P. 1
sihhi_tesisat1.pdf

sihhi_tesisat1.pdf

|Views: 63|Likes:
Yayınlayan: tolga_keş

More info:

Published by: tolga_keş on Sep 19, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/11/2014

pdf

text

original

Sections

T.

C MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME SIHHİ TESİSAT 1

ANKARA 2007

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;  Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

 

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ...................................................................................................................iii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3 1. ŞEHİR SU TESİSATI .......................................................................................................... 3 1.1. Sıhhi Tesisat ve Önemi ................................................................................................. 3 1.1.1. Tanımı ve tarihçesi ................................................................................................ 3 1.2. Suyun Özellikleri .......................................................................................................... 4 1.2.1. Suyun Kalitesini Belirleyen Özellikler .................................................................. 4 1.2.2. İnsan Sağlığı ve Su ................................................................................................ 6 1.2.3. İyi Bir İçme Suyunda Aranacak Özellikler............................................................ 6 1.3. Şehir Sularının Temizlenmesi....................................................................................... 7 1.3.1. Sudan Asidin ve Gazın Giderilmesi ...................................................................... 7 1.3.2. Durulma ................................................................................................................. 8 1.3.3. Suyun Dezenfekte Edilmesi................................................................................... 8 1.3.4. Filtrasyon (Süzme)................................................................................................. 8 1.3.5. Demir ve Manganın Sudan Arındırılması.............................................................. 8 1.4. Şehir Sularının İletilmesi ve Dağıtılması ...................................................................... 8 1.4.1. Suların Yerleşim Alanlarına İletilmesi .................................................................. 8 1.4.2. Şehir Sularının Dağıtılması.................................................................................. 10 1.5. Şehir Suyunun Bina Tesisatına Bağlanması ............................................................... 12 UYGULAMA FAALİYETİ–1 .......................................................................................... 13 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME–1 ................................................................................ 14 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 15 2. BİNALARDA SUYUN DAĞITIM SİSTEMLERİ ........................................................... 15 2.1. Kolon Sistemi.............................................................................................................. 15 2.2. Dizi Sistem.................................................................................................................. 16 2.3. Basınçlama Depolu Sistem ......................................................................................... 16 UYGULAMA FAALİYETİ–2 .......................................................................................... 17 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME–2 ................................................................................ 18 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 .................................................................................................. 19 3. BİNA TEMİZ VE SICAK SU BORULARINI DÖŞEME................................................. 19 3.1. Soğuk Su Tesisatı ........................................................................................................ 19 3.1.1. Çelik Borularla Tesisatın Döşenmesi .................................................................. 19 3.1.2. Bakır Borularla Tesisatın Döşenmesi .................................................................. 20 3.1.3. Plastik Borularla Tesisatın Döşenmesi ................................................................ 21 3.2. Sıcak Su Tesisatı ......................................................................................................... 21 3.2.1. Çelik Borularla Tesisatın Döşenmesi .................................................................. 21 3.2.2. Bakır Borularla Tesisatın Döşenmesi .................................................................. 22 3.2.3. Plastik Borularla Tesisatın Döşenmesi ................................................................ 22 3.3. Islak Mekânlarda Tesisatın Döşenmesi....................................................................... 22 3.3.1. Banyo................................................................................................................... 22 3.3.2. WC....................................................................................................................... 23 3.3.3. Mutfak ................................................................................................................. 23 UYGULAMA FAALİYETİ–3 .......................................................................................... 24 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME–3 ................................................................................ 26

i

ÖĞRENME FAALİYETİ–4 .................................................................................................. 27 4. TEMİZ SU VE SICAK SU TESİSAT AĞIZLARI AYARI.............................................. 27 4.1. Boru Ölçü Ayarları...................................................................................................... 27 4.2. Boruları Su Terazisi ile Terazileme ............................................................................ 28 4.3. Boruları Sabitleme ...................................................................................................... 30 UYGULAMA FAALİYETİ–4 .......................................................................................... 32 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME–4 ................................................................................ 33 ÖĞRENME FAALİYETİ–5 .................................................................................................. 34 5. SU SAYACININ MONTAJI ............................................................................................. 34 5.1. Su Sayacı Çeşitleri ...................................................................................................... 34 5.1.1. Soğuk Su Sayaçları .............................................................................................. 34 5.1.2. Sıcak Su Sayaçları ............................................................................................... 38 5. 2. Sayaçların Okunması ................................................................................................. 39 5.2.1. Sayaç Montaj Kuralları ........................................................................................ 39 5. 3. Sayaçların Montajı ..................................................................................................... 42 5.3.1. Sayaç Montaj Çeşitleri......................................................................................... 42 UYGULAMA FAALİYETİ–5 .......................................................................................... 44 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME–5 ................................................................................ 46 ÖĞRENME FAALİYETİ–6 .................................................................................................. 48 6. TEMİZ VE SICAK SU TESİSATINI TEST ETMEK....................................................... 48 6.1. Temiz ve Sıcak Su Tesisatının Kaçak Testinin Yapılması ......................................... 48 6.1.1. Su ile Kaçak Testi................................................................................................ 48 6.1.2. Hava ile Kaçak Testi............................................................................................ 49 UYGULAMA FAALİYETİ–6 .......................................................................................... 50 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME–6 ................................................................................ 53 MODÜL UYGULAMA TESTİ ............................................................................................. 54 PERFORMANS DEĞERLENDİRME .............................................................................. 55 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 56 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 58

ii

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL MODÜL SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK 582YIM027 Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme Isıtma ve Sıhhi Tesisat Sıhhi Tesisat–1 40 / 32 Sac ve Boru İşçiliği modüllerini almış olmak. Bina içi sıhhi tesisat borularının döşenmesi Öğrenciye modüldeki yeterliğin kazandırılması için 40/32 saat uygulama süresi verilmelidir. Öğrencinin kendi kendine çalışmasına ve iş hayatında gözlem yapmasına olanak sağlanmalı ve gerçek yaşantı ortamı oluşturulmalıdır. Genel Amaç Gerekli ortam sağlandığında, standartlarına ve tekniğine uygun olarak bina içi sıhhi tesisat borularını döşeyebilecek ve testini yapabileceksiniz. Amaçlar  Gerekli donanımı kullanarak standartlara uygun biçimde şehir bina su tesisatını bağlayabileceksiniz.  Gerekli donanımları kullanarak standartlara uygun biçimde temiz suyun dağıtım sistemlerini döşeyebileceksiniz.  Gerekli donanımı kullanarak soğuk su ve sıcak su daire içi borularını döşeyebileceksiniz.  Uygun takım ve aletleri kullanarak soğuk su ve sıcak su tesisatı ağızlarını, tekniğine uygun olarak ayarlayabileceksiniz.  Gerekli donanımı kullanarak su sayacı montajını yapabileceksiniz.  Uygun takım ve aletleri kullanarak soğuk ve sıcak su tesisatlarının kaçak testini yapabileceksiniz. Sınıf, atölye, laboratuvar, işletme, kütüphane, ev, bilgi teknolojileri ortamı (Internet) vb. Bağlantı parçaları, keten, sülüğen boya, boru anahtarı, kurbağacık, açma kapama elemanları, metre, testere. Her faaliyet sonrasında kendinizi değerlendireceksiniz. Öğretmen modül sonunda size ölçme aracı uygulayarak modül uygulamaları ile ilgili bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir.

AÇIKLAMA

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

iii

iv

GİRİŞ GİRİŞ
Sevgili Öğrenci, Sıhhi tesisat, insan sağlığının korunması amacıyla binalarda temiz suyun kirlenmesini önleyerek kullanma yerlerine kadar iletilmesini, kirli ve pis suların toplanarak bina dışına çıkarılmasını sağlayan boru ağının yapılma ve uygulama alanıdır. Yeryüzünde kullanılabilir su oranı %1’den bile azdır. Nüfusumuzun hızla arttığını göz önüne alırsak, doğanın en değerli kaynağı olan suyu daha dikkatli kullanmak gereği kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Sizin için hazırladığımız bu modülle gerekli ortam sağlandığında, standartlara ve tekniğine uygun olarak bina içi sıhhi tesisat borularını döşeyebileceksiniz. Bu bölümü seçerek yeni bir mesleğe adım atmış bulunmaktasınız. Kişinin mesleğinde başarılı olabilmesi için bilgi, beceri ve en önemlisi seçtiği alanda istekli olması gerekir. Severek ve isteyerek yapacağınız her meslekte mutlaka başarıya ulaşırsınız. Bu modülde, sıhhi tesisat alanında gereken bilgi ve beceriye sahip olacak, piyasada aranan bir eleman olacaksınız. Başarılar dileriz.

1

2

ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1
AMAÇ
Gerekli donanımları kullanarak standartlara uygun biçimde şehir temiz suyu dağıtım sistemlerini döşeyebilecek bilgiye sahip olacaksınız.

ARAŞTIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:  Belediyelere giderek konu hakkında bilgi alınız.  Bölgenizdeki tesisatla ilgilenen firmalardan bilgi edininiz.

1. ŞEHİR SU TESİSATI
1.1. Sıhhi Tesisat ve Önemi
1.1.1. Tanımı ve tarihçesi
Temiz suyun sağlıklı bir şerkilde kullanım yerlerine kadar iletilmesini, kirli ve pis suların toplanarak bina dışına çıkarılmasını sağlayan boru ağına sıhhi tesisat, bu boru tesisatını yapana da sıhhi tesisatçı denir. Sıhhi tesisatçılık insan sağlığının korunmasıyla doğrudan ilgilidir. Şehirleşme ve modern hayat, ihtiyaçlarla birlikte tesisat ve tesisatçılığın önemini artırmıştır. Aynı şekilde kullanılan araç-gereç ve teknikler de gelişmiştir Eskiden bir binanın temiz suyu akıyor, pis suyu gidiyor, ısınıyor ve çatısı akmıyorsa iyi bina olarak tarif ediliyordu. Günümüzde ise bina sahipleri binalarının konforu için, havalandırma, soğutma, otomatik kontrol, yangın ve bina otomasyonu sistemleriyle ilgilenmekte ve uygulamaktadırlar. Artık daha geniş bir boyut içinde, mal sahibinin isteklerini karşılamamız gerekir. Temiz su, ilk çağlardan beri insanoğlunun varlığında önemli bir rol oynamıştır. İnsanoğlu temiz su kaynaklarını buldukları yerlere yerleşmiş, kaynaklar kuruyunca veya kirlenince yeni yerler aramıştır. Hindistan’da İndu Vadisi’nde yapılan kazılar, 3000–6000 yıl kadar önce burada yaşayan insanların sıhhi tesisat yaptıklarını ortaya koymuştur. Mısır’da 5500 yıl önce döşenmiş bakır su borularına rastlanmıştır. Saraylarda yatak odalarına yıkanma teknesi inşa edildiği anlaşılmaktadır. İlk yapılan borular içi oyulmuş ağaç kütüklerindendi ve bunlar birbirlerine kireçle zeytinyağının karışımından yapılan özel macunla ekleniyordu. Su, zenginlerin evlerine kurşun borularla veriliyordu. Sıhhi tesisatçılıkta asıl ilerleme 19. yüzyıldan sonra oldu. Kullanılan araç ve gereçlerin sayıları arttı, tesisat daha karmaşık bir hal aldı. Birçok yerde belgesi olmayanların sıhhi 3

tesisat yapmaları engellendi. İnsan sağlığının korunması ile doğrudan doğruya ilgisi olan sıhhi tesisatın değeri gün geçtikçe daha önemli bir hale gelmiştir.

