TÜRKøYE CUMHURøYETø MARMARA ÜNøVERSøTESø SAöLIK BøLøMLERø ENSTøTÜSÜ

SOVYET DÖNEMø VE SONRASINDA AZERBAYCAN’DA SPOR

MURAT YÜKSEL YÜKSEK LøSANS TEZø

BEDEN EöøTøMø VE SPOR ANABøLøM DALI

DANIùMAN Prof. Dr. M. Tayfun AMMAN

øSTANBUL - 2009

I. TEùEKKÜR
Bu çalÕúma konusunun seçiminde bana yol gösteren, her türlü maddi ve manevi deste÷i veren, çalÕúmanÕn bu aúamaya gelmesinde büyük katkÕlarÕ olan tez danÕúmanÕm ve hocam Prof. Dr. M. Tayfun Amman’a saygÕlarÕmÕ sunar, kendisine teúekkür etmeyi borç bilirim. ÇalÕúma sürecinde her zaman desteklerini hissetti÷im Yrd. Doç. Dr. Veysel Küçük’e ve Yrd. Doç. Dr. Mehmet Yorulmazlar’a çok teúekkür ederim.

Bakü’de bulundu÷um süre içinde her konuda yardÕmcÕ olan Prof. Dr. A÷acan Abiyev’e, Prof. Dr. Hanefi Hüseyino÷lu Gurbanov’a, Tural Askerov’a, özellikle kaynak bulma ve Azeri Türkçesi’nin tercümesi konusunda yardÕmlarÕnÕ hiç esirgemeyen, Din Sosyolojisi doktoru olan de÷erli hocam Behram Hasanov’a çok teúekkür ederim.

Mülakat sürecinde deste÷ini gördü÷üm Yrd. Doç. Dr. ørfan Gülmez’e, Azerbaycan’da birçok spor adamÕ ile iliúki kurmamda yardÕmcÕ olan Sami Yavrucuk’a, Türkiye’de yaúayan ve her zaman yanÕmda olan de÷erli arkadaúlarÕm Tural Elekberov’a, Reúadet Ahmedov’a, Hano÷lan Haciyev’e, Gülden Kuvvet’e ve Mehluge Caferova’ya çok teúekkür ederim.

Bakü’ye araútÕrma yapmak için gitmeme, maddi anlamda yardÕmcÕ olan Ordulular Birli÷i Hizmet VakfÕ BaúkanÕ Ahmet Örsün’e minnettarlÕ÷ÕmÕ bildiririm.

AyrÕca, bu çalÕúmanÕn bu alanda yapÕlacak araútÕrma ve çalÕúmalara ÕúÕk tutmasÕnÕ temenni ederim.

Murat YÜKSEL østanbul – 2009

i

GENEL BøLGøLER ………………………………………………… 6 4. 16 5. i øÇøNDEKøLER …………………………………………... ÖZET …………………………………………………………………. 4.. 1........ 1. Siyasi ve ødari YapÕ ……………………………………………………... Ekonomik YapÕ ……………………………………………….. BULGULAR ………………………………………………………….... Boks ………………………………………………………………….……... 53 6. GøRøù VE AMAÇ …………………………………………………… 3 4....... II. 1. 4. Eskrim ………………………………………………………………. 1.. TEùEKKÜR ………………………………………………. 2.. SUMMARY …………………………………………………………... 3. 1 2.. 57 6.. 2 3.. 24 6. 60 6. 1. 23 6. øÇøNDEKøLER I.. Azerbaycan’da Spor …………………………………………………….. 1. Satranç ………………………………………………………………... 33 6.. 65 ii .. 42 6.. Hentbol ……………………………………………………………….... 2. 9 4. 24 6... Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler …………………………………… 6 4. 1.. 63 6.... 1. Co÷rafi YapÕ …………………………………………………………… 6 4.... v 1..... GEREÇ VE YÖNTEM ……………………………………………. 5. ii KISALTMALAR ………………………………………………. III. Futbol ………………………………………………………………… 24 6. Çim Hokeyi …………………………………………….. 47 6... 1.. 6. 1..... 1.... Demografik YapÕ ………………………………………………………..... IV.. 9.... Judo …………………………………………………………………. Voleybol ……………………………………………………………. Cimnastik ……………………………………………………………... 5. 10. 7 4. 7.. iv TABLOLAR ………………………………………………..... 11.. 1. 36 6. Güreú …………………………………………………………………. 1... Sosyo-Kültürel YapÕ …………………………………………………… 11 4.....II. 8. 3. 39 6... 1.. 6.... Basketbol ………………………………………………..

.. 16. 12.... 1..6.. 3..... 105 6... 2..... 183 9....... Azerbaycan’da Beden E÷itimi Sisteminin Geliúimi …………………. 160 7. Sovyetlerde Spor Yönetimi ……………………………. Di÷er Spor BranúlarÕ ………………………………….. 17.. 1. Azerbaycan Türkçesi Spor Terminolojisi ……………………. Binicilik ……………………………………………………………. Azerbaycan’da Spor Yönetimi …………………………………………. 145 6.. 1.... 4.. 174 9. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu .. 2. EKLER ………………………………………………………………… 181 9... 15.. 73 6... 1..... Bilardo ……………………………………………………………… 71 6.. 66 6.. Sovyet Döneminde Spor Bilimleri ……………………………………151 6.. Azerbaycan’da Spor Bilimleri …………………………………………. ÖZGEÇMøù …………………………………………………... 2. 14.. AraútÕrma Mülakat Formu ……………………………………………… 181 9... Taekwondo …………………………………………………………..... 3. 2...... 195 10. 2. 1..... 2. 75 6... 2. 2.... 79 6.. 1. 70 6. Sovyet Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi ………………….. 1. 202 iii .. 132 6.... 68 6... 1.. 13. KAYNAKLAR ………………………………………………………. 3. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi ……………. Masa Tenisi ………………………………………………………….... 151 6....... Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Spor Bilimleri ……………………………. 3...80 6... TARTIùMA VE SONUÇ ………………………………………… 167 8.... Rugby ………………………………………………………………..... 3.. 1...

III. KISALTMALAR ABF: Azerbaycan Basketbol Federasyonu ACF: Azerbaycan Cimnastik Federasyonu AÇHF: Azerbaycan Çim Hokeyi Federasyonu AFFA: Azerbaycan Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i AHF: Azerbaycan Hentbol Federasyonu AIBA: UluslararasÕ Boks Birli÷i AMOK: Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi AOF: Azerbaycan Okçuluk Federasyonu APø: Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü ASDF: Azerbaycan Spor DanslarÕ Federasyonu ASF: Azerbaycan Satranç Federasyonu AYBEù: Azerbaycan Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ BDT: Ba÷ÕmsÕz Devlet Toplulu÷u EABA: Avrupa Boks Birli÷i EMH: Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm FEI: UluslararasÕ Binicilik Federasyonu FIDE: UluslararasÕ Satranç Federasyonu FIFA: UluslararasÕ Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i IHF: UluslararasÕ Hentbol Federasyonu IMF: UluslararasÕ Para Fonu IOC: UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi RK(b) P MK: Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi SSCB: Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli÷i TGDK: Azerbaycan Cumhuriyeti Ö÷renci Kabulü Devlet Komisyonu UEFA: Avrupa Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i ZSFSR: Kafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti iv .

.. branúlar ve madalyalar …… 149 Tablo – 6: Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕ olimpiyat madalyalarÕ ve ülke sÕralamalarÕ …. 121 Tablo – 2: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor tesisleri ve saha sayÕlarÕ ………. 145 Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar.151 v . branúlar ve sporcu sayÕlarÕ ……………………………………………………………………………..IV..121 Tablo – 3: Azerbaycan’da 1969 ve 1973 yÕllarÕndaki spor tesisleri sayÕsÕ ……… 123 Tablo – 4: YÕllara göre bazÕ spor parametrelerindeki de÷iúiklikler …………….... TABLOLAR Tablo – 1: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor takÕmlarÕ ve sporcu sayÕlarÕ …….150 Tablo – 7: Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar...

Sovyetler Birli÷i II. günümüzde Türkiye’deki sportif yapÕlanmaya benzer bir úekilde yönetilmektedir. AyrÕca. spor yöneticisi.1. spor rejimin gücünü gösteren bir araç haline getirilmiútir. sa÷lÕklÕ bireyler yetiútirmeyi ve iúgücü verimini arttÕrmayÕ amaçlamÕútÕr. Birçok AzerbaycanlÕ sporcu Sovyetler Birli÷i milli takÕmlarÕ içinde Olimpiyat. Spor Yönetimi. Azerbaycan 1990’lÕ yÕllarÕn ortalarÕndan itibaren spor alanÕnda kendini göstermeye baúlamÕútÕr. antrenör ya da beden e÷itimi ö÷retmeni olan toplamda 20 kiúi ile yapÕlmÕútÕr. Anahtar Sözcükler: Azerbaycan. Sovyetler Birli÷i. Spor bilimleri alanÕnda lisans ve lisansüstü e÷itim veren tek kuruluú olan Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi. Devletin spora verdi÷i destek sayesinde birçok uluslararasÕ spor organizasyonunda önemli baúarÕlar elde edilmiútir. Bilimsel çalÕúmalarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. Görüúmeler. spor yönetimini ve spor bilimlerini Sovyet döneminde ve sonrasÕnda karúÕlaútÕrmalÕ olarak incelemek ve iki dönem arasÕndaki farklÕlÕklarÕ tartÕúmaktÕr. Dünya ve Avrupa úampiyonu olmuúlardÕr. ülkenin içinde bulundu÷u siyasi ve ekonomik istikrarsÕzlÕk spora da yansÕmÕútÕr. sosyalizmin kuruluú sürecinde özellikle kitle sporuna çok önem verilmiútir. úimdiye kadar birçok spor uzmanÕ hazÕrlamÕú ve bilimsel çalÕúma yapmÕútÕr. So÷uk savaú döneminde ise kitle sporunun yanÕnda elit spora da çok önem verilmiútir. Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda. Azerbaycan’da Sovyetler Birli÷i döneminde merkezi bir anlayÕúla yönetilen spor. spor yazarÕ. Azerbaycan’da sporu. Bu baúarÕlar özellikle bireysel sporlarda kazanÕlmÕútÕr. Dünya SavaúÕ’na kadar sporda öncelikle. Sovyet döneminde. Bu dönemde sporun yapÕlÕú amacÕ de÷iúmiú. Azerbaycan birçok uluslararasÕ organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. spor bilimcisi. ÇalÕúmada literatür taramasÕ ve mülakat (görüúme) tekni÷i kullanÕlmÕútÕr. Spor 1 . Spor. Azerbaycan halkÕnÕn çok rahat yapabildi÷i bir faaliyet olmuútur. ÖZET Bu çalÕúmanÕn amacÕ. Sosyalizm.

However. In this period. nowadays there is a sport management structure which is similar to Turkey’s sport management structure. A lot of Azerbaijani sportmen won Olympic. the sport has been managed centrally during Soviet era. Sport Management. In Soviet era. number of scientific researchs improved. Sport. Soviet Union especially aimed in sport to grow up healthy population and to increase efficiency of labor force until World War II. Besides. In the first years of independence the economic and political instability of the country has effected to sport. Socialism. Also. These triumphes were especially gained on individual sports. During Cold War era. sport writer. Literature scanning and interview techniques have been used on this study. Key Words: Azerbaijan. the goal of the sport has been changed into a tool which is used to show of power of the regime. Azerbaijan State Academy of Physical Education and Sport (which is the sole sport academy of country involved in bachelor and master level education) has been educated so many physical education specialists and created serious number of scientific studies until now. Through the government support into sport. in Azerbaijan during Soviet era and post Soviet era and to discuss differences of two eras. trainer or teacher of physical education. Soviet Union. Interviews were made with 20 people in total sport scientist. World and European Championships in Soviet Union national teams. Azerbaijan have got very important achievements in many international sport organizations. sport management and sport sciences. Azerbaijan started to show herself since the middle of 1990’s in the sport field. elite sport was given importance as well as the mass sport. SUMMARY Sport In Azerbaijan During Soviet Era And Post Soviet Era The aim of the study is to research comperatively sport. mass sport has been paid more attention especially of the establishment of socialism. sport manager.2. a lot of international sport organizations were held in Azerbaijan. 2 . Sport became an activity to made by Azerbaijani citizens’s conveniently.

bu çalÕúmanÕn önemli bir boúlu÷u doldurmada ilk adÕm olmasÕ hedeflenmektedir. Dünya SavaúÕ’nÕn bitmesiyle birlikte. bu iliúkilerde önemli bir yere sahiptir. GøRøù ve AMAÇ II. Bu araútÕrmanÕn amacÕ. gerek Amerika Birleúik Devletleri. gerekse Avrupa Birli÷i her geçen süreçte. Türk Cumhuriyetleri ile olan tarihsel ba÷larÕ bu ülkelere daha da yakÕnlaúmasÕna neden olmuútur. bazÕ spor branúlarÕnÕn geliúim süreci ve günümüzdeki durumu. Türkiye konumu itibariyle hem Orta Do÷u hem de baúta Türk Cumhuriyetleri olmak üzere ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanan ülkeler ile iliúkiler geliútirmeye çalÕúmÕútÕr. Bu alanda çalÕúan bilim adamlarÕnÕn ve yapÕlan bilimsel çalÕúmalarÕn yetersizli÷inden dolayÕ.3. 3 . Spor Yönetimi ve Spor Bilimleri” bu çalÕúmanÕn konusunu teúkil etmektedir. sporda devlet politikalarÕ ve Azerbaycan’da spor bilimleri ile sÕnÕrlandÕrÕlmÕútÕr. dünyanÕn dengeleri de÷iúmiú ve birçok ülke ba÷ÕmsÕz hale gelmiútir. AraútÕrmanÕn çerçevesi. Hem co÷rafi açÕdan hem de sosyo-kültürel açÕdan Türkiye’ye daha yakÕn olan Azerbaycan. bu çalÕúma sayesinde Azerbaycan ile olan sportif iliúkilerimiz güçlenece÷i için bu çalÕúmanÕn önemi daha da artacaktÕr. Birçok ülke ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte yeni arayÕúlar içine girmiútir. Sovyetler Birli÷i’nin da÷ÕlmasÕyla. Türkiye ve Türk Cumhuriyetleri ile olan iliúkilerini daha da güçlendirmek istemektedirler. Türkiye’nin. AyrÕca. özellikle Sovyet hakimiyeti sÕrasÕnda ki sporun durumu ile ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra ki sporun durumu araútÕrÕlarak. ülkemiz bu süreçte bir köprü görevi görecek ve bu çerçevede yapÕlacak bilimsel çalÕúmalar daha da de÷er kazanacaktÕr. Sovyet döneminden günümüze. bu iki dönem arasÕndaki farklÕlÕklarÕ ortaya çÕkarmaktÕr. “ Sovyet Dönemi ve SonrasÕnda Azerbaycan’da Spor. Bu kapsamda sportif iliúkilerde önem kazanmaktadÕr. So÷uk Savaú dönemine girilmiú ve iki kutuplu dünya düzeni meydana gelmiútir. Günümüzde. Türk DünyasÕ ile gerçekleúecek olan iliúkiler de Türkiye’nin bu co÷rafyayÕ daha iyi tanÕmasÕndan dolayÕ. Azeri Sporu’nu her yönüyle incelemek.

AraútÕrma Mülakat Formu. Bilimsel bir araútÕrmada. spor yazarÕ ve beden e÷itimi ö÷retmeni olan toplamda 20 kiúi ile mülakatlar yapÕlmÕútÕr. Bu zorluklarÕn baúÕnda araútÕrmanÕn yerinde yapÕlabilmesi için yaúanan ulaúÕm zorlu÷u gelmektedir. Azerbaycan’da Spor. 17’si olimpik. 7’si olimpik olmayan toplamda 24 spor branúÕnÕn geliúim süreci ve günümüzdeki durumlarÕ üzerinde durulmuútur. Bakü’deki Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ve Ahundov Kütüphanesi ile Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi (TøKA)’nden yararlanÕlmÕútÕr. bu kiúilerin konumlarÕ/angajmanlarÕ nedeniyle gerçe÷in sÕnÕrlÕ ve yanlÕ olmasÕ muhtemeldir. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu ve Azeri Türkçesi Spor Terminolojisi ile ilgili çalÕúmalarda ekler kÕsmÕnda sunulmuútur. YÕrlardÕr kapalÕ bir sistem içinde yaúayan Azerbaycan halkÕnÕn 4 . yeterli bilgi toplama ve görüúme sürecinde yaúanan zorluklarlardÕr. AyrÕca. AraútÕrma literatür taramasÕ ve mülakat tekni÷i ile yapÕlmÕútÕr. internet. Sovyet dönemi Azerbaycan’da ve ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde uygulanan devlet politikalarÕ incelenmiútir.ÇalÕúma. Di÷er önemli bir zorluk ise. Sovyet dÕúÕ araútÕrmacÕlarÕn çalÕúmalarÕndan da istifade edilmiútir. AyrÕca. Bu nedenle araútÕrmada ba÷ÕmsÕz olan kiúi ve kurumlarÕn deste÷i ile açÕk ve net bilgilere ulaúÕlmaya çalÕúÕlmÕútÕr. siyasi/idari görevleri olan kiúilerden elde edilecek bilgilerin. Azeri vakÕf ve dernekler ile Türkiye’de ikamet eden bazÕ Azeri vatandaúlarÕnÕn deste÷i de alÕnmÕútÕr. Azerbaycan’da Spor Yönetimi ve Azerbaycan’da Spor Bilimleri olmak üzere üç ana bölümden oluúmaktadÕr. økinci bölümde ise. Bakü’de spor bilimcisi. AyrÕca. Azerbaycan’da Spor Bilimleri kapsamÕnda Spor Bilimleri üzerine e÷itim veren Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ve bu alandaki di÷er kuruluúlar incelenmiútir. spor yöneticisi. AraútÕrmada sadece Sovyetler tarafÕndan yayÕnlanan kaynaklarla yetinilmemiú. Sovyetler Birli÷i’nde. AraútÕrma sürecinde. AraútÕrma sürecinde birtakÕm zorluklarla karúÕlaúÕlmÕútÕr. Son ana bölümde ise. yazÕlÕ bilgiler Sovyetler dönemini yaúamÕú olan kiúiler ile yapÕlan mülakatlar ile desteklenmiútir. antrenör. ølk bölüm olan Azerbaycan’da Spor kÕsmÕnda.

Spor. Azerbaycan’da Spor. birçok yönüyle ve birçok baúlÕkta incelenebilecek bir faaliyettir. Bu çalÕúmada spor üç makro düzlemde incelenmiútir. altÕ bölüm halinde sunulmuútur. AraútÕrmanÕn güvenilirli÷i için ve yapÕlan görüúmelerde yeterli bilgilere ulaúmak için bu güveni sa÷lamak kaçÕnÕlmaz olmuútur. Azerbaycan’da Spor Yönetimi ve Azerbaycan’da Spor Bilimleri bu çalÕúmanÕn problemati÷ini oluúturmaktadÕr. Sovyet Dönemi ve SonrasÕnda olarak incelenen bu üç ana baúlÕk. 5 .güvenini kazanmak önemlidir.

5’u Rus Ortodoks.1. 21. günümüzde 86.3’ü Ermeni Ortodoks. Ekonomik YapÕ.4. Toplam 60 kaza ve 45 úehir mevcuttur. %1. Azerbaycan’Õn %93. 6 . Naftalan. %2. ùeki.2 (19:64) iken. Azerbaycan’Õn 1919’daki ölçümlere göre yüzölçümü 94.org. Azerice’nin resmi dil oldu÷u ülkede. Azerbaycan’da Müslüman nüfus oranÕ 1959’da %71. Bu yapÕlar incelenirken. Sosyo-Kültürel YapÕ ve Siyasi ve ødari YapÕ baúlÕklarÕ incelenmiútir.2. batÕda Gürcistan ile Gökçe Gölü’nün sahilleri.1. Ermenistan. Türkiye ve Da÷Õstan Özerk Cumhuriyeti’dir (10:13).127 km² iken. øran.3. Ortado÷u ve Ön Asya’nÕn ortasÕnda Kafkas da÷larÕnÕn güneydo÷u yamaçlarÕnda yer almaktadÕr. Gürcü Ortodoks Kilisesi ve Malakan). Hankendi. Ülke sÕnÕrlarÕnÕn toplam uzunlu÷u 3660 km’dir (10:15).4’ü Müslüman. 1989’da %84. 4. Azerbaycan. Rusça.8’i di÷er dinlerden oluúmaktadÕr (10:13). %2. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler. 2009 yÕlÕndaki resmi rakamlara göre ise halkÕn %96'sÕ Müslüman (ço÷unlu÷u ùii).7. Ülke Orta Asya. 1970’de %78. Ali BayramlÕ. Baúkenti Bakü’dür. ùuúa ülkenin önemli úehirleridir (106:7). Mingeçevir. Fakat Azerbaycan'da dinsel ba÷lÕlÕk nominal oldu÷u için.wikipedia. KomúularÕ Gürcistan. Para birimi ise Manat’tÕr (10:13). Guba. Lenkeran. 4. Ermenice. güneyde Aras nehri ile Karada÷’Õn etekleri ve Lenkeran da÷larÕ. %3-4'ü HÕristiyandÕr (ço÷unlu÷u Rus Ortodoks Kilisesi. 1979’da %82. kuzeyde Da÷Õstan da÷larÕ. özellikle. Demografik YapÕ.05. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler Resmi adÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’dir. SumgayÕt. spor ile iliúkilendirilmeye çalÕúÕlmÕútÕr. 2005 yÕlÕ verilerine göre.600 km²’dir (75:410).2009). GENEL BøLGøLER Genel Bilgiler baúlÕ÷Õ altÕnda. pratikteki taraftar oranlarÕ çok daha düúüktür (www. Gence. Co÷rafi YapÕ Azerbaycan. 38º-25º kuzey enlemleri ile 44º-50º do÷u boylamlarÕ arasÕnda bulunur. Lezgice ve Gürcüce’de konuúulan diller arasÕndadÕr. Co÷rafi YapÕ.

do÷uda Hazar Denizi ile sÕnÕrlanmÕútÕr (19:31). Türkiye ile do÷rudan sÕnÕrÕ ancak Nahçivan Özerk Bölgesi ile olan 11 km’lik bölgedir (41:43). Azerbaycan, Nahçivan Özerk Bölgesi ile Da÷lÕk Karaba÷ Özerk Yönetim Birimi’ni de içine almaktadÕr. TopraklarÕnÕn %50’si da÷lÕk alanlardan oluúan Azerbaycan, denizden 657metre yükseklikte bulunmaktadÕr (10:15). Azerbaycan iklimi dünyadaki 11 çeúit iklimden dokuzuna sahiptir (103:38). Azerbaycan, yeraltÕ kaynaklarÕ bakÕmÕndan da oldukça zengin bir ülkedir. Ülke arazisinin %70’i petrol ve do÷algaz rezervleri bakÕmÕndan yüksek potansiyele sahiptir. Üretime baúlanÕldÕ÷Õ yÕllardan itibaren petrol rezervlerinin 2/5’sinden biraz fazlasÕ, do÷algaz rezervlerinin ise 1/5’i tüketilmiútir. Petrol ve do÷algaz yataklarÕ Azerbaycan için, önemli gelir kayna÷Õ olmakla birlikte, ülkeyi büyük güçlerin nüfuz mücadelesinin ortasÕnda bÕrakmaktadÕr (10:16).

4.3. Demografik YapÕ

Azerbaycan’Õn verdi÷i resmi istatistiklere göre 1919 yÕlÕnda nüfusu 4.6 milyon iken, Sovyet istatistiklerine göre 1926 yÕlÕnda 2.3 milyon olarak tespit edilmiútir. Bu yÕlda nüfusun %71’ini Azeriler oluúturmuútur (88:61). Azerbaycan’Õn nüfusu 1940’da 3.3 milyon, 1959’da 3.7 milyon, 1970’de 5 milyon, 1979’da 6 milyon, 1989’da 7 milyon (93:196), 1992’de 7.2 milyon (43:15), 1993’te 7.3 milyon, 1998’de 7.5 milyon (75:401), 2006’da 7.9 milyon (88:34), 2009’da Temmuz ayÕ tahmini nüfus 8.2 milyon (www.cia.gov, 16.05.2009), nüfus artÕú oranÕ ise, 1959-70 yÕllarÕ arasÕnda %2 (10:17), 1990’da %1.6 (19:45), 1994’te %0.9 (106:8), 1995-2000 yÕllarÕ arasÕnda %0.4 (88:43), 2000-2003 döneminde %0.8 (10:17) iken, 2009 yÕlÕnda %0.7 olaca÷Õ tahmin edilmektedir (www.cia.gov, 16.05.2009). Nüfus artÕú hÕzÕndaki bu düúüúün sebepleri, do÷um oranÕnÕn 1990’da 1000 kiúi baúÕna 26.3 iken 2003’te 14’e düúmesi ve 1990’lardaki göçtür. Ölüm oranÕ ise 1990’dan 2005 yÕlÕna kadar sabit kalmÕútÕr (10:17). Günümüzdeki do÷um oranÕ 1000 kiúi baúÕna 17.6 iken, ölüm oranÕ ise 2008 verilerine göre 1000 kiúi baúÕna 8.3’tür (www.cia.gov, 16.05.2009). 1998 yÕlÕna gelindi÷inde nüfusun %30’unu 0-14 yaú grubu, %60’ÕnÕ 15-64 yaú grubu, %10’unu da 65 yaú ve üzeri (88:43) oluúturmakta iken, 2005 yÕlÕnda ise %26.4’ünü 0-14 yaú grubu, %65.7’sini 15-64 yaú grubu, %7.8’ini de 65 yaú ve üzeri oluúturmaktadÕr (10:17). Günümüzde ise, %23.9 0-14 yaú grubunu, %69.4 15-64 yaú

7

grubunu, %6.7 ise 65 yaú ve üzeri yaú grubunu oluúturmaktadÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). 2005 yÕlÕnda nüfusun %97’si okuma yazma bilmekte iken (10:17), günümüzde bu oran %98.8’e ulaúmÕútÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). Ortalama yaúam süresi 1995’te 69.5 (106:8), 1998’de 68.5 (103:39), günümüzde 66.6’dÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). 1998 yÕlÕnda nüfusun %75’i ùii, %25’i Sünni’dir (75:413). 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise nüfusun %70’i ùii, %30’u ise Sünni Müslümanlar’dan oluúmaktadÕr (10:17).

Azerbaycan’da kÕr-kent nüfus de÷iúimi özellikle Sovyet döneminde sürekli kent nüfusu lehinde geliúmiútir. Kent nüfus oranÕ; 1860’da %22, 1926’da %28, 1939’da %36, 1959’da %48, 1970’de %50, 1989’da %53 ve 1991’de %54 olarak tespit edilmiútir. Özellikle úehirsel yerleúmelerdeki sanayi, e÷itim, kültür ve sosyal refah düzeyinin de÷iúme göstermesiyle birlikte, kÕrsal yerleúmelerden úehirlere göçler devam etmiú ve sürekli olarak úehirsel nüfus artmÕútÕr. 1991 yÕlÕna gelindi÷inde, toplam nüfusun %54’ü úehirlerde yaúarken, kÕrsal nüfus oranÕ %46’ya düúmüútür. Bu de÷iúimde, Sovyet rejiminin küçük ölçekli köy yerleúmelerini da÷Õtarak, mevcut nüfusu daha büyük yerleúmelere yerleútirmesi büyük rol oynamÕútÕr (88:65). 1998 yÕlÕnda ise nüfusun %53’ü kentlerde, %47’si kÕrsal alanda yaúamaktadÕr (103:39). 2003 yÕlÕ rakamlarÕna göre nüfusun %51.5’i úehirlerde yaúamaktadÕr. 2008 verilerine göre nüfusun %52’si kentlerde yaúamaktadÕr (www.cia.gov, 16.05.2009).

Azerilerin yarÕya yakÕnÕnÕn yaúadÕ÷Õ kÕrsal kesimdeki nüfus artÕúÕ daha yüksektir. 2005 yÕlÕnda nüfusun %91’ini Azerilerin (Azerbaycan Türklerinin) oluúturdu÷u ülkenin en önemli özelliklerden biri, pek çok etnik grubu bünyesinde barÕndÕrÕyor olmasÕdÕr. ÇarlÕk RusyasÕ ve Sovyetler Birli÷i’nin nüfus ve göç politikalarÕ sonucunda Azerbaycan’a yerleúen Ruslar, ülkedeki (Lezgilerden sonra) ikinci büyük azÕnlÕk grubunu oluúturmaktadÕr. 1939 yÕlÕ RuslarÕn Azerbaycan’da en yüksek oranda bulundu÷u yÕldÕr. 1939 yÕlÕnda RuslarÕn toplam nüfus içindeki oranÕ %16.5’tir (10:17,18). 1990 yÕlÕna gelindi÷inde RuslarÕn oranÕ %7.9’a düúmüútür (106:7). 1998 yÕlÕnda nüfusun %87’si Azeri, %3.5’i Rus, %3’ü Ermeni, %6.5’i ise di÷er milletlerden oluúmaktadÕr (75:410). Karaba÷ sorunu Ermenilerin büyük çapta

8

Ermenistan’a göç etmesi sonucunu do÷urdu÷u için gerek Bakü’de gerekse SumgayÕt’taki Ermeni nüfusu çok azalmÕútÕr (42:100,101). RuslarÕn Azerbaycan’dan ve di÷er eski Sovyet ülkelerinden Rusya’ya göç hÕzÕ son 20-30 yÕlda artÕú göstermiútir. Bunun en önemli nedenlerinden biri, ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra ülkede yaúanan çatÕúmalar ve savaúlardÕr. Bir baúka nedeni ise, Azerbaycan’da yaúayan RuslarÕn, Sovyetler Birli÷i döneminde sosyo-ekonomik alanda elde ettikleri üstünlükleri yavaú yavaú kaybetme trendine girmiú olmalarÕdÕr. Tüm bu nedenlerden dolayÕ 1999 yÕlÕnda yapÕlan sayÕmlara göre Rus nüfus oranÕ %1.8’e düúmüútür. RuslarÕn do÷um oranÕ yaúadÕklarÕ ülkelerin yerli halkÕnÕn do÷um oranÕndan her zaman daha düúük olmuútur (10:18). Günümüzde Rus nüfus oranÕ 1.78’dir (www.wikipedia.org, 16.05.2009).

4.4. Ekonomik YapÕ

Azerbaycan ekonomisi büyük ölçüde 70 yÕl boyunca içinde bulundu÷u Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli÷i (SSCB)’nin ekonomik planlamalarÕyla

úekillendirilmiútir (10:22). Bu süreçte, Azerbaycan çevresindeki dünyadan ve son derece yapay bir úekilde do÷al evriminden uzaklaúmÕútÕr. Gerek Rusya ile gerekse di÷er cumhuriyetler ile ekonomik iliúkilerin özelli÷ini bozan ve pazar güçlerini baskÕ altÕna alan bir ekonomik sistem uygulanmaya baúlanmÕútÕr (105:95). Bu nedenle 1991 yÕlÕnda ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazandÕ÷Õnda, Azerbaycan komünist sistemin bÕraktÕ÷Õ pek çok ekonomik problemle yüz yüze gelmiútir. Sovyetler Birli÷i, ülkeyi oluúturan cumhuriyetleri entegre etmeye çalÕúmÕútÕr. Böylelikle hem ülkelerin kendi kendine yeterli olmamasÕ sa÷lanarak Sovyetlerin gelece÷i güvence altÕna alÕnmÕú, hem de daha verimli bir üretim sa÷lanmÕútÕr. Bu do÷rultuda Azerbaycan, merkezi planlama neticesinde bir tarÕm ülkesi haline getirilmiútir. Sanayi ise aynÕ stratejiye ba÷lÕ olarak kendi kendine yetersiz kÕlÕnarak büyük ölçüde di÷er cumhuriyetlere ba÷ÕmlÕ hale getirilmiútir. Bu nedenle ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕnÕn ardÕndan Azerbaycan, komünist ekonomiyle uzun süre yönetilmiú di÷er ülkelerde oldu÷u gibi, pek çok alanda sorunlarla karúÕ karúÕya kalmÕútÕr. Fiyatlar hÕzla artmÕú, enflasyon yükselmiútir. Demokratik sisteme geçiú sÕrasÕnda ortaya çÕkan siyasi istikrarsÕzlÕk ve çekiúmeler, 1988 yÕlÕnda Ermenistan ile baúlayan Karaba÷ sorununun yarattÕ÷Õ savaú

9

durumu, zaten zor durumda olan ekonomiyi olumsuz yönde etkilemiútir. BunlarÕn yanÕ sÕra Sovyetler Birli÷i’nin da÷ÕlmasÕyla Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) pazarlarÕnÕ da kaybetmesi Azerbaycan’Õn dÕú ticaretini dar bo÷aza sürüklemiútir (10:22,23).

Azerbaycan Hükümeti Ekonomik Reform ProgramÕ çerçevesinde, Haziran 1991’de “Ekonomik Ba÷ÕmsÕzlÕk Temeli HakkÕnda Kanun”u çÕkararak serbest piyasa ekonomisine geçiú sürecinde ilk adÕmÕ atmÕútÕr. “Toprak Kanunu” ile çiftçilerin toprak sahipli÷i yasal temele oturtulmuútur. Bu süreçte bunlar gibi daha birçok kanun çÕkarÕlmÕútÕr (106:14). Küresel ekonomiye entegre olmak ve yabancÕ sermayeyi çekebilmek için 1992 yÕlÕnda UluslararasÕ Para Fonu (IMF)’na üye olmuú, 1994 sonlarÕnda IMF ile görüúmeler baúlatÕlmÕú, IMF ile yapÕlan görüúmelerden sonra, esas amacÕ enflasyonun düúürülmesi ve manatÕn de÷erinin sabitleútirilmesi olan program 1995 yÕlÕnda uygulamaya konulmuútur. Da÷Õlma ve savaú sonrasÕnda ortaya çÕkan sorunlar nedeniyle milli gelirin büyüme hÕzÕ birkaç yÕl boyunca negatif de÷erlerde seyretmiú, enflasyon dört haneli rakamlara çÕkmÕútÕr. Milli gelirin büyüme hÕzÕ 1993’te % -23.1, 1994’te % -19.7, 1995’te % -11.8 olarak kaydedilmiútir. MayÕs 1994’te Ermenistan ile gerçekleútirilen ateúkes sonrasÕnda ancak 1996 yÕlÕnÕn ikinci yarÕsÕndan itibaren büyüme baúlamÕú, %1.3’lük pozitif büyüme hÕzÕna ulaúÕlmÕútÕr. Milli gelirin büyüme hÕzÕ 1997’de %5.8, 1998’de %10, 1999’da %7.4, 2000’de %11.4 olmuútur. 2004 yÕlÕnda ise bu oran %9.8 olarak gerçekleúmiútir. Büyümenin en önemli nedeni, petrol ve ba÷lÕ sektörlerdeki yabancÕ yatÕrÕmlar olmuútur. Topraktaki özelleútirmenin kÕsmi olarak devam etmesine ra÷men tarÕm sektöründe de pozitif büyüme gerçekleúmiútir (10:23,24). Milli gelir, 2006’da %30.5, 2007’de %23.4, 2008’de ise %11.6 oranÕnda büyüme göstermiútir (www.cia.gov,

16.05.2009).

Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda çok yüksek de÷erlere ulaúan enflasyon, 1995’te baúlatÕlan istikrar programÕ sonrasÕnda iniúe geçmiútir. 1991’de %329.7 olan enflasyon, 1992’de %1672.4, 1993’te %1129.1, 1994’te %1666.5 olmuútur. 1995’te %411.8, 1996’da %19.8 olan oran, 1997’de %3.6’ya, 1998’de -0.8’e, 1999’da 8.6’ya düúmüútür. 2004 yÕlÕ enflasyonu ise %4.6 olmuútur (10:24). 2008 yÕlÕ

10

cia. 2001 rakamlarÕna göre nüfusun %17’si aúÕrÕ derecede fakirdir. 16. yüzyÕlÕn baúÕnda gerçekleúen Bolúevik Devrimi ile Azeri edebiyatÕ darbe almÕútÕr. Azerbaycan’da. 2004 yÕlÕnda 3. Azerbaycan topraklarÕnda önemli alim ve úairler yetiúmiútir.6 olarak gerçekleúmiútir (www.05. 2007 yÕlÕnda 8100$. Muhammed Hüseyin ùehriyar ve Bahtiyar Vahapzade’de Azerbaycan’Õn önemli úairleridir.cia.5.2009). Yönetici elitler iú dünyasÕnda tekel oluúturmakta ve zenginlikten paylarÕnÕ fazlasÕyla almaktadÕr (10:24). Ülkede kiúi baúÕna düúen milli gelir 1998 yÕlÕnda 317$ (103:41) iken. Sosyo-Kültürel YapÕ Azerbaycan’da önemli kültürel faaliyetlerin eskiden beri var oldu÷unu. e÷itim. 16.2009).05. 20.gov. Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra kapitalizm ile tanÕúÕnca birçok sosyal ve ekonomik problemle karúÕ karúÕya kalmÕútÕr (93:191. Sovyet döneminde sa÷lÕk. yazarlar ideolojik propaganda araçlarÕ haline getirilmek istenmiútir (10:30.gov. AyrÕca.192). YÕllar içinde ekonomide gerçekleúen görece iyileúmeye ra÷men halk hala ekonomik sÕkÕntÕlar içerisindedir. BunlarÕn baúÕnda Nizami Gencevi ve Fuzuli gelmektedir. özellikle Stalin döneminde baskÕlar had safhaya ulaúmÕútÕr. ùiirsellik tek baúÕna ve çok güçlü bir biçimde belirgin bir Azeri özelli÷idir (42:201). Sovyet döneminde halkÕn %80’i orta sÕnÕfÕ oluúturmuútur. Nüfusun hemen hemen yarÕsÕ. 21. Günümüzde bu problemlerin birço÷u devam etmektedir. 4. bunlar arasÕnda edebiyat ve özellikle úiirsellik ve opera-balenin öne çÕktÕ÷Õ görülmektedir. 2008 yÕlÕnda ise 9000$ olmuútur (www. II.31). konaklama ve iú gibi imkanlar devlet tarafÕndan karúÕlanmÕútÕr.800 dolar olmuútur (10:24). ülkenin zengin petrol kaynaklarÕna ra÷men fakirlik sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamaktadÕr ve ülkedeki gelir da÷ÕlÕmÕnda adaletsizlikler mevcuttur. Dünya SavaúÕ sÕrasÕnda 600 bin AzerbaycanlÕ 11 . Kiúi baúÕna düúen gelir 2006 yÕlÕnda 6600$. Komünist Parti’yi desteklemeyen yazar ve aydÕnlar cezalandÕrÕlmÕú.enflasyon oranÕ %21. yüzyÕlÕn baúlarÕnda Azerbaycan halkÕnÕn ço÷u yoksulluk sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamaktadÕr. 70 yÕllÕk Bolúevik rejimi altÕnda.

en kültürlü kiúiler. TanrÕ düúüncesini “düúünülemez bir rezillik” olarak kÕnamÕútÕr. Marx dini “halkÕn afyonu” olarak kötülemiútir. 1937 ve 1938 yÕllarÕnda. Komünist Partisi içindeki muhaliflerini devrim düúmanlÕ÷Õ. bu orandaki aydÕn ve yetiúmiú insan kaybÕ. Pantürkizm ve Türkiye casuslu÷u gibi kavramlarÕ kullanmÕútÕr (17:440). gizli servisçe tamamen elenmiú. Her akÕllÕ ve zeki insanÕ Pantürkist.genç hayatÕnÕ kaybetmiútir (11:11).20. Stalin korkak bir nesil yetiútirtmiútir. Stalin. (11:11. kültürel bakÕmdan elit katliamÕ olmuútur. bu kiúileri Azerbaycan halkÕna önderlik etmesinler diye öldürtmüútür.21. 1930’lu yÕllarda tarihe “büyük temizlik” adÕyla geçecek olan. 1918-1920 arasÕndaki Milli Azerbaycan Cumhuriyeti Türkiye’ye ve Avrupa’ya çok fazla ö÷renci göndermiútir. Panislamist diye öldürmüúlerdir. Rus olmayan. Stalin yönetimi. Dini kurumlar ona göre “sömürüyü korumaya ve emekçi sÕnÕfÕnÕn uyuúturulmasÕna hizmet eden burjuva reaksiyonunun 12 . ülkenin sosyo-kültürel hayatÕna darbe vurmuútur. Çar ve Sovyet rejimleri süresince etnik temizlik yapÕlmÕútÕr.73. kendisine ve rejime muhalif olan veya muhalefet potansiyeline sahip olan siyasi.74). “halk düúmanÕ” olarak damgalanmÕú pek çok kimsenin tutuklanmasÕ ve yargÕlanmasÕ emredilmiútir (112:13). en iyi e÷itim görmüú. Stalin 26 bin aydÕnÕ öldürmüú. alanlar ise Pantürkist diye suçlanÕp öldürülmüúler veya Sibirya’ya sürgüne gönderilmiúlerdir. kaçamayan ya da razÕ olmayanlar infaz ya da sürgünle temizlenmiúlerdir (105:196). Bu kapsamda 1937-38 yÕllarÕnda Azerbaycan aydÕnlarÕ Stalin tarafÕndan cezalandÕrÕlmÕú ve eski kitaplar yakÕlmÕútÕr. Stalin zamanÕnda mezar taúlarÕ parçalanmÕútÕr. Bundan daha önemlisi. dini ve bölgesel bütün önderleri sürgün. Stalin. Azerbaycan’Õ milli kökünden koparmak amacÕyla iki defa alfabesi de÷iútirilmiútir. Türk gruplarla ilgili tasfiyelerde Panturanizm. ölüm ve hapis cezalarÕna çarptÕrmÕútÕr (110:133). Bu yÕllarda 3 milyon nüfusa sahip Azerbaycan için. Lenin ise. gidemeyen. Yo÷un baskÕlar altÕnda olan halk úehitlerinin ismini dahi a÷ÕzlarÕna alamamÕú. emperyalist ülkelere hizmet gibi suçlamalarla tasfiye ederken. 56 bin aydÕnÕ ise tutuklamÕú ve Sibirya’ya sürgüne göndermiútir. 1936. Proleterya enternasyonalizmi adÕ altÕnda 70 yÕllÕk bir RuslaútÕrma siyaseti güdülmüútür.

hükümet insanlarÕn derin ve köklü inançlarÕnÕ engelleyememiútir (112:27). Bu yÕllarda Stalin tarafÕndan RuslaútÕrma çalÕúmalarÕ hÕzlanmaya baúlamÕútÕr.organlarÕ” olmuúlardÕr (57:150). 1935 yÕlÕndan itibaren ise Sünni ve ùii camileri sistemli bir biçimde kapatÕlmaya baúlanmÕútÕr. Azerbaycan’da toplam 18 cami bulunmaktadÕr (24:158). bölgenin do÷al özelliklerine uygun olmayan úekilde düzenlenmiú. milyonlarca insanÕn. e÷itimin bunlarla yapÕlmasÕ. aynen 1917 yÕlÕndan önceki dönemlerdeki gibi safiyetini korumuútur (31:25). RusçanÕn yeniden önem kazanmasÕ. etnik cumhuriyetlere bölünmüútür. ulusal destanlarÕn kahramanlarÕnÕn (örne÷in. Rus kökenli olmasÕna dikkat edilmiútir. özellikle økinci Dünya SavaúÕ’ndan sonra da Sovyet zaferi ve kahramanlÕ÷ÕnÕn Rus halkÕna mal edilmesi ve ÇarlÕk Rusya tarihinin olumlanmasÕ gibi birtakÕm kültürel ö÷eler öne çÕkmÕútÕr. kuruluúunun ilk on yÕlÕnda büyük çapta etnik bir temele dayanarak yeni düzenlemeler gerçekleútirmiú ve 1930’lu yÕllara gelindi÷inde Sovyet hükümeti. yurdundan de÷iúik bölgelere sürgünü ve yine milyonlarca insanÕn sömürü amacÕyla Türk ülkelerine yerleútirilmesiyle devam etmiútir (19:60.geliútirilmesi” için bütçeden büyük fonlar ayÕrmÕútÕr. øslam. Sovyetlerde Türk uluslarÕ arasÕnda iletiúimi azaltmak amacÕyla dil ve alfabe reformlarÕ yapÕlmÕútÕr. 1988 yÕlÕna gelindi÷inde ise. “Milli dillerin geliútirilmesi. Kalan camilerin hemen hepsi 1935-1938 yÕllarÕ arasÕnda kapatÕlmÕútÕr (110:154). 1980’li yÕllara gelindi÷inde. Çok uluslu karmaúÕk bir nüfusu bir arada tutmayÕ amaçlayan Sovyetler Birli÷i sistemi oldukça özgün bir 13 . 1980’li yÕllara gelindi÷inde bu sayÕ 1000’lere düúmüútür (35:163). Rusya’da.61).279 (57:154) iken. Türk co÷rafyasÕ. etnik enstitülerin kurulmasÕ ve etnik kültürün -siyasi yönü hariç. SSCB. ÇarlÕk RusyasÕ’nda 1913 yÕlÕnda cami sayÕsÕ 26. 1920’lerde bazÕ cumhuriyetlerde yerel liderlerin de÷iútirilmesi ile baúlayan tasfiye hareketi. 1920’den önce Azerbaycan’da 2000 kadar cami ile 786 mektep ve medrese bulunmasÕna ra÷men 1928 yÕlÕnda yapÕlan bir araútÕrmada cami sayÕsÕnÕn 1369’a düútü÷ü tespit edilmiútir. 40 yÕldan çok süren yo÷un bir propagandaya ra÷men. Bütün bu faaliyetler içinde dinin hiçbir rol oynamamasÕna özen gösterilmiútir. Ulusal güvenlik ve askeri konularda ayrÕcalÕklar yapÕlmÕú. Bu yaklaúÕm “böl ve yönet” ilkesinin uygulamaya geçirilmiú örneklerini teúkil etmektedir (105:45). Azerbaycan’da Dede Korkut) kitaplardan çÕkarÕlmasÕ. idari tayinlerde Slav ÕrkÕndan.

ÇarlÕk döneminde müslüman Türk halkÕ önce zorla 14 . Azerbaycan’daki yüksek okullarda da ö÷renim dili Azerice olmuú ve Rusça ikinci planda kalmÕútÕr. özellikle Türkleri RuslaútÕrmak için daha yo÷un çaba göstermiútir. Sovyetler Birli÷i döneminde ise Azerbaycan’da e÷itim. Rusça ikinci bir dil olarak ö÷renilmiútir. devlet kademelerinde Rusça dÕúÕndaki dillerin kabul görmemesi Rusça’yÕ baskÕn hale getirmiú. ÇarlÕk Rusya’sÕ döneminde ortaokullarda Azerice e÷itim yapÕlmasÕ ve Azerice e÷itim yapan üniversitelerin kurulmasÕ yasaklanmÕútÕr. Sovyet döneminde ö÷rencilerin kendi dillerinde e÷itim almalarÕna ve kültürlerini geliútirmelerine izin verilmiútir (42:33). bu yolla güçlü bir Marksist-Leninist propaganda yapÕlmÕútÕr. yüzyÕlÕn sonlarÕnda medrese e÷itiminin yerini seküler okullar almaya baúlamÕútÕr. 19. di÷er tarafta federal yapÕ ve idari sistem etnik temelde örgütlenmiútir.33). Tüm Sovyetler Birli÷i co÷rafyasÕnda bilimsel geliúmeleri takip eden ders kitaplarÕ okutulmuú. Bir tarafta Marksist-Leninist bir enternasyonalizm do÷rultusunda uluslar üstü bir Sovyet toplumu ve vatandaúÕ yaratÕlmaya çalÕúÕlmÕú. AyrÕca Rusça e÷itim veren okullarÕn kalitesi daha yüksek olmuútur (10:32. dolayÕsÕyla ders programlarÕna dini ve milli kimlik yansÕtÕlamamÕútÕr.modele dayanmaktadÕr. ancak tek tip olan bu kitaplarda de÷iúiklik yapmak imkansÕz hale gelmiú. Sovyet istatistiklerine göre SSCB döneminde okuma yazama oranÕ 10-15 yÕl içinde %100’e çÕkmÕútÕr (10:32). Bu dönemde Azerice okuyup yazabilenlerin oranÕ. Ancak. Azerice ve di÷er diller Rusça seviyesine yaklaúamamÕúlardÕr. AynÕ zamanda Sovyet sistemi Komünist Partisi vasÕtasÕyla federal yapÕyÕ sürekli zorlayan aúÕrÕ merkeziyetçi bir siyasi rejime dayanmÕútÕr. özellikle kadÕnlar arasÕnda çok düúük kalmÕútÕr. Sovyetler. merkezi sistem tarafÕndan standardize edilmiú. Sovyet öncesi Azerbaycan’Õnda çocuklara beú yaúÕndan baúlayarak medreselerde øslami e÷itim verilmiútir. Azerbaycan. Lenin-Stalin-Kruúçev-Brejnev dönemlerinde izlenen kültür politikalarÕnda bazÕ önemli de÷iúimler olmakla birlikte genelde etnik-ulusal tarih ve kültürün Sovyet ö÷retisi dÕúÕna çÕkmasÕ ve 1917 öncesine dönmesi engellenmiútir (42:37-39). her alanda oldu÷u gibi e÷itim alanÕnda da uzun süre Sovyetler Birli÷i’nin etkisi altÕnda kalmÕú ve ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕnda kendi e÷itim programÕnÕ geliútirmeye çalÕúmÕútÕr.

Bu metod istenilen neticeyi vermeyince kültür yoluyla RuslaútÕrÕlmaya çalÕúÕlmÕútÕr. 26 yüksek okul ve üniversite. Sorun nedeniyle 100 bin ö÷renci ve 10 bin ö÷retmen mülteci durumuna düúmüú ve kamplarda yaúamaya baúlamÕútÕr (10:33). 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise. 28 devlet üniversitesi ve 17 özel 15 . Karaba÷ sorunu ile birlikte Karaba÷ dÕúÕnda Ermenilerce iúgal edilen topraklar sebebiyle ülke 700’den fazla e÷itim kurumunu kaybetmiútir ki bu sayÕ toplam okul sayÕsÕnÕn beúte birine eúittir. 1990-91 ö÷retim yÕlÕnda ise. Bu metodun en önemli aracÕ da dil olmuútur. AyrÕca. 2006 yÕlÕnda ise e÷itime yapÕlan harcama Gayri Safi Milli HasÕla’nÕn %2. 1994-95 ö÷retim yÕlÕnda ise yüksek ö÷retimdeki ö÷renci sayÕsÕ 89. 4326 tane de ortaokul bulunmaktadÕr (42:158). yüksek ö÷retimde ise 105.100’e düúmüútür (106:8). Azerbaycan Bilimler Akademisi’nin 16 bilimsel araútÕrma merkezi bulunmaktadÕr (19:69.450. 337 doktor. E÷itime ayrÕlan bütçe oldukça düúüktür. medya ve ülkenin önde gelen bazÕ aydÕnlarÕ sürekli propaganda yapmÕúlardÕr (38:38-47). Azerbaycan’da 1989-90 ö÷retim yÕlÕ içerisinde.gov.hÕristiyanlaútÕrÕlmak ve böylece RuslaútÕrÕlmak istenmiútir. 1989 yÕlÕ itibari ile de.70.000. 107 akademi üyesi.1’ini oluúturmuútur (www.357. Bunlardan en büyü÷ü Azerbaycan Petrol ve Kimya Enstitüsü’dür. Bakü ve Hazar Üniversiteleri’nin yanÕnda.000. 1998 yÕlÕnda üniversite sayÕsÕ 19 olmuútur (75:413). genel e÷itim kurumlarÕnda 1.cia. 18 yüksekokul ve bir de özel bir enstitü bulunmaktadÕr.000 ö÷renci bulunmaktadÕr.2009). 2003 yÕlÕ verilerine göre e÷itime yapÕlan harcama Gayri Safi Milli HasÕla’nÕn %3.101). ølk ve orta dereceli okullarda yaklaúÕk 1. Azerbaycan ekonomik yetersizliklerden dolayÕ e÷itim sisteminin ÕslahÕnda güçlükler yaúamaktadÕr. 16.000. 4521 adet ilk ve orta dereceli okul. özel e÷itim kurumlarÕnda 61. %58’i ise orta ö÷renim görmüútür (88:65).100 ö÷renci ö÷renim görmüútür (88:65). ülkede 2676 ilkö÷retim okulu. 17 adet yüksek ö÷renim kurumu bulunmaktadÕr.05. Azerbaycan Bilimler Akademisi’nde 1988 yÕlÕnda. yüksek e÷itim kurumlarÕnda ise 100. 4296 araútÕrmacÕ. 25 yaú üzerindeki toplam nüfusun %10’undan fazlasÕ yüksek ö÷renim mezunu olmuútur. 170’e yakÕn teknik lise. Dil üzerinde sürekli oynanmÕú ve Rusça’nÕn yaygÕnlaúmasÕ için Parti. 1994 yÕlÕnda Azerbaycan’da 42 teknik okul.3’ünü (10:33). Ülke de beyin göçüde yaúanmaktadÕr. 2178 doktor olmaya aday kiúi bulunmaktadÕr.

Bolúeviklerin lideri olan Lenin. Türkiye gibi çeúitli ülkelerde okuyan yaklaúÕk 4000 Azeri ö÷renci bulunmaktadÕr. mutlak bir monarúi ile yönetilmiútir. Nüfus içindeki üniversite mezunu sayÕsÕ da 1990-2002 yÕllarÕ arasÕnda yarÕ yarÕya düúmüútür.8). 19.üniversite bulunmaktadÕr. tüm sömürenleri acÕmadan ezmek.34). 31 Ocak 1924 tarihinde kabul edilen yeni Anayasa ile Sovyetler Birli÷i resmen kurulmuútur. 10 Temmuz 1918 yÕlÕnda Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti’nin ilk Anayasa’sÕ kabul edilmiútir.6. 15 yaú üzeri nüfusun yalnÕzca %59’u dokuz yÕllÕk e÷itim görmüútür ki. Fakat 27 Nisan 1920’de Bolúevik ordularÕ Azerbaycan’Õ iúgal etmiúlerdir (17:634). toplumun sosyalist teúkilatlarÕnÕ kurmak ve sosyalizmi bütün ülkelerde zafere ulaútÕrmak” úekilde ilan edilmiútir. Rusya’da 7 KasÕm 1917’de gerçekleútirilen ve Rus takvimine göre “Ekim Devrimi” diye adlandÕrÕlan devrim sonucu. Siyasi ve ødari YapÕ ÇarlÕk RusyasÕ. her 10 bin kiúiden sadece 29’u üniversite mezunudur. SSCB 2 AralÕk 1922’de ilk kuruluúunu gerçekleútirmiútir. 1936’dan 16 . Marksizmi ÇarlÕk Rusya’da uygulamaya koyduktan sonra. 4000 civarÕnda yabancÕ ö÷renci de Azeri üniversitelerinde okumaktadÕr (10:33. Azerbaycan 1922-1936 yÕllarÕ arasÕnda Kafkas ötesi Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti’nin bir üyesi olmuú. sosyalizm kurulmuú ve Marksist teori “Sosyalist anayasal sistem” ile uygulanmaya konulmuútur. Sovyet Marksizmi. Marksizm-Leninizm olarak tanÕnmÕútÕr. Zorunlu e÷itim süresi 11 yÕldÕr. 4. Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕnda e÷itim standartlarÕnda düúüú gözlenmektedir. yüzyÕlÕn baúlarÕnda. Fransa. øngiltere. Daha önce kabul edilen “Emekçi ve Sömürülen HalkÕn Haklar Beyannamesi” yeni Anayasa’nÕn baúlangÕç bölümüne konulmuútur. SSCB dönemindeki 15 ittifak cumhuriyetinden biri de Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’dir (37:12). toplumun sÕnÕflara bölünmesini tamamen ortadan kaldÕrmak. Japonya. Daha sonra. AyrÕca yurt dÕúÕnda ABD. Beyannamenin birinci maddesinde sosyalist sistemin amacÕ: “ønsanÕn insanÕ her türlü sömürmesine son vermek. bu oran Sovyetler Birli÷i döneminde %90 düzeyine çÕkmÕútÕr. Bolúevik ihtilalinden sonra 28 MayÕs 1918’de Azerbaycan’da Azerbaycan Türk Cumhuriyeti kurulmuútur. Sovyetler Birli÷i 1957 yÕlÕna gelince 15 cumhuriyetten oluúan federe bir devlet haline gelmiútir (41:7.

dil ve dinlere mensup milletlere ancak kendi dillerini ve kültürlerini yaúatma imkanÕ sa÷lanmÕútÕr. 7 Ekim 1977 tarihinde Sovyetler Birli÷i’nin yasama organÕ olan. kapitalist ekonomik modelin tasfiyesine. Sovyetler Birli÷i’nin anayasal sürecinin en önemli aúamalarÕndan biri de 5 AralÕk 1936 tarihli. AyrÕca sosyalist sanayinin kurulmasÕ. Anayasa’ya göre. köylülerin ve aydÕnlarÕn. Bu model. seçim sistemi ve Anayasa’nÕn 2/3 oy çogunlu÷u ile Yüksek Sovyet tarafÕndan de÷iútirilebilece÷i Anayasa’da belirtilmiútir. Bu Anayasa’da sosyalist devlet sisteminin özellikleri açÕkça ortaya konmuútur. Bu Anayasa’da devlet. Birli÷in son Anayasa’sÕ kabul edilmiútir. sosyalist mülkiyet anlayÕúÕnÕn toplumun temeli olarak kabul edilmesi amaçlanmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i’ndeki de÷iúik Õrk. 1936 AnayasasÕ’nÕn öngördü÷ü federal devlet modeli çok uluslu ve aúamalÕ federal yapÕyÕ içermiútir. federe cumhuriyetlere. Yüksek Sovyet’in VII. Devletin yapÕsal özellikleri yanÕnda vatandaúlarÕn hak ve sorumluluklarÕ. Anayasa temel hak ve özgürlüklere yer verirken daha çok sosyal ve ekonomik haklar üzerinde durmuútur. Anayasa’da devlet úekli. oradan da özerk cumhuriyetlere. özerk vilayetlere ve özerk bölgelere kadar uzanan aúamalÕ bir yapÕdÕr. Bolúevikler milletlere kendi arzularÕnÕ kendileri tayin etme hakkÕ vermeden. devletin ekonomik temeli. üretim araçlarÕndan özel mülkiyetin kaldÕrÕlmasÕna ve insanÕn insan tarafÕndan sömürülmesine son veren sosyalist ekonomik modele dayanmaktadÕr. federal düzeyden baúlayan. dinlenme. cumhuriyetin tüm 17 .18). ola÷anüstü toplantÕsÕnda. “iúçilerin. müúterek yaúamanÕn baúka formülünü bulmuúlardÕr. basÕn ve toplantÕ gibi özgürlükler. devrim karúÕtÕ güçlerin ortadan kaldÕrÕlmasÕ.sonra da Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adÕnÕ almÕútÕr (19:34). Sovyetler Birli÷i AnayasasÕ úeklen de olsa Sovyet cumhuriyetlerine istedikleri takdirde SSCB’den ayrÕlma hakkÕ vermiútir (63:85). ÇalÕúma. Fakat bu onlarÕn politik haklar kazanmasÕ manasÕna gelmemiútir (37:17. sosyal güvenlik gibi haklara geniú yer verilmiú. Stalin’in ölümünden sonra 1936 AnayasasÕ’nda birçok de÷iúiklikler yapÕlmÕútÕr. “Stalin AnayasasÕ”dÕr. ÇarlÕk devrinde bütün milletler merkezi idareye boyun e÷miú ve her türlü hak-hukuktan mahrum iken. “iúçilerin ve köylülerin sosyalist devleti”. buna karúÕn din. “eúit haklara sahip Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri’nin serbestçe kabul ettikleri birli÷e dayanan federal devlet” olarak tanÕmlanmÕútÕr. ifade. batÕlÕ anlamda gerekli güvencelere ba÷lanmamÕútÕr.

sadece Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi adÕnÕ almÕútÕr (37:19). “Marksizm-Leninizm ö÷retisi ile silahlanmÕú Komünist Parti. Komünist Parti tek parçalÕ bir örgüttür. Rusya’da Ekim ihtilalinde üstün çÕkan Bolúevikler Partisi. 1932 yÕlÕnda ise Bolúevik isimi terk edilerek. komünizmin zaferi u÷runa yapÕlan mücadeleye planlÕ ve bilimsel özellikler aúÕlar”. Partinin bu tekelci özelli÷i. yönetim kadrolarÕnÕn atanmasÕ ve seçilmesini denetlemektedir. Sovyet halkÕnÕn büyük kuruculuk faaliyetine önderlik eder.9). Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi tarafÕndan oluúturulmuútur (41:8. mülkiyet iliúkilerini belirlemekte. devlet organlarÕ yanÕnda toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕnda etkili olmuútur. Sovyetlerde toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕnda alÕnacak kararlarda Parti otoritesi hakim olmuútur. tek partili siyasal yapÕlanmadÕr. 18 . dikey yetki devri söz konusudur. Devletin tüm siyasi yapÕlanmasÕ. YargÕ organÕ ba÷ÕmsÕz olmamÕú ve di÷er devlet organlarÕ gibi Parti örgütünün kontrolünde olmuútur. Anayasa’nÕn öngördü÷ü devlet sisteminde kuvvetler ayrÕlÕ÷Õ ilkesine yer verilmemiútir. demir gibi proleterya disiplini altÕnda birleúmiú militan bir teúkilat” olarak tanÕmlamÕútÕr. “úuurlu. Anayasa’da geçerli olan bu ilke dolayÕsÕyla.milletlerinden olan emekçilerin ve tüm halkÕn devleti” olarak tanÕmlanmÕútÕr. SSCB AnayasasÕ’nÕn 6. toplumun geliúmesinin ana perspektifini. Anayasa’ya göre. Sovyetler devlet sisteminde Parti örgütü. Yürütme yetkisi ve görevi Yüksek Sovyet tarafÕndan seçilen Bakanlar Kurulu tarafÕndan yerine getirilmiútir. Bu bütünlü÷ü korumak için kendisini. Devlet organlarÕ arasÕnda yatay bir yetki paylaúÕmÕ de÷il. Komünist Parti ilk kez 1898 tarihinde Minsk’te yapÕlan bir kongrede kurulmuú ve daha sonra Lenin ve arkadaúlarÕnÕn gayreti ile 1912 yÕlÕnda Bolúevik (ço÷unluk) ve Menúevik (azÕnlÕk) olmak üzere ikiye ayrÕlmÕútÕr. iúçi sÕnÕfÕnÕn koruyuculu÷unu yapmakta. Yüksek Sovyet’in BaúkanÕ yasalar gere÷i Devlet BaúkanÕ olmasÕna ra÷men. toplumda. maddesinde. SSCB’nin iç ve dÕú siyasetini belirler. bu yetkiler fiilen Komünist Partisi Merkezi Komitesi’nin Genel Sekreteri (partinin baúÕ) tarafÕndan kullanÕlmÕútÕr. Parti. Komünist Parti’nin toplumun önderi ve yönlendirici gücü oldu÷u úeklinde ifade edilmiútir. 1924 yÕlÕnda Sovyetler Birli÷i Komünist (Bolúevik) Partisi. Sovyetler Birli÷i döneminde devlet sisteminin en belirgin özelli÷i.

Komünist Parti’de egemen olan önemli bir ilke de. Fonksiyonel yapÕlanma ise. Parti organlarÕnÕn aldÕ÷Õ kararlarÕ de÷il. devlet kollektif çiftlikleri. “kendi kendini eleútirme” ilkesidir.Her üst kademe organÕnÕn kararÕnÕn alt kademe organlar için ba÷layÕcÕ olmasÕ. ticari ve bilimsel kuruluúlardan oluúmuútur. kültürel. çalÕúma disiplininin güçlendirilmesi ve sanayi 19 . Komünist Parti’nin karar ve direktifleri do÷rultusunda úekillenmiútir (41:11). kararlarÕn yerine getirilip getirilmedi÷i ile ilgilidir. SSCB Komünist Partisi. úehirler ve ilçeler seviyesindeki organlardan oluúmuútur.Hizipçili÷in ve bölücülü÷ün mutlak anlamda yasaklandÕ÷Õ Parti’de. 1985 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda sosyalist sistemin potansiyelinin tam olarak kullanÕlmasÕ. KararlarÕn eleútirisi yalnÕzca en üst mevkide bulunan yönetici tarafÕndan yapÕlabilir. Co÷rafi yapÕlanma. Partinin merkez organÕ. sanayi birimleri. Federe cumhuriyetlerde bulunan Komünist Partiler ba÷ÕmsÕz bir örgüt olarak de÷il. Gerçekte bu eleútiri. vilayetler. Böylece Parti örgütü. bölgeler. Bu hiyerarúik özellikten dolayÕ devlet yönetimi ve toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕ.Güçlü parti disiplini. Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi. “demokratik merkeziyet olarak adlandÕrÕlan úu ilkelere yer verilmiútir: 1.Parti organlarÕnÕn kendi örgütlerine ve üst kademe organlara sürekli rapor vermesi. Parti merkez organlarÕ. co÷rafi ve fonksiyonel olarak ikili bir yapÕlanma içinde olmuútur.11). bu da. “yukarÕdan gelen” ve “aúa÷Õdan yapÕlan” úeklinde iki türlüdür. 2. azÕnlÕ÷Õn mutlak suretle ço÷unlu÷a tabi olmasÕ.Parti organlarÕnÕn aúa÷Õdan yukarÕya Parti tarafÕndan seçimle iúbaúÕna gelmesi. federe cumhuriyetler. SSCB Komünist Partisi’nin bir úubesi durumundadÕrlar (37:121). eleútiriden çok siyaset de÷iúikli÷ini ifade etmektedir. 3. Bu eleútiri. 4. federe cumhuriyet ve alt yerel organlar ve hizmet yönünden organlar olmak üzere üçlü bir yapÕlanma içinde olmuútur (41:10.

754). kaçak alkol üretimini ve uyuúturucu kullanÕmÕnÕ arttÕrmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i’ni beklenilenden çok farklÕ bir noktaya götürmüú ve SSCB’nin da÷Õlma sürecinin ilk habercileri olmuútur. Milli gelirin azalmasÕ halkÕn maddi durumunu olumsuz olarak etkilemiú ve 1989 yÕlÕnda ülkenin birçok yerinde grevler yapÕlmÕútÕr.gücünün arttÕrÕlmasÕ amacÕyla “sosyo-ekonomik geliúimin hÕzlandÕrÕlmasÕ” politikasÕnÕ uygulamaya baúlamÕútÕr. Daha sonralarÕ bu kavramlara siyasal reform ihtiyacÕnÕ da ça÷rÕútÕran Glasnost (açÕklÕk) kavramÕ eklenmiútir. kitlelerin ihtiyacÕna daha iyi cevap verecek yeni bir 20 . Bu de÷iúim hareketi Sovyet rejiminin temelini oluúturan ilkelerle açÕkça çeliúmiútir (41:11). di÷er taraftan bakanlÕk ve kurumlarÕn yetkileri aynen kalmÕútÕr. basÕn özgürlü÷ü ve özel mülkiyetin tanÕnmasÕ konularÕnÕ da içine almÕútÕr. Bu uygulamalarla merkez kontrolü kaybetmiútir (17:17. Sovyetleri ça÷a uydurmak ve yeniden yapÕlandÕrmak amacÕyla. Bu çerçevede yolsuzluk sonucu elde edilen gelirlere karúÕ mücadele kampanyasÕ yürütülmüú. 1 Ocak 1988’de yürürlü÷e giren “Devlet øúletmeleri HakkÕnda Kanun” uzlaúmasÕ zor iki unsuru birleútirmeye çalÕúmÕútÕr. çok partili sisteme geçme. Bu kapsamda. ølk önceleri bir ekonomik de÷iúim siyasetini ifade eden “yeniden yapÕlanma” ve “hÕzlandÕrma” kavramlarÕ ciddi úekilde aksayan Sovyet ekonomisinin onarÕlmasÕ. AynÕ úekilde. Gorbaçov’un amacÕ. Bu kapsamda bireysel çalÕúma faaliyetine. modernleútirilmesi ve daha etkin bir hale getirilmesi amacÕnÕ simgelemiútir (41:11). HÕzlandÕrma politikasÕnÕn baúarÕsÕzlÕ÷Õ Gorbaçov yönetimini 1987 yÕlÕnda yeni bir politika modelini ortaya atmak zorunda bÕrakmÕútÕr: Perestroyka (yeniden yapÕlanma) (66:5). Gorbaçov tarafÕndan gündeme getirilen Glasnost ve Perestroyka politikalarÕ. fakat olumlu sonuçlar alÕnamamÕútÕr. ayrÕca tüketim mallarÕ ile ilgili sanayi ve hizmet alanÕnda kooperatiflerin kurulmasÕna izin verilmiútir. Bu koúullarda Gorbaçov yönetimi aúamalÕ olarak piyasa ekonomisine geçiúin zorunlu oldu÷unu kabul etmiú. fakat bu yönde herhangibir adÕm atmamÕútÕr (66:5). bir taraftan iúletmelerin haklarÕ geniúletilmiú. Sovyetler Birli÷i’nde yaúanan de÷iúimin simge kavramlarÕ olan “yeniden yapÕlanma ve açÕklÕk” ilkeleri. alkol karúÕtÕ giriúimler de ekonomi ve maliye sistemine ciddi darbe vurmuú.

5. Sovyet liderin yaptÕ÷Õ bazÕ yanlÕúlarla birleúince da÷Õlma süreci daha da hÕzlanmÕútÕr (67:68). konularda yasalar ve anayasal kanunlar kabul edilmiútir.Kuvvetler ayrÕlÕ÷ÕnÕn hukuk devletinin ayrÕlmaz bir ilkesi olarak tanÕnmasÕ. çok partili sistem. BaúlattÕ÷Õ açÕklÕk ve yeniden yapÕlanma politikalarÕnÕn getirdi÷i özgürlük ve demokratikleúme ortamÕ.düzen ortaya koymak olmuútur.Özel mülkiyetin devlet tarafÕndan yasal güvence altÕna alÕnmasÕ. 24 A÷ustos 2002’de de Anayasa’da bazÕ de÷iúikler yapÕlmÕútÕr (41:11-15). devlet ve vatandaúÕn karúÕlÕklÕ görev ve yükümlülüklerinin berirlenmesi. YapÕlan bu de÷iúiklikler ülkede var olan siyasi ve ekonomik bunalÕmÕ önlemeye yetmemiú ve 25 AralÕk 1991’de Sovyetler Birli÷i resmen ortadan kalkmÕútÕr. Devlet organlarÕ arasÕnda yetki da÷ÕlÕmÕ yeniden belirlenmiú. seçimler (parlamento ve cumhurbaúkanlÕ÷Õ). maddesi de kaldÕrÕlmÕútÕr. Kuvvetler ayrÕlÕ÷Õ ilkesi. geniú 21 . devlet armasÕ. yeni mülkiyet türleri hakkÕnda yasalar kabul edilmiútir. 2. Azerbaycan AnayasasÕ’nÕn baúlÕca özelli÷i. 4.Sosyalist sistemden kaçÕú. yeniden yapÕlanma sürecinde Anayasa’nÕn kabulünden önce. Azerbaycan’da. eski Anayasa’da de÷iúiklikler ve ilaveler yapÕlmasÕ yoluna gidilmiútir. Azerbaycan Cumhuriyeti 12 KasÕm 1995’te yeni Anayasa’sÕnÕ kabul etmiútir. yeni liberal-demokratik modelin kabul edilmesi. devlet bayra÷Õ ve milli marú de÷iútirilmiútir. Kabul edilen bu Anayasa’da úu özellikler göze çarpmaktadÕr: 1.Hukukun ve yasalarÕn üstünlü÷ünün tanÕnmasÕ. AyrÕca bu tarihte Anayasa’nÕn Komünist Parti’nin tekelini öngören 6. güçlü yürütme ilkesinden hareket ederek. 6. 3. özel mülkiyet vs.UluslararasÕ hukuk normlarÕ ve ilkeleri çerçevesinde kiúi hak ve özgürlüklerinin güvence altÕna alÕnmasÕ.Yerel yönetimin geniúletilmesi. ølk önce Cumhuriyetin adÕndaki “Sovyet Sosyalist” sözü çÕkarÕlmÕú. devlet simgesi. CumhurbaúkanlÕ÷Õ görevi tesis edilmiú. Bu geliúmeler neticesinde Mart 1990 tarihinde Sovyetler Birli÷i Devlet BaúkanlÕ÷Õ görevi ihdas edilmiú ve Yüksek Sovyet Kongresi’nce göreve Gorbaçov getirilmiútir. siyasi partiler.

Yeni Anayasa’da Azerbaycan devletinin nitelikleri demokratik. 22 . dünyevi. hukuki ve üniter Cumhuriyet olarak belirlenmiútir (41:46).yetkilerle donatÕlmÕú bir baúkanlÕk sistemini getirmesidir.

østanbul Gençlik ve Spor øl Müdürlü÷ü’nün kütüphanesindeki yayÕnlarÕndan kaynaklardan ve øslam AraútÕrmalarÕ AyrÕca. GEREÇ ve YÖNTEM AraútÕrma. dört kiúi çeúitli sebeplerle Azerbaycan’a yerleúmiú ve spor camiasÕ içinde yer alan Türk vatandaúlarÕdÕr. antrenör vb. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ VakfÕ (TÜDAV)’nÕn yayÕnÕ olan Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ dergilerinden. Merkezi Bakü’de (øSAM) bulunan yararlanÕlmÕútÕr. Azerbaycan Kültür ve DayanÕúma Derne÷i’nin yayÕnladÕ÷Õ Azerbaycan DünyasÕ dergisinin sporla ilgili kÕsÕmlarÕndan. Bu ba÷lamda.5. spor bilimcileri. Tabi ki bu görüúmeler iki dönemi birbiri ile karúÕlaútÕrma fÕrsatÕ verece÷i için daha da önem kazanmÕú ve bu çalÕúmayÕ amacÕna daha da yaklaútÕrmÕútÕr. 2. spor yöneticileri. konuyla ilgili yazÕlÕ kaynaklarÕn ve belgelerin incelenmesini ifade eden literatür taramasÕ ve niteliksel araútÕrma yöntemlerinden birisi olan mülakat (görüúme) tekni÷i ile yapÕlmÕútÕr: 1. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi (TøKA)’nin. spor yazarlarÕ ve spor uygulayÕcÕlarÕ (beden e÷itimi ö÷retmeni.Mülakat tekni÷i: Mülakat tekni÷i ile Azerbaycan spor dünyasÕnda. hem de ba÷ÕmsÕzlÕktan sonraki spor alanÕndaki geliúmeleri yakÕndan takip etmiú spor uzmanlarÕ ile mülakatlar yapÕlmÕútÕr. Bu vesile ile hem SSCB döneminde yaúamÕú ve o dönemdeki sportif yapÕyÕ görmüú.Literatür taramasÕ: Konuyla ilgili mevcut yazÕlÕ kaynaklardan azami ölçüde istifade edilmesi anlamÕna gelmektedir. ÇalÕúmanÕn ön aúamasÕnda Türkiye’de yaúayan Azerbaycan vatandaúÕ akademisyenler ve ö÷renciler ile görüúülmüútür. Di÷er onbeú kiúi ise Azerbaycan’da yaúayan Azerilerdir. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi (TMOK)’nin. 23 .)’ndan oluúan toplam 20 kiúi ile görüúmeler yapÕlmÕútÕr. Bakü’de yaptÕ÷Õm mülakatlarda ise. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin kütüphanesi ile Ahundov kütüphanesindeki yerli ve yabancÕ kaynaklardan istifade edilmiútir. Azeri olan bu kiúilerden biri Türkiye’de yaúamaktadÕr.

yüzyÕlÕn baúlarÕnda bazÕ yabancÕ ülkelerin petrol úirketlerinin iú adamlarÕ ve iúçilerinin Azerbaycan’a gelmesi cimnastik. Bu takÕmlar esasen Bakü’nün büyük petrol müesseselerini temsil etmiútir. okçuluk. Sovyetler Birli÷i döneminde birçok spor dalÕnda oldu÷u gibi futbolda da ciddi bir atÕlÕm yapmÕútÕr (36:24).1. 1907 yÕlÕnda takÕmlar. judo. da÷cÕlÕk.Sovyet Dönemi XIX. Azerbaycan’da Spor Azerbaycan’da spor bölümünde toplam 24 spor branúÕna yer verilmiútir. ÇarlÕk döneminde çok iyi bir grafik çizmeyen Rus futbolu. sambo güreúi.6.1. eskrim. binicilik. Branúlar Sovyet dönemi ve ba÷ÕmsÕzlÕk dönemi olmak üzere iki dönem halinde ele alÕnmÕútÕr. Geçen yüzyÕlÕn baúlarÕnda Bakü ve Tiflis’te yayÕnlanan gazetelerdeki bilgilere göre Azerbaycan’daki ilk futbol takÕmlarÕ 1905 yÕlÕnda kurulmuútur. karate. çim hokeyi. atletizm. øngiliz iúçi ve iúadamlarÕnÕn kurdu÷u kulüplerle dostluk turnuvalarÕ yapmaya baúlamÕúlardÕr. Stella. spor branúlarÕ ile birlikte futbolun geliúmesini de sa÷lamÕútÕr (48:145). hentbol. atletizm. rugby. BULGULAR 6. Balahani madenlerinde çalÕúan amatör futbolcular bütün úehirde tanÕnmÕútÕr (7:21). yüzme. boks. BazÕ sporlarda Sovyet döneminde faaliyet olmadÕ÷Õ için iki döneme ayrÕlmamÕútÕr. halter vb.1. Örne÷in. Balahani Futbol Derne÷i. voleybol. Bu takÕmlar yaz aylarÕnda kendi aralarÕnda müsabakalar yapmÕúlardÕr. güreú. Bu branúlardan 17’si olimpik (futbol. cimnastik. Bu turnuvalara en çok katÕlan takÕm daha sonra Ay-Ulduz adÕ ile ünlenen Unita 24 . XX. yüzyÕlÕn sonlarÕ. Sabunçu ilçesinin Unita. atÕcÕlÕk). bilardo. Askolda. Bu atÕlÕmÕn yansÕmalarÕ Azerbaycan’da da görülmüútür. basketbol. ølk zamanlarda takÕmlar e÷itim kurumlarÕnda ve müesseselerde kurulmuútur. taekwondo. dans) spor branúÕdÕr. 6. 7’si olimpik olmayan (satranç. ødmanÕn DostlarÕ ve Kongres Azerbaycan’Õn ilk futbol takÕmlarÕ olmuútur. masa tenisi. halter. Futbol i .

Bakü’de ilk resmi úampiyona 1911 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr (7:21). sonraki yÕllarda ødmançÕ takÕmÕ daha öne çÕkmÕútÕr (48:145). Maç Azerbaycan futbolcularÕnÕn galibiyeti ile sonuçlanmÕútÕr (48:146). 1936-1991 yÕllarÕ arasÕnda Azerbaycan’Õ SSCB ùampiyonalarÕ’nda çeúitli gruplarda úu takÕmlar temsil etmiútir: Temp (Bakü). 1933 yÕlÕnda Bakü’de 58 futbol hakemi bulunmaktadÕr. 1928 yÕlÕnda ilk defa yapÕlan Azerbaycan Futbol ùampiyonasÕ’na 8 takÕm katÕlmÕútÕr (7:23). 1932 yÕlÕnda. Azerbaycan’da resmi yarÕúmalar düzenlenmiú ve bu ba÷lamda il birincilikleri yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Bu tür oluúumlar futbolun geliúimine önemli katkÕlar sa÷lamÕútÕr. 1914 yÕlÕnda Bakü’de ilk Futbol Birli÷i ve Hakemler Kurulu oluúturulmuú ve 17 takÕm kayÕt altÕna alÕnmÕútÕr. Bu müsabaka AzerbaycanlÕ futbolcularÕn galibiyeti ile sonuçlanmÕútÕr. 1912 yÕlÕnda Tiflis takÕmÕ ile dostluk maçÕ yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan futbol milli takÕmÕ SSCB ùampiyonasÕ’na katÕlmÕútÕr. Futbolun geniú alana yayÕlmasÕ ile en önemli mesele stadyumlarÕn inúa edilmesi olmuútur. 1935’de yapÕlan Azerbaycan futbol hakemlerinin ilk konferansÕna 107 hakem katÕlmÕútÕr. Bütün takÕmlarÕn yönetim kurulu seçilmiútir. 1930 yÕlÕnda BakÕhanov semtindeki øsmet GayÕbov stadyumunda Almanya’nÕn iúçi takÕmÕ ile iki defa uluslararasÕ dostluk maçÕ yapÕlmÕútÕr. toplumun bütün kesimlerine duyurmak amacÕyla 1923 yÕlÕnda Molodoy Raboçi gazetesinin iki sayfalÕk Krasniy Sportmen eki yayÕnlanmaya baúlanmÕútÕr. Her iki maçta da Azerbaycan takÕmÕ galip gelmiútir (48:146). Futbolda Azerbaycan KupasÕ ilk defa 1936 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr (7:23. 1924 yÕlÕnda yapÕlan Kafkas OlimpiyatlarÕ’nda AzerbaycanlÕ futbolcular baúarÕlÕ bir oyun sergilemiúlerdir. 1911-12 yÕllarÕnda Britaniya takÕmÕ Azerbaycan’Õn en iyi takÕmÕ olsa da. Bu tarihten itibaren. Lokomotiv (Bakü). 1923 yÕlÕnda Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü (APø)’nün ö÷rencileri stadyum inúa etme fikrini ileri sürmüúler ve bu fikirlerini kendileri uygulamaya koymuúlardÕr (48:145). Bakü’de ilk uluslararasÕ futbol maçÕ 1926 yÕlÕnda øran’la yapÕlmÕútÕr. Dinamo 25 . Bu kupayÕ Cenub ønúaatçÕsÕ kulübü almÕútÕr (48:146). Bu tür organizasyonlar yurtiçi futbol turnuvalarÕnÕn da yapÕlmasÕnÕ teúvik etmiútir. Bu Azerbaycan futbolcularÕnÕn ilk uluslararasÕ maçÕ olmuútur.25).kulübünün takÕmÕ olmuútur. Di÷er spor branúlarÕ ve futboldaki bu baúarÕlarÕ baúta gençler olmak üzere.

DaúgÕn (Zagatala). Neftçi (Bakü). Tereggi (Bakü). Kepez (Gence). Hazar (Lenkeran). Üst düzey devlet yetkilileri ile birlikte 40.146). Tohucu (Mingeçevir). Genclik (Bakü). Avtomobilçi (Mingeçevir). Göyezen (Kazah). Kariyeri boyunca 100’den fazla gol atmÕútÕr. 19 yaúÕna geldi÷inde ise Nikolay Morozov onu ilk milli takÕm maçÕna davet etmiútir. savaú nedeni ile açÕlÕúÕ 1951 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr. Bu takÕm içerisinde yer alan Anatoli Baniúevski tüm zamanlarÕn en iyi Azeri futbolcusu olmuútur. Sonraki yÕllarda Bakü’de ve Azerbaycan’Õn de÷iúik bölgelerinde çok sayÕda futbol sahalarÕ ve stadyumlarÕ inúa edilmiútir. Karaba÷ (Hankendi). 15 yaúÕnda usta sporcularÕn takÕmÕna katÕlmÕú. Voshod (SumqayÕt).(Bakü). Araz (NahçÕvan). Ülkenin bir numaralÕ takÕmÕ sayÕlan Neftçi. Sovyet dönemi boyunca Azerbaycan takÕmÕnÕn tek baúarÕsÕ olmuútur. Cenub ønúaatçÕsÕ (Bakü). Tereggi (Gence). Bu. Termist (Bakü). Stadyumun temeli 1939’da atÕlmasÕna ra÷men. Polad (SumqayÕt). Azerbaycan futbolcularÕ SSCB ùampiyonalarÕ’nda en büyük baúarÕyÕ 1966 yÕlÕnda kazanmÕútÕr.109). OynadÕ÷Õ sekiz maçta yedi gol atmÕútÕr. Temp (SumqayÕt). Anatoli Baniúevski. Baniúevski toplam 50 milli maçta oynamÕú ve 19 gol atmÕútÕr. 26 . Neftçi futbol takÕmÕ üçüncü sÕrada bronz madalyaya layÕk görülmüútür (7:26). Futbolcular ilk yÕlda 24 puan toplayarak 14. Metallurg (SumqayÕt). Avtomobilçi (Bakü). Karaba÷ (A÷dam) (7:25). Bakü’de el üzerinde taúÕnmÕú. KimyaçÕ (SumqayÕt). olmuúlardÕr (48:146). Tohucu (Gence). SSCB milli takÕmÕ içinde Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil etmiútir.000 seyircinin katÕldÕ÷Õ görkemli bir açÕlÕú olmuútur (48:145. SSCB döneminde Azerbaycan futbolu Bakü’nün Neftçi takÕmÕ ile tanÕnmÕútÕr. Spartak (Bakü). Bakü’de yetiúen birçok iyi sporcudan biri olan Baniúevski. Dinamo (Gence). Bu stadyumlar arasÕnda dünyaca ünlü hakem Tofig Behramov’un adÕnÕ taúÕyan stadyumun ayrÕ bir önemi vardÕr. herkes onu aile kutlamalarÕna davet etmeyi veya sadece onunla içmeyi bir onur olarak görmüútür (22:107. Neft DaúlarÕ (Bakü). 1949 yÕlÕnda SSCB Süper Ligi’ne çÕkmÕútÕr.

Yine aynÕ yÕl SSCB dereceli hakem olmuútur. Yine Neftçi’nin 11 futbolcusu muhtelif yÕllarda SSCB’nin en iyi futbolcularÕ arasÕna girmiútir. Baniúevski. Anatoli Baniúevski ve Elbrus Abbasov (7:31. Ama ben annemden biliyorum. Neftçi takÕmÕnda SSCB ùampiyonasÕ’nÕn Süper Ligi’nde en çok futbol oynayan Sergey Kramarenko olmuútur. Anatoli Baniúevski ve Kazbek Tuayev’de bulunmaktadÕr. AzerbaycanlÕ hakem Tofig Behramov UluslararasÕ Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (FIFA)’nin “AltÕn Düdük” ünvanÕnÕ almÕútÕr (7:28. Baniúevski geldi÷inde annem dahi balkona çÕkmÕútÕ. Azerbaycan futbolu için 1968 yÕlÕ önemli yÕllardan biri olarak kabul edilir. 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda futbol final müsabakasÕnÕn baú hakemi olmasÕyla zirveye çÕkmÕútÕr (48:148). 27 . Sergey Kramarenko ve Kazbek Tuayev’de yer almÕútÕr.29). sözlü görüúme)’a göre. 1967 yÕlÕnda SSCB Süper Ligi’nde hakemlik yapmaya baúlamÕútÕr. O 286 oyuna katÕlmÕútÕr. 1972 yÕlÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya alan SSCB milli takÕmÕ içinde Anatoli Baniúevski’de yer almÕútÕr. Çünkü. SSCB ùampiyonalarÕ’nda en çok oyun oynayan 100 futbolcu arasÕnda Eduard Markarov. Azerbaycan futbolcularÕ Anatoli Baniúevski ve Eduard Markarov 1966 yÕlÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya almÕúlardÕr. Ünlü hakemlerden biri de Eldar Azimzade’dir. SSCB ùampiyonalarÕ’nÕn Birinci Ligi’nin en tutarlÕ 100 futbolcusu arasÕna Azerbaycan futbolunun üç temsilcisi de girmiútir: Nikolay Smolnikov.T Askerov (2008. Azerbaycan’Õn baúarÕlÕ sporcularÕna halk ilgi gösterirdi. bu yÕlda SSCB Süper Ligi’ne Neftçi takÕmÕnÕn yanÕnda Dinamo takÕmÕ da çÕkmÕútÕr (48:146). SSCB ùampiyonalarÕ’nÕn en tutarlÕ 100 futbolcusu arasÕnda Azerbaycan’Õn yetiútirdi÷i Eduard Markarov. Neftçi’nin 12 futbolcusu SSCB Olimpiyat milli takÕmÕnda resmi maçlara katÕlmÕúlardÕr. Arka arkaya birkaç yÕl SSCB’nin en iyi 10 hakemi listesine dahil olmuútur. Grigory Fedotov Kulübü’nün de üyesi olmuútur (22:109). AyrÕca. Azerbaycan futbolunun yetiútirdi÷i Eldar Azimzade. 1976 yÕlÕnda ilk defa uluslararasÕ bir maçta hakemlik yapmÕútÕr. Neftçi’nin 9 futbolcusu çeúitli yÕllarda SSCB milli takÕmÕnda resmi turnuvalarda mücadele etmiúlerdir.32). bayanlar sporla çok ilgilenmezdi.

CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev tarafÕndan “ùöhret” adlÕ madalya verilmiútir. Anatoli Baniúevski ve Kazbek Tuayev’e. Sonradan úampiyona özel bir organizasyon komitesi nezaretinde devam ettirilse de. Futbol kulüplerinin AFFA yönetimi ile giriúti÷i mücadele sonuçsuz kalmÕú ve kulüpler 11. Azerbaycan Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (AFFA). Futbol teúkilatÕ 1994 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Avrupa Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (UEFA)’ne. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’nÕn. AynÕ gün Azerbaycan futbolunun geliúmesinde yeni bir dönem baúlamÕútÕr (7:32. 2003 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda AFFA’nÕn VI. Haziran ayÕnda da FIFA’ya üye olmuútur.33). Futbol kulüpleri AFFA bayra÷Õ altÕnda oynamaya razÕ edilmiú. DünyanÕn en popüler olan spor dalÕna hiç kimse yeteri derecede ilgi göstermemiútir. FIFA’nÕn ve UEFA’nÕn katÕlÕmÕ ile 2003 yÕlÕnda Zürih antlaúmasÕ imzalanmÕú. AFFA temsilcilerinin. ola÷an konferansÕ yapÕlmÕú. yeni tüzü÷e göre demokratik yolla AFFA’nÕn yönetim organlarÕ seçilmiútir.ii .Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB da÷ÕldÕktan sonra Azeri futbolu da ülkenin içinde bulundu÷u durumdan olumsuz olarak etkilenmiútir. AynÕ yÕlÕn AralÕk ayÕnda Azerbaycan futbol tarihinde ilk defa üç hakeme: Tahir Süleymanov. ülke úampiyonasÕ baúlamÕútÕr. Asim Hudiyev ve Hagani Memmedov’a FIFA derecesi verilmiútir. Futbol kulüplerinin. Azerbaycan futbolu 1997-2003 yÕllarÕ arasÕnda derin bir buhran içine girmiútir. Azerbaycan’Õn üç büyük futbolcusu olan Alekber Memedov. Azerbaycan ùampiyonasÕ’nÕ protesto ederek katÕlmamÕúlardÕr. Ancak 2005 yÕlÕndan itibaren bu durum devletin aldÕ÷Õ kararlarla olumlu yönde de÷iúmeye baúlamÕútÕr (21:103). XII. Adalet BakanlÕ÷Õ’nÕn. 1992 yÕlÕnÕn Mart ayÕnda kurulmuútur. 28 . AFFA’nÕn yeni tüzü÷ü hazÕrlanmÕútÕr. Bu zaman zarfÕnda kulüpler Avrupa’daki turnuvalara da katÕlamamÕúlardÕr. AFFA yönetimi sonuçlarÕ tanÕmamÕútÕr.

Fenerbahçe ve Milli TakÕm altyapÕ antrenörü olan Tamer Günel’i takÕma davet etmiútir (92:108. Lakin. úehir yeniden milli futbol ile buluúmuú ve futbolun önemli çekim merkezlerinden biri haline gelmiútir. ülkenin futbol haritasÕnda yer almamÕútÕr. takÕmda birtakÕm de÷iúiklikler yapmaya baúlamÕútÕr.Azeri futbol tarihinde 2003 yÕlÕnÕn AralÕk döneminde yeni bir sayfa açÕlmÕútÕr. AFFA’da yapÕlan yönetim de÷iúikli÷i. Gerek baúkent. Çok sayÕda devlet kuruluúu. Çünkü yÕllardÕr Lenkeran. 2004 yÕlÕnÕn Temmuz ayÕnda kurulmuú ve takÕmÕn yönetimi iúe sÕfÕrdan baúlamak zorunda kalmÕútÕr. TakÕmÕn baúÕna lig baúladÕktan sekiz hafta sonra geçen Rasim Kara.116). Sponsorun ve yönetimin çabalarÕ sayesinde “beyazyeúilliler” kendileri için ilk olan sezonda ülke úampiyonasÕnda gümüú madalya alarak Avrupa’nÕn ikinci önemli kupasÕ olan UEFA KupasÕ’nda oynama hakkÕnÕ kazanmÕúlardÕr (65:115. 2004/05 sezonunda Azerbaycan Süper Ligi’nde HazarLenkeran 2 takÕmÕ da oynamÕútÕr (64:106). Bunlardan biri de Hazar-Lenkeran futbol takÕmÕdÕr. Bu süreçte Hazar-Lenkeran úehir stadyumu da imar edilmiú ve 2007 yÕlÕnda eski Sovyetler co÷rafyasÕndaki en iyi futbol sahasÕ konumuna gelmiútir. Hatta stadyumlarÕ bile fiziki açÕdan yeterli olmamÕútÕr. özel kuruluú ve iúadamlarÕ bu bir numaralÕ spor dalÕna ciddi yatÕrÕmlar yapmaya baúlamÕúlardÕr. Azerbaycan futbolunun daha kaliteli bir düzeye çÕkmasÕnda etkili olmuútur. Türk teknik adam Türkiye’den takÕmÕn kalecilerini çalÕútÕrmak için Rüútü’nün de hocasÕ olan Çetin Aykut’u. UEFA yetkilileri bu geliúmeyi takdir ederek adÕ geçen stadyumu Güney Kafkasya 29 . öncelikle de kulüplere yansÕmÕútÕr. Bu geliúmeler Hazar-Lenkeran’Õn transfer faaliyetlerinin Türkiye ve BDT ülkelerinin de ilgisini çekmeye baúlamasÕna sebep olmuútur. altyapÕ çalÕúmalarÕ için de Galatasaray. Hazar-Lenkeran’daki iyi bir takÕm oluúturma çabalarÕ devam etmiútir. Hazar-Lenkeran. ølk önce kadro de÷iúikli÷ini gerçekleútirmiútir. Bu geliúme. gerekse çevre bölgelerde güçlü futbol takÕmlarÕ oluúturulmuútur. Avrupa basÕnÕ da takÕma gereken ilgiyi göstermiútir. FutbolcularÕn ortalama yaúÕnÕ 30’dan 25-26’ya çekmiútir. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) BaúkanÕ ve CumhurbaúkanÕ olan ølham Aliyev’in izledi÷i spor politikasÕ. devletin izledi÷i spor politikalarÕ ve takÕmÕn ana sponsoru “Palmali” úirketler gurubunun yarattÕ÷Õ elveriúli koúullar ve özverili çalÕúmalar sayesinde.109). futbolu devlet deste÷inden yararlanma úansÕyla buluúturmuútur.

2006/07 sezonunda 1989-90 do÷umlu erkek çocuk takÕmÕ. onun teknik ve taktik esaslarÕnÕn geliútirilmesi. ülkede henüz emsali olmayan sporcu tÕp merkezi açÕlmÕútÕr. judo. özellikle de serbest dövüú. çocuk futbolcularÕn yetiútirilmesidir. boks. Resmi olmayan bilgiye göre. rakip takÕma ve taraftarlarÕna hakaretlerde bulunmalarÕnÕ önlemek. Bu iúlerin görülmesi için Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ ile AFFA’nÕn 30 . Hazar-Lenkeran spor kulübü aynÕ zamanda di÷er spor dallarÕyla. stadyumda taraftar eti÷ine uygun davranmalarÕnÕ sa÷lamaktÕr (64:107). Kulübün di÷er misyonu da. futbolda da devlet deste÷inin arttÕrÕlmasÕ. Dört farklÕ yaú grubuna göre ayrÕlmÕú hazÕrlÕk sÕnÕflarÕ úimdiden faaliyet göstermektedir.bölgesinin en iyi tesisi olarak ilan etmiúlerdir (65:116). ülke úampiyonasÕnda üçüncülü÷ü kazanmÕútÕr (65:116. AynÕ úekilde Lenkeran kentinde takÕmÕn ünlü ve deneyimli baúhekimi Boris Hetagurov’un giriúimi ve kulüp yönetiminin katkÕlarÕyla. Hazar-Lenkeran taraftarlarÕ sayÕca di÷er takÕm taraftarlarÕndan fazladÕr. Amaç. YapÕlan verimli çalÕúmalar çok kÕsa bir sürede neticelerini göstermiútir. AFFA’nÕn talebi üzerine oluúturulan Taraftarlar Cemiyeti takÕmlarÕnÕ kendi sahalarÕnda ve deplasmanda desteklemektedir. greko-romen güreú.117). Güreú úubesinin baú antrenörü ømran Ramazanov ile kÕsa sürede uluslararasÕ spor arenasÕnda baúarÕlÕ sonuçlar elde edilmiútir (65:117). Kararnameye göre Azerbaycan’da devlet deste÷i neticesinde bazÕ spor branúlarÕnda elde edilen yüksek baúarÕlar dikkate alÕnarak. Lenkeran 2006/07 sezonunda hem lig úampiyonu olmuú hem de Azerbaycan Kupa’sÕnÕn sahibi olmuútur. taraftar kültürünü onlara aúÕlamak. bilimsel ve hukuki esaslarÕnÕn oluúturulmasÕ yönünde kararlar alÕnmÕútÕr. Azerbaycan CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev’in 10 Ekim 2005’te imzaladÕ÷Õ “Azerbaycan Cumhuriyeti’nde 2005-2015 yÕllarÕ arasÕnda futbolun geliútirilmesine dair devlet programÕnÕn onaylanmasÕ hakkÕnda” kararnamenin yürürlü÷e girmesi futbol için önemli bir geliúme olmuútur. kuralsÕz dövüúle ilgilenmektedir. Hazar-Lenkeran’Õn kulüp baúkanÕ taraftarlar ile çalÕúmalar yapmaktadÕr.

Hazar-Lenkeran baú antrenörü A÷asalim Mircavadov ise iki farklÕ takÕm ile bu prestijli kupayÕ kazanan ilk teknik direktör olmuútur (21:102. devlet dÕúarÕdan antrenörler getirmektedir. Bu konuda çok azimli bir devlet var. bu kez de eski Sovyetler Birli÷i cumhuriyetlerinden 15 úampiyonun ve SÕrbistan’Õn OFK takÕmÕnÕn misafir olarak katÕlÕmÕ ile gerçekleúen kupada Hazar-Lenkeran’Õn úampiyonlu÷unu kutlamÕútÕr. ølham Aliyev spora her türlü deste÷i vermektedir. 2008’in Ocak ayÕnda “BDT ve BaltÕk Ülkeleri’nin KupasÕ” düzenlenmiútir. temsilcileri bu kupayÕ birkaç defa alan üçüncü ülke olmuútur. gençler yararlanacak ve iyi úeyler olacaktÕr. sözlü görüúme)’ya göre. AyrÕca. Moskova’da düzenlenen aynÕ turnuvada kazanan Neftçi’nin baúarÕsÕnÕ kutlarken (82:85). Petersburg úehrinde. Rubin Kazan takÕmÕnÕn baúÕnda Azeri çalÕútÕrÕcÕ 13. Belki takÕm sayÕsÕ arttÕrÕlabilir. Ben Azerbaycan futbolunun kÕsa zamanda plan ve programla rayÕna oturaca÷ÕnÕ.103).03. Ama ideal bir modelin arayÕúÕ içindedirler. son üç yÕl içinde Rusya ve Ukrayna’dan sonra. Grup ve play-off sistemi üzerine tartÕúÕlmaktadÕr. R Kara (2008. Rusya’nÕn St. Türkiye’den Hasan Kabze ve Gökdeniz Karadeniz’in de futbol oynadÕ÷Õ. Çok kÕsa zamanda bu gerçekleúecektir. alÕnan bu tedbirlerin hayata geçirilmesi için Bakanlar Kurulu’na ve yetkili icra organlarÕna da görevler verilmiútir (48:148. Bizim bilgilerimizden de istifade edilmektedir.149). Rusya’da 2007/08 sezonunda úampiyon olan. Sporu kurtamak ve yeniden yapÕlanma ile ilgili toplantÕlar yapÕlmaktadÕr.com. Bu netice ile Azerbaycan. Özellikle Alman ekolü ile ilgilenmektedirler.sporunrengi.2009). Ligde 14 takÕm var. 2006 yÕlÕnda Azerbaycan. Gurban Berdiyev bulunmaktadÕr (http://www. Her úehirde spor kompleksleri açÕlmaktadÕr. Buralar faaliyete geçti÷inde. futbolcu üretimine baúlanaca÷ÕnÕ düúünüyorum. Kulüplere tesis ve altyapÕ mecburiyeti getirilecektir. 31 .birlikte çalÕúmasÕ kararlaútÕrÕlmÕútÕr. Az maç oynanÕyor. ùuanda netice elde etmek çok zor zamana ihtiyaç vardÕr.

salon futbolunda da baúarÕlar elde edilmiútir. Bayan futbol takÕmlarÕ arasÕnda ülke birincili÷i yapÕlmÕú ve Avrupa’da bazÕ turnuvalara katÕlmÕúlardÕr. Amatörler Futbol Federasyonu. Karaba÷ Bölge FF v . olmasÕ. Güney Bölge FF. BDT’nin müslüman ülkelerinin bayan futbolcularÕnÕn UluslararasÕ Nevruz TurnuvasÕ’nda 2. Kuzey-BatÕ Bölge FF. katkÕlarÕyla birkaç sene içinde daha da ilerleyecektir. iii . Plaj Futbolu Federasyonu 32 . TakÕm 2002 yÕlÕndan beri uluslararasÕ turnuvalara katÕlmaktadÕr. sözlü görüúme)’a göre. Sokak ve çocuk futboluna ilginin ülke futbolu açÕsÕndan çok önemli oldu÷unu ifade etmiútir. Salon Futbolu (Futsal) Federasyonu. 2005 yÕlÕnda milli takÕm. NahçÕvan Bölge FF. Çocuk-Gençler Futbol Federasyonu.Saha-Alan Futbol FederasyonlarÕ Engelliler Futbol Federasyonu.AFFA’nÕn Üyeleri iv . CumhurbaúkanÕmÕzÕn çabalarÕyla. NahçÕvan’Õn Araz kulübü UEFA KupasÕ ikinci turuna çÕkmayÕ baúarmÕútÕr (82:85).A Mircavadov (2008. Bayan Futbol Federasyonu. Azerbaycan futbolunun daha da kalkÕnmasÕ için sokak futboluna ilgi arttÕrÕlmalÕdÕr. Kuzey Bölge FF. AyrÕca. AFFA’ya ba÷lÕ Bayan Futbol Federasyonu kurulmuútur. Sovyetler döneminde sokak futbolu daha çok yaygÕn hale gelmiútir. bu alandaki ilk baúarÕlarÕndan sayÕlmaktadÕr (48:149).Bölgesel Futbol FederasyonlarÕ Bakü Bölge FF. Azerbaycan’da bayan futbolunun ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde geliúmeye baúladÕ÷Õ görülmüútür. Merkez Bölge FF. BatÕ Bölge FF.

Sovyet Dönemi Azerbaycan’da voleybol 1926 yÕlÕndan itibaren geliúmeye baúlamÕútÕr. MOøK (Bakü). Standard (Bakü). 08. Her gün bu alanlara dinlenmeye giden insanlar voleybol 33 . Azerbaycan 3 Haziran 2009’da FIFA tarafÕndan açÕklanan ülkeler sÕralamasÕna göre 140. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda kazanÕlan madalyalar. Gebele (Gebele). kÕta çapÕnda “En iyi takÕm” kupasÕ gibi voleybolda birçok zafer kazanÕlmÕútÕr (48:136).apasport.06.2009) Azerbaycan futbol milli takÕmÕ Alman teknik direktör Berti Vogts yönetiminde. 13. Futbol Antrenörleri Birli÷i. Bakülü (Bakü). Almanya. Olimpik (Bakü). grupta yer alan Azerbaycan 1 puanla 5. Avrupa ùampiyonalarÕ’nÕn altÕn ve gümüú madalyalarÕ. ølk olarak demiryolu çalÕúanlarÕ tarafÕndan kuralsÕz bir úekilde oynanmÕútÕr (9:9).affa. 08.03. Azerbaycan Süper Ligi takÕmlarÕ úunlardÕr: ønter (Bakü).az. Rusya. 2010 Dünya KupasÕ’na katÕlmak için mücadele etmektedir. Karaba÷ (A÷dam).com.azerisport.2009). Turan (Tovuz) (http://www. Neftçi (Bakü). 6.2009). Bakü’nün bütün yeúil alanlarÕna ve parklarÕna voleybol sahalarÕ yapÕlmÕútÕr. Hazar (Lenkeran). Futbol Hakemleri Birli÷i.06.com.2. Kervan (Yevlah). Simurg (Zagatala). sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. Finlandiya.1. 03. 2008/2009 XVII. Wales ve Liechtenstein ile birlikte IV. Azerbaycan Futbolseverler Birli÷i (http://www. Mu÷an (Salyan). Azerbaycan’da takÕm sporlarÕ arasÕnda voleybol liderdir. Futbol VeteranlarÕ Birli÷i.com.fifa. 13. Bakü (Bakü).fifa. sÕrada bulunmaktadÕr (http://www.06. Voleybol i .az.vi .2009).2009). Bu sezonda Bakü takÕmÕ úampiyon olmuútur (www.Futbol TeúkilatlarÕ Azerbaycan Futbolcular Birli÷i.03.

Kafkasya SpartakiadasÕ (Ulusal Spor ùöleni)’nda Azerbaycan’Õ temsilen.137). 1976 Montreal’de ise gümüú madalya kazanmÕútÕr. SSCB milli takÕmÕnÕn ikinci olmasÕyla birlikte ønna Riskal’de madalyalarÕ arasÕna bir de gümüú madalya katmÕútÕr. 1994 yÕlÕnda Brezilya’da düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan bayan voleybol milli takÕmÕ 9.oynamÕúlardÕr. Onun yönetimindeki Azerbaycan erkek milli takÕmÕ 1957 yÕlÕnda Ekim Devrimi’nin 40. Bu antrenörlerin her biri kendi döneminde voleybolun geliútirilmesi ve popülerleútirilmesi için özel çaba göstermiúlerdir. ùahmalov’un yetiútirdi÷i voleybolcular 1956-1972 yÕllarÕ arasÕnda 8 defa SSCB SpartakiadasÕ’nda úampiyon olmuúlardÕr. 1968 yÕlÕnda Meksika’da yapÕlan XIX. Özellikle. Ülkede voleybolun geliúiminde bazÕ uzmanlarÕn. 15 yÕl SSCB milli takÕmÕnda oynayan ønna Riskal sporculuk kariyerini sonlandÕrÕrken. il ve ilçe birincilikleri ile birlikte birçok yarÕúma düzenlenmiútir (9:9). Olimpiyat OyunlarÕ’na dört defa katÕlan ønna Riskal. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Bakü’lü ønna Riskal ve Vera Lantratova Olimpiyat ùampiyonu olmuúlardÕr. Faik Karayev gibi isimlerin büyük rolü olmuútur. daha önce Avrupa úampiyonlu÷u bulunan ønna Riskal’de yer almÕútÕr. ønna Riskal’e voleybolun geliúimindeki büyük hizmetlerinden dolayÕ “KÕzÕl Emek Bayra÷Õ” ve “Emek Reúadeti” (azmi) ünvanlarÕ verilmiútir (48:136. 1964 yÕlÕnda Tokyo Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB bayan milli takÕmÕ içinde. demiryolu çalÕúanlarÕndan oluúan voleybol takÕmÕ birinci olmuútur. bir müddet bu alanda duraklama yaúanmÕútÕr. ii . Neftçi takÕmÕnda antrenörlük hayatÕna baúlamÕútÕr. yÕlÕ anÕsÕna düzenlenen SSCB KupasÕ’nda úampiyon olmuútur. 1972 Münih Olimpiyat OyunlarÕ’nda altÕn. Dinamo ve Komunalnik kulüpleri voleybol úubeleri açmÕúlardÕr.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda da bayan voleybolu sporseverlerin en çok ilgi gösterdi÷i branúlardan biri olmuútur. özellikle SSCB ve Azerbaycan’Õn emektar antrenörleri ùamil ùahmalov. Bu sahalar Bakü’de voleybolun kitlesel olarak geliúmesine olanak sa÷lamÕútÕr. olmuútur. ù. Fakat. 1928 yÕlÕnda ilk defa Tiflis’de düzenlenen 1. 1945 yÕlÕndan itibaren her yÕl ülke. Spartak. Voleybol takÕmlarÕ uluslararasÕ 34 .

Dörtler finaline Bakü ev sahipli÷i yapmÕútÕr (48:137.138). Özellikle yeteri sayÕda 35 . Kulüp seviyesinde baúarÕlarda akla gelen tek takÕm Azerreyl voleybol takÕmÕdÕr. ülkede voleybol ile u÷raúan uzun boylu kÕzlarÕn eksikli÷i söz konusudur. Azerbaycan Kültür ve DayanÕúma Derne÷i’ne gerçekleútirdi÷i ziyarette úöyle demiútir: “Azerbaycan’da spora ilgi 1997 yÕlÕndan itibaren artmaya baúlamÕútÕr. Çünkü. Taúra mentalitesi bayan voleybolunun geliúmesini olumsuz bir úekilde etkilemektedir. Faik Karayev. Avrupa Grand-Prix turnuvasÕnda finalde güçlü Rus ekibini yenen Azerbaycan milli takÕmÕ úampiyon olmuútur. 2002’den itibaren úampiyonlar liginde oynayan Azerreyl takÕmÕ. fakat inanÕyoruz ki bu problemler çözülecektir” (27:88. tecrübeli teknik direktör Faik Karayev’in ve bayan sporcularÕn azminin büyük etkisi olmuútur. 2005 yÕlÕnda bayan milli takÕmÕ Avrupa ùampiyonasÕ finallerine katÕlma hakkÕnÕ kazanmÕútÕr. Ünlü antrenör Faik Karayev’in milli voleybolun yükselmesinde büyük rolü olmuútur. Avrupa ùampiyonasÕ’nÕ 4. ølham Aliyev “Olimpiyat Komitesi” yönetimine geldikten sonra geliúmeler hÕzlanmÕútÕr. olarak bitirmiútir. Uzman kadrolarÕn yetersiz sayÕda olmasÕ da tabi ki ülkenin milli takÕmÕnÕ etkilemektedir. AyrÕca. Azerbaycan’da sporda problem çoktur. Bu takÕm 2002 yÕlÕnda “En iyi takÕm” kupasÕnÕ kazanmÕútÕr. 26-31 Temmuz 2005’te Guba’da Avrupa KÕtasÕ’nÕn en güçlü 8 takÕmÕnÕn katÕlÕmÕyla yapÕlan. ùampiyonlar Ligi 2004 sezonu ilk maçÕna zaferle baúlamÕú ve çeyrek finale kadar yenilmezliklerini korumuúlardÕr.müsabakalara katÕlamamÕúlardÕr. Azerbaycan Azerreyl voleybol takÕmÕ 2004 yÕlÕ Avrupa ùampiyonlar Ligi’nde 4. Di÷er taraftan bayan milli voleybolun bazÕ problemleri oldu÷u görülmektedir.’lü÷e kadar yükselmiútir. Burada sporcularÕn fiziki yapÕlarÕ ayrÕ bir önem taúÕmaktadÕr. 1997 yÕlÕnda Milli Olimpiyat Komitesi’nin baúÕna ølham Aliyev’in gelmesiyle bu dönem son bulmuútur (48:137).89).82). Faik Karayev’in 2000 yÕlÕnda tekrar Azerbaycan’a gelmesiyle birlikte voleybolda o dönemden bu güne büyük bir yol katedilmiútir (82:80. Azerreyl’in kÕsa sürede bu baúarÕyÕ yakalamasÕnda. Fakat her úeye ra÷men Azerbaycan Voleybol Federasyonu uzmanlarÕ taúralardaki yetenekli ve perspektifli sporcularÕ aramaya devam etmektedirler. devletin spora verdi÷i deste÷in.

Burada en çok emek sarf eden milli takÕm antrenörü Faik Karayev’dir.1. Fakat. erkeklerde ise 81. sözlü görüúme)’a göre. Azerbaycan’Õn Müslüman bir ülke olmasÕdÕr. øslam. Avrupa ùampiyonlar Ligi KupasÕ’na 2006/2007 sezonunda da katÕlan Azerreyl takÕmÕ grubunda 3.2009). Oyun programÕ çok yo÷un oldu÷undan ve takÕm bu tür programa alÕúmadÕ÷Õndan dolayÕ ancak 10. 6. 13. 2006 yÕlÕnda Azerbaycan bayan milli takÕmÕ dünya Grand-Prix kupasÕ oyunlarÕna katÕlmÕú ve dünyanÕn en güçlü takÕmlarÕ ile yarÕúmÕútÕr. Özellikle Sovyet döneminde bunu daha fazla görmekteyiz. AyrÕca. play-off mücadelesinde ilk 6 takÕm arasÕna girememiú ve elenmiútir. Azerbaycan. Azerbaycan bayan milli takÕmÕ tarihinde ikinci defa dünya úampiyonasÕna katÕlmÕú ve 24 takÕm içinde Kore ile 13.94). Her úeye ra÷men. AyrÕca. Azerbaycan’lÕ hentbolcular SSCB döneminde daima madalya için 36 .fivb. Faik Karayev bir zamanlar Türkiye’de de baúarÕlÕ çalÕúmalara imza atmÕútÕr. bu úartlarda bile milli takÕm antrenörleri büyük baúarÕlara imza atmaktadÕr.3.Sovyet Dönemi TakÕm sporlarÕ arasÕnda Azerbaycan’da popüler olan sporlardan biri de hentboldur. toplumda bunu hoú karúÕlamamaktadÕr. sÕradadÕr (http://www. Karayev aynÕ zamanda hem Azerreyl kulübü baúkanÕ hem de Voleybol Federasyonu Baúkan YardÕmcÕlÕ÷Õ görevlerini yürütmektedir. sÕrayÕ paylaúmÕútÕr. dünya sÕralamasÕnda bayanlarda 26.org. olmuú ve 12 takÕm arasÕna girmiútir. Azerbaycan’da bayanlarÕn spora katÕlÕmÕ azdÕr. Hentbol i . Ama günümüzde bayanlarÕn spora katÕlÕmÕ ile ilgili anlayÕúÕn yavaú yavaú de÷iúmeye baúladÕ÷Õ görülmektedir. bayanlarÕn spora katÕlÕmÕna sÕcak bakmamaktadÕr.03. sÕrada yer alabilmiútir (81:93. Bunun temel nedeni ise.yedek oyuncularÕn olmamasÕ büyük bir sorun teúkil etmekte ve tüm yükü 7-8 oyuncu üstlenmektedir. H Gurbanov (2008.

aynÕ baúarÕsÕnÕ UluslararasÕ Hentbol Federasyonu (IHF) KupasÕ’nda tekrarlamÕútÕr (48:139). Sevil Bahúeliyeva’nÕn 1970-80 yÕllarÕnda Azerbaycan hentbolunun geliúmesinde önemli katkÕlarÕ bulunmuútur. SSCB zamanÕnda Azeri çocuk ve genç takÕmlarÕ. SpartakiadasÕ’nda üçüncü olmuú. 1976 Montreal Olimpiyat OyunlarÕ’nda altÕn madalya kazanan SSCB bayan takÕmÕ içinde AzerbaycanlÕ sporcular Refige ùabanova ve Lyudmila ùubina da yer almÕútÕr (54:13). Larisa Savkina ve Sevil Bahúeliyeva gibi ünlü sporcular bulunmaktadÕr. üç defa SSCB ùampiyonasÕ’nda bronz madalya kazanmÕú. hem de milli takÕm düzeyinde baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiútir (48:139. ii . Lyudmila ùubina. onlara yeni oyunun kurallarÕnÕ anlatmÕú ve hentbolun teknik ve takti÷ini ö÷retmeye baúlamÕútÕr (54:9). Viktor øvanoviç Sorokin. futbolcu ve atlet içinden 15-20 genç seçmiú. TakÕm sporlarÕ arasÕnda kulüplerarasÕ kÕta ölçekli turnuvalarda Azerbaycan takÕmlarÕnÕn ilk galibiyeti hentboldan gelmiútir. olmuútur (16:106). Azerbaycan hentbol takÕmÕ ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde de hem kulüp. Fakat. O. 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda ise yine altÕn madalya kazanan SSCB bayan takÕmÕ içinde AzerbaycanlÕ sporcu Larisa Savkina da yer almÕútÕr (54:13). 1977 yÕlÕnda Bakü’nün “FST” takÕmÕ. 1979 yÕlÕnda SSCB halklarÕnÕn VII. Avrupa KupasÕ’nda finale çÕkmÕútÕr (16:106). ba÷ÕmsÕzlÕ÷a kavuútuktan sonra Azerbaycan’da hentbolda da bir düúüú yaúanmÕútÕr. Viktor øvanoviç Sorokin onlarca basketbolcu. Bir de Sovyet’lerin da÷ÕlmasÕndan kÕsa bir zaman önce. Genç cumhuriyetin içinde bulundu÷u büyük 37 .mücadele eden takÕmlar arasÕnda olmuútur (48:139). birçok kez ülke úampiyonu olmuútur (16:106). Avrupa’nÕn üçüncü önemli kupasÕnÕn sahibi olmuútur (54:11). voleybolda oldu÷u gibi. “Bakü KadÕnÕ” adlÕ takÕm úampiyonada 2.140). Buradan da hentbola ne kadar önem verildi÷i anlaúÕlmaktadÕr (48:139).Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB’nin da÷ÕlmasÕndan sonra. 1957 yÕlÕnda Azerbaycan’da ilk hentbol takÕmÕnÕ kurmuútur. Bu spor branúÕnda Refige ùabanova. Azerbaycan’da hentbolda popülerli÷ini korumuútur. 1983 yÕlÕnda Bakü’nün Avtomobilist takÕmÕ IHF KupasÕ’nÕn yani.

Refige ùabanova olmak üzere.sorunlar yüzünden hentbolla ilgilenilememiútir. Haydar Bahayev’in AHF’nin BaúkanlÕ÷Õ’na seçilmesi. Challenge KupasÕ’nÕ kazanarak uzun bir aradan sonra ilk büyük zaferini yaúamÕútÕr (16:107). UluslararasÕ bazÕ turnuvalarÕn Bakü’de yapÕlmasÕ da hentbolun geliúmesine katkÕda bulunmuútur. AHF. 1992 yÕlÕnda IHF’ye üye olmuútur (54:12). Grubunu ikinci olarak tamamlayan Azerbaycan takÕmÕ. XXI. Bu kapsamda 2005 yÕlÕnda Bayanlar Dünya ùampiyonasÕ grup elemeleri Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Bunun sonucunda gerek bireysel uzmanlÕkta gerekse takÕm faaliyetlerinde bazÕ 38 .141). uluslararasÕ dereceli hakem olarak 2000 yÕlÕndaki turnuva ve úampiyonalarda önemli maçlarda görev almÕútÕr. Bu elemelerde Azerbaycan bayan milli hentbol takÕmÕ ikinci olmuútur. milli takÕma Beyaz Rusya’lÕ uzman Valeriy Pevnitski’yi davet etmiútir. milli takÕmÕn yeni antrenörü ve aynÕ zamanda “ABU” kulübünün baúkanÕ olan UkraynalÕ Georgiy Voronov’a bÕrakmÕútÕr. kÕsa sürede olumlu sonuçlarÕnÕ göstermiútir (16:107). Azerbaycan milli takÕmÕ. Fakat. oyuncularda profesyonellik düzeyinin düúmesine ve antrenmanlarÕn anlamÕnÕn eksik kavranmasÕna neden olmaktadÕr. Olimpiyat ùampiyonu Refige ùabanova. A÷ustos 2006’da yerini. 2001 yÕlÕnda ilk defa Avrupa Trophy Cup (Kupa Galipleri KupasÕ) turnuvasÕna gözlemci olarak gönderilmiútir (48:140). Bu nedenle 90’lÕ yÕllarda bayan hentbolcular uluslararasÕ arenada çok baúarÕlÕ olamamÕútÕr (16:106). Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ö÷retim üyelerinden øskender Asgerov. Azeri hentbolu canlanmaya baúlamÕútÕr. Play-Off maçÕnda Avusturya’ya yenilen milli takÕm elenmiútir (48:140. 2005 yÕlÕ Dünya ùampiyonasÕ Play-Off maçlarÕna katÕlma hakkÕnÕ elde etmiútir. Voronov. çok baúarÕlÕ olamayan teknik adam. “Gerçek bir úampiyonanÕn olmamasÕ ve “ABU” takÕmÕnÕn neredeyse hiç rakibinin bulunmamasÕ. Günümüzde Azerbaycan kulüpleri kÕta çapÕnda çeúitli turnuvalara katÕlmaktadÕr. antrenör yetiútirmekle birlikte. 2002 yÕlÕnda baúta. AyrÕca. yüzyÕlÕn baúÕndan bu yana. milli takÕm Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nÕn grup elemelerinde mücadele etmektedir. Azerbaycan Hentbol Federasyonu (AHF).

1.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da basketbol. Azerbaycan’Õ erkeklerde. Bu sebepten dolayÕ. ayrÕca UkraynalÕ “Motor” kulübü ve Rusya’nÕn güçlü takÕmlarÕnÕn da katÕldÕ÷Õ temsili turnuvada “ABU” takÕmÕ ikinci olmuútur (16:107. Çünkü.2009). Karada÷ (Bakü).com. Bakü’de basketbol. Kupalar KupasÕ 1/8 finaline çÕkan “ABU”. 1923 yÕlÕndan itibaren bütün yarÕúmalarÕn ve Spartakiada’larÕn programÕna basketbol dahil edilmiú ve sadece basketbol ile ilgili spor sahalarÕ tüm halkÕn hizmetine açÕlmÕútÕr. yüksek e÷itim kurumlarÕnda. 1920’den itibaren ayrÕ ayrÕ emek kollektiflerinde. 39 . Bu sayede basketbol ile ilgilenen amatörlerin sayÕsÕ günden güne artmÕútÕr. FransÕz “Gavr” takÕmÕna yenilmiútir. Seçmelerde 4 maç oynayan Azeri hentbolcüler.eksiklikler ortaya çÕkmaktadÕr” demiútir. iúletmelerde. Basketbol ile ilgili. Romanya’da gerçekleútirilen 2007 Dünya ùampiyonasÕ seçmelerinde bir talisizlik yaúanmÕútÕr. Karada÷-Sement (Bakü). 6. Bakü’ye yatÕrÕm için gelmiú petrol úirketlerinin yöneticileri ve iúçileri tarafÕndan. Azerbaycan hem bayanlarda hem de erkeklerde 2001 yÕlÕndan itibaren Avrupa kupalarÕnda temsil edilmektedir. Dinhk (Bakü). Spartak (Bakü). 1920 yÕlÕndan önce yabancÕ ülkelerden. Dinamo (Bakü). daha önceden bildikleri bu sporu oynamaya baúlamalarÕ ile yayÕlmaya baúlamÕútÕr. Fakat Rusya’nÕn Zvenigrad kentinde gerçekleúen.eurohandball. yalnÕzca bir maç kazanmÕúlardÕr.4.03. spor cemiyetlerinde takÕmlar kurulmuútur. Din (Bakü) bayanlarda ise. aralarÕnda Litvanya ve Beyaz Rusya mili takÕmlarÕ. baúta øngiltere. ABU (Bakü) takÕmlarÕ temsil etmektedir (www. 13.108). Basketbol i . Bu tesadüf de÷ildir. 1926 yÕlÕnda sadece Bakü’de 300’e yakÕn basketbol takÕmÕ ve spor e÷itimi veren yer bulunmaktadÕr. øsveç ve Almanya olmak üzere.

basketbolun teknik ve taktik açÕdan kalitesinin arttÕrÕlmasÕ. Bu uzmanlar bütün hayatlarÕnÕ basketbola adamÕú ve yorulmadan bu spor branúÕnÕn yayÕlmasÕ için çalÕúmÕúlardÕr. Yavaú yavaú basketbol Azerbaycan’Õn di÷er il ve ilçelerinde de geliútirilmeye baúlanmÕútÕr. N. S. Basketbolun geliúmesinde Dinamo Spor Cemiyeti’nin de büyük katkÕlarÕ bulunmuútur. Arunov’un. TakÕmlarÕn sayÕsÕnÕn artmasÕ ile birlikte. Pleskunova’nÕn ve Fomina’nÕn büyük hizmetleri olmuútur. 1931 yÕlÕnda Azerbaycan erkek basketbol takÕmÕ Kafkasya Birincili÷i’ni kazanmÕú ve ilk defa SSCB Birincili÷i’ne ba÷ÕmsÕz bir takÕm olarak katÕlma hakkÕ kazanmÕútÕr. 40 . Bu yÕldan itibaren Azerbaycan erkek takÕmÕ Kafkasya’da uzun müddet liderli÷ini korumuú ve yÕldan yÕla sporcularÕn teknik ve taktik seviyesi yükselmiútir. Balaken.TalÕúhanov’un. Tovuz. 1934 yÕlÕndan itibaren ilk defa basketbolda ülke úampiyonasÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Abramov’un. Azerbaycan’da 1920-30’lu yÕllarda en güçlü basketbol takÕmÕ Demir Yolu Spor Kulübü’nün takÕmÕ olmuútur. Bunun neticesinde basketbol Lenkeran. Zagatala ve di÷er yerlerde de kendi taraftarlarÕnÕ toplamÕútÕr. 1936 yÕlÕna gelindi÷inde basketbol takÕmlarÕnÕn resmi turnuvalarda almÕú olduklarÕ baúarÕlar. 1935 yÕlÕndan baúlayarak Azerbaycan erkek ve bayan milli takÕmlarÕ SSCB ùampiyonalarÕ’nda kendini göstermeye baúlamÕúlardÕr. øonov’un. bayanlardan K. 1930 yÕlÕndan itibaren düzenli olarak yapÕlan Kafkasya Cumhuriyetleri’nin Spartakiada programÕna erkek ve bayan basketbol yarÕúmalarÕnÕn da dahil edilmesi. Efendiyeva’nÕn. 1930 yÕlÕnda basketbol okullarÕn SpartakiadasÕnÕn programÕna dahil olmuútur. Basketbolun Azerbaycan’da yaygÕnlaúmasÕ ve kaliteli sporcularÕn yetiútirilmesi neticesinde. basketbolun estetik açÕdan geliúmesine ve daha cazip hale gelmesine neden olmuútur. topun çembere bÕrakÕlmasÕnda yeni yöntemlerin denenmesi.futbol ve voleyboldan sonra üçüncü sÕrada yer almÕútÕr. ø. G. basketbolun Kafkasya’da daha fazla geliúmesine ve iyi basketbolcularÕn her üç cumhuriyette de yetiúmesine olanak sa÷lamÕútÕr. 1926 yÕlÕndan itibaren Dinamo’nun basketbol takÕmÕ liderli÷i ele almÕú ve uzun bir müddet kimseye vermemiútir. Azerbaycan’da bu yÕllarda basketbolun geliúmesinde N. Bu takÕm uzun yÕllar Azerbaycan úampiyonu olmuútur.

TakÕmlar her yÕl daha yetenekli ve genç sporcularla temsil olunmaya baúlanmÕútÕr. UluslararasÕ Basketbol Federasyonu’na üye olmuútur. Sonra uzun bir ara olmuútur (99:104). 1994 yÕlÕnda Azerbaycan Basketbol Federasyonu (ABF). Rimas Kurtinaytis aynÕ zaman da Gala takÕmÕnÕn da teknik direktörüdür. Türkmenistan ve Azerbaycan’Õn katÕlÕmÕ ile Bakü’de düzenlenen uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan erkek takÕmÕ birinci olmuútur. olmuútur. 2005 yÕlÕnda ise yine Kurtinaytis yönetimindeki basketbol milli takÕmÕ øslam OyunlarÕ’nda altÕn madalya 41 . Gürcistan. Milli Olimpiyat Komitesi. Dünya ve Avrupa ùampiyonu LitvanyalÕ Rimas Kurtinaytis getirilmiútir (44:13-15). Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ ve Azerbaycan Basketbol Federasyonu’nun ortak çabalarÕyla gerçekleúmiútir. ii . Bu kapsamda 2002 yÕlÕnda milli takÕmÕn baúÕna Olimpiyat. Son zamanda Azerbaycan’da basketbolun popülaritesi artmÕútÕr.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi XX. Azerbaycan birçok uluslararasÕ yarÕúmada baúarÕlar elde etmiútir. UluslararasÕ iliúkilerin yüksek seviyeye ulaúmasÕ ile birlikte ve ABF’nin de çabalarÕyla Azerbaycan basketbolcularÕ 2000 yÕlÕndan itibaren sürekli olarak uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmaya baúlamÕúlardÕr. Bu da Azerbaycan’Õn bütün uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmasÕna olanak sa÷lamÕútÕr.takÕmlarÕn teknik ve taktik açÕdan bir hayli yol kat etti÷ini göstermiútir. Kurtinaytis yönetimindeki Gala takÕmÕ 2004 yÕlÕnda Litvanya’da katÕldÕ÷Õ bir turnuvada ikinci olmuútur (99:107). Azerbaycan’da basketbolun kitleselleúmesi için Celilabad ùehrinde ABF’nin güney bölge úubesi ve Gence’de de ABF’nin bölgesel merkezi kurulmuútur. SSCB’nin ve Azerbaycan’Õn ünlü basketbol hocasÕ Tofik Abbasov’un bulundu÷u 50-60’lÕ yÕllarda yaúamÕútÕr. 1956 yÕlÕnda milliler SSCB Cumhuriyetleri Spor MüsabakasÕ’nda 6. Bu. 1995 yÕlÕnda Türkiye. yüzyÕlÕn sonlarÕnda durgunluk dönemi yaúayan Azerbaycan basketbolu Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan sporcularÕnÕn galibiyetlerinin etkisi ile tekrar canlanmaya baúlamÕútÕr. En parlak dönemi ise milli takÕmÕn baúÕnda. O dönemin isimleri arasÕnda Avrupa ùampiyonasÕ’nÕn bronz madalya sahibi Elúad Gadaúev de bulunmaktadÕr. Bu yÕllardan itibaren Azerbaycan basketbol takÕmlarÕ güçlü takÕmlarla mücadele edecek seviyeye ulaúmÕútÕr (44:8-12).

øvan Poddubniy’in arkadaúÕ. sporu genç neslin yetiútirilmesinde önemli bir faaliyet olarak gördü÷ü için güreúle birlikte di÷er branúlara da yo÷un bir ilgi göstermiútir. 1920 yÕlÕndan sonra Azerbaycan güreúçileri ile Rusya’nÕn profesyonel güreúçileri arasÕnda müsabakalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Ancak.107). Bu kulüplerin ve cemiyetlerinin ise ilk faaliyet alanÕ güreú olmuútur. Bu da birçok spor branúÕnÕn geliúmesine neden olmuútur. Azerbaycan’da güreúin geliúmesinde ve yayÕlmasÕnda sirklerde ve açÕk alanlarda güreúen güreúçilerin büyük rolü olmuútur. Sirk ekiplerinde uzun süre sahneye çÕkan Süleyman. Güreú i . Azerbaycan’da beden e÷itiminin ilk uygulayÕcÕlarÕndan biri olmuú ve güreúin geliúmesinde önemli katkÕlarda bulunmuútur. O. Bu güreúçilerden Sali Süleyman ve Reúid Yusifov öne çÕkmÕútÕr (70:24. Bu dönemde halk. 6. Sonraki nesil parlak güreúçilerden Reúid Yusifov da son derece güçlü bir güreúçidir (91:106. Azerbaycan güreú tarihinde Floransa ve Paris Dünya ùampiyonalarÕ’nda iki defa zafer kazanmÕú olan efsanevi güreúçi Sali Süleyman ayrÕ bir yere sahip olmuútur. Bu milli spor branúÕnÕn geliúmesi için çeúitli faaliyetlerde bulunmuúlardÕr.25).kazanmÕútÕr (82:85). Reúid Yusifov yaklaúÕk 50 yÕl güreúmiútir. Devletin spora ilgisi ve deste÷i çok düúük seviyede olmuútur.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor. Bu uygulamalarÕn sporun geliúmesinde önemli bir payÕ olmuútur.5. yüzyÕlÕn baúlarÕnda sporla ilgili faaliyetlerde bireysel çabalarÕn a÷ÕrlÕkta oldu÷u görülmüútür. 1917’den sonra milli siyasetin bir parçasÕ olarak ülkenin her 42 . Bu ünlü güreúçiler 1920’li yÕllarda hem güreúmeye devam etmiúler hem de antrenörlük yapmÕúlardÕr.1. Bu yÕllardan itibaren Azerbaycan’da birçok spor kulübü ve cemiyeti kurulmuútur. UluslararasÕ turnuvalarda alÕnan bu baúarÕlar basketbolla ilgilenenlerin sayÕsÕnÕ günden güne arttÕrmÕútÕr. aynÕ zamanda ö÷rencisidir. 1920’li yÕllarÕn ortalarÕndan baúlayarak kurultaylarda ve genel kurul toplantÕlarÕnda sporun birçok branúÕnda yarÕúmalar düzenlenmesi yönünde kararlar alÕnmÕú ve bununla ilgili kÕsa zamanda bazÕ tedbirler hayata geçirilmeye baúlanmÕútÕr. 1917 yÕlÕndan sonra geniú bir alana yayÕlmaya baúlamÕútÕr. XX.

Her anne ve baba çocuklarÕnÕn ya bir spor branúÕ ile ya da bir müzik türü ile ilgilenmelerini istemiútir. Stalin devletin bütünlü÷ünü sa÷lamak. Sovyetler Birli÷i döneminde devlet halkÕn spor yapmasÕnÕ istemiútir. 1946 yÕlÕna gelindi÷inde birçok profesyonel sporcu yetiúmiútir. bunu isterken daha çok baúarÕlÕ ve yetenekli sporcularÕ ön plan çÕkarmÕútÕr. ùagayev ise çok iyi bir mücadele vererek. Ülke birincili÷i için yapÕlan müsabakalar 1937 yÕlÕndan itibaren hayata geçirilmiú olsa da. Azerbaycan’da güreúin geliúmesine önemli katkÕlarda bulunan di÷er bir ünlü güreúçi ise Rza Bahúeliyev’dir. HÕzlÕ bir geliúme gösteren güreú sporunda. Ama. insanlarÕn gerçekler peúine düúmesini önlemek istemiútir. sözlü görüúme)’a göre. kendi ideolojisini devam ettirmek ve bu kapsamda halkÕ uyutmak için sporu kullanmÕútÕr. Üst düzeyde spor bilimcileri yetiútirmiútir. olmuútur. Sporu kitlelere yayarak. Sovyetler sportif anlamda çok kaliteli insanlar yetiútirmiútir. Memmedov. 1936 yÕlÕna kadar güreú müsabakalarÕ daha çok bölgesel nitelikte olmuútur. il ve ülke birincilikleri düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. Bu uygulamalar Azerbaycan halkÕnÕn yaúam tarzÕ haline gelmiútir. Sovyetler döneminde halka iki önemli úey verilmiútir. O tarihte Azerbaycan’Õ iki güreúçi temsil etmiútir. Biri spor. Rza Bahúeliyev’de di÷er ünlü güreúçiler gibi 43 . biri de sosyo-kültürel faaliyetlerdir. Azerbaycan’da profesyonel anlamda güreú 1925 yÕlÕndan itibaren kendini göstermeye baúlamÕútÕr. 11 güreúçi içinden 6. Her zaman siyasi rejim olan komünizmin adÕ daha önde olmuútur. 1937 yÕlÕndan itibaren ilçe. ülkeye ilk altÕn madalyayÕ getirmiútir. aslÕnda Azerbaycan güreúçileri ilk defa SSCB Birincili÷i’ne 1928 yÕlÕnda katÕlmÕúlardÕr. Bu siyasetin bir parçasÕ olarak da Azerbaycan’da da beden e÷itiminin geliúmesi için geniú imkanlar yaratÕlmÕútÕr. Bu sporcularÕ devletin siyaseti u÷runda kullanmÕútÕr. Azerbaycan’Õn adÕ veya Azeri sporcunun adÕ ön planda olmamÕútÕr. M Turmuú (2008. Özellikle Stalin döneminde spor alanÕnda önemli ilerlemeler kaydedilmiútir.tarafÕnda beden e÷itimi kültürü hÕzla geliúmeye baúlamÕútÕr. Spor devletin gelece÷inin ve halklarÕn barÕúÕnÕn bir vasÕtasÕ olmuútur. Bu anlayÕú köylerde yaúayan insanlara kadar yerleúmiútir.

Bu baúarÕ AzerbaycanlÕ güreúçilerin o zamana kadar yakaladÕ÷Õ en iyi baúarÕ olmuútur (70:37). serbest güreúte ise 1. AzerbaycanlÕlar içinde ilk defa M. bütün Sovyet sporcularÕ ülke savunmasÕ için savaúa katÕlmÕúlardÕr. yüzyÕlÕn ilk yarÕsÕna kadar güreúçiler sirk sahnelerinden çÕkmÕúlardÕr. Rza Bahúeliyev. birçok úehirde güreú kulüpleri açÕlmÕútÕr. Bu tarihten itibaren AzerbaycanlÕ güreúçiler SSCB milli takÕmÕnda da güreúmeye baúlamÕúlardÕr. SSCB Birincili÷i düzenlenmiútir. 1950 yÕlÕndan sonra uluslararasÕ birçok güreú turnuvasÕna katÕlmÕútÕr. 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan Reúid Memmedbeyov. SSCB. 1938 yÕlÕndan itibaren Azerbaycan takÕm halinde de SSCB Birincili÷i’ne katÕlmaya baúlamÕútÕr. aynÕ zamanda 1924-1925’li yÕllarda Azerbaycan’da ilk güreú okulunu kuran kiúidir (70:27. Babayev ve P. Burada Azerbaycan takÕm halinde üçüncü olmuútur. 1945’te klasik güreúte 14. Bu úampiyonada AzerbaycanlÕ güreúçiler üç madalya kazanmÕútÕr. XX. 46 kez milli úampiyon olmuútur (91:107). Mahyaddin Allahverdiyev. Asya ve Amerika turnuvalarÕnda kazandÕklarÕ zaferleri ile Azerbaycan güreú tarihine adlarÕnÕ yazdÕrmÕúlardÕr (91:107). Dadaúov altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. Güreú sporunun geliúmesinin 60’lÕ yÕllarÕn sonundan baúlayan bir sonraki aúamasÕ. Bu geliúmelerin sonucu olarak Musa Babayev 4 kez Sovyetler Birli÷i úampiyonu. Dünya. Azerbaycan takÕmÕ. 44 . bu günlerde de devam etmektedir.34. 1941 yÕlÕnda Almanya’nÕn Sovyetler Birli÷i’ne savaú açmasÕyla birlikte.30. Hazar øsayev. çok iyi maçlar çÕkararak Sovyetler Birli÷i’ni baúarÕyla temsil etmiúlerdir (70:35-37). Kemander Mecidov ve di÷er güreúçiler Avrupa. Avrupa ve Olimpiyat úampiyonu AydÕn øbrahimov defalarca dünya úampiyonlu÷unu elde etmiú. 1947 yÕlÕnda gençlerde SSCB TakÕm Birincili÷i düzenlenmiútir. UluslararasÕ arenadaki bu ilk önemli baúarÕdan sonra ülkede güreú sporuna olan merak artmÕú. Milli takÕm içinde yer alan Azerbaycan’lÕ güreúçiler. O. SSCB’nin savaútan zaferle çÕkmasÕndan sonra her úey normale dönmüútür. kardeúi Muhtar da Universiade OyunlarÕ’nÕn úampiyonu olmuútur (91:107).sirklerde güreúmiútir.. 1955 yÕlÕnda yapÕlan SSCB Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. 1945 yÕlÕna gelindi÷inde ise güreúmeyi bÕrakmÕútÕr. 1949 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan serbest güreú SSCB Birincili÷i’nde ise.35). Geçen yüzyÕlÕn 50’li yÕllarÕndan itibaren Sovyetler Birli÷i ùampiyonalarÕ’nda yer almaya baúlamÕúlardÕr. gümüú madalya kazanmÕútÕr.28.

Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi BaúkanÕ ølham Aliyev’in kararÕ ve deste÷i ile. Bakü’de düzenlenen Dünya Askeri Oyunlar úampiyonu olmuú. øran.Azerbaycan’da güreú son yÕllarda da hÕzla geliúme göstermiútir. 2006 yÕlÕnda. hem de dünya úampiyonu kimliklerine sahip ilk sporcu olmuútur (55:114). 1993 yÕlÕnda Azerbaycan adÕna altÕn kazanan ilk sporcular güreúçiler olmuútur. østanbul’da düzenlenen Avrupa Serbest ve Greko-Romen Güreú ùampiyonasÕ’nda Natik Eyvazov altÕn. spor dünyasÕnda ve güreúte de yaúanmÕútÕr. ba÷ÕmsÕz Azerbaycan tarihinde. Rovúan Bayramov. Bu baúarÕlarÕ ABD. Türkiye. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda galibiyet serisini devam ettiren Farid Mansurov. Çünkü. milli takÕma tek altÕn madalya kazandÕran isim olmuútur (91:108). Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda AmerikalÕ Samuel Hanson’u finalde yenerek altÕn madalya kazanmÕútÕr.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan’da 1993 yÕlÕndan itibaren bütün alanlarda baúlayan yeni dönemin getirdi÷i de÷iúiklikler. øtalya. Gençlik Serbest Güreú ùampiyonasÕ 45 . Finlandiya. Dünya. Avrupa ve SSCB ùampiyonu olan birçok güreúçi bulunmaktadÕr (70:37). UluslararasÕ Güreú Federasyonu yeni oluúan Serbest ve Greko-Romen Güreú Federasyonu’nu resmen kabul etmiútir. Farid. Almanya ve Bulgaristan’da düzenlenen Avrupa ve Dünya turnuvalarÕnda kazanÕlan galibiyetler takip etmiútir. ølham Abbasov gümüú madalyalarÕn sahipleri olmuútur. Bakü’de ilk kez 2001 yÕlÕnda. Günümüzde Azerbaycan’da Olimpiyat. Bu olimpiyat madalyalarÕnÕn ilki olmuútur. güreúçilerin birço÷u uzun yÕllar SSCB milli takÕmÕnda güreúmiú ve birçok baúarÕya imza atmÕúlardÕr. ii . I. Atlanta (ABD)’da 1996 yÕlÕnda yapÕlan Olimpiyat OyunlarÕ’nda NamÕk Abdullayev finalde ikinci gelerek gümüú madalya sahibi olmuútur. hem olimpiyat úampiyonu. Çin’de düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda altÕn. Dört yÕl sonra NamÕk. Moskova’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda ise bronz madalya kazanmÕútÕr (82:86-88). Avustralya.

Azerbaycan CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev spor ve olimpiyat oyunlarÕnda Azerbaycan’Õ layÕkÕyla temsil eden sporculara her türlü deste÷i sa÷lamaktadÕr. Çamsulvar Çamsulvarov 3. baúarÕlÕ olamamÕútÕr. Azerbaycan Hükümeti günümüzde sporu daha çok desteklemektedir. Genel anlamda ise. para ve bazÕ otomobil úirketleri araba hediye etmiútir. ùimdiki baúkan ølham Aliyev her yerde olimpiya kompleksleri yapmaktadÕr. A Aliyev (2008. Onun için bizim sporcular bu iúe daha fazla ilgi duymuúlardÕr. Bakü’de 2007 yÕlÕnda yapÕlan Dünya Güreú ùampiyonasÕ’na 91 ülkeden toplam 811 güreúçi katÕlmÕútÕr. hem de milli sporcularÕn hazÕrlanmasÕna tahsis edilmektedir. Bu sporcular Mariya Stadnik. Haydar Aliyev. olmuú ve 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ için vize almÕúlardÕr. Dünya Askerler Birincilik YarÕúmasÕ galibi Rovúan Bayramov ise. Örne÷in. 2007 Avrupa úampiyonu. Azerbaycan Milli Lideri Haydar Aliyev’in baúlattÕ÷Õ yaúam úartlarÕnÕ iyileútirme ve sosyal yapÕyÕ geliútirme gelene÷ini de sürdürmektedir (91:109). Sidney’de úampiyon olan sporculara ev. 1996 Atlanta OlimpiyatlarÕ’nda altÕn madalya alan sporculara 25.. Devlet BaúkanÕ olimpiyat oyunlarÕnda úampiyon olan sporcularÕ ve hocalarÕ madalya ile onurlandÕrmanÕn yanÕ sÕra.düzenlenmiútir. Bu úampiyonada Farid Mansurov 1. belirlenen hedeflere tam olarak ulaúÕlamamÕútÕr (55:114. Azerbaycan bayan milli takÕmÕnda ki dört sporcudan üçü lisans almayÕ baúarmÕútÕr. Buda devletin sporcuya olan ilk maddi desteklerinden olmuútur. 2004 yÕlÕnda Azerbaycan’da 1-4 Nisan tarihleri arasÕnda düzenlenen Dünya KupasÕ turnuvalarÕnda güreúçiler kupayÕ kazanmayÕ baúarmÕúlardÕr. 46 . Federasyon BaúkanÕ ve Baúbakan YardÕmcÕsÕ Abbas Abbasov’un burada çok önemli katkÕlarÕ olmuútur (91:108). Yuliya Radkeviç ve Olesya Zamula’dÕr.117).116. sözlü görüúme)’e göre. Bu tesisler hem halkÕn kullanÕmÕna. Milli takÕmÕn Rusya milli takÕmÕnÕ yenmesi tarihi bir galibiyet olmuútur.000 € ödül taahhüdünde bulunmuútur. Bunun sonucunda sporculara verilen bu parayÕ ö÷renen insanlarÕn spora olan ilgisi daha da artmÕútÕr.

-VII. Satranç i . sözlü görüúme)’e göre.2009).østanbul.fila-wrestling. Bayanlar takÕm sÕralamasÕnda ise 26 puanla øsveç ile beúincili÷i paylaúmÕútÕr (http://www.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da satrancÕn tarihi VI. dereceyi kazanmak gerekmiútir (79:94). SSCB úampiyonalarÕnda 5. Khetag Gayzumov. Türk sporculara çok de÷er verilmezdi.2009). 05. yüzyÕla kadar uzanmaktadÕr (48:170). Litvanya’nÕn Vilnius úehrinde. Greko-Romen stilde Türkiye 59 puanla takÕm halinde úampiyon olmuútur. greko-romende 29 puanla Ermenistan ile üçüncü sÕrayÕ paylaúmÕútÕr. 6. milliyetçilik de yapÕlÕrdÕ. Khetag Gazyumov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. ùampiyonada øran 50 puanla ikinci olurken.04. Jabrayil Hasanov gümüú. greko-romen stilde Shalva Gadabadze bronz madalya almÕúlardÕr. 13. Azerbaycan. XXIX. 2008 yÕlÕnda Dünya Gençler Güreú ùampiyonasÕ’na ev sahipli÷i yapmÕútÕr. Pekin Olimpiyat OyunlarÕ’nda Rovúan Bayramov ve Vitaliy Rahimov gümüú.03. Zümrüd Kurbangajiyeva gümüú madalya almÕútÕr.com/vilnius09. Azerbaycan’da 33 puanla üçüncü olmuútur (89:24). 38 ülkenin katÕldÕ÷Õ. 31 Mart. Ali øsayev altÕn. Bayan güreúçi Mariya Stadnik’te bronz madalya kazanÕrken. Ama. 47 .6. Örne÷in. Bayanlarda ise Mariya Stadnik altÕn. Navruz Temrezov bronz.org. Sovyet döneminde sporculara çok de÷er verilirdi.noc-aze. T Firdevsi (2008. SSCB milli takÕmÕnda yer alabilmek için çok sÕkÕ elemelerden geçirilmiúlerdir. .6. Sovyet döneminde Azeri satranççÕlar uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlamamÕúlardÕr. takÕm sÕralamasÕnda serbestte 63 puanla birinci olurken. Azerbaycan’Õn bu olimpiyatlarda en fazla madalya kazandÕ÷Õ branú güreú olmuútur (http://www. Çamsulvar Çamsulvarov.1.5 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda düzenlenen Avrupa Büyükler Güreú ùampiyonasÕ’nda serbest stilde Zelimkhan Hüseyinov.

ikincili÷i Rus sporcu aldÕ÷Õnda. ve 6. Dünya satranç tacÕ u÷runa yapÕlan müsabakalarda. Duz-Xutomirski ve N. Dünya ùampiyonu olan Garry Kasparov. Dört sene sonra 16 yaúÕndaki Mikhail Botvinnik ile birlikte ilk defa SSCB ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlar (Moskova 1926). Kendisi 19 yaúÕnda Bakü birincisi olmuútur.Müsabakalar sonucunda birincili÷i Türk sporcu. F.9). Azerbaycan satranç okulunda yetiúmiútir. IX. Bakinski Raboçi gazetesinin satranç úubesi de dünyanÕn ünlü satranççÕlarÕnÕ amatörler ile bir araya getirmiú ve müsabakalar organize etmiútir. milli takÕma Türk sporcu ça÷rÕlmasÕ gerekirken ikinci olan Rus sporcu ça÷ÕrÕlÕrdÕ. 5. Makagonov ise bireysel sÕralamada birinci olmuútur. satranç sporunu SSCB ile rekabet edebilecek seviyeye getirmiútir (79:93. 60-70’li yÕllar Azerbaycan’da satrançta önemli galibiyetlerin yaúandÕ÷Õ yÕllar olmuútur. Bundan dolayÕ Azeri sporcular yeteneklerini tam anlamÕyla gösterme fÕrsatÕ bulamamÕúlardÕr. halk tarafÕndan da yo÷un ilgi duyulan bir spor branúÕ olmuútur. yüzyÕldan itibaren süratli bir úekilde geliúmeye baúlayan satranç. dereceyi paylaúarak usta sporcu ünvanÕnÕ kazanmÕúlardÕr. Dünya SavaúÕ’ndan sonraki yÕllarda Azerbaycan’da satranç büyük bir hÕzla yayÕlmaya devam etmiútir. Onlar satranç oyununun teknik ve takti÷i ile ilgili dersler vermiúlerdir. Vladimir Andreeviç çok iyi bir pedagog olmakla birlikte. Birçok defa Azerbaycan úampiyonu olan V. 1920’li yÕllarda Azerbaycan’da ilk satranç dernekleri kurulmaya baúlanmÕútÕr. yapÕlan yarÕúmalarÕn kapsamÕ geniúletilmiútir. Ünlü Sovyet satranç ustalarÕ özellikle. Bir yÕl sonra Azerbaycan satranç tarihinde önemli bir olay yaúanmÕú. Rudnev Bakü’ye davet edilmiútir. Ba÷Õrov satranççÕlar arasÕnda ilk defa uluslararasÕ grossmaster (büyük usta) ünvanÕnÕ almÕútÕr. Garry Kasparov’un 48 .94). 1933 yÕlÕnda Bakü’de düzenlenen satranç konferansÕndan sonra. AynÕ yÕllarda “Bakinski Raboçi” gazetesindeki özel satranç köúesi de Bakü’de satrancÕn geliúmesinde önemli bir rol oynamÕútÕr (96:8. Milli takÕm aynÕ yÕl Trans-Kafkasya Birincili÷i’ni kazanmÕútÕr. II. 100 yÕldan daha fazla bir zaman diliminde 13 dünya úampiyonu çÕkmÕútÕr. Bu Azerbaycan için önemli bir geliúme olmuútur. ilk defa ülke úampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan’da satrancÕn geliúmesine baktÕ÷ÕmÕzda ilk akla gelen isim Vladimir Andreeviç Makagonov’dur. Bu zaman zarfÕnda Azerbaycan’da birçok satranç ustasÕ yetiúmiútir. Bunlardan 13.

12). Azerbaycan’da satranç her zaman devlet tarafÕndan desteklenmiútir. Birçok satranç okulu kapatÕlmÕú. 70’li yÕllarda satranca gösterilen ilgi neticesinde ülkenin her tarafÕnda satranç okullarÕ. 1985 yÕlÕnda Aynur Sofiyeva. Bunun sonucunda genç satranççÕlar uluslararasÕ birçok yarÕúmada büyük baúarÕlar kazanmÕúlardÕr (96:11. Fakat 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda satrançta bir duraklama yaúanmÕútÕr. 49 . Azerbaycan’da satrancÕn geliúmesinde önemli bir rol oynamÕútÕr. Bu ilk aúama Haydar Aliyev’in kiúisel destekleri neticesinde gerçekleúmiútir. ii . birçok yetenekli satranççÕlar yetiútirilmiú ve dünya úampiyonu olmuúlardÕr (96:9-11). Azerbaycan’da satranç bugün en popüler ve hÕzlÕ geliúen spor dallarÕndan biri haline gelmiútir. birçok kulüp ve satranç merkezleri kurulmuútur. Dünya ùampiyonu Anatoly Karpov’u kabul etmesi. çocuk satrancÕna devlet deste÷inin arttÕrÕlmasÕ yönünde kararlar alÕnmasÕ. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin baúkanÕ Haydar Aliyev’in deste÷i sayesinde son 20 yÕlda 7 uluslararasÕ grossmaster. 14 uluslararasÕ usta.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕyla satranççÕlar bütün turnuvalara Azerbaycan bayra÷Õ altÕnda katÕlma imkanÕ bulmuúlar ve önemli baúarÕlara imza atmaya baúlamÕúlardÕr (79:94). kÕsmen devlet ve özel kurumlar tarafÕndan zapt olunmuú. 90’lÕ yÕllarÕn ortasÕndan baúlayarak satranç uzmanlarÕ Azerileri uluslararasÕ arenada elde ettikleri baúarÕlarla sevindirmiúlerdir. Firuze Velihanova ve Ülviye Sultanova’dan oluúan takÕm SSCB’nin son dönemlerinde düzenlenen satranç úampiyonalarÕndan birinde birincili÷i elde etmiúlerdir (79:94). 1998 yÕlÕna gelindi÷inde satranç tekrar canlanmaya baúlamÕútÕr. Bu olumlu adÕmlar neticesinde kÕzlar ilk büyük baúarÕlarÕnÕ kazanmÕúlardÕr. birçok okulun binasÕ bakÕmsÕzlÕk yüzünden kullanÕlamaz hale gelmiútir. Bu sayede.baúarÕlarÕ bu oyuna olan ilgiyi büyük ölçüde arttÕrmÕútÕr. Haydar Aliyev’in 1998 yÕlÕnÕn Ocak ayÕnÕn ilk günlerinde 12. Azerbaycan’da Dünya ve Avrupa úampiyonlarÕ ortaya çÕkmÕú ve Azerbaycan dünyada satranç dalÕnda lider ülkeler arasÕna girmiútir (79:93). 6 UluslararasÕ Satranç Federasyonu (FIDE) ustasÕ ve 4 uluslararasÕ dereceli hakem yetiútirilmiútir (96:11).

Bu baúarÕlarÕn süreklilik gösterece÷ini umut ettiklerini belirten milli takÕm antrenörü Fikret Sideifzade úunlarÕ söylemiútir: “Bunun içinde mevcut problemleri çözmek gerekiyor. Rauf Mamedov ve NamÕk Kuliev Azerbaycan’Õn en önemli sporcularÕdÕr. øki yÕl sonra Avrupa úampiyonu. çeúitli uluslararasÕ turnuvalarda úampiyon olmuúlardÕr. özellikle bir zamanlar Azerbaycan’da satranç sporunun geliúimine önemli katkÕda bulunan bölge okullarÕnÕn sorunlarÕnÕ çözmek gerekmektedir. SSCB’de popüler olan bu okullar 50 . OyuncularÕn yaú ortalamasÕ 16-17’dir. 2006 yÕlÕnda dünya sÕralamasÕnda 11. Kadir Hüseyinov. Zeynep Mamedyarova.95). Azeri sporcular 1995 yÕlÕndan itibaren katÕldÕklarÕ önemli müsabakalardan 30’dan fazla madalya ile ülkelerine dönmüúlerdir. Ben daima bir nevi açÕk ö÷retim okullarÕnÕn açÕlÕúÕ meselesini gündeme getiririm. Azerbaycan Satranç Federasyonu (ASF). Pervane 1992 yÕlÕnda 10 yaú grubunda Dünya úampiyonu olmuútur. Vugar Haúimov. 2002 yÕlÕnda Slovenya’da düzenlenen Satranç Olimpiyat OyunlarÕ’nda en genç takÕm Azeri takÕmÕ olmuútur. ùehriyar Mamedyarov. Bugün bu okullarÕn çalÕúmalarÕ etkinliklerini büyük ölçüde yitirdi÷i için reforma ihtiyaçlarÕ vardÕr. Birçok defa Azerbaycan úampiyonu olmuútur (48:171). Türkan Mamedyarova. daha sonra de÷iúik yaú gruplarÕnda da beú defa Avrupa ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya almÕútÕr. Teymur Recebov. 1992 yÕlÕnda FIDE’ye üye olmuútur (96:12). økisi de uluslararasÕ listelerde ilk 20’de yer almaktadÕr (79:94. ASF. bölgedeki yetenekli çocuklarÕ tespit ederek senede birkaç kez Bakü’ye davet etmek ve ülkenin en iyi satranç ö÷retmenleri gözetiminde e÷itim almalarÕnÕ sa÷lamaktÕr. AyrÕca hepsinin genç bir sporcu olmasÕ da önemlidir. Teymur Recebov. økisi de farklÕ yaúlarda Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nda dereceye girmiú ve birincili÷i kazanmÕú. ülkede bütün satranç harekatÕnÕ yürüten ve yöneten en önemli kuruluútur. Bu okullarÕn iúleyiú tarzÕ. Bu yÕllarda satranca yeni baúlayan çocuklar bugün milli takÕmda yer almaktadÕrlar. sÕrada yer almÕútÕr (80:96). Azerbaycan’Õn en iyi satranççÕlarÕ olarak bugün Teymur Recebov ve ùahriyar Mamedyarov’u göstermek mümkündür.Bakü’de 2001 yÕlÕnda yapÕlan ülke úampiyonasÕnda Pervane øsmayÕlova birinci olmuútur.

“SatrancÕn Dahi ÇocuklarÕ” adlÕ kitap yayÕnlanmÕútÕr (Kapablanka. birçok prestijli uluslararasÕ Grossmaster turnuvasÕnda zafer ve ödül kazanmÕútÕr. Moskova’da yapÕlan satranç Grand Prix yarÕúmasÕnda finale kalmÕú. ùeki’de bayanlar satranç turnuvasÕ düzenlenmiú ve turnuvaya birçok satranççÕnÕn katÕldÕ÷ÕnÕ” ifade etmiútir (79:95). Fisher. Dünya úampiyonlarÕ Anatoliy Karpov ve Garry Kasparov’a karúÕ zafer kazanan yeryüzündeki en güçlü satranç oyuncularÕndan biridir. Ancak birçok olumlu geliúme de var. hatta bazÕ yarÕúmalarÕ da kazanmÕútÕr (48:170). onu ek olarak da olsa yeniden yayÕnlamaktÕr. bu takÕmÕn Kremlin’de Rusya takÕmÕna karúÕ kazandÕ÷Õ zafere katÕlmÕútÕr. AmacÕmÕz. Kasparov. 2005’te de. 2005 yÕlÕnda Avrupa ikincisi olmuútur. 18 yaúÕndakilerle yarÕúarak. 13 yaúÕndan beri ise “büyük satranç ustasÕ” (grossmaster) ünvanÕna sahiptir (o anda satranç tarihinin en genç “büyük satranç ustasÕ” olmuútur). Milli takÕm antrenörünün düúüncesine göre bugün en önemli sorunlarÕndan biri de özel satranç yayÕnÕnÕn olmamasÕdÕr. Tivyakov. CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev KupasÕ’nda zafer kazanmÕú. MayÕs ayÕnda Umummilli Liderimiz Haydar Aliyev anÕsÕna ‘CumhurbaúkanlÕ÷Õ KupasÕ’ adÕ altÕnda uluslararasÕ bir satranç festivali organize etmiútir. FransÕz Chess Club ve Saraybosna’nÕn Bosna adlÕ kulüplerinin üyesi olarak. Botvinnik. Fikret Sideifzade: “Bir zamanlar ‘Satranç gazetesi’ adlÕ bir yayÕn organÕmÕz vardÕ. Dünya ve Avrupa gençler yarÕúmalarÕnda 7 defa baúarÕ kazanmÕú (bunlardan 5’inde altÕn madalya almÕú). 2004 Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya kazanmÕú.sayesinde. Teymur. Avrupa ùampiyonasÕ’nÕ kazanmÕútÕr (bu dünya rekoru úuana kadar kÕrÕlamamÕútÕr). Rublevskiy gibi sporcular uluslararasÕ ün kazanmÕútÕr”. ASF. Bakü Birincili÷i’ne 5 yaúÕnda katÕlmÕú. Kramnik. Kasporov. “Yeni asÕr” adlÕ dünya takÕmÕnÕn üyesi olarak. Bu kitapta ayrÕ bir bölüm Teymur Recebov’a ayrÕlmÕútÕr (80:99). Polgar hakkÕnda). 11 yaúÕndan beri “satranç ustasÕ”. 2006 yÕlÕnda Rusya’da. Teymur Recebov. 2 defa Avrupa ùampiyonlarÕ KupasÕ’nÕ kazanmÕútÕr. 12 yaúÕndayken. Azerbaycan dilinde yayÕnlanan kitaplara büyük ihtiyacÕmÕz var. 51 . Satranç literatürü konusunda da ciddi zorluklar yaúÕyoruz.

süper turnuvalarda dereceye girmiú. Bu yÕl bu turnuva iki ülkede yapÕlmÕútÕr: Birinci aúama Meksika’da. 2008 yÕlÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkeklerde 6. olmuútur (www. Teymur. Vugar Haúimov 19. Linares turnuvasÕ veya basÕnda anÕldÕ÷Õ gibi “Dünya Turnuva ùampiyonasÕ” veya “Satranç Wimbeldon’u”. ùehriyar Mamedyarov 18. ikincisi ise øspanya’da gerçekleúmiútir. bayanlarda ise 24. FIDE her yÕl.172). yÕlda dört defa dünyanÕn en iyi satranççÕlar listesini yayÕnlamaktadÕr.03. durumdadÕr (http://ratings. 2005 yÕlÕnda øsveç’te düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’nda 40 takÕm arasÕndan 9. birçok açÕk turnuvanÕn galibi olmuú. di÷er üç maçta da berabere kalmÕútÕr. Rauf Mamedov 94.ùahriyar Mamedyarov ise. 2003 yÕlÕnda Grossmaster ünvanÕ alarak.2009)..107).fide... Günümüzde Türkiye Satranç Federasyonu’na ba÷lÕ olarak Antalya’da bölge antrenörlü÷ü yapmaktadÕr.org. Teymur Recebov 2003 yÕlÕndaki Linares turnuvasÕnda Garry Kasparov ile yaptÕ÷Õ maçÕn birini kazanmÕú. 30. úu an dünyadaki 1158 büyük usta arasÕna girmiútir (102:105. Teymur Recebov turnuvayÕ ikinci olarak bitirmiútir (80:98). 2006 yÕlÕnÕn en güçlü yarÕúmasÕ olmuútur. DünyanÕn ilk 100 en güçlü satranççÕlar listesinde Azerbaycan satranççÕlarÕ da bulunmaktadÕr (96:13). bayanlarda 31.com. 2004 yÕlÕnda yapÕlan Satranç Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya almÕútÕr. süper turnuva Hooghoven-2007’de zafer kazanmÕú.03. Teymur Recebov bu turnuvada dünyanÕn bir numarasÕ Veselin Topalov’u yenmeyi baúarmÕútÕr... iki defa 20 yaú altÕ oyuncular kategorisinde dünya úampiyonu olmuú. 8 yaúÕnda satranç oynamaya baúlamÕú. Ocak 2009’da açÕklanan en iyi yüz listesinde Teymur Recebov 6. olmuútur (48:171. (102:105).2009). 52 .dresden. Azerbaycan ülkeler sÕralamasÕnda erkeklerde 5. 13. Kadir Hüseyinov 62. Azeri satranç antrenörü Sarhan Guliyev 2000’li yÕllarÕn baúÕndan 2004’e kadar Türk milli takÕmÕnÕ çalÕútÕrmÕútÕr. Azerbaycan satranç takÕmÕ. sÕrada yer almaktadÕr.

Tolstoy ve A. 1930 yÕlÕnda Azerbaycan boksörlerinin spor hayatÕnda önemli bir olay gerçekleúmiútir. Tolstoy vb.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da boks XX. Bu yÕllarda Bakü’ye gelen Rusya ve Avrupa ülkelerinin petrol úirketlerinin iúçi ve mühendisleri bu spor branúÕnÕ da beraber getirmiúlerdir. Azerbaycan Boksörler Birli÷i ilk defa 1924 yÕlÕnda Boks Federasyonu’nu kurmuútur. Azerbaycan’da boksun geliúmesinde. güçlü boksörler ile birlikte bir dizi galibiyet kazanmÕú ve onlara çok úey ö÷retmiútir. Onlar ilk defa Türk milli takÕmÕ ile uluslararasÕ bir müsabaka 53 . 1923 yÕlÕnda L. teknik ve taktik seviyesinin daha da yükselmesinde Bakü’ye gelen Kaçunas’Õn büyük rolü olmuútur. Sovyet Esnaf ve Sanatkarlar Birli÷i.7. Kafkasya SendikacÕlar SpartakiadasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan boksörleri 1929 yÕlÕnda Kafkasya úampiyonu olmuúlardÕr. 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda Bakü’de boks dernekleri açÕlmaya baúlanmÕútÕr.6. A÷alarov Sovyet sporunu uluslararasÕ turnuva ve yarÕúmalarda temsil eder duruma gelmiúlerdir. V. Bu derne÷in antrenörlü÷ünü Fayerman ve Tasalov yapmÕúlardÕr. 1927 yÕlÕnda Azerbaycan boksörleri I. YayÕncÕlar Birli÷i ve Merkezi Beden E÷itimi Evi (Azerbaycan Devlet Filarmonisi) boks dernekleri kurmuú ve bu derneklere S. yüzyÕlÕn baúlarÕnda geliúmeye baúlamÕútÕr. Bu dernek çatÕsÕ altÕnda baúarÕlÕ sporcular yetiútirilmiú ve boksta Azerbaycan’a baúarÕlar getirmeye baúlamÕúlardÕr. AynÕ yÕl içinde Azerbaycan boksörleri kendi aralarÕnda úehirlerarasÕ yarÕúmalar yapmÕúlardÕr. Boks i . ùmidt fabrikasÕnda çalÕúan metal iúçileri bir boks derne÷i kurmuútur. A. Kapeloviç. A. baúkanlÕk yapmÕúlardÕr. O. 1926 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Azerbaycan’Õn en güçlü boksörleri ilk defa Kafkasya Birincili÷i’ne katÕlmÕúlardÕr. Kaçunas. Bunlardan Sovyet Esnaf ve Sanatkarlar Birli÷i’nde.1. Kaçunas’Õn yönetiminde faaliyet gösteren dernek di÷erlerinden daha fazla öne çÕkmÕútÕr. Bir yÕl sonra boksörlerden V. AynÕ yÕl yapÕlan SSCB SpartakiadasÕ’nda mücadele eden boksörler iyi sonuçlar elde etmiúlerdir.

1933 yÕlÕnda øngiltere. AynÕ yÕl Moskova’da SSCB’nin II. 1956 yÕlÕna kadar Azerbaycan’Õn genç boksörleri birçok ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕyla ülkelerini temsil etmiúlerdir. Sonraki yÕllarda köylerde dahi boks geliúmeye baúlamÕútÕr. Spartak. ø. Bu yÕllarda en güçlü boksörler ellerine silah alarak. Dünya SavaúÕ’na kadar her yÕl yapÕlmÕútÕr. 1956 yÕlÕnda SSCB 54 . takÕm sÕralamasÕnda 8. Bu ilk müsabakada Türk milli takÕmÕ galip gelmiútir. Bu yarÕúlar II. Güzel geleneklere sahip olan Azerbaycan Boks Okulu’nda yeni yetenekli genç boksörler yetiúmeye baúlamÕútÕr. AynÕ zamanda birçok sporcu da SSCB milli takÕmÕ içinde uluslararasÕ müsabakalara katÕlmÕútÕr. 1950 yÕlÕnda yapÕlan SSCB KupasÕ’nda Bakü’nün Bolúevik Gönüllü ødman Cemiyeti’nin sporcularÕ iyi dereceler almÕúlardÕr. Bakü’nün büyük fabrika ve petrol úehirlerinde yeni boks úubeleri faaliyete baúlamÕútÕr. Kitasov ve di÷er birçok boksör cepheden geri dönmemiúlerdir. Kryuçkov ve ø. Ferdi Birincili÷i yapÕlmÕútÕr. Kayurov. N. Kayürov’a SSCB spor ustasÕ ünvanÕ verilmiútir. øki yÕl sonra Azerbaycan takÕmÕ Türk milli takÕmÕnÕ yenerek rövanúÕnÕ almayÕ baúarmÕútÕr. Aúumov. 1937 yÕlÕnda A. 1950 yÕlÕna kadar. boksta bir müddet ilerleme kaydedilememiútir. 1951 yÕlÕnda gerçekleútirilen SSCB Birincili÷i’nde Azerbaycan’lÕ boksör Mehdi Askerbeyov bronz madalya kazanarak ülkenin en güçlü boksörleri arasÕna dahil olmuútur. Boksörler SSCB’nin en güçlü sporcularÕ arasÕna girmiúlerdir. Dünya SavaúÕ ülkede boksun geliúmesine a÷Õr darbe vurmuútur. vatanlarÕnÕ savunmaya gitmiúlerdir. Odinov Sovyetler Birli÷i’nin en güçlü sporcularÕ arasÕna girmiútir. Danimarka ve øsveç iúçi kulüplerinden olan boksörler uluslararasÕ bir turnuva için Bakü’ye gelmiúlerdir. Savaútan sonra ülkede boks yeniden diriliú sürecine girmiútir. 1930’lu yÕllarÕn sonuna gelindi÷inde birçok baúarÕlÕ ve yetenekli boksör yetiúmiútir. A÷alarov. Neftyanik cemiyetleri ve gençler okulu olmuútur. II. 1947 yÕlÕnda yapÕlan SSCB Birincili÷i’nde Azerbaycan boksörleri. Genç boksörlerin hazÕrlÕk merkezi Dinamo. Birçok Bakülü boksör bu geleneksel yarÕúlara birçok kez katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar kazanmÕúlardÕr. 1930’lu yÕllarÕn ilk yarÕsÕnda Azerbaycan boksunda hÕzlÕ bir geliúme yaúanmÕútÕr. A. olmuúlardÕr. Burada Azerbaycan’lÕ sporcular galip gelmiúlerdir. Kitasov ve N.gerçekleútirmiúlerdir. N. Birçok kez SSCB úampiyonu olmuú L. birçok ünlü boksörün spor hayatlarÕna son noktayÕ koymalarÕ ile.

Babayev ve G. Ankara’da Atatürk adÕna yapÕlan uluslararasÕ boks turnuvasÕnda Vagif Mirzeyev altÕn. Valeh Aliyev ise gümüú madalya kazanmÕútÕr (2:15). 1970’li ve 80’li yÕllarda bu düúüúün nedenleri ortaya çÕkarÕlmÕú ve birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr.halklarÕnÕn SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan boksu için önemli bir geliúme olmuútur. SSCB SendikacÕlar Birli÷i’nin SpartakiadasÕ’nda SSCB spor ustalarÕ T. Ceyhun ùerifov bu turnuvada altÕn madalya. Gurbanov. K. 1965 yÕlÕna kadar. Rövúen 55 . Afrika ve Amerika’da yapÕlan birçok turnuvada hem gençlerde hem de büyüklerde önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir (4:13-24). Muradov. BabanlÕ gümüú. Türkiye’de 1991 yÕlÕnda Ahmet Cömert adÕna yapÕlan turnuvaya katÕlmÕútÕr. olmuútur. SporcularÕn bu baúarÕlarÕndan sonra D.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazandÕktan sonra. Bu turnuvada Hüseyin Memmedov bronz. Avrupa. S. Azerbaycan’da yapÕlan bu turnuvada øran milli takÕmÕnÕ yenmiúlerdir. 1960’lÕ yÕllarÕn sonuna do÷ru boksta bir düúüú gözlenmiútir. ii . ilk defa 4. olmuútur. Eldar Abilov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. O. 1965 yÕlÕnda gençler arasÕnda yapÕlan SSCB TakÕm Birincili÷i’nde Azerbaycan milli takÕmÕ baúarÕlÕ müsabakalar yaparak. 20 yÕl aradan sonra Azerbaycan milli takÕmÕ II. ùamayev SSCB milli takÕmÕna katÕlmÕúlar ve birçok uluslararasÕ turnuvada baúarÕlÕ bir úekilde mücadele etmiúlerdir. gerek üniversiteler arasÕnda. Ceyhun ùerifov gümüú madalya kazanmÕúlardÕr. 1958 yÕlÕnda. Bu Spartakiada’da genç boksör A÷can Abiyev çok iyi mücadele ederek ilk defa Spartakiada úampiyonu olmuútur. gerekse sendikalar arasÕnda yapÕlan yarÕúmalarda ve birçok uluslararasÕ spor organizasyonunda Azerbaycan’lÕ boksörler önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Bu yÕllarda Azerbaycan’lÕ boksörler Asya. Hüseynov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. AynÕ yÕlÕn Eylül ayÕnda øzmir’de yapÕlan boks turnuvasÕnda Hanlar Mehmudov bronz. 1957 yÕlÕnda boks milli takÕmÕ Kafkasya ve Moldova Cumhuriyetleri’nin SpartakiadasÕ’nda bütün takÕmlarÕ yenmiútir. 1958 yÕlÕ Azerbaycan boksörleri için baúarÕlÕ bir yÕl olmuútur. uluslararasÕ turnuvasÕnÕ gerçekleútirmiútir. 1990 yÕlÕnda østanbul’da ilk defa Azerbaycan milli takÕmÕ uluslararasÕ boks turnuvasÕna katÕlmÕútÕr. Azerbaycan milli takÕmÕ bu büyük yarÕúmada bir gümüú madalya kazanmÕú ve 18 takÕm arasÕndan 11.

øsmayÕlov üçüncü olmuútur. Hüseynov Azerbaycan tarihinde ilk defa Avrupa ùampiyonu olan sporcudur. Bu Azerbaycan boks tarihinde ülkeye gelen ilk olimpiyat madalyasÕ olmuútur. 2004 yÕlÕnda 28 altÕn. 2003 yÕlÕnda uluslararasÕ turnuva ve úampiyonalarda 18 altÕn. toplamda ise 81 madalya kazanÕlmÕútÕr (48:118). Tayland’Õn Bankok úehrinde yapÕlan Dünya KupasÕ yarÕúmalarÕnda Rövúen Hüseynov. toplamda ise 52 madalya alÕnÕrken. Azerbaycan takÕmÕ 28 ülke içinden ikinci olmuútur. A. SSCB’nin da÷ÕlmasÕ ve ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilan edilmesi ile birlikte Azerbaycan Boks Federasyonu hem UluslararasÕ (AIBA) hem de Avrupa (EABA) Amatör Boks Birli÷i’ne üye olmuútur (2:11). Azerbaycan boks tarihinde altÕn madalya alan ilk sporcu olmuútur.Hüseynov ise altÕn madalya kazanmÕúlardÕr (4:24). 2000 yÕlÕnda Finlandiya’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda A. 1992 yÕlÕnda. 28 gümüú ve 25 bronz. Avustralya’nÕn Sidney úehrinde yapÕlan XXVII. Abiyev’in ülkede boksun geliúmesinde önemli katkÕlarÕ olmuútur. Reúat Süleymanov ise gümüú madalya kazanmÕúlardÕr. 56 . 1996 yÕlÕnda Adalet Memmedov ve ølham Kerimov XXVI Yaz Olimpiyat OyunlarÕ için lisans alan iki sporcudur. Rüfet Aslanov bronz. 2001 yÕlÕnda Bakü’de ilk defa yapÕlan Dünya Gençler Boks ùampiyonasÕ’nda ve Liverpool’da yapÕlan Avrupa Gençler Birincili÷i’nde Azerbaycan’lÕ boksörler iyi neticeler elde etmiúlerdir (4:25-28). 1993 yÕlÕnda Bursa’da veteranlar arasÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda R. 13 gümüú ve 21 bronz. Ali øsmayilov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. AynÕ yÕl Azerbaycan Boks Federasyonu’nun BaúkanÕ. Memmedov beúinci olmuútur. altÕn madalya almÕútÕr. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Vügar Alekberov bronz madalya kazanmÕútÕr. 1992 yÕlÕnda øskoçya’nÕn Edinburg úehrinde yapÕlan Avrupa Birincili÷i’nde Adalet Memmedov. 1995 yÕlÕnda ElazÕ÷’da yapÕlan ilk Gençler Avrupa ùampiyonasÕ’nda Sahib Ba÷Õrov. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin Rektörü Profesör A÷can Abiyev UluslararasÕ Boks Federasyonu øcra Komitesi’ne üye olmuútur. 1999 yÕlÕnda Bakü’de ilk defa yapÕlan gençler Avrupa Birincili÷i’nde AzerbaycanlÕ sporcular baúarÕlÕ bir úekilde mücadele ederek ülkelerini temsil etmiúlerdir. Bu durumu 20032004 yÕllarÕnda alÕnan madalyalardan anlamak mümkündür. Amerika’nÕn Atlanta úehrinde yapÕlan XXVI Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’na dahil olan boks müsabakasÕnda A. 1994 yÕlÕnÕn Haziran ayÕnda.

cn. Azerbaycan’lÕ cimnastikçinin dünya arenasÕna ilk çÕkÕúÕ olmuútur. Tayland’da yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda altÕn madalya kazanmÕútÕr. 1963 yÕlÕnda Bulgaristan’da yapÕlan UluslararasÕ Ö÷renci SpartakiadasÕ’nÕn galibi olan Lina. Azerbaycan’lÕ boksörler Fuad Aslanov ve A÷asi Memmedov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Çin’in baúkenti Pekin’de 2008 yÕlÕnda yapÕlan Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan’Õn madalya aldÕ÷Õ branúlardan biri de boks olmuútur.1.127).Azerbaycan boks tarihinde. Cimnastik i . 13. 57 kg’da mücadele eden Shahin ømranov bronz madalya kazanmÕútÕr (en. 1961 yÕlÕnda Lina Vinnikova. Azerbaycan Cimnastik Federasyonu (ACF). AynÕ yÕl içinde yapÕlan birçok uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan’lÕ sporcular önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir (4:28-30). Ritmik cimnasti÷in geliúimi. Azerbaycan’da ritmik cimnasti÷in temelini Nadejda Merkulova atmÕútÕr (48:150).03. Bu. Azerbaycan milli televizyonuyla aynÕ yÕlda. Azerbaycan’lÕ cimnastikçiler ilk defa 1947 Tallinn TurnuvasÕ’nda adlarÕnÕ dünyaya duyurmuúlardÕr.beijing2008. 8 ülkeden 100’den fazla sporcu katÕlmÕútÕr. SSCB milli takÕmÕnda Almanya’da yapÕlan 1.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da cimnastik branúlarÕ arasÕnda ritmik cimnastik daha geliúmiútir. akrobasi ve artistik cimnastik ile ilgili çalÕúmalarÕna baúlamÕútÕr (13:113). 2005 yÕlÕnda Estonya’da yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’nde genç boksör Samir Memmedov altÕn madalya kazanmÕútÕr.2009). 2003 yÕlÕnda ilk defa A÷asi Memmedov. Bu Azerbaycan spor tarihinde bokstaki ilk dünya úampiyonlu÷u olmuútur. 1956 yÕlÕnda kurulmuú ve iki spor dalÕyla.8. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda. geçen yüzyÕlÕn 40’lÕ yÕllarÕnda baúlamÕútÕr. 6. Azerbaycan takÕmÕ bu yarÕúlarda bronz madalya almÕútÕr (48:126. Yunanistan’Õn Atina úehrinde 2004 yÕlÕnda düzenlenen XXVIII. Bruvestnik Spor Cemiyeti’nin sporcusu olarak birçok kez SSCB 57 . 2006 yÕlÕnda Bakü’de Dünya KupasÕ yarÕúÕ yapÕlmÕútÕr. uluslararasÕ cimnastik turnuvasÕna katÕlmÕútÕr.

“Hazar Grand Prix” turnuvasÕnda birinci olmuútur. Ritmik cimnasti÷in geliúmesi için Azerbaycan’da çeúitli spor cemiyetlerinin bünyesinde úubeler açÕlmÕútÕr. Nergiz Celilova ve Larisa Sidorava Azerbaycan’Õn ritmik cimnastikteki uluslararasÕ dereceye sahip hakemleridir. olmuútur. øsrail’de yapÕlan uluslararasÕ turnuvada 3. ACF. 2003 A÷ustos ayÕnda Bakü’de A kategorisinde Ritmik Cimnastik Dünya KupasÕ Eleme TurnuvasÕ düzenlenmiútir. Nurcahan Aliyeva. 1997-99 yÕllarÕnda 3 defa ülke úampiyonlu÷unu kimseye vermeyen cimnastikçi. Dünya Ritmik Cimnastik ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan. Azerbaycan ritmik cimnasti÷indeki asÕl dönüm noktasÕ ise 2002 yÕlÕnda Mehriban Aliyeva’nÕn Azerbaycan Cimnastik Federasyonu BaúkanÕ olmasÕ ile olmuútur. 1996 yÕlÕnda ise.114). UluslararasÕ Jimnastik Federasyonu’na ve Avrupa Cimnastik Birli÷i’ne üye olmuútur. Federasyonun kÕsa zaman içinde birçok faaliyet gerçekleútirmiútir (48:152). Bu önemli turnuvalarÕn ilkinde Azerbaycan’Õ temsil eden Dinara Gimatova. ii . Natalya Bulanova da iki defa Azerbaycan úampiyonu olmuú.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Spor dünyasÕ. Bu sporcularÕn devamÕnda Azerbaycan’da arka arkaya birçok zafere imza atan ritmik cimnastikçi Nurcahan Aliyeva olmuútur.úampiyonu olmuútur. Ba÷ÕmsÕz Devlet Toplulu÷u takÕmÕ kadrosundaki Valeri Belenki’nin Olimpiyat ùampiyonu oldu÷u 1992 Barcelona Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azeri cimnastikçileri yeniden tanÕmÕútÕr. Kariyerini bitiren Nurcahan Aliyeva hayatÕna ritmik cimnastik hakemli÷i yaparak devam etmektedir. bazÕ uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. Macaristan’da düzenlenen 26. Buralarda birçok sporcu yetiútirilmiútir (48:151). Zamanla trambolin de yeni bir dal olarak Cimnastik Federasyonu çalÕúma programÕna dahil olmuútur (13:113. ACF. kuruluútan bir süre sonra çalÕúmalara uzun yÕllarÕ kapsayan bir ara vermiútir (13:113). øki defa Azerbaycan úampiyonu olmuú Dinare Nebiyeva 1995 yÕlÕnda Türkiye’nin Antalya ilinde yapÕlan uluslararasÕ gençler festivalinde birinci olmuútur. 2004 Atina 58 . önemli uluslararasÕ turnuvalarda Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil etmiú. 1 gümüú ve 2 bronz madalyanÕn sahibi olmuútur.

Azerbaycan ritmik cimnastik tarihinde ilk defa 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan’lÕ cimnastikçi Dinara Gimatova katÕlma hakkÕ elde etmiútir. sakatlanmasÕ sebebiyle yerine Anna Gurbanova gönderilmiútir. Grup yarÕúmalarÕ 3 çember-2 lobut ve 5 kurdele ile yapÕlmÕútÕr.. Azerbaycan. son hazÕrlÕklar yapÕlmÕú ve Bakü’de A kategorisinde Ritmik Cimnastik Dünya KupasÕ Eleme TurnuvasÕ düzenlenmiútir (13:114. olmuútur (48:153-155. olmuútur. Turnuvaya 24 ülkeden 105 sporcu katÕlmÕútÕr. 2004 Kiev Avrupa úampiyonasÕ. Bu úampiyonaya Azerbaycan üç sporcu ile katÕlmÕútÕr: Dinara Gimatova. Dinara.. Olimpiyatlardan kÕsa bir süre önce.. 2005 yÕlÕnda Fransa’da yapÕlan Grand Prix yarÕúlarÕna 20 ülkenin sporcularÕ katÕlmÕútÕr. olmuúlardÕr. Azerbaycan’Õn sÕralamada ilk altÕya girmesi önemli bir baúarÕ olmuútur. Azerbaycan’lÕ cimnastikçiler 3 çember ve 2 lobut yarÕúmasÕnda 11. topla yaptÕ÷Õ seride ise 7. Bu iki grup yarÕúmalarÕnÕn neticesinde Azerbaycan takÕmÕ 21 takÕm arasÕndan 11. olmuútur. Anna Gurbanova ve Vefa Hüseynova. Anna Gurbanova kurdelede 6. 21 takÕmda gruplarda mücadele etmiútir. 2004 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda Moskova’da yapÕlan Dünya KupasÕ finallerine Dinara Gimatova ve Anna Gurbanova’da katÕlmÕútÕr. 5 kurdele yarÕúmasÕnda ise 8. olmuútur.115). TakÕm yarÕúmalarÕnda ise 21 takÕm mücadele etmiútir.158-165). DünyanÕn 24 en güçlü ritmik cimnastikçisi arasÕnda yer alan sporcu olimpiyatlarda 14. genel sÕralamada 8. olmuútur. iple serisinde ise 7. Azerbaycan milli takÕmÕ finalde yarÕúmÕú ve 9. olmuútur. olmuútur. Atina’dan önce bir genel prova niteli÷i taúÕmasÕyla birlikte. Bireysel yarÕúmalarda Anna Gurbanova topla serisinde 6. Fakat. Finalde toplamda 24 cimnastikçi yarÕúmÕú. kurdele ile sundu÷u serisinde 7. Dinara Gimatova. 59 . 2005 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Azerbaycan Cimnastik Federasyonu KupasÕ için uluslararasÕ bir turnuva düzenlenmiútir. ùampiyonanÕn son gününde bütün aletlerde final yarÕúmalarÕ yapÕlmÕútÕr. olmuútur. bu olimpik spor branúÕnda ilk defa bu çapta bir organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise. Dinara Gimatova ise 9.Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlma hakkÕnÕ elde etmiútir. Anna Gurbanova 8. AyrÕca takÕm halinde yarÕúmalara da katÕlmÕúlardÕr. Bu sporcular arasÕnda Dinara Gimatova ve Anna Gurbanova’da yer almÕútÕr. Anna Gurbanova ise 10. olmuútur. Ritmik Cimnastik Dünya ùampiyonasÕ Bakü’de gerçekleútirilmiútir. ùampiyonada 47 ülkeden sporcular bireysel programda..

Pekin OlimpiyatlarÕ’na katÕlan Azerbaycan. ùampiyonaya 31 ülkeden 170 sporcu katÕlmÕútÕr.2009). dördüncü gelen Azeri minik takÕmÕ getirmiútir (8:115).9. Çim Hokeyi i . 6. 19 yaúÕndaki Aliye Garayeva ülkesine. 30. büyükler ve yÕldÕzlarda gümüú madalya almÕúlardÕr (www. Grup finallerinde ise Azerbaycan. 5 ip.1. 3 çember. Bireysel müsabakalarda ise Aliye Gariyeva 10 sporcu arasÕndan 6. 25. Bireysel alet finallerinde Anna Gurbanova topta bronz madalya almÕútÕr. Avrupa Ritmik Cimnastik ùampiyonasÕ 14-17 MayÕs 2009’da Azerbaycan’Õn baúkenti Bakü’de yapÕlmÕútÕr.90). 2007 yÕlÕnda. Haydar Aliyev Spor ve Konser Salonu’nda gerçekleúmiútir. Anna Gurbanova da HÕrvatistan’daki turnuvada kendini baúarÕyla göstererek gümüú madalya almÕútÕr. olmuútur. Yunanistan’Õn Patras úehrinde 2007 yÕlÕnda düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan takÕm müsabakalarÕnda 30 ülke arasÕndan 3.com.03. Avrupa ùampiyonasÕ. tarihteki ilk altÕn madalyayÕ kazandÕrmÕútÕr. 2 lobut ile yapÕlan grup müsabakalarÕnda 8 ülke arasÕndan 7.com. 18. olmuútur.Sovyet Dönemi Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB’nin bayan ve erkek milli takÕmlarÕnÕn bronz madalya almalarÕ Azerbaycan’da çim hokeyine karúÕ olan ilgiyi önemli ölçüde arttÕrmÕú ve bunun sonucunda da Azerbaycan temsilcileri SSCB úampiyonalarÕnda ön sÕralara kadar yükselerek madalya kürsüsündeki yerler için mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr (87:89. Di÷er önemli sayÕlabilecek zaferi. XXIII.Kazan’da 2006 yÕlÕnÕn KasÕm ayÕnda düzenlenen uluslararasÕ turnuvada Dinara Gimatova birinci olmuútur. AlÕnan sonuçlar.fig-gymnastics. olmuútur (http://www. Azerbaycan için önemli olmuútur. Bronz madalya alan Anna Gurbanova ile Dinara Gimatova da di÷er baúarÕlÕ iki bayan sporcudur.ueg-gymnastics. Bronz madalya alan bayan hokey takÕmÕ 60 .2009).05.

25 yÕl takÕmda oynamÕú olan kaptan Zeynep Nuriyeva. TakÕmÕn baúÕna genç teknik direktör Adil Paúayev getirilmiútir. Bugün GusarÕ. SSCB milli takÕmÕnda. takÕm eski formuna kavuúmaya baúlamÕútÕr. TakÕmÕn katÕldÕ÷Õ ilk ciddi yarÕúma Ukrayna’da düzenlenen açÕk turnuva olmuútur. SSCB Spartakiada yarÕúmasÕnda da bronz madalya sahibi olmuútur. Lenkeran. 23 ùubat 2001’de Azerbaycan Çim Hokeyi Federasyonu (AÇHF) BaúkanlÕ÷Õ’na Azerbaycan Vergi BakanÕ FazÕl Mehmedov seçilmiútir (29:106).içinde AzerbaycanlÕ Tatyana ùvÕnganova’da yer almÕútÕr (www. yüzyÕlÕn sonu ve XXI. Bölge temsilcilerinin sayÕsÕ da her geçen gün artmÕútÕr (48:142).Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB’nin da÷ÕlmasÕyla birlikte ülkenin içine düútü÷ü durumdan dolayÕ hokeyde de durum kötüye gitmiútir. Bununla 61 .org. Hokeyin Azerbaycan’da yeniden geliúmesi XX. AÇHF’nin ana sponsorlu÷unu ise Ataholding üstlenmiútir. Hem bayan. Bayan takÕmÕ oldukça kÕsa bir dönem içerisinde kendinden söz ettirmeyi baúarmÕútÕr. Mingeçevir úehirleri hokeyin geliúti÷i merkezler olmuútur. bu branúta köklü de÷iúmeler ve geliúmeler görülmüútür (48:142). Celilabad. 14.olympic. Yetenekli genç oyuncularÕ yetiútirmek üzere 2001 yÕlÕnÕn sonuna do÷ru çocuk hokey kulüpleri açÕlmaya baúlanmÕútÕr. Avrupa ùampiyonasÕ’nda bronz madalya sahibi olmuútur (29:106).06. 7 yÕl sonra erkek sporculara bayan sporcular da katÕlmÕútÕr. Kökten de÷iúikli÷in ilk belirtileri 2000 Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’ndan sonra kendini göstermeye baúlamÕútÕr. Haçmaz. Emekli oyuncu. O dönemden itibaren.2009). Bu yönetim de÷iúikli÷inden sonra. Azerbaycan’da çim hokeyi 1970 yÕlÕnda ortaya çÕkmÕútÕr. de÷iúik yaú gruplarÕndaki milli takÕmlar uluslararasÕ yarÕúmalarda ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. Astar. Ülke úampiyonasÕnda üçüncülü÷e ulaúan ATAspor kulübü. Fakat her úeye sÕfÕrdan baúlanmÕútÕr. hem de erkek hokeycilerin ülke úampiyonalarÕnÕn seviyesi yükselmiú. Bakü’nün merkezinde dünyanÕn en iyi kulüp ve ulusal takÕmlarÕnÕn katÕlÕmÕ ile gerçekleútirilen yarÕúmalarÕn düzenlendi÷i ve dünya standartlarÕ seviyesinde olan bir spor kompleksi inúa edilmiútir (87:90). ùeki. yüzyÕlÕn baúlarÕna denk gelmiútir (87:90). ii .

olmuúlardÕr. son maçta øspanya birincisi “Campo de Madrid” takÕmÕyla 2:2’lik skorla berabere kalmÕú ve finale yükselmiútir.birlikte AÇHF yönetimi.108). Hokeyci bayanlar 2004 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Avrupa kulüp úampiyonlarÕnÕn “Trophy Cup” turnuvasÕnda oldu÷u gibi. Ancak 2002’de Litvanya’nÕn ùualay kentinde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ eleme oyunlarÕnda Adil Paúayev’in yönetimindeki takÕm finale kadar yükselmeyi baúarmÕútÕr. Avrupa ùampiyonlar KupasÕ’nÕn iki alt grubundaki di÷er 8 takÕm arasÕnda ATAspor birinci olmuútur. 2005’te 6 takÕm yarÕúmÕútÕr. Bu çalÕúmalarÕn sonuçlarÕ kÕsa süre içinde kendini göstermiú. iliúkileri kesme ve takÕmÕ tekrar Paúayev’e teslim etme kararÕ almÕútÕr. 2000 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda Bakü’de düzenlenen seminer ve pratik çalÕúmalar. ancak bu tedbirler etkili olmamÕútÕr. Bakü ve SumgayÕt kulüp takÕmlarÕndan farklÕ olarak. Bu galibiyetle birlikte. Hokey erkek takÕmÕ ise. Azerbaycan takÕmÕ Avrupa’nÕn en iyi takÕmlarÕ arasÕna girmiútir. 2005 62 . 2007 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ’nda 5. Yeni katÕlan iki takÕm Lokbatan takÕmÕ ile SumgayÕt gençlik takÕmÕdÕr. Geçen yÕlki turnuvanÕn finalisti olan Ukrayna’nÕn “Kolos” ve Alman “Russelschmeier” takÕmlarÕnÕ yenmiútir. Federasyon yönetimi Almanya’dan Robert Willik’e takÕmÕn teknik yönetimini teklif etmiú. 2006 Dünya ùampiyonasÕ elemelerinde baúarÕlÕ olamayan bayan hokeyciler. 2004 yÕlÕnda úampiyonaya sadece 4 bayan takÕmÕ katÕlmÕúken. 2002 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda ilk ülke úampiyonasÕ düzenlenmiútir. Finalde Hollanda’nÕn Den Bosh takÕmÕna yenilen ATAspor ikinci olmuútur (29:107. 2000 yÕlÕna kadar kulübün ve milli takÕmÕnÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlarÕ bulunmamaktadÕr. Adil Paúayev bu takÕmla iyi sonuçlar elde edebilece÷ini kanÕtlamÕútÕr. bölgedeki tecrübeli sporcularÕ da ilgisiz bÕrakmamÕútÕr. 2003 yÕlÕnda øspanya’daki Avrupa ùampiyonasÕ finalinde milli takÕm dokuzuncu olmuútur. taúra bölgelerinde de sporcular yetiútirme olana÷ÕnÕ sa÷lamÕútÕr. YabancÕ teknik adamdan yeterince verim alamayan federasyon. 5-11 Eylül 2005’te Bakü’de düzenlenen Avrupa milli takÕmlarÕnÕn “Trophy Cup” turnuvasÕnda da galip olmuútur. ATAspor. bölge takÕmlarÕ da farklÕ gruplarda yarÕúa katÕlmÕú ve bir sonraki turnuva da aynÕ formatta düzenlenmiútir.

6. Ancak. Judo i . Bayan hokeyciler finalde øspanya ile karúÕlaúmÕúlardÕr.10. ülkede judo sporu ile ilgilenen neredeyse yok gibidir. Bakü’de 2008’in Nisan ayÕnda olimpiyat vizesi için bir turnuva düzenlenmiútir. Azerbaycan’Õn ilk judocularÕ da sambo güreúçileri arasÕndan çÕkmÕútÕr.91). øspanya diskalifiye edilmesi gerekirken. Bunun sonucunda 1992’de de olimpiyat úampiyonu olmuú øspanya. Bu yÕllarda Bakü’de yetiúmiú çok sayÕda sambo güreúçisi vardÕr. Erkek milli takÕmÕ da bu süreçte kendini toparlayarak. takÕmÕ de÷il de doping yapan iki oyuncuyu cezalandÕrmÕútÕr.1. onlar arasÕnda Sahib’de yer almÕútÕr. dünyanÕn en iyi 50 takÕmÕ arasÕna girmeyi baúarmÕútÕr. Azerbaycan Spor Komitesi çeúitli kurum ve kuruluúlardan judo ile ilgili úubeler kurmalarÕnÕ. antrenör ve hakem kadrolarÕ için özel seminerler düzenlemelerini ve turnuvalar organize etmelerini istemiútir. Lakin. finalde Danimarka’ya yenilerek ikinci olmuútur (48:142-144). Düzenli olarak bayanlar kulüp takÕmlarÕ arasÕnda oldu÷u gibi erkek kulüp takÕmlarÕ arasÕnda da ulusal úampiyonalar yapÕlmaktadÕr. SSCB Gençler Judo ùampiyonasÕ’na katÕlma kararÕ 63 . Sahib bu yarÕúlara katÕlmamÕútÕr.yÕlÕnda Malta’da yapÕlan “Trophy Cup”da finale kadar yükselmesine ra÷men. Çocuk takÕmlarÕ da her geçen gün geliúmektedir ve milli takÕm için yeni adaylar ortaya çÕkmaktadÕr (87:90. Bakü’nün en güçlü sambocularÕ Kafkasya OyunlarÕ programÕna dahil olan judo yarÕúlarÕna hazÕrlanÕrken. Pekin’e gitmeye hak kazanmÕútÕr. Pakistan’lÕ teknik adam Tahir Zaman yönetimindeki takÕm.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da judo 1972 yÕlÕndan itibaren geliúmeye baúlamÕútÕr. Bu tarihte. Final mücadelesinden sonra iki øspanyol oyuncunun doping yaptÕ÷Õ tespit edilmiútir. O. UluslararasÕ Hokey Federasyonu iki aylÕk bir de÷erlendirme sonucunda. øspanya’ya yenilerek olimpiyatlara katÕlma hakkÕnÕ kaybetmiútir.

Elçin. AzerbaycanlÕ sporcu burada altÕn madalya kazanmÕútÕr. Sahib. 2000 yÕlÕnda yapÕlan Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda Elçin øsmayilov 7. 1999 yÕlÕnda Gençler Avrupa Birincili÷i’nde kÕta úampiyonu olmuútur. 1992 yÕlÕnda Barselona Olimpiyat OyunlarÕ’nda Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u takÕmÕnda yer alan Nazim Hüseynov tarafÕndan kazanÕlmÕútÕr. Bu olimpiyatlarda Azerbaycan Eski Sovyetler Birli÷i ülkeleri arasÕnda altÕncÕ. O. Burada Azerbaycan’a tek altÕn madalyayÕ kazandÕran judocu Elnur Mamedli olmuútur. Dünya ùampiyonasÕ’na 22 ülkeden yaklaúÕk 300 sporcu katÕlmÕútÕr. 2004 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan askeri judocularÕn XXX. Elçin øsmayilov. ii . Bu sporcular arasÕnda Olimpiyat. erkeklerde ise 1. Elçin øsmayilov. Bu baúarÕdan sonra Sahib. bu úampiyonada 74 rakipten 71 ‘ini yenerek 3. Avrupa ülkeleri arasÕnda yirminci olmuútur. olmuúlardÕr. iki kere de büyüklerde Avrupa ùampiyonu olmuútur. Bu ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde sporcularÕn elde etti÷i ilk ve en büyük baúarÕdÕr. AynÕ yÕl içinde Minsk’te yapÕlan büyükler arasÕndaki uluslararasÕ turnuvada üçüncü olmuútur. AzerbaycanlÕ sporcular bireysel yarÕúmalarda 3 altÕn 6 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (48:132-135).Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan Judo Federasyonu 1992 yÕlÕnda kurulmuútur (71:97). Judoda ilk büyük baúarÕ. Pekin OlimpiyatlarÕ ba÷ÕmsÕz Azerbaycan’Õn dördüncü olimpiyatÕdÕr. olmuútur. Daha 20 yaúÕnda olan sporcu daha önce iki kez Avrupa ùampiyonu olmuú ve Dünya ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya 64 . Di÷er baúarÕlÕ bir judocuda Elçin øsmayilov’dur. 2006 yÕlÕnda Finlandiya’nÕn Tampere úehrinde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’nda Elnur Mamedli. Azerbaycan takÕmÕ bayanlarda 3. 2004 yÕlÕnda yapÕlan Atina Olimpiyat OyunlarÕ’nda Mehman Azizov ve Mövlud Miraliyev 5. SSCB mili takÕmÕna katÕlmÕútÕr (71:38. daha sonra bir kere gençlerde. olmuútur. 2005 yÕlÕnda Hollanda’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda birinci olmuútur.39). Dominik Cumhuriyeti’nin Santo-Domingo úehrinde düzenlenen Dünya Gençlik ùampiyonasÕ’nda ise Nicat ùÕhalizade altÕn madalya kazanmÕúlardÕr (82:86). olmuútur. Dünya ve Avrupa úampiyonlarÕ da vardÕr.. 1998 yÕlÕnda Bükreú’te yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’nde ikinci olmuútur.almÕútÕr.

05. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda Azerbaycan’Õ temsilen Elena Cemayeva yer almÕútÕr.intjudo. 1996 Atlanta’ya Rusya milli takÕmÕnda giden Azeri sporcu. bu baúarÕsÕndan dolayÕ CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev tarafÕndan “ùöhret” adlÕ madalya ile ödüllendirilmiútir (14:82.11.87). Bundan dolayÕ Cemayeva Azerbaycan adÕna mücadele etme kararÕ almÕútÕr. Azerbaycan erkeklerde 12. 07. 3 MayÕs 2009 tarihinde güncellenen dünya sÕralamasÕnda 90 kg’da Elkhan Mammadov 4. altÕn madalya kazanmÕútÕr. Azerbaycan’da geleneksel olmayan bir spor branúÕdÕr.kazanmÕútÕr. Eskrim Azerbaycan Eskrim sporunda bir Olimpiyat ùampiyonlu÷una sahiptir. Sonraki yÕllarda Rus milli takÕmÕnda yer almÕútÕr.eujudo. Eskrim. bayanlarda 23. Elnur. 2000 yÕlÕnda Sidney’de yapÕlan olimpiyatlardan madalyasÕz dönen sporcu. 6. 1992 Barselona OlimpiyatlarÕ’nda Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) altÕnda mücadele eden sporcu beúinci olmuútur. olmuútur (www. Bu yüzden olimpiyat úampiyonu olan Bakülü sporcunun bu baúarÕsÕ daha da önem kazanmÕútÕr.. Bundan dolayÕ ilk Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmasÕ gerekirken. 1998 yÕlÕnda ølgar Memmedov’un eúi Elena Cemayeva eskrim Rusya ùampiyonu olmuútur. Elena Cemayeva Azerbaycan’Õn eskrimde ilk Dünya ve Avrupa ùampiyonu ve Dünya KupasÕ sahibi olmuútur (100:109-112). 1988 Seoul OlimpiyatlarÕ’nda ølgar Memmedov altÕn madalya kazanmÕútÕr. Milli judocunun finaldeki galibiyeti olimpiyat tarihinin en hÕzlÕ galibiyeti olmuútur.84. Uzun bir aradan sonra. genel sÕralamada ise 22. 07. Azeri sporcu Elkhan Mammadov bronz madalya almÕútÕr. Son 5 yÕlda uluslararasÕ 65 . Rusya Eskrim Federasyonu eskrimin olimpik bir spor olmamasÕnÕ gerekçe göstererek Cemayeva’yÕ dünya úampiyonasÕna göndermeyi reddetmiútir. øki kez Olimpiyat ùampiyonu.1. kariyerini sonlandÕrmÕútÕr. Seoul’deki baúarÕsÕnÕ tekrarlayarak. UluslararasÕ Eskrim Federasyonu hakemli÷i yapmaktadÕr.com. durumdadÕr (www. Dünya ùampiyonu ve dört kez Avrupa ùampiyonu olmuú olan ølgar Memmedov. Gürcistan’Õn baúkenti Tiflis’te 24-26 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda düzenlenen Avrupa Büyükler Judo ùampiyonasÕ’na 39 ülkeden 260 sporcu katÕlmÕútÕr.2009).eu..2009).05.

olimpiyat úampiyonu Boris Koretskiy gibi ünlü eskrimcileri ve birçok úampiyonu yetiútirmiútir. 18. Bina’da yeni hipodrom inúa edilmiú.1. Azerbaycan’lÕ sporcular Janna MuradgÕzÕ altÕn.ch. Federasyon bu branúta profesyonel sporcularÕn yetiúmesi için çaba sarf etmektedir.fie. Yaúar Memmedov. Bugün milli takÕmda genç sporcular bulunmaktadÕr. ùeki’de de binicilik ve at yetiútirme çok yaygÕn hale gelmiútir (76:102. 4-13 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda Kuzey ørlanda’nÕn Belfast úehrinde yapÕlan YÕldÕz ve Gençler Eskrim Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan 34.04. olmuútur (http://www. Her yÕl de÷iúik yaú gruplarÕnda ülke birincili÷i ve úampiyonasÕ AyrÕca. 66 .yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil eden sporcu. Azerbaycan’lÕ biniciler uluslararasÕ yarÕúmalara da katÕlmaktadÕr. Azerbaycan’da eskrimin geliúmesinde Azerbaycan Eskrim Federasyonu Baúkan YardÕmcÕsÕ Yaúar Memmedov’un büyük rolü olmuútur. 6. yapÕlmaktadÕr.103). iki kez olimpiyat úampiyonu ølgar Memmedov. Atina’da finallerde elenmiútir. Günümüzde UluslararasÕ Binicilik Federasyonu’nun (FEI) 100’den fazla üyesi arasÕnda Azerbaycan Binicilik Federasyonu’da vardÕr. Azerbaycan 1997 yÕlÕnda FEI üyesi olmuútur (76:102).173). Atina OlimpiyatlarÕ’ndan sonra Azerbaycan takÕmÕnda büyük de÷iúiklikler olmuútur. Azerbaycan bu turnuvaya 7 sporcusu ile katÕlmÕútÕr. Zenit spor merkezi de bu milli spor branúÕnÕn geliúmesi için faaliyetler düzenlemektedir (48:177). 2004 yÕlÕnÕn Ekim ayÕnda østanbul’da yapÕlan uluslararasÕ turnuvaya 8 ülkeden 150 sporcu katÕlmÕútÕr. Eskrim sporunda daha iyi úartlar oluúturulmuútur (100:112).12. Sabine Amrahzadeni ise gümüú madalya almÕútÕr (48:172. Binicilik Azerbaycan Binicilik Federasyonu 1996 yÕlÕnda kurulmuútur (48:177).2009). Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’nÕn katkÕsÕyla üç kulüp faaliyet göstermektedir. 2006 yÕlÕndan itibaren federasyon faaliyetleri ile Devlet BakanÕ NazÕm øbrahimov ilgilenmektedir.

30. østanbul’da. Azerbaycan’da engel atlama yaygÕndÕr. gösteri atlayÕúlarÕ ve engel atlama (konkur)’dur. Kendisi Avrupa ve Dünya çapÕndaki yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ temsil eden tek Azeri sporcudur (20:101). Bu turnuva “ølkbahar KupasÕ” adlÕ üç aúamalÕ bir turnuvadÕr. olmuútur. turnuva’nÕn en genç yarÕúmacÕsÕ olmasÕna ra÷men ikinci olmuútur (76:106). Bakü’de de binicilik branúÕnda bazÕ uluslararasÕ turnuvalar yapÕlmaktadÕr (48:177). øsviçre’nin Schafhausen kentinde gerçekleúen gençlik Avrupa úampiyonasÕna katÕlmÕútÕr. Toplam 40’dan fazla altÕn madalyaya sahip olmuútur. olmuú ve 47 katÕlÕmcÕ arasÕndan Grand-Prix ünvanÕna layÕk görülmüútür. Orada bir ödül kazanamamÕú. Cemal Rahimov.Binicilik sporunda 3 olimpiyat yarÕúma türü vardÕr.org. 64 sporcu arasÕndan 3. yÕl dönümü kutlamalarÕnda øzmir’de düzenlenen turnuvada da birinci olmuútur. Avrupa’dan ve Amerika’dan da sporcular katÕlmÕútÕr. Ülkede bu branúta lider olan bir sporcu vardÕr: 20 yaúÕndaki spor uzmanÕ Cemal Rahimov. Bu yarÕúmaya sadece Türkiye’den de÷il. 2004 yÕlÕnda Azerbaycan’Õn Milli Lideri Haydar Aliyev anÕsÕna uluslararasÕ bir turnuva düzenlenmiútir.2009). AzerbaycanlÕ sporcu yine Fransa’da engel atlamada yapÕlan uluslararasÕ turnuvada 300 sporcu arasÕndan 1. Bunlar dresaj. olmuútur (48:177). 2005 yÕlÕnda Fransa’da engel atlamada yapÕlan uluslararasÕ turnuvada. Fransa’da üç yaú grubunda 26 ülkeden 1200 sporcunun mücadelesinde Cemal Rahimov 2.03. AzerbaycanlÕ binici Cemal Rahimov son yÕllarda önemli baúarÕlar elde etmiútir. BunlarÕn dÕúÕnda. Türkiye Cumhuriyeti’nin 82. Cemal Rahimov.noc-aze. fakat bu turnuvaya Rus sporcularÕn dÕúÕnda eski Sovyet Cumhuriyetleri’nin sporcularÕndan sadece kendisi katÕlma hakkÕnÕ kazanmÕútÕr. Toplam 279 sporcu vardÕr. 67 . Türkiye’de düzenlenen yarÕúmalar içinde bu bir rekordur. 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ’nda da Azerbaycan’Õ binicilik sporunda temsil etmiútir (http://www.

Masa tenisinde Rüstem Aliyev. Sabina Ahmedova ve Emin Fahretov gibi sporcular öne çÕkmaktadÕr. 2005 yÕlÕnda Strasbourg’da 68 . Valentina Popova gibi önemli bir sporcu Azerbaycan’da yetiúmiútir. Mili takÕmÕn baú antrenörü SSCB’nin usta sporcusu Alexander Zudov’dur.1. SSCB ve uluslararasÕ turnuvalarda birincilik kazanmÕútÕr. Masa Tenisi Azerbaycan. Masa tenisi Azerbaycan’da çok yeni bir spor branúÕ oldu÷u için birtakÕm problemler yaúanmaktadÕr. 2000’li yÕllarÕn baúÕnda bir müddet masa tenisinde uluslararasÕ federasyona olan üyelik bedelinin ödenmemesinden dolayÕ uluslararasÕ yarÕúma ve turnuvalara katÕlamamÕútÕr. ølkin Sevindikzade. Zudov alt yapÕya daha çok önem vermektedir. bu kapsamda da Devis KupasÕ gibi uluslararasÕ turnuvalara katÕlmaya baúlamÕúlardÕr. 8 kez Azerbaycan úampiyonlu÷unu elde etmiú. Sabina Ahmedova ve Aliye Muhtarova birinci olmuútur.13. Di÷er kategoride A grubunda yarÕúan bayan sporcular da turnuva galibi olmuúlardÕr (48:177. Ancak. TarÕm BakanÕ øsmet Abbasov’un federasyon baúkanlÕ÷Õna gelmesiyle birlikte masa tenisindeki sorunlar gözle görülür seviyede azalmaya baúlamÕútÕr. 2005 yÕlÕndan itibaren. 1975 yÕlÕndan beri masa tenisi oynamaktadÕr. Azerbaycan’da masa tenisi branúÕnda önemli sporcular yetiúmiú ve yetiúmektedir. Bununla birlikte Azerbaycan masa tenisçileri de÷iúik seviyedeki yarÕúmalara. Azerbaycan’da masa tenisinde geçmiú yÕllarda da sevilen bir spor branúÕdÕr. 2005 yÕlÕndan bu yana Azerbaycan milli takÕmÕnÕ yönetmektedir. 2001 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan erkeklerde birinci olmuútur. Eski Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nü (bugün Beden E÷itimi ve Spor Akademisi) bitirmiútir.6. SumgayÕt Tahsil Birli÷i’nin temsilcileri olan Rüstem ve Sabina. Zudov 17 Ocak 1963 tarihinde Bakü’de do÷muútur. 2004 yÕlÕnda Rusya’da yapÕlan gençler turnuvasÕnda Rüstem Aliyev. federasyonun uluslararasÕ spor teúkilatlarÕna üyeli÷i kabul edilmiútir. Sovyetler Birli÷i milli takÕmÕnÕn da bir üyesi olmuútur.178). 2001 yÕlÕnda Azerbaycan Masa Tenisi Federasyonu’nun üyelik bedelini ödemesiyle birlikte.

03.2009). Milli takÕma malzeme deste÷i de verilmektedir.ittf. Avrupa Minikler ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. Almanya’nÕn Bremen úehrinde 2006 yÕlÕnda düzenlenen TakÕmlar Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkeklerde kendi grubunda 3. Sabina 5. AyrÕca masa tenisinde toplumsal görüúlerden ötürü kÕz oyuncularÕn sayÕsÕ da yeterli de÷ildir. Ülkede masa tenisini geliútirmek için. Bu kapsamda milli takÕmÕn 24 oyuncusu özel burs almaktadÕr. Gusar ve ùeki’de de geliúmeye baúlamÕútÕr. Bakü’de sadece 3-4 tane salon bulunmaktadÕr. Azeri kadÕnlarÕ Müslüman olduklarÕ için spora ilgi göstermemektedirler.com. Milli takÕm çalÕúmalarÕnÕ belirli saatlerde Olimpiyat spor kompleksinde sürdürmektedir. Fakat masa tenisi artÕk Guba. bayanlar da kendi gruplarÕnda 2. sözlü görüúme)’e göre. oyun salonlarÕnÕn sayÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ gibi çalÕúmalar sürdürülmektedir.düzenlenen 1. masa tenisindeki bayan sporcularÕn eksikli÷i kültürden kaynaklanmaktadÕr. ø Aliyev (2008. Bu spor dalÕyla ilgilenen çocuk sayÕsÕ 100’den daha azdÕr. Azerbaycan Hükümeti ülkede masa tenisinin geliúmesi için önemli çalÕúmalar yürütmektedir.. Yine de baúkent dÕúÕndaki bölgelerde masa tenisi daha yavaú geliúmektedir. bölge kulüplerine oyun masalarÕnÕn verilmesi. Lokomotiv ve Neftçi kulüplerinde vardÕr (77:106-108). olmuúlardÕr (http://www. Azerbaycan’da 2005 yÕlÕnda yapÕlan bir araútÕrmaya göre.. Masa tenisi birimleri ise sadece Tahsil. Bakü’de masa tenisi henüz çok popüler olmamakla birlikte. olmuútur. bayanlarÕn %90’Õ sporun insan için gerekli oldu÷unu ve %82’si de uygun úartlar oldu÷unda kÕz 69 . AyrÕca fiziki úartlarÕn daha iyi hale getirilmesi için de giriúimlerde bulunulmaktadÕr. Bundan dolayÕ Azerbaycan’Õ temsil eden Azeri bayan sporcularda baúka ülkelerin vatandaúÕ. bölgeler için örnek oyunlarÕn geliútirilmesi. Rüstem ise 18. kitlesel spor olma niteli÷inden de yoksundur. 13. Milli takÕm kadrosu sürekli Bakü ve SumgayÕt’taki okul ö÷rencileri sayesinde geniúlemektedir. di÷er milletlerden olmaktadÕrlar.

Azerbaycan’Õn taekwondo ile ilk tanÕúmasÕ 1990 yÕlÕnda olmuútur. Bu 70 . 2 gümüú. 2002 yÕlÕnda Belarus’ta 32 takÕmÕn katÕlÕmÕyla gerçekleútirilen uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan taekwondocularÕ takÕm sÕralamasÕnda birinci olmuútur. Taekwondonun vatanÕ sayÕlan Kore’de düzenlenen úampiyonada 63 ülkeden 2013 sporcunun mücadelesinde Azerbaycan 2 altÕn. Çocuklar ve gençlerin büyük ilgisini çeken bu spor branúÕnda ülkede çeúitli seviyelerde uluslararasÕ turnuvalar gerçekleúmektedir. 6. bayanlarda 87. Sabina Ahmedova birçok uluslararasÕ yarÕúmaya katÕlarak birinci olmuútur. Bu turnuvadan çok kÕsa bir süre sonra Fransa’da gerçekleúen geniú katÕlÕmlÕ bir turnuvada ølkin ùahbazov.109).03.64. Azerbaycan takÕmlar sÕralamasÕnda erkeklerde 101. 18 yaú altÕ erkek takÕmÕ 66. 2001 yÕlÕnda Rusya’da gerçekleúen uluslararasÕ turnuvada 2 altÕn. 2004’de ise Avrupa ùampiyonu olmuútur.14.çocuklarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini ifade etmiúlerdir. Ziya GasÕmov ise gümüú madalya kazanmÕútÕr.66. Bireysel sÕralamada ise 15 yaú altÕ sporcularda Sabina Ahmedova 5. sÕrada bulunmaktadÕr. Erkeklerin ise %96’sÕ sporun insan için gerekli oldu÷unu ve %56’sÕ da uygun úartlar oldu÷unda eúlerini ve kÕzlarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini ifade etmiúlerdir (53:60. Niyameddin Paúayev 2001 yÕlÕnda Dünya.. Beyaz Rusya ve Gürcistan’da birincilikler elde etmiútir. 30.2009). birkaç uluslararasÕ turnuvaya katÕlmÕú Rusya. Azerbaycan.68). durumdadÕr. 2 bronz madalya kazanmÕútÕr.ittf. 3 gümüú ve 3 bronz madalya alarak takÕm sÕralamasÕnda birinci olmuútur. Emin Fahretov ise birkaç uluslararasÕ turnuvaya katÕlmasÕna ra÷men henüz önemli bir sonuç elde edememiútir (77:108. bayan takÕmÕ ise 73. Asif Nuraliyev ve Gülare Azizova altÕn. Bu turnuvalar sayesinde AzerbaycanlÕ taekwondocularÕn profesyonelli÷i ve tecrübeleri daha da geliúmiú. sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. Taekwondo Taekwondo Azerbaycan’da popüler olan spor branúlarÕndan biridir. Azerbaycan’Õn taekwondo camiasÕnda saygÕnlÕ÷Õ artmÕútÕr..1. Rüstem Aliyev.com.

Norveç’te yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda Niyameddin Paúayev kÕta úampiyonu olmuú. 2005 yÕlÕnda Almanya’da gençler ve büyüklerde yapÕlan Ejderha KupasÕ’na katÕlan 12 sporcunun hepsi büyüklerde birinci olmuútur. Reúad Ahmedov ve Tevekkül Bayramov bronz madalya almÕúlardÕr. AynÕ yÕl içinde Bakü’de yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’ne 40 ülkeden 400 sporcu katÕlmÕútÕr. 1 gümüú ve 2 bronz madalya kazanan taekwondocular birinci olmuútur. Azerbaycan 4. Elnur Amanov gümüú.2009). øsviçre’de yapÕlan úampiyonaya toplamda 3000 sporcu katÕlmÕú ve Azerbaycan taekwondocularÕ 9 madalya alarak. Taekwondo Gençler Avrupa Birincili÷i’nde taekwondocular 2 altÕn. AynÕ yÕl Paris’te Olimpiyat vizesi için yapÕlan turnuvada Reúad Ahmedov ve Niyameddin Paúayev Atina OlimpiyatlarÕ’na katÕlma hakkÕnÕ elde etmiúlerdir.15.Azerbaycan için yÕlÕn en büyük zaferi olmuútur. 1 gümüú ve 2 bronz madalya alarak 8. 15. 1 gümüú madalya kazanmÕútÕr. øsviçre’nin ardÕndan ikinci olmuútur. Fakat 1994 yÕlÕndaki dönem baúkanÕ Mamed Mamedov’un 71 .wtf.org. Bayan taekwondo takÕmÕ ise.1. Azerbaycan Taekwondo Federasyonu baúkanÕ Kemaleddin Heyderov baúkan yardÕmcÕsÕ seçilmiútir (48:128130). Kore’de yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda ise Meftun Salmanov üçüncü olmuútur. 6. 2004 yÕlÕnda øsveç’te yÕldÕz. 3 altÕn. Bu organizasyonda görev alan 30 uluslararasÕ dereceli hakem arasÕnda Gündüz Abdullayev ile Elúen Guliyev’de yer almÕútÕr. olmuútur. Azerbaycan’Õn baúkenti Bakü’de 11-14 Haziran 2009 tarihleri arasÕnda Dünya Taekwondo TakÕmlar ùampiyonasÕ düzenlenmiútir. Genel sÕralamada ise.06. 2005 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda yapÕlan Dünya Taekwondo Federasyonu’nun yönetim organlarÕnÕn seçimlerinde. Azerbaycan erkeklerde bronz madalya kazanmÕútÕr (www. 2003 yÕlÕnda Yunanistan’Õn Atina úehrinde düzenlenen 14. Bilardo Bilardo Federasyonu ilk olarak 1989 yÕlÕnda kurulmuú ve oldukça etkin faaliyetler sürdürmüútür. genç ve büyüklerde yapÕlan turnuvada Azerbaycan’lÕ taekwondocular 12 takÕm arasÕndan birinci olmuúlardÕr. Fransa’da yapÕlan Avrupa KupasÕ yarÕúmalarÕnda takÕmlar sÕralamasÕnda üçüncü olmuúlardÕr. olmuútur.

o sene. bu yeni tesise taúÕnmÕútÕr. Böylelikle sporcular. Azerbaycan’Õn úampiyonu. 7 Ekim 2000’de kulübün bünyesinde kurulan Bilardo Federasyonu. Gerek yetiúkin. Avrupa’nÕn ilk sekiz bilardocusu arasÕna girmiú. Asya KupasÕ’nda beúinci olmuú. Ukrayna’nÕn Ba÷ÕmsÕzlÕk YÕldönümü dolayÕsÕyla düzenlenen turnuvada üçüncülük kazanmÕútÕr. 2001 turnuvasÕnda birincilik kazanan Azer Gaciyev’dir. uluslararasÕ düzeyde ustalÕk ünvanÕnÕ almÕútÕr. Günümüz Federasyon BaúkanÕ olan ølgar Aslanov projeye ilk olarak. Bilardo oyunu belli bir süre yalnÕzca Bakü’deki amatör kulüplerde ücretli olarak oynanabilmiútir. SporcularÕn uluslararasÕ resmi turnuvalara katÕlabilmesi için Azerbaycan Bilardo Federasyonu’nun yeniden kurulmasÕ gerekti÷i fikrini ortaya atmÕútÕr. Bilardo Federasyonu ve ileri gelen oyuncular. 2004’te Avrupa ùampiyonasÕ’nda bronz madalya alarak ismini dünyaya duyurmuútur. Azerbaycan’da 2003 yÕlÕnda ise. kuruldu÷u 20 MayÕs 2000 tarihinden itibaren ülkenin tek bilardo kulübü olan “Pramit Bilardo Kulübü”nü açmakla baúlamÕútÕr. ayrÕca. Bunlardan Azer Gaciyev. gerekse çocuklar için baúkent Bakü’de ve yurt genelinde úampiyonalar düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. Federasyonun kurulmasÕndan birkaç gün sonra düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ. Azeri bilardocularÕn katÕldÕklarÕ önemli bir organizasyon olmuútur. BaúarÕlÕ sonuçlarÕn gelmesi fazla uzun sürmemiú ve 2001 yÕlÕnda Vilnius’ta düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ dördüncüsü Emir Guseynov. Pramit Kulübü’nde 2003’te inúa edilen yeni spor salonunun açÕlÕúÕ yÕlÕn en önemli geliúmelerinden biri olmuútur. O. söz konusu kuruluúlarÕn himayesi altÕnda düzenlenen turnuvalarÕn birço÷una katÕlma imkanÕ bulmuúlardÕr. en güçlü bilardo üstatlarÕnÕ aynÕ çatÕ altÕnda toplamayÕ baúarmÕútÕr. yeni bir yÕldÕz daha parlamÕútÕr. daha sonra Dünya ve Avrupa Bilardo Konfederasyonu’na üye olmuútur. Azerbaycan Bilardo Federasyonu’nun ilk BaúkanÕ merhum Mamed Mamedov’un o÷lu Seymur Mamedov’dur. Amatörler arasÕnda tecrübeli bir oyuncu olan ølgam Aslanov. Seymur.ani vefatÕ sebebiyle federasyonun faaliyeti tamamen durdurulmuútur. Seymur 72 .

Mamedov. çÕktÕ÷Õ çeyrek finalde ise elenmiútir. O zaman üç sporcu ilk on listesine girmiútir. her iki finalde de birinci olamamÕútÕr. 6. 2005’te oynadÕ÷Õ yarÕ final yarÕúmasÕnda 5:0 gibi bir skorla.92-94). Milli takÕmlar baúarÕ listesinde Azerbaycan. Rugby Son yÕllarda Azerbaycan’da geleneksel spor dallarÕnÕn yanÕ sÕra popüaritesi daha az olan spor dallarÕ da geliúmektedir.1. Azerbaycan’da 2007 yÕlÕnda dünya bilardo baúarÕ sÕralamasÕnda yer alan Azeri isimlerin baúÕnda. Azeri bilardosunu önemli bir noktaya ulaútÕran ølgar Aslanov. Sporcular her yÕl 8-10 uluslararasÕ spor müsabakalarÕna katÕlmaktadÕr. Ukrayna. Seymur Mamedov’un 2005 Kafkasya AçÕk KupasÕ’ndaki mutlak galibiyeti de bu gelinen seviyenin bir göstergesi olmuútur. Federasyon BaúkanÕ olarak görev yaptÕ÷Õ bu altÕ sene içinde. Bunlardan biri de. erkek sporculardan daha baúarÕlÕ bir oyun çÕkarmÕú. bayan turnuvalarÕnda da temsil edilmeye baúlanmÕútÕr. Azeri oyuncularÕn Avrupa ùampiyonalarÕ’nda üç defa madalya sahibi olmalarÕnÕn yanÕ sÕra. Ancak. AynÕ zamanda Mamedov. Azerbaycan takÕmÕnda. Mamedov bir dönem dünya yedincisi bile olmuútur. Ermeni asÕllÕ Rus rakibi Eduard Galiyants’Õ yenmiútir. Onun dÕúÕnda baúarÕ tablosuna 6 Azeri sporcu daha girmektedir. Kazakistan ve Belarus’un ardÕndan beúinci olmuútur (12:90. 2005 ve 2006 yÕllarÕnda üst üste iki kez çÕktÕ÷Õ Avrupa ùampiyonasÕ finalinde Gaciyev’in ünvanÕnÕ elinden almÕútÕr. Fakat Avrupa ùampiyonasÕ gibi önemli bir yarÕúmada iki gümüú madalya almÕútÕr.16. aslen Bakülü olup halen Moskova’da yaúayan Alla Kolupayeva da yarÕúmaktadÕr. Azerbaycan 2006’nÕn baúÕndan itibaren. Finlandiya’da gerçekleúen 2006 Dünya ùampiyonasÕ’nda yarÕúan Kolupayeva. Bu süre içinde Federasyon dört uluslararasÕ düzeyde usta yetiútirmiú bulunmaktadÕr. 90’lÕ yÕllarda Azerbaycan’a gelen yabancÕ úirket çalÕúanlarÕ tarafÕndan Azerbaycan’a tanÕtÕlmÕú 73 . 18 ülke arasÕnda Rusya. listenin onbirincisi olan Seymur Mamedov gelmektedir ki.

Azerbaycan milli takÕmÕnÕn antrenörü. Azerbaycan Rugby’sinin önde gelen isimlerinin baúÕnda Eldar Nasrullayev gelmektedir. Cihangir Tagiyev’in baúkanÕ oldu÷u Azerbaycan Rugby Federasyonu resmi olarak 2005 yÕlÕnÕn Mart ayÕnda faaliyete geçmiú ve UluslararasÕ Rugby Konseyi’ne üye olmuútur. Bu oyunu. Buna ra÷men Azeri çocuk takÕmÕ. Sporcular deplasmanda Bosna milli takÕmÕna yenildiyse de. yabancÕ aile çocuklarÕndan oluúan bu takÕmÕ yenmeyi baúarmÕútÕr (78:98. bu sporu neredeyse bebekliklerinden itibaren ö÷renmekte ve Azerbaycan’a özel olarak davet edilen øngiliz rugby uzmanÕ denetiminde antrenman yapmaktadÕrlar. Böylelikle.99). Zamanla Azeriler de bu oyuna alÕúmaya baúlamÕúlardÕr. iki çocuk esirgeme kurumunda yetiúen gençler de ö÷renmektedir. milli sporcular antrenman yapma fÕrsatÕnÕ elde edebilirler. spor kulübünde rugby askeri bölümünün açÕlmasÕnÕ önermektedir. Böylece ulusal rugby tarihine ilk galibiyet yazÕlmÕútÕr. Sivil hayata döndüklerinde ço÷unun eski formlarÕnÕ kazanmasÕ uzun zaman almaktadÕr. Ulusal rugby’nin en ciddi sorunlarÕndan biri sporcularÕn askere gitmeleridir. Birkaç aylÕk antrenmandan sonra kendilerine rakip olarak Azerbaycan’da görev yapan yabancÕ ailelerin çocuklarÕndan oluúan bir takÕm seçmiúlerdir. Modebadze 2003 yÕlÕnda takÕmÕn baúÕna geçmiútir. iki hafta sonra rövanú maçÕnda galip gelmeyi baúarmÕútÕr. YurtdÕúÕndan gelen genç rugby severler. tecrübeli GürcistanlÕ Guram Modebadze’dir. Rugby’nin ülkede tanÕtÕlmasÕnda ve Bakü Rugby Kulübü’nün kuruluúunda öncülü÷ü BP úirketi çalÕúanlarÕ yapmÕútÕr. Milli takÕm 2005 yÕlÕnda uluslararasÕ alanda ilk resmi yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. AsÕl mesle÷i doktorluk olan bu sporcu.olan Rugby’dir. 15 yaúÕndan bu yana rugby oynamaktadÕr. Teknik adam. Bakü dÕúÕnda. rugby sporu SumgayÕt ve Celilabad úehirlerinde de geliúmektedir. 74 .

Azerbaycan’da okçuluk.17. Günümüzde 150’den fazla yÕldÕz ve genç kategorisinde sporcu bulunmaktadÕr. Ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra di÷er spor branúlarÕnda oldu÷u gibi okçulukta da birtakÕm yeniliklerin yapÕlmasÕ gerekmiútir. Alibey ùükürov ise 800m yarÕúlarÕnda 72 sporcu 75 . baúarÕlÕ sporcularÕn bulundu÷u bir branútÕr.. yüzyÕlda 80’li yÕllardan itibaren popüler olmaya baúlamÕútÕr. olmuútur.1. genel sÕralamada ise 55 atlet arasÕndan 48. AynÕ yÕlda Çek Cumhuriyeti’nde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’na birçok sporcu katÕlmÕútÕr. Dinamo spor kulüplerinde okçuluk úubeleri faaliyet göstermektedir.6. Bu kapsamda 1993 yÕlÕnda Azerbaycan Okçuluk Federasyonu (AOF) kurulmuútur. 14’ü ustalÕ÷a adaydÕr. XX. Birçok Azerbaycan’lÕ sporcu uzun yÕllar SSCB milli takÕmÕnda Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nda mücadele etmiúlerdir. 2000 Sidney OlimpiyatlarÕ’nda ise SSCB’nin emektar antrenörü olan Hafiz Caferov’un ö÷rencisi olan Zemfira Meftaheddinova skeet branúÕnda altÕn madalya almÕútÕr (72:97. Bununla birlikte sporcular. sporcular 2 Dünya ùampiyonasÕ. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda Dadaú øbrahimov. AOF. SporcularÕn uluslararasÕ yarÕúma ve turnuvalara katÕlmalarÕna olanak sa÷lamaktadÕr. Spartak. Di÷er Spor BranúlarÕ Azerbaycan’da atÕcÕlÕk. Özellikle. Azerbaycan’da atletizm.110). dünya ve kÕta çapÕndaki yarÕúmalar ile Sidney ve Atina OlimpiyatlarÕ’nda mücadele etmiúlerdir. Özellikle 1995 yÕlÕndan sonra federasyonun çalÕúmalarÕ AzerbaycanlÕ atletlerin teknik-taktik düzeylerinin geliúmesini sa÷lamÕútÕr. Azerbaycan Atletizm Federasyonu ’nun 1989’da kurulmasÕyla birlikte geliúmeye baúlamÕútÕr. Mahsul. 7 Avrupa Grand-Prix yarÕúmasÕ ve di÷er büyük çaplÕ uluslararasÕ turnuvalara katÕlmÕúlardÕr (48:169. Bu sporculardan 5’i spor ustasÕ. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda ise ørade Haúimova ve Zemfira Meftaheddinova bronz madalya kazanmÕúlardÕr (107:24). 1993-2004 yÕllarÕnda 85’e yakÕn ülke dahilinde resmi yarÕúma yapÕlmÕú. ølk defa 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan ørade Haúimova 25m tabanca atÕúÕnda 10. Lokomotiv. okçulu÷un geliúmesi için bir dizi faaliyetler gerçekleútirmektedir. 200m yarÕúlarÕnda grupta 7.170). olmuútur.

04. O. Romanya’nÕn baúkenti Bükreú’te 04-12 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda yapÕlan 88.2009). Afgan Bayramov. 494 puanla Türkiye 2.ewf.arasÕndan 66.04. 1998 yÕlÕnda Çek Cumhuriyeti’nde yapÕlan erkekler ve bayanlar Avrupa ùampiyonasÕ’nda bayanlarda Terane Abbasova 3.2009).2009). olan Nizami Paúayev. AynÕ yÕl Danimarka’da de÷iúik yaú gruplarÕnda düzenlenen Avrupa KupasÕ’nda AzerbaycanlÕ sporcular 3 altÕn madalya kazanmÕúlardÕr.176).noc-aze. Gençler Dünya ùampiyonasÕ’nda toplamda 365.04. øntigam Zairov ve Nizami Paúayev’dir (http://www. 1999 yÕlÕnda Polonya’da yapÕlan Gençler Avrupa ùampiyonasÕ’nda Nizami Paúayev ikinci olmuútur. olmuútur. olmuútur (48:175. 2006 yÕlÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda da birinci olmuútur. Bayanlar Halter ùampiyonasÕ’na 41 ülkeden 150 erkek.tr. ùampiyonada erkeklerde 500 puanla Rusya 1. olmuútur (48:173).gov. Azerbaycan Halter Federasyonu tarafÕndan geliútirilmeye çalÕúÕlmaktadÕr. 2002 ve 2005 yÕllarÕnda dünya úampiyonu olmuútur. Turan Mirzeyev. son teknoloji ekipmanlarla donatÕlmÕútÕr. 06. 13. ve 447 puanla Azerbaycan 3. 93 bayan sporcu katÕlmÕútÕr (http://www. Azerbaycan’da da÷cÕlÕk. 13. 2005 yÕlÕnda 76 . øntigam Zairov 1 altÕn.gov.org.. olmuútur (http://www.tr. Erkekler ve 22. Bu sporcular Sardar Hasanov. 4424metre yüksekli÷e tÕrmanmÕúlardÕr. Atina’da yapÕlan Gençler Dünya ùampiyonasÕ’nda koparmada 203 kilo kaldÕrarak dünya rekoru kÕrmÕútÕr. 13.03. 2004 Atina OlimpiyatlarÕn’da Turan Mirzeyev 4. Azerbaycan Sendikalar Birli÷i’nin Alpinist-Turist kulübünün sporcularÕ 1998 yÕlÕnda Gusar ilçesindeki 3763metre yüksekli÷indeki KÕzÕlkaya da÷ silsilesine tÕrmanmÕúlar ve oraya “Haydar Zirvesi” adÕnÕ vermiúlerdir.03. Antrenman salonlarÕ yeniden dizayn edilmiú.gsgm. 31 AralÕk 2004’te Dünya AzerbaycanlÕlar Günü dolayÕsÕyla bir grup da÷cÕ “Haydar Zirvesi”ne tÕrmanmÕútÕr.gsgm. Azerbaycan’da halter. 16. 2008 Pekin Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan’Õ halterde beú sporcu temsil etmiútir. 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ’nda Azerbaycan’Õ Ruslan Abbasov ve Ramil Guliyev temsil etmiúlerdir (http://www.org.noc-aze. 1 gümüú madalya kazanmÕúlardÕr (http://www. ùampiyonada Azeri sporculardan Zülfükar Süleymanov 2 gümüú.5kg kaldÕrarak 1.sm.2009). 1 bronz.2009). 20 Ocak 2005 yÕlÕnda 10 kiúilik bir da÷cÕ ekibi “20 Ocak” úehitlerinin anÕsÕna ùahda÷Õ’na.

Azerbaycan’lÕ karateciler ilk defa 1996 yÕlÕnda Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. popüler olan spor branúlarÕndan biridir. Azerbaycan’da sambo güreúi. Dünya YÕldÕz ve Gençler ùampiyonasÕ’nda.ekf-karate.net. 11. 44. Zirveye ulaúan her bir sporcuya özel bir gö÷üs niúanÕ ile sertifika verilmiútir (48:179).2009). Amal Atayev ise bronz madalya kazanmÕútÕr. Azerbaycan’da karate. Endonezya’da yapÕlan UluslararasÕ Stokan Karate Federasyonu’nun 7. Ülkenin ilk sambo 77 . olmuútur (www. 2007 yÕlÕnda 83 ülkeden 1106 sporcunun katÕlÕmÕ ile østanbul’da gerçekleúen 5. Turnuvaya 16 ülkeden 30 sporcu katÕlmÕútÕr. Azerbaycan. 25-28 Mart 1954 yÕlÕnda ilk defa Azerbaycan ùampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. TakÕmlar sÕralamasÕnda ise Azerbaycan. olmuútur (http://www. 5 gümüú ve 6 bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Sambonun geliúiminde øsmail Ahmedov’un önemli katkÕlarÕ olmuútur. asrÕn 30’lu yÕllarÕnda gelmiútir.øslam KadÕnlarÕ arasÕnda uluslararasÕ da÷cÕlÕk turnuvasÕ yapÕlmÕútÕr. 2008 yÕlÕnda Tokyo’da yapÕlan Dünya Büyükler Karate ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkekler 70 kg’da hem kumite’de hem de kumite açÕk’da Rafael Agayev ile 2 altÕn madalya alarak. Sambo tarihinde ilk resmi yarÕú da 28-29 KasÕm 1938 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlmÕútÕr.05.03.org. Karate branúÕnÕn geliúmesinde AzerbaycanlÕ karate uzmanlarÕnÕn ve federasyonun büyük rolü olmuútur (48:179). øsmail Ahmedov’un ö÷rencileri SSCB çapÕndaki birçok yarÕúmada ikinci ve üçüncü olmuúlardÕr. 2006 yÕlÕnda Rafael Agayev Dünya ùampiyonu olmuútur (82:88). Turnuva kapsamÕnda Azerbaycan’Õn en yüksek zirvesi olan ùahda÷ ve Babada÷’a tÕrmanÕlmÕútÕr. Dünya ùampiyonasÕ’na 21 AzerbaycanlÕ karateci katÕlmÕútÕr. 2000 yÕlÕna gelindi÷inde. 70kg erkekler kata müsabakalarÕnda øsrafil Shirinov ile 1 altÕn madalya kazanarak 10. Sambo güreúi Azerbaycan’a XX. HÕrvatistan’Õn baúkenti Zagreb’te. Bu úampiyonada sadece bir bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. 58 ülkeden 800 sporcunun mücadele etti÷i úampiyonada sporcular 4 altÕn. 13. 8-10 MayÕs 2009 tarihleri arasÕnda. 97 ülkeden 888 sporcunun katÕldÕ÷Õ úampiyonada 4. Avrupa Büyükler Karate ùampiyonasÕ düzenlenmiútir.karateworld. erkek kumite takÕmÕnda 3.2009). olmuútur. 44 ülkeden 479 sporcunun katÕldÕ÷Õ úampiyonada Niyazi Aliyev ve Rafael Agayev kumite’de altÕn.

gençlerde 5 altÕn. Bayanlar arasÕnda 4 defa Avrupa. Birçok defa Dünya ve Avrupa úampiyonu olmuú Ceyhun Memmedov Azerbaycan sambosunun en önemli temsilcisidir. Onun Sovyet döneminden baúlattÕ÷Õ zafer serisi günümüz sambocularÕ tarafÕndan devam ettirilmektedir (48:180).2009). Azerbaycan’da salon danslarÕna bir spor dalÕ olarak yaklaúÕm.derne÷i 1975 yÕlÕnda A÷dam’da açÕlmÕútÕr (83:5. Türkiye’nin Gaziantep ve Hatay yörelerinde mahalli olarak yapÕlan. 18 AralÕk 1992’de Azerbaycan Sambo Federasyonu kurulmuútur. 2008 yÕlÕnÕn MayÕs 78 . ülke için oldukça yeni bir spor dalÕdÕr. Azad Ragimov’un Gençlik Spor ve Turizm BakanÕ olarak atanmasÕyla baúlamÕútÕr. Gençlerde 2 defa dünya ve 3 defa Avrupa birincisi. Azerbaycan. 28.eurosambo. Zaur Paúayev bronz madalya almÕútÕr (www.sambo. Galib Spor Kulübü’nün sporcusu olan Galib Hümmetov bu úampiyonada da kÕtanÕn en iyisi olmuútur (48:180). 2000 yÕlÕnda Madrid’te yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’na 24 ülkeden 128 güreúçi katÕlmÕútÕr. 1997 Avrupa úampiyonu. 3 bronz. 2006 yÕlÕnda øslam GasÕmov Dünya ùampiyonu olmuútur (82:88). 28.05.14). 2 gümüú madalya kazanan Azerbaycan milli takÕmÕ Avrupa ùampiyonu olmuútur. giysi ve tutuú özellikleri farklÕ olmasÕna ra÷men aba güreúleri ile benzerdir (68:72). olmuútur.com. Bu yÕlda Azerbaycan Sambo Federasyonu BaúkanÕ Zelimhan Memmedov. Sambo güreúi.6). 1 bronz. büyüklerde ise 3 altÕn. Ceyhun Mamedov aynÕ zamanda UluslararasÕ Sambo Federasyonu’nun da Yönetim Kurulu üyesidir (www. 1994-95 yÕllarÕnda Azeri sambocular Avrupa ve Dünya ùampiyonlarÕ’nda üst üste 50’den fazla madalya alarak dünyanÕn ilk beú ülkesi arasÕna girmiútir.2009). Günümüzde Avrupa Sambo Federasyonu Yönetim Kurulu üyesi olarak Ceyhun Mamedov görev yapmaktadÕr. 14-18 MayÕs 2009’da Milan’da yapÕlan Avrupa Büyükler ùampiyonasÕ’nda Tarlan KasÕmov altÕn. 1997 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Azad Ragimov. Avrupa Sambo Federasyonu Yönetim Kurulu üyeli÷ine seçilmiútir (83:6.10-12. AynÕ yÕlÕn Eylül ayÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda 4 altÕn. 5 defa Dünya ùampiyonu olmuú Zülfiyye Hüseynova Azerbaycan’Õn önemli sporcularÕndan biridir. 8-13 A÷ustos 1993’te øtalya’nÕn Torino úehrinde yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda ikinci olmuútur.05. 2 gümüú. Azerbaycan’da dans.com. Bu úampiyonada yÕldÕzlarda 5 altÕn. 4 gümüú ve 3 bronz madalya alarak 31 takÕm içinden 3.

Di÷er tüm çiftler de uluslararasÕ dereceye sahip olmuúlardÕr. Bunlar. O zamandan günümüze milliler birçok kez Dünya. Azerbaycan her yÕl tüm önemli turnuvalara davet edilmektedir. Sporcular ilk dünya úampiyonasÕnda ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. Dünyadan ve BDT ülkelerinden davet edilen jüri üyelerinin katÕlÕmÕyla ülke ve úehir úampiyonalarÕ düzenlemektedir. Eldar CafarovAnna Snejine’nin Eurovizyon yarÕúmasÕndaki baúarÕlÕ performansÕndan dolayÕ spor danslarÕ Azerbaycan’da daha popüler olmuútur. Azerbaycan’da ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde spor yönetimi ve Azerbaycan’da beden e÷itimi sisteminin geliúimi úeklindedir. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn temelini Tatyana Çernova’nÕn kurdu÷u Dance Team Shane Spor Kulübü’nün üyeleri ve ö÷rencileri oluúturmaktadÕr (98:69. yurtdÕúÕndan katÕlÕmcÕlarÕn da oldu÷u uluslararasÕ spor turnuvalarÕ düzenlemektedir. SSCB milli 79 . UluslararasÕ Dans Spor Federasyonu turnuvasÕnda gerçekleúmiútir. Azerbaycan ve SSCB çapÕnda düzenlenen sportif etkinlikler. çalÕúmalar daha hÕzlÕ yürütülmeye baúlamÕútÕr. ASDF. Sovyetlerde spor yönetimi. Eldar Cafarov-Anna Snejine 48 çift arasÕndan 21. Azerbaycan 2005 yÕlÕndan itibaren dans yarÕúmalarÕna katÕlmaya baúlamÕútÕr.2. Eldar Cafarov-Anna Snejine çifti dünyanÕn en iyi 25 çifti arasÕna girmiútir. dört alt baúlÕkta incelenmiútir. Turnuva’da Azerbaycan’Õ Nergiz ve ølham Osmanov kardeúler ve Eldar Cafarov-Anna Snejine çiftleri temsil etmiúlerdir. 6. Daha sonra Almanya’nÕn Karlshure kentinde.71). Azad Ragimov’un verdi÷i destek ile danslarÕn spor yönü öne çÕkmÕú. tesisleúme durumu. sporun yönetim úekli. Azerbaycan’da Spor Yönetimi Azerbaycan’da spor yönetimi ana baúlÕ÷Õ. Bu yarÕúmada Azeri çift beúinci olmuútur. Azerbaycan’da Sovyet döneminde spor yönetimi. Her dört bölümde de devletin spor politikalarÕ incelenmiútir. olmuútur.ayÕnda Azerbaycan Spor DanslarÕ Federasyonu (ASDF) baúkanlÕ÷ÕnÕ üstlenmiútir. 2007 ve 2008 yÕllarÕnda resmi lisans turnuvalarÕ gerçekleútirilmiútir. spor yapan kiúi sayÕlarÕ. Son zamanlarda Azerbaycan. Avrupa ve di÷er turnuvalarda yer almÕúlardÕr. spor ile ilgili çÕkarÕlan kanunlar. Bogdan Tyaglov-Anatasiya Ermiúova çifti beúinci olmuútur. Millilerin ilk yarÕúÕ Kiev’de. Bu kapsamda. idari yapÕlanmasÕ. 80 ülkenin katÕldÕ÷Õ Latin danslarÕ programÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr.

kadÕnlarÕn eúitli÷inin. uluslararasÕ tanÕnma ve prestijin vasÕtasÕ olarak görmüútür (101:94). beden e÷itimi sisteminin geliúim süreci vb. Sovyet Hükümeti sporu sürekli desteklemiú ve spor teúkilatlarÕnÕn oluúturulmasÕnÕ askeri idare organlarÕna havale etmiútir (6:56). Sovyetlerde sporun teorisi ve uygulamasÕ birbirinden ayrÕlmaz bir parça olmuú ve spor bilimleri alanÕndaki çalÕúmalar için de elveriúli úartlar oluúturulmuútur. 1920’de “Sosyalist øúçiler Spor Birli÷i” ortaya çÕkmÕú ve iki milyon üye toplamayÕ baúarmÕútÕr. SSCB. incelenmiútir. onlarÕn sosyalist eme÷inin ve savunma hazÕrlÕ÷ÕnÕn vasÕtalarÕndan birine çevirmiútir (5:94). askeri e÷itim vb. Beden e÷itimi ve spor emekçilerin dövüú yeteneklerinin arttÕrÕlmasÕ. Sovyetler Birli÷i’nde sa÷lÕklÕ toplum. proleter devrimi desteklemek olmuútur (109:48. iç savaú. spora çok önem vermiútir.193). Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra elde etti÷i uluslararasÕ sportif baúarÕlar. sosyalizmin baúarÕlÕ bir úekilde yaygÕnlaúmasÕ için gerekli görüldü÷ünden. 1921 yÕlÕnda da Moskova’da KÕzÕl Spor Enternasyoneli úeklinde bir oluúum meydana gelmiútir. sa÷lÕk ve hijyenin. 80 . kültür ve ideolojisinde köklü de÷iúiklikler meydana getirmiútir. AmacÕ. sa÷lÕk. Sovyetlerde spor geniú halk kitlelerine yayÕlmÕú ve onlar spor alanÕnda kendi yetenek ve becerilerini gösterme fÕrsatÕna sahip olmuúlardÕr. 6. 1917-1920 yÕllarÕ. Sovyet hakimiyetinin beden e÷itimi (halk e÷itimi. emek verimlili÷inin. savunmanÕn.49). devletin savunma gücünün sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ vasÕtasÕ oldu÷u için. Sovyetler sporu.1.2. Sosyalizmin altÕnda úekillenen Sovyet kültürü. Netice de Sovyet sporunun marksizme dayanan ideolojisi ortaya çÕkmÕútÕr. spor karúÕlaúmalarÕ ile daha fazla ilgilenmeye baúlamÕúlardÕr. fiziksel sa÷lÕk Sovyet politikasÕnÕn her zaman içinde olmuútur (32:192. Sovyetlerde Spor Yönetimi Rusya’da gerçekleúen Ekim sosyalist devrimi insanlÕk tarihinde yeni bir sayfa açmÕútÕr.takÕmlarÕnda mücadele eden Azeri sporcular ve kazandÕklarÕ madalyalar. SSCB halklarÕnÕn her yönlü fiziki e÷itimini. Birinci Dünya SavaúÕ’nÕ takiben emekçi liderleri.). Rusya’nÕn halk kitlelerinin yaúam tarzlarÕnda.

BazÕ sosyalist ülkelerin anayasasÕnda ayrÕntÕlÕ (Do÷u Almanya). yaúam ve çalÕúma koúullarÕnÕ planlÕ bir úekilde geliútiren süreçler içinde halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn ve emek gücünün korunmasÕnÕ sa÷lamaktadÕr. Bu egemen organ Sovyetlerde Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’dir. 1921-1925 yÕllarÕ arasÕ beden e÷itimi ve spor. Sovyetler. Bu yÕllarda Sovyet beden e÷itiminin nasÕl olaca÷Õ ve onun toplumun hayatÕnda hangi yeri tutaca÷Õ ile ilgili çalÕúmalar sürdürülmüútür (5:95). bu ülkelerde. çünkü. emekçilerin ve gençlerin e÷itimi ve sa÷lÕklarÕnÕn korunmasÕnÕn vasÕtasÕ olarak görülmüútür. 81 . AyrÕldÕklarÕ ana noktaysa. Dünyada ki yönetim modellerinin ortak yönetsel ve yasal özelli÷i sporun devlet hiyerarúisi içinde kamu tüzel kiúilerince yaptÕrÕlmasÕdÕr. uluslararasÕ spor hiyerarúisine karúÕ içiúlerinde görece en ba÷ÕmsÕz sportif örgütlenmesini gerçekleúmiútir.Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn ilk teúkilatlarÕnÕn kurulmasÕ. devletin temel spor politikasÕnÕ saptayÕp uygulayan tek bir organca yönlendirildikleri görülmektedir. Sovyet beden e÷itimi sisteminin amaç ve görevlerinin belirtilmesi ile ilgili kanun hükmünde kararnamelerin çÕkarÕldÕ÷Õ bir dönem olmuútur. yukarÕdan aúa÷Õya iúleyen devlet hiyerarúisine paralel olarak aúa÷Õdan yukarÕya örgütlenen bir kamusal kitle örgütleri diziliúi oluúturmalarÕ olmuútur. hem yurttaúlar açÕsÕndan onlarÕn kiúili÷ine ba÷lÕ vazgeçilmez bir birey hakkÕ. sosyalist ülkelerin. Bu sistemde elit spor ile kitle sporunun organik bir iliúkiye girdiklerini. sosyalist kiúili÷in eksiksiz biçimlenmesini. hem de yerine getirilmesi zorunlu bir devlet ödevidir. sosyalist sistem dÕúÕndaki ülkelerin üst yönetimden tabandaki örgütlere do÷ru tek yanlÕ buyuran bir yönetim düzeni kurmalarÕna karúÕlÕk. hem birey haklarÕndan kaynaklanan birey üstü amaçlar bireysel çabalarla gerçekleútirilemez. Öte yandan. hem de sosyalist sistemin bütünlü÷ü içinde birer alt sistem oluúturan spor örgütlerinin ana sistemi optimal biçimde iúletmeleri sa÷lanamaz. devlet ödevidir. 1917 devriminden baúlayarak yÕllar içinde. Birey hakkÕdÕr. kiúilerin çok yönlü ruhsal ve bedensel geliúmelerini. Sovyetlerde sporun yönetiminin kuramsal çerçevesini tekdüze anayasa kurallarÕ ve dolayÕsÕyla tüm temel politikalarÕnÕ devlet belirlemiútir. çünkü. kültürel gereksinmelerin karúÕlanmasÕnÕ. beden e÷itimi ve spor. yurttaúlarÕn toplumsal yaúamda eylemli-katÕlmalÕ biçimde yer almalarÕnÕ. tümünde aynÕ úekilde ele alÕnan beden e÷itimi ve spor. beden e÷itimi ve spor devletçe yönlendirilmedi÷i sürece. ama. bazÕlarÕnda tek cümleyle (Polonya).

spor hekimleri vb. “Parti. oda ve kültür evleri yoluyla Kültür BakanlÕ÷Õ’nÕn ödevidir. Örne÷in. Halk Sa÷lÕ÷Õ BakanlÕ÷Õ. bir kapalÕ spor salonu. Komünist Partisi 25’inci KurultayÕ (1976)’nda benimsenen Onuncu Beú YÕllÕk Plan. ilk. nüfusun artan sayÕda kesimlerinin ve özellikle gençlerin spora çekilmelerini gerektirir. merkezdeki uzmanlaúmÕú genel yönetim birimleri ile onlarÕn taúra kuruluúlarÕdÕr. “Geniú çapta sporun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕnÕ öngörmüútür. kentlerin içinde oluúan bütün yeni yerleúme birimlerine bir stadyum. e÷itim kurumlarÕyla tarÕm ve sanayideki iúyerlerine spor alan. Ama. kreúlerde. büyük çapta beden e÷itimi ve spor yaptÕran örgütler. askeri birliklerle her türlü sa÷lÕk kurumunda düzenli spor programlarÕnÕn uygulanmasÕ. kÕrsal iúyerleri. bu yapÕnÕn iúleyiúini sa÷lamaktadÕrlar (58:185-187). bir yüzme havuzu ve açÕk hava spor alanlarÕ inúa etmek zorunludur. Bu ödev kitle sporu ve beden e÷itiminin tüm türlerinin özellikle okullarda özendirilmesini. poliklinik. sanatoryum.” Öte yandan. tüm kÕrsal ve kentsel kesim iúyerlerinde beden e÷itimi ve sporun yaptÕrÕlmasÕ yasal zorunluluktur. bürolar ve araútÕrma örgütlerinden sorumlu olan.SSCB Komünist Partisi ProgramÕ’na göre. araç ve gereçlerinin sa÷lanmasÕ iúçi sendikalarÕyla di÷er kamu kuruluúlarÕna görev olarak verilmiútir. 82 . hastane ve tÕp ö÷renim kurumlarÕnda beden e÷itimi ve spor çalÕúmalarÕ yaptÕrÕr.” Sovyetler Birli÷i yasalarÕnÕn spor konusunda devlet hiyerarúisine verdi÷i ödevler bunlarla sÕnÕrlÕ de÷ildir. orta ve yüksek ö÷renim kurumlarÕnda spor ile ilgili çalÕúmalarÕ örgütler. KÕrsal kesimdeki spor tesislerinin yapÕmÕ için büyük ödenekler ayrÕlmÕú. Bu yapÕnÕn di÷er ö÷elerini Pavlov úu úekilde belirtmiútir: “Okul öncesi çocuk bakÕm kurumlarÕyla her düzeydeki e÷itim kuruluúunda beden e÷itimi ve sporun alfabesinin ö÷retilmesi. sanayi iúletmeleri. kentsel ve kÕrsal alanlarda da kulüp. ana okullarda. Buna göre. BakanlÕk birimlerince ya da di÷er devlet örgütlerince çalÕútÕrÕlan spor uzmanlarÕ. bedensel ve düúünsel bakÕmlardan uyumlu geliúmiú bir genç kuúa÷Õn erken çocukluktan baúlayarak e÷itilmesini çok önemli bir ödev saymÕútÕr. Yerleúme merkezlerinde bu tür çalÕúmalarÕn örgütlenmesi Konut Geliútirme BakanlÕ÷Õ’nÕn. ana çocuk sa÷lÕ÷Õ merkezlerinde. E÷itim BakanlÕ÷Õ ve onun hiyerarúisi.

genel politikanÕn belirlenmesinden sorumlu bir Genel Kurul. özellikle ülkenin úartlarÕna ve halkÕn e÷ilimlerine göre program yapmalarÕ mümkün olmamÕútÕr (110:114. SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ olarak örgütlenen Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi. genel politikanÕn uygulanmasÕndan sorumlu bir Yönetim Kurulu ve yapÕnÕn tüzel kiúili÷ini temsil eden bir Baúkan’dan oluúmuútur. Böylece. kiúilerden de÷il alt sistem durumundaki baúka komitelerden oluúmuútur. komitenin kendi içinde dikey iú bölümü planÕdÕr. yurttaúlarÕn beden ve ruh sa÷lÕ÷ÕnÕn geliútirilmesi. yetki ve sorumluluklarÕ komite olgusunda somutlaúmÕú. üç yatay alt komite bulundu÷unu. toplam yedi basamaklÕ bir hiyerarúidir. Bu organ en yüksek icra organÕ olarak kabul edilmektedir. Ama. do÷rudan do÷ruya ondan aldÕ÷Õ yetkiyle. ama. görev. devlet örgütünün di÷er bütün uzmanlaúmÕú yönetimleri gibi. Bu düzenleme. ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarÕn örgütlenmesi. Cumhuriyetlerin kendi kendilerine. konularda görev yapan bu üst organ. spor konularÕnda bilimsel araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕ. spor uzmanlarÕnÕn yetiútirilmesi vb.115). uzmanlaúmÕú spor yapÕlarÕnÕn temsilcilerinden oluúan SSCB Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’nin kendisidir (111:492). de÷iúik düzeydeki komitelerin yatay ve dikey etkileúmelerinden do÷an bir iliúkiler bütünü olarak karúÕmÕza çÕkmaktadÕr (58:187). dördü taúrada. Komite hiyerarúisinin en üst basama÷Õ. hem de Komünist Partisi’nin organsal diziliúini yineleyerek yukarÕdan aúa÷Õ örgütlenen Devlet Spor Komitesi modeli üçü merkezde. Sonra Yüksek Sovyet (Meclis) gelmektedir. üstün sporcu yetiútirme planlarÕnÕn hazÕrlanmasÕ ve uygulamalarÕn izlenmesi. Sovyet spor hiyerarúisi. kendi içinde yaptÕ÷Õ iú bölümüyle. bir baúka deyiúle. Sovyet sisteminde üçüncü önemli organ ise Bakanlar Kurulu’dur. Bakanlar Kurulu. öte yandan. Her basama÷Õn otorite. beden e÷itimi ve spor ile ilgili devlet ve kamu kuruluúlarÕnÕn temsilcileriyle.SSCB’nin birinci ve en önemli organÕ Komünist Parti’dir. bir komite. AynÕ anda hem federal bir devlet kuruluú tarzÕnÕ. hiyerarúinin ikinci basama÷Õna inildi÷inde. Ülke çapÕnda beden e÷itimi ve spor çalÕúmalarÕnÕn koordine edilmesi. 83 . her yaú ve meslekten kiúilerin spora kazandÕrÕlmasÕ. devlet hiyerarúisinde bireysel bakanlÕklarÕn üstünde yer tutmuú ve sporla ilgili tüm devlet kuruluúlarÕnÕn izleyecekleri eylem programlarÕnÕ saptayarak çalÕúmalarÕnÕ koordine etmiútir. talimatlarÕ do÷rudan do÷ruya Sovyet Komünist Partisi’nden almaktadÕr.

ama. tÕpkÕ üst komite gibi düzenli aralÕklarla toplanarak çalÕúmalarÕnÕ gözden geçirmekte. Bu yapÕlar uluslararasÕ spor dilinde ulusal spor federasyonlarÕ olarak anÕlmaktadÕr. yöre ve kent) somut görev alanÕnÕ belirlemek için bölgesel ön adÕyla (Azerbaycan. Sendikal yapÕyla bütünleúen bu paralel hiyerarúi. ama. Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’nin genel gözetimi altÕnda özerktir. aynÕ kulüp olgusundan baúlayarak. Gürcistan) anÕlan bir Beden E÷itimi ve Spor Komitesi bulunmakta. devlet hiyerarúisiyle yönetsel. Yedi basamaklÕ komite hiyerarúisinin ayaklarÕ kulüplerle yere de÷erken. sporun ikinci örgütsel biçimini oluúturan. SSCB’de 200. bunlar da merkez örgütündeki üç basamaklÕ komite yapÕsÕnÕ yinelemektedirler. biri de Spor Bilimi konularÕndan sorumlu üç ayrÕ alt komiteden meydana gelmiútir. Üretseldir. bir araya geldiklerinde Genel Kurul’u oluúturan. sporun sanayi.üst komite denilen organÕn aslÕnda biri Beden E÷itimi. Bireysel iúyerlerinde sosyalist sendikacÕlÕk akÕmÕnÕn genel ilkelerine göre kurulan ve sosyalist sistemin en geniú tabanlÕ kitle örgütü olan sendikalarÕn 84 . Bu alt komiteler. kendi sistemati÷i içinde. Beden E÷itimi ve Spor Komiteleri hiyerarúisinin temel örgütlenme birimi. yani kulüp ve kümeler. üretsel esaslara göre örgütlenen kulüp olgusudur. iki toplantÕ arasÕnda görev yapacak bir Baúkan ve Yönetim KurullarÕ’nÕ seçmektedirler. Her alt komitenin baúkanÕ üst komitenin baúkan yardÕmcÕsÕ oldu÷u için. biri Spor. 1974 yÕlÕna gelindi÷inde. koordinasyon ile ilgili bir problem yaúanmamaktadÕr. tarÕm ve hizmet iúyerlerindeki do÷al örgütlenme biçimidir. çünkü. Sistemin kendisine aktardÕ÷Õ yetkilerle genel hedeflerin kesimsel dökümünü yapan ve yine kendi görev alanlarÕ içinde tüm uygulamalarÕ denetleyen bu alt komiteler. gönüllü ve toplumsal olan beden e÷itimi ve spor kolektifleri. Sovyet modelinde. spor hiyerarúisinin birde bölgesel boyutu vardÕr.000 kadar kÕrsal ve kentsel kesimde yaklaúÕk 52 milyon kiúiye spor yaptÕrmaktadÕr. kentin spor yönetimi ile de bölgesel iliúkiye giren. ülke içinde kendi alanlarÕnÕn teknik sorumlusu olarak görev yaparken uluslararasÕ kuruluúlarda ülkeyi temsil eden eúdüzey spor uzmanlÕk alt komiteleridir. Sovyet parti ve devlet modeli gibi. yukarÕya do÷ru. Bölgesel esaslara göre örgütlenen Sovyet devlet hiyerarúisinin her basama÷Õnda (Federe Cumhuriyet ve Özerk Bölge. ba÷ÕmsÕz. kulüp (ya da kümeler). ba÷ÕmsÕz kamusal kitle örgütlerinin oluúturduklarÕ ikinci bir yönetsel yapÕ yükselmektedir.

gerek sendikalar. AynÕ úekilde. yani spor yapmak ve yaptÕrmak oldu÷u açÕktÕr. yöre. iúletme ve bakÕm giderlerini karúÕlamak. iúkolu esasÕna göre örgütlenmiútir. elektrik. Bu kamu örgütleri hiyerarúisinin doru÷u Ulusal Kulüpler Birli÷i’dir. Burevestnik de e÷itim-ö÷retim kesimlerinde benzeri biçimde örgütlenmiútir. kent sÕnÕrlarÕ içinde bütün hizmet iúyerlerinin kulüp temsilcileri bir araya gelerek kent Spartak’ÕnÕ oluúturmuú. Spartak Kulübü. her iúyerinde alt sistemleri bulunan. aúa÷Õdan yukarÕya do÷ru. sporunu devlet politikasÕ olarak örgütleyen Sovyetlerde. aynÕ süreçler kentten yöreye. öteki kentsel kulüpleri kapsayan ikiúer. üye ödeneklerinden sa÷ladÕklarÕ gelirin %25’lik bir bölümünü spor iúlerine ayÕrma ödev ve yetkisi iúyeri sendikasÕnÕn yönetim kuruluna verilmekte. Devlet hiyerarúisinin basamaklarÕ izlenerek yukarÕya çÕkÕldÕ÷Õnda. Örne÷in. spor tesisi kurmak. yöreden federe cumhuriyetlere. Yürürlükteki yasalara göre. iúyeri yönetimiyse. gerekse iúyeri yönetimleri spor kulüplerine önemli yardÕm ve katkÕlarda bulunmaktadÕrlar. Sovyet devlet modeli gibi bölgesel ilkelere göre iúleyen spor kulüpleri. yukarÕya do÷ru. kent. bir koldan kamu kitle örgütleri (sendika). Ekonominin hizmetler kesiminde çalÕúanlarÕ spor kulübü olan Spartak örne÷inden yola çÕkarsak. su ve yakÕt sa÷lamak gibi görevler üstlenmektedir. Sendikal yapÕyla büyük ölçüde bütünleúen bir sistemin genel kapsayÕcÕlÕ÷Õ konusunda 85 . iúyeri kulübüne yaptÕ÷Õ parasal yardÕmlarÕn yanÕnda. federe cumhuriyet ve federal devlet kulüplerini oluúturmaktadÕrlar. Kulüp. bir yönüyle de kuruldu÷u iúyerinin yönetiminden ba÷ÕmsÕz de÷ildir. Spor yapmanÕn maddi ve fiziki koúullarÕnÕn her düzeyde kulüp dÕúÕnda. 1974 yÕlÕnda SSCB’de. yöre. federal devlet düzeyinde 7. Spartak gibi üretsel esaslara göre örgütlenmiú. sÕrasÕyla. federe cumhuriyet ve federal devlet düzeyinde de temsilcisidir. SSCB’de. kulübün ba÷ÕmsÕz gelir kaynaklarÕndan do÷acak vergileri ödemek.genel gözetimine giren kulüpler. öteki koldan devletin üretim birimleri (iúyeri) ba÷ÕmsÕz hiyerarúilerince oluúturulmasÕnÕ öngören bu iúbölümü planÕ içinde. oradan da Federal Cumhuriyet Spartak’Õna yinelenmiútir. kulüplerin tek iúlevinin teknik. on beú cumhuriyet için biri kÕrsal. bir yönüyle genel gözetiminde bulundu÷u iúyeri sendikasÕndan. Lokomotif demiryolculuk. cumhuriyetler düzeyinde 30 spor kulübü vardÕr. yalnÕzca hizmet kesimindeki bir iúyerinin iúçi ve memurlarÕna spor yaptÕran bir örgüt de÷il. her hizmet iúyerinde bir Spartak kurulmuú. toplam otuz kulüp birli÷inin oluútu÷u görülmektedir. Vodnik deniz ticareti ve taúmacÕlÕk. Bu noktada. aynÕ iú kolunun kent.

bu yönetim tarafÕndan düzenlenen spor yarÕúmalarÕ da devlet-parti hiyerarúisinin kuruluú ve iúleyiú biçimini büyük ölçüde izlemektedir.000 ö÷rencisi olan 2300 spor okulu çalÕútÕrmakta. Buna göre. 1979 yÕlÕnda. çabalarÕnÕn büyük bölümünü çocuklara yöneltmiúlerdir.000 kapalÕ spor salonu. 1400 yüzme havuzu ve irili-ufaklÕ 600. UluslararasÕ spor yönetimi denilen gövdenin somut spor prati÷ine dönüúmesi nasÕl Olimpiyat OyunlarÕ yoluyla oluyorsa.000 spor tesisine yayÕlan bu yarÕúma düzeninin son dura÷Õ. Yüksek Spor UstasÕ olarak sÕnÕflandÕrÕlmÕúlardÕr. aynÕ seçme düzeni sÕrasÕyla kent. UluslararasÕ yarÕúma sporunun yeni adaylarÕ için tek uygun yetiúme ortamÕ olan geniú tabanlÕ kitlesel beden e÷itimi ve spor akÕmÕyla yüksek düzeyde spor arasÕnda en önemli ba÷lantÕ halkasÕ olarak da görev yapan bu düzenlemenin yönlendirici ilkesi úudur: “Milyonlarca hevesli içinden en iyi birkaç yüzünün seçilmesi” úeklindedir. aynÕ zamanda spor hiyerarúisinin de basamaklarÕdÕr. doru÷unda da ulusal ve uluslararasÕ düzeydeki spor ustalarÕnÕn yer aldÕklarÕ bir simgesel pramid görünümündedir. 676. Sovyetler Birli÷i’nde ilki 1928 yÕlÕnda. Bu pramidin basamaklarÕ. Toplumsal yaúayÕúÕn tüm kesimlerinin devletçe denetlendi÷i bir sistem 86 .úu örne÷i vermek yeterli olacaktÕr. SSCB’nin yalnÕzca spor yönetimi de÷il. çok sporlu düzenlemeyle canlanmaktadÕr. ikinci ve birinci derece. cumhuriyetler adÕna takÕmlarÕn katÕlmasÕyla federatif bir kiúilik kazanan Spartakiada’dÕr. 1980 yÕlÕna gelindi÷inde. Spor UstasÕ AdayÕ. yöre ve federe cumhuriyet düzeyinde yinelenmektedir. SSCB’de sporcular üçüncü. Görüldü÷ü gibi. birkaç milyon sporcu ile baúlayan ve iki-üç yÕllÕk bir süreyle ülkedeki 3000 büyük stadyum. küme birincileri iúyeri kulüpleri düzeyinde yarÕúarak kent birinciliklerine katÕlacak kulüp takÕmÕnÕ oluúturmakta. UluslararasÕ Spor UstasÕ. 1959 sonrasÕndakiler de dört yÕlda bir ve genellikle Olimpiyat OyunlarÕ’nÕn hemen öncesinde düzenlenen Spartakiada’lar tabanÕnda ülkenin milyonlarca spor heveslisinin. Olimpiyat programÕndaki spor dallarÕnÕn ilk yarÕúmalarÕ iúyeri spor kümeleri düzeyinde yapÕlmakta. aynÕ úekilde SSCB’deki ulusal spor yönetimi de Ulusal Spor ùöleni (Spartakiada) adÕyla tek uluslu. Örne÷in. yetiúkin ö÷retici ve uzmanlarÕn denetiminde kÕzlÕerkekli topluluklara spor yaptÕrmaktadÕrlar”. “Kamu spor örgütleri. 66.

içinde bunu ola÷an karúÕlamak gerekmektedir. fiziki hareketlerin kendisinde aramÕúlardÕr. 1931 yÕlÕnda Viyana’da tekrarlanmÕútÕr. 1921-1923 yÕllarÕnda Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn nasÕl bir teúkilat yapÕsÕyla yürütülece÷i belirlenmiútir. açlÕk ve mahrumiyetler neticesinde gençlerin kaybedilmiú sa÷lÕklarÕnÕn yeniden kazandÕrÕlmasÕ ve daha iyi seviyeye getirilmesi olmuútur. Beden kültürü ayrÕca. øç savaú bittikten sonra Sovyet beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn baúlÕca vazifesi. Özellikle. aynÕ zamanda kültürel. sporun içinde yapÕldÕ÷Õ toplumun yapÕ ve dengelerine çok duyarlÕ bir toplumsal kurum. Sovyet beden e÷itimi sisteminin esaslarÕnÕn düzgün bir úekilde oluúturulmasÕ büyük bir önem taúÕmakla birlikte. karúÕlÕ÷Õnda ise Sovyet fiziki hareketleri geliútirilmiútir (5:96). 87 . 1925 yÕlÕnda hem yaz hem de kÕú sporlarÕnda “øúçi OlimpiyatlarÕ” düzenlenmiútir. genç devletin hayatÕndaki siyasi rolünü daha da belirginleútirmiútir. fakat aynÕ yakÕnlÕ÷Õ UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi (IOC) üyeleri göstermemiúlerdir (109:49). AynÕ yÕllarda sporda teúkilatlanma büyük siyasi önem taúÕmÕútÕr. burjuva ve Sovyet beden e÷itimi sistemleri arasÕndaki faklarÕ amaca yönelik ve esas niteli÷i açÕsÕndan de÷il. 100 bin seyircinin katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. sporun birçok branúÕ burjuva sporu ilan edilmiú. ekonomik ve gençli÷in askeri e÷itiminin de önemli bir aracÕ olarak düúünülmelidir. beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕlarÕ. kaçÕnÕlmaz olmuútur. yapÕyÕ görüntüleyen bir yansÕtÕcÕ oldu÷u düúünülürse. Coubertin bu gruplara yakÕnlaúma e÷iliminde olmuú. bu. Birçok insan. Bununla ilgili Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi RK(b) P MK’nin 1925 yÕlÕndaki beden e÷itimi hakkÕndaki kararÕnda “ Sovyet beden kültürü sadece beden e÷itimi ve sa÷lÕ÷Õn de÷il. kitlelerin e÷itim metodlarÕndan biri olarak görülmelidir ” denilmiútir (111:490). bir bakÕma do÷al bile karúÕlanmaktadÕr (58:187192). muharebeler. Sonuçta. AynÕ dönemde Sovyet beden e÷itiminin gayesi ile ilgili ideolojik tartÕúmalar geniúlemiútir. Öyle ki. 1923-1925 yÕllarÕnda ise beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn organizasyon yapÕsÕ oluúturulmuú ve Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ kurulmuútur. Viyana’ya 23 ülkeden 80 bin sporcu ile 250 bin seyirci katÕlmÕútÕr.

1926 yÕlÕnda 15. siyasi ve ekonomik hayatÕnda daha çok yer almaya baúlamÕútÕr. kollektivizmin. Örne÷in. Spor burjuva için e÷lence iken. Sanayileúmenin sa÷lanmasÕndan ve köy ekonomilerinin kollektifleúmesinden sonra ülkenin sosyal. Kurumlar arasÕ anlaúmazlÕklar ortaya çÕkmÕútÕr. uygulamada ciddi hatalar yapÕlmÕútÕr. 1928 yÕlÕnda I. yüksek baúarÕlar kazanmak için oluúturulan fonda beden e÷itimcilerin sayÕsÕ azalmÕútÕr. bütün bu yapÕlanlar yeterli olmamÕútÕr. kÕzÕl dövüúçü insanlarÕn e÷itiminin. SSCB’de spor. Bu da Sovyet beden e÷itimi sisteminin geliúimi ve beden e÷itimi harekatÕnÕn yayÕlmasÕ için gerekli ortamÕ yaratmÕútÕr. SSCB SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. parti konferansÕnda Sendikalar Birli÷i ile ilgili rapor müzakere edilirken. sosyalizmin bir parçasÕ. 1929 yÕlÕnÕn son aylarÕnda yeniden yapÕlanma çalÕúmalarÕna baúlanmÕútÕr. profesyonelleúmenin ve rekor kÕrmanÕn aracÕ iken. Parti. Beden e÷itimi metodolojisini daha iyi hale getirmek ve Sovyetlerin taleplerine cevap veren Sovyet 88 . SSCB’de spor 1926 yÕlÕndan itibaren daha da geliúmeye baúlamÕútÕr. kulüpler. Bununla birlikte beden e÷itimcilerin ihtiyaçlarÕnÕn giderilmesi ve spor teúkilatlarÕnÕn yaygÕnlaúmasÕ için elveriúli ortamlar oluúturulmuútur. takÕmlar ülkenin sosyal. siyasi ve kültürel hayatÕnda meydana gelen ciddi de÷iúiklikler beden e÷itimi sahasÕnda da kendini göstermiútir. Sovyet gençlerinin bedensel e÷itiminde sporun ve spor yarÕúlarÕnÕn önemi bir kez daha vurgulanmÕútÕr. proleterya için zorunluluk olarak görülmüútür (32:200). Sovyet sporu.SSCB’ye göre. Sporun. Bütün bu geliúmelere ra÷men. Bu yÕllarda milyonlarca insanÕn katÕldÕ÷Õ Sovyet beden e÷itimi harekatÕ meydana gelmiútir. Komsomol (genç komünistler birli÷i teúkilatÕ) ve Sendikalar Birli÷i tarafÕndan her zaman desteklenmiú ve bu kuruluúlarÕn spor üzerindeki etkisi daima hissedilmiútir. Sporun siyasetten ba÷ÕmsÕz olmasÕnÕ. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕnÕn güçlendirilmesinin esaslarÕ belirlenmiútir. siyaset ve kültür ile iliúkili ve ideolojik bir olgu olmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. bireyselleúmenin. RK(b) P MK’nin beden e÷itimi hakkÕnda 1929 yÕlÕnda aldÕ÷Õ karar ile. Beden e÷itimi ile ilgili kurumlar. Fakat. Daha önce SSCB’deki bütün cumhuriyetlerde ve illerde spor yarÕúmalarÕ düzenlenmektedir. burjuva sporu faúistlerin e÷itiminin. kitleselli÷in ve sa÷lÕ÷Õn aracÕ olmuútur. özellikle de gençlerin fiziki e÷itiminin siyasi e÷itimden ayrÕ kalmasÕna sebep olacak bütün unsurlar ortadan kaldÕrÕlmÕútÕr.

-IV. ülkenin savunmasÕ ve gündelik hayat için (yüzme. Sovyet beden e÷itimi sisteminin esasÕnÕ teúkil eden Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm (EMH) programÕ ilk defa 1931-1933 yÕllarÕnda kabul edilmiútir. daha sa÷lÕklÕ olan. EMH’Õn yetiúkin programÕ ise. dayanÕklÕlÕk ve genel askeri kabiyetlerin geliútirilmesi olmuútur.SÕnav türleri ve normlar (6:61-63). Genel fiziki hazÕrlÕ÷Õn belirli seviyeye çÕkmasÕ.) gerekli olan en önemli becerileri benimsemekle spor alanÕnda da mükemmelleúmek mümkün olmuútur. 4. sporu olumsuz etkileyece÷ini öne sürmüúlerdir. 4. daha verimli çalÕúan ve her zaman ülkeyi savunmaya hazÕr insanlar meydana getirilmiútir. BazÕ kiúiler bu programÕn uygulanmasÕnÕn. 89 . Verilen en büyük unvan Spor UstasÕ’dÕr (33:112). aúama. 2 aúama. Gençler için beden e÷itiminin esasÕ olan EMH ise 1934 yÕlÕnda kabul edilmiútir. ProgramÕn standart talepleri minimal seviyede olmuútur. beden e÷itimi seviyesinin yükselmesine yardÕmcÕ olmuútur.beden e÷itimi sisteminin temel metodoloji esaslarÕnÕ belirlemek için daha fazla çaba sarf edilmiútir (5:97. EMH programÕ ile SSCB halklarÕnÕn fiziki hazÕrlÕ÷Õ yapÕlmÕútÕr. 2. EMH normlarÕnÕn yerine getirilmesi ile. I. “Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm” programÕnÕn Sovyet beden e÷itimi sisteminin esasÕ olarak kabul edilmesi.61). aúama. Gençler için EMH dört aúamadan oluúmuútur. aúama. sÕnÕflar için. sÕnÕflar içindir. çeviklik. Her bir aúama dört ana bölümden meydana gelmiútir: 1. V. kÕzak vb.-VI. aúama. sÕnÕflar için. sÕnÕflar için. 2. 3.-VIII. sa÷lÕk için hareket (erkekler için 40-60 yaú. üç aúamadan oluúmuútur: 1.98). 3. 6-15 yaúlarÕnÕ kapsamÕútÕr: 1. VII. aúama. EMH’Õn amacÕ insanlarda hÕz. EMH standartlarÕ programÕn teknik tarafÕnÕ oluúturmuú ve de÷iútirilebilmiútir.-II.Bilgi. bedeni mükemmellik (18-39 yaú). EMH programÕnÕn Sovyet sporu için önemi. aúama. güç. bayanlar için 40-55 yaú). kuvvet ve mertlik (16 -17 yaú).HaftalÕk hareket rejimi. EMH’a katÕlan insanlara göstermiú olduklarÕ baúarÕlara göre niúan ve sertifika verilmiútir (60:300). Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕnÕn daha da güçlendirilmesini.Beceri. EMH programÕ. onun ideolojik temelli olmasÕndan kaynaklanmÕútÕr. III. 3. bu harekatÕn bütün halka yayÕlmasÕnÕ ve gençlerin beden e÷itiminin EMH programÕ temelinde yapÕlmasÕnÕ ön görmüútür (6:60. Ülkede EMH programÕna karúÕ çÕkanlarda olmuútur.

merkezi úuralar da dahil olmakla birlikte beden e÷itimcilerinin kendileri tarafÕndan seçilmiútir (5:99). 1933 yÕlÕndan itibaren Yahudi ve Çingene asÕllÕ sporcular Alman spor birliklerinden ve tesislerinden dÕúlanmaya baúlanmÕútÕr. Atletik bir gençlik istiyorum” dedi÷i söylenmektedir. Naziler. yeni düzenlemeler yapÕlmasÕ ve faaliyetlerin çeúitlendirilmesi amacÕyla. Bu yÕllarda Hitler’in uyguladÕ÷Õ spor politikalarÕnÕn benzeri. Bundan dolayÕ. spor hizmetini daha iyi hale getirmiú. 1936 yÕlÕnda. Sovyet spor harekatÕ daha demokratik hale gelmiútir. di÷er derslerden alÕnan notlardan daha önemli hale gelmiútir. Bu kararÕn sonucunda zayÕf kollektiflerde e÷itim ve spor yaygÕnlaúmÕútÕr. Gençlerin bütün e÷itim sistemi yüksek hedeflere ulaúmak için. Hitler’in “Gençli÷imin güçlü ve güzel olmasÕnÕ istiyorum. Sonradan koúu. Spor teúkilatlarÕnÕn faaliyet alanlarÕ geniúlemiú ve e÷itim programlarÕnÕn içerikleri zenginleútirilmiútir. takÕmlardaki iç disiplini arttÕrmÕútÕr. büyük fiziki ve ruhsal güç. özellikle Stalin’in politikalarÕnda da görülmüútür. 64 gönüllü spor cemiyetinin kurulmasÕ hakkÕnda karar kabul edilmiútir. Hitler. yaptÕ÷Õ konuúmalarda Õrk saflÕ÷Õndan ve Alman ÕrkÕnÕn üstünlü÷ünden söz etmiútir. ciddi antrenman yapÕmÕnÕ gerektiren spor ve spor yarÕúmalarÕ yaygÕnlaútÕrÕlmÕútÕr. Almanya’da 1936 yÕlÕnda okullardaki beden e÷itimi ve spor derslerinin sayÕsÕ arttÕrÕlmÕútÕr. kurumlarda beden e÷itimi harekatÕnÕn asÕl halkasÕ olarak zayÕf kollektifin güçlendirilmesi.Sosyalist devletin kurulmasÕ ve geliúmesi SSCB vatandaúlarÕnÕn hayatÕnda ola÷anüstü toplumsal ve kültürel yükseliúe neden olmuútur. azimli. Bölge kurumlarÕnÕn küçük kollektifleri sportif güçlerini ve maddi olanaklarÕnÕ bir yerde toplamayÕ baúarmÕúlardÕr. Çünkü. Spor derslerinden baúarÕsÕz olunmasÕ. Bu sendikalar birli÷inin spor takÕmlarÕnÕ güçlendirmiú. Spor derslerinden alÕnan notlar. Sovyetlerde. sa÷lam úubelerin oluúturulmasÕ. sporu da ari Õrk yaratmak ve Alman gençli÷ini savaúa hazÕrlamak için kullanmÕúlardÕr. sa÷lam karakterli ve mücadele yetene÷ine sahip insanlar yetiútirmek üzere kurulmuútur. futbol ve boks müfredata dahil edilmiútir. gönüllü spor cemiyetlerinin yöneticileri. ö÷rencilerin okuldan uzaklaútÕrÕlmasÕ ile sonuçlanmÕútÕr. 90 .

bu galibiyetle Nazi AlmanyasÕ ile rekabette olan Fransa ve øngiltere’ye. Bu yenilginin nedenleri araútÕrÕldÕ. Derslerden baúarÕsÕz olsan bile sporda baúarÕlÕ isen derslerden geçerdin veya girmeyebilirdin. üç ay sonrada idam edilmiútir (85:11). dünyanÕn dört büyük tenis turnuvasÕndan biri olan Rolland Garros (Fransa AçÕk Tenis ùampiyonasÕ)’a katÕlmÕútÕr. Ma÷lup olanlara kötü maumale yapÕlÕyordu. Bundan dolayÕ Sovyetler sporda da kapitalist ülkelere yenilmek istemiyordu. amatör úampiyonlardan Erich Seeling’i Yahudi oldu÷u için ihraç etmiútir (109:62-64). Sa÷lam bedende sa÷lam ruh olur ideolojisi çerçevesinde spora önem verilirdi. siyasi ve toplumsal bazda da bu anlayÕú vardÕ. Geberlix sÕnÕrdan ülkesine girerken gizli servis tarafÕndan vatana ihanet. Sporcu hangi konumda olursa olsun. 1980’li yÕllarda spor yaparken devlet okula mektup gönderirdi ve spor yaptÕ÷Õm için bazÕ derslerden muaf olurdum. Sovyet zamanÕnda en büyük amaç kapitalist ülkelere yenilmemekti. Alman tenisçi Fon Geberlix. Bu dönemde mahallelere kadar her yerde spor tesisleri yapÕlmÕútÕr. Berlin OlimpiyatlarÕ öncesinde. ø Meherremli (2008. Yenilirse ismi lekelenirdi. Hitler burada alÕnacak galibiyete çok önem vermiútir. kimden kaynaklandÕ÷Õ ortaya çÕkarÕldÕ. SSCB döneminde insanlar sporla ilgilenmek zorundaydÕ. gelece÷i kararÕrdÕ. Perri’ye Kral IV. George tarafÕndan Lord ünvanÕ verilirken. Sadece sporda de÷il. Geberlix finale kalmÕú ve finalde øngiliz rakibi Fred Perri ile karúÕlaúmÕútÕr. Sovyetler ile kapitalist ülkeler arasÕnda bir rekabet vardÕ. ø Aliyev (2008. Halk çalÕúÕrdÕ ve spor yapardÕ. Geberlix Perri’ye 3-2 yenilmiútir. Alman ÕrkÕnÕn úeref ve haysiyetini düúürme gibi birçok suçlamaya maruz kalarak hapse atÕlmÕú. E÷lence merkezleri yasak oldu÷u için insanlar spor yaparlardÕ. Alman Boks Federasyonu. kapitalist ülkeyi yenmeliydi. sözlü görüúme)’ye göre. 91 . Çünkü. Kapitalist ülkelere yenilmeye izin verilmezdi. sözlü görüúme)’e göre.Örne÷in. Finalde. genel anlamda da dünyaya ari ÕrkÕn üstünlü÷ü gösterilmiú olacaktÕr. 1970 yÕlÕnda Sovyetler Futbol Dünya ùampiyonasÕ’nda yenilmiútir.

Sovyet sporcularÕnÕn teknik ve taktik seviyesi de oldukça yükselmiútir.Sovyetlerin kuruldu÷u ilk günlerden itibaren beden e÷itimi alanÕnda bilimsel bilgiye önem verilmiú. e÷itim ve antrenman tekniklerinin geliútirilmesi için çalÕúÕlmÕú. Uygulamada her yönden desteklenen spor bilimleri. yöneticilerin sporla ilgilenmeleri 92 . Yaz aylarÕnda. Dünya SavaúÕ öncesinde Sovyet beden e÷itimi harekatÕ hÕzlÕ bir geliúme göstermiútir. fakat bu etkinlikler sporun kalitesini arttÕramamÕútÕr.Pavlov. Bu yÕllarda büyük katÕlÕmlÕ spor úenlikleri düzenlenmiútir. o dönemdeki do÷a bilimlerinin bütün baúarÕlarÕnÕ kendinde toplamÕútÕr. sportif yarÕúmalarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. tarih ve sosyoloji alanÕnda yapÕlan araútÕrmalar da büyük rol oynamÕútÕr. sportif baúarÕlarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. Pavlov’un eserlerinin büyük önemi olmuútur. fizyoloji alanÕnda hem teorik hem de pratik anlamda beyin ve kasÕn karúÕlÕklÕ iliúkisi üzerine önemli bilimsel çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr. kitle sporunda da önemli geliúmeler kaydedilmiú. spor tÕbbÕ. SporcularÕn sayÕsÕ arttÕkça.67). AyrÕca. Beden e÷itimi sahasÕnda elde edilen bilimsel baúarÕlar sadece Pavlov’dan yararlanarak elde edilmemiútir. Sovyet beden e÷itimi harekatÕ ile aynÕ yönde geliúmiútir. Bu dönemde. SporcularÕn teknik seviyelerinin arttÕrÕlmasÕ ile ilgili mücadele ideolojik esaslara göre yapÕlmÕútÕr. 2. anatomi. beden e÷itimi teorisi ve tarihi gibi daha birçok alanda ve birçok ünlü bilim adamÕndan da yararlanÕlmÕútÕr (6:66. biyoloji ve beúeri bilimler vasÕtasÕ ile özel araútÕrmalar yapÕlmÕútÕr. Halk ekonomisinin yeniden yapÕlanmasÕ sürecinde cimnastik ve spor ile meúgul olanlar üzerinde hekimler nezaretinde araútÕrmalar ön plana çekilmiútir. tabiata ait bütün meseleleri diyalektik materyalizmi kullanarak çözümlemiútir. Bu faaliyetlerin yapÕlmasÕ için büyük maddi kaynaklar aktarÕlmÕú. Pavlov’un metodundan yararlanarak. E÷itim bilimleri sahasÕnda elde edilmiú baúarÕlar. øç savaú yÕllarÕnda beden e÷itimi metodolojisinin geliúimine çok önem verilmiútir.Pavlov’un e÷itimi. II. Sovyetlerde spor bilimlerinin geliúmesinde ünlü fizyolog ø. Bu eserler úu açÕlardan önemlidir: 1.

Sovyetlerin galibiyeti kapitalist ülkelerin emekçileri arasÕnda da beden e÷itimi faaliyetlerinin geliúmesine tesir etmiútir.Genel askeri e÷itim sistemi içinde beden e÷itiminin durumu.Cephedeki ve cephe arkasÕndaki Sovyet beden e÷itimcileri ve sporcularÕnÕn konumu. Savaú öncesinde uluslararasÕ sportif iliúkiler zayÕflamÕútÕr. 2. 3. baúka ülkelerin ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õ için de mücadele etmiútir. Birçok spor branúÕnda yeni e÷itim metodolojileri geliútirilmiútir.Savaú sonrasÕnda gençlerin beden e÷itimi ve spora ilgisi ve bununla ilgili spor teúkilatlarÕnÕn da sayÕsÕ hÕzlÕ bir úekilde artmÕútÕr.Sporda kazanÕlan baúarÕlar artmÕútÕr. Dünya SavaúÕ yÕllarÕnda Sovyet halkÕ sadece kendi ülkeleri için de÷il. bütün dünyada barÕú için mücadeleyi daha önceki yÕllara kÕyasla nispeten daha iyi hale getirmiútir. Milyonlarca insan askeri hazÕrlÕk sürecine dahil olmuútur. II. Savaú bittikten sonra Sovyet sporunun yükseliúi devam etmiútir. Bütün bu uygulamalarÕn olumlu taraflarÕ ile birlikte olumsuz taraflarÕ da olmuútur. 3. Bu süreçte úu konularda önemli çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr: 1.Hastanelerde ve askeri birliklerde iyileúmekte olan askerler üzerinde fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ.üretim faaliyetleri üzerindeki dikkatlerini azaltmÕútÕr. 4.Bütün spor teúkilatlarÕnÕn savaú döneminin taleplerine uygun olarak yeniden yapÕlanmasÕ. Spor halklar arasÕnda dostlu÷un geliúmesi. Bu dönemde sportif anlamda úu geliúmeler yaúanmÕútÕr: 1. Savaú úartlarÕna ba÷lÕ olarak kayÕplar olsa da. Ülkenin her bir köúesinde spor geliúmiútir. 93 . 2.1946 yÕlÕndan itibaren Sovyet sporcularÕ uluslararasÕ spor arenasÕna çÕkmÕú ve spor teúkilatlarÕ da uluslararasÕ federasyonlara üye olmaya baúlamÕúlardÕr. 5. Okullarda da beden e÷itim dersleri istenilen düzeyde yapÕlamamÕútÕr. birçok yenilikte yapÕlmÕútÕr.Büyük vatan muharebesi yÕllarÕnda ülkenin spor hayatÕ. Savaú yÕllarÕnda sporcularÕn ve spor teúkilatlarÕnÕn ülkenin savunmasÕnda önemli bir rolü olmuútur.

Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕ daha da geliútirmiútir. 10.Beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕ güçlendirilmiútir (yönetim yapÕlarÕ de÷iútirilmiú.Spor tesislerinin inúasÕ yaygÕnlaúmÕútÕr. 1.Sportif baúarÕlar artmÕútÕr. Komünist Sovyet ve Küba’nÕn. 12. e÷itim ve yÕl boyu sürecek antrenman metodlarÕ hazÕrlanmÕútÕr. Sovyet spor teúkilatlarÕ birçok spor branúÕnda uluslararasÕ spor federasyonlarÕna üye olmuútur. Hem ulusal hem de uluslararasÕ spor müsabakalarÕnda elde edilen baúarÕlar. spor kuruluúlarÕnÕn teúkilat yapÕsÕ daha iyi hale getirilmiútir).Spor cemiyetlerinde e÷itim kalitesi arttÕrÕlmÕútÕr. 2. RK(b) P MK’nin beden e÷itimi hakkÕnda 27 AralÕk 1948 yÕlÕnda aldÕ÷Õ karar. 5. 9.Beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ ile ilgili özel e÷itim kurumlarÕnÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. Maoist Çin’in. 7.Yeni. 8. Nazi AlmanyasÕ’nÕn. kapitalist batÕ demokratlarÕnÕn ve 94 . siyasi sistem ve millet için bir test alanÕ olarak kullanÕlmÕútÕr.Spor teúkilatlarÕnÕn kitleselli÷i artmÕú ve köylerdeki tarÕm kooperatiflerinde gönüllü spor cemiyetleri kurulmuútur. Sovyet sporcularÕnÕn teknik seviyeleri oldukça yükselmiútir. gelinen bu seviyenin de bir göstergesi olmuútur.Devlet beden e÷itimi ve sporun geliúimi için açÕk ve kesin kararlar almÕútÕr. özellikle müsabaka sporlarÕ. Savaútan sonraki yÕllarda sportif faaliyetler önemli ölçüde yaygÕnlaúmÕú ve Sovyet spor teúkilatlarÕnÕn kitleselli÷i artmÕútÕr.Spor kitle iletiúim araçlarÕ kullanÕlarak daha fazla insana ulaútÕrÕlmÕútÕr (5:102-105).4. Sendikalar Birli÷i’nin gönüllü spor cemiyetleri güçlendirilmiú. John Hoberman. 4. 3. Sportif yeteneklerin daha da arttÕrÕlmasÕ beden e÷itimi harekatÕnÕn asÕl vazifesi olmuútur. Faúist øtalya’nÕn.EMH programÕ ile ilgili çalÕúmalar geniúlemiútir.UluslararasÕ müsabakalarÕn sayÕsÕ artmÕútÕr.Kitlesel yarÕúmalar yaygÕnlaúmÕútÕr. Bu kararla birlikte.Bilimsel araútÕrmalar artmÕútÕr. 11. 6. Modern spor.

sporcularÕn ço÷unun ö÷renci ya da kamu hizmetlerinde görev alan memur ya da silahlÕ kuvvetler görevlisi oldu÷unu belirtmiútir. Bunun yanÕ sÕra olimpiyat oyunlarÕnÕn yapÕsÕnda da bazÕ de÷iúiklikler yaratmÕútÕr. SSCB. Edström buna úiddetle tepki göstermesine ra÷men. Konstantin Andrianov 1951 yÕlÕnda resmen seçilmiútir. sporcularÕnÕn hazÕr olmadÕ÷Õ gerekçesiyle bu teklifi geri çevirmiúlerdir. Bu de÷iúikliklerden biri de Sovyetlerin olimpiyatlara sistematik organizasyon ve planlamayÕ getirmesi olmuútur. SSCB kendi IOC üyesini tek taraflÕ olarak ilan etmiútir. Bununla beraber Stalin’in insiyatifi do÷rultusunda. Ancak Rus yetkililer. IOC ve Andrianov arasÕnda tartÕúma konusu olmuútur. ve bilimsel incelemelerde úekilleri. bulunmuúlardÕr. 95 . 1950 yÕlÕndaki Avrupa ùampiyonasÕ’nda fazlasÕyla toplamÕúlardÕr (109:77). reddedilmelerine ra÷men bu taleplerini tekrarlamÕúlardÕr. Yürütme Kurulu’nda bir koltuk talebinde bulunmuú. Stalin. bu uygulamanÕn rutin olmadÕ÷ÕnÕ. 1951 yÕlÕnda Viyana’da yapÕlan IOC toplantÕsÕnda SSCB. dünyanÕn politik çehresinde büyük de÷iúikliklere yol açmÕútÕr. Dünya SavaúÕ. sporu. Kestirme Sovyet politikasÕnÕn bir örne÷i burada görülmüútür. Sovyet vatandaúlarÕna yabancÕ ülkelere seyahat fÕrsatÕnÕ yaratmÕútÕr. AmaçlarÕ teknikleri. 1948 Londra Olimpiyat OyunlarÕ’na davet edilmiútir. SSCB. üst düzey IOC yetkilileri için sorun oluúturmuútur. IOC BaúkanÕ Sigfrid Edström. II. IOC’ye baúvurmuú ve IOC tarafÕndan tanÕnmÕútÕr (33:111). Bir sonraki oyunlara son derece programlÕ ve bilimsel metodlar kullanarak hazÕrlanmÕúlardÕr. Nitekim Sovyet sporcularÕ. AyrÕca olimpiyat oyunlarÕ ve spor. Sovyet sporcularÕnÕn amatörlük konusundaki belirsiz durumu. çalÕúma organizasyonlarÕ hakkÕnda bilgi toplamak olmuútur.Latin Amerika cuntasÕnÕn bu oyunu oynadÕklarÕnÕ ve ona inandÕklarÕnÕ söylemiútir (59:26). Ama Sovyet delege. Bu ba÷lamda. Bununla beraber bu oyunlara gözlemciler BatÕlÕ göndermiúler atletlerin. her ne kadar komünistlerin Yürütme Kurulu’na seçilme hususunda isteksiz olsa da komünist ülkelerin olimpiyat oyunlarÕna davet edilmesi gerekti÷i görüúünü savunmuútur. Sovyet sporcularÕna devlet tarafÕndan sa÷lanan olanaklar. iki sene gibi kÕsa bir süre içinde büyük geliúme kaydetmiútir. spor e÷itimi ve spor bilimlerini rejimin bir propaganda aleti olarak kullanmÕútÕr. sÕnÕrlÕ sayÕda da olsa. Ancak. Bu çalÕúma ve geliúmenin ilk meyvelerini.

Getiremedi÷i takdirde. Bu ba÷lamda. T Askerov (2008. 1952 yÕlÕnda Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlaca÷ÕnÕ açÕklamÕútÕr. Sovyetler bu oyunlara katÕlmÕú olmak için katÕlmamÕúlardÕr. Joseph Stalin. FinlandiyalÕlar bunu isteksiz bir úekilde kabul etmiúlerdir. Milli takÕmÕn kendisini oluúturan CSKA takÕmÕ la÷v edilmiú. Her iki taraf da rejimlerinin propagandasÕ açÕsÕndan. sadece rejime sadakatinden emin olduklarÕ sporcularÕ getirmiúlerdir. her úey verildi÷ini ve karúÕlÕ÷Õnda ülkeye madalya getirmesi gerekti÷ini söylemiútir. Bu kiúilerin tek iúi spor yapmaktÕ. o yÕllarda profesyonel spor yoktu. 96 . Bütün sporcular ya iúçi. Sporcular amatör olmasÕ gerekiyordu. Çünkü. Sovyetler Birli÷i’nde görünüm olarak profesyonel spor yoktu. sözlü görüúme)’a göre. Bütün sporcular profesyoneldi.A Abdullayev (2008. RuslarÕn katÕldÕ÷Õ ilk olimpiyat olmuútur. BatÕlÕlar tarafÕndan yenilmenin kabul edilemez oldu÷unu açÕklamÕútÕr (109:78-80). Ancak kendi sporcularÕnÕn di÷er Do÷u Bloku ülkesi sporcularÕyla birlikte. KayÕtlÕ olduklarÕ kurumlardan para alÕrlardÕ. Devlet bu sporcularÕ her zaman desteklerdi. Amerika ile SSCB arasÕndaki so÷uk savaú nedeniyle. araba vb. ev. ayrÕ bir olimpiyat köyünde kalmasÕnÕ istemiútir. Helsinki. Sovyet döneminde sporcuya iyi bakÕldÕ÷ÕnÕ. Sadece isimleri görülürdü. sözlü görüúme)’e göre. AyrÕca 1972 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ finalinde BatÕ Almanya takÕmÕna yenilen Sovyet futbolcularÕ (Anatoli Baniúevski’nin de oldu÷u takÕm) cezalandÕrÕlmÕú ve emektar spor ustasÕ ünvanlarÕ ellerinden alÕnmÕútÕr (85:11). ancak dört yÕl sonra yarÕúmalara katÕlabilmiúlerdir. Buna ra÷men Sovyetler. ya memur ya da askerdi. Helsinki’de baúarÕsÕz olan Sovyet futbolcularÕ cezalandÕrÕlmÕútÕr. SSCB’de spor ve sporcular görünüm olarak amatördü. oyunlarÕnda üstün baúarÕ elde etmek istemiúlerdir. Ama. bu iki ülke sporcularÕ arasÕnda da özel bir rekabet oluúmuútur. SSCB. her úeyin elinden alÕndÕ÷ÕnÕ ve daha sefil duruma düútü÷ünü ve hatta intihara teúebbüs edenlerin oldu÷unu ifade etmiútir. Ama gerçek o úekilde de÷ildi. Herhangi bir kurum ya da fabrikada kayÕtlÕydÕ. bu kiúiler buralarda çalÕúmazlardÕ.

Komünist Parti Merkezi Komitesi 1948 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda.633. ö÷renci sayÕsÕ da 1. Müsabaka sporlarÕna yönelim artmÕú.000 ruble arasÕnda nakit para ödülü verilece÷ini açÕklamÕútÕr.000 – 15. Dünya SavaúÕ’ndan sonra so÷uk savaú dönemine girilmesiyle birlikte. bölümü ne olursa olsun beden e÷itimi derslerini almak zorundaydÕ. so÷uk savaú döneminde üniversitede okuyan bir ö÷renci. Sovyet sporcularÕnÕn 97 . bu durumun Azerbaycan’da halen geçerlili÷ini korudu÷unu söylemiútir. R Cümúüto÷lu (2008. dünya rekorlarÕ için 15. SSCB’nin Rus olmayan cumhuriyetleri içinde milli kimliklerin ortaya çÕkÕúÕ ve spor arasÕndaki ba÷lantÕlar yükselmiútir. SSCB rekorlarÕ içinse 5. SSCB’nin burjuva spor arenalarÕna ilk giriúi 1946 yÕlÕnda FIFA’ya üye olmasÕyla baúlamÕútÕr. SSCB’nin burjuva spor arenalarÕna girmelerine ve yeni Sovyet insanÕnÕn atletik üstünlü÷ünü göstermelerine karar vermiútir.000 25. Pravda. Stalin. 1949 yÕlÕnda alÕnan bir kararla. AyrÕca beden e÷itimi derslerini geçemeyen bir ö÷rencinin baúka dersleri alamadÕ÷ÕnÕ hatta bir üst sÕnÕfa geçmenin de mümkün olmadÕ÷ÕnÕ ifade etmiútir. 1955 yÕlÕna gelindi÷inde bu sayÕ 25’i aúmÕútÕr (111:490. 22 Ekim 1945 yÕlÕnda.II. 96 beraberlik ve 78 yenilgi almÕútÕr (101:96). sözlü görüúme)’a göre. normale dönüúün bir parçasÕ olarak görülmüútür (95:123). II. So÷uk savaú döneminde spor. Savaútan sonra ülkenin yenilenmesinde sporun önemli bir rolü olmuútur. ilk ve orta ö÷retimde (10 yÕl) beden e÷itimi dersleri koydu÷unu. 1991 yÕlÕndaki son uluslararasÕ maçÕnda da KÕbrÕs Rum Kesimi’ni yenmiútir. gelecek birkaç yÕl içinde önemli spor branúlarÕnda dünyada üstünlük kazanma ile ilgili politikasÕnÕ tekrar tanÕmlamÕútÕr.498). Komünist Parti Merkezi Komitesi atletik üstünlükteki hedeflerini ilan etmiútir. Dünya SavaúÕ’ndan sonra elit spor ile kitle sporu arasÕndaki farklÕlÕklar geniúlemiútir.132’ye ulaúmÕútÕr (60:302). Sovyetlerde atletik olarak yetenekli sporcularÕn okuduklarÕ özel okullar açÕlmÕútÕr. Bu süre zarfÕnda 391 maçta 217 galibiyet. SSCB Milli E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn üniversitelerde (4 yÕl). ølk uluslararasÕ maçÕnÕ Bulgaristan ile yapan Sovyetler galip gelmiútir. bazÕ üniversitelerde iki yÕl zorunlu oldu÷unu.000 ruble arasÕnda. ølki 1934 yÕlÕnda açÕlan bu okullarÕn sayÕsÕ 1975 yÕlÕna gelindi÷inde 4938. 1946 yÕlÕnÕn sonunda SSCB sadece iki uluslararasÕ spor kuruluúunda temsil edilirken.

milyonlarca insanÕn spor yaptÕ÷Õ 40. CSKA Moskova futbol takÕmÕnÕn önemli maçlarÕnda. aynÕ zamanda içerisinde birçok branúÕnÕn ve spor tesisinin oldu÷u spor kompleksi özelli÷i taúÕmaktadÕr. Bu Spartakiada’lar Sovyet sporcularÕnÕn teknik-taktik seviyelerini yükseltmiú. SSCB Komünist Partisi tarafÕndan her yerde. büyük bir yüzme havuzu.baúarÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ için sportif faaliyetler yeniden düzenlenmiútir. 800 stadyum. Stalin döneminde her yÕl sporla ilgili kararname çÕkarÕlmÕútÕr. Spor. Örne÷in. AyrÕca. 1956 yÕlÕndaki olimpiyatlarda SSCB’nin birincili÷i dünyaya gücünü göstermiútir.000 seyici kapasiteli hokey arenasÕ.176). Bununla 98 . sözlü görüúme) ile yaptÕ÷Õm görüúmede. 1956 yÕlÕnda gelindi÷inde ise günümüzdeki adÕ Lushniki Stadyum’u olan. köylerde dahi Spartakiada’larÕn yapÕlmasÕ istenmiútir. savaúla bir úey elde edilemeyece÷ini anladÕ÷Õ için. komünist propagandanÕn amaçlarÕ için kullanÕlan bir enstrüman haline gelmiútir (30:175. O dönemde Avrupa’nÕn en büyük stadyumu olmuútur. Lenin Stadyumu inúa edilmiútir. milli takÕmlar için yetenekli sporcularÕn seçilmesine olanak sa÷lamÕútÕr. Sportif alanda kazanÕlacak olan zaferler. 26000 basketbol ve voleybol alanÕ ve 7000 kayak istasyonuna sahip olmuútur (104:27). 14000 atletizm sahasÕ. Stalin. Sovyet toplum úeklinin ve sosyalist spor sisteminin kapitalist ülkeler üzerindeki üstünlü÷ünün bir göstergesi olarak de÷erlendirilmiútir. PolitikayÕ spor ile yapmaktadÕr. insanlar da spora çok ilgi göstermiúlerdir. AyrÕca. gücünü dünyaya spor ile göstermek istemiútir. burasÕ sadece bir stadyum de÷il. A Aliyev (2008. Bu ba÷lamda. 1952 yÕlÕna gelindi÷inde. çocuk stadyumu. basketbol ve voleybol sahalarÕ ve antrenman sahalarÕ gibi birçok spor tesisi bulunmaktadÕr (84:75). Bu da Sovyet sporcularÕnÕn Olimpiyat OyunlarÕ’nda baúarÕlar kazanmasÕnÕ sa÷lanmÕútÕr. daha sonra 55000 seyirci kapasiteli olan Dinamo Stadyumu’na 90000 seyirci maçlarÕ izlemek için gelmiútir (40:46). SSCB’de düzenlenen ilk Spartakiada’lara on binlerce sporcu katÕlmÕútÕr. Köylere kadar spor kulüpleri kurulmuútur.000 spor kulübü. Sovyetler Birli÷i tesisleúme yönünde de önemli adÕmlar atmÕútÕr. 12. 3000 spor salonu. 1928 yÕlÕnda ilk açÕldÕ÷Õnda 35000 (39:1451). Dünyaya spor ile úu mesajÕ vermektedir: Ben istedi÷im ülke ile savaúa hazÕrÕm.

çeúitli ülke ve úehirlerin sporcularÕ ile yapÕlan turnuvalara çevrilmesi. di÷er kitlesel yarÕúmalar gibi ülkenin sosyal ve siyasi hayatÕnda çok önemli bir yere sahip olmuútur (6:63). Sovyet spor sistemi. sporda Latin Amerika ülkelerinin lideri olmuútur. 1959’dan itibaren hem kitle sporunu hem de elit sporu birlikte yürütmüútür. SSCB’de beden e÷itimi ve sporun gelecekteki geliúimi içinde önemli bir rol oynamÕútÕr (6:63). aynÕ zamanda dünyanÕn çeúitli sosyalist ülkelerini de etkilemiútir.2009). Sosyalist Küba’nÕn devrimci yönetimi için. Orta Amerika ve Karayip OyunlarÕ’nda devletin sosyalist sisteminin üstünlü÷ünü ve insanlarÕn cesaretini tekrar göstermiútir. Spartakiada’ya katÕlan bütün insanlar bir ön elemeden geçirilmiúlerdir. Örne÷in. SSCB SpartakiadalarÕ. Bu sayede hem oyun kalitesinde hem de spor yapanlarÕn ve seyredenlerin oranÕnda olumlu 99 . takÕmlarÕn hazÕrlanmasÕna ve aynÕ zamanda spor tesislerinin inúasÕna.06. 1974-1975 yÕllarÕnda yapÕlan 6. Sovyet hükümetinin verilerine göre. ülkesinin kültürel karakteri ve spor gelene÷i ile komünist ideolojiyi birleútirmiútir. Castro. 1928 yÕlÕnda Moskova’da yapÕlan ilk Spartakiada’ya. Küba. 1967 yÕlÕnda yapÕlan Spartakiada finallerine 11 binden fazla sporcu katÕlmÕútÕr. Spartakiada’ya 80 milyondan fazla Sovyet vatandaúÕ katÕlmÕútÕr. spor ile ilgili bilimsel araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕna. Süreç içinde Küba.org. aynÕ yÕl Amsterdam’da yapÕlan Olimpiyat OyunlarÕ’ndan daha fazla kiúi katÕlmÕútÕr (15:94). Hem ulusal geliúmenin hem de dÕú siyasetin bir enstrümanÕ olan spora. Toplumun dikkatinin beden e÷itimi ve spora. çeúitli formlara ve derecelere sahip olan önemli bir elemet olmuútur. Fidel Kastro Hükümeti çok fazla yatÕrÕm yapmÕútÕr. Bütün bu Spartakiada’larda yüzlerce Sovyet ve dünya rekoru kÕrÕlmÕútÕr (60:300). Küba sporunun kurumsal yapÕsÕ. beden e÷itimi ve rekreasyonu da içinde bulunduran spor. Sovyet spor sisteminden etkilenen ülkelerin baúÕnda Küba gelmektedir. 13. aynÕ yÕlda yapÕlan ilk Spartakiada’ya 25000 sporcu katÕlmÕútÕr (59:44). 1966 yÕlÕnda 10. müsabaka baúarÕlarÕ ve uluslararasÕ spor arenasÕndaki seviyesi oldukça yükselmiútir. sadece uydusunda olan Sovyet bloku ülkelerini de÷il. 1959’dan sonra sporda tesisleúmeye çok önem verilmiútir. Amstredam Olimpiyat OyunlarÕ’na 2883 sporcu katÕlÕrken (www.olympic. Moskova’da büyük Lenin Stadyumu’nda yapÕlan finallere binlerce sporcu katÕlmÕútÕr. di÷er sosyalist ülkeler ile iliúkilerini güçlendirmiútir. antrenman teknikleri.birlikte. Sovyetler Birli÷i spor aracÕlÕ÷Õyla. Küba spor sistemi.

geliúmeler yaúanmÕútÕr. Sporda ulaútÕ÷Õ standartlardan dolayÕ Küba’ya, “Latin Amerika’nÕn Do÷u Almanya’sÕ” denilmiútir. Küba, özellikle atletizm, boks, halter, beyzbol ve voleybol branúlarÕnda önemli baúarÕlar elde etmiútir (18:319-321). Küba’da spora verilen önem neticesinde, 1980’li yÕllarÕn sonuna do÷ru kötüye giden ekonomiye ra÷men, Küba sporu baúarÕsÕnÕ devam ettirmiútir. 1959 devriminden önce sadece beyzbol ve boksta baúarÕlarÕ varken, Fidel Castro ile birlikte birçok spor branúÕnda benzersiz bir geliúme sa÷lamÕútÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda, Küba’da spor hem ülke imajÕnÕn hem de para kazanmanÕn aracÕ haline gelmiútir. Küba sporu kendi kendine yeten bir duruma gelmiútir. Resmi rakamlara göre, Küba bu yÕllarda 120 milyon$ spordan para kazanmaktadÕr. Gelirler, uluslararasÕ müsabakalarda elde edilen para ödülleri, spor malzemeleri ihracÕ ve olimpik sporlardaki KübalÕ antrenörlerin kontratlarÕndan (Antrenörler gelirlerinin yarÕsÕnÕ Küba spor programÕna vermelidirler) elde edilmektedir (90:167-171).

Sosyalizmin tam olarak toplumda yerleúmesi ile birlikte spor da geliúmeye devam etmiútir. 1960-1980 yÕllarÕ arasÕnÕ kapsayan bu süreçte úu geliúmeler yaúanmÕútÕr: 1- Devlet kurumlarÕnÕn ve toplumsal teúkilatlarÕn, sporun halkÕn yaúam tarzÕ haline gelmesi için çabalarÕ artmÕútÕr. 2- Sovyet sporcularÕnÕn teknik seviyesi daha da yükselmiútir. 3- Spor tesislerinin sayÕsÕ ve beden e÷itimi kadrolarÕnÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. 4- Spor bilimleri daha da üst seviyeye çÕkmÕútÕr. 5- Sovyet beden e÷itimi sistemi tam anlamÕyla olgunlaúmÕútÕr. 6- SSCB’de beden e÷itimi ve sporun durumu analiz edilmiú, güçlü ve zayÕf yönler de÷erlendirilmiútir. 7- UluslararasÕ sportif iliúkiler geliúmiú ve Sovyet sporcularÕ Olimpiyat OyunlarÕ’na ve di÷er büyük turnuvalara üst düzeyde katÕlmÕútÕr (5:106,107).

ønsanlarÕn refah düzeyinin yükselmesi, haftalÕk çalÕúma süresinin düúmesi ile birlikte tatil ve izin sürelerinin artmasÕ (34:92), yaúam standartlarÕnÕn yükselmesi, spor tesislerinin sayÕsÕnÕn artmasÕ, halkÕn e÷itim, sa÷lÕk ve kültür düzeyinin artmasÕ beden e÷itimi ve sporun geliúmesini sa÷lamÕútÕr. ønsanlar istedi÷i branúÕ seçme ve o

100

branúta yeteneklerini gösterme fÕrsatÕ bulmuútur. E÷itim sahasÕnda da spor önemli bir yere sahip olmuútur. Yüksek e÷itim almÕú pedagoji ve antrenör kadrolarÕ sayesinde okullarda beden e÷itimi ve spor faaliyetleri oldukça geliúmiútir. Spor bu dönemde sa÷lÕk açÕsÕndan da çok önem kazanmÕútÕr. Bedensel güç kullanÕmÕnÕn azalmasÕ, üretimde makinalaúmanÕn artmasÕ, daha az çalÕúÕlmasÕ, insanÕn fiziksel gücünün sa÷lanmasÕ için spora olan ihtiyaç artmÕútÕr. Bundan dolayÕ da, beden e÷itimi araçlarÕ ve metodlarÕ geniúlemiútir (6:69).

II. Dünya SavaúÕ’ndan sonra sporda do÷a bilimleri ve pedagojik esaslar sayesinde araútÕrmalar artmÕú, Sovyet sporcularÕnÕn uluslararasÕ spor arenasÕna çÕkmasÕyla birlikte sportif seviyeleri yükselmiú, e÷itim ve antrenman metodlarÕ da geliúmiútir. 1960 yÕlÕndan sonra spor bilimleri ile ilgili araútÕrmalar en üst seviyeye çÕkmÕú, uygulamaya çok önem verilmiútir. Bu yÕllarda daha çok bilimsel yayÕn yapÕlmÕútÕr. Özellikle, anatomi, biomekanik, fizyoloji, biokimya, psikoloji, beden e÷itimi teorisi, spor tarihi ve çeúitli branúlara yönelik e÷itim ve antrenman metodolojisi üzerine yayÕnlar yapÕlmÕútÕr. Bütün branúlarda beden e÷itimi ve sporun teorik esaslarÕ ile ilgili ders kitaplarÕ basÕlmÕútÕr. Bu dönemde elde edilen bilimsel baúarÕlarÕn sportif uygulamalara olan etkisi artsa da bilim adamlarÕnÕn baúarÕlarÕ istenilen düzeyde olmamÕútÕr. Teorinin uygulama ile, bilimin hayatla olan iliúkisi yeterli olmamÕútÕr.

Bilimsel araútÕrmalar beden e÷itimi enstitülerinde daha fazla geliúmiútir. E÷itim enstitülerinde ve di÷er kuruluúlarda da araútÕrmalarÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. AyrÕca, spor sosyolojisi, beden e÷itimi teknikleri ve kompleks antrenman uygulamalarÕ alanÕnda da çalÕúmalar baúlamÕútÕr. Yüksek e÷itimli uzmanlarÕn hazÕrlÕ÷Õna büyük önem verilmiútir.

Gençlerin e÷itimine artan talepler; Sovyet beden e÷itimi sisteminin fiziki e÷itim vasÕtalarÕnÕn, yeni cimnastik, spor, oyun úeklinde olan fiziki hareketlerin, onlarÕ yeni materyallerle zenginleútirmekle beden e÷itimi metodlarÕnÕn, bu ba÷lamda, bütün derecelerden ve yaúlardan olan sporcularÕn antrenman metodlarÕnÕn, Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilatlanmasÕ ve yönetim úekillerinin, programlarÕn ve

101

standart taleplerin kesintisiz yerine getirilmesi zorunlulu÷unu ortaya çÕkarmÕútÕr. 1966 yÕlÕnda, sporun halkÕn yaúam tarzÕ haline getirilmesi, spor bilimlerinin geliútirilmesi, sporun geliúimi için maddi imkanlarÕn arttÕrÕlmasÕ, kadrolarÕn hazÕrlanmasÕ, köylerdeki sportif faaliyetlerin daha iyi hale getirilmesi ile ilgili birtakÕm kararlar alÕnmÕútÕr.

Ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn ve bütün beden e÷itimi faaliyetlerinin yönetimi ile ilgili devlet organlarÕnÕn oluúturulmasÕ kararÕ 1968 yÕlÕnda alÕnmÕútÕr. Bu adÕmla hükümet beden e÷itiminin devlet deste÷inde oldu÷unu ve bütün ülke halklarÕnÕn önemli bir e÷itim vasÕtasÕ oldu÷unu bir daha vurgulamÕútÕr. Beden e÷itimi sisteminin geliúmesine büyük ve toplumsal bir önem verilmiútir. 1 Mart 1972 yÕlÕnda 10 yaúÕndan 60 yaúÕna kadar herkesi kapsayan ve beú aúamadan oluúan “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕ uygulanmÕútÕr. Programda çok yönlülük, uygulama ve sa÷lÕk konularÕna daha fazla önem verilmiútir. 1980 yÕlÕna gelindi÷inde sporun kitleselleúmesi artmÕú ve bütün sosyal tabakadaki insanlarÕn yaúamlarÕna girmiútir. SSCB milli takÕmlarÕnÕn olimpiyat madalya sayÕlarÕ artmÕútÕr. Sportif gazete ve dergilerinin sayÕsÕ artmÕútÕr. Spor sÕnÕflarÕ oluúturulmuú, okul spartakiadalarÕnÕn, çocuk spor oyunlarÕnÕn düzenli olarak yapÕlmasÕ ile birlikte ö÷rencilerin beden e÷itimi uygulamalarÕnda yenilikler yapÕlmÕútÕr. Spor teúkilatlarÕ yüksek e÷itimli uzmanlar tarafÕndan idare edilmeye baúlanmÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporun maddi altyapÕsÕ geliúmiútir. Bütün Sovyet beden e÷itimi sistemi üç ana prensibe dayandÕrÕlmÕútÕr: 1- Beden e÷itiminin emek ve savunma faaliyeti ile ilgili prensibi 2- Kiúili÷in her yönden geliúimi prensibi 3- Beden e÷itiminin sa÷lÕk prensibi Bu yÕllarda Sovyet sporunun uluslararasÕ spor arenasÕnda nüfuzu daha da artmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor alanÕnda iúbirli÷i baúarÕlÕ bir úekilde yürütülmüútür. Düzenli olarak dostluk turnuvalarÕ ve çeúitli spor branúlarÕnda yarÕúmalar organize edilmiútir (5:107-109).

Sovyet sporcularÕn elde etti÷i baúarÕlarda, özellikle bayanlarÕn, kullandÕ÷Õ anabolik steroidlerin önemli bir rolü olmuútur. Sovyetler da÷ÕldÕktan sonra, bazÕ

102

yönetici ve antrenörler bu ola÷anüstü baúarÕlarda doping kullanÕmÕnÕn önemli bir payÕ oldu÷unu itiraf etmiúlerdir. Örne÷in, 1974 yÕlÕnda SSCB’nin en iyi yüzme antrenörü bütün Sovyet yüzücülerinin yasaklÕ madde kullandÕ÷ÕnÕ itiraf etmiútir. Hatta, kiúisel olarak bütün sporculara doping kullanÕmÕnÕ önerdi÷ini ayrÕca nasÕl yakalanmayacaklarÕnÕ da anlattÕ÷ÕnÕ söylemiútir (60:302,303).

SSCB’de 1981 yÕlÕndan itibaren gençlerin beden e÷itimi ve spora ilgisi ve Sovyet sporcularÕn uluslararasÕ müsabakalarda baúarÕlarÕ daha da artmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor harekatÕnÕn tüm halkÕn yaúam tarzÕ haline getirilmesi için, 1980’li yÕllarÕn baúlarÕnda devlet ve toplumsal kuruluúlarÕn programlarÕ buna göre düzenlenmiútir. Beden e÷itimi ve sporun özellikle gençler arasÕnda daha fazla yaygÕnlaúmasÕ için önemli tedbirler hayata geçirilmeye baúlanmÕú, bu ba÷lamda gençler arasÕnda beden e÷itimi, spor ve turizm faaliyetleri geliútirilmeye çalÕúÕlmÕútÕr. RK(b) P MK ve SSCB Bakanlar Kurulu 1981 yÕlÕnÕn Eylül ayÕnda “Beden e÷itimi ve sporun kitleselli÷inin daha da yükseltilmesi hakkÕnda” bir karar almÕútÕr. Kararla, beden e÷itimi ve sporun halkÕn hayatÕna daha fazla girmesi amaçlanmÕútÕr. Spor bütün halk için hayati öneme sahip olmuútur. Spor teúkilatlarÕ beden e÷itimi faaliyetlerini çeúitli araç-gereç ve metodlarla uygulamaya baúlamÕúlardÕr. Beden e÷itimi ve spor faaliyetleri sa÷lÕk kuruluúlarÕnda, stadyumlarda, kültür ve dinlenme parklarÕnda yaygÕnlaúamaya baúlamÕútÕr. YarÕúmalarÕn, il ve ilçe birinciliklerinin uygulanma sistemi her yÕl daha üst seviyeye çÕkmÕútÕr. Düzenli olarak, ö÷renci spartakiadalarÕ, SSCB gençler müsabakalarÕ, SSCB SpartakiadalarÕ, çeúitli branúlarda ülke úampiyonalarÕ, spor úölenleri vb. yapÕlmÕútÕr. Bu yÕllarda Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn geliúmesi için bir dizi uygulamalar yapÕlmÕútÕr:

1- Milli takÕmlarÕn antrenmanlarÕ için özel spor merkezleri kurulmuútur. 2- Sanayi ve e÷itim kuruluúlarÕnda spor kulüpleri kurulmuútur. 3- Beden e÷itimi ve sporun yönetimi merkezileútirilmiú ve milli takÕmlara, özellikle olimpik branú milli takÕmlarÕna devlet garantisi verilmiútir. 4- Hem kitle sporunda hem de elit sporda spor bilimlerinde elde edilen baúarÕlar hemen uygulanmÕútÕr

103

EMH standartlarÕnÕ sa÷layan ö÷rencilerin seviyesinde de düúüúler yaúanmÕútÕr. Kabul edilen kararlarÕn yürütülmesi için gerekli yapÕlarÕn olmamasÕ durgunlu÷un ana sebebi olmuútur. beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinin sadece kazanÕlan kupa ve madalya sayÕsÕna göre de÷erlendirilmesi. Bu yÕllarda erkeklerin %8’i. etkenler SSCB’nin da÷ÕlmasÕna sebep olmuútur (5:111. ünlü Sovyet bilim adamlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor hakkÕndaki fikirleri de önemli ölçüde destek olmuútur (5:110. Spor tesislerinden zayÕf ve yanlÕú istifade edilmesi devleti “Kulüplere ait kuruluúlar ve tesislerinden istifadenin daha iyi hale getirilmesi hakkÕnda” 1985 yÕlÕnda bir karar çÕkarmaya mecbur bÕrakmÕútÕr.111). Kitle ve elit sporun geliúiminde. spor bilimlerinin daha da geliúmesi. Spor tesislerinden ve beden e÷itimi kadrolarÕndan istifadede yönetim engelleri. Bu geliúme beden e÷itimi harekatÕnÕn ana sisteminin kaçÕnÕlmaz olarak bozulmasÕna ve spor cemiyetleri arasÕnda rekabetin yok olmasÕna neden olmuútur. Komsomol son beú yÕlda 6 milyon üyesini kaybetmiútir (94:134-137). amatörler ve profesyoneller arasÕndaki ayrÕlÕklar derinleúmiútir.112).Okullarda. bu kapsamda bilim okullarÕnÕn úekillenmesi. bayanlarÕn %2’si düzenli olarak spor yapmaktadÕr. EMH yüzme normlarÕnÕ yerine getiren çocuklarÕn oranÕ ise %5 olmuútur. Hiçbir gerekçesi olmadan Sendikalar Birli÷i bünyesinde bulunan spor cemiyetleri kapatÕlmÕútÕr. çocuklar ve gençler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun önemi arttÕrÕlmÕútÕr. ekonomik sÕkÕntÕlar vb.5. Bütün bunlara. ekonomik hayatta yaúanan durgunluk ve sosyo-kültürel hayata yeteri derecede önem verilmemesi olmuútur. 104 . Bu yÕllarda SSCB’de beden e÷itimi ve sporun geliúimini engelleyen baúlÕca sebepler. OkullararasÕ turnuvalara katÕlan ö÷renci sayÕsÕ azalmÕútÕr. beden e÷itim harekatÕnda uygulanan sert politikalar. Bununla birlikte 1980’li yÕllarÕn ortasÕndan itibaren beden e÷itimi ve spor ile ilgili zayÕf yönler ortaya çÕkmaya baúlamÕútÕr. Genel siyasi boúluk. Moskova’daki çocuklarÕn %70’i yüzmeyi bilmemektedir. EMH programÕnÕn zorunlu branúlarÕndan olan yüzme sporunu bilen okul ça÷Õndaki çocuklarÕn oranÕ %1. sporun geliúimini durdurmuútur.

Beden e÷itimi harekatÕnÕn idaresi emekçilerin genel askeri e÷itim organlarÕna bÕrakÕlmÕútÕr.2. Asker ve Köylü Milletvekilleri Merkezi Yürütme Birli÷i’nin 22 Nisan 1918 tarihli kararnamesi. 1920 yÕlÕnda Azerbaycan e÷itim ve sosyalist kültür iúçilerinin kurultayÕnda gündeme gelmiútir. Sovyet hakimiyeti Azerbaycan’Õn bütün siyasi. Beden e÷itimi ve spor askeri hazÕrlÕ÷Õn ayrÕlmaz bir parçasÕ haline gelmiútir. AyrÕca. Azerbaycan Sovyet Hükümeti tarafÕndan MayÕs 1920’de “Azerbaycan emekçilerinin zorunlu askeri e÷itimi hakkÕnda” olarak aynen kabul edilmiútir. Beden e÷itimi ve sporun geliúimi. ilk ve ortaö÷retimde. beden e÷itimi ve sporun çocuklarÕn genel 105 . Rusya øúçi. kültür ve e÷itim kurumlarÕnda.6. ÇarlÕk Rusya’sÕna kÕyasla emekçilerin bedensel ve ruhsal geliúimi için daha elveriúli bir ortam oluúturmuú. Sovyet Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi Azerbaycan’da 28 Nisan 1920 yÕlÕnda Sovyet hakimiyetinin kurulmasÕyla ülkenin tarihinde yeni bir sayfa açÕlmÕú ve proleterya diktatörlü÷ü kurulmuútur. e÷itim. Neticede genel askeri e÷itim idaresi kurulmuútur. çocuk evlerinde ve beden e÷itimi ö÷retmeni hazÕrlayan iúçi kulüplerindeki beden e÷itimi faaliyetleri bir düzene sokulmuú ve ilk spor dernekleri kurulmuútur.2. Stalin’ci sistemin olumsuz yönleri ve topluma verdi÷i zararlar bir bir sayÕlÕrken. 1920 yÕlÕnda bu okuldan 38 kiúi mezun olmuú ve ülkenin çeúitli bölgelerine gönderilmiúlerdir. kültür. Emekçilerin ilk cemiyet ve birlikleri olarak iúçi ve asker spor dernekleri kurulmuútur. kültürün ve beden e÷itiminin kitleselleúmesi için çalÕúmÕútÕr (5:151). Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn teúebbüsüyle. AynÕ yÕlda Azerbaycan’da E÷itim ødaresi nezdinde Beden E÷itimi ùurasÕ kurulmuútur. sosyal güvenceler alanÕnda elde edilen baúarÕlar gibi olumlu hususlar da göz ardÕ edilmemektedir (61:43). sa÷lÕk. Sovyet Rusya. Bu yeni rejim hem yeni bir toplumun oluúmasÕnda hem de beden e÷itiminde birtakÕm de÷iúikliklere sebep olmuútur. ùura beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren bir okul açmÕútÕr. Çocuk ve gençlerin bedensel e÷itimi genel e÷itimin bir parçasÕ haline gelmiútir (6:145). Kurultayda ilk defa okullarda beden e÷itiminin durumu konuúulmuú ve daha iyi hale getirilmesi için birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. ekonomik ve kültürel hayatÕnÕ yeniden kurmaya baúlamÕútÕr.

sendikalarÕn. bir müddet sonra da “Dinamo” spor cemiyeti kurulmuútur. Beden e÷itimi ve spor. Azerbaycan Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ (AYBEù) kurulmasÕ kararÕ alÕnmÕútÕr. güreú. Sporu daha da yaygÕnlaútÕrmak için çeúitli branúlarda yarÕúmalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’ne ba÷lÕ olarak. kulüplerin ve kültür müesseselerinin ayrÕlmaz bir parçasÕ haline gelmiútir. eskrim ve birçok spor branúÕ geliúmeye baúlamÕútÕr (5:152. Bu kanunda. cimnastik. onlarÕn askeri-uygulamalÕ derslere katÕlmalarÕnÕ sa÷lamak için yeni bir program hazÕrlamÕútÕr. ülkedeki beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin yürütülmesi görevi verilmiútir. 1921 yÕlÕndan itibaren de÷iúik branúlarda iller arasÕ yarÕúmalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. oyun ve düzen alÕútÕrmalarÕ gibi dersler konulmuútur. ùamahÕ ve Bakü yakÕnlarÕndaki köylere beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútirmek üzere üç aylÕk kurslar düzenlemek için gönderilmiúlerdir. AYBEù’e ve ona ba÷lÕ birimlere. 1923 yÕlÕnda Azerbaycan’da “Genç øúçi” gazetesinin eki olarak “KÕzÕl Sporcu” gazetesi yayÕnlanmaya baúlamÕútÕr. futbol. Bu yÕllarda “Avtomotor”. “Reçnik”. Daha sonra ismi “Spartak” olmuútur (6:146). 1923 yÕlÕnÕn sonlarÕnda beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren okullar açÕlmÕútÕr. çok yönlü geliúimi. atletizm. 1923 yÕlÕnda da ortaö÷retim ve üniversitelerin müfredatlarÕna bir saat beden e÷itimi dersi konulmuútur. ister devlet. Bu nedenle kurultay.e÷itimindeki önemine dikkat çekilmiútir. Bu okullarÕn ilk mezunlarÕ Gence. 1920/21 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda ilkö÷retimlerin müfredatlarÕna iki saat beden e÷itimi dersi. Köy dernekleri ve úubelerinde cimnastik. eme÷e ve savunmaya hazÕrlÕk amacÕ ile onlarÕn beden e÷itimi ve spor ile daha fazla meúgul olmalarÕ için bir dizi çalÕúmalar 106 . 1923 yÕlÕnda Bakü’deki sportif derneklerin sayÕsÕ 232’ye çÕkmÕútÕr. donanma birliklerinin ve Komsomol (komünist gençler birli÷i teúkilatÕ)’un ortak kararÕyla. emekçilerin sa÷lÕ÷ÕnÕn arttÕrÕlmasÕ. Bu kapsamda. kÕzÕl ordunun. 1923’te “Azerbaycan’da beden e÷itiminin geliúimi hakkÕndaki kanun” ülkenin ilk kanunlarÕndan biridir. Kurultaydan sonra Azerbaycan e÷itim organlarÕ ö÷rencilerin yaúlarÕnÕ ve fiziksel geliúim düzeylerini dikkate alarak. fabrikalarÕn. isterse de toplumsal teúkilatlarÕn. Okul spor bayramlarÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. “Vodnik”. ùeki. Bakü’de. okul ça÷Õndaki bütün çocuklar için beden e÷itimi derslerinin zorunlu hale getirilmesini istemiútir. Üst sÕnÕflarÕn programlarÕna askeri hazÕrlÕk.153). ülkedeki iúçi ve köylülerin genç neslinin bedensel geliúimi için.

Boks ve yüzme de 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda popüler olmaya baúlamÕútÕr. Bu dönemde halter ve güreú kulüpleri de çok fazla sayÕda sporcunun spor yaptÕ÷Õ kulüplerden olmuútur. daha sonra SSCB emektar spor ustasÕ ünvanÕnÕ alan Rza Bahúeliyev’dir. “Temp”. Progress dÕúÕnda. Azerbaycan hükümeti yüzme için kaynak ayÕrmÕútÕr. Yüzme. Halter ve güreú úubeleri genç spor cemiyetlerinden “Dinamo”. 1925 yÕlÕna gelindi÷inde basketbol takÕmÕ sayÕsÕ 52’ye ulaúmÕútÕr. madenciler. su topu ve kule atlama dahil edilmiútir (5:153. Bu sayÕ iki yÕl sonra 300’e çÕkmÕútÕr. Azerbaycan Teknoloji Enstitüsü. Hazar denizi sahilinde Kara úehir semtinden BayÕl’a kadar olan alandaki su istasyonlarÕnda geliúmiútir. Bu kulüplerden biri olan “Kustrud”un kurucusu ve üyesi. Birçok spor branúÕnÕn popülerli÷i artmÕútÕr. Kustrud’un sporcularÕ ulusal ve uluslararasÕ spor arenasÕnda ün yapmÕú birçok güreúçi ile müsabakalar yapmÕúlardÕr.yapÕlmÕútÕr. “Lokomotiv” ve MBTE (Merkezi Beden E÷itimi Evi)’de de faaliyet göstermiúlerdir. mobilyacÕlar ve di÷er iúletme kulüplerinde sÕk sÕk su bayramlarÕ yapÕlmÕú ve programlarÕna yüzme. matbaacÕlar. Bu yÕllarda hem Azerbaycan’da hem de Kafkasya’da Balahani iúçi kulübünün “Progress” takÕmÕ çok güçlüdür. Merkezi øúçi Fakültesi’nin de güçlü takÕmlarÕ vardÕr. Ülkede spor sadece úehirlerde de÷il. Günümüzde bu tesiste “Neftçi” futbol takÕmÕ müsabakalarÕnÕ 107 . Su nakliyatçÕlarÕ. AynÕ yÕl içinde Bakü’nün en büyük spor teúkilatlarÕndan biri olan “E÷itim Müesseseleri Spor Kulübü” kurulmuútur. Bakü Devlet Üniversitesi. 1921 yÕlÕnda Bakü Futbol Ligi tekrar kurulmuú ve yeniden il birincili÷i düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. Yüksekö÷retim kurumlarÕ futbolcularÕnÕn teúebbüsü ile.154). aynÕ zamanda köylerde de geliúmeye baúlamÕútÕr. sonra bütün futbol maçlarÕ burada yapÕlmÕútÕr. e÷itim alan ö÷renciler spor ile daha fazla ilgilenmeye baúlamÕúlardÕr. 1923 yÕlÕnda çim futbol sahasÕ inúa edilmeye baúlanmÕú. 1923 yÕlÕnda ülkede basketbol sadece “Sokol ve Unita” spor cemiyetlerinde mevcut iken. Azerbaycan’da futbol da geniú bir alana yayÕlmÕútÕr. Örne÷in. Bu kulübün kurulmasÕ ile e÷itim kurumlarÕnda sportif etkinlikler canlanmÕú.

Madenciler.yapmaktadÕr. 1921-24 yÕllarÕnda çok sayÕda iller arasÕ futbol maçlarÕ gerçekleútirilmiútir (6:147. 1923’ün sonlarÕ 1924’ün baúlarÕnda Lenkeran. 1924 yÕlÕndan itibaren Bakü’nün ve Azerbaycan’Õn ilk rekorlarÕ kÕrÕlmaya baúlanmÕútÕr. bütün Parti organlarÕndan beden e÷itimi ve spora ayrÕ bir önem vermesini istemiútir. onun siyasi. demiryolu çalÕúanlarÕ ve esnaflar spor bayramlarÕ düzenlemiúlerdir. kÕzÕl ordu. Zabrat gibi yerlerde daha popüler hale gelmiútir. Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi’nin “Partinin beden e÷itimi sahasÕndaki görevleri” hakkÕnda 13 Temmuz 1925 tarihli kararÕnÕ olumlu karúÕlamÕútÕr. Bu karara göre: “SSCB’de beden e÷itiminin geliúimi uluslararasÕ iúçi harekatÕ için büyük önem taúÕmaktadÕr. sa÷lÕk kuruluúlarÕ) faaliyet programlarÕna dahil edilmiútir. Kitlesel beden e÷itimi harekatÕnÕn yayÕlmasÕnÕ. AynÕ kararda ülkede beden e÷itimi ve sporun gelecekte kitlesel geliúiminin metodlarÕ ve teúkilat esaslarÕ belirlenmiútir. ülke emekçilerinin yabancÕ ülkelerinin iúçi teúkilatlarÕ ile kuraca÷Õ sportif iliúkiler uluslararasÕ iúçi cephesini daha da güçlendirecektir”. Guba. Zagatala ve Gence’de atletizm úubeleri açÕlmÕútÕr. özellikle Bakü’nün deniz kenarÕndaki parklarÕnda ve Bakü etrafÕndaki petrol semtleri olan Sabunçu. Basketbolcular kendi úampiyonalarÕnÕ yapmÕúlardÕr. 108 . Bakü’de ilk resmi atletizm yarÕúlarÕ 1922’de yapÕlmÕútÕr. Spor camiasÕ. AlÕnan karar çerçevesinde beden e÷itimi. genel siyasi ve kültürel e÷itimin ve kitlelerin sa÷lÕ÷ÕnÕn ayrÕlmaz bir parçasÕ olmuú ve bununla ilgili bütün sivil kuruluúlar ve devlet teúkilatlarÕnÕn (Sendikalar. sosyokültürel ve savunmadaki önemini vurgulayan Merkezi Komite. Azerbaycan’da atletizm. SendikalarÕn en iyi atletleri önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. 1925 yÕlÕ Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ açÕsÕndan önemli bir yÕl olmuútur. AlÕnan bu kararlar kapsamÕnda Azerbaycan’da da devlet ve sivil kuruluúlar bir araya gelmiú ve konu ile ilgili toplantÕlar düzenlemiúlerdir. Karar SSCB’de beden e÷itimi ve sporun önemli vazifelerini özel olarak belirtmiútir.148). Çünkü. Bu karar ile SSCB’de beden e÷itimi ve sporun amaçlarÕ ve geliúim yollarÕ belirgin hale getirilmiútir. e÷itim kurumlarÕ. Balahani.

birtakÕm olumsuzluklar ülkede beden 109 . Fakat. insanlarÕ modern spora ve kültüre yönlendirmek gerekti÷ini ifade etmiúlerdir. Bu tür kiúiler milli de÷erleri dikkate almadan sporun burjuva sistemlerini halka benimsetmeye çalÕúmÕúlardÕr. Bu dönemde. Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi ve spor hayatÕnda. Bu dönem. Kafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (ZSFSR) beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn uluslararasÕ amaç. Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ. büyük devletçilik úovenizmi olarak nitelendirilmiútir. I. faaliyetlerinin ilk zamanlarÕnda önemli baúarÕlar elde etseler de.149). Beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin daha da yaygÕnlaúmasÕnda. Ülkedeki köklü spor kulüplerinin ve derneklerinin. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun mahiyetinin ve amaçlarÕnÕn daha açÕk bir úekilde belirlenmesi ve halkÕn hayatÕnda tuttu÷u yer ile iliúkilendirilmiútir (6:148.Kafkasya beden e÷itimi toplantÕsÕnÕn önemli katkÕlarÕ olmuútur. Beden e÷itimi ve sporun geliúmesinde ciddi sorunlar ortaya çÕkmÕútÕr. bu kuruluúlarÕn yöneticileri iúçi spor teúkilatlarÕnÕn kurumsal zayÕflÕ÷Õndan istifade ederek. Bu sportif karúÕlaúmalar 1925 yÕlÕnÕn sonlarÕndan itibaren daha da yo÷unlaúmÕútÕr. ülkenin Kafkasya Federasyonu içinde yer aldÕ÷Õ dönem ayrÕ bir öneme sahiptir. ülkenin di÷er bölgelerinde ise sporda kitleselleúme istenilen düzeye ulaúmamÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor esasen Bakü’de daha fazla geliúme imkanÕ bulmuú. onlarÕn yönetimlerini ellerine geçirmiú ve geniú halk kitlelerinin buralarda spor yapmalarÕnÕ sÕnÕrlandÕrmaya çalÕúmÕúlardÕr. ülkede beden e÷itiminin her yönden geliúimi. görev ve ilkelerini belirlemek amacÕyla yapÕlan. mevcut eksikliklerin giderilmesi. Azerbaycan’da beden e÷itimi hala istenilen seviyeye ulaúamamÕútÕr. Kafkasya’nÕn beden e÷itimi teúkilatÕ KÕzÕl Spor Entarnasyoneli Do÷u ùubesi’ne bu tarihte katÕlmÕútÕr. iúçi beden e÷itimi teúkilatlarÕ ile birleúmeleri sonucunda. Azerbaycan sporcularÕ ile yabancÕ ülke sporcularÕnÕn uluslararasÕ karúÕlaúmalarÕnÕn oldu÷u bir dönem olmuútur. sporun yabancÕ formlarÕnÕ suni úekilde aúÕlama çabalarÕ.Beden e÷itimi derneklerinin spor úubelerinin ve sporla meúgul olan insanlarÕn sayÕsÕnda artÕú gözlenmiútir (5:155-158). ülkenin de÷iúik yerlerindeki beden e÷itimi ö÷retmenleri. artÕk milli spor branúlarÕnÕn ve kültürün kayboldu÷unu öne sürerek. Halka. Bunun gibi.

1927 yÕlÕnda Sovyetlerin I. Bundan dolayÕ. Azerbaycan’Õn geliúmesinde hem devlet hem de sivil toplum kuruluúlarÕnÕn siyasi. AlÕnan bu tedbirler beden e÷itimi ve spordaki açÕ÷Õ kapatmaya yeterli olmamÕútÕr. 1930 yÕlÕnda Bakü’de Kafkasya Beden E÷itimi Enstitüsü’nün açÕlmasÕ ile birlikte çözülmeye baúlamÕútÕr.e÷itiminin geliúimini geciktirmiú. Bunun için gerek modern sporda. KÕsa müddetli bu kurslarda 1926’da 382.. Beden e÷itimi kadrolarÕna büyük ihtiyaç duyulmuútur. Di÷er spor branúlarÕnda da önemli 110 . gerekse geleneksel sporda yeniden yapÕlanma gerekli olmuútur. iúçi beden e÷itimcilerin aksine. Kongrede alÕnan karar göre: “Modern sporu reddetmek ve yalnÕzca geleneksel spordan istifade etmek geriye gitmek olur. sporun halkÕn hayatÕna girmesine ve onun e÷itici yönünden istifade edilmesine mani olmuútur. øúçi beden e÷itimciler geleneksel sporlarÕ tamamÕ ile reddetmiúlerdir. Azerbaycan’da beden e÷itimi alanÕnda yaúanan kadro problemi.. Azerbaycan basÕnÕ ve ülkenin önde gelen devlet ve bilim adamlarÕ geleneksel spor ile modern sporun beden e÷itimi sistemi içinde beraber uygulanmasÕ gerekti÷ini ifade etmiúlerdir (5:158-161). kültürel ve genel e÷itim yapÕsÕna daha çok nüfuz edebilen beden e÷itimi ve spor önemli bir yer tutmuútur. Bakü’de antrenör ve ö÷retmen yetiútirmek için dört ay süren kurslar açÕlmÕútÕr. Bu yarÕúmalarda AzerbaycanlÕ sporcular 18 ülke. Azerbaycan. 1926 yÕlÕnda Bakü’de KÕzÕl Spor Enternasyoneli kongresinin yapÕlmasÕ beden e÷itimi teúkilatÕnÕn hayatÕnda sosyal ve siyasi açÕdan büyük bir öneme sahip olmuútur. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmiúlerdir (6:149). AyrÕca bu yÕllarda beden e÷itimi kadrolarÕnda yaúanan bu açÕ÷Õ kapatmak için. SSCB Merkezi øcra Komitesi. Moskova ve St. Azerbaycan halter takÕmÕ Kafkasya Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. geleneksel spor ile modern spor arasÕnda bir geçiú süreci yaúamÕútÕr. Spartakiada’ya hazÕrlÕk kapsamÕnda Azerbaycan’da çok sayÕda yarÕú ve spor bayramlarÕ düzenlenmiútir. 1927’de 436.” denmiútir. Azerbaycan Beden E÷itimi Komitesi il ve ilçelerde ö÷retmenler yetiútirmek için kurslar düzenlemiútir. 8 Kafkasya rekoru kÕrmÕúlardÕr. Azerbaycan’Õn baúarÕlÕ sporcularÕ yüksek ö÷renim görmek üzere. Fakat. 1930’da ise 781 kiúi yetiútirilmiútir. Spartakiada’sÕnÕ düzenleme kararÕ almÕútÕr.

EMH programÕnda Sovyet beden e÷itimi sisteminin bütün ana prensipleri belirlenmiútir. ùekil olarak milli. SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn 29 Mart 1931 tarihli 2. Ülkede geleneksel sporlar popülerli÷ini korumuúlardÕr. fakat öz bakÕmÕndan sosyalist (110:120) kültürün kurulmasÕnÕn vasÕtasÕ olmalÕdÕr. EMH programÕnÕn uygulanmasÕ ile Sovyet beden e÷itimi sisteminin tek metodoloji esasÕ oluúturulmuútur. Spartakiada programÕna futbol. cimnastik. Azerbaycan’da birçok spor branúÕnÕn 111 . geleneksel sporlarÕn daha da güçlendirilmesi gerekti÷i ileri sürülmüútür. ülkelerde sporun daha uygun metod ve úekillerinden istifade etmek için milli sporlarÕ ö÷renmeyi tavsiye etmiútir. ProgramÕn I. “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕnÕn ülkelerde uygulanmasÕ.baúarÕlar elde edilmiútir. yüzme. ilk amaç haline getirilmiútir. voleybol. basketbol. Azerbaycan’da bu dönemde birçok sporcu yetiúmiútir. atÕcÕlÕk. úekil itibariyle milli. Yine bu hazÕrlÕk sürecinde. 1933 yÕlÕnda Taúkent’te yaptÕ÷Õ ve bazÕ tedbirlerin alÕndÕ÷Õ toplantÕnÕn önemli bir yeri olmuútur. Bundan dolayÕ. anlamca uluslararasÕ sporun geliúmesinde SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn bilim komitesinin. bisiklet. Kafkasya SpartakiadasÕ’nÕn sonucunda ZSFSR milli takÕmÕna Azerbaycan’dan 134 sporcu katÕlmÕútÕr. Genel Kurul toplantÕsÕnda “Beden e÷itimi harekatÕnda geleneksel sporlar” ile ilgili kararÕnda. spor teúkilatlarÕna beden e÷itimi ve sporun milli branúlarÕ arasÕndan bütün faydalÕ ve amaca uygun nitelikleri ortaya çÕkarmayÕ. aúamasÕ 1931 yÕlÕnda hazÕrlanmÕú ve onaylanmÕútÕr. Bu program beden e÷itimi ile ilgili yeni metodlar geliútirmekle. SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. Geleneksel sporlarÕn geliúimi için özel merkezler kurulmuútur. milli meselelerin çözümünün. Kafkasya Federasyonu ve Kafkasya Beden E÷itimi ùurasÕ tarafÕndan Kafkas halklarÕnÕn I. Azerbaycan takÕmÕ 116 erkek ve 50 bayan sporcudan oluúmuútur. beden e÷itimi ve spor Sovyetler Birli÷i’nin bütün milletlerinin ve halk emekçilerinin milletlerarasÕ birli÷inin sa÷lamlaútÕrÕlmasÕnÕn. Genel Kurul kararÕna göre. Spartakiada’nÕn finallerine 750 kiúi katÕlmÕútÕr. atletizm ve hentbol dahil edilmiútir. tenis. ülkelerin ekonomisinin güçlendirilmesinin. SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ. Kafkasya ve Orta Asya Cumhuriyetleri’nde sporun daha iyi hale getirilmesi için.

aúamalarÕnÕn uygulanmasÕyla birlikte. Bununla birlikte bazÕ eksiklikler bulunmaktadÕr.165). Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nde. “øaúeçi”. Beden e÷itimi ö÷retmenleri köy okullarÕna gitmemiú ve bu okullar ça÷daú programlara sahip olamamÕúlardÕr. sporla daha fazla insanÕn ilgilenmesi sa÷lanmÕútÕr (6:151. Azerbaycan’da bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini program esasÕnda yeniden yapÕlandÕrmÕúlardÕr.163. Fakat. 1929 yÕlÕndan itibaren beden e÷itimi zorunlu bir ders olarak ülkenin bütün yüksek ö÷renim kurumlarÕnda ve meslek yüksek okullarÕnda uygulanmaya baúlanmÕútÕr. onlarÕn halk arasÕnda popülerli÷inin artmasÕna neden olmuútur. 1936 yÕlÕnÕn ilk yarÕsÕnda Azerbaycan’da sendikalar birli÷i tarafÕndan “Neftçi”. TÕp. ö÷rencilerin beden e÷itiminin geliúiminde bazÕ ilerlemeler gözlenmiútir. EMH niúanÕ alanlar arasÕnda iúçileri. Ülkede beden e÷itimi dersleri tam olarak her okulda e÷itim sürecine dahil edilememiútir. Spor teúkilatlarÕ tarafÕndan yapÕlan büyük ve önemli iúler ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn alanÕnÕ geniúletmiútir.geliúimine olanak sa÷lamÕútÕr. Pedogoji. “KÕzÕl Bayrak” ve “Ehtiyat Emek 112 . ö÷rencileri görmek mümkün olmuútur. EMH programÕ sanayi beden e÷itimi takÕmlarÕnda daha fazla yaygÕnlaúmÕútÕr (5:161. Gençlerin beden e÷itimi ve sporla ilgilenmeleri. 1930 yÕlÕndan baúlayarak. Okul sporlarÕnÕn yeterli teknik altyapÕsÕ oluúturulamamÕútÕr. bu olumsuz úartlara ra÷men. Gençler “Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm” sloganÕ ile çeúitli gruplar kurmuúlardÕr. köylüleri. askerleri. NiúancÕlarÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ. Köy Ekonomisi Enstitüleri’nde beden e÷itimi ve spor Ana Bilim DallarÕ açÕlmÕútÕr. Beden e÷itimi faaliyetleri geniúlemiú ve spor ile ilgili metodoloji güçlenmiútir. Ö÷renciler arasÕnda spor yeterince geliúmemiú ve birçok spor branúÕ istenilen düzeyde yaygÕnlaúamamÕútÕr. TeúkilatlarÕn yeniden yapÕlandÕrÕldÕ÷Õ yerlerde beden e÷itiminin daha da kitleselleúti÷i görülmüútür. Sanayi. ve 2.152). Bütün okullarda beden e÷itimi faaliyetleri arttÕrÕlmÕútÕr. görkemli bir úekilde sanayi kuruluúlarÕnÕn veya e÷itim kurumlarÕnÕn beden e÷itimcilerinin genel toplantÕlarÕnda gerçekleútirilmiútir. Ö÷renciler arasÕnda EMH niúanÕ alanlarÕn sayÕsÕ istenilen seviyeye ulaúamamÕútÕr. EMH programÕnÕn 1. EMH normlarÕ bütün halka bildirilmiútir. EMH programÕ kabul edildikten sonra.

Binicilik.Kuvvetleri (Sovyetler Birli÷i’nde özel ihtisas okullarÕnda çeúitli sanatlarÕ ö÷reterek yetiútirilen genç iúçiler)” gibi spor cemiyetleri kurulmuútur. Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuútur. Bu Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun daha da kitlesel hale gelmesini sa÷lamÕútÕr. askeri hazÕrlÕ÷Õ ve bedensel dayanÕklÕlÕ÷Õ için faaliyetler yapmasÕnÕ istemiútir. eskrim ve yüzme gibi branúlar öne çÕkmÕútÕr. Spor altyapÕsÕ daha da güçlendirilmiú ve spor halkÕn yaúamÕna daha fazla girmeye baúlamÕútÕr. Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi harekatÕ sürecinde bayanlar arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕ istenilen düzeyde olmamÕútÕr. “Spor ve Av”. Beden e÷itimi ve spor herkesin istifade edebildi÷i bir duruma gelmiútir. Emekçilerin maddi refah seviyesinin kÕsmen artmasÕ ve halkÕn genel kültür seviyesinin yükselmesi. “Kafkasya Beden E÷itimcisi” gibi spor ile ilgili yayÕnlar çÕkarÕlmÕútÕr. 81000’den fazla beden e÷itimcisi yer almÕútÕr. Beden e÷itiminin kitleselleúmesi sayesinde 1940 yÕlÕnda 2036 takÕmda. devletin deste÷i de artmÕútÕr. beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn da yapÕsal de÷iúikliklerini zorunlu kÕlmÕútÕr. Azerbaycan’da ekonomik alanda yapÕlan bazÕ yenilikler sayesinde. Savaú tehlikesinin arttÕ÷Õ bu yÕllarda devlet. Bu yÕllarda “Bakü Beden E÷itimcisi”. Savaú öncesinde beden e÷itimi ve spor bayanlar arasÕnda da geliúmiútir. ülkenin savunma gücünün arttÕrÕlmasÕ için spor teúkilatlarÕndan halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn arttÕrÕlmasÕ. Devlet bünyesinde bu zamana kadar faaliyet gösteren Beden E÷itimi ùurasÕ yeniden yapÕlandÕrÕlmÕútÕr. 1938 yÕlÕnda kabul edilen halk ekonomisinin güçlendirilmesi ile ilgili üçüncü beú yÕllÕk kalkÕnma planÕnÕn gerçekleútirilmesi. “Beden E÷itimi Haberi”. Eme÷e ve VatanÕn MüdafaasÕna HazÕrÕm”. Bu kapsamda devlet çatÕsÕ altÕnda Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuútur. halkÕn refah düzeyinde artÕú gözlenmiútir. Azerbaycan halkÕnÕn spora olan ilgisi artmÕú ve bu ilgi úehir stadyumlarÕnda ve fabrika alanlarÕnda görülmüútür. Kafkasya Federasyonu 5 AralÕk 1936 yÕlÕnda da÷ÕlmÕú ve Kafkasya’da 3 cumhuriyet – Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti. Bu dönemde beden e÷itimi ve sporda uygulamaya çok önem verilmiútir. beden e÷itimi ve sporun bütün teúkilatlarda geliúmesini sa÷lamÕútÕr. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn kendi faaliyetlerinin geliúimi yanÕnda. Bu 113 .

kültürel hayatta da görülmüútür. 1940 yÕlÕnda ö÷rencilerin I. Bugün úehirlerde. Birçok rekor kÕrÕlmÕútÕr. Günümüzde de bu durum böyledir. Bu sebeplerden ötürü bizde bayanlar arasÕnda spor yeterince yaygÕnlaúmamÕútÕr. BaúarÕlÕ sporculara devlet politikasÕnÕn amaçlarÕ do÷rultusunda de÷er verilirdi. örne÷in ritmik cimnasti÷e vermez. Fakat. Bu devletin ülke emekçilerinin beden e÷itimi ve spor alanÕnda yürüttü÷ü milli siyasetin bir parçasÕ olmuútur (5:166. bu dönemde spor tesisleri inúaatlarÕ ve EMH niúancÕlarÕnÕn hazÕrlÕ÷Õ yavaú gitmiútir. KadÕnlarÕn sosyokültürel hayata daha aktif katÕlÕmÕ için bir dizi tedbir alÕnmÕútÕr. Okullar arasÕ yarÕúmalarÕn kapsamÕ geniúletilmiútir.durum sadece sporda de÷il. bir islam ülkesi oldu÷umuz için toplum bayanlarÕn spor yapmasÕna sÕcak bakmÕyordu. Ülke SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. Okullardaki beden e÷itimi faaliyetlerinde de ilerlemeler kaydedilmiútir. 1940-41’li yÕllarda okullardaki beden e÷itimi ö÷retmenleri için seminerler düzenlenmiútir. 114 .169-172). A Nadirov (2008. kÕzÕmÕn. Yaz aylarÕnda Abúeron’daki izcilerin geleneksel SpartakiadalarÕ. Sporculara belirli imkanlar sa÷lanÕrdÕ. eúimin sporcu olmasÕnÕ istemem. K Mehmetyaraov (2008. Bugün Azerbaycan bayan takÕmlarÕnda oynayan sporcularÕn birço÷u Azeri de÷ildir. Ben kardeúimin. iyi bir Müslüman kÕzÕnÕ. YÕllardÕr arka planda kalmÕú kadÕnÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlÕmÕna devlet önem vermiútir. özellikle Bakü’de bu durum biraz de÷iúmeye baúlamÕútÕr. Bundan dolayÕ takÕmlarda genellikle baúka milletlerden bayanlar olurdu. Devlet halk arasÕnda sporun geliúmesi için özel bir çaba sarf etmiútir. Sovyetler Birli÷i’de devlet sporu desteklerdi. Bu turnuvalara binlerce ö÷renci katÕlmÕútÕr. sözlü görüúme)’a göre. sözlü görüúme)’e göre. Ama. ö÷renciler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun merkezine çevrilmiútir. Onun haricinde sporcunun devlet için hiçbir önemi yoktu.167. Bu eksiklere ra÷men beden e÷itimi ve spor ülke çapÕnda yaygÕnlaúmÕútÕr. Devlet baúarÕlÕ sporcular üzerinden uluslararasÕ siyasetini güçlendirirdi.

bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕndan halkÕn fiziksel hazÕrlÕ÷ÕnÕ güçlendirmesi istenmiútir. AyrÕca. Ordunun sa÷lam ve güçlü insanlara olan ihtiyacÕnÕn giderilmesi için. 23 Eylül 1941 yÕlÕnda Sovyet Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’nin “ Eli silah tutan herkesin askeri e÷itimi hakkÕnda” aldÕ÷Õ özel kararÕn. düúmana karúÕ nefret duygusu ile yetiútirmek ve onlarÕn mücadele ruhunu güçlendirmek” olmuútur. hem fiziksel hem de ruhsal e÷itim verilmiútir. SavaúÕn ilk aylarÕnda fabrikalarda.155). Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü’nde ve Meslek YüksekokullarÕnda e÷itim alan ö÷rencilere askeri e÷itimin yanÕnda. Azerbaycan beden e÷itimi ve spor harekatÕnÕ olumsuz etkilemiútir. ö÷rencilere askeri ve fiziksel e÷itimin özel olarak verilmesi için. askeri spor oyunlarÕna. okul dÕúÕ askeri spor oyunlarÕ ile ilgili e÷itim programÕ kabul edilmiú ve uygulanmasÕ için 2300 beden e÷itimi ö÷retmeni görevlendirilmiútir. uygulamalÕ beden e÷itimi ve spor branúlarÕ ile ilgili yarÕúmalarÕn yapÕlmasÕnÕ. Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini oluúan úartlara göre yeniden yapÕlandÕrmÕútÕr. e÷itim kurumlarÕnda askeri e÷itim için gruplar. 1942-44 yÕllarÕnÕ kapsayan. ülkenin Komsomol ve Sendikalar Birli÷i organize etmiútir (6:154. binicilik. Devlet Savunma Komitesi’nin kontrolünde. ö÷renciler arasÕnda askeri ve fiziksel e÷itim oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr. Eski çocuk spor okullarÕnÕn yenilenmesine ve yenilerinin yapÕlmasÕna büyük önem verilmiútir. tarÕm kooperatiflerinde ve iúletmelerinde. Savunma sporu kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕnÕ. Bu dönemde okullarÕn ilk vazifesi: “Yetiúmekte olan nesli vatanperverlik. Savaú yÕllarÕnda ülkedeki e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi yeniden yapÕlandÕrÕlmÕútÕr.II. Bu derneklerde beden e÷itimi teúkilatlarÕ. Dünya SavaúÕ. izci ve ö÷rencilerin askeri ve fiziksel e÷itimine önem verilmiútir. her yerde savunma sporlarÕ uzmanlarÕ yetiútirmek için kurslar açÕlmÕú ve seminerler düzenlenmiútir. 1943 yÕlÕnda 13 çocuk spor okulunda 2500 ö÷renci e÷itim görmüútür. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn ve halk e÷itim merkezlerinin çabalarÕ neticesinde. Bu çerçevede. atÕcÕlÕk. e÷itim alan ö÷rencilerin ve askere ça÷rÕlma yaúÕnda olanlarÕn askeri-fiziki hazÕrlÕ÷ÕnÕ. kÕzÕl ordunun yaralanmÕú askerlerini en kÕsa zamanda iyileútirmek için çalÕúmÕútÕr. fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ yetiútirilmesine önem verilmiútir. 1941 yÕlÕndan itibaren Sovyet Beden 115 . hasta tedavisi ve askeri spor dernekleri kurulmuútur.

birçok úeye zarar vermiútir. 1944 yÕlÕnda yapÕlan SSCB güreú úampiyonasÕnda baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiúlerdir. Fizik Tedavi Bilim ùurasÕ kurmuútur. Ülkenin de÷iúik bölgelerinde fizik tedavi uzmanÕ yetiútirmek için açÕlan kurslardan mezun olanlar. Ülkedeki hastanelerde atletizm. Halk Sa÷lÕ÷Õ BaúkanlÕ÷Õ bünyesinde Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi bir büro açmÕú ve burada iyileúmekte olan askerlerin spor faaliyetlerine önem verilmiútir. Fizik tedavi faaliyetlerini Azerbaycan Halk Sa÷lÕ÷Õ BaúkanlÕ÷Õ ve beden e÷itimi teúkilatlarÕ beraber yürütmüúlerdir. Savaú yÕllarÕnda dahi Azerbaycan’da spor bayramlarÕ yapÕlmÕútÕr. Dünya SavaúÕ 9 MayÕs 1945’te Hitler AlmanyasÕ’nÕn yenilgisi ile sonuçlanmÕútÕr. 1944 ve 1945 yÕllarÕnda SSCB úampiyonu olmuútur. Bu Spartakiada’lara savaú süresince yapÕlmaya devam edilmiútir. Fizik tedavi seviyesini yükseltmek amacÕ ile Azerbaycan Spor Komitesi. AynÕ yÕl ùura. II. Ülkede büyük insani ve maddi kayÕplar yaúanmÕútÕr. Sonra bu seminerler düzenli olarak yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan’lÕ sporcular savaú yÕllarÕnda çok ön planda olmuúlardÕr. Savaú. atÕcÕlÕk gibi birçok spor branúÕnda da e÷itilmiúlerdir. Ülkenin beden e÷itimi harekatÕna büyük zarar vermiútir (6:157). kürek ve baúka birçok branúta úubeler açÕlmÕútÕr. çeúitli hastanelere gönderilmiú ve buralarda hem hijyen e÷itimi almÕúlar hem de atletizm. Azerbaycan. kuruluúlarÕ fizik tedavi ve rehabilitasyonun geliúmesi çok ciddi çalÕúmalar yürütmüúlerdir. 116 . bayanlar yüksek atlama da 1943. voleybol. Galina Ganeker. Azerbaycan’da birçok sporcu ve spor bilimci cepheden geri dönmemiútir. 1942 yÕlÕnda yapÕlan hastaneler arasÕndaki Azerbaycan SpartakiadasÕ’na yüzlerce kiúi katÕlmÕútÕr. Yedi kiúi SSCB KahramanÕ ünvanÕnÕ almÕútÕr (5:173-178). fizik tedavi ve rehabilitasyon semineri Ülkenin spor düzenlemiútir. Bu kapsamda. Binden fazla Azeri sporcu devlet tarafÕndan madalyalarla ödüllendirilmiútir. üst düzey baúarÕlarÕ da dikkat çekmiútir. bütün teúkilatlarÕ ve halkÕ ile ülke savunmasÕ için büyük çaba göstermiútir. KatÕlÕmcÕlarÕn bedensel kabiliyetlerinin yanÕ sÕra. voleybol. Azeri sporcular bu yÕllarda dahi Sovyetler Birli÷i úampiyonalarÕnda mücadele etmiúlerdir.E÷itimi ve Spor Komitesi fizik tedavi uzmanlarÕnÕn bütün hastanelerde bulunmasÕnÕ ve aktif sporculardan da yeni uzmanlarÕn hazÕrlanmasÕnÕ istemiútir.

1950 yÕlÕnda.181. Savaútan kÕsa bir zaman sonra insanlarÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlmasÕ. 17 spor sahasÕ. Azerbaycan’da sporun geliúmesinde sporcularÕn büyük rolü olmuútur. 57 basketbol ve voleybol sahasÕ. 1951 yÕlÕnÕn sonlarÕnda Azerbaycan’da 17 spor cemiyeti kayÕt altÕna alÕnmÕútÕr. 7 spor salonu halkÕn kullanÕmÕna sunulmuútur. ulusal. 1940’lÕ yÕllarÕn sonu ve 1950’li yÕllarÕn baúlarÕnda AzerbaycanlÕ sporcularÕn uluslararasÕ müsabakalara katÕlÕmÕnda artÕú olmuútur. yeniden ülkede beden e÷itimi ve sporu geliútirmek için çalÕúmaya baúlamÕúlardÕr. 2281 voleybol.183-186). Azerbaycan’daki sporcular aynÕ zamanda Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nde ö÷renciydiler.SavaúÕn bitimi ile birlikte. 1950 yÕlÕnda beden e÷itimi kadrolarÕna olan ihtiyacÕ karúÕlamak için Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’nde Beden E÷itimi Fakültesi açÕlmÕútÕr. 96 futbol sahasÕ. basketbol. 1950 yÕlÕnÕn sonlarÕnda Azerbaycan’da 262 000 sporcunun spor yaptÕ÷Õ 3881 spor takÕmÕ vardÕr. 1946 yÕlÕndan itibaren birçok branúta ülke birincili÷i yapÕlmaya baúlanmÕú. tenis kortu ve çok amaçlÕ spor salonu vardÕr. Bu çerçevede de Sendikalar Birli÷i’ne önemli görevler düúmüútür. Bu yÕllarda birçok spor takÕmÕ kurulmuútur. 374 futbol sahasÕ. Enstitü mezunlarÕ beden e÷itimi ö÷retmeni diplomasÕ almakla birlikte. Bu karar bütün spor teúkilatlarÕnda tartÕúÕlmÕú ve sporun geliúimine önemli katkÕlar sa÷lanmÕútÕr. Mezunlar özellikle köylerdeki okullara gönderilmiúlerdir (5:180. ayrÕca anatomi ihtisasÕ da almÕúlardÕr. SSCB ve uluslararasÕ ölçekteki yarÕúmalara birçok AzerbaycanlÕ sporcu katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. zarar görmüú spor tesislerinin onarÕlmasÕ ve yenilerinin yapÕlmasÕ için önemli çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerini barÕú döneminin úartlarÕna uygun olarak yeniden yapÕlandÕrmak ve metodolojik olarak da geliúmesini sa÷lamak zorunlu hale gelmiútir. 2 çocuk stadyumu. Azerbaycan sporcularÕn kullanÕmÕnda. 117 . 6 stadyum. Azerbaycan’Õn beden e÷itimi ö÷retmenleri ve sporcularÕ. Spor teúkilatlarÕnÕn ekonomik imkanlarÕ geniúlemiútir. Azerbaycan K(b)PMK’nÕn 8 ùubat 1949’da kabul etti÷i “Beden e÷itimi ve sporun geliúimindeki önemli eksikliklerin giderilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” karar alÕnmÕú ve halkÕn ekonomisinin arttÕrÕlmasÕ amaçlanmÕútÕr.

Belarus gibi ülkelerde spor Azerbaycan’a kÕyasla daha fazla geliúmiútir. Rusya sporcularÕnÕn milli takÕmlara daha çok katÕlmasÕ. Yine bu yÕllarda.SSCB’nin ilk defa katÕldÕ÷Õ 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’nda Sovyet milli takÕmÕ içinde mücade eden serbest güreúçi Reúid Memmedbeyov gümüú madalya kazanmÕútÕr. yerine SSCB Spor Kulüpleri ve TeúkilatlarÕ Birli÷i 118 . seçim sürecindeki uzmanlarÕn yanlÕ davranmasÕ gibi daha birçok sebepten dolayÕ Azeri sporcular olimpiyat oyunlarÕna yeteri düzeyde katÕlamamÕúlardÕr (1:30. Fakat SSCB milli takÕmlarÕna girmek. Bu çerçevede 1 Mart 1959 yÕlÕnda SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi tasfiye edilerek. 1950 yÕlÕnda kurulan Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’ndeki Beden E÷itimi Fakültesi. 218 ülke çapÕnda dereceli. 150 spor ustasÕ. Di÷er taraftan. Ülke çapÕndaki ilk ve orta ö÷retim beden e÷itimi ö÷retmenlerini ise Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü hazÕrlamaktadÕr. Eski Sovyetler Birli÷i’ne dahil olan Rusya. AynÕ karar Azerbaycan Hükümeti tarafÕndan da kabul edilmiútir. Sovyetler Birli÷i’nin ideolojisi de burada kendini göstermiútir. Ülke büyüklü÷ü ve nüfus açÕsÕndan da her zaman Azerbaycan’dan önde olmuúlardÕr. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü kuruldu÷undan bu yana 1385 yüksek e÷itimli uzman yetiútirmiútir. Azerbaycan’da 300. 1311 dereceli sporcu vardÕr. Ukrayna. 9 Ocak 1959 yÕlÕnda beden e÷itimi harekatÕnda toplumsal esaslarÕn geniúletilmesine yönelik “Ülkede beden e÷itimi yönetimi hakkÕnda” kararÕ kabul etmiútir. 1959 yÕlÕna gelindi÷inde 259 beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútirmiútir. Çeúitli spor branúlarÕnda bu ülkelerin sporcularÕ ile müsabaka yapmak. di÷er cumhuriyetlere daha az yer verilmesi. “Sovetskiy Sport” gazetesinin 1957 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda çÕkan sayÕlarÕnÕn birinde. Bu dönemde Azeri sporcular Sovyetler Birli÷i bayra÷Õ altÕnda müsabakalara katÕlmÕúlardÕr. onlar arasÕndan birincilik kazanmak zor olmuútur. 1957 yÕlÕnda Antrenörler Okulu’na çevrilen Gence Beden E÷itimi Meslek Yüksekokulu’da ülke sporuna 800’den fazla beden e÷itimi ve spor ö÷retmeni kazandÕrmÕútÕr. Azerbaycan sporcularÕnÕn baúarÕlarÕ yazÕlmÕútÕr.000’den fazla kiúinin spor yaptÕ÷Õ 3860 spor takÕmÕ vardÕr. 27 tane de SSCB dereceli hakem bulunmaktadÕr. SSCB Hükümeti.31). Buna göre. Ülkede 13 emektar spor ustasÕ. bir milli takÕmda olimpiyat oyunlarÕna katÕlmak hiç de kolay olmamÕútÕr.

SpartakiadasÕ’ndan önce uygulamaya koyulmuútur. ülke sporunun esaslarÕ geliútirilmiútir. 493 futbol sahasÕ. Azerbaycan spor teúkilatlarÕ. Spartakiada’ya baúarÕlÕ bir úekilde hazÕrlanmak için bir dizi çalÕúmalar yapmÕúlardÕr. 3000’den fazla voleybol ve basketbol sahasÕ. halkÕn bütün tabakalarÕnÕn düzenli olarak spora katÕlÕmÕnÕ sa÷lamak için. Ülkedeki bütün spor ile ilgili kuruluúlar bu birli÷e ba÷lanmÕútÕr. YalnÕz. Azerbaycan’da ilk defa spor tÕbbÕ ile ilgili faaliyet gösteren Bakü Sa÷lÕk Merkezi kurulmuútur. 1962 yÕlÕnda Azerbaycan’da bayanlarÕn I. ülke sporcularÕnÕn teknik ve taktik düzeyinin yükseltilmesi daha öncelikli bir konu olmuútur. sporu kitlesel hale getirmek için çalÕúmÕútÕr. 1962 yÕlÕnda Bakü’de kadÕn ve spor üzerine toplantÕlar yapÕlmasÕ. Bu merkez. kadÕnlar arasÕnda sporun geliúmesine katkÕ sa÷lamÕútÕr. Daha sa÷lÕklÕ ve güçlü bireyler yetiútirilmesi için. günün taleplerine cevap verecek yeni tedbirler alÕnmasÕ gerekmiútir. Bu da Azerbaycan halkÕnÕn %8. Emekçilerin sa÷lÕklÕ olmasÕnÕ da bütün devlet organlarÕ çok önemsemiútir. 1960 yÕlÕnda Azerbaycan’da 23 stadyum (1500 ve daha fazla seyirci kapasiteli). Azerbaycan beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ. 24 tenis kortu.000’den fazla bayan sporcu katÕlmÕútÕr. Birlik. 59 atÕcÕlÕk tesisi.kurulmuútur. fizik tedavi ve rehabilitasyon ile ilgili seminerler düzenlemiútir. Bu Spartakiada’ya 100. bayanlar arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕ için önemli bir adÕm olmuútur. e÷itim kurumlarÕndaki spor faaliyetleri için birtakÕm programlar geliútirilmesi için çalÕúmalar yapÕlmasÕnÕ istemiútir. AyrÕca.8’ini oluúturmaktadÕr. 3 avcÕlÕk sahasÕ bulunmaktadÕr. Azerbaycan devleti. Bu ba÷lamda. ülkedeki di÷er bütün sa÷lÕk ve spor teúkilatlarÕ ile beraber çalÕúmÕú. Bu yÕllarda Azerbaycan’daki sporcu sayÕsÕ 324. Beden e÷itimi ve sporu daha da geliútirmek için. ProgramlarÕn uygulanmasÕ ile birlikte ö÷rencilerin beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine olan ilgisi günden güne artmÕútÕr. Bu geliúmeler ö÷rencilerin genel e÷itim sürecine de olumlu 119 . devlet tarafÕndan alÕnan tedbirler SSCB’nin II. yeni metodlar geliútirmeye çalÕúmÕúlardÕr. 19 yüzme havuzu. HazÕrlÕklar kapsamÕnda. 679 spor salonu.800’e ulaúmÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporun kitleselleúmesinde de önemli bir noktaya gelinmiútir. SpartakiadasÕ’nÕn yapÕlmasÕ.

Ülkedeki e÷itim kurumlarÕndaki beden e÷itimi ve sporu daha da geliútirmek için Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn özel bir kararÕ ile 72 tane spor lisesi açÕlmÕútÕr.187. yarÕúmalarÕn düzenlenmesinde gösterdi÷i bütün çabalarÕnÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ gerekir ki. Köylerde beden e÷itiminin yeterince geliúmemesinde. Fakat. øl ve ilçelerdeki spor okullarÕna teorik ve uygulamalÕ alanlarda destek için. Azerbaycan’da 1933 yÕlÕndan 1965 yÕlÕna kadar olan dönemde toplamda 2589 beden e÷itimi uzmanÕ (546’sÕ bayan) hazÕrlanmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor köylerde bütün halka ulaúamamÕútÕr. spor tesislerinin yapÕmÕnda. “Kadrolar herúeyi halleder” sloganÕ ile beden e÷itimi ve sporun geliúmesi için çalÕúÕlmÕútÕr. Ülkenin bütün köylerinde sosyo-kültürel faaliyetler yanÕnda. Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü Beden E÷itim Fakültesi’nde 259 beden e÷itimi uzmanÕ hazÕrlamÕútÕr.yansÕmÕútÕr. Bu dönemde köylerde de beden e÷itimi ve spor geliúmeye baúlamÕútÕr. spor köylü gençlerin bedensel sa÷lÕ÷ÕnÕn en önemli aracÕ olsun” kararÕ alÕnmÕútÕr. Bu uzmanlarÕn yetiútirilmesinde en büyük pay 2330 uzman ile Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsüne aittir. Bunlardan 130’u bayandÕr (5:186. Bu yÕllarda beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕna ayrÕ bir önem verilmiútir. Birçok zirai üretim ve tarÕm iúletmesinde beden e÷itimi ve spor. Beden e÷itimi uzmanlarÕ ülkenin her tarafÕna da÷ÕlmÕúlardÕr. Son yedi yÕl içinde ülkede 994 yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanÕ yetiútirilmiútir. emek verimlili÷inin arttÕrÕlmasÕnÕn ve sa÷lÕklÕ bireylerin yetiútirilmesinin bir vasÕtasÕ olarak görülmüútür (6:161). köylerdeki bu geliúmeler istenilen seviyeye gelmemiútir. spor kulüplerinin teúkilat zayÕflÕ÷Õ. Bu liselerin hepsi ayrÕ ayrÕ spor branúlarÕnda faaliyet göstermiúlerdir. Köylerde beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinde eksikliklerin giderilmesi ve kitle sporunun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕ ile ilgili 9 Ocak 1959’da bir karar alÕnmÕútÕr. 1965 yÕlÕnda Azerbaycan’daki çocuk spor okulu sayÕsÕ 26’ya ulaúmÕútÕr.189-192). beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine de çok önem verilmiútir. Bu çalÕúmalarÕn sonucu olarak. E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn Beden E÷itimi ùubesi’ne ba÷lÕ bir spor okulu kurulmuútur. 120 . spor tesislerinin azlÕ÷Õ. Köylerde gerekli olan sportif altyapÕnÕn oluúturulmasÕ ile ilgili “Toplumun. iúçilerin e÷itiminin. uzman kadrolarÕn yetersizli÷i etkili olmuútur.

8 Tablo – 2: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor tesisleri ve sahalarÕ sayÕsÕ Stadyum (seyirci kapasitesi 1500 ve daha üstü olan) Futbol sahasÕ Voleybol. insanÕn bedensel. Bütün bunlara ra÷men. zihinsel ve ruhsal geliúiminde önemli olan sporun. Spor tesisleri ile ilgili problemler kÕsmen giderilmiú olsa da tam olarak çözülememiútir. yeni spor tesislerine de ihtiyaç duyulmuútur. köy halkÕnÕn maddi refah düzeyinin ve kültür seviyesinin durmadan yükselmesinin bir sonucu olmuútur. dahil edilmiútir. her bir kuruluúta uygulanmasÕ. Beden e÷itimi dersleri bütün kuruluúlarÕn e÷itim programlarÕna. Beden e÷itimi ve spora olan talebin artmasÕyla birlikte. 1959’dan 1966’ya kadar olan 7 yÕllÕk sürede köylerdeki sporcularÕn sayÕsÕ üç kat artmÕútÕr. Tenis sahalarÕ 15 1200 5100 Ülkenin ilkö÷retim. ortaö÷retim ve yüksekö÷retiminde spor iyi bir seviyeye ulaúmÕútÕr. haftada 4 saatten az olmamak kaydÕyla. Tablo -1: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor takÕmlarÕ ve sporcu sayÕlarÕ Spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ Sporcu sayÕsÕ (bin) 1965 yÕlÕnda SSCB spor ustasÕ olanlar Derece kazanmÕú sporcular (bin) 5054 825 139 135. istenilen seviyeye gelmese de ülke genelinde bu 7 yÕllÕk zaman zarfÕnda sporda önemli baúarÕlar elde edilmiútir. 1965 yÕlÕnda bu sayÕ 187000’e ulaúmÕútÕr. Köy sporcularÕnÕn teknik-taktik altyapÕsÕnÕn güçlü olmamasÕnÕn yanÕ sÕra. spor yapan bayanlarÕn sayÕsÕ da oldukça az olmuútur. Bütün e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi dersleri ön plana çekilmiútir. Köylerde sporun geliúmesinde elde edilen baúarÕlar. okullardaki ö÷rencilerin sportif yeteneklerinin geliútirilmesi ve bütün e÷itim kurumlarÕnda ö÷rencilerin spor yapabilece÷i fiziki 121 . Basketbol. Köylerdeki sportif faaliyetler. 1959 yÕlÕnda 66500 sporcu varken. Örne÷in.AlÕnan bu karar neticesinde. Azerbaycan Hükümeti’nin 1966 yÕlÕnda “Beden e÷itimi ve sporun daha da geliútirilmesiyle ilgili tedbirler hakkÕnda” aldÕ÷Õ karara göre. 1965 yÕlÕna gelindi÷inde köylerdeki beden e÷itimi ve spor artan taleplere cevap verememiútir.

Gençlerin sivil dünya de÷erlerine sahip olmasÕ. 1974 yÕlÕnda Bakü’den baúka 36 ilde faaliyet gösteren 59 tane çocuklar ve gençler spor okulu bulunmaktadÕr. økincisi ise sporcular uluslararasÕ yarÕúmalarda úampiyon oldu÷unda. tesisleri. AlÕnan kararda özellikle spor tesislerinin inúasÕna. belde ve köylerdeki e÷itim ve iú merkezlerinde spor kompleksleri. ilçede. Haydar Aliyev’in Azerbaycan’Õ yönetti÷i 1969-1982 yÕllarÕ arasÕnda beden e÷itimi ve sporun geliúmesi için önemli iúler görülmüútür. Sportif alandaki yeni yapÕlanmalar kapsamÕnda 1968 yÕlÕnda Azerbaycan Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuú. Haydar Aliyev’in spora verdi÷i deste÷i úu ifadelerinden de anlamak mümkündür: “Genellikle. ølki CumhurbaúkanÕ herhangi bir ülkeye gitti÷inde kaldÕrÕlÕr. fiziki ve ruhsal olarak geliúmesini sa÷layan bütün faaliyet alanlarÕ yaygÕnlaútÕrÕlmÕútÕr. 1970-80’li yÕllarda Azerbaycan’da sporun maddi ve teknik alt yapÕsÕnÕn geliúmesi için önemli çalÕúmalar yapmÕútÕr (1:12). sahalarÕ ve merkezleri açÕlmÕútÕr (69:3). bir ülkenin bayra÷Õ dünyada resmen iki defa kaldÕrÕlÕr. Bu okullarda 690 antrenör çalÕúmaktadÕr. spor bilimlerinin geliúimine.úartlarÕn oluúturulmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. Haydar Aliyev.200). salonlarÕ. köylerdeki sportif faaliyetlerin daha üst seviyeye çÕkarÕlmasÕna öncelik verilmiútir. AyrÕca. hem devlet marúÕ çalÕnÕr hem de 122 . Spor için para aktarÕlmÕú. Spor Kulüpleri ve TeúkilatlarÕ Birli÷i kapatÕlmÕútÕr.198. Bu yÕllarda gençlerin sosyal. 1973 yÕlÕnda Bakü’de spor sarayÕnÕn temeli atÕlmÕútÕr. 1975 yÕlÕnda sadece Bakü’de 250 spor sahasÕ ve merkezi kullanÕma sunulmuútur. her ilde. sporcularÕn teknik-taktik seviyesi ile spor tesislerinin niceli÷i ve kalitesi de artmÕútÕr. Ülkenin 790 bin sporcusu Olimpiyat OyunlarÕ öncesinde muhtelif ölçeklerdeki turnuvalara katÕlmÕúlardÕr (5:193-196. halkÕn bedensel sa÷lÕ÷Õ için beden e÷itiminin kitleselli÷inin arttÕrÕlmasÕ gibi konular her zaman hükümetin gündeminde olmuú ve bu hususta birçok adÕm atÕlmÕútÕr (1:12-14). ülke sporunun dünya seviyesine çÕkarÕlmasÕ. halkÕn sa÷lÕ÷Õ ile ilgili önemli bir sosyal alandÕr. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn verimli çalÕúmalarÕ sayesinde ülkede sadece beden e÷itimcilerin ve sporcularÕn sayÕsÕ de÷il. beden e÷itimi ve spor.

3 bin kiúi fiziki hazÕrlÕk gruplarÕnda. AyrÕca. Çünkü Partimiz halkÕn sa÷lÕ÷Õna daima birinci derecede önem vermektedir. 3433 spor takÕmÕnda 611. 5. Basketbol. e÷itim müesseselerinin. AlÕnan karara göre: “ Beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi büyük siyasi önemi olan bir meseledir. 1972 yÕlÕnda 16 spor kampÕ faaliyet göstermiútir. sporcularÕn baúarÕsÕnÕn siyasi karakter taúÕdÕ÷ÕnÕ.bayrak kaldÕrÕlÕr…”. bu baúarÕnÕn aynÕ zamanda devlet baúarÕsÕ oldu÷u söylemiútir (69:4).4 bin (69:7) kiúi de sa÷lÕk gruplarÕnda çalÕúmÕútÕr. Bu yÕllarda beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕ daha iyi hale getirmek için birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. ülkenin önde gelen sporcularÕnÕn seviyelerinin 123 . Tenis sahalarÕ 1969 25 2077 5260 1973 26 2497 5370 Ülkedeki beden e÷itimci ve sporcu hazÕrlÕ÷ÕnÕn daha iyi hale getirilmesi için 21 Haziran 1974 yÕlÕnda bir toplantÕ yapÕlmÕútÕr. 6 A÷ustos 1974 yÕlÕnda Azerbaycan Komünist Parti Merkezi Komitesi ve Bakanlar Kurulu: “Ülkedeki beden e÷itimi ve sporun durumu ve daha da geliútirilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” bir karar kabul etmiútir.5 bin emekçi düzenli olarak spor yapmÕútÕr. Haydar Aliyev. Burada beden e÷itimi ve spor her yönüyle analiz edilmiútir. Bu çalÕúmalarÕn neticeleri. 1972 yÕlÕnÕn sonlarÕna do÷ru Bakü’de de÷iúik branúlarda birçok yarÕú yapÕlmÕútÕr. Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm programÕnÕn yeni bir aúamasÕnÕn uygulamaya konmasÕyla birlikte halkÕn sportif faaliyetlere katÕlmasÕnda iyi sonuçlar elde edilmiútir. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn SSCB ùampiyonasÕ’nda 4. 23. köylerde ve halkÕn yaúadÕ÷Õ yerlerde spor tesislerinin arttÕrÕlmasÕ. Bunun için beden e÷itimi ve spor bütün Parti teúkilatlarÕnÕn daima dikkat merkezinde olmalÕdÕr”. Tablo-3: Azerbaycan’da 1969 ve 1973 yÕllarÕndaki spor tesisleri sayÕsÕ (69:6) Tesisler Stadyum (seyirci kapasitesi 1500 ve daha üstü olan) Futbol sahasÕ Voleybol. ülke kurumlarÕnÕn. Buna göre. olmasÕ. Bundan bir müddet sonra. tarÕm kredi kooperatiflerinin ve iúletmelerinin on binlerce sporcusunun çeúitli yarÕúmalarda elde ettikleri baúarÕlarla alÕnmÕútÕr.

Bu yÕllarda sporda bilimsel araútÕrmalar oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr.433’e ulaúmÕútÕr. kitaplar ülkenin de÷iúik yerlerinde basÕlmÕú ve yayÕnlanmÕútÕr.yükseltilmesi ile ilgili önemli adÕmlarÕn atÕlmasÕyla birlikte. Sadece Bakü’de Beden E÷itim Meslek Yüksekokulu 3 yÕlda (1971. 1974 yÕlÕnda Moskova’da yapÕlan “Ça÷daú Toplumda Spor” adlÕ uluslararasÕ kongrede Azerbaycan’dan birçok spor bilimci makalelerini sunmuútur. ülke sporcularÕnÕn teknik kapasitelerinin arttÕrÕlmasÕ zorunlulu÷u. 1973) 708 kiúi mezun etmiútir. Özellikle köy okullarÕnda beden e÷itimi ö÷retmenine olan ihtiyacÕ karúÕlamak için ùamahÕ.201). Bu yÕllarda beden e÷itimi ö÷retmenlerinin sayÕsÕnda da artÕú gözlenmiútir. Merkez üç ayda bir. 1974-1975 yÕllarÕnda yapÕlan Spartakiada’lara 673 bin’den fazla kiúi katÕlmÕútÕr. ülkenin tüm kuruluúlarÕnÕn yapmÕú oldu÷u yarÕúmalar olmuútur. V. 28 kiúi bronz madalya almÕúlardÕr.163). Bu yÕllarda Azerbaycan’da ortaö÷retim ve yüksekö÷retimden mezun olan beden 124 . Bilim adamlarÕ tarafÕndan hazÕrlanan bilimsel makaleler. 2 bronz) kazanmÕútÕr. 5 kiúi gümüú. Ülkenin kitlesel yarÕúmalarÕ olan. Bu yarÕúmalarda 20 ülke rekoru kÕrÕlmÕútÕr. SSCB geneline kÕyasla daha geri kalmÕútÕr. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü 1966 – 1974 yÕllarÕ arasÕnda 1743 kiúi yetiútirmiútir. yapÕlan bilimsel araútÕrma sonuçlarÕnÕ yayÕnlamaya baúlamÕútÕr. Bu sonuçlar bir önceki Spartakiada’da elde edilen sonuçlardan daha iyi olmuútur. Bu amaçla 1975 yÕlÕnda Spor Komitesi’ne ba÷lÕ Bilimsel AraútÕrma Merkezi kurulmuútur. ùeki’deki pedagoji okullarÕnda beden e÷itimi úubeleri açÕlmÕútÕr (6:162. Spartakiada’da Azerbaycan milli takÕmÕ sadece 7 madalya ( 1 altÕn. 2 kiúi altÕn. A÷dam. araútÕrmalar. Azerbaycan kendi içinde sporda ciddi ilerlemeler kaydetmiú olsa da. SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan’Õn 83 sporcusu baúarÕlÕ olmuútur. beden e÷itimi ve sporun idare úeklinin de yeniden yapÕlanmasÕ úeklinde kararlar alÕnmÕútÕr (5:200. Ülkedeki sporun kitleselleúti÷inin göstergesi. Sporda kitleselleúmenin artmasÕ. 1974 yÕlÕnda bu sayÕ 884. spor bilimlerinin daha iyi hale getirilmesini gerekli kÕlmÕútÕr. 4 gümüú. 1972. A÷daú. SSCB halklarÕnÕn VI. Son 10 yÕlda düzenli olarak spor yapanlarÕn sayÕsÕ iki kat artmÕútÕr. ùuúa.

tarÕm kredi kooperatifleri ve tarÕm iúletmelerinde spor yarÕúmalarÕnÕn düzenlenmesi hakkÕnda” karar almÕúlardÕr. Asya ve Afrika ülkelerinin sporcularÕ ile iliúkiler geliúmiútir. 10 küçük kitap yayÕnlamÕúlardÕr. Ülkede sporun toplumdaki rolü hakkÕnda pedagojik araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕ için 1976 yÕlÕnda Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’ne ba÷lÕ olarak beden e÷itimi úubesi açÕlmÕútÕr. 1975/76 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda ülkenin ilk ve ortaö÷retim kurumlarÕnda 35 tane spor sÕnÕfÕ açÕlmÕútÕr. Gelinen bu nokta SSCB ortalamasÕndan % 23 daha fazladÕr. 1972 yÕlÕnda yüksekö÷retimde EMH normlarÕnÕ sa÷layan ö÷rencilerin oranÕ % 1 iken. sÕnÕf ö÷rencisi katÕlmÕú. Avrupa. Bunlardan 14 bini altÕn niúan seviyesine ulaúmÕútÕr. Ünlü voleybolcu ønna Riskal ise gümüú madalya kazanmÕútÕr. AynÕ yÕlda “Okulda beden e÷itimi” ve “Azerbaycan okulu” dergilerinin spor ekleri de yayÕnlanmaya baúlamÕútÕr. okullar için müfredat. Ülkenin bütün kurum ve kuruluúlarÕnÕn çabasÕ sayesinde beden e÷itimi ve sporun daha fazla insanÕn hayatÕna girmesi için alÕnan tedbirler.e÷itimcilerin sayÕsÕ % 80 artmÕútÕr. 125 . Bu yÕllarda Azerbaycan sporunun uluslararasÕ arenadaki nüfuzu da artmÕútÕr. Bu dönemde yüksekö÷retimde de spor oldukça geliúmiútir. Beden e÷itimi faaliyetlerinin daha kitlesel hale getirilmesi için. 2 milyona yakÕn kiúinin spor faaliyetlerine katÕlÕmÕ sa÷lamÕútÕr. Bu yÕllarda beden e÷itimi ve spor anayasal seviyede devlet deste÷i ile buluúmuútur. 1975 yÕlÕna gelindi÷inde % 25’e çÕkmÕútÕr. De÷iúik branúlarda uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlar elde edilmiú. AynÕ yÕlda 706. yabancÕ ülke takÕmlarÕ ile dostluk yarÕúmalarÕ yapÕlmÕútÕr.8 bin ö÷renci EMH normlarÕnÕ yerine getirmiútir. Ülkeye iki altÕn madalyayÕ hentbolcu bayanlardan Refige ùabanova ve Lyudmila ùubina getirmiútir. Azerbaycan Sendikalar Birli÷i Sekreterli÷i ve Spor Komitesi “Kurum ve kuruluúlarda. Beden e÷itimi ve sporun sosyo-pedagojik etkileri ile ilgili araútÕrmalar yaygÕnlaúmÕútÕr. Montreal Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azeri sporcular SSCB milli takÕmÕ içinde baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiúlerdir.-X. 1974 yÕlÕnda okullardaki beden e÷itimi derslerine 937 bin IV. 4 kitap. ùubede görev yapan bilim adamlarÕ 60’dan fazla bilimsel makale. AzerbaycanlÕ antrenörler ve beden e÷itimi ö÷retmenleri tecrübe paylaúÕmÕ ve sporcu hazÕrlamak için de÷iúik ülkelere gitmiúlerdir. 3162 spor takÕmÕ kurulmuútur.

øran (95). güreúçiler 132. yaz tatillerini hem dinlenerek hem de spor yaparak geçirmiúlerdir. 1979 yÕlÕnda spor yapan kiúi sayÕsÕ 2 milyon 100 bine ulaúmÕútÕr. 397’si dÕúarÕda) yapmÕúlardÕr. 27 atÕcÕlÕk tesisi açÕlmÕútÕr. 55 ülke ile 806 müsabaka (409’u SSCB’de. Macaristan ve Do÷u Almanya (61). Romanya (58) takÕmlarÕ ile yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan ve SSCB çapÕndaki yarÕúmalara katÕlan ö÷rencilerin sayÕsÕ artmÕútÕr. UluslararasÕ çocuk yÕlÕ ilan edilen 1979 yÕlÕnda. Sadece 1979 yÕlÕnda 500 bin EMH niúanÕ alan sporcu. OkullarÕn geneli spor tesisleri ile donatÕlmÕútÕr. 126 . Okullardaki spor salonlarÕnÕn sayÕsÕ 860’a çÕkmÕútÕr.Azeri sporcularÕn isimleri dünyanÕn birçok ülkesinde bilinir hale gelmiútir. 315 bin dereceli sporcu. Bu Azerbaycan’Õn uluslararasÕ spor camiasÕ ile iliúkilerinin artmasÕnÕn sonucu olmuútur. Dünya SavaúÕ’ndan sonra yapÕlmÕútÕr. 1977-78 yÕllarÕnda ülkede 8 stadyum. 130 spor salonu. gerisi II. Azeri sporcular 531 müsabakada galip gelmiúlerdir (5:202-208). Bu sayÕ 1974 yÕlÕndaki sayÕdan iki kat daha fazladÕr. Bu müsabakalarÕn sadece 12 tanesi 1941 yÕlÕna kadar yapÕlmÕú. 1978 yÕlÕnda okullardaki spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ 3391’e ulaúmÕútÕr. 772 binden daha fazla çocuk ülke çapÕndaki yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. BunlarÕn dÕúÕnda daha birçok spor tesisinin de yapÕmÕ sürdürülmüútür (6:165). Yine bu yÕllarda çocuklar ve gençler spor okullarÕnÕn sayÕsÕ 108’e ulaúmÕútÕr. futbolcular 161. ülkede bulunan 1500 izci kampÕnda 265 bin çocuk. Okullardaki spor sÕnÕflarÕnda 2 binden fazla genç sporcu e÷itim almÕútÕr. 1 Ocak 1977 yÕlÕna kadar Azeri sporcular 25 spor branúÕnda. 200’e yakÕn SSCB spor ustasÕ hazÕrlanmÕútÕr. Ülkedeki okullarÕn kullanÕmÕnda olan 7000 spor sahasÕ ve birçok spor tesisi hizmet vermiútir. Bütün okullarda 5004 beden e÷itimi ö÷retmeni görev yapmÕútÕr. 127 futbol sahasÕ. Azerbaycan’da tesisleúme yolunda da önemli adÕmlar atÕlmÕútÕr. hentbolcular 71 müsabaka yapmÕúlardÕr. 1979 yÕlÕnda E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn çocuklar ve gençler spor okullarÕ 16 SSCB spor ustasÕ hazÕrlamÕútÕr. 1 milyona yakÕn insan düzenli olarak spor yapmaktadÕr. En çok müsabaka Polonya (96). basketbolcular 80. Azeri voleybolcular yabancÕ ülke rakipleri ile 174. Bu da 1974 yÕlÕndan 200 bin kiúi daha fazladÕr.

AynÕ ölçüde okullarda sporun yaygÕnlaúmasÕ için de giriúimlerde bulunulmuútur. Konferansta aúa÷Õdaki konular üzerinde ciddi bir úekilde durulmuútur. 69 gümüú. Birçok yüksekö÷retim kurumunda spor bilimleri konferansÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. yüzme havuzu. Bu konferanslardan biri de 24-27 Nisan 1979’da Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Madalya kazananlar arasÕnda Azeri sporcularda bulunmaktadÕr.Kiúili÷in her taraflÕ ve ahenkli geliúiminde beden e÷itimi ve sporun rolü (5:208-212) 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB 80 altÕn. spor kompleksleri ve tesislerinin inúasÕna da büyük önem verilmiútir. özellikle de çocuk ve kadÕnlar arasÕnda popüler hale gelmiútir. 28 Mart 1980’de Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun durumu etraflÕ bir úekilde müzakere edilmiútir.Yüksekö÷retim kurumlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor anabilim dallarÕnda bilimsel araútÕrmalarÕn sayÕsÕ oldukça artmÕútÕr. 46 bronz madalya kazanmÕútÕr (49:73). Azerbaycan Hükümeti genç neslin e÷itiminde önemli bir yeri olan beden e÷itimi ve spora büyük önem vermiútir. Bu müzakereye ba÷lÕ olarak “Beden e÷itimi ve sporun durumu ve daha da geliútirilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” karar kabul edilmiútir. Hentbolda Larisa Savkina altÕn. 1. SSCB çim hokeyi milli takÕmÕnda yer alan Tatyana ùviqanova bronz madalya kazanmÕúlardÕr.Beden e÷itimi sisteminin geliútirilmesinin yollarÕ ve úekilleri 3. Beden e÷itimi ve sporun geliúimine ve kitleselleúmesine büyük önem 127 . Azerbaycan Hükümeti’nin almÕú oldu÷u bu kararlar ülkenin her tarafÕnda uygulanmaya baúlanmÕú ve halk arasÕnda spor yaygÕnlaúmaya baúlamÕútÕr. Azerbaycan’Õn ekonomik açÕdan güçlenmesi neticesinde beden e÷itimi ve spor toplumun bütün tabakalarÕnda. Gennadi Kryckin ve Aleksandr Lukyanov gümüú. Viktor Perevezin.Modern toplumda beden e÷itimi ve sporun geliúiminin sosyal kanuna uygunlu÷u ve fonksiyonlarÕ 2. AyrÕca fiziki úartlarÕ daha da geliútirmek için stadyum. Bu kapsamda ülkedeki bütün kuruluúlar beden e÷itimi ve sporun daha da yaygÕnlaúmasÕ için çalÕúmalar sürdürmüúlerdir. Kürekte Vasili Yakuúa.

sporun geliúmesi için her türlü adÕmÕ atmÕútÕr. AyrÕca. Berde.veren Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK) ve SSCB Bakanlar Kurulu 2 Eylül 1981’de “Beden e÷itimi ve sporun daha da kitleselleútirilmesi hakkÕnda” özel bir karar almÕútÕr.5 milyon$) harcanarak yapÕlmÕútÕr. Bakü Devlet Komisyonu tarafÕndan stadyum içinde atletizm pisti kullanÕma açÕlmÕútÕr. onlarÕn emek kabiliyetlerinin ve emek verimlili÷inin yükseltilmesine. O dönemin kuru ile 1. Birçok Azeri sporcu SSCB spor ustasÕ ünvanÕ almÕú. AlÕnan bu kararÕ iyi bir úekilde analiz eden Azerbaycan. 4 yüzme havuzu ve 75 spor salonu ve birçok spor tesisi yapÕlmÕútÕr. SSCB rekoru kÕrmÕú ve kendi ülke rekorlarÕnÕ da geliútirmiúlerdir. Burada 32 spor branúÕndan 28’inde Azerbaycan’dan 394 sporcu mücadele etmiútir. dayanÕklÕ ve yüksek manevi niteliklerin úekillenmesine. aynÕ zamanda Kafkasya’nÕn da en büyük Çocuklar ve Gençler Spor Kompleksi açÕlmÕútÕr. E÷itim alan gençlerin beden e÷itimi sisteminin geliútirilmesi için de önemli adÕmlar atÕlmÕútÕr. 30’dan fazla sÕnÕfÕ olan okullarda okul dÕúÕnda e÷itim veren ö÷retmenlerin maaúÕ arttÕrÕlmÕútÕr. vatanÕn savunmasÕna hazÕr olmasÕna. 1982 yÕlÕnda ùamahÕ. AçÕlan bu pist Azerbaycan’da atletizmde uluslararasÕ standartlara uygun ilk ve tek kapalÕ atletizm pisti olmuútur. Azerbaycan Komünist Partisi Merkezi Komitesi. Azerbaycan’Õn bütün 128 . SSCB halklarÕnÕn VIII. Bu karara göre “Beden e÷itimi harekatÕnÕn. ve Tovuz úehirlerinde çok amaçlÕ kullanÕma uygun olan stadyumlar yapÕlmÕútÕr. insanlarÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn artÕrÕlmasÕna. 1981 yÕlÕnda Gence’de sadece ülkenin de÷il. Ülkenin her köúesinde tesisleúmede ciddi adÕmlar atÕlmÕútÕr. ülkenin 30’dan fazla ilinde çocuk ve gençler spor okullarÕnÕn açÕlmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. güçlü. Bu kararla birlikte özellikle köylerde sporu daha da geliútirmek için çalÕúÕlmÕútÕr. 26 Nisan 1983’te “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕ ve daha iyi sporcular yetiútirilmesi” ile ilgili bir karar almÕútÕr. sa÷lÕklÕ ve mutlu bir neslin yetiútirilmesine yardÕm etmektir”. Spartakiada’sÕna 1980’lerin ilk yÕllarÕnda da hazÕrlÕklar sürdürülmüútür. Bu kapsamda 9 stadyum.25 milyon manat (1. bütün fiziki e÷itim sisteminin vazifesi. Ö÷rencilere beden e÷itimi için ayrÕlan kaynaklar da ço÷altÕlmÕútÕr.

836 tane de antrenör bulunmuútur. Bunlardan 5’i altÕn madalyadÕr. Satrançla meúgul olanlarÕn sayÕsÕ 6000’e ulaúmÕútÕr (5:212. 1983 yÕlÕnda ülkede 4000 genç satranççÕnÕn satranç oynadÕ÷Õ 15 satranç okulu bulunmaktadÕr. Ülkenin spor yurtlarÕnda 40 ilden 543 çocuk bulunmaktadÕr. SSCB. 1984 Los Angeles Olimpiyat OyunlarÕ’nÕ boykot etmiútir.kurum ve kuruluúlarÕ özellikle satrancÕn geliúmesi için de yo÷un çalÕúmalar yürütmüúlerdir. Sadece 1985 yÕlÕnda 28 tane çocuklar ve gençler spor okulu açÕlmÕútÕr. 2 gümüú ve 3 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (6:167. okullarda spor sÕnÕflarÕnÕn açÕlmasÕ da sporcu hazÕrlÕ÷Õnda önemli bir aúama olmuútur. øsviçre gibi ülkelerin sporcularÕ da katÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan’dan 16 sporcu katÕlmÕútÕr. Bu oyunlara sosyalist ülkeler ile birlikte Avusturya. Bunun yerine sosyalist ülkeler Moskova’da “Dostluk-84” oyunlarÕnÕ düzenleme kararÕnÕ almÕúlardÕr. 16’sÕ ise bronz madalya olmak üzere toplamda 36 madalya kazanÕlmÕútÕr. Fransa.215. 1985 yÕlÕnda Azerbaycan’da 59 spor sÕnÕfÕ açÕlmÕútÕr.217-219).168). Bu dönemde çocuklar ve gençler arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕnda çocuklar ve gençler spor okullarÕnÕn rolü büyük olmuútur. Bu dönemde çocuk ve gençler spor okullarÕnda 1639 antrenör çalÕúmÕútÕr. YapÕlan çalÕúmalar neticesinde ülkenin birçok ilinde çocuk ve gençler satranç spor okullarÕ açÕlmÕútÕr. 16’sÕ gümüú. Burada 18 dünya rekoru ve 47 spor branúÕnda 94 olimpiyat rekoru kÕrÕlmÕútÕr. 1981 yÕlÕndan itibaren. Gençler SSCB Spor OyunlarÕ’nda 4’ü altÕn. 20 kiúi ise SSCB spor ustasÕ ünvanÕnÕ almÕútÕr. AynÕ zamanda güreúçiler Avrupa ùampiyonasÕ’nda üç altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. Bu okullarda 28 bin ö÷renci ile birlikte. Sadece 1985 yÕlÕnda Sendikalar Birli÷i’ne ba÷lÕ olarak 68 çocuklar ve gençler spor okulu faaliyet göstermiútir. çocuk ve gençlerin sportif faaliyetlere katÕlmasÕ için büyük çaba harcamÕúlardÕr.214. Ülkenin bütün spor teúkilatlarÕ. Kanada. Bununla birlikte ülkedeki okullarÕn sayÕsÕ 253’e ulaúmÕútÕr. Ö÷rencilerin 17. AyrÕca. Okullardaki spor sÕnÕflarÕ E÷itim BakanlÕ÷Õ ve spor teúkilatlarÕnÕn çalÕúmalarÕ neticesinde açÕlmÕútÕr. Bu sporcular 11 altÕn. 129 . Azerice ve Rusça olmak üzere ayda iki defa “ùahmat” ve ùahmatÕ” gazeteleri basÕlmÕútÕr. SSCB SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan çocuk ve gençler spor okullarÕnÕn ö÷rencileri 18 madalya kazanmÕúlardÕr.

Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK)’nin “Kulüplerden ve spor tesislerinden istifade edilmesinin daha iyi hale getirilmesi” ile ilgili 12 Haziran 1985 tarihli kararÕ, spor tesislerinin daha da geliúmesine ve daha verimli kullanÕlmasÕna olanak sa÷lamÕútÕr. Bu karara ba÷lÕ olarak Azerbaycan’da, spor tesislerinden yararlanmanÕn iyileútirilmesi ile ilgili geniú bir plan hazÕrlanmÕútÕr. Tesislerden daha rasyonel ve verimli bir úekilde yararlanmak için, beden e÷itimcilerinin ve sporcularÕnÕn mesuliyetinin arttÕrÕlmasÕ için birtakÕm uygulamalar getirilmiútir.

Azerbaycan’da sporu kitleselleútirme çabalarÕnÕn odak merkezinde kadÕnlarÕn, özellikle de yerli Azeri kadÕnlarÕn ve ö÷rencilerin düzenli olarak beden e÷itimi ve spora yönlendirilmesi bulunmuútur.

SSCB V. Yaz Köy OyunlarÕ’nÕn 1985’te Azerbaycan’da yapÕlmasÕ ülkenin spor hayatÕnda önemli bir yere sahip olmuútur. OyunlarÕn yapÕlmasÕ için, spor teúkilatlarÕ önemli iúler yapmÕúlardÕr. Ülkenin birçok úehrindeki spor tesisleri yenilenmiútir. Azerbaycan bu oyunlarda 21 altÕn, 18 gümüú, 17 bronz madalya kazanmÕútÕr. Bundan önceki oyunlarda 8. olan milli takÕm, burada 4. olmuútur. Köy sporcularÕnÕn yüksek sportif baúarÕlarÕ köydeki emekçilerin beden e÷itimi ve spora ilgisinin artmasÕnÕn, köylerin sosyal geliúiminin ve sporun köy emekçilerinin yaúamlarÕna çok fazla nüfuz etmesinin bir göstergesi olmuútur. Sportif anlamda yapÕlan bütün çalÕúmalar neticesini göstermiú ve Azeri sporcularÕn hem SSCB’de hem de uluslararasÕ spor kamuoyunda daha fazla tanÕnmalarÕnÕ sa÷lamÕútÕr. Bu dönemde beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlÕ÷Õ da baúarÕlÕ bir úekilde yürütülmüútür. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü ile birlikte Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’de yüksek e÷itimli spor uzmanlarÕ hazÕrlamaya baúlamÕútÕr. 1985 yÕlÕnda APø’nin beden e÷itimi ve savaúa hazÕrlÕ÷a giriú fakültesi ilk mezunlarÕnÕ vermiútir. Azerbaycan’da ilk defa 145 kiúi beden e÷itimi ve savaúa hazÕrlÕ÷a giriú ö÷retmeni diplomasÕ almÕútÕr.

Gençler arasÕnda sporun daha da yaygÕnlaúmasÕ ve sportif baúarÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ için Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ 1985 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Hankendi

130

úehrinde beden e÷itimi ve spor anabilim dallarÕ baúkanlarÕnÕn katÕlÕmÕyla üç günlük bir seminer düzenlemiútir. Burada Moskova, Kiev ve St. Petersburg’un ünlü spor bilimcileri de bildirilerini sunmuúlardÕr. Azerbaycan’Õn de÷iúik kurum ve kuruluúlarÕndan birçok spor bilimci de sunumlarÕnÕ yapmÕúlardÕr. Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ spor bilimlerinin geliúimine çok önem vermiútir. 1978 yÕlÕndan itibaren Moskova, St. Petersburg, Kiev gibi daha birçok úehirden ünlü spor bilimcilerin katÕlÕmÕ ile üç tane spor bilimleri kongresi yapÕlmÕútÕr. Kongrede sunulan bildiriler daha sonra yayÕnlanmÕútÕr. Spor bilimcilerin yetiútirilmesine ayrÕca önem verilmiútir. Bu kapsamda ilk defa, APø’de beden e÷itimi teorisi ve metodolojisi’nde yüksek lisans programÕ açÕlmÕútÕr. Tez savunmasÕ yapacak olan ö÷renciler, Moskova, St. Peterburg ve Kiev’deki özel úuralara gönderilmiúlerdir. SatrançÕn geliúimi içinde özel bir çaba gösterilmiútir. Ülkenin il ve ilçelerinde 24 bin kiúinin meúgul oldu÷u 44 satranç okulu faaliyet göstermiútir.

Bütün bu sportif geliúmelere ra÷men çocuklarÕn ve ö÷rencilerin sportif e÷itiminde ve iyi sporcularÕn hazÕrlanmasÕnda bazÕ eksiklikler gözlenmiútir. Birçok okulda derse girmeden önce sabah cimnasti÷i yapÕlmamÕú ve beden e÷itimi dersleri çok düúük seviyede uygulanmÕútÕr. On binlerce çocuk genellikle beden e÷itimi derslerinden muaf tutulmuútur. Ö÷renciler arasÕnda yarÕúmalara katÕlÕm oranÕ %60’Õ geçmemiútir. Spor okullarÕnÕn veriminin düúük olmasÕnÕn nedenleri arasÕnda, yetenekli çocuklarÕn seçiminin iyi bir úekilde yapÕlmamasÕ da etkili olmuútur. Bu sebeple okullara kayÕt yaptÕran birçok ö÷renci daha sonra kayÕtlarÕnÕ sildirmiúlerdir. Bu okullarÕn kalitesinin düúük olmasÕnda iyi bir antrenman programlarÕnÕn olmamasÕ ve antrenörlerin de mesleki açÕdan yetersiz olmalarÕnÕn payÕ büyük olmuútur. Antrenörlerin geneli birden fazla iú yapmÕúlardÕr. 1639 kadrolu antrenörün sadece %53.1’i üniversiteden mezun olmuútur. Yönetim kadrosunun da üçte biri üniversite diplomasÕ almamÕútÕr (5:220-224,226,228).

Seoul Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan’dan 19 sporcu katÕlmÕútÕr. Azeri sporcular, 3 altÕn, 1 gümüú ve 2 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (3:48). Azerbaycan sporcularÕnÕn yüksek baúarÕlar elde etmesi beden e÷itimi ve spor kadrolarÕnÕn baúarÕlÕ bir úekilde hazÕrlanmasÕ ile mümkün olmuútur. øyi sporcular ve spor adamlarÕ kendi

131

sportif beceri ve yeteneklerini geliútirmek için düzenli olarak, SSCB’nin iyi olan beden e÷itimi kuruluúlarÕna gönderilmiúlerdir. Genç spor adamlarÕ yüksek lisans yapmak için Moskova’ya, St. Peterburg’a ve Kiev’e gitmiúlerdir. 1990 yÕlÕnda ülkenin bütün e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi derslerini, o alanÕn uzmanlarÕ vermiúlerdir. Azerbaycan’Õn beden e÷itimi teúkilatlarÕnda 17 bin beden e÷itimi ö÷retmeni görev yapmÕútÕr. Bunlardan 11700’ü üniversiteden mezun olmuútur. 1990’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda Azerbaycan halkÕnÕn üçte biri sporla meúgul olmuú, altÕda biri ise spor kuruluúlarÕnda çalÕúmÕútÕr. Ülkede bulunan bütün kurum ve kuruluúlara ait takÕm sayÕsÕ 8000’e ulaúmÕútÕr. AyrÕca, 70 tane stadyum, 2000’den fazla futbol sahasÕ, 30’dan fazla yüzme havuzu, 1300 spor salonu ve 9000’e yakÕn oyun sahasÕ bulunmaktadÕr. Ülkedeki sportif kuruluúlarda çalÕúan spor adamlarÕnÕn %90’Õ ya üniversite ya da liselerin spor bölümlerinden mezun olmuúlardÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda okullarda 7000 beden e÷itimi ö÷retmeni e÷itim vermiútir. Hepsi kendi alanÕnda uzmanlÕ÷a sahip olmuúlardÕr. Bu yÕllarda beden e÷itimi ve sporun geliúmesi ve halk arasÕnda daha da yaygÕnlaúmasÕ için birtakÕm devlet kararlarÕ kabul edilmiútir. Sporun geliúmesi için ayrÕlan kaynak arttÕrÕlmÕútÕr. Bir dizi modern spor tesisi yapÕlmÕú, beden e÷itimi ve spor kadrolarÕ geniúletilmiú, spor uzmanlarÕnÕn hazÕrlÕ÷ÕnÕn kalitesi yükselmiú, sporla ilgilenenlerin sayÕsÕ artmÕútÕr. Ülkede 42 spor branúÕnda faaliyet gösterilmiútir. Bunlardan 10’u milli spor branúlarÕ olmuútur.

HalkÕn

spora

olan

ilgisinin

artmasÕ,

beden

e÷itimi

teúkilatlarÕnÕn

kitleselleúmesinin ve sosyo-pedagojik öneminin artmasÕna, sportif e÷itimin kalitesinin yükselmesine, anlamÕnÕn geniúlemesine ve verimlili÷in artmasÕna, Azerbaycan sporcularÕnÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlarÕnÕn artmasÕna neden olmuútur. Ülkenin birçok sporcusu Olimpiyat, Dünya ve Avrupa ùampiyonu olmuúlardÕr (5:229-232).

6.2.3. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi

Azerbaycan’da 80’li yÕllarÕn sonu, 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda toplumsal hayatÕn di÷er alanlarÕnda oldu÷u gibi Azeri sporunun geliúimi de durmuútur. Bu dönemde toplumu olumsuz olarak etkileyen siyasi, ekonomik ve ideolojik problemler

132

yüzünden ülkede gençler ve spor siyasetine yeteri derecede önem verilememiútir. Sovyetler Birli÷i döneminde kazandÕ÷Õ baúarÕlarla bütün dünyada ün yapmÕú sporcularÕn büyük ço÷unlu÷u kötü yaúam úartlarÕndan dolayÕ ülkeyi terk etmek zorunda kalmÕú, yapÕlan spor tesisleri de bakÕmsÕzlÕk yüzünden kullanÕlamaz hale gelmiútir (1:14). SSCB 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda da÷ÕlmÕútÕr. Azerbaycan 18 Ekim 1991’de ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ ilan etmiútir. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte, Azerbaycan sporcularÕ uluslararasÕ spor arenasÕnda kendi ülkeleri için mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr. Ülkede beden e÷itimi ve sporun geliúmesine Milli Olimpiyat Komitesi’nin kurulmasÕ, ulusal federasyonlarÕn uluslararasÕ federasyonlara üye olmasÕ önemli bir katkÕ sa÷lamÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporda mevcut olan zengin kültürel miras Azeri sporunun daha da geliúmesi için önemli bir kaynak oluúturmuútur. Devlet kurumlarÕ ve Milli Olimpiyat Komitesi’nin destekleriyle Azerbaycan’da sporun altyapÕsÕ daha da geliúmiútir. 2 KasÕm 1992 yÕlÕnda Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) Avrupa Olimpiyat Komitesi’ne, 24 Eylül 1993’te de UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi (IOC)’ne üye olmuútur. 1993 yÕlÕnÕn sonlarÕnda 14 tane olimpik spor federasyonu, uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr.

Ba÷ÕmsÕz

Azerbaycan’Õn

spor

teúkilatlarÕnÕn

esas

vazifesi

ülkedeki

sporcularÕn sayÕsÕnÕn daha da arttÕrÕlmasÕ ve alÕnan sportif baúarÕlarÕn seviyesinin daha üst noktalara taúÕnmasÕ olmuútur. Bu amaçlar do÷rultusunda, antrenman sistemlerinin daha da geliútirilmesi, tesisleúme oranÕnÕn arttÕrÕlmasÕ ve antrenörlerin uzmanlÕklarÕnÕn yükseltilmesi zorunlu olmuútur. Azerbaycan olimpik sporlara daha fazla önem vermiútir. Birçok spor branúÕnda her yÕl il ve ülke úampiyonalarÕ yapÕlmÕútÕr. Azeri sporcular Olimpiyat OyunlarÕ, Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ gibi birçok uluslararasÕ úampiyonaya katÕlmÕúlardÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕ ba÷ÕmsÕz Azerbaycan Cumhuriyeti’nin beden e÷itim harekatÕnÕn úekillenme dönemi olmuútur (5:233,234). Ba÷ÕmsÕz Azerbaycan milli takÕmlarÕ ilk defa 1992 yÕlÕnda Barselona Olimpiyat OyunlarÕ’na Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) içinde katÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan’dan joducu Nazim Hüseynov, cimnastikçi Valeri Belenki, eskrimci ølgar Memmedov, atÕcÕ Valeri Timoxin ve masa tenisçi Valentina Popova katÕlmÕúlardÕr (46:211). Judocu Nazim Hüseynov ülkeye ilk olimpiyat altÕn madalyasÕnÕ getirmiútir. 1988 Seoul OlimpiyatlarÕ’nda altÕn madalya kazanan ølgar Memmedov, bu

133

olimpiyatlarda beúinci olmuútur. Valeri Belenki ise takÕm yarÕúmalarÕnda altÕn, bireysel yarÕúmalarda bronz madalya kazanmÕútÕr. Bu olimpiyatlar Azerbaycan olimpiyat tarihinde yeni sayfalar açmÕútÕr (1:32,33). AynÕ yÕl içinde Azerbaycan boks, halter, güreú ve atÕcÕlÕk gibi birçok branúta madalyalar kazanmÕútÕr. Sadece 1993 yÕlÕnda Azeri sporcular de÷iúik branúlardaki Dünya ùampiyonalarÕ’nda 27 madalya (9 altÕn, 12 gümüú, 6 bronz), Avrupa ùampiyonalarÕ’nda ise 33 madalya (14 altÕn, 11 gümüú, 8 bronz) kazanmÕúlardÕr. 1995 yÕlÕna gelindi÷inde ise 23 altÕn madalya kazanÕlmÕútÕr (5:234,235).

Azerbaycan gençli÷inin teúkilatlanmasÕ, gençler ile ilgili faaliyetlerin tek merkezden yönetilmesi amacÕyla 26 Temmuz 1994 tarihinde Gençlik ve Spor BakanlÕ÷Õ kurulmuútur (26:5). Haydar Aliyev yeni kurulan bakanlÕ÷a önemli vazifeler vermiútir. Bu vazifeler; Azerbaycan devletinin gençler siyasetinin daha iyi yürütülmesinden, Azerbaycan’da sporun geliúmesinden, Azerbaycan’Õn güçlü bir devlete çevrilmesi sürecinde gençlerden daha verimli istifade edilmesi ve bütün bunlar için sosyal, siyasi, ekonomik ve teknik alt yapÕsÕnÕn oluúturulmasÕndan ibaret olmuútur. AyrÕca genç neslin e÷itimi, onlarÕn sosyal, fiziki ve ruhsal açÕdan geliúimini sa÷layacak faaliyet alanlarÕnÕn çeúitlendirilmesi, gençlerin evrensel de÷erlere sahip olmasÕ, sporun uluslararasÕ seviyeye yükseltilmesi, beden e÷itimi ve sporun kitleselli÷inin sa÷lanmasÕ gibi birçok önemli faaliyeti BakanlÕk yürütmüútür. Bu BakanlÕk daha sonra Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’na dönüútürülmüútür. 5 Mart 1995’te Azerbaycan CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev yeni bir kanun hükmünde kararname imzalamÕútÕr. Bu kararnameye göre, halk arasÕnda sa÷lÕklÕ yaúam tarzÕnÕn yaygÕnlaúmasÕ ve beden e÷itimi ve sporun altyapÕsÕnÕn geliútirilmesi, bu alana bütün halkÕn yardÕmÕnÕn sa÷lanmasÕ amacÕyla gençlerin spora olan ilgisinin arttÕrÕlmasÕ ve Azerbaycan sporunun uluslararasÕ arenaya çÕkmasÕna gerçek bir zemin oluúturmak için Azerbaycan CumhurbaúkanÕ’na ba÷lÕ Spor Fonu kurulmuútur. AynÕ yÕl içinde bazÕ sporcularÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ ile ilgili bir kararname çÕkarÕlmÕútÕr. Buna göre Olimpiyat ùampiyonu Nazim Hüseyinov “ùöhret” adlÕ devlet niúanÕ, 12 kiúi de “ Tereggi” (ilerleme) adlÕ madalya ile ödüllendirilmiútir. AyrÕca bu sporcularÕn birço÷una bir ömür boyu maaú ba÷lanmÕútÕr. Haydar Aliyev birçok kez gençlerle bir araya gelmiú, 1996 yÕlÕnda yapÕlan I. Gençler Forumu’na katÕlmÕú ve üç yÕlda bir

134

1997 yÕlÕnda forumun birinci yÕl dönümünde. 1998-2004 yÕllarÕ arasÕnda sporcular için 5 milyar manattan (1. 1998 yÕlÕnda bazÕ sporcular ve onlarÕn antrenörleri için AMOK aylÕk ücret ödemeye baúlamÕútÕr.2 milyon$) daha fazla para harcanmÕútÕr. 2 ùubat’Õ Gençler Günü ilan etmiútir (1:26). milli spor federasyonlarÕnÕn durumunu incelemiú ve bu çalÕúma sonucunda federasyonlarÕn faaliyetleri aktifleútirilmiútir. AMOK Yürütme Kurulu’nun 1997 yÕlÕndaki toplantÕsÕnda Sidney OlimpiyatlarÕ’na hazÕrlÕk için program ve komite komisyonlarÕ belirlenerek onaylanmÕú ve Milli Olimpiyat Akademisi’nin oluúturulmasÕ hakkÕnda karar alÕnmÕútÕr. gelecek vaat eden sporcular ve antrenörleri için ücretlendirme esasnamesini onaylamÕútÕr. Yeni yönetim kurulu ilk olarak cumhuriyetin kamu spor kurumlarÕyla iletiúim kurmuú. 2001’de 173. Sadece 2000-2003 yÕllarÕnda. Bu esasnameye dayanarak. sporcularÕn sosyal durumunu araútÕrarak. Azeri sporcular de÷iúik uluslararasÕ yarÕúmalarda 500’den fazla madalya kazanmÕúlardÕr. sporcularÕn yaúam standartlarÕ ve antrenman yerleri yÕldan yÕla daha iyi hale getirilmiútir (1:17-22). Azerbaycan. Bu dönemde beden e÷itimi ve spor ile. Azerbaycan’da ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn yeniden kazanÕlmasÕyla. tesisleúmenin artmasÕ ve yüksek seviyeli antrenörlerin sayÕsÕnÕn ço÷almasÕ. devlet gençler siyaseti hakkÕnda kanunlar kabul edilmiú. 2002’de175. 1997’de 136. Sporculara verilen maddi destek. Azerbaycan 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ’na 23 sporcu ile katÕlmÕú ve güreúte Namig Abdullayev gümüú madalya kazanmÕútÕr. Bu dönemde Azerbaycan Hükümeti’nin uluslararasÕ spor kamuoyu ile de iliúkileri geniúlemiútir (5:235). ço÷u olimpik sporlarda olmak üzere. 1998’de 168. genç cumhuriyet. konularda faaliyete geçilmiútir (28:60. 1999’da 166. ølham Aliyev baúkan seçilmiútir. tüm alanlarda oldu÷u gibi sporda da uluslararasÕ arenaya çÕkma úansÕ kazanmÕútÕr. 2000’de 160. hazÕrlÕk için kamp yerleri ayarlama vb. Haydar Aliyev. 2003’de 188 madalya kazanÕlmÕútÕr.yapÕlmasÕnÕ istemiútir. AMOK. Ülkedeki spor hayatÕnda köklü reformlar yapÕlmasÕ ihtiyacÕ sonucunda AMOK’un 31 Temmuz 1997 tarihinde yapÕlan Genel Kurulu’nda Komite’nin yeni yönetim kurulu belirlenmiú. sporcularÕn uluslararasÕ arenada gösterdikleri baúarÕyÕ olumlu etkilemiútir. 2000 yÕlÕndaki 135 . 1998 yÕlÕnÕn ilk aylarÕndan itibaren sporcularÕn yarÕúmalara katÕlmasÕnÕ sa÷lama.61).

Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda 200 ülke içinden 34. NahçÕvan.1999 IV. Lenkeran úehirlerinde modern spor kompleksleri yapÕlmÕútÕr.2003 Gençler Judo Avrupa ùampiyonasÕ Azerbaycan’da voleybol. uluslararasÕ federasyonlar birçok organizasyonu Azerbaycan’da gerçekleútirmiútir. Gence.112. KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na ise 2 sporcu ile katÕlmÕútÕr. atÕcÕlÕkta Zemfira Meftahedinova altÕn. çim hokeyi gibi daha birçok branúta uluslararasÕ organizasyon yapÕlmÕútÕr. altÕn madalya kazanmÕútÕr. 1998 yÕlÕnda Azerbaycan’Õn 5 sporcusu ilk defa Nagano úehrindeki KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlmÕúlardÕr. boks. olmuútur. 2000 yÕlÕnda Azerbaycan boks tarihinde ilk defa Gençler Dünya Boks ùampiyonasÕ’nda Ferhad Acalov úampiyonanÕn en teknik sporcusu ünvanÕnÕ alarak.2003 Ritmik Jimnastik Dünya KupasÕ 7.2002 Serbest Güreú Avrupa ùampiyonasÕ 4. 2006 yÕlÕnda Torino’da yapÕlan XX. Serbest güreúte Namig Abdullayev. boksta Vugar Elekberov bronz madalya kazanmÕúlardÕr.1996 UluslararasÕ Enver Çoudri Boks TurnuvasÕ 2. 2001-2003 yÕllarÕ arasÕnda judo.236).117). Bunlardan bazÕlarÕ úunlardÕr: 1. Guba. Bu yÕllarda Azerbaycan’Õn Bakü. Azerbaycan’da 90’lÕ yÕllarÕn ikinci yarÕsÕnda elde edilen yüksek sportif baúarÕlardan dolayÕ. SatranççÕ Teymur Recebov ise dünyanÕn en genç gross master (büyük usta) ünvanÕnÕ almÕútÕr (5:235. Bakü’de uluslararasÕ standartlarda kürek ve atÕcÕlÕk tesisleri inúa edilmiú ve birçok 136 . Serbest güreúte ise Ceyhun Zahidov Avrupa ve Dünya ùampiyonu olmuútur. Berde. KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan 4 sporcu ile katÕlmÕútÕr.2003 Gençler Satranç Dünya ùampiyonasÕ 6. Her üç olimpiyat oyununda da Azeri sporcular madalya kazanamamÕúlardÕr (51:105. futbol. AynÕ yÕl içinde Nizami Paúayev gençlerde halter Dünya ùampiyonu olmuútur. 2002 yÕlÕnda Salt Lake City úehrinde yapÕlan XIX. Gençler Boks Avrupa ùampiyonasÕ 3.2002 Gençler Satranç Avrupa ùampiyonasÕ 5. sambo güreúi branúlarÕnda birçok madalya kazanÕlmÕútÕr. hentbol. ùeki. Ülkede kÕú sporlarÕnda da sporcular mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr.

1998 yÕlÕnda “Olimpiya” ve 2004 yÕlÕnda “Sportsmen” dergileri. Bu da yazÕlÕ kaynaklarÕn güvenilirli÷i konusunu gündeme getirmektedir. Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ö÷retim üyeleri ve ö÷rencileri. Azerbaycan’da spor ilgili konularda nesnel davranmadÕklarÕ söylenebilir. Günümüzde spor ile ilgili yayÕnlanan birçok yazÕlÕ kaynakta devletin spor siyaseti ile ilgili olumsuz ifadelere rastlamak çok zordur. Olimpiyat Akademisi olimpizmin ruhunu insanlara aktarmak için bilimsel konferanslar ve sempozyumlar düzenlemiútir. gerek Avrupa gerekse UluslararasÕ ölçekli birçok sportif toplantÕ ve yarÕúmanÕn yapÕldÕ÷Õ yer haline gelmiútir.000’lere çÕktÕ÷Õ dönemlerde olmuútur. ølki 1932 yÕlÕnda yayÕnlanmaya baúlayan “ødman Gazetesi” Sovyet döneminde Beden E÷itimi ve Spor Komitesi tarafÕndan çÕkarÕlmÕú ve günümüzde Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ çÕkarmaya devam etmektedir. AFFA’ya ba÷lÕ olarak “Futbol DünyasÕ” gazeteleri yayÕnlanmaktadÕr. TirajÕnÕn 100. T Askerov (2008. 2001 yÕlÕnda AMOK tarafÕndan “Olimpiya DünyasÕ” gazetesi çÕkarÕlmaya baúlanmÕútÕr. her yÕl spor bilimleri ile ilgili konferanslar yapmaya baúlamÕúlardÕr. AyrÕca Bakü. Devletin olumsuz spor politikalarÕnÕ eleútirememektedirler. “Futbol+gol”. “Het-trik”. Bakü. Çünkü. Spor ile ilgili birçok yayÕn çÕkmaya baúlamÕútÕr. Bu kapsamda 6 Nisan 2001’de UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi’nin ola÷an toplantÕsÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr (5:236238). Günümüz Azerbaycan spor medyasÕ. 137 . Spor ile ilgili problemlere yeterince temas etmedikleri görülmektedir. Bu uygulamalarÕ spor alanÕnda yayÕnlanan kitaplarda da görmek mümkündür. Henüz ülkede bu rekoru kÕran gazete olmamÕútÕr. “Çempion”.spor tesisi de yenilenmiútir. Sadece ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda yayÕnlanmayan gazete. uluslararasÕ spor organizasyonlarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ popüler bir úehir haline gelmiútir. elektronik posta) ile yapÕlan görüúmede spor yayÕnlarÕ ile ilgili úu bilgileri aktarmÕútÕr. 18 Nisan 1998 yÕlÕnda Milli Olimpiyat Akademisi kurulmuútur. Günümüzde “Futbol+”. Sovyet döneminde Azerice ve Rusça yayÕnlanmÕútÕr. özellikle devlet ile do÷rudan veya dolaylÕ iliúkisi olan medya organlarÕ.

Türkiye’den ve øran’dan da birçok ö÷renci lisans ve yüksek lisans e÷itimlerini burada tamamlamÕúlardÕr. Dünya ve Olimpiyat úampiyonu olmuútur. 99 gümüú ve 187 bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. finalde Rusya milli takÕmÕna galip gelmiú ve Dünya KupasÕ’nÕ kazanmÕútÕr. Azerbaycan bu zaman zarfÕnda birçok branúta iyi dereceler elde etmiú ve birçok madalya kazanmÕútÕr. 9 ö÷retim üyesine “Tereggi MadalyasÕ” ve 21 ö÷retim üyesine de “Ülkenin Emektar Ö÷retmeni” ünvanÕ verilmiútir. A÷acan Abiyev. Hükümetin 23 Mart 1999 tarihli kararÕ ile Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü. A÷acan Abiyev’in sayesinde 1992-2003 yÕllarÕ arasÕnda birçok Azeri boksör Avrupa. Bunlardan 23 tanesi olimpik spor federasyonudur. 2004 yÕlÕnda Güreú Dünya KupasÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Bu büyük e÷itim kurumunda Avrupa ve Dünya ùampiyonalarÕ ile Olimpiyat OyunlarÕ’nda birçok madalya kazanmÕú sporcular e÷itim almÕúlardÕr. IOC’nin kararÕ ile 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nÕn boks müsabakalarÕnda genel sekreter olmuútur. Azerbaycan güreúçileri de önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Ba÷ÕmsÕz Azerbaycan’Õn ilk madalya alan sporcularÕ güreúçiler olmuúlardÕr. 2003 yÕlÕna kadar Azerbaycan’Õn 50’den fazla federasyonu uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr. Azerbaycan.ølk defa 27 AralÕk 1997 yÕlÕnda “Beden E÷itimi ve Spor” hakkÕnda kanun kabul edilmiútir. CumhurbaúkanÕ tarafÕndan üstün hizmetlerinden dolayÕ 4 ö÷retim üyesine “ùeref Ordeni” (úeref madalyasÕ). Kanun 4 bölüm ve 30 maddeden oluúmuútur (47:63). 1993-2003 yÕllarÕ arasÕnda uluslararasÕ boks turnuvalarÕnda 112 altÕn. Dünya ve Olimpiyat OyunlarÕ gibi büyük organizasyonlarda 21 altÕn. Azerbaycan Boks Federasyonu BaúkanÕ Prof. Beden e÷itimi ve spor sahasÕnda hazÕrlanan uzmanlarÕn sayÕsÕ sürekli artmÕútÕr. Ülkede resmi kayÕtlarda 58 federasyona ulaúÕlmÕútÕr. AynÕ dönemde (1993-2003). Azerbaycan’da baúarÕlÕ sporcularÕn ve beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕnda Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin büyük hizmetleri olmuútur. Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda boksta birçok baúarÕ elde edilmiútir. Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’ne çevrilmiútir. 25 Mart 2002 yÕlÕndan itibaren de Bakü Beden 138 . 39 bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. 23 gümüú. di÷er branúlarda Avrupa. Dr.

12 gümüú ve 6 bronz madalya kazanmÕútÕr. Dünya ùampiyonlarÕ ve Olimpiyat OyunlarÕ’nda hakemlik yapmÕútÕr. Dr. Ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda ise sadece iki Olimpiyat Oyunu’nda (1996-2000). bilimin ve ülkenin savunma gücünün geliútirilmesi ile birlikte. kolejde ise 276 kiúi yetiútirilmiútir. Haydar Aliyev’in hem SSCB (1969-1982).aiba. antrenman uygulamalarÕnÕn daha iyi seviyelere çÕkarÕlmasÕ. UluslararasÕ hakem olan. sosyo kültürel yapÕsÕnÕn. A÷acan Abiyev. 1 gümüú ve 1 bronz madalya kazanmÕútÕr. Birçok AzerbaycanlÕ spor adamÕ ülkelerini uluslararasÕ federasyonlarda ve spor teúkilatlarÕnda temsil etmiútir (5:239-245). SporcularÕn uluslararasÕ alanda elde ettikleri baúarÕlar devletin spora verdi÷i deste÷in açÕk bir göstergesi olmuútur. Beden E÷itimi ve Turizm Koleji’ne çevrilmiútir. 2 altÕn. Azeri birçok hakem Avrupa. 07. 54 kiúiden oluúan milli takÕm 8 ayrÕ branúta oyunlara katÕlmÕú. Azerbaycan sporcularÕ SSCB milli takÕmlarÕnda Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕldÕ÷Õ yÕllar arasÕnda (1952-1988) 10 altÕn. Sadece 2003 yÕlÕnda ülkenin sporcularÕ 188 madalya kazanmÕúlardÕr. AIBA Yönetim Kurulu ile Bilim ve AraútÕrma Komisyonu üyesidir (www.E÷itimi Meslek Yüksekokulu. 139 . insanlarÕn sa÷lÕklÕ bir yaúama sahip olmasÕ amacÕyla beden e÷itimi ve sporun kitleselleúmesi ve sporcularÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda iyi sonuçlar elde etmesi için önemli iúler görmüú ve spora devamlÕ ilgi göstermiútir (52:5). BunlarÕn 74’ü olimpik spor branúlarÕna aittir. e÷itimin. yazÕlÕ kaynaklarÕn hazÕrlanmasÕ gibi birçok önemli iúler yapÕlmÕútÕr.2009).org. Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda ülkedeki spor bilimlerinin geliúmesi. Akademide yapÕlan bilimsel araútÕrmalar sayesinde hem bilim adamlarÕ kendilerini daha fazla geliútirmiú hem de üst düzey sporcular yetiútirilmiútir. Bu Olimpiyat OyunlarÕ’na 52 Azeri sporcu katÕlmÕútÕr.05. Prof. Sadece 2002-2003 yÕllarÕnda Akademi’de 1452. hem de ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra (1993-2003) Azerbaycan’Õn yönetiminde oldu÷u dönemlerde halkÕn sosyo-ekonomik.

maddesine göre.Azerbaycan’da 1. 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ’na 166 sporcu ve 18 spor branúÕnda hazÕrlÕklara baúlanmÕútÕr. Böylelikle. Milli Olimpiyat Komitesi. Azerbaycan Atina’da güreú. atÕcÕlÕk. Fakat. Azerbaycan ilk defa teakwondo ve ritmik jimnastik branúlarÕnda olimpiyatlara katÕlmÕútÕr. Azerbaycan’da olimpiyatlarda baúarÕlÕ olmuú sporcular Milli Kahraman ilan edilmiútir. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ. Buna ba÷lÕ olarak da Organizasyon Komitesi kurulmuútur. takÕm sporlarÕna göre daha ileri seviyede olmuútur. Kanunun yerine getirilmesi amacÕyla Bakanlar Kurulu’nun 30 A÷ustos 2004 tarihli kararnamesiyle “Beden e÷itimi ve sporun geliúiminin devlet programÕ” onaylanmÕútÕr. yüzme. Atina OlimpiyatlarÕ’nda ise 1 altÕn ve 4 bronz madalya kazanarak 48. ülkede olimpik hareket daha da yaygÕnlaúmÕú. halter. Azerbaycan’da ferdi branúlarÕn hazÕrlÕ÷Õ. komitelerin. Program 2005-2008 yÕllarÕnÕ kapsamÕú. 2005-2008 140 . Birçok ülke AzerbaycanlÕ antrenörleri kendi sporcularÕnÕ hazÕrlamak için ülkelerine davet etmiútir. Azerbaycan Sidney OlimpiyatlarÕ’nda 2 altÕn ve 1 bronz madalya kazanarak 34. ülkede beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi devlet siyasetinin bir parçasÕdÕr. özellikle bakanlÕklarÕn. Azerbaycan Hükümeti Olimpiyat OyunlarÕ’na hazÕrlÕkla ilgili özel bir kararname çÕkarmÕútÕr. úirketlerin ve il özel idarelerinin bünyesinde bulunan sosyal birlik ve teúkilatlarÕna önemli yükümlülükler vermiútir. Olimpiyat OyunlarÕ’na hazÕrlÕk ve katÕlÕm devlet tarafÕndan yürütülmüútür. boks. atletizm. Azerbaycan’da sporun her yönden geliútirilmesi 1997 yÕlÕnda kabul edilen “Beden E÷itimi ve Spor HakkÕnda” kanun ile düzenlenmiútir.5 milyondan fazla insan spor yapmaktadÕr. Devlet programÕ sporun geliúimi ile ilgili. yapÕlmasÕ gerekenler ve sporun geliúim yollarÕ belirtilmiútir. ülkede faaliyet gösteren bütün sportif teúkilatlarÕn. Beden e÷itimi ve spor hakkÕndaki kanunun 1.. Spor TeúkilatlarÕ ve FederasyonlarÕ hazÕrlÕk sürecini beraber yürütmüúlerdir. olmuútur. 1996 yÕlÕndan itibaren. 10 branúta olimpiyatlara katÕlabilmiútir. Azeri sporcular 40’a yakÕn yaz ve kÕú sporlarÕnda uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmÕúlardÕr. olimpik programa göre yapÕlan uygulamalar ülke genelinde hayata geçmiú. judo. 38 sporcu. taekwondo. eskrim ve ritmik jimnastik branúlarÕnda mücadele etmiútir.

Milli Olimpiyat Komitesi. Azerbaycan spordaki baúarÕsÕnÕ 2005 yÕlÕnda yapmÕú oldu÷u iki uluslararasÕ organizasyon ile tekrar göstermiútir. ùampiyonaya 36 ülkeden 336 sporcu katÕlmÕú ve o zamana kadar yapÕlmÕú en yüksek katÕlÕmlÕ organizasyon olmuútur. Ramin øbragimov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. erkekler 200 metrede Vugar 141 . Tofik Mamedov ve Kerim Sardarov gümüú. Bu kuruluúlarÕn hepsi kitle sporu ve elit sporunu beraber yürütmektedirler.yÕllarÕnda Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun geliúimi devlet programÕna uygun olarak hayata geçirilmiú ve amaçlarÕ tayin edilmiútir. Azerbaycan. Bu baúarÕsÕ neticesinde. Ça÷daú seviyede Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ. AynÕ yÕl içinde Bakü’de o dönemin UluslararasÕ Boks Birli÷i (AIBA)’nÕn baúkanÕ olan Enver Çoudri anÕsÕna düzenlenen uluslararasÕ boks turnuvasÕna 17 ülkeden 140’dan fazla sporcun katÕlmÕú ve Azerbaycan milli takÕmÕ birinci olmuútur (5:245. Devlet hem kitle sporunu hem de elit sporu geliútirmek için çalÕúmalar yürütmüútür. erkekler uzun atlamada Oleg Panyutin bronz. 2004 Atina Paralimpik OyunlarÕ’nda 2 altÕn. Azerbaycan. 1 gümüú ve 1 bronz madalya kazanÕrken (1:117). Bayanlar Gençler Teakwondo Avrupa ùampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. Erkekler. bugünde CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev tarafÕndan devam ettirilmektedir. Gülle atmada ise iki dünya rekoru kÕran Olohan Musayev altÕn madalya kazanmÕútÕr. kamu ve sivil spor teúkilatlarÕ. 2008 Pekin Paralimpik OyunlarÕ’nda ise 10 madalya kazanmÕútÕr. 9 erkek 7 bayan sporcu ile katÕlmÕú ve 3’ü altÕn olmak üzere 9 madalya kazanmÕúlardÕr. 148 ülkeden 4000’den fazla sporcunun katÕldÕ÷Õ oyunlarda judoda ølham Zakiyev altÕn. CumhurbaúkanÕ’nÕn talimatÕyla özel olimpiyat bursu ba÷lanmÕútÕr (23:117). daha sa÷lÕklÕ bireylerin yetiútirilmesi ve üst düzey sporcularÕn hazÕrlanmasÕ sürecinde devlet kurumlarÕnÕn ve toplumsal teúkilatlarÕn görevlerini açÕk bir úekilde belirtmiútir. Haydar Aliyev döneminde baúlatÕlan sporda tesisleúme çalÕúmalarÕ. ølham Zakiyev’e CumhurbaúkanÕ tarafÕndan úeref madalyasÕ verilmiútir. Vladimir Zayets bronz. 8. Kabul edilen kanun. e÷itim kurumlarÕ ve sporla ilgili di÷er kuruluúlar tarafÕndan yürütülmektedir.247.248. Di÷er madalya kazanan sporcular ise úunlardÕr: Erkekler üç adÕm atlamada Zeyniddin Bilalov gümüú. kulüpler.250-252). Bakü’de 15.

erkekler 400 metrede Rza Osmanov bronz madalya kazanmÕúlardÕr.cn. Beden e÷itimi ve spor devletin ekonomik. T Askerov (2008.05. ùehir açÕsÕndan da spor açÕsÕndan da yeterli de÷iliz. 2008 yÕlÕnda Atina’da yapÕlan IOC Yönetim Kurulu toplantÕsÕnda Chicago (ABD). Azeri sporcular Sovyet döneminde katÕldÕ÷Õ 9 Olimpiyat Oyunu’nda 10 altÕn. sporda devletin deste÷i görülmeye baúlanmÕútÕr. 2016 Olimpiyat OyunlarÕ’na aday olmuútur. Bu dönemden itibaren ben sporumuzu “memur sporu” olarak adlandÕrÕyorum. Sovyet döneminde Azerbaycan’dan 52 sporcu SSCB milli takÕmlarÕ içinde mücadele etmiútir. Bakü. 31.2009). Bakü (Azerbaycan) ve Doha (Katar) ise elenmiútir. 12 gümüú. Rio de Janerio (Brezilya) ve Madrid'in (øspanya) ön elemeyi geçti÷i bildirilmiútir. 6 bronz madalya kazanmasÕna ra÷men. 9 bronz madalya kazanmÕútÕr.Mehdiyev bronz. M Rüstemli (2008. günümüz Azerbaycan’Õndaki sporda yaúanan bazÕ problemleri úu úekilde ifade etmiútir. Gelen sporcularÕ a÷Õrlamaya ne otelimiz var. ùimdiye kadar bütün 142 . Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde ülkede yaúanan olmusuz koúullardan dolayÕ spor hiç kimseyi ilgilendirmiyordu. elektronik posta) ile yapÕlan görüúmede. Bu dört Olimpiyatta 4 altÕn. ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte 4 Olimpiyat Oyunu’na 135 sporcu ile katÕlmÕútÕr. Tokyo (Japonya). olmuútur (www. Prag (Çek Cumhuriyeti).beijing2008. bilim ve kültür sahasÕnda elde etti÷i baúarÕlarla do÷ru orantÕlÕ olarak geliúmektedir. ne de yollarÕmÕz var. Azerbaycan bu sonuçlarla ülkeler sÕralamasÕnda 38. Bizim olimpiyat oyunlarÕ yapma potansiyelimiz úu an yoktur. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor halk arasÕnda yaygÕn hale gelmiú ve gençlerin genel e÷itim sistemi içerisinde önemli bir yere sahip olmuútur. sözlü görüúme)’ye göre Bakü’nün 2016 Olimpiyat OyunlarÕ adaylÕ÷Õ tamamen reklam amaçlÕdÕr. results. 3 gümüú. ølham Aliyev’in Milli Olimpiyat Komitesi BaúkanÕ seçildikten sonra. Bizim bu aday úehirlerle mücadele etmemiz çok zordur”.

Bütün bu geliúmeler Azeri sporunu olumsuz etkilemektedir. Güreúte Da÷ÕstanlÕlar’Õn. Voleybol Federasyonu’na UlaútÕrma BakanÕ Ziya Mammadov vb. Ritmik Jimnastik Federasyonu’na Milletvekili ve CumhurbaúkanÕ’nÕn eúi Mehriban Aliyeva. Satranç Federasyonu’na Milli Banka’nÕn BaúkanÕ Elman Rustamov. baúkanlÕk etmektedirler. halkÕn tamamÕ bu tesislerden yararlanamamaktadÕr. Azerbaycan bayan milli takÕmlarÕna baktÕ÷ÕmÕzda Rus ve Ukrayna asÕllÕ sporcularÕn a÷ÕrlÕ÷ÕnÕn daha fazla oldu÷u görülmektedir. Ama Olimpiyat OyunlarÕ’nÕ düzenlemek için yeterli de÷ildir. Son 6-7 yÕlda Azerbaycan’Õn birçok yerinde 50’ye yakÕn spor kompleksleri ve tesisleri inúa edilmiútir. Kimin takÕmÕ ya da sporcusu daha iyi sorusuna cevap aranmaktadÕr. Azerbaycan’da bayan sporcularÕn sayÕsÕ hiçbir zaman istenilen seviyeye ulaúmamÕútÕr. Azerbaycan milli takÕmlarÕ içinde birçok yabancÕ sporcu bulunmaktadÕr.federsyonlara memurlar ve bakanlar baúkanlÕk yapmaktadÕrlar. baúkent Bakü’de sedece iki tane iyi futbol stadyumu vardÕr. Hentbol Federasyonu’na Ekonomi Geliúim BakanÕ Haydar Babayev. insanlarÕn ço÷u buralara gidip. Fakat. Biri 29000. Taekwondo Federasyonu’na Ola÷anüstü Haller BakanÕ Kemaleddin Haydarov. baúarÕda süreklilik sa÷lanamamaktadÕr. bayan çim hokeyinde Koreliler’in a÷ÕrlÕ÷Õ göze çarpmaktadÕr. spor yapmaya para ve zaman bulamamaktadÕrlar. Futbol Federasyonu’na Devlet Petrol ùirketi’nin BaúkanÕ Rovnag Abdullayev. bayan voleybolda UkraynalÕlar’Õn. Sporda tesisleúmede önemli adÕmlar atÕlmasÕna ra÷men. Azerbaycan’da spor devletin ya da iktidarÕn reklamÕ içindir. Her yÕl 4-5 spor kompleksi inúa edilmektedir. Örne÷in. AyrÕca birçok Avrupa ülkesinde vatandaúlÕk almak çok zor iken. Azerbaycan’da bu kadar spor kompleksi inúa edilmesine ra÷men. bu Azerbaycan’da çok kolay gerçekleúmektedir (86:12). Azerbaycan’da spor aslÕnda memurlarÕn rekabetine çevrilmiútir. 143 . Alt yapÕdan yeterli sporcu yetiúmedi÷i için. Bu spor kompleksleri iyi bir geliúmedir. Günümüzde Azerbaycan’da sporda özerklik konusunda ve altyapÕ çalÕúmalarÕnda önemli eksiklikler bulunmaktadÕr. di÷eri 8000 seyirci kapasitelidir.

Örne÷in. Kulüpler henüz úirketleúme sürecine girmemiútir. Henüz bir sponsorluk yasasÕ bulunmamaktadÕr. Bugün Azerbaycan’da insanlarÕn öncelikleri farkÕlÕdÕr. Günümüzde. Azerbaycan hÕzlÕ geliúmektedir. Günümüz Azerbaycan úartlarÕnda federasyon baúkanÕnÕn bakan olmasÕ kaçÕnÕlmazdÕr. Spor camiasÕnda uzman insanlarÕn eksikli÷i sözkonusudur. Hakem sayÕsÕ çok azdÕr. Azerbaycan’da sporda tarafsÕzlÕk konusunda ciddi sÕkÕntÕlar yaúanmaktadÕr. Günümüz spor bilimcileri güncel bilgileri takip edememektedirler. Devlet sporu. AynÕ branúta birden fazla yetenekli sporcuyu bulmanÕn zor olmasÕndan dolayÕ bireysel sporlar. Türkiye’de oldu÷u gibi spora kaynak aktarÕmÕ sa÷layacak bir Spor-Toto TeúkilatÕ bulunmamaktadÕr. birden yüksek yaúam standartalarÕ sundu÷unuzda o kiúiden istenilen verim alÕnamamaktadÕr.Günümüzde bu tesislerden genellikle milli takÕmlar ve ekonomik durumu iyi olanlar yararlanmaktadÕr. ønsanlarÕn spora ilgisini çekecek iddia gibi oyunlar bulunmamaktadÕr. Yönetimde sivil kiúiler olursa sportif geliúme seviyesi daha da düúer. insanlarla yaptÕ÷Õm röportajda “Sovyet bitti spor bitti” ifadesini kullanmÕúlardÕr. Azerbaycan’da sporda ciddi sorunlar bulunmaktadÕr. ønsanlar spora meslek olarak bakmamaktadÕrlar. Profesyonellik çok alt seviyededir. futbol liginde úampiyon ile lig sonuncusu arasÕnda ciddi puan farkÕ bulunmaktadÕr. E Çelikel (2008. bir sonraki sezonda ligde dahi olmayabilir. Bakü’nün Nesimi ilçesindeki Sovyet döneminden kalan spor alanlarÕnÕ gezerken. Azerbaycan’da yaúanan ekonomik sorunlar insanlarÕ farklÕ yollara sürüklemektedir. Ekonomik güç her úeyi yönlendirmektedir. takÕm sporlarÕna nazaran daha ön plandadÕr. Kanunlar bu tür uygulamalara izin vermemektedir. Ya da bir sezon úampiyon olan hatta UEFA’ya giden bir takÕm. Baúta rüúvet gibi yollarla insanlar ekonomik problemlerini 144 . Düúük yaúam standartlarÕna sahip insanlara. Günümüzde spor henüz iyi bir gelir kayna÷Õ olarak görülmemektedir. sporcuyu ve kulüpleri yeterince desteklememektedir. Bu geliúme spora da zaman içinde yansÕyacaktÕr. sözlü görüúme)’e göre. Devlet çeúitli kurum ve kuruluúlardan sporu desteklemelerini istemektedir. halkÕn spora yaklaúÕmÕnda da de÷iúimler gözlenmektedir.

1 Ekim 1920 yÕlÕnda I. Okullarda e÷itim süresi I. dereceli okullar için 145 . Tablo – 4: YÕllara göre bazÕ spor parametrelerindeki de÷iúiklikler (5:252). Azerbaycan’da beden e÷itimi sisteminin oluúturulmasÕ iki istikamette yapÕlmÕútÕr: 1. E÷itim mümkün oldu÷unca ana dilde yapÕlmÕútÕr ve karma e÷itim sistemi uygulanmÕútÕr. II. Bu durum sporu da olmusuz etkilemektedir.Spor cemiyetlerinde spor branúlarÕ ile meúgul olmak úeklinde olmuútur. Ekonomik durumu kötü olan halk spor yapmak istedi÷inde devletin spor tesislerine para ödemek durumundadÕr. hükümet okullar hakkÕnda kanun hükmünde kararname kabul etmiútir. Okullarda e÷itim almak bütün halk için zorunlu olmuútur.4. derecede (ortaö÷retim) 4 yÕl (13-17 yaú) olmalÕdÕr”. derecede (ilkö÷retim) 5 yÕl (8-13 yaú).2. ve II. Bu kararnameye göre “Okul çok amaçlÕ e÷itim veren mükemmel bir kurum olmalÕdÕr. PARAMETRELER 1992 1996 2000 2004 2008 (Tahmini) Spor yapanlarÕn sayÕsÕ (genel) BayanlarÕn sayÕsÕ Spor branúlarÕnÕn sayÕsÕ Spor teúkilatlarÕnÕn sayÕsÕ (genel) Spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ Spor cemiyetleri ve kulüpleri sayÕsÕ Spor federasyonlarÕ sayÕsÕ Çocuklar ve gençler spor okullarÕ sayÕsÕ (ÇGSO) UzmanlaútÕrÕlmÕú çocuk ve gençler spor okullarÕ sayÕsÕ (UÇGSO) ÇGSO + UÇGSO sayÕsÕ (genel) ÇGSO + UÇGSO bayanlarÕn sayÕsÕ Antrenör ve ö÷retmenlerin sayÕsÕ Spor kadrolarÕnÕn sayÕsÕ 29645 4324 2187 11645 49352 6814 2488 12079 94052 15502 4020 12335 107524 18709 4593 12420 110000 20000 4650 12600 10 12 16 17 20 218645 43260 24 753 709 30 14 197 298633 61825 30 556 488 33 32 189 355189 82918 67 628 455 122 51 175 539582 147942 74 853 651 138 64 204 700000 175000 78 1000 780 150 70 215 6. Bundan dolayÕ insanlar spor yapamamaktadÕrlar.çözmenin arayÕúÕ içindedirler. Azerbaycan’da Beden E÷itimi Sisteminin Geliúimi Azerbaycan’da 12 MayÕs 1920 yÕlÕnda Sovyet hakimiyetinin kurulmasÕ ile birlikte.Okullarda beden e÷itimi dersleri (ders dÕúÕnda spor úubelerinde spor branúlarÕ ile meúgul olmak) 2.

Azerbaycan e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itiminin oluúturulmasÕnda esas rolü ders. grup için gösterilen hareketlerle birlikte ipe tÕrmanma. Program gruplara ayrÕlmÕú. OyunlarÕn de÷iúik úekillerde yapÕlmasÕ çocuklarda irade. nefes alma-verme. dereceli okullarÕn programÕna her sÕnÕfta 2’úer saat olarak konulmuútur. cimnastik. spor oyunlarÕ ve e÷lenceler almÕútÕr. fiziki hareketleri iyice ö÷renmiú.ilk e÷itim planÕ hazÕrlanmÕú ve yayÕmlanmÕútÕr. gerekli fiziki beceri ve alÕúkanlÕklarÕ kazanmÕútÕr. ö÷rencilerin durumu ile ilgili olarak ö÷retmen tarafÕndan de÷iútirilebilmiútir. beden e÷itimi derslerinin miktarÕ tayin edilmiútir. Üç aylÕk programda müfredata alÕnan de÷iúik spor branúlarÕ ile ilgili ders saatleri. güneú. dereceli okullarÕn kompleks programlara geçmesi için hazÕrlÕk yapmÕú ve bazÕ ilçe okullarÕnda kompleks programÕ uygulamaya baúlamÕútÕr. AyrÕca ö÷renci e÷itim sürecinde program materyallerini arka arkaya ve sistemli bir úekilde görmüú. e÷itsel oyunlar gibi branúlarÕnÕn ve oyunlarÕnÕn kurallarÕnÕ ö÷renmiú. serbest hareketler. geziler programa konulmuútur. sÕnÕf ve okul dÕúÕ beden e÷itimi uygulamalarÕ. I. 1920-21 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda beden e÷itimi dersi I. atlama vb. Çeúitli hareketli oyunlarÕn yapÕlmasÕ ö÷rencilerin bedensel geliúimini. Program. Bu üç aylÕk programla birlikte her derse ait günlük plan düzenlemiúlerdir. Genel e÷itim kurumlarÕnÕn altyapÕsÕ dikkate alÕnarak. sporun atletizm. ve II. hava ve sudan istifade etmeyi ve hareket etmeyi ö÷retmek olmuútur. dikkat. dereceli okullar için yeni e÷itim planÕ kabul edilmiútir. 1923 yÕlÕnda I. grup için. seyahatler. Beden e÷itimi derslerinde ö÷renci çeúitli yürüme. e÷itim yÕlÕnÕn dönemleri göz önünde bulundurularak düzenlenmiútir. hareketli oyunlar verilmiútir. koúma. kiúiliklerinin úekillenmesini ve zihinsel hazÕrlÕ÷ÕnÕ sa÷lamÕútÕr. II. Bu e÷itim planÕ geçici ve tahmini olmuútur. beden e÷itimi zamanlarÕ. sabah cimnasti÷i. atletizm. Programda dersin içeri÷i ile birlikte ö÷retmenler içinde gerekli e÷itim materyalleri verilmiútir. Halk E÷itim BaúkanlÕ÷Õ’nÕn izni ile okullara haftalÕk beden e÷itimi derslerinin miktarÕnÕ de÷iútirme yetkisi verilmiútir. Okullarda uygulanan beden e÷itiminin asÕl amacÕ ö÷rencilere sa÷lÕ÷Õ. hafÕza gibi zihinsel 146 . 1925-27 yÕllarÕnda Azerbaycan Halk E÷itim BaúkanlÕ÷Õ I. aletli jimnastik. geziler. temizlik alÕúkanlÕ÷ÕnÕ. Ö÷retmenler üç aylÕk ders programÕ hazÕrlamÕútÕr. Fakat bu planÕn eksikli÷i de “Tahmini” olmasÕndan kaynaklanmÕútÕr. Beden e÷itimi programlarÕ ilk defa 1923 yÕlÕnda yayÕmlanmÕútÕr. sÕra. bu fiziki hareketler ö÷rencilerin çeúitli kas gruplarÕnÕ geliútirmiú ve kuvvetini korumuútur.

3. 0-3 yaú arasÕndaki çocuklarÕn bakÕldÕ÷Õ kurumlar.fonksiyonlarÕ geliútirmiútir. hastaneler. Beden e÷itimi dersi Azerbaycan’da bütün ilk ve orta ö÷renim kurumlarÕnÕn ders programlarÕnda mevcuttur. II. Ö÷renciler Azerbaycan beden e÷itimi harekatÕnda önemli bir yer tutmaktadÕr. 1. Toplumsal kuruluúlar kanalÕyla. Bu yÕllarda ders dÕúÕnda beden e÷itimi dernekleri kurulmuú ve ö÷rencilerin bu derneklere katÕlmasÕ zorunlu kÕlÕnmÕútÕr (6:9-12). ilkö÷retim ve ortaö÷retim kurumlarÕ. 2. ordu ve donanma birlikleri. dinlenme evleri ve tedavi merkezleri. ana okullarÕ. Çocuklar ana okulundan itibaren beden e÷itimi sistemine dahil olurlar.Spor kulüpleri Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun devletteki teúkilatlanmasÕ Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’na ba÷lÕ il ve ilçe teúkilatlarÕ úeklindedir. Program 7-9 ve 10-12 yaúlarÕna göre iki gruba ayrÕlmÕútÕr. 2. dereceli okullarÕn programÕ I.6-7 yaúÕna kadar olan çocuklar için.7-17 yaúÕna kadar olan ilk ve orta ö÷renim ö÷rencileri için. do÷um evleri. Azerbaycan’da beden e÷itimi sistemi úu úekilde yürütülmüútür: Devlet kanalÕyla. 1927-1928 yÕllarÕnda ilk sabit beden e÷itimi programÕ kabul edilmiútir.Her yaútan insana spor yaptÕran gönüllü kuruluúlar. meslek liseleri. Azerbaycan Hükümeti gençlerin bedensel e÷itimine ayrÕ bir önem vermektedir. Bu dönemdeki en önemli e÷itim aracÕ oyundur. Her grubun yaú özellikleri dikkate alÕnarak bedensel hareketler uygulanmÕútÕr. AyrÕca federasyonlarda bu alanda önemli olan di÷er teúkilatlardÕr (97:27.28). dereceli okullardan farklÕ olmuútur. Programda 15-17 yaú grubu ö÷renciler dikkate alÕnmÕútÕr.Toplumsal kurum ve kuruluúlarÕn sportif takÕmlarÕ 3. çocuk esirgeme kurumu okullarÕ.18 ve üstü kiúiler için. 1. yüksek ö÷renim kurumlarÕ. 2000’li yÕllarÕn baúlarÕnda genel e÷itim kurumlarÕnda zorunlu bir ders olarak okutulan beden e÷itimi 147 .

ülkede beden e÷itimi sisteminin temeli ve sporun bilim merkezidir. Akademi e÷itim-ö÷retim ve bilimsel araútÕrma konularÕnda bu kurumlara destek vermektedir. 5-HalkÕ beden e÷itimi ve spor hakkÕnda bilgilendirmek. pedagoji enstitülerinin ve üniversitelerin beden e÷itimi fakültesi. Akademi. Beden e÷itimi sistemi içinde yüksek e÷itim kurumlarÕ. Bunlar arasÕnda cimnasti÷in ayrÕ bir yeri vardÕr. Orta ö÷renim mezunu ö÷rencilerin %70’i EMH normlarÕnÕ yerine getirmiútir. Bu merkeze. yüksek lisans e÷itimi de verilmektedir. Bunlardan 10’u profesör. 148 . Onun süresi ise iki yÕldÕr ( 73:9-12. beden e÷itimi ile ilgili yüksekokullarda dahildir.14. 2000’li yÕllarÕn baúlarÕna gelindi÷inde 15 binden fazla beden e÷itimi ö÷retmeni hazÕrlamÕútÕr. Beden e÷itimi sistemi içinde. 2-Beden e÷itimi ve sporun kalitesinin yükseltilmesi için çalÕúan bilim adamlarÕ yetiútirmek. özellikle Beden E÷itimi ve Spor Akademisi önemli bir yer tutmaktadÕr. Bu okullarda ö÷rencilere beden e÷itimi dersleri ile fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ yapÕlmaktadÕr. Akademi. 3-Üniversitelerde beden e÷itimi ile ilgili görev yapacak e÷itim kadrolarÕnÕ kazÕrlamak. Okul dÕúÕnda beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine ise iki milyona yakÕn çocuk ve genç katÕlmÕútÕr. AyrÕca beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren yüksekokullarda bu sistemin tamalayÕcÕsÕ durumundadÕr.derslerine bir milyon ö÷renci katÕlmÕútÕr. AyrÕca. Akademi’nin görevleri arasÕnda úunlar vardÕr: 1-Beden e÷itimi ve spor alanÕnda yüksek e÷itimli antrenör ve ö÷retmen hazÕrlamak. 71’i doktordur. Bu yüksekokullarda birçok spor branúÕnda detaylÕ bir e÷itim verilir.17-19). Akademi’de lisans e÷itim süresi dört yÕldÕr. Toplamda 220 ö÷retim elemanÕ bulunmaktadÕr.15. sosyal yardÕma ihtiyacÕ olan çocuklar için e÷itim kurumlarÕ önemli bir yer tutmaktadÕr. 4-Beden e÷itimi ö÷retmenlerinin ve antrenörlerinin uzmanlÕklarÕnÕ attÕrmak. 6-Çeúitli spor branúlarÕnda ders kitaplarÕ hazÕrlamak. Bu yÕllarda kademide 2000’den fazla ö÷renci e÷itim almaktadÕr. Kolejlerin beden e÷itimi sistemi içinde özel bir yeri vardÕr.

Bortkeviç N. ùabanova L. Pentatlon 1 1 1 1 1 3 3 3 2 1 1968 Mexico City Olimpiyat OyunlarÕ (Meksika) ø. Riskal V. branúlar ve madalyalar (50:288. Kornelyuk Voleybol Atletizm 1 1 1 2 1976 Montreal Olimpiyat OyunlarÕ ( Kanada) ø. Lantratova Voleybol Voleybol 1 1 1 1 1972 Münih Olimpiyat OyunlarÕ(BatÕ Almanya) ø.Lukyanov T. øbrahimov Z. Savkina V.48) SPORCU BRANù AltÕn MADALYA Gümüú Bronz SIRA 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ (Finlandiya) R. Saltsin Atletizm Su Topu 1 1 2 2 1964 Tokyo Olimpiyat OyunlarÕ (Japonya) A. Riskal V. Memmedbeyov Serbest Güreú 1 2 1956 Melbourne Olimpiyat OyunlarÕ (Avustralya) Y. 3:27. Yakuúa V. 45:6.Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. Konovalov Y. Minayev Serbest Güreú Su Topu Su Topu Voleybol M. Riskal A. Kuznetsov ø. ùubina Voleybol Hentbol Hentbol 1 1 1 2 1 1 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ (SSCB) L. Memmedov B. Riskal R. Konovalov Atletizm 1 2 1960 Roma Olimpiyat OyunlarÕ (øtalya) Y. Pereverzev Q. ùvÕnqanova Hentbol Kürek Kürek Kürek Kürek Çim Hokeyi 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 3 1988 Seoul Olimpiyat OyunlarÕ (Güney Kore) ø. Kryuçkin A. Koretski Eskrim Eskrim 1 1 1 1 149 .

branúlar ve madalyalar (devam) ø. Belinki Judo Jimnastik TOPLAM 1 1 12 12 1 7 1 1 Tablo – 6: Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕ olimpiyat madalyalarÕ ve ülke sÕralamalarÕ (72:167.17. Hüseynov V.Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. Aúumova A.48. Memmedov F. Abdullayev S.48. Bayramov V. Gayzumov M. SPORCU BRANù AltÕn MADALYA Gümüú Bronz ÜLKE SIRALAMASI 61 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ (USA) N. Elekberov S. Quseva Futbol Kürek Kürek Hentbol 1 1 1 1 1 2 3 3 1992 Barselona Olimpiyat OyunlarÕ (øspanya) N. 107:11. Güreú AtÕcÕlÕk Boks 1 1 1 34 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ (Yunanistan) F. Abdullayev Z.Güreú S. Memmedli R. Mefteheddinova ø. Lukyanov V. ømranov K. Miraliyev TOPLAM Judo GR Güreú GR Güreú Boks S.62. 56:64). Mefteheddinova V. Güreú 1 2000 Sidney Olimpiyat OyunlarÕ (Avustralya) N.47. Rahimov S. Panamaryov A. Stadnik M. Yakuúa E.24.36. Mansurov Z. Aslanov GR Güreú AtÕcÕlÕk AtÕcÕlÕk Boks Boks 2008 Pekin Olimpiyat OyunlarÕ (Çin) E.Güreú Judo 4 3 1 1 1 1 1 1 1 9 1 1 1 1 1 48 39 150 . 108:10.

1. Azerbaycan’da Spor Bilimleri AraútÕrmanÕn üçüncü ana baúlÕ÷Õ altÕnda Azerbaycan’da spor bilimleri incelenmiútir. konulara Sovyet dönemi ve ba÷ÕmsÕzlÕk dönemi olmak üzere iki alt baúlÕk halinde de÷inilmiútir. yapÕlan bilimsel araútÕrmalar ve Akademi’nin ö÷renci ve mezunlarÕnÕn ulusal ve uluslararasÕ spor yarÕúmalarÕnda elde ettikleri baúarÕlar vb.3. 6. di÷er yüksek ö÷renim kurumlarÕ da araútÕrÕlmÕútÕr. branúlar ve sporcu sayÕlarÕ (5:263). Branúlar Atletizm Güreú Judo Boks Halter Eskrim Su sporlarÕ AtÕcÕlÕk Ritmik Cimnastik Taekwondo Binicilik Toplam 1996 4 8 2 2 2 1 2 2 23 2000 4 9 4 5 4 3 2 31 2004 5 8 3 9 5 1 2 2 1 2 38 2008 2 16 6 2 5 2 1 7 1 1 43 6. Akademi’nin tarihi geliúim süreci içinde geçirmiú oldu÷u evreler. Spor bilimcileri yetiútiren ve spor bilimleri üzerine çalÕúma yapan. e÷itim verdi÷i anabilim dallarÕ ve yetiútirdi÷i spor bilimcilerinin sayÕlarÕ. Sovyet Döneminde Spor Bilimleri Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor ile ilgili yüksekö÷renim veren kuruluú Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’dir.3. Akademi’nin tarihinde ülkede meydana gelmiú büyük sosyo-ekonomik de÷iúiklikler önemli bir yere sahip 151 . baúta Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi olmak üzere.Tablo – 7: Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar.

özel olarak Yüksek Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmuútur. Kafkasya Merkezi øcra Komitesi’nin 19 A÷ustos 1929 yÕlÕnda “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ ve mevcut durumu hakkÕnda” ve 24 Ekim 1930 yÕlÕnda Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ hakkÕnda” yapmÕú olduklarÕ toplantÕlarÕn sonucunda. AynÕ dönemde bütün Sovyet cumhuriyetlerinde beden e÷itimi ve sporu yönetmek için devlet merkezleri. antrenörler. 152 . Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmesi ile gerçekleútirilmiútir. Yüksek Beden E÷itimi ùuralarÕ oluúturulmuútur. ùubelerin yönetimi e÷itim bölümü tarafÕndan gerçekleútirilmiú ve üç yÕl devam etmiútir. Bu müzakerelere uygun olarak Kafkasya Beden E÷itimi Enstitüsü’nün kurulmasÕ hakkÕndaki karar kabul edilmiútir. Azerbaycan’da beden e÷itimi ö÷retmenlerinin yetersiz oldu÷u bildirilmiútir. Kafkasya’nÕn ilk Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmuútur. Ekonomide ve kültürde ortaya çÕkan önemli de÷iúiklikler beden e÷itimi ve sporun geliúmesine büyük etkisi olmuú. Ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn sorunlarÕnÕn en baúÕnda kadro yetersizli÷i gelmiútir. bu alandaki kadrolarÕn hazÕrlanmasÕ ile ilgili eksiklikler gösterilmiútir. Ülkede beden e÷itimi ve spor kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ kurslar yolu ile ve yetenekli gençlerin Moskova ve St. beden e÷itiminin baúarÕsÕ iúaret edilerek. Böylelikle. beden e÷itimi ö÷retmenleri. ølk yÕllar Enstitü’de fakülteler yerine úubeler bulunmuútur. 8 KasÕm 1930 yÕlÕnda Enstitü’nün açÕlÕúÕ yapÕlmÕú ve tüzü÷ü onaylanmÕútÕr. Bu tüzükte Enstitