tür içerisindeki
varyasyonlar ve modifikasyonlar ile çe¡itlenme çok
açik olarak görülen bir vakiadir. Ancak tür -belki de
cins- sinirlari içinde kalmasi gereken bu çe¡itlik ve
zenginligi, tür sinirlari di¡ina ta¡iyarak takim, sinif
ve hattà ¡ube seviyesinde tatbik etmek Darwinizm'in
en büyük hatasidir. 1abiatta mü¡ahede ettigimiz ise,
canlilardaki degi¡ikligin sadece tür içinde sözkonusu
oldugudur; böylece türün genetik zenginligi kapasi-
tesine bagli olarak çe¡itlenme ile yeni varyeteler ve
irklarin (alttürler) yaratilmasi ¡eklinde tezahür et-
mektedir.
$ayet Darwin Mevcut (yaratilmi¸) Türler Zaman
Ìçerisinde Nasil Degi¸mi¸tir ba¡likli bir kitap yazmi¡
olsaydi, bu fazla dikkat çekmeyecek ve dünyayi bu
kadar me¡gul eden bir hàdise olmayacakti. Eakat Dar-
win, Tabiî Seleksiyondan kaynaklanan bir güçle tür-
lerin hiç yoktan, kendi kendine ortaya çiki¸ina ait bir
E
142
bul maca@si zi nt i . com. t r
I'''M |\\\l''', ¹'|¹\·I|
ªro|. ¹r. \ri| '\\'''M\/
(YULPLQ$oPD]ODU×
7U.DYUDP×.DUğ×V×QGD
1ú6$1 399
Darwin'in günümüzdeki temsilcileri, ya-
¡ayan varliklarin evrimi hakkindaki çok
geni¡ muhtevali ve bir dünya görü¡üne temel olabi-
lecek kadar büyük iddialarini hakli çikarmak için,
önce tamamen bilimin bir meselesi olarak, türlerin
herhangi bir iradeye ve takdire bagli olmadan, sade-
ce ba¡ibo¡, maddî sebeplerle nasil vücuda geldikleri-
ni izah etmeleri gerekir.
Ancak i¡ göründügü kadar basit degildir; çün-
kü biyologlar ¡imdiye kadar asla “türün” bir tek ta-
rifi üzerinde anla¡maya varamami¡laridir. Evrimci
biyologlar Jerry A. Coyne ve H. Allen Orr 2004'te
yayimladiklari Türle¸me adli kitaplarinda, “türün”
yirmiden fazla tarifi olduguna dikkat çekmi¡lerdir.
Bu durumda türün gerçek bir tarifini nasil seçecegiz¹
Adi geçen yazarlara göre; “Biyologlar, tür kavraminin
birçok goye için kullani¸li olmasini istemektedirler;
fakat bu goyeler farklilik göstermektedirler.” Biyolog
Coyne ve Orr'a göre tür tarifinde ¡imdilik be¡ önemli
hedef esas alinmi¡tir: 1ür eger “I- Biyologlara orga-
nizmalari sinißandirmakta yardim ediyorsa; 2- Ta-
biattaki varliklara gerçekten kar¸ilik geliyorsa; 3- Bu
varliklarin nasil meydana çiktigini anlamamiza yar-
dim ediyorsa; 4- Canlilar tarihini dogru yansitiyorsa;
5- mümkün olabildigince çok organizmaya tatbik edi-
lebiliyorsa” faydalidir. Coyne ve Orr, “hiçbir tür kav-
raminin, bu hedeßerin tamamini hatto çogunlugunu
bile ba¸aramayacagini” kabul etmi¡tir. Ancak, ¡unu
hissetmi¡lerdir: “Bir tür kavrami üzerinde karar verir-
ken, öncelikle, bir ki¸i, kendisine ait ‘tür probleminin’
tabiatini iyice te¸his etmeli; daha sonra, bu problemi
çözecek en iyi kavrami seçmelidir.”
5
Darwinist evrimcilerin büyük çogunlugu gibi,
Coy ne ve Orr da, Ernst Mayr'in Biyolojik Tür Ron-
septini (BSC) tercih etmektedir ki, bu tarife göre tür;
“Rendi aralarinda çiftle¸ebilen ve benzer diger grup-
lardan çogalma açisindan izole olmu¸, tabiî populas-
yon gruplaridir.” Coyne ve Orr bu tür tarifini, neden
diger tarißere tercih etmektedir¹ Onlara göre; “Bi-
yolojik Tür Ronseptinin en önemli avantaji, kendi ta-
nimladigi türlerin varligini açiklamak üzere hemen bir
ara¸tirma programi fikrini vermesidir.” Zîrà istendigi
takdirde herhangi iki farkli populasyona ait fertlerin
bir araya geldiklerinde üreyip üreyemedikleri kont-
rol edilebilir, üreme açisindan birbirlerinden tecrit
olmu¡larsa (yani çiftle¡emiyor veya çiftle¡seler bile
cinsî açidan verimli -kisir olmayan- yavrular elde
edemiyorlarsa) bunlar türle¡me sürecini tamamla-
mi¡ iki ayri türdür.
Maalesef, Biyolojik Tür Ronsepti sadece ya¡ayan
ve cinsi (seksüel) olarak üreyebilen canlilara tat-
bik edilebilir. Bakteriler gibi cinsî olarak üremeyen
(aseksüel, bölünerek üreyen) organizmalara uy-
gulanamaz. Bu gibi türler birbirinden, morfolo}ik
ve biyokimyevî temellere göre ayrilir. Biyolojik Tür
Ronsepti ölü organizmalara, meselà fosillere de uy-
gulanamaz. Eosiller arasindaki tür ayrimi da sadece
morfolo}ik özelliklerine göre yapilir. Bu yüzden, Bi-
yolojik Tür Ronsepti evrimci biyologlarin ilgilendik-
leri birçok organizma için geçerli degildir ve kendini
sadece canlilarin, evrimin tarti¡masiz delilini sunma
ihtimali en çok gibi görünen bir yönü ile sinirlandirir.
Biyolojik Tür Ronseptinin ¡u anki eksiklikleri bir
yana, Darwincilerin öncelikli olan tür tarifi hakkin-
daki görü¡lerinin hayata geçirilmesi sirasinda, temel
bazi yanli¡lari vardir. Geçmi¡te ba¡arisizliga ugrami¡
ve terk edilmi¡ birçok teori, Batlamyus'un Dünya
merkezli kàinat anlayi¡i gibi gözlemlere ve deney-
lere imkàn veren ara¡tirma programi olarak deger-
lendirilmi¡tir. Ancak sonunda bunlarin ölü yanli¸lar
oldugu ispat edilmi¡tir. Bilimin ortaya koydugu bir
kavramin, kendi ba¡ina ara¡tirmalara imkàn sagla-
yabilme kabiliyeti, bu ara¡tirmalarin neticede tabiat
hakkinda dogru kavrayi¡lar saglayip saglamayacagi
hakkinda kesin bir ¡ey söylemez. Evrimcilerin bu tür
tarifi çerçevesinde yaptiklari, “caddenin geri kala-
ni karanlik oldugu için, sokak lombasinin altinda bir
¸ey arayan” adama benzer. Eger adamin aradigi ¡ey
sokak làmbasinin altinda yoksa onun bütün ara¡tir-
masi bo¡a gider. Hàlbuki caddenin aydinlatilmami¡
büyük bölümünde çok önemli hakikatler bulunmak-
tadir. 1ürleri tanimlamak için Biyolojik Tür Ronsepti-
ni seçmekle, Coyne ve Odd da ayni hatayi yapmak-
tadirlar.
143
eeme mell ol olab abbbii--
aarm rmak ak k ak iiçi çin, n,
ak akk,, tü türl rler er e in in
aada dan, n, ssad ad dee--
aa ge geld ldik ikle leri ri--
ggil ildi dir; r; ççün ün ün ün--
bbir ir ttek ek ttaa--
ir ir. . Ev Evri rimc mci i
Or Orr r 20 2004 04't 'te e
da daa,, “t “tür ürrün ün””
km kmmi¡ i¡ ¡le lerd rdir ir. .
sseç eç ee ec eceg egiz iz¹ ¹
kkav av avra rami mini nin n
mmek ek ee te tedi dirl rler er; ;
err.” .” Bi Bi B yo yolo log g
bbbe¡ e¡ e¡ e¡ ööne neml mli i
gl gl g ar ara a or orga ga-
rs rs rsa; a; a 22-- Ta Ta T --
or orsa sa;; 3- 3- BBu u
aami miza za yyar ar a --
¦elll÷!· Cejre|ll ea¡el. Kt¸tl |lr el| jejtles¡ea, eae jejtles¡ea-
1ea e¡rile|lllr te |t 1e erljlael ¡ea letttleriaia ¸ejtata eleameslae
te ¡ea |releasleria1e |t¡tl 1ejl¡meler elmesiae se|ej ele|lllr.
1ú6$1 399
Ço¿alra ,ouuudeu itole olru; populas,oular
råuåsiuda turler
Mayr'in tür tarifine göre bir tür sadece “kendi
arasinda çiftle¸ebiliyorsa ve üreme bakimindan diger
populasyonlardan izole olmu¸larsa” tür sayilir. Bu
takdirde yeni türlerin ortaya çikmasi için, ba¡lan-
giçta bir arada ya¡ayan fertleri daha sonra birbiriy-
le çiftle¡emez duruma getirecek engellerin durumu
önem kazanir. Uremeye màni engellerin en ba¡inda,
bir türün iki populasyonunu birbirinden ayiran ve
fizikî olarak üremelerini engelleyen sira daglar veya
geni¡ su kaynagi gibi cografik engeller vardir ($ekil-1).
Zaman geçtikçe, iki populasyon genetik olarak birbi-
rinden uzakla¡tiginda, cografik bariyer ortadan kal-
dirilsa bile iki populasyon artik birbiri ile çiftle¡eme-
yecek dereceye gelebilir. Bu teori allopatrik türle¸me-
dir (allopatrik kelimesi Yunancada farkli anavatan
mànàsindadir.)
Allopatrik türle¸me teorisinin dogrudan bir ispati
yoktur. Bunu ispatlamak için birinci populasyonun
ikinci populasyon ile çiftle¡ebildigi, ikincinin üçün-
cü ile üçüncünün dördüncü ile çiftle¡ebildigi fakat
dördüncünün birinci ile çiftle¡mesinin çok dü¡ük ih-
timalli oldugu veya mümkün olmadigi üreme zinci-
rinin varligini göstermek gerekir ($ekil-2). Bu durum-
larda, ikinci ve üçüncü populasyonlar, birinci ve dör-
düncü populasyonlar arasindaki allopatrik türle¡me
sürecinin ara basamaklarini temsil eder. Bu teorik
iddiayi ispatlamak için binlerce veya yüz binlerce yil
geriye giderek bugün ayri tür kabul edilen ve dolayi-
siyla çiftle¡emeyen canlilarin geçmi¡te çiftle¡ebildik-
lerini göstermek gerekir. Bu ise mümkün degildir.
Allopatrik türle¸me, son zamanlarda, evrimci
biyologlar arasinda en popüler olan teori olmak-
la beraber tek degildir. Simpatrik türle¸me teorisine
göre (simpatrik kelimesi Yunancada ayni anavatan
mànàsindadir), iki populasyon, cografik bir engel
olmadan da üreme açisindan birbirinden izole olabi-
lir. Bunun için de belli ¡artlara bagli olarak bir de-
lilden bahsedilebilir. Meselà, iki yüzyil önce, Kuzey
Amerikan elma kurtçuk sinegi Rhagoletis pomonella,
sadece aliç agaci üzerinde ya¡ayan fertlerden meyda-
na gelirdi. Di¡iler agustosta aliç agaçlarinin üzerine
yumurtalarini birakir ve eylül sonunda yumurtadan
çikan làrvalar, kirmizi aliç meyveleri ile beslenirdi.
Yillar sonra elma agaçlari, Amerika'ya getirilince,
bazi sinekler yumurtalarini bu agaçlarin üzerine bi-
rakti ve làrvalar da elmalarla beslendi. Elmalar, aliç-
lardan önce olgunla¡tigi için, ¡u anda elmada yeti¡en
sinekler, aliçla beslenenlerden bir ay önce üremek-
tedir. Çiftle¡me takvimlerindeki bu bir aylik farkli-
liktan dolayi, bu iki çe¡it sinek tabiatta birbirleriyle
çiftle¡memektedir. Allopatrik türle¡menin tersine,
bu durumda iki sinek çe¡idinin bir araya gelmesini
engelleyen mània cografyaya bagli degil, üreme za-
manlarinin çaki¡mamasina ve davrani¡lara baglidir.
7
Eizikî ¡artlara veya zaman farkliligina dayanan
bir mànianin, bir türü ikiye ayirmasi çok vakit alir.
144
¦elll÷I· 8lr treme tlatlrl. Oeal¡leml¡ |lr eleae 1ejilmi¡ |lr |tr1ea, |erlli el| jejtles¡ealer ¡ell¡e|lllr, |taler se1ete lea1l ereleria1e te¡e ¡elia
el| |trlerle ¸l||le¡e|lllr. Dele¡isi¡le Derwla'la |e|li selelsl¡ea te e1ej|es¡eale le¡1tjt |trle¡me l11lesi llmea ¡e¸erslt le|tl e1lle|lllr.
1ú6$1 399
1eoriye göre, üreme açisindan birbirinden tecrit edil-
mi¡ iki populasyon, farkli genetik degi¡meler geçirir
ve muhtemelen bir noktada genetik olarak artik bir-
birleriyle çiftle¡emez duruma gelir. Çogalma açisin-
dan tecrit olmu¡ populasyonlarin genetik açidan na-
sil farklila¡acagini açiklamak üzere çok sayida meka-
nizma öne sürülmü¡tür. 1abiattaki ekolo}ik dengenin
veya gida zincirinin bir neticesi olarak bazi canlilar
digerlerini yakalayip yerken, Ilàhî seleksiyonla, po-
pulasyonlarin farkli çevre ¡artlarina uyum gösterme-
si için zemin hazirlanir; böylece sebepler açisindan
bazi genler desteklenir ve bazilarinin hayat sahne-
sinden çekilmesi saglanir. Bu sirada hayatta kalan ve
izole olan populasyonlardan birisi çok küçük ise, gen
frekanslari Ilàhî iradenin tercihi ile degi¡tirilmi¡ olur.
Böylece bir populasyonda farkli karakterler (renk,
büyüklük, hizlilik v.s) agirlikli iken, diger gruptaki-
lerde ayri karakterler hàkim duruma geçer ve böylece
iki ayri alttür (veya irk) meydana gelmi¡ olur ki, buna
evrim veya türle¡me degil, biyolojik degi¸im veya irk-
la¡ma demek daha dogru olur.
Büyük ana gruptan kopan küçük populasyonlar
sadece, farkli gen oranlarina sahip olma egilimin-
de olmayip (bu kurucu tesir olarak bilinir), ayni za-
manda, ba¡langiçtaki genetik özellik dagilimlarinin
frekansi ne ise ondan da kolaylikla “ayri dü¸me” egi-
limindedir (beklenen gen frekanslarindaki bu tarz
degi¡me sapmalari “genetik sürüklenme” olarak bili-
nir). Ata kabul edilen ilk populasyonun gen frekans-
larindan bu ayrilma egilimi, istatistikî olan genetik
prensipler neticesinde çikar; böylece, ihtimaliyet ka-
idelerine uyulur. Meselà, bir siyah deney faresi beyaz
bir deney faresi ile çiftle¡tiginde, genetik prensiplere
göre, kesin olarak beyaz yavru çikma yüzdesi ile si-
yah yavru çikma yüzdesi belirlenebilir. Ancak, her-
hangi bir çiftle¡me neticesinde bütün yavrular siyah
veya beyaz olabilir. Bunun sebebi nedir¹ Ihtimaliyet
kanunlarina göre, örnek sayisi ne kadar az olursa,
beklenen neticelerde önemli sapmalarin ortaya çik-
ma ihtimali o kadar daha fazla olur.
Bir parayi attiginizda, bu paranin ihtimal hesabi-
na göre yazi veya tura gelme ihtimali e¡ittir. Bu se-
bepten, yazi tura attiginiz zaman, ayni sayida tura ve
yazi gelmesini beklersiniz. Ancak, sadece dört kere
para atsaniz, netice ne olur¹ Ihtimal hesabina göre
beklenen netice iki yazi, iki tura gelmesidir. Eakat bu
gibi az sayidaki örnekle yapilan denemelerde ortaya
çikan neticenin, beklenenden farkli çikma ¡ansi yük-
sektir. Hattà böyle bir örnekte, üst üste dört kere tura
veya yazi atabilirsiniz. Beklenen neticeden bu kadar
büyük ölçüde sapilmasinin sebebi deneme sayinizin
son derecede küçük olmasidir. Eakat bin kez yazi tura
atarak büyük bir deney yapsaydiniz, o zaman attigi-
niz turalarin yazilara nispeti, beklenen % 50 - % 50
neticesine çok yakin olacakti. Bu durumda daha bü-
yük sayida hàdise veya denemede neticeler ihtimal
hesaplarina daha çok uyarken, az sayidaki vaka veya
denemede, ihtimal hesaplarindan sapma ihtimali
daha yüksektir diyebiliriz.
Yukarida para atma misàli ile açikladigimiz pren-
sip, büyük ana topluluktan kopan, küçük ve tecrit ol-
mu¡ tàli veya küçük topluluklar için de geçerlidir. Bu
küçük alt populasyonlar kendi içlerinde çiftle¡meye
mecbur kalirlar. Bu yüzden böyle bir populasyon
içerisinde nötr bir mutasyon (ne zararli ne de fayda-
li olan bir mutasyon) bile çok yayginla¡abilir. Buna
alternatif olarak, büyük ana populasyon içerisinde
zaten var olan ama çok yaygin olmayan bazi genler,
bu populasyondan kopmu¡ küçük populasyonlarda
tamamen baskin olarak görülebilir. Geçmi¡te ula¡im
imkànlarinin zor oldugu dönemlerde, Anadolu'nun
belli bölgelerindeki dag köylerinde hep kendi iç-
lerindeki evlenmelerden dolayi, bir müddet mikro
irkla¡ma süreci ya¡anmi¡tir. Belli morfolo}ik (burun,
dudak ¡ekli v.s. ) karakterler belli bölgelerde hàkim
duruma geçince o bölge insaninin tipik bir görün-
tüsü te¡kil edilmi¡tir. Eakat daha sonralari ula¡im
imkànlari artinca her bölgenin insani diger bölgede-
kiler ile evlenebilir olmu¡ ve belli özelliklerin baskin
olma durumu ortan kalkmaya ba¡lami¡tir. Böylece
bu mikro irkla¡ma süreci de bozulmu¡tur.
Meselà, anne veya babalarindan birisi albino (be-
yaz) olan biri di¡i biri erkek, iki gri deney faresinden
meydana gelen bir alt populasyon dü¡ünelim. Gene-
tik prensiplere göre bu hayvanlar heterozigotturlar
145
¦elll÷1· Oeae|ll strtlleame. /aae te |e|eaia sellj el1tjt ¡ealer
ejer |lllal¡erse te ¡etrt se¡ileri |t¡tlse ¡etrtleria aesil eletejiae
el| alsje|ler |elmla e1lle|lllr. /atel, ¡etrtleria se¡ileri lt¸tlse, |t
alsje|lerla |elmlal terle¡ir.
1ú6$1 399 146
(Gg). G, dominant gri renk özelligine, g de resesif
albino özelligini belirlemektir. Bu gri deney fareleri-
nin (Gg) çiftle¡tiginde dört yavru meydana getirdigini
dü¡ünelim. Mendel prensiplerine göre her bir anne
veya baba deney faresi biri sadece G, digeri sadece g
genlerini ta¡iyan iki cins cinsiyet hücresi üretecektir.
Mendel prensiplerine göre bu cinsiyet hücrelerinden
($ekil-3), üç tane gri yavru (GG, Gg ve gG), bir tane de
beyaz yavru (gg) üretilmelidir. Eakat teorik olarak, ol-
masi gereken bu durum gerçek dünyada böyle olma-
yabilir ve bütün yavrular albino (gg) olarak dogabilir.
Bu nesilden sonra, G alleli kayboldugu için populas-
yonda sadece albino deney fareleri dogar.
Bir genin kar¡isindaki allelinin kaybolmasi ile
diger genin populasyon içerisinde yerle¡mesi sü-
recine sabitleme denir. Sabitlemenin olmasi küçük
populasyonlarda daha muhtemeldir; çünkü tesadüfî
hàdiselerin tesiri küçük populasyonlarda daha büyük
olmaktadir. Kurucu grubun dàhil oldugu bu küçük
örnek, sadece ¡ans ile kendilerinin geldikleri daha
büyük gruptakinden farkli yeni bir gen frekansi elde
eder. Kurucu tesirinin bir misàli olarak, Pensilvan-
ya'daki Amish'leri verebiliriz. Men¡eleri sadece 200
ki¡ilik bir grup insandan geldiginden ve kendi arala-
rinda evlenmeye egilimli olduklarindan dolayi, Pen-
silvanyali Amish'ler, kisa parmaklilik, kisa boyluluk,
altinci parmak ve belirli bazi hastaliklarin genlerini
ta¡ima açisindan Amerika'daki bu genlerin ortalama
bulunma nispetinden daha yüksek yüzdeye sahiptir.
Kurucu tesirine benzer olarak, darbogaz/¸i¸e boy-
nu tesiri de vardir. Darbogaz tesiri, bazi çetin çevre
¡artlari populasyonun büyüklügünü büyük ölçüde
azalttigi zaman görülür. Bu tarz çetin hàdiseler, bu-
zulla¡ma (muhtemelen Neanderthal'ler durumunda
oldugu gibi), kuraklik veya çetin bir ki¡ olabilir. Bu
zorlu ¡artlarda hayatta kalmayi ba¡aranlar yeni po-
pulasyonun kuruculari olur. Kurucu fertler az sayida
oldugu için, genetik sürüklenme, gen frekanslarini
çabukça degi¡tirir. Ayrica, hayatta kalanlarin gen
frekanslari zaten ilk safhada da ait olduklari ori}inal
populasyonun gen frekansindan oldukça farkli ola-
bilir (genel populasyonda nadir olarak bulunan bazi
genetik faktörler, bu genleri ta¡iyan az sayidaki fertte
ise avanta} meydana getirerek, hayatta kalmalarina
yardimci olmu¡ olabilir). Bu yüzden, hayatta kalan
küçük populasyonun gen frekanslari, ori}inal popu-
lasyonunkinden çok farkli olabilir. Böylece, hayatta
kalanlarin sayisi artikça ve yeni bir populasyon mey-
dana getirdiklerinde, bazi karakterler bakimindan
kendilerinden ayrildiklari ori}inal populasyondan
çok farkli olabilirler ($ekil-4). Eakat bu yeni bir tür
meydana gelmesi demek degildir. Ayni türün farkli
desenlerinin ortaya çikmasi demektir. Ilk atalarimiz
olan iki insandan; zenciden beyaza, Kizilderili'den
sari irka ve Abori}inlere kadar bütün insan irklari,
sebep olarak yaratilan ayni genetik mekanizmalarin
i¡letilmesiyle çe¡itlenmi¡ ve Allah'in (celle celàlühü)
güzel isimlerinin tecellisi olarak bütün dünyaya ya-
yilmi¡lardir. Evrimcilerin teorik dü¡üncelerine göre
ise bu irklar henüz tam evrimle¡memi¡ olduklarin-
dan, belki birkaç yüz bin yil sonra bu irklar kendi
aralarinda evlenemeyecek ve çocuk meydana getire-
meyecek kadar farklila¡acak ve yeni hayvan (primat)
türleri hàline geleceklerdir.
Ureme açisindan tecrit olma ve genetik degi¡me
mekanizmasinin birlikteligi ile yeni türlerin meydana
gelmesi, ¡u àn için spekülatif bir iddia olarak kalmak-
tadir. Çünkü bütün iddialar, türlerin men¡eini açik-
lamayan Darwinci süreçlere dayandirilmi¡tir. Bu tarz
teoriler tarti¡mali olmaya devam edecektir; çünkü bu
teorilerden herhangi birinin dogru oldugunu ispatla-
yan bir delil mevcut degildir. 1ürle¡menin nasil oldu-
guna dàir evrimcilerin olu¡turdugu senaryolar bildi-
gimiz gerçeklerle dogrulanmami¡tir. Bilhassa, üreme
açisindan izolasyon ve genetik degi¡me mekanizma-
sinin birlikteligi ile yeni bir türün meydana gelmesine
dàir itibar edilecek bir rapor mevcut degildir.
asarsilmaz@sizinti.com.tr
Dipnotlar
- MAYR, E. (1982): The 0rowth of Biological Thought (Cambridge,
Mass.: Harward University Press, s.403
- DARWIN, C. (1859): On the Origin of Species. Eacsimile 1st ed.
Reprinted Cambridge, Mass.: Harward University Press, 1964, s.1
- MAYR, E. (1963): Animal Species of Evolution (Cambridge, Mass.:
Harward University Press, s.12.
- 1HOMSON, K. S. (1997): Natural Selection and Evolution's
Smoking Gun. American Scientist 85:5I6-5I8.
- COYNE, }.A. and ORR, H.A. (2004): Speciation. (Sunderland,
Mass.: Sinauer Associates, p.25-26.
¦elll÷1· Der|ejet te ltrttt |eslrl. Der|ejet |eslrl |e} |eti |e|li
lê1lseler |lr jejtles¡eata ¸ejtat el1tr1tjt temea me¡1eae ¡e-
llr, |e¡lete, |trta ¡ea letttt l¸erlsla1ell ter¡es¡ealer etelmel|e1ir.
Ktrttt |eslrl ||} lll te¡e |lrle¸ ltrtttler ¡eal |lr sele¡e ¡e¸ e||ljl
temea me¡1eae ¡ellr, |e¡lete, ¡etrt jejtles¡eatata ¡eal ¡ea lett-
tta1ell ter¡es¡ealer 1t¡mel|e1lr.
a
b
1ú6$1 399 147
bul maca@si zi nt i . com. t r
BULMACA
Ocak 2012'de ya y|m |a d| g| m|/ bu| ma ca da dog |u ce va b| bu |up b|/e postayla veya faksla u|açau o|uyucu|a||m|/|u hed|ye ||lap|a||
ad |es |e || ue göu de ||| me ye baç |au m|ç l||. Mart ay| bu|macas|u|u dog|u cevab|u|, |nIerneI sayIam|tda|| Iormu do|du|a|a| b|/e u|aç-
l||au o|uyucu|a||m|/|u hed|ye|e|| |se, Nisan ay| |çe||s|ude ad|es|e||ue göude||| meye baç|auaca|l||. Bu| ma ca m|/| çö/eu o|u yu cu |a-
|| m|/, bu| du| |a || cevab|, WWW.s|t|nI|.com.Ir adres|nde|| "bu|maca cevap|ar|" Iormunu do|durara| veya |s|m-so y| s|m ve aç||
ad |es |e ||y |e b|| ||| le, Nauav|uyu Nah. 1598/1 S|. ho. 8O Cü|le||u|e| S|les| B B|o| Kal.5 ûa||e. 18 Bay|a||| / l/ m|| ad |e s| ue poslay|a
göude|e|e|, (O282) 441 52 88 uuma|a|| le|eloua la|s|aya|a| (|s|m-so y| s|m ve ad |e s| u| b|| d|| me yeu ya ||ç ma c| |a || m| /|u ce vap |a || de-
ge| |eu d|| me ye a||u ma ya ca| l||) b|/e u|açl||ab|||||e|. Bu|macau|u dege||eud||||meye a||uab||mes| |ç|u, cevab|u eu geç 8O h|sau 2O12
la||h|ue |ada| e||m|/e u|açm|ç o|mas| ge|e|me|led||. l| g| u|/ deu do |a y| le çe| |ü| ede|, ye u| bu| ma ca da ba ça || |a| d| |e ||/.
1- Ba¡ari, “cüz’î iradeyle, küllî iradenin bir-
biriyle birle¸mesi, denk dü¸mesi” ¡ek-
linde tarif edilebilir.
2- Biyolojik Tür Ronsepti sadece ya¡ayan
canlilara ve bakterilere tatbik edilebi-
lir.
3- Eizikî ¡artlara veya zaman farkliligina
dayanan bir mànianin, bir türü ikiye
ayirmasi çok vakit alir.
4- Boyun siniri hasara ugradigi zaman ses
kisikligi meydana gelir.
5- Güne¡ patlamalari neticesinde ta¡inan
ener}i, Ay'da bazi geni¡lemelere sebep
olmaktadir.
6- N. Vagus (somatomotor) sinirlerinin
bitme yeri omuz hizasidir.
7- Haftada iki veya daha fazla kutu fruk-
tozla tatlandirilmi¡ içecek alan ki¡iler-
de, kalb hastaligi riskinin % 35 daha
fazla oldugu bulunmu¡tur.
8- Psikoanaliz penceresinden bakildigin-
da, dedikodu yapmak gizli saldirganlik
mànàsina gelir.
9- 1okluk zamaninda kanda glikoz mikta-
ri yükseldiginde, pankreastan glikozu
dü¡ürmekle vazifeli insülin salgilanir.
}c|c| 10¡1 8c|mctcsiaia 0egrc Cerc|i:
7.15¡-8'4|r.
¡0/10/&f/10/5f/éf/If/&0/7f
8c|mctcmiti çeter|ea, ¡'4ea 7'c |c4cr acmcrc|ca4iri|mi¡ re |e||| ||r pcca rer||m|¡
||c4e|er4ea s|te 4egrc [4) re¡c ¡ca|i¡ [¡) e|cai e||cr|c |c||p e4ere| re ||g||| |c|c
|ç|a4e|| sc¡i|cri 4c |ep|c¡crc|, ea cs||e|| |cr||er4ea ||r|ae c|c¡mc¡c çc|i¡ctc|siait.
!earc, c|c¡|igiait |cr|| re |ep|cm rc|cmi, c¡cgi4c |e||r|||g|m|t c4res|er4ea ||r|¡|e ||te
|||4|re||||rs|a|t.
8000 9230 5400
1000 3000 2100
260 400 780
180 200 150
100 110 120
67 88 79
24 35 46
12 8
0
C B A
9 9
8 8
7 7
6 6
5 5
4 4
3 3
2 2
1 1
d
d
d
d
d
d
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
y
d
y
d d
d
d
d
d
y
d
d
d
d
d
d
d
d
d
d
d
y
1ú6$1 399 148
eni bir ara¡tirma, hava kirliliginin fazla ol-
dugu yerde bir hafta kalmanin bile kalb krizi
riskini artirdigini gösterdi. Bu ek risk, elbette
yüksek kan basinci, sigara içmek, ¡eker has-
taligi gibi klàsik kalb krizi risk faktörlerine göre daha
azdir. Ancak günümüzde birçok insanin hava kirliligi-
ne maruz kaldigi ve sanayile¡mi¡ ülkelerde kalb krizi-
nin önde gelen ölüm sebebi oldugu dü¡ünüldügünde,
hava kirliliginin kalb krizinde ve dolayisiyla halk sag-
liginda önemli bir faktör oldugu kolayca anla¡ilabilir.
Hava kirliliginin saglik üzerine zararli tesirlerin-
den yillardan beri ¡üphelenilmektedir. Ancak bu, hava
kirliligine kisa süreli maruziyetin bile kalb krizi riskini
artirmaya kàfi oldugunu ortaya koyan ilk ara¡tirmadir.
Bu ara¡tirmada, hava kirliligine kisa süreli maruziyetle
sonradan geli¡en kalb krizi arasindaki irtibati incele-
yen 34 çali¡manin neticeleri analiz edilmi¡tir. Journal
of the American Medical Association'da yayimlanan
ara¡tirmada, ozon hàriç bütün mühim hava kirletici-
lerin kalb krizi riskinde arti¡la birlikte oldugu bulun-
mu¡tur. (WebMD Health News 14.02.2012)
Kisa Sure uava Kirlili¿iue Harut Kalrak Bile Kalb Kriti kiskiui Artiri,or
Y
ünde 2.100 ila 6.000 kilokalori arasinda
ener}i alan ya¡lilarda hafiza problemi
geli¡me riskinin, beslenmeyle daha az
ener}i alanlardaki riskin iki kati oldugu bir
çali¡mada gösterildi. Neticeleri Amerikan Nörolo}i
Akademisinin New Orleans'da düzenlenen yillik
toplantisinda sunulan çali¡maya, ya¡lari 70 ila 89
arasinda olan 1.200'den fazla ki¡i katildi. Bir anket
vasitasiyla bu ya¡lilarin üçte birinin günde 600-
1.526, üçte birinin 1.526-2.143, kalan üçte birinin
ise 2.143-6.000 kilokalori ener}i aldiklari ortaya
konuldu. Eazla ener}i alan son üçte birlik kisimda,
hafizada hafif bozulma daha fazlaydi. Ara¡tirmanin
bu neticesi ¡i¡manligin Alzheimer riskini artirdigi,
buna kar¡ilik az miktarda ener}i almanin Alzheimer
riskini azalttigi bilgisiyle uyu¡maktadir. Uzmanlar
kalb için iyi olanin beyin için de iyi oldugunu ve
a¡iri yemek yenildiginde ¡eker hastaligi, inme ve
hafiza problemleri gibi istenmeyen neticelerin
ortaya çiktigini söylemektedir. (WebMD Health News
12.02.2012)
A;iri Besleure, Ya;lilarda uafita Probleri kiskiui Artirabilir
G
1''\1 /// l|Il
teknol oj i @si zi nt i . com. t r
'\''' /· I' ' ' M·l |/1¹'¹l '
ª\¹'. ¹\. '. ¹\//' '¹'\1¹''¹
¹¹,. ¹\. Y¹1¹' ¹|M'\ '. \'/\ '\Y'1
1ú6$1 399 149
albimiz, son nefesimi-
ze kadar, kontrolümüz
di¡inda çali¡ir durur.
O, tek kelimeyle mü-
kemmel bir mekanik sistemdir.
Uzerinde çe¡itli noktalarda yo-
gunla¡tirilmi¡ ve àdeta birer
elektrik üreticisi gibi çali¡an
hücre merkezleri, onun devamli
kasilip gev¡emesine, bir pom-
pa gibi kanin vücudumuzda
devridàim yapmasina vesile olur.
Kalbin belirli noktalarinda hüc-
relerin kimyevî devridàimlerle
hiç ¡a¡madan, hattà vücudun
ihtiyacini da algilayarak ihtiyaç
nispetinde kalb atimini sagla-
yacak ritmik elektrik sinyalleri
üretmesi ve kalb kaslarinin bu
sinyallerle kasilip gev¡emesi
mu'cizevî bir hàdisedir. Ancak
her kalb, her zaman saglikli çali¡mayi sürdüreme-
yebiliyor. Kalbin çali¡masina bagli hastaliklar, kalbe
bazen pil ile destegi gerektirirken bazen de onun de-
gi¡mesine sebep olabiliyor.
1ipta hastaliklar sebebiyle çali¡masinda prob-
lem olan 'kalb'in degi¡tirilmesi ba¡arildi. Bugün
en büyük problem, nakledilecek kalb bulmakta.
Ulkemizde organizasyon problemi, dünyada ise or-
gan bagi¡inin azligi yüzünden kalb nakilleri olmasi
gerekenin çok gerisinde. Bu sebepten sun'î kalb uy-
gulamalari oldukça önem kazaniyor. Son zamanlar-
da omzunda çanta gibi bir cihazi kalb olarak ta¡iyan
hastalara dàir haberler basinda yer aliyor. Bu, birçok
riski beraberinde getirdigi gibi hastanin hayat kali-
tesini de istenen seviyeye çika-
ramiyor. Ki¡i ölmektense, gürül-
tülü bir kompresörle ya¡amayi
tercih etmek durumunda kali-
yor. Sözkonusu cihazi kullanan
ilk hastalardan Barney Clark
bu ¡ekilde ya¡amaya sadece 112
gün, William Schoreder ise 620
gün dayanabilmi¡ ve doktorlari-
na ölmek için müracaat etmi¡tir.
Bugün gelinen noktada sözko-
nusu gürültü faktörü iyile¡tiril-
mi¡tir; ancak tam olarak istenen
¡ey; vücuda yük getirmeyen,
vücutla uyumlu çali¡abilecek bir
cihazdir. Gerek vücut di¡inda ta-
¡inan pompalarda gerekse imp-
lantasyon maksatli patenti ali-
nip metal ve plàstik kullanila-
rak îmal edilen mekanizmalarin
mekanik aksaminda, çali¡ma
süresi, a¡ilamayan bir problem
oldu. Vücut di¡inda kullanilan
tiplerde bu problemin giderile-
bilme imkàni varken, implante
edilmi¡ pompanin belli aralik-
larla ameliyatla tamir edilmesi
hiç de pratik degil. Bu yüzden
kalb yerine kullanilabilecek bir-
çok pompa, deneme safhasina
bile gelemedi.
1eksas Kalb Enstitüsü dok-
torlarindan Bud Frazier ve
Billy Cohn, bilinen pompa
mantigindan farkli olarak, kani
sürekli devridàim ettirecek bir
türbinin asil bölümü olu¡tur-
dugu bir sun'î kalb geli¡tirdiler.
Bu kalbde bir atma veya basinç
ile bazi bölümlerin açilip kapanmasi gibi bir meka-
nizma olmamasi dolayisiyla zamanla bozulma veya
bazi parçalarin deformasyonu yok. Vücudun di¡inda
videokaset büyüklügünde bir batarya, sun'î kalbde-
ki türbini döndürecek ener}iyi barindiriyor. Bu sun'î
kalbin atmamasi, ki¡ide bazi psikolo}ik durumlar or-
taya çikarabilir; zîrà sözkonusu sun'î kalbde hayati
devam ettirmenin en açik i¡areti olan kalb atimi yok.
Doktorlar bu kalbi önce buzagilarda denediler. En
nihayetinde bir hastaya takilan türbin tabanli sun'î
kalb, hastanin be¡ hafta daha hayatta kalmasina ve-
sile oldu. Doktorlar bu çali¡madan ümitlerini kesmi¡
degiller. Çali¡manin ba¡ariya ula¡masi ve kalb hasta-
lari için bir ümit olmasi bekleniyor.
Atra,au Suu'i Kalb
/
1ú6$1 399
Zaman bugulu bir cam oldu
Gözlerimiz asirlari yirtmakta
Çirpinan ruhumuz Sen'i aramakta
1ükenen ümidimiz davan ile dolmakta
Gönüllerimiz vurgun yedi Efendim!
Kalbimiz binler günaha müptelà
Dilimiz làl Efendim
Çikip Hakk'i haykirmaya...
Baki¡lar mizrak oldu, edep hàk ile yeksan
Sadrimiz tarumar, imanimiz çirpinmakta
Uzat gül elini, asirlarin arasindan
Kurtar bizi Efendim enkàz-i günàhtan!
Gücümüz tükendi, basiretimiz baglandi
Dogrulamayiz Sen olmadan!
Kalbimizde birikti nice àhuzàr
Zihnimizde ¡ikàyet hurû¡àn
Sahifelere döküldü àh u efgàn
Dünya bostaninda hazan inler
Daha filizlenmeden güller
Belirir acimasiz dikenler
Bogar ebede uzanan fidanlari
Serpilir ardindan Iblis'ten tohumlar
Ilàhî sadàya ecnebîle¡ir kulaklar
¡inà olur ilhàda baki¡lar
Bagi kopan, baglar edinen torunlar
Bu hengàm ile nàrli bir yoldayiz
Gece ile gündüz arasi àraftayiz
Cehennem'e odak àhirzamandayiz
Cürüm çuvali belimizde
Yeti¡ Efendim yikilmaktayiz!
Baki¡larimiz yoluna akti
Kalbimiz hicran ile atmakta
Günah is oldu, zaman bugulu cam
1itreyen gözlerimiz, asirlari yirtmakta
Bu¿ulu Car Furgan ERAT
daml al ar @si zi nt i . com. t r
DAML AL AR
A. Osman Dönmez HAZIRLAYAN N''AN ||| ¹ªl¹
150
"ûam|a|ar" |öçes|ude ya/| ve ç||||e||u|u yay|m|aumas|u| |sleyeu o|u||a||m|/ dam|a|ar@s|t|nI|.com.Ir ad|e-
s|udeu veya de|g|m|/|u web saylas|uda bu|uuau "ûam|a|ar" saylas|ua g||e|e| "ûam|a|ar`a yat| gönder|n"
bö|ümüudeu b|/e ese||e||u| u|açl||ab|||||e|.
1ú6$1 399
oktan elinden kayip gitmi¡tir gelecege dàir
plànlarin. Dört yanin hesap zamani. Orfalis
halkinin sorulari vardir )BMJM$JCSBO'in hayal
ülkesinde. Bize a¡ktan bahset, derler. Hayat-
tan. Ya¡amaktan. Hikmetten. Bize kendimizden, ailele-
rimizden, çocuklarimizdan bahset, derler. En son sözü
getirir, bize ölümden bahset diye tuttururlar.
Nebi anlatir: Ölümün sirrini hayatin kalbinde ara-
madikça bulmaya imkàn var mi¹ Gözlerini yalniz ka-
ranlikta açabilen ve gündüzün kör olan bayku¡, aydin-
ligi ke¡fedemez. Ölümden korkmaniz, kendisine iltifat
edecek hükümdarin kar¡isinda titreyen çobanin korku-
su gibidir.
Nebi susmu¡tur; ama hakikat yillardir en gür sesiy-
le konu¡maktadir. Aslinda ömrün bitmesinden degil
telà¡imiz. Yarim kalan i¡lerimiz, biz olmazsak ilerlemez
sandigimiz her ¡ey adina kaygiliyiz.
Hayati hangi rengiyle hangi kokusuyla ya¡adigimiz
önemli degil mi¹ Bir ¡air, “bulvarda agaçlar ölüyor” der.
Kim bilir. Belki yemye¡il belki kipkizil. Ama en çok sari-
dir ölüme yaki¡an. Hani beti benzi atmi¡, hani mevsim
güze dönmü¡ gibi durur ya i¡te öyle.
Masmavi gökyüzünün altinda gögermi¡ ekinler var-
dir. Doruklarda eriyen karlar gibi, eridikçe co¡kun bir
irmaga dönü¡en sular gibi, nehirlerin geçtigi tarlalarda
sulanmi¡, ye¡ermi¡ ba¡aklar gibi, büyümü¡ serpilmi¡
ömürler vardir. Ömrün en güzel, en àsûde zamanlarin-
da kar¡imiza çikan sevimli bir yüzdür ölüm.
Ölüm, derin uykudan uyani¡. Ölüm, gözlerini aç-
mak sonsuza.
“Hiç güzel olmasaydi ölür müydü Peygamber” diyen
Çile ¡airinin ruhuna satir satir i¡lenmi¡tir ölüm.
“Üzülme!” diyor )BG‘[, üzülmemek elde mi¹
En güzel kissayi serlevha yapiyor divanina. Ba¡imi-
za taç giydirir gibi bir merasim vardir misralarinda:
“Raybolan Yusuf döner gelir Renan’a
Üzülme.
Bir gün döner hüzünler kulübesi gül bahçesine
Üzülme.
Su kisa ömrümüzde felek
Dönmezse bir iki gün muradimizca
0erçekle¸mezse arzularimiz
Devam etmez ya bu hep böyle
Üzülme.”
Belki üzülmüyordu. Kahirlanmiyordu. Bati'ya gide
gide Dogu'yu bulan adam, rindane ak¡amlarin birinde
hissetmi¡ti Hafiz'in bu feryadini. Yalnizdi. Otel oda-
larinda kimsesiz göçüp gidecekti. $iraz'dan yükselen
bülbül sesine gönül diliyle cevap vermek arzulami¡ti.
Rindlerin Ölümü yeti¡ir imdadina:
“Hafiz’in kabri olan bahçede bir gül varmi¸
Yeniden her gün açarmi¸ kanayan rengiyle.
0ece bülbül agaran vakte kadar aglarmi¸,
Eski Siraz’i hayal ettiren ohengiyle.
Olüm osude bahar ülkesidir bir rinde,
0önül her yerde buhurdan gibi yillarca tüter.
Ve serin serviler altinda kalan kabrinde,
Her seher bir gül açar her gece bir bülbül öter.”
Ruhun cesede veda etmesidir ölüm. Yikanan ce-
settir. Kefenlenir ugurlanir. Oysa ruhla kimsenin i¡i,
ruhun da kimseyle münasebeti kalmami¡tir. O vefatla
dönecegi yere varmi¡, vefasini göstermi¡, gerçek yerini
bulmu¡tur çoktan.
Hayata öyle siki sariliriz ki, çogu zaman hakikati
unuturuz. Baglanmi¡lik degil neredeyse adanmi¡liktir
bizimki. Oysa iman-i kàmil sahibi insanlar öyle mi¹ On-
lar için ömür dedigin nedir ki¹ Ölüme meydan okuyan
tavirlari gelir aklima. Artik hazirim. Acaba Azrail bana
nasil görünecek diye merak ederler.
.
Geceler boyu kandillerinden i¡ik yagan bir evde
büyüdüm. 1ahtalarinda rüzgàrin ugultusu, tavaninda
yagmur damlalarinin ¡ipirtisi eksik olmadigi zamanlar-
da dedemin “Ìnna fetahna” diye ba¡layan yanik kiraati-
ne ¡ahitlik ettim. Cumadan cumaya evden çikan, ¡ehre
gitmeyi aziz bir vazife bilen nuranî bir adamdi. Bagi,
bahçesi, su degirmeni ve babaanneme olan sadakatiy-
di onun hayati. $imdi o eski evin yerinde kocaman bir
bo¡luk var. Orayi doldurdular misir tarlasiyla; ya dede-
min, babaannemin bo¡lugu nasil dolacak! Ölüm àsûde
bahardi evet. Ya geride biraktigi... Ona da ibretlik levha
dense, ne kadar dogru olur degil mi¹
Dedem, süslü ve sanatli söyleyi¡ bilmezdi. Okudu-
gu dualar yillar önce hafizasina kazinmi¡, ruhunun bir
parçasi olmu¡tu àdeta. $airane söyleyi¡leri yoktu; ama
fànîligi anlatan en güzel türküleri yine ondan dinlemi¡-
tim. Ölümü onun agzinda sevmi¡tim.
Orfalis halkinin ba¡ka kaygilari var bugün. Bulvar-
daki agaçlari da çoktan kestiler. Çile’sine çilemizi katti-
gimiz ¡airin ¡iirleri sayfalarda kalmasin ne olur! :BIZB
,FNBM'in 4BEJ ìJSB[¿'ye olan muhabbetini bir anlaya-
bilsem, ah ne rintlik isterdim ne rindane bir söyleyi¡.
$imdi ¡iirlerim var. Kucak dolusu kitaplarim. So-
kagin gürültüsünde kaybolmu¡ hayallerim. Hatirla-
yi¡larimda sessiz çigliklarim. Kim bilir, belki de bütün
bunlar yàrànimdir. Sonsuza uyani¡ denen ölümü anla-
yi¡imdir.
151
'a'.\ Ze\. ,AH'N
KAYîOLAN 'E'LERDE 'ON'ªZA ªYANI,
Ç
1ú6$1 399
H.sej.n KOLªKIRIK
ªFªK Ç' Zî' ''
T EMA,A
Mesude îOZKªRT
NAZAR EYLE
M.rse' DEM'R
152
Günler ayyuka çikar, derdince göçmen ku¡lar
Gölgesini yer bitirir ufuk çizgisinde
Hicran duvarinda ¡aklar anbean baki¡lar
Gözler rengini yitirir ufuk çizgisinde
Rüzgàrin terkisinde arzuhaldir bu sözler
Yàr silueti kaybolur ufuk çizgisinde
Giden gider ardinca bakakalir yurt gözler
Yol ahengini yitirir ufuk çizgisinde
Zaman her durakta savurur bir nüsha gazel
Ve kendini ele verir ufuk çizgisinde
Ashap misàli kudsî, dillerde adi güzel
Cümle nazar güle verir ufuk çizgisinde
Marifet yikmak degil yapmak sir yapisini
Yaprak hayata rikkattir ufuk çizgisinde
Asya türküsü çaldikça gönül kapisini
Yolcu dengini yitirir ufuk çizgisinde
Savrulur rahvan atlarin gür yelesi
Gül dikenler kaybolur ufuk çizgisinde
“Gül ve diken” bahsini zikreder ay hàlesi
Güne¡ cengini yitirir ufuk çizgisinde
Gecenin karanligina kapatip gözlerimi
Kendi iç aydinligimda geziniyorum.
Hirçinligini gizlemi¡ gönül denizi,
“Çöz beni” der gibi, çözemiyorum.
Issizlik sonbahari titretirken bendimi,
Bir rahmet nefhasina bezeniyorum.
Anlamaya çali¡irken kendimi,
“Ìnsanlik” yükü altinda eziliyorum.
Dilime dolayip “bilmiyorum” sözünü
Ne kadar görsem de bilemiyorum.
Umitle açarken gönül penceresini
Ilik bir rayiha ile ürperiyorum.
Küçültülmü¡ kàinat bilmecesini
Kitab-i kàinat ile heceliyorum
Zikredip mukatta ¡ifrelerini
Elif ile làm ile mimleniyorum
Gönül tahtimizin sultani Efendimiz’e…
Gönül çeragimin yanan alevi,
Peri¡an hàlime bir nazar eyle.
Sensizim bu beden bir matem evi,
Hazana dönmü¡üm nevbahar eyle.
Yoklukta hayatim yoku¡a sardi,
Gözlerim her gece seraba daldi,
Ruhuma teselli bir ümit kaldi,
N'olur ümidimi gülistan eyle.
Içeyim sevdandan hep kana kana,
Esen rüzgàr beni getirsin Sana,
Sensiz her nefesim saplanir cana,
Solgun bu bahçemi Sen bahar eyle.
1ú6$1 399
Kaplayip zifiri sessizlik geceyi,
Araladi kalbimdeki koyu feraceyi.
Bakip gaßete bulanmi¡ hàlime,
Haince süzüldü korku zihnime.
1oplayip ümide dàir her ¡eyi,
Birakti kocaman bir la}¡eyi.
Simsiyah maskesiyle yüzüme bakti,
Dönüp usulca geceye akti.
Haykirsam var gücümle 'Hirsiz var!'
Ne fayda, bu saatte kim duyar¹
Zaten melun, zamani da çaldi,
Duvarda yelkovan, akrepsiz kaldi.
Eirlayip sokaga, karakola gitsem,
Mücrimi komutana ¡ikàyet etsem.
Hey ahmak! Hirsiz girdi ya hakikate,
Bu mekànsizlikta ¡imdi karakol nerde¹
Bir uyanabilsem, belki her ¡ey bitecek,
Bilsem gerçek mi rüya, rüya mi gerçek¹
Birakiversek kalbi tevekkülün kollarina,
Kaybolur ruhtaki bütün bugular, sisler,
Derûnda ince bir titreyi¡ ba¡lar, sarar bedeni
Âh bir bilsek, ne sürprizler bekler o àn bizi
Hem imtihan hem ikramdir bize bu yol,
Kurtuluncaya dek çamur elbiseden,
Durmaz bir àn, sürer gider her dàim,
Irtibat saglamsa, heyecanli her dem
Kurusa bogazlar sessiz hiçkiriklarla
Dagilir bir bir bütün büyük buhranlar,
Damla mûsikîsi doldurur dört bir yani
Derd-i maî¡et, derd-i ukbaya kalbolur o àn
HI R'I Z
Musa YILMAZ
'a'.\ 'ARIKAYA
îE.E Mª'' K' ''
153
MART 2010 374
İÇİNDEKİLER NİSAN 2012 / 399. sayı
IŞIK YAYINCILIK TİCARET A.Ş
Adına Sahibi : M. Talat Katırcıoğlu
Genel Koordinatör : Dr. Kudret Ünal
Genel Yayın Yönetmeni: Prof. Dr. İrfan Yılmaz
Sorumlu Yazı Işleri Müdürü : Sedat Şentarhanacı
İDARÎ MERKEZ
Bulgurlu Mh. Bağcılar Cd. No:1 Üsküdar/İSTANBUL
P.K.:95 Üsküdar/İSTANBUL
Tel:(216)522 11 44 - Faks:(216 )522 11 78
YAZI İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ
Mansuroğlu Mah. 1593/1 Sk. No: 30 Gültekinler Sitesi B Blok
Kat: 5 Daire: 13 35020 Bayraklı/İzmir
Tel: (0232) 441 95 25; Faks: (0232) 441 52 38
E-posta: sizinti@sizinti.com.tr http://www.sizinti.com.tr
ABONE VE DAĞITIM MÜDÜRLÜĞÜ
Abone ve dağıtım problemleri için bütün GSM operatörlerinden
ve sabit telefonlardan, 4440361 numaralı Müşteri Hizmetleri hat-
tımızı, dakikası 1SMS/kontöre direkt arayabilirsiniz.
Bulgurlu Mh. Bağcılar Cd. No:1 Üsküdar/İSTANBUL
P.K.:95 Üsküdar/İSTANBUL Tel: 444 0 361 - Faks: (0 216 ) 522 11 78
Yurtiçi abone bedeli, 48 TL’dir. Yurtdışı abone bedeli, 1. Grup Ül-
keler (Avrupa, Orta Asya, Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkeleri) 30
€; 2. Grup Ülkeler (Uzak Doğu, Amerika, Güney Afrika ve Pasifik
ülkeleri) 48 $; 3. Grup Ülkeler (Avusturalya ve Yeni Zelenda) ise
56 $’ dır. Abone olmak isteyenlerin abone bedelini “Işık Yayıncılık
Ticaret A.Ş.” adına her PTT şubesinden 5568324 nolu Posta çeki
hesabına veya Bank Asya Anadolu Kurumsal Şubesi’nin: TL olarak
94-54053-40, iban TR870020800094000540530040 numaralı; $
olarak 94-54053-41, iban TR600020800094000540530041 numa-
ralı; € olarak 94-54053-42, iban TR330020800094000540530042
numaralı hesabına yatırıp, dekontun fotokopisini, açık isim, adres
ve telefon bilgileri ile hangi sayıdan itibaren abone olacaklarını
belirten bir yazı ile abone merkezimize posta veya faks ile bildir-
meleri yeterlidir.
AVRUPA DAĞITIM
World Media Group Ag -Ismail Kücük
Adres: Sprendlinger Landstr.107-109
D-63069 Offenbach am Main
Müsteri Hizmetleri: +49(0)300 34 130
Fax: +49(0) 300 34 105
E-posta: dergiler@worldmediagroup.eu - dagitim@eurozaman.de
YAYIN TÜRÜ
Yaygın Süreli
YAYINA HAZIRLIK
Sızıntı: (0232) 441 95 25-Faks: (0232) 441 52 38
EDİTÖRLER
A. Osman Dönmez
Faruk Çetin
GÖRSEL YÖNETMEN
Engin Çiftçi
GRAFİK-TASARIM
Kaynak Kültür Yayın Grubu
(0216) 522 11 44 -Faks: (0216) 522 11 78
BASIM YERİ: Çağlayan A.Ş.
Sarnıç Yolu No:7 35410 Gaziemir/İzmir
Tel: (0232) 274 22 15 Faks: (0232) 274 23 61
BASIM TARİHİ: 1 Nisan 2012
ISSN 1300-1566
BAYİ DAĞITIM: DPP A.Ş.
ABONE DAĞITIM: CİHAN MEDYA DAĞITIM A.Ş.
Fiyatı: 4.50 TL
YAZI KURALLARI
* Yazılar e-posta ile (sizinti@sizinti.com.tr adresine) gönderilmeli-
dir. * Yazarın, e-posta dahil açık adresi ve telefon (varsa faks) nu-
maraları verilmelidir. * Yazılar en fazla dört sayfa olmalıdır. * Varsa,
yazı ile birlikte resimler (alt-yazılarıyla birlikte) gönderilmelidir.
Yoksa, yazıda kullanılabilecek resimler hakkında bilgi verilmelidir.
* Yazılar, daha önce herhangi bir yerde yayımlanmamış olmalıdır.
Yazı yeni bir gelişmeyi ele almalı, orijinal bir özellik taşımalı veya
daha önce yayımlanmış bir konuya yeni bir bakış açısı getirmeli-
dir. Dergimizde konu ile ilgili yayımlanmış önceki yazılara dikkat
edilmeli, yazı içinde atıfta bulunulan kaynaklar (kitap, makale)
standart ölçülere uygun olarak sonda dipnot veya kaynakça
olarak verilmelidir. * Yayın kurulu, dergiye gelen yazılar üzerinde,
gerekli gördüğü takdirde değişiklik yapabilir. * Gönderilen yazılar
iade edilmez.
* Dergimizde yayımlanan yazılar kaynak gösterilerek
iktibas edilebilir.
106 126
116
İklim Değişikliği ve Güneş
Mustafa Erdemli
Fitneye Yenik Yıllar
Sızıntı
Pasif Saldırganlık
Doç. Dr. Hasan Aydınlı
İnfakta Yarışan Güzel İnsanlar
Mehmet Ali Şengül
Meyve Ne Zaman Yenmeli?
Prof. Dr. Ömer Arifağaoğlu
Başarının Zirvesindekiler ve
Yalnızlık / Muhammet Mertek
Kitaplık
Nihat Dağlı
Somalili Küçük Fatıma
Metin Topkaraoğlu
Yalnızlık Çıkmazı ve İnsanı-
mız / Fatih Bağcıoğlu
106
108
110
114
116
120
122
124
126
Kalbin Zümrüt Tepelerinde
(Fark)
Necip Fazıl’ın İdeal Nesli ve
Dava Aşkı / Musa Yaşaroğlu
Tarihte Bu Ay
Dr. Mehmet Hâleoğlu
Bilim Yaradılış Diyor - 18
Prof. Dr. Arif Sarsılmaz
Sağlık, Bilim, Teknoloji
İ. H. İhsanoğlu - Y. Demir - S. R. Sayın
Damlalar
A. Osman Dönmez
141
142
148
150
Gırtlak Sinirinin Hikmetli
Yerleşimi / Dr. Arslan Mayda
İnsanı Yalnızlığa İten Sebep-
ler / Prof. Dr. Harun Avcı
130
138
132
134
0¶ì7(5ñ+ñ=0(7/(5ñ
4440361
|a|aa |'M :(-|a|:||-||a1-a .- .a||| |-|-|:a|a|1aa,
1a|||a.. ! 'M'/|:a|:|- 1||-|| a|a¡a|||||.|a|:.
Gönül adeseslnde hep o ebedî mlhrap,
Çevreslnde halkalanmtq mllµonlarca ahbab,
Iç döküµor Allah'a herkes cl§erler kebap,
Ona strI dönenlerln düqüncelerl harap..
DPP No: 112491-2012/04
4
.
5
0

T
L
9 7 8 1 3 0 0 1 5 6 6 0 4
0 0 3 9 9

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->