1.2. Suyun Özellikleri
1.2.1. Suyun Kalitesini Belirleyen Özellikler
Su geçtiği toprak tabakalarının özelliklerine göre değişir. Toprak tabakalarından aldığı tuzlar ve minerallere göre, tadı ve kokusu değişir. Yer üstüne çıkan suya çeşitli mikroplar ve bakteriler karışabilir. Bitki artıkları, çamur ve diğer asılı maddeler suyun görüntüsünü bozar. Suyun içinde bulunan bu maddelerin oranı, suyun kalitesini ve hangi alanda kullanılacağını belirtir. 1.2.1.1. Fiziksel, Kimyasal, Biyolojik Özellikleri 1.2.1.1.1. Fiziksel Özellikler Gözle görülebilen ve su içinde çözünür durumda olmayan, hissedilen ve kolay ayrıştırılabilen maddelerin sudaki oranı suyun fiziksel özelliğini belirler. Bunlar suyun kokusu,lezzeti,rengi, berraklığı ve sıcaklığıdır.     Koku ve Lezzet: Yosun ve benzeri maddeler suyun tadını değiştirir ve kötü kokmasına neden olur. Suda erimiş halde bulunan oksijen ve karbondioksit gazları, suya hoş bir lezzet verir. Renk: Suda erimiş ya da asılı bulunan koloidal organik maddeler suya renk verir. Berraklık: Yosun ve diğer yabancı maddeler suya bulanıklık verir. Bu maddeler zamanla tesisat araç ve gereçlerin dibine çökerek zarar verir. Sıcaklık: İçme suyunun sıcaklığı yaklaşık olarak 7–12º C arasında olmalıdır.

1.2.1.1.2. Kimyasal Özellikler Suyun kimyasal özelliğini, Suya genellikle topraktan karışan bazı kuvvetli asitler, tuzlar ve bazı gazların su içinde eriyik durumda bulunması belirler. Kalsiyum ve magnezyum bikarbonatları geçici sertliği (veya karbonat sertliğini) yine bu elementlerin klorür, nitrat, sülfat, fosfat ve silikatları ise kalıcı sertliği (veya karbonat olmayan sertliği) verir. Her iki sertliğe birden sertlik bütünü denir. Geçici sertlik bikarbonatlardan ileri geldiğinden, suların kaynatılması ile giderilir. Halbuki kalıcı sertlik kalsiyum ve magnezyum sülfat ve klorürden ileri geldiği için kaynatılmakla giderilemez. Çeşitli sertlik birimleri vardır. Bunlardan en çok kullanılanları şunlardır ; 1. FRANSIZ SERTLİK DERECESİ (FS) : Litrede 10 mg kalsiyum karbonat kapsayan suyun sertliği, 1 Fransız Sertlik Derecesidir. 2. İNGİLİZ SERTLİK DERECESİ (IS) : 1 galon (0,7 litre) suda 10 mg kalsiyum karbonat kapsayan suyun sertliği, 1 İngiliz Sertlik Derecesidir. 4

3. ALMAN SERTLİK DERECESİ (AS) : Litrede 10 mg kalsiyum oksit(CaO) kapsayan suyun sertliğidir. 4. AMERİKAN SERTLİK DERECESİ : 1 grain (0,0648 gr) CaCO3/Amerikan galonu (3,785 lt) 5. RUS SERTLİK DERECESİ : 0.001 g Ca/lt 1 FS = 0,56 AS = 0,7 IS = 10 ppm Yukarıdaki rakamsal bilgileri tablo olarak verecek olursak,

ppm veya CaCO3 Ing. Sert .Derecisi Amer. Sert. Derece. Fran. Sert. Derec. Alman Ser. Derece. Rus Sertlik Der. meq CaCO3

ppm CaCO3 1.00 14,19 17,16 10,0 17,86 2,50 50,00

İngiliz 0,07 1,00 1,20 0,70 1,25 0,18 3,50

Amerikan 0,058 0,83 1,00 0,58 1,04 0,15 2,90

Derece Frans. 0,10 1,43 1,72 1,00 1,79 0,25 5,00

Alman 0,056 0,80 0,96 0,56 1,00 0,14 2,80

Rus 0,40 5,72 6,86 4,00 7,14 1,00 20,04

Suyun sertliğinin kalıcı ve geçici sertliğin toplamı olduğunu belirtmiştik. a) Geçici Sertlik ( Karbonat Sertliği ) Kalsiyum ve magnezyum iyonlarının suda çözünmüş olan bikarbonatlarından ileri gelir. (Kalsiyum bikarbonat Ca(HCO3)2 ve magnezyum bikarbonat Mg(HCO3)2 ). Suyun ısıtılması ile sudaki kalsiyum ve magnezyum iyonları, çöktürülerek uzaklaştırıldığı için (CO2 da uçar) geçici sertlik adı verilmiştir. Reaksiyonları şu şekildedir ; Ca(HCO3)2 ====== CaCO3 + CO2 + H2O Mg(HCO3)2 ====== MgCO3 + CO2 + H2O b) Kalıcı Sertlik ( Karbonat Olamayan Sertlik ) Sülfat (SO4=), Klorür (Cl-) ve Nitrat (NO3) iyonlarının meydana getirdiği sertliktir. Bunlar ; Kalsiyum sülfat CaSO4 5

Magnezyum sülfat MgSO4 Kalsiyum klorür CaCl2 Magnezyum klorür MgCl2 Kalsiyum nitrat Ca(NO3)2 Magnezyum nitrat Mg(NO3)2 ve kısmen de diğer bileşiklerden meydana gelir. Sular sertlik derecelerine göre:   Çok Yumuşak 0–5 Fr Yumuşak 5–10 Fr 3. Orta Sert 10–20 Fr 4. Sert 20–30 Fr 5. Çok Sert >30 Fr

1.2.1.1.3. Biyolojik Özellikler Suda bulunan organizmaların en küçüklerinden biri olan bakteriler suyun biyolojik özelliğini belirtir. Bakterilere özellikle yer üstü sularında rastlanır. Suya bakterinin bulaşması, yer üstünde, çevreden olur. Suda yaşayan bakteriler çok çeşitlidir. Bunların hepsi zararlı değildir. Zararlı olanların başında tifo, para tifo, basilli, dizanteri ve kolera bakterileri gelir. İçme suyu şebekesine girişlerden alınan 100 ml numunelerde koli form gurubundan herhangi bir bakteri bulunmamalıdır. İçme suyu şebekesinden alınan 100 ml'lik numunelerden %95’inde koli form gurubundan herhangi bir bakteri olmamalıdır. Bu, 100 numune tahlil edildiği zaman en fazla 5 numunede koli form gurubu bakterilerin bulunmasına müsaade edilebileceği manasına gelir.

1.2.2. İnsan Sağlığı ve Su
Yeryüzünün büyük bir kısmı su ile çevrilidir. Ancak, içilebilecek ve çeşitli amaçlar için kullanılacak su kaynakları sınırlıdır bu nedenden dolayı su kaynaklarının doğru kullanımı ve kirlenmesinin önlenmesi gerekmektedir. Temiz olmayan suların insan sağlığı için tehlike oluşturduğu bir gerçektir. Tifo, para tifo, kolera, basilli ve amipli dizanteri, mide ve bağırsak iltihabı, karaciğer iltihabı gibi birçok hastalıklar mikroplu içme sularından ileri gelmektedir. Kirli sularda yüzmek ve yıkanmak göz, kulak, burun, boğaz ve ciltte çeşitli hastalıklara neden olmaktadır. Ayak parmakları arasında büyüyen mantar hastalığının yüzme havuzlarından meydana gelebileceği ispatlanmıştır. Suyun şirpençe, şerit gibi hastalıkları taşıdığından da şüphe edilmektedir. Az da olsa suda floride bulunması çocukların diş minelerini zedeler ve lekeler meydana getirir. İnsan sağlığının korunmasında temiz su ne kadar önemli ise kirli suyun da sağlık için o derece tehlikeli olduğu konusunda kuşku yoktur.

1.2.3. İyi Bir İçme Suyunda Aranacak Özellikler
İyi bir içme suyunda aşağıdaki özellikler olmalıdır: 6

     

İçme suyu; kokusuz, renksiz, berrak ve içimi serinletici olmalıdır. İçimi hoş, tercihen 7°C den aşağı sıcaklıkta olmamalıdır. Sertliği 7-17 sertlik derecesinde olmalıdır. Toksin ve zararlı maddeler ihtiva etmemelidir. Hastalık yapıcı (Patojen) mikroorganizmalar barındırmamalıdır. Bol miktarda ve fiyatı ekonomik olmalıdır.

1.3. Şehir Sularının Temizlenmesi
Yerleşim yerlerinde her zaman istenen kalitede ve yeterli miktarda su bulunmaz. Bu sebeple suyun içinde bulunan zararlı maddeleri ayrıştırmak gerekir. Suyu standartların ve yönetmeliklerin istediği şartlara getirmek için çeşitli temizleme yöntemleri kullanılır. Temizleme işlemi suyun içinde bulunan maddelerin yapısına ve özelliklerine göre değişir. Yaygın olarak kullanılan temizleme yöntemleri şunlardır.

1.3.1. Sudan Asidin ve Gazın Giderilmesi
Yeraltı sularında bazen kükürtlü hidrojen ve kükürt dioksit gibi gazlara rastlanır. Suda bulunan karbondioksit lezzet verirken oksijenle birlikte suyun sertliğinin artmasına neden olur. Özel hazırlanmış ızgaralar üzerine ince bir tabaka halinde akıtılan veya fıskiye şeklinde havaya püskürtülen su, bol hava ile temas ettirilerek içindeki gazlardan arıtılır. Bu metottan başka termik, vakumlu ve kimyevi arındırma şekilleri de kullanılır.

7

1.3.2. Durulma
Suyun içinde bulunan bitki artıkları, çamur ve mil gibi maddeleri ayrıştırmak için durulma yöntemi kullanılır. Mekanik ve kimyevi olmak üzere iki türlü yapılır. Mekanik durulmada 2–5 m derinlikteki havuzlara alınan suyun hızı 2–10 mm/sn düşürülür. Suyun bekletilme süresi 4–24 saattir. Sudaki asılı maddeler dibe çökerek ayrışır. Kimyevi durulmada ise durulma işlemini hızlandırmak için suya kimyevi maddeler atılır. Bunun için daha çok alüminyum, demir tuzları ve kireç kullanılır. Bu kimyasal maddeler suyun içinde bulunan asılı maddeleri çürütüp ağırlaştırarak pıhtılaştırır. Pıhtılaştırıcı kullanmakla durulma süresini kısaltmak amaçtır. Havuzun dibinde zamanla bir çamur tabakası meydana gelir. Bu çamur özel makinelerle temizlenir.

1.3.3. Suyun Dezenfekte Edilmesi
Suyu 10 dakika kaynatmak mikropları öldürmek için yeterlidir. Fakat bu yöntem pratik ve ekonomik değildir. Temizleme işleminde mikroplar kısmen azalmakla beraber tamamen ortadan kalkmaz. Ancak suyu kaynatmak salgın hastalıkların bulunduğu yerlerde uygulabilir. Suyu mikroplardan temizlemek için ozon, klor, kireç kullanılır. Şehir sularının temizlenmesinde yaygın olarak bu maddeler kullanılır. Mor ötesi (Ultraviole) ışınlardan geçirerek de dezenfekte yapılır.

1.3.4. Filtrasyon (Süzme)
Durulma yapılıp da hâlâ suda kalan asılı maddeleri ayrıştırmak için yapılır. Bu işlem için uygun kalınlıkta ve temiz kum kullanılır. Su kum tabakasından geçirilir. Kumda süzülme yavaş ve hızlı olarak iki kademe olur. Yavaş süzmede, kum tabakasından geçen suyun hızı 50–250 mm/saat, kumun iriliği 0,5–1 mm, kum tabakasının kalınlığı 0,70–1,20 m’dir. Hızlı süzmede, ise 5-10 m/saat, kum iriliği 0,35-0,60 mm‘dir, tabaka kalınlığı 0,65-1 m’dir. Zamanla kum tabakası kirlenir ve süzme görevini yapamaz. Ters yıkama yapılarak kumun arasını dolduran maddeler temizlenir.

1.3.5. Demir ve Manganın Sudan Arındırılması
Bunlar bol hava ile temas ettirilerek kolayca çöktürülür. Bu mümkün olmuyorsa bazı kimyevi maddeler kullanılır.

1.4. Şehir Sularının İletilmesi ve Dağıtılması
1.4.1. Suların Yerleşim Alanlarına İletilmesi
Sular kaynağından alınıp temizlendikten sonra yerleşim alanlarına borularla taşınır. Su yerleşim alanlarına üç şekilde iletilir:    Suyun yerçekimiyle iletilmesi Suyun pompalar yardımıyla iletilmesi Suyun depolama yoluyla iletilmesi 8

1.4.1.1. Suyun Yerçekimiyle İletilmesi Suyun derlendiği kaynak, şehirden yeteri kadar yüksekteyse bu yöntem uygulanır. Depo yüksekte olduğu için su kolayca kullanma yerlerine ulaşır. Suyun iletiminde ayrıca bir enerjiye ihtiyaç yoktur. Depo ile kullanma yeri arasındaki yükseklik ne kadar çok olursa su basıncı da o kadar artar. Bu iletim şekline tabi iletim de denir.

su deposu şebeke borusu

şehir

Şekil 1.1: Suyun şehre yerçekimiyle iletilmesi

1.4.1.2. Suyun Pompalarla İletilmesi Kaynağından alınan su pompalarla doğrudan şehir şebekesine basılır. Pompaların arızalanması veya elektriğin kesilmesi halinde şehir susuz kalır. Sarfiyatın arttığı zamanlarda yedek su pompaları çalıştırılır. Elektiriğin kesilmesi halinde şehrin susuz kalmaması için yedek bir jeneratör bulundurulmalıdır. Bu tip iletime Doğrudan dağıtım da denir.

şehir pompa şebeke borusu

kuyu
Şekil 1.2: Suyun pompayla doğrudan iletilmesi

1.4.1.3. Suyun Depolama Yoluyla İletilmesi Pompalarla su, şehirden yüksekte bulunan depo veya depolara basılır. Bu depolar civardaki tepeler üstüne kâgirden yapılabileceği gibi çelik sacdan da yapılabilir. Çelik sac depolar çelik konstriksüyon ayak üzerine oturtulur. Pompaların arızalanması halinde, şehrin su ihtiyacını bir süre karşılamak mümkündür. Bu dağıtıma tipine dolaylı dağıtım da denir.

9

depo pompa

şehir

şebeke borusu

Şekil 1.3: Suyun şehre dolaylı iletilmesi

1.4.1.3.1. Kâgir Depolar Kâgir depolar beton veya betonarmeden yapıldığı için kâgir adını buradan alır. Suyun lezzetinin bozulmasını önler. Sağlığa zararlı mikroplar üretmez. Bu depolarda ısınmaya, donmaya ve sızmaya karşı önlemler alınmalıdır. Şehir suyunun depolanmasında daha çok kâgir depoları kullanılır. 1.4.1.3.2. Çelik Depolar Çelik depolar metal malzemeden yapılır. Metalik oksitlenmeden dolayı, iyice boyanması ve sıkça temizlenerek bakımının yapılması gerekir. Dış hava şartlarına göre izole edilmelidir. Kâgir depolara göre yapılışı kolay ve pratiktir. Bu depoların muhtelif bakımları ihmal edilirse suyun tadı ve özelliği bozulur.

1.4.2. Şehir Sularının Dağıtılması
Şehir belediye sınırları içinde cadde sokaklarda yapılan dağıtım şehir suyu dağıtımı içine girer. Bu dağıtımı belediyeler yapar. Suların yerleşim alanlarında dağıtımı üç şekilde yapılır:    Kör uç dağıtım Balık ağı dağıtım Karışık Dağıtım

Günümüzde bu dağıtım sistemleri çift borulu yapılmaktadır. Özellikle büyük caddelerin şehir suyu dağıtımında çok kullanışlı olur. Su dağıtımı yapılacak binalara bağlantı yapabilmek için caddeler enlemesine kazılmaz. Hemen binanın kendi tarafında bulunan boruya bağlantı yapılır. 1.4.2.1. Kör Uçlu Dağıtım Bu sisteme ramifiye ve dal dağıtım sistemi de denir. Su devamlı akış halinde değildir. Yani boru uçları sokak sonlarında kapanmaktadır. Bir sokakta arıza olduğumda bütün semtin sularını kesmek zorunda kalırız. Çünkü her sokağın başında vana yoktur. Boruda suyun hareketsiz kalması suyun bayatlamasına ve boru dibinde çamur oluşmasına neden olur.

10

Şekil 1.4: Kör uçlu dağıtım sistemi

1.4.2.2. Balık Ağı Sistemi Bu sistemde su devamlı akış halindedir. Her boru bölümünün vanalarla kontrolü mümkündür. Böylece arıza bulunduğu zaman borunun bulunduğu sokak veya sokakların suyu kesilir. Fakat bu sistemin yapımı pahalıdır.

Şekil 1.5: Balık ağı dağıtımı

1.4.2.3. Karışık Sistem İki metodun sorunlarını ortadan kaldırmak için bunların birleşimi olan karışık sistem uygulanır. Bu sistemde merkezi yerleşim mahalleleri ağ sisteminde, kenar yerleşim alanları ise kör uçlu dağıtım sisteminde yapılır.

Şekil 1.6: Karışık sistem

11

1.5. Şehir Suyunun Bina Tesisatına Bağlanması
Binaların temiz su tesisatı bulunduğu sokak veya caddeden geçen şebeke borusundan alınır. Bir binaya, binanın önünden geçen şehir suyu borusundan su alma işlemi kolye ve kolye priz yöntemiyle yapılır. Şehir şebekesi kuru ve su yoksa sadece kolye kullanılır. Kolye çelik veya dökümden yapılmış manşonlu kelepçe biçimlidir. Borunun bağlanacağı manşon biçimli kısmına kolye boyunduruğu denir. Şebeke borusu ve kolye arasına conta koyularak kolye vidaları sıkılır. Bir matkapla boru bağlanılacak yerden delinerek bina hattı çekilir. Şehir borusunda basınçlı su varken kolye priz kullanılır. Borunun delinmesinde özel bir delme matkabı kullanılır. Kullanılan özel matkap elektriksiz ve el gırgırı biçimli olup mandreni priz musluğuna bağlanacak biçimlidir. Bina su tesisatı hattı için önce boruya bir kolye takılır. Kolyenin boyunduruğu ile boru arasındaki sızdırmazlığı sağlamak için bir conta konulur. Boyunduruğa bir priz musluğu vidalanır. Vanaya takılan özel delme matkabıyla borunun delinmesi sağlanır. Boruya açılan deliğin çapı 80 mm’ ye kadar borularda 25 mm; 100 mm’ye kadar ise 32 mm’den büyük olmamalıdır. Daha büyük ihtiyaçlar için boruya bir T parçası konur veya birden fazla delikten su alma işlemi yapılır.

Resim 1.1: Kolye priz bağlantısı

1.5.1. Bina Besleme Hattı (Şube Yolu)
Bina temiz su tesisatının şehir su borusu ile su sayacı arasındaki bölümüne bina besleme hattı denir. Besleme borusu hattı üzerine, yaya kaldırımı altında kalacak şekilde bir kontrol vanası konulur. Bu vanayı açıp kapamak için özel anahtar vardır. Boru çapı 15 daireye kadar 32 mm, 15 daireden sonra 40 mm polietilen boru olmalıdır.

Resim 1.2: Besleme hattı

12

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ–1
Verilen şekle uygun kolye priz bağlantısını 40 dakikada yapınız.

Araç ve Gereçler 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. Kolye Priz musluğu Kare başlı belediye vanası Polietilen (Pe) boru Özel delme matkabı (El gırgırı) Kendir Sülüğen

İŞLEM BASAMAKLARI

ÖNERİLER

 İş önlüğünüzü giyerek çalışma ortamınızı hazırlayınız.  Çalışma ortamınızı düzenleyerek takım hane  İşe uygun takım ve aletleri sorumlusundan markalama ve delme için gerekli olan hazırlayınız. takımları alınız.  Mevcut olan ana boruyu hazırlayınız.  Delinecek boru çapına uygun priz musluğu ve kolyeyi hazırlayınız.  Boruyu uygun ölçülerde markalayınız.  Boruya açılan deliğin çapı 80 mm’ye kadar borularda 25 mm, 100 mm’ye kadar ise 32 mm’den büyük  Projeye uygun besleme olmamalıdır. yerini tespit ediniz.  Kolyeyi markaladığınız yere bağlayınız.  Özel delme aparatıyla yavaş deliniz.  Hazırladığınız vanayı kolyeye takınız.  Şehir su borusu hattından,  Aldığınız hattı su sayacına kadar döşeyiniz. bina girişine kadar olan  Besleme borusunun çevresini ince kumla doldurarak mesafeye besleme borusunu tesviye ediniz. döşeyiniz.

13

ÖLÇME VE DE ĞERLEND İRME ÖLÇME VE DE ĞERLEND İRME–1
Bu faaliyette kazanmış olduğunuz bilgileri aşağıda verilen soruları cevaplayarak değerlendiriniz.

ÇOKTAN SEÇMELİ TEST
1. 2. 3. Aşağıdakilerden hangisi suyun başlıca fiziksel özelliklerinden değildir? A) Renk A) 10ºC B) Berraklık B) 7ºC C) Sıcaklık C) 20ºC C) Kör uçlu dağıtım D) Karışı dağıtım C) 3 D) 4 C) Daha çabuk iletilmesi D) Hiçbiri C) Besleme borusu, branşman, ana boru D) Kolon, besleme borusu, ana boru C) Priz hattı D) Branşman hattı D) Isı D) 15ºC İçme suyu sıcaklığı tercihen kaç dereceden aşağı olmamalıdır? Şehir sularının dağıtımı hangi yöntemle yapılmaz? A) Yukarıdan aşağıya dağıtım B) Balık ağı dağıtım 4. 5. Suyun iletimi kaç yolla yapılır? A) 1 B) 2 Suyun yerçekimi ile iletiminin en önemli özelliği nedir? A) Pahalı olması B) Ekonomik olması 6. A) Dağıtım, kolon, bağlantı borusu B) Kolon, branşman, besleme borusu 7. A) Matkap B) Kolye

Bina içi tesisattaki borular aşağıda hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Şebeke borusundan hat almak için şebeke borusuna takılan aparatın adı nedir?

DOLDURMALI TEST
Aşağıdaki cümlelerde noktalarla belirlenen yerleri doğru sözcüklerle doldurunuz. 1. 2. 3. Bina temiz su tesisatının şehir su borusu ile su sayacı arasındaki hatta…………. …………. denir. Sokak ve caddelerden geçen boruların birbiriyle bağlantılı yapılan dağıtım sistemine……… …………… denir. Sokak ve caddelerden geçen boruların birbiriyle bağlantısız yapılan dağıtım sistemine……… …………… denir.

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Bu faaliyette eksik olduğunuzu düşündüğünüz konular varsa, tekrar bilgi sayfasına dönerek eksik olan yönlerinizi tamamlayabilirsiniz. Kendinizi yeterli görüyorsanız diğer faaliyete geçiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz. 14

ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2
AMAÇ
Gerekli donanımları kullanarak standartlara uygun biçimde bina temiz suyu dağıtım sistemlerini döşeyebileceksiniz.

ARAŞTIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:  Belediyelere giderek konu hakkında bilgi alınız.  Bölgenizdeki tesisat ile ilgilenen firmalardan bilgi edininiz.

2. BİNALARDA SUYUN DAĞITIM SİSTEMLERİ
Binalarda temiz suyu kullanma yerlerine ileten boru ağına bina temiz su tesisatı denir. Bunlar üç şekilde yapılabilir.

2.1. Kolon Sistemi
Bu sistem şehir su basıncının yeterli olduğu yerlerde uygulanır. Şehir şebekesinden gelen su zemin kattan kolonlar vasıtasıyla açıktan ve merdiven boşluğundan dağıtılır. Bu sistemde sayaçlar her bağımsız birimin önünde sayaç kutusunun içine montaj edilir.

Şekil 2.1: Kolon sistem dağıtımı

15

2.2. Dizi Sistem
Tüm sayaçlar bina girişinde veya bodrum katta sayaçlar kutusunun içinde bulunur. Her bağımsız birime sayaçlardan ayrı kolon çıkarılır.

Şekil 2.2: Dizi sistem dağıtımı

2.3. Basınçlama Depolu Sistem
Şehir su basıncının yetersiz olduğu binalarda hidroforla (Basınçlama deposu) dağıtım yapılır. Suyun hava basıncı ile dağıtılmasını sağlayan silindir biçimindeki depolara hidrofor denir. Üstten dağıtmalı tesisatlarda üst katların basıncı yetersizdir. Hidrofor ile dağıtım yapılarak bu sakınca ortadan kaldırılır. Hidrofor basınçlı hava ile dağıtım yaptığından, içinde bulunan havanın suda erimesi sonucu suyun lezzeti de artar. Hidrofor suyu kuyudan ya da günlük ihtiyacı karşılayabilen su deposundan pompayla hidrofora taşınır ve hidroforda su basınçlandırılarak katlara gönderilir. Şehir su basıncının yeterli olduğu durumlarda suyun doğrudan binaya gitmesi için bypass bağlantısı yapılır. Bu durumda hidrofor devre dışı kalır.

Şekil 2.3: Hidrofor tesisatı

16

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ–2
Aşağıda verilen dizi sistemi kolon dağıtım kolektörünü yapınız.

Araç ve Gereçler
1. 2. 3. 4. 5. Boru mengenesi Boru anahtarı Ø40 Te ve nipel Ø40- Ø15, Ø20, Ø25, Ø32 redüksiyon Kendir, sülüğen boya veya bezir yağı

İŞLEM BASAMAKLARI

ÖNERİLER

 İşe uygun araç ve gereçleri  Çalışma ortamınızı hazırlayınız hazırlayınız.  Gerekli araç ve gereçleri alınız.   işi    Resmi inceleyiniz. İşi yapmaya Ø40 mm ‘lik Te ‘den başlayınız. Ek parçalarına keten sarınız. Keten üzerine bezir yağı veya sülüğen boya sürünüz. Çıkış ağızlarının aynı eksende olmasına dikkat ediniz. ve kirlerini

 Verilen resme yapınız.

göre

 Yapılan işin teslim ediniz.

 İşini üzerindeki boya artıkları temizleyiniz.  Üzerine numaranızı yazınız.  İşi öğretmeninize teslim ediniz.

17

ÖLÇME VE DE ĞERLEND İRME–2 ÖLÇME VE DE ĞERLEND İRME
Bu faaliyette kazanmış olduğunuz bilgileri aşağıda verilen soruları cevaplayarak değerlendiriniz. ÇOKTAN SEÇMELİ TEST 4. Binalarda temiz suyu kullanma yerlerine ileten boru ağına ne denir? A) B) C) D) 5. A) B) C) D) 6. A) B) C) D) 7. A) B) C) D) 8. A) B) C) D) Kolon Ana boru Branşman hattı Bina temiz su tesisatı Basınçlama depolu sistem Ana boru Dizi sistemi Kolon sistemi Suyu boşaltmak Suyu depo etmek Su basıncını artırmak Suyun basıncını sabitlemek Kolon sistemi Üstten dağıtma sistemi Basınç bölgeli sistem Ana borulu sistem Suyu dolaylı olarak dağıtır. Su basıncı yeterli olduğu zaman doğrudan binaya bağlar. Suyun basınçlı olarak dağıtılmasını sağlar. Hidroforu devreye sokar.

Binalarda suyun dağıtım sistemi aşağıdakilerden hangisi değildir?

Hidrofor (Basınçlandırma deposu) neden kullanılır?

Şehir şebeke suyu yeterli olduğu yerlerde hangi sistemin kullanılması uygun olur?

Bypass hattı niçin yapılır?

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Bu faaliyette eksik olduğunuzu düşündüğünüz konular varsa, tekrar bilgi sayfasına dönerek eksik olan yönlerinizi ders öğretmeninizden de yardım alarak tamamlayabilirsiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

18

ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3
AMAÇ
Gerekli donanımı kullanarak soğuk ve sıcak su daire içi borularını döşeyebileceksiniz.

ARAŞTIRMA
Bu faaliyet başlamadan yapmanız gereken öncelikli araştırmalar şunlardır:    Belediyelere giderek konu hakkında bilgi alınız. Bölgenizdeki tesisat ile ilgilenen firmalardan bilgi edininiz. Bir inşaatı gezerek temiz su tesisatı boruların nasıl döşendiğini görünüz.

3. BİNA TEMİZ VE SICAK SU BORULARINI DÖŞEME
3.1. Soğuk Su Tesisatı
3.1.1. Çelik Borularla Tesisatın Döşenmesi
Galvanizli çelik boru mengeneye yeterli uzunlukta bağlanır. Boru uygun yöntemlerden biriyle ölçü alınarak işaretlenir. İşaret yerinden kesilerek diş açma için boru ağzı temizliği yapılır. Boru çapına uygun pafta lokması pafta gövdesine takılır. Pafta cırcır yönüne ayarlanarak borunun diş açılacak ucuna takılır. Paftaya boru eksenine dik baskı uygulanarak pafta saat yönüne doğru çevrilir. Diş tutturulduktan sonra dişlere makine yağı damlatılarak paftanın ısınmaması ve rahat diş açılması sağlanır. Diş boyu, pafta lokmasını iki diş kadar geçmelidir. Galvanizli çelik borular ek parçasıyla birleştirme ve yön değiştirmeleri yapılır. Bu borulara hiçbir zaman eğme, bükme ve kaynak gibi sıcak işlem uygulanmaz. Yoksa boru kaplaması olan galvaniz özelliğini kaybederek borunun korozyona uğramasına neden olur. Borunun açılan dişi üstüne sızdırmazlık elemanı sarılır. Sızdırmazlık elemanı olarak keten veya teflon bant kullanılır. En çok kullanışlı olan kendirdir. Teflon bant ise silikon esaslı bir maddedir. Özellikle musluk, vana, uzatma parçası gibi krom nikel kaplı malzemelerde teflon bant tercih edilir.

19

Şekil 3.1: Kendir sarma

Sızdırmazlık elemanı sarılan boru dişine ek parçası sıkılır. Ek parçası aşırı sıkılmamalıdır. Yoksa ek parçası çatlar. Bu da istenmeyen su kaçaklarına neden olur. Borunun son iki dişi sıkılmamalıdır. Boru birleşiminden sonra kalan kendir temizlenerek estetik olarak güzel bir görünüm sağlanır.

3.1.2. Bakır Borularla Tesisatın Döşenmesi
Bakır borular Türkiye’de daha çok küçük tesislerde kullanılır. Çelik borulara göre daha pahalı olmasına rağmen daha hafif, montajları kolay ve korozyona dayanıklıdır. Bakır borular sert ve yumuşak olabilir. 22 mm çapa kadar bakır boruların yumuşak cinsleri düz çubuk olarak bulunur. Daha büyük çaptakiler sadece düz boru olarak bulunur. Bakır boruların et kalınlıkları düşüktür. Bu nedenle bakır borular dişli bağlantıya uygun değildir. Bakır borular lehimli, havşalı, yüksüklü ve kordonlu olarak birleştirilir. Temiz su tesisatındaki birleştirmelerde dört yöntem kullanılır.

Şekil 3.2: Bakır boru birleştirme örnekleri

20

3.1.3. Plastik Borularla Tesisatın Döşenmesi
Temiz su tesisatında kullanılan polipropilen (Pp) türü plastik borular termosetting plastik özelliği taşır. Bu nedenle ısıl işlem yapılarak birleştirilir. Borunun 230°C–250°C kadar ısıtılması, kolay şekil alarak aynı cins plastikle yapışma özelliği kazanır. Burada boru ve ek parçasının aynı firmanın mamulü olmasına dikkat edilmelidir.

1. Füzyon kaynak makinesi

2. Sıcaklık ayarının yapılması

3. Lokmaların takılması
Şekil 3.3: Plastik boru birleştirme

Yeterli miktarda kesilen plastik borunun kaynak ucu temizlenir. Borunun ucu kaynak uzunluğu kadar işaretlenir. 230°C–250°C kadar ısınmış füzyon kaynak makinesi lokmalarına boru ve ek parçası aynı anda takılır. Yaklaşık 10 saniye kadar beklenir. Boru ve ek parçası aynı anda çekilerek 10–20 saniyede kıpırdatmadan, düzgün bir şekilde ve hafifçe bastırarak beklenir (Bu üçlüler küçük çaplar için geçerlidir.).

3.2. Sıcak Su Tesisatı
3.2.1. Çelik Borularla Tesisatın Döşenmesi
Binaya soğuk su tesisatı döşeme esnasında sıcak su tesisatı da beraberinde döşenir. Sıhhi tesisatçı aynı işlemi yapar.

21

3.2.2. Bakır Borularla Tesisatın Döşenmesi
Şofbenlerde, kombilerde, ısı tesisatında, ev ve sanayi tipi klimalarda, güneş enerji sistemlerinde, yerden ısıtma sistemlerinde, eşanjörler ve doğalgaz tesisatı gibi yerlerde geniş bir kullanım alanı bulunmaktadır. Bu konuyu daha geniş şekilde Kullanım sıcak su sistemleri modülünde uygulamalı olarak öğreneceğiz.

3.2.3. Plastik Borularla Tesisatın Döşenmesi
Plastik boru altyapı malzemesi olarak çok iyi malzemedir. Kullanım sıcak suyu çok yüksek sıcaklıkta olmayacağı için ve borular döşeme içinde kalacağı için dayanım açısından ideal bir borudur. Yüksek sıcaklık istenen yerlerde alüminyum folyolu boru kullanılır. Bu boru piyasada PPRC (Polipropilen Random Copollimeriset) olarak bilinir. Folyolu borunun üzeri alüminyum kaplı olduğu için uzama katsayısı düşük ve sızdırmazlık dayanımı yüksektir. Bu konuyu daha geniş şekilde Kullanım sıcak su sistemleri modülünde uygulamalı olarak da öğreneceğiz.

3.3. Islak Mekânlarda Tesisatın Döşenmesi
Binalarda banyo, WC ve mutfaklara ıslak hacim denir. Islak hacimler dairenin önemli bir alanını işgal eder. Dairelerin bu kısımlarında suyla ilgili ihtiyaçlar giderilir. Sıhhi tesisat su kullanma yerleri, ihtiyaca göre bu bölümlerde toplanır. Dairelerde temiz su boruları zorunlu kalmadıkça sıva altı döşenmelidir. Aynı zamanda borunun sıva altı döşenmesi terlemeyi önler. Katlara çıkan kolon boruları ise sıva üstü döşenir. Atık su boruları ise duvar veya döşeme içinden çekilir. Atık su kolon boruları duvar yüzeyinden döşenir. Sonradan bu borular fayans altına alınır. Yataydaki atık su boruları ise düşük döşeme veya döşeme üstünden çekilir. Döşeme kaplamasıyla üzeri kapatılır.

3.3.1. Banyo
Banyoda klozet, lavabo, yer süzgeci, çamaşır makinesi, küvet gibi vitrifiye malzemeleri kullanılır. Banyo odalarının düzenlenmesinde kapının tam olarak açılabilmesine özen gösterilmelidir. Eğer çamaşır makinesi banyoya konulacaksa su ile temas etmeyeceği yerde olmasına dikkat edilir. Banyoya konulan vitrifiye malzemelerinin su kullanma yüküne göre sıhhi tesisat borusu çapı kullanılır. Bu malzemelerin her biri için genellikle ½” (Ø15 mm) anma çapındaki borular yeterlidir. Borular inşaat aşamasında, banyo duvarı iç yüzeyinden sıva altı döşenir. Banyoda kullanılan vitrifiye malzemelerde klozet gideri için Ø100’luk boru hattı bırakılmalı, diğerleri için Ø50’lik boru hattı yeterlidir. Banyoda dikey olarak döşenmesi gereken borular sıva altına döşenmelidir. Yatay atık su boruları bitmiş döşeme altında kalır. Bu modülün uygulamasını Atık Su modülünde yapacağız.

22

3.3.2. WC
Banyodan ayrı olarak düşünülmeli ve çok iyi havalandırılmalıdır. WC ‘lerde alaturka helâ taşı vazgeçilmez vitrifiye malzemesidir. WC çıkışına da bir lavabonun konulması gerekir. Lavabo helâ taşının kullanılmasından sonra el yıkamak için gereklidir. Alaturka hela taşı rezervuar doldurma borusu çapı ve taharet musluğu boru çapı ½” (Ø15 mm) olarak kullanılır. Lavabo musluğu için de ½” (Ø15 mm) ‘lik boru yeterlidir. WC’de hela taşının yanında temizleme için bas bağlantısı ve lavabo için atık su ağzı bırakılmalıdır. Hela taşı için Ø100’lük boru ağzı, lavabo için Ø50’lik boru ağzı yeterlidir. Bas için spiral boru ile bağlantı yapılır. Bağlantı yapılırken hela taşının arka tarafında borunun ezilmemesine dikkat edilmelidir. Bu modülün uygulamasını Atık Su modülünde yapacağız.

3.3.3. Mutfak
Mutfakta esas olarak mutfak eviyesi ve ocak (Fırın) bulunur. Ayrıca bulaşık makinesi, buzdolabı, kahve makinesi, çırpıcı, kızartma makinesi gibi cihazlar da yer alır. Mutfaktaki tesisatı yaparken yukarıdaki malzemeleri göz önünde bulundurarak işlem yapmanız size ileride kolaylık sağlayacaktır. Mutfaklarda su ile doğrudan ilgili olan eviye ve bulaşık makinesidir. Bazı durumlarda şofben veya kombi de konulur. Bu boruların temiz su bağlantıları ½” (Ø15 mm) borularla yapılır. Bulaşık makinesi, şofben ve kombilerin sıcak su girişleri ½” olmasına rağmen, boru tesisatı ¾” çapta yapılır. Redüksiyonlarla ½” çapa düşürülür. Mutfakta bırakılacak atık su tesisat bağlantıları eviye ve bulaşık makinesi içindir. Onların atık su boru çaplarının da Ø50 olması yeterlidir. Bu modülün uygulamasını Atık Su modülünde yapacağız.

23

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ–3
Aşağıda verilen projenin uygulama tesisatını bilgi sayfalarında verilen bilgiler doğrultusunda, işlem basamaklarına uygun olarak yapınız?

Araç ve Gereçler 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Boru mengenesi Boru paftası Boru anahtarı Galvanizli çelik boru Muhtelif boru ek parçaları Küresel vana Kendir Sülüğen veya bezir yağı

24

İŞLEM BASAMAKLARI

ÖNERİLER

 Öğretmeninizin isteği doğrultusunda grup çalışması yapabilirsiniz.  İş önlüğünüzü giyerek çalışma ortamınızı  İşe uygun takım ve aletleri düzenleyiniz. hazırlayınız.  Çalışma ortamınızı düzenleyerek takım hane sorumlusundan gerekli olan takımları alınız.  Malzeme deposu sorumlusundan boru ve ek parçalarını alınız.  İşe başlamak için projeyi iyice inceleyiniz.  Kat arasından geçecek borulara mutlaka kovan  Projeye göre tesisat geçişlerini koyunuz. belirleyiniz.  Boruların geçeceği yerleri tebeşirle işaretleyiniz.  Boru geçiş kanallarını deliklerini hazırlayınız. ve  Boru kanallarını açınız.  Kırılan tuğla parçalarını temizleyiniz.

 Tesisata başlamadan önce iyi düşünerek bir kere yapınız.  Uygun boru seçmek ve soğuk su  Tesisatı yaparken o anı değil, ilerisini boru tesisatını döşeyiniz. düşünerek iş yapınız.  Boru ağızlarının sıva altında kalmamasına dikkat ediniz.  Sıcak su borularını soğuk su borularının üstünden döşeyiniz.  Uygun boru seçmek ve sıcak su  Boruları ısıtıcıdan başlayarak döşeyiniz. boru tesisatını döşeyiniz.  Boruların eğimine dikkat ediniz.  Boru ağızlarının sıva altında kalmamasına dikkat ediniz.  İşin doğruluğunu kontrol ediniz.  İşi bitirerek teslim ediniz.  Kirlettiğiniz yerleri temizleyiniz.  Öğretmeninize işi bitirdiğinizi söyleyiniz.

25

ÖLÇME VE DE ĞERLEND İRME–3 ÖLÇME VE DE ĞERLEND İRME
Bu faaliyette kazanmış olduğunuz bilgileri aşağıda verilen soruları cevaplayarak değerlendiriniz.

ÇOKTAN SEÇMELİ TEST
1. Bakır borularda birleştirme şekli hangisi değildir? A) Havşalı B) Lehimli 2. A) 200ºC B) 320ºC 3. C) Kaynaklı D) Kordonlu C) 250ºC D) 300 ºC C) Kaliteli kaynak yapılır D) Hiçbiri

Plastik borularda makine kaç dereceye kadar ısıtılır?

Füzyon kaynak makinesi yeterli ısıtılmazsa ne olur? A) Yapılan birleştirmeler basınca dayanıklı olmaz. B) Borular yapışmaz.

4.

Sıcak su tesisat ağızları hangi tarafta bulunur? A) Sağ B) Alt C) Üst D) Sol C) Daha ekonomiktir. D) Malzeme tasarrufu sağlar. C) Birleştirmeler vidalı yapılır. D) Birleştirmeler kaynakla yapılır.

5.

Soğuk su ve sıcak su tesisatının iyi planlanması ne gibi avantajlar sağlar? A) İşçiliği azaltır. B) Hepsi

6.

Galvanizli boruların birleştirilmesinde hangi yöntem uygulanır? A) Lehimli birleştirme yapılır. B) Füzyon kaynağı.

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Bu faaliyette eksik olduğunuzu düşündüğünüz konular varsa, tekrar bilgi sayfasına dönerek eksik olan yönlerinizi ders öğretmeninizden de yardım alarak tamamlayabilirsiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

26

ÖĞRENME FAALİYETİ–4 ÖĞRENME FAALİYETİ–4
AMAÇ
Uygun takım ve aletleri kullanarak soğuk ve sıcak su tesisatı ağızlarını, tekniğine uygun olarak ayarlayabileceksiniz.

ARAŞTIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken araştırmalar şunlardır:   Bölgenizdeki tesisat ile ilgilenen firmalardan bilgi edininiz. Bir inşaatı gezerek temiz su tesisat borularının nasıl döşendiğini görünüz.

4. TEMİZ SU VE SICAK SU TESİSAT AĞIZ AYARLARI
4.1. Boru Ölçü Ayarları
Temiz su boruları daima boyuna ölçü alınarak işaretlenir. Ölçü almada şerit metre ve kırmızı kurşun kalem kullanılır. Atölye şartlarında ve küçük ölçülerde çelik cetvel de kullanılabilir. Metrenin ucu, ölçü başlangıç noktasından tutulur. Metre, ölçü değeri büyüklüğü kadar açılarak boru üzeri işaretlenir. Ölçü almanın özelliğine göre ek parçasının artıracağı büyüklük ve diş payını göz önünde bulundurmak gerekir. Ölçü alma kuralları ayrıntılarını daha önceki modüllerde görmüştük. Değişik çaplı boruların yatay ve düşey döşenmeleri durumunda boruların eksenleri arasındaki mesafesinin yaklaşık olarak 200 mm bırakılması uygun olur.

Şekil 4.1: Yatay boruların paralel döşenmesi

27

Şekil 4.2: Dikey boruların paralel döşenmesi

Şekil 4.3: Batarya ağzı ölçüsü

Tesisatta en zor uygulamalardan biri olan batarya bağlantı ağızlarının ölçüleri ise 155 mm olarak bırakılmalıdır. Batarya bağlantı ağızları bırakılırken mutlaka batarya şablonu kullanılmalıdır. Ağızlar bırakılırken dikkat edilmesi gereken hususlardan biri de bırakılan ağızların sıvadan sonra sıva altında kalmayacak şekilde yapılmasıdır. Bunun için de batarya boru ağızlarına 10 cm kadar bir boru parçasının sıkılması, boru ağızlarının sıva ile kapatılmasını önler.

4.2. Boruları Su Terazisi ile Terazileme
Temiz su boruları belirli eğimle döşenir. Eğimin yönü su sayacı tarafıdır. Bu eğim tesisatın suyla dolması sırasında, havanın armatürlere doğru yükselmesini sağlar. Ters eğim ise tesisatta hava toplanmasına neden olur. Temiz su tesisatında en uygun eğim %0,5’tir. Uzun ve düz boru hatlarında eğim %0,1’e kadar düşürülebilir. Eğim su terazisi ile alınır. Su terazisindeki hava kabarcığı iki çizgi arasındayken terazinin eğim yönü, ucuyla boru arasında eğim miktarı kadar boşluk olur. Tek tip eğim uygulanan boru bölümlerinde 1 m ’lik uzunluğa göre hesaplanmış ahşap bir mastar veya 28

terazinin uzunluğuna göre hesaplanarak yapılmış ahşap takoz eğimin verilmesini kolaylaştırır. Batarya bağlantı ağızlarının yüksekliğinin aynı hizada olmasına mutlaka dikkat edilmesi gerekir. H-Ahşap takoz veya mastar yüksekliği(mm) U-Uzunluk (mm ) E-Eğim(%) H=UxE formülü ile hesaplanır. Örnek: 2000 mm uzunluğunda yataya paralel döşenen temiz su borusu %0,5 eğimle döşeniyor. Su terazisinin altına konulacak takoz yüksekliği ne kadar olmalıdır? Çözüm: H=? U=2000 mm E=%0,5 H=UxE H=2000x0.005 H=10 mm’dir.

Şekil 4.4:Temiz su borularında kullanılan mastarlar

29

4.3. Boruları Sabitleme
Temiz su boruları geçtikleri yapı elemanı yüzeyine kelepçe, askı ve konsollarla tespit edilir. Her boru türüne kendi malzemesinden yapılmış tespit elemanı kullanılır. Temiz su tesisatında en çok kullanılan tespit elemanı örnekleri aşağıda şekillerle gösterilmiştir.

Şekil 4.5:Boru tespit örnekleri

30

Boru tespit elemanları temiz su boruları çap büyüklüğüne, yatay ve dikey konumlarına göre belirli aralıklarla tespit edilir. Boru çaplarına göre aralık ölçüleri:

a. Dikeyde boru tespit aralığı

b. Yatayda boru tespit aralığı

Şekil 4.6: Yatay ve dikeyde çaplara göre boru çelik tespit ölçüsü

Temiz su tesisatında, sıva altında döşenen boruları sabitlemek için önce tel kullanılır. Tesisat denemeye tabi tutulduktan sonra eğer tesisatta kaçak yoksa borular yapılacak harçla sabitlenir. Yapılacak harca kesinlikle kireç konulmamalıdır. Özellikle galvanizli boru kullanılmışsa buna çok dikkat edilmelidir. Borular kapatılırken bırakılan musluk ve batarya ağızlarının dışa doğru tam 90° bakmasına dikkat edilir. Batarya ağızları ölçüleri tekrar kontrol edilir. Plastik borularla yapılan tesisatlarda özel bir aparatla ağızlar sabitlenir. Bu aparata batarya bağlantı şablonu denir. Aşağıdaki şekilde şablonun kullanılışı gösterilmiştir.

Resim 4.1: Batarya bağlantı şablonu

31

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ–4
Aşağıda verilen batarya bağlantı ağzı hazırlama uygulamasını, bilgi sayfalarında verilen bilgiler doğrultusunda işlem basamaklarına göre temrin amaçlı yapınız

Araç ve Gereçler 1. 2. 3. 4. 5. 6. Kurbağacık anahtar Ø allen anahtar ½” dirsek Alçı Çekiç Keski

İŞLEM BASAMAKLARI

ÖNERİLER

 Tesisatın sağlıklı çalışması ve estetik olarak güzel görünmesi için su terazi kullanınız. İşe uygun takım ve aletleri  İş önlüğünüzü giyerek çalışma masanızı düzenleyiniz. hazırlayınız.  Çalışma ortamınızı düzenleyerek gerekli olan takım ve malzemeleri alınız.  Yerden yüksekliği ölçerek işaretleyiniz. Batarya yerini çizerek  Yükseklik ölçü işaretine göre iki ağız arasının belirtiniz. yerlerini işaretleyiniz.  İşaret yerlerini dirsek büyüklüğü kadar açınız.  Dirsekleri yerlerine alçı harcıyla tutturarak ve Dirsekleri yerlerine tutturunuz. kurumaya bırakınız.  Dirsek ağızları sıvayla aynı seviyede olsun.  Eksantrik nipelleri bağlayınız.  Terazisini ayarlayınız. Eksantrik nipelleri takınız.  Rozetleri nipellere takız.  Batarya somunlarını önce elle eşit, sonra kurbağacık anahtarla sıkınız.  Ölçü ve terazi kontrolünü yapınız. İşinizi kontrol ediniz.  Kirlettiğiniz yerleri temizleyiniz.  İşi bitirdiğinizi öğretmeninize söyleyiniz.

32

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME–4
Bu faaliyette kazanmış olduğunuz bilgileri aşağıda verilen soruları cevaplayarak değerlendiriniz.

ÇOKTAN SEÇMELİ TEST
1. Değişik çaplı boruların yatay ve düşey döşenmeleri durumunda eksenleri arasındaki mesafe yaklaşık olarak ne kadar olmalıdır? A) 100mm B) 150mm 2. C) 200mm D) 250mm

Batarya bağlantı ağızları ölçüsünün doğru bırakılmaması hangi sorunları ortaya çıkarır? A) Batarya bağlanmaz. B) Fayansları kırmamız gerekir. C) Zaman kaybı olur. D) Hepsi C) Terazi D) Kumpas C) Aşağıya doğru D) Suyun akış yönünün tersine C) 160 mm D) 140 mm

3.

Tesisatta eğim hangi takımla kontrol edilir? A) Gönye B) Su Hortumu

4.

Borularda eğim hangi yöne doğru olmalıdır? A) Yukarıya doğru B) Suyun akış yönüne doğru

5.

Batarya bağlantı ölçüleri kaç mm olmalıdır? A) 155 mm B) 145 mm

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Bu faaliyette eksik olduğunuzu düşündüğünüz konular varsa, tekrar bilgi sayfasına dönerek eksik olan yönlerinizi ders öğretmeninizden de yardım alarak tamamlayabilirsiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

33

ÖĞRENME FAALİYETİ–5 ÖĞRENME FAALİYETİ–5
AMAÇ
Gerekli donanımı kullanarak su sayacı montajını yapabileceksiniz.

ARAŞTIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken araştırmalar şunlardır:    Belediyelere giderek konu hakkında bilgi alınız. Bölgenizdeki tesisat ile ilgilenen firmalardan bilgi edininiz. Bir inşaatı gezerek sayacın nerelere döşendiğini görünüz.

5. SU SAYACININ MONTAJI
Özelliğine göre içinden geçen akışkan miktarını ölçmekte kullanılan tesisat malzemelerine su sayacı denir.

5.1. Su Sayacı Çeşitleri
Su sayaçları 15 mm çaptan, 800 mm çapa kadar her türlü su ölçüm ihtiyacını karşılayacak yapıda üretilmektedir. Sıhhi tesisatta kullanılan su sayaçlarını soğuk ve sıcak su sayaçları olarak iki grupta inceleyebiliriz.

5.1.1. Soğuk Su Sayaçları
Su sayacı; devamlı suyla temas halinde olarak geçen suyun miktarını (debisini) ölçme aletidir. Geçen suyun miktarının ölçülebilmesi için önce su pervaneyi çevirir. Geçen suyun miktarı ile pervanedeki dönüş sayısı arasında doğru bir orantı vardır. Pervanedeki hareket dişli mekanizmaya iletilir. Su sayaçları prensip olarak hız esaslı çalışır. Su sayacı, su girişi sağlayan bir delik (Bu delik basit veya karmaşık geometrili olabilir.), su çıkışı ve belirli çapa sahip bir rotordan oluşur. Rotor, suyu birim miktarda geçiren sayaç elemanıdır. 34

Şekil 5.1: Su sayacının ölçme prensibi

Su, sayacın çeşidine ve suyun giriş çıkış hareketine göre tek ya da çok huzmeli su geçişi yapar. Bunlar teğetsel tip olarak adlandırılırlar. Çünkü suyun girişi, rotor eksenine göre dik olduğu için teğetsel çalışır. Huzme, suyun sayaçtan geçerken birim miktara ayrılmasıdır. Tek huzmeli sayaçlar, suyu bir birim olarak geçirir ve ölçme yapar. Tek huzmeli sayaçlarda rotor tekerlek şeklinde olup çok kanatlıdır. Düzlemine dik olan ekseni etrafında simetriktir. Eksenin bu şekilde dik olması, rotorun mil üzerinde yataklanma karakteristiğini iyileştirdiği gibi küçük debilerde ortaya çıkan sürtünme sorununu da en aza indirir. Çok huzmeli sistemde ilk bakışta tek huzmeli ile Şekil 5.2: Sayacı tek huzmeli ölçmesi aynı elemanları içerir. Yani rotor, mil, ayar plakası ve oda ortak parçalardır. Fakat su ölçümü yapılan odada 2 tip ve birbirine ters su akışı olur. Biri giriş huzmeleri, diğeri çıkış huzmeleridir. Su huzmesi odacığa ulaştığında burada bir kaç adet birbirine eşit su huzmecikleri haline dönüşür. Böylece rotora herhangi bir yan kuvvet gelmeyeceği için ölçüm daha hassas olur. Su huzmecikleri odacığa girer ve rotor çevresinde bir helisel hareket oluştururlar. Rotor ile oda duvarları arasında hareket ederek çıkış deliklerinden dışarı çıkar. Aynı tek huzmelide olduğu gibi suyun bir kısmı rotor kanatları arasında kalır ve rotor ile dönmeye devam eder. Su huzmelerinin helisel hareketi sonucu, rotor yukarı kalkar ve suda yüzmeye başlar. Pratik olarak rotor, milin üzerindeki ağırlığını yitirir. Bu arada rotora bağlı olan mil dönerek sayaç dişlilerini çevirir. Dişliler değerlendirme rakamlarını saydırır.

a. Rotor odacığı

b. Sayacın çok huzmeli ölçmesi

Şekil 5.3: Çok huzmeli sayacın ölçme prensibi

Tek ve çok huzmeli sayaçlar arasındaki farklar :     Tek huzmeli sayacın mekanizması daha basittir. Aynı kapasiteli sayaçlar daha küçük olur. Fakat daha ucuzdur. Montajı basit ve kolaydır. Tek huzmeli sayaçlar çok huzmeli sayaçlara göre daha hassastır. İlk harekete geçtiği anda debi çok huzmeliye göre daha düşüktür. Kumlu ve tortulu sularda tek huzmeli sayaç daha iyi bir performans sağlar. Çok huzmeli sayaçta su daha iyi dengelenerek rotoru döndürür. Bu sayacın uzun ömürlü olmasını ve malzeme performansını, tek huzmeliye göre daha uzun süre korumasını sağlar. 35

Çok huzmelilerin suyun girişini sağlayan küçük delikleri tıkanmaya, tek huzmelininkine göre daha müsaittir. Bu da zaman içerisinde çok huzmelinin hatalı ölçüm yapmasına ( Artı yönde ) neden olur. Küçük debilerde hassas ölçme yapabilmelidir. Üst camları yüksek basınçlara dayanmalıdır. Kapaklı olup kolay açılmalıdır. Korozyona dayanıklı malzemeden yapılmalıdır. Genellikle pirinç malzemeden yapılır. Kolay okunabilmelidir. En fazla 50°C su sıcaklığına kadar çalışabilmelidir.

Soğuk su sayaçları genel olarak aşağıdaki özellikleri taşımalıdır:      

Soğuk su sayaçları, harcanan su durumuna göre çeşitli çap ve biçimlerde yapılır. Genellikle kullanım yerine göre ev ve sanayi tipi olarak iki grupta toplanır. 5.1.1.1. Ev Tipi Soğuk Su Sayacı Konutlarda anlık kullanılan su debisi sanayiye göre azdır dolayısıyla bu sayaçlarında çapı ve akış debisi küçüktür. Bu nedenle ev tipi olarak adlandırılır. Küçük çaplı oldukları için vidalı bağlantılıdır. Sayaç aksamlarının suyla temasına göre yaş ve kuru tip olarak iki çeşittir. 5.1.1.1.1. Yaş Tip Sayma düzeni dişlilerinin sayaçtan geçen su ile temasta bulunanlarına yaş tipi sayaç denir. Yaş tip su sayaçları memba suyu kalitesindeki tesislerde kullanılmalıdır. Dişlileri suyla temaslı olduğu için kireç oranı yüksek tesislerde ölçme hassasiyeti kaybolur. Don tehlikesi olan bölgelerde kullanılması sakıncalıdır. Piyasada genel olarak 15, 20 ve 25 mm anma ölçülerinde, tek ve çok huzmeli olarak bulunur. Sayaç rakorlu montaj uzunluğu 203 mm ile 375 mm arasındadır.

Şekil 5.4: Yaş tipi tek huzmeli soğuk su sayacı ve kesiti

36

Şekil 5.5: Yaş tipi çok huzmeli soğuk su sayacı ve kesiti

5.1.1.1.2. Kuru Tip Sayma düzeni dişlilerinin sayaçtan geçen su ile temasta bulunmayanlarına kuru tip sayaç denir. Piyasada genellikle Ø15, Ø20, Ø25, Ø40 ve Ø50 mm anma çaplarında, tek ve çok huzmeli olarak bulunur. Sayaç rakorlu montaj uzunluğu çaplarına göre 203 mm ile 435 mm arasında değişir.

Şekil 5.6: Kuru tip tek huzmeli soğuk su sayacı ve kesiti

Şekil 5.7: Kuru tip çok huzmeli soğuk su sayacı ve kesiti

37

5.1.1.2. Sanayi Tipi Sayaçlar genel olarak, fabrikalarda ve diğer tesislerdeki kullanım sularının, üretimde imalata alınan suların ve arıtım tesislerinde işlenen suların kontrolü için kullanılır. Endüstride su kullanımı konutlara göre daha fazladır. Bu nedenle sanayi tesislerinde kullanılan suyun ölçülmesinde yüksek kapasiteli sayaçlar kullanılır. Ev tipi sayaçlara göre sanayi tip sayaçların kapasiteleri, su geçiş hızları fazlalaştırılarak ve çapları büyültülerek artırılmıştır. Sanayi tipi sayaçlar büyük çaplı oldukları için genellikle flanş bağlantılıdır. Bu sayaçları yaş ve kuru tip olarak iki grupta inceleyebiliriz. 5.1.1.2.1 Yaş Tip Sayma düzeni dişlileri su içinde bulunan sanayi tipi sayaçlardır. Gövdesinin içi suyla dolu olduğu için don tehlikesi olan yerlerde pek tercih edilmez. Yaş tip su sayaçları memba suyu kalitesindeki tesislerde kullanılmalıdır. Kireç oranı yüksek tesislerde ölçme hassasiyetini kaybeder. Bundan dolayı sanayide çok fazla tercih edilmezler. 5.1.1.2.2 Kuru Tip Sayma düzeni dişlileri su içinde olmayan sanayi tipi sayaçlardır. Endüstride en çok kullanılan ölçüm cihazı çeşididir. Büyük sayaçlarda su giriş ağzı ve rotor aynı eksenlidir. Bu biçimlilerine eksenel tip sayaç da denir. Akış hızı ve geçirdiği su debisine (miktarına) göre multijet ve voltman olarak da üretilir. Multijet tip su sayaçları 15–50 mm arası anma ölçülerinde üretilir. Su geçiş hızından yararlanılarak çalışır. Çapı küçük olmasına rağmen debisi fazladır. Woltmann tip su sayaçları 50–800 mm arası anma ölçülerinde üretilir. Büyük kapasiteli işletmelerde kullanılır. Sayaçlar flanşlı bağlantılıdır ve 50 mm'den 800 mm'ye kadar farklı ebatlarda üretilirler. Bu sayaçların normal akış değerlerinde hata oranı ± %2 kadardır.

Şekil 5.8: Voltman tip su sayacı

5.1.2. Sıcak Su Sayaçları
Sıcak su sayaçları ise esas olarak soğuk su sayaçlarına benzer. Ancak soğuk su sayaçlarının 50ºC sıcaklığa kadar dayanması beklendiğinden, bu sayaçlar sıcak su için uygun değildir. 90°C sıcaklığa dayanıklıdır. Sıcak su sayacında plastik ve lastik gibi malzemeler kullanılmaz. Bunların tümü metaldir. Bu sayaçların normal akışlarında hata oranı ± %3 kadardır. Sıcak su sayaçları piyasada genel olarak 20, 25, 40 ve 50 mm ölçülerinde tek ve çok huzmeli olarak üretilir. Ø50 mm ölçüsündekiler flanşlı, diğerleri vida bağlantılıdır. Sayacın rakorlu montaj boyu203 mm ile 435 mm arasındadır.

38

Şekil 5.9: Tek huzmeli sıcak su sayacı ve kesiti

Şekil 5.10: Çok huzmeli sıcak su sayacı ve kesiti

5. 2. Sayaçların Okunması
Su sayaçların okunması, saat üzerinde bulunan değerlerin okunması sonucunda ortaya çıkar. Su sayaçları çeşitli oldukları için okunmaları da farklıdır. Genellikle sayaçların üzerindeki siyah rakamlar okunur. Bazılarında siyahın devamında kırmızı rakamlar da vardır; ancak bunlar dikkate alınmaz. Sayaçlarda siyah rakamlar m3 olarak okunurken kırmızı rakamlar ise lt cinsinden okunur. Su bedeli ise m3 olarak ödenir.

Şekil 5.11: Su sayacı göstergesi

5.2.1. Sayaç Montaj Kuralları
Su sayacı kolayca okunabileceği, aydınlık, dondan korunabileceği, bakım ve tamire uygun, ulaşılabilecek bir sayaç kutusu içinde olmalıdır. Sayaçların montaj pozisyonu da doğru çalışmalarıyla doğrudan ilgilidir. Bazı sayaçlar sadece belirli şekillerde (Yatay veya Dikey) monte edilebilirken, bazıları her pozisyonda monte edilebilir. Yine bazı sayaçları vana, dirsek, redüksiyon vb. bağlantılardan belirli bir uzaklığa bağlamak gerekirken bazı sayaçlar için bunlara gerek yoktur. Montaj kılavuzlarında belirtilen sayaca en uygun pozisyon seçilmeli ve mevcut bir tesisat varsa sayaca uygunluğu kontrol edilmelidir. Bütün sayaçlarda montaj ile ilgili dikkat edilmesi gereken en önemli konu sayaçtan hava geçmesinin önlenmesidir. Sayaçtan geçecek olan hava hem yanlış ölçüm değerine, hem de sayaçta hasara sebep olur. 39

Tesisatta sayaçtan önce mutlaka bir filtre sistemi bulunmalıdır. Zira özel modeller hariç bütün sayaçlar temiz sıvıların ölçümü için tasarlanmıştır. Üretici firmalar pislik sebebiyle arızalanan sayaçları garanti kapsamı dışında tutar. Sayaç arızalarının sebebi, %50 den fazla sıvının içindeki yabancı maddelerdir. Sayaç montajında dikkat edilmesi gereken ön önemli kural, sayacın zemine paralel ve kolona dik olmasıdır.

Su sayacını şebekeye doğru yönde ve doğru açıda bağlamak çok önemlidir. Sayacı bağlarken üretici firmanın vermiş olduğu bağlantı şemasına veya sayacın üzerindeki ok ve işaretlere dikkat edilmelidir.

Şekil 5.12: Sayacın zemine olan konumu

1. Sayacın tesisata doğru

bağlantı şekli

2. Sayacın tesisata yanlış bağlantı şekli

Şekil 5.13: Sayacın doğru yanlış bağlantı şekli

5.2.1.1. Ev Tipi Ev tipi sayaçlar yeni yönetmeliğe göre apartman dairelerinde, elektrik saatlerinde olduğu gibi dairenin girişinde toplu halde konulması gerekir. Daire içlerine konması sayacın okunması açısından uygun değildir. Özellikle sayaçların toplu halde apartman girişine konulması daha uygun olur. Böylelikle sayaçları okumaya gelen görevli dairelerin sayaçlarını aynı yerde bularak okur. Katlara çıkmasına veya dairelerin kapı zillerini çalmasına gerek kalmaz.

Şekil 5.14: Dizi sistemi sayaç montajı

40

Şekil 5.15: Kolon sistemi sayaç montajı

5.1.2.2. Sanayi Tipi Yukarıda saydığımız sayaç montaj kurallarının tümü küçük sanayi tipi sayaç montajında da geçerlidir. Sanayi tipi saatlerin kolay okunabilmesi için uygun yerlere konması gerekir. Sanayi tipi saatler de mutlaka don tehlikesine karşı korunmalıdır. Büyük su tüketimli sanayi işletmelerinde montaj edilen sayaçlarda farklı yöntem uygulanır. Bu tür yerlerde woltman tip sayaçlar kullanılacağı için montajında üç önemli noktaya dikkat edilir.  Sayacın çıkışındaki tesisat, sayaç her zaman suyla dolu olacak şekilde yukarı yönlendirilmelidir.

41

Sayaç, hiçbir zaman tesisatın en yüksek noktasına bağlanmamalıdır.

Sayacın önünde ve arkasında en az üç çap mesafesi kadar düz boru olmalıdır.

5. 3. Sayaçların Montajı
5.3.1. Sayaç Montaj Çeşitleri
5.3.1.1. Rögar İçerisine Sayaç Montajı Bina içinde uygun bir yer yoksa sayaç bahçeye yapılacak bir rögar içine konur. Rögar bakım ve onarım amacıyla içine girilebilecek büyüklükte ve sayacı dondan koruyacak derinlikte yapılarak yalıtılır. Rögar içine birikebilecek suları akıtacak bir süzgeç konmalı ve süzgeç pis su tesisatına bağlanmalıdır. Sayacı tesisata bağlarken sayaç içinde hava kalmayacak şekilde bağlanır. Sayaç borudan yüksekte ise hava, alçakta ise tortu birikir. Boru tesisatı, sayacın daima su ile dolu kalmasını sağlayacak biçimde yapılmalıdır. Bunun yolu, gidiş borusunu sayaçtan yüksek yapmaktır. Sayaçtan önce ve sonra birer vana konulmalıdır. Tesisatta su deposu, hidrofor, boyler varsa buradaki suların şehir tesisatına akmaması için sayaçtan sonra çek valf konulmalıdır. Sayacın tesisata bağlanması, iki ucunda bulunan rakorlar yardımıyla yapılır.

42

Şekil 5.16: Rögar içindeki sayaç grubunun önden ve üstten görünüşü

5.3.1.2. Niş-Sayaç Kutusu İçerisine Sayaç Montajı Sayacı binanın içinde dairenin giriş kapısının önünde uygun bir yer varsa duvara yapılmış bir niş içine yerleştirilebilir. Niş yerden 70 cm yüksekliğinde ve yaklaşık olarak 40x60x15 cm boyutlarında olur. Nişin önüne bir kapak yapılır.

Şekil 5.17: Niş içindeki sayaç grubunun önden ve üstten görünüşü

43

UYGULAMA FAAL İYET İ–5 UYGULAMA FAAL İYET İ
Aşağıda verilen uygulama iş parçasını bilgi sayfalarında verilen bilgiler doğrultusunda işlem basamaklarına uygun olarak yapınız.

Sayaç Grubu Parça Listesi 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Ø20 mm besleme borusu Ø20 mm vana Ø20 mm sayaç Ø20 mm vana Ø15 mm boşaltma musluğu Ø20 mm tesisat borusu Ø25 mm kolon borusu Sayaç bağlantı rakoru 1. 2. 3. 4. 5.

Araç ve Gereçler Boru mengenesi Boru anahtarı Kurbağacık anahtar Kendir Sülüğen boya

44

İŞLEM BASAMAKLARI

ÖNERİLER  İş önlüğünüzü giyerek çalışma masanızı düzenleyiniz.  Çalışma ortamınızı düzenleyerek takım hane sorumlusundan gerekli olan takımları alınız.  Malzeme deposu sorumlusundan sayaç ve diğer malzemeleri alınız.  Sayaç için uygun bir yer hazırlayınız.  Sayaçları toplu halde daire dışına koyunuz.  Sayacın rahat okunabileceği bir yere yerleştiriniz.  Projeye uygun sayaç seçiniz.  Sayacın özelliklerini iyice öğreniniz.  Besleme borusu dışına kendir sararak boya sürünüz.  Besleme borusuna vanayı takınız.  Rakoru sıkarken kendir sarınız.  Pirinç rakoru sıkarken zedelemeyiniz.

 İşe uygun takım aletleri hazırlayınız.  Sayaç yerinin yapınız.

ve

tespitini

 Projeye uygun sayaç seçiniz.  Besleme borusu üzerine vana takınız.  Sayacı rakorundan vanaya takınız.

 Sayacın ekseni yere dik  Sayacın ok yönünde olmasına dikkat ediniz. gelecek şekilde tekniğine  Sayacı, rakorun contasını takarak sıkınız. uygun olarak sıkınız.  Sayacın altına düz olması için tuğla koyunuz.  Sayaçtan takınız. sonra vana  Vanayı sayaç bağlantı rakorunun kendirli ve sülüğenli ucuna takınız.  Nipeli, kendirli ve sülüğenli olarak vanaya takınız.  Nipelin ucuna Te ’yi bağlayınız.  Musluğu Te ’ye bağlayınız.  Yeterli uzunlukta boru hazırlayınız.  Te ’nin diğer ucuna boruyu takınız.  Tesisatın kaçak denemesini yapınız.

 Sayacı test etdiniz.

45

ÖLÇME VE DE ĞERLEND İRME –5 ÖLÇME VE DE ĞERLEND İRME
Bu faaliyette kazanmış olduğunuz bilgileri aşağıda verilen soruları cevaplayarak değerlendiriniz.

ÇOKTAN ŞEÇMELİ TEST
6. Su sayacının görevi nedir? A) Suyu içinden geçirmeye yarar. B) Suyun basıncını azaltır. C) İçinden geçen su miktarını ölçer. D) Suyu depo eder. Soğuk su sayacı hangi sıcaklığa kadar kullanılır? A) 60ºC B) 70ºC C) 50ºC D) 80ºC Sıcak su sayacının soğuk su sayacından farkı nedir? A) Daha sağlam olması B) Daha ekonomik olması C) Daha hassas olması D) Tümü ile metal olması Su sayacı montajında neye dikkat edilmez? A) Aydınlık yerde olmalıdır. B) Kolay okunabilir yerde olmalıdır. C) Kolay sökülür yerde olmalıdır. D) Yüksek yerde olmalıdır. Ev tipi sayaçlar nereye montaj edilmelidir? A) Sayaç kutusuna konmalıdır. B) Daire içine konmalıdır. C) Önemli değildir. D) Açığa konmalıdır. Sayacın sağına ve soluna vana konulmasının nedeni nedir? A) Su kaçırmasın diye konur. B) Arıza esnasında suyu kesmek için konur. C) Daha sağlam olsun diye konur. D) İşçiliği artırmak için konur.

7.

8.

9.

10.

11.

46

12.

Su sayacının ok yönü ne tarafa doğru olmalıdır? A) Suyun akış yönüne doğru olmalıdır. B) Yukarıya doğru olmaldır. C) Suyun akış yönünün tersine olmalıdır. D) Aşağıya doğru olmalıdır. Tesisatta sayaçtan önce sayacın arızalanmaması için ne konmalıdır? A) Vana B) Filtre C) Çek valf D) Dirsek

13.

DOLDURMALI TEST
Aşağıdaki cümlelerde noktalarla belirlenen yeri doğru sözcüklerle tamamlayınız. 1. 2. Sayma düzeni dişlilerinin sayaçtan geçen su ile temasta bulunanlarına………… ….…….denir. Sayma düzeni dişlilerinin sayaçtan geçen su ile temasta bulunmayanlarına………… …....….denir.

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Bu faaliyette eksik olduğunuzu düşündüğünüz konular varsa, tekrar bilgi sayfasına dönerek eksik olan yönlerinizi ders öğretmeninizden de yardım alarak tamamlayabilirsiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

47

ÖĞRENME FAALİYETİ–6 ÖĞRENME FAALİYETİ–6
AMAÇ
Uygun takım ve aletleri kullanarak soğuk ve sıcak su tesisatının kaçak testini yapabileceksiniz.

ARAŞTIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanız gereken araştırmalar şunlardır:   Bölgenizdeki tesisat ile ilgilenen firmalardan bilgi edininiz. Bir inşaatı gezerek temiz su tesisatında kaçak testinin nasıl yapıldığını inceleyiniz.

6. TEMİZ VE SICAK SU TESİSATINI TEST ETMEK
6.1. Temiz ve Sıcak Su Tesisatının Kaçak Testinin Yapılması
Bitmiş bir temiz su tesisatının kaçak testi yapılması gerekir. Kaçak denemesi boruların üstü örtülmeden yapılmalıdır. Bu deneme, hem tesisatı yapan sorumlu firmanın ilişiği kesilmeden önce, işi tekniğine uygun yapmış olduğunun bir göstergesidir; hem de yerleşildikten sonra farkına varılacak su kaçaklarının doğuracağı hasar ve problemleri önler. Tesisattaki bütün vanalar kapalı duruma getirilerek kaçak testi yapılır. kaçak testi su ve havayla olmak üzere iki yöntemle yapılır.

6.1.1. Su ile Kaçak Testi
Su ile kaçak testi en yaygın kullanılan yöntemdir. Kaçak testi yapılabilmesi için önce tesisatı az su ile doldurarak boru içindeki çapak, keten artıklarının dışarı atılması ve borular içinde hava bırakılmaması gerekir. Sonra deneme tulumbası ile tesisata su basılır. Deneme basıncı en az işletme basıncının 1,5 katı kadar olur. Tesisat istenen basınca ulaşınca deneme tulumbası üzerinde bulunan vana kapatılarak 10 dakika süre ile sızdırmazlık su basıncı testine tabi tutulur. Bu süre içinde hiçbir sızdırma olmamalı ve basınç düşmemelidir. Eğer basınç testinin izlendiği manometrede basınç düşerse kaçak olduğu anlaşılır. Kaçak olan boru hattı kontrol edilip sızıntı olan yer yeniden sıkılmalı veya değiştirilmelidir. Eğer kaçak yok ise tesisatın 24 saat aynı basınç altında tutulması gerekir. Son kontrolde kaçak yok ise tesisat boruları ölçüsünde ve terazisinde sabitlenerek üzerlerinin çimento harcı ile kapatılması gerekir. 48

Şekil 6.1: Basınç deneme tulumbası

6.1.2. Hava ile Kaçak Testi
Çok soğuk iklimlerde ve soğuk günlerde su yerine basınçlı hava ile deneme yapılır. Kacak varsa kaçıntı yerleri sabun köpüğü ile tespit edilir. Bu tesisatta hava basıncı 2.5kgf/cm² den az olmamalıdır.

49

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ–6
Aşağıda verilen işin kaçak testi uygulamasını su ve havayla, bilgi sayfalarında verilen bilgiler doğrultusunda işlem basamaklarına uygun olarak yapınız.

Araç ve Gereçler 1. 2. 3. 4. 5. 6. Test tulumbası Hava basınçlandırıcısı Sabun Boru anahtarı Kör tapa Kaçak denemesi için uygun tesisat

50

İŞLEM BASAMAKLARI

ÖNERİLER

 İşletmeye ve kullanıma başlamadan önce bütün tesisatı yıkayarak boruların içinde bulunan yabancı maddelerden arındırınız.  Teknik şartnameden tesisatın cinsine  İş önlüğünüzü giyerek çalışma masanızı göre test basınç değerlerini bulunuz. düzenleyiniz.  Takım hane sorumlusundan test için gerekli olan takımları alınız.  Bölgenin çalışma basınç değerlerini belediyeden öğreniniz.  Uç elemanlarının açık olan ağızlarını kör tapa ile kapatınız.  Tulumbanın tesisata bağlanabileceği ağzı açık bırakınız.  Banyoda bırakılan şofben bağlantı (Soğuk ve sıcak su) hatlarını çelik spiral boru ile birbirine bağlayınız.  Tulumbayı ağzı açık bırakılan yere bağlayınız.  Tesisata yavaş su doldurunuz.  Sistemde istenen basınç oluştuktan sonra tulumbanın vanasını kapatınız.  Manometreyi tulumbaya bağlayınız.  Manometrede düşme olup olmadığını kontrol ediniz.  Tesisata su basıldıktan sonra 10 dk bekleyiniz.  Manometrede düşme varsa kaçak olan yeri bulunuz.  Hava basınçlandırıcısını tesisata bağlayınız.  Bağlantı yerinde kaçak olmamasına dikkat ediniz.  Hava basıncı 2.5kgf/cm’ den az olmamalıdır.  Tesisata hava basınız.  Havanın boşalmaması için vanayı kapatınız.

 Tesisatın uç elemanlarının açık olan ağızlarını kör tapa ile körleyiniz.

 Su ile kaçak testi için test tulumbasını sisteme bağlayınız.

 Manometreyi tesisata bağlayınız.  Kaçak kontrolü için gerekli zamanı bekleyiniz.  Hava ile kaçak testi için hava basınçlandırıcısını tesisata bağlayınız.

 Uygun hava basıncı tesisata veriniz.

51

 Tesisata hava basıldıktan sonra 10 dk bekleyiniz.  Kaçak kontrolü için gerekli zamanı  Manometrede düşme olup olmadığını bekleyiniz. kontrol ediniz.  Tesisattaki kaçak varsa sabun köpüğü ile kontrol ediniz.

52

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME–6
Bu faaliyette kazanmış olduğunuz bilgileri aşağıda verilen soruları cevaplandırarak değerlendiriniz.

ÇOKTAN SEÇMELİ TEST
1. Kaçak testinde en az ne kadar beklemek zorundayız? A) B) C) D) 2. A) B) C) D) 3. A) B) C) D) 4. A) B) C) D) 5. A) B) C) D) 5 dk 10 dk 15 dk 20 dk Sisteme su vermekten anlarız. Tesisattan suyu boşaltırken anlarız. Manometre ibresinin yükselmesinden anlarız. Manometre ibresinin düşmesinden anlarız. Tesisata su basılır. Banyoda soğuk su hattı ile sıcak su hattını birleştirilir. Tüm ağızları kapatılır. İşi bitirip teslim edilir. 1.5 Kat 1 Kat 2 Kat 2.5 Kat Tesisat sökülerek tekrar yapılır. Suyun akması beklenir. Sabun köpüğüyle kaçak araştırılır. Hiçbiri

Temiz su tesisatında kaçak olup olmadığını nereden anlarız?

Sıcak su tesisatının kaçak kontrolünde önce ne yapılır?

Deneme basıncı işletme basıncından ne kadar fazla olmalıdır?

Hava ile kaçak testi yapıldığında kaçak yeri nasıl bulunur?

DEĞERLENDİRME
Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Bu faaliyette eksik olduğunuzu düşündüğünüz konular varsa, tekrar bilgi sayfasına dönerek eksik olan yönlerinizi ders öğretmeninizden de yardım alarak tamamlayabilirsiniz. Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz Modül Uygulama testine geçiniz. 53

MODÜL UYGULAMA TESTİ MODÜL UYGULAMA TESTİ
Aşağıda verilen uygulama tesisatını bilgi sayfalarında verilen bilgiler doğrultusunda işlem basamaklarına uygun olarak sıcak ve yapınız. Vitrifiye malzeme montajlarını yapmayınız.

54

PERFORMANS DEĞERLENDİRME
KONTROL TESTİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 İş güvenlik kurallarına uydunuz mu? Tesisatın musluklarını kapattınız mı? Soğuk su borularını çektiniz mi? Sıcak su borularını çektiniz mi? Soğuk ve sıcak su borularını tespit ettiniz mi? Su sayacı grubunu montaj ettiniz mi? Ölçü aldınız mı? Yaptığınız işi kontrol ettiniz mi? Suyla kaçak testi yaptınız mı? Havayla kaçak testi yaptınız mı? Kaçak tamiri yaptınız mı? İşi zamanında yaptınız mı? Kullandığınız takımları teslim ettiniz mi? Çalışma alanını temizlediniz mi? Evet Hayır

DEĞERLENDİRME
Bu faaliyet sırasında bilgi konularında veya uygulamalı iş parçalarında anlamadığınız veya beceri kazanamadığınız konuları tekrar ediniz. Konuları arkadaşlarınızla tartışınız. Kendinizi yetersiz görüyorsanız öğretmeninize danışınız. Tebrikler modülü başardınız.

55

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI
ÖĞRENME FAALİYETİ-1 CEVAP ANAHTARI ÇOKTAN SEÇMELİ TEST
1 2 3 4 5 6 7 D B A C B A B

DOLDURMALI TEST
1 2 3 Besleme borusu Balık ağı sistemi Kör uçlu sistem

ÖĞRENME FAALİYETİ-2 CEVAP ANAHTARI
1 2 3 4 5 D B C A B

ÖĞRENME FAALİYETİ-3 CEVAP ANAHTARI
1 2 3 4 5 6 C C A D D C

56

ÖĞRENME FAALİYETİ-4 CEVAP ANAHTARI
1 2 3 4 5 C D C B A

ÖĞRENME FAALİYETİ-5 CEVAP ANAHTARI
1 2 3 4 5 6 7 8 C C D D A B A B

DOLDURMALI TEST
1 2 Yaş Sayac Kuru Sayaç

ÖĞRENME FAALİYETİ-6 CEVAP ANAHTARI
1 2 3 4 5 B D C A C

57

KAYNAKÇA KAYNAKÇA
        ÇETİNKAYA Mevlüt,, Hüseyin DEMİR, Temel İşlemler Meslek Bilgisi, Yüce Yayım, İstanbul. KUMRAL Sabri, Tesisat Teknolojisi İş ve İşlem Yaprakları 11.sınıf, Devlet Kitapları Müdürlüğü Matbaası, İstanbul, 2004. SIDAL Cavit, Ethem Sait ÖZ, Sıhhi Tesisat ve Isıtma Bölümü Bilgi-İşlem-İş Yaprakları, G.Ü.Teknik Eğitim Fakültesi Matbaası, Ankara, 1987. SIDAL Cavit, Ethem Sait ÖZ, Yapıda Sıhhi Tesisat, Birsen Yayınevi, İstanbul. www.baylansayaclari.com www.elmor.com.tr www.sayac.com www.teksan.com

58

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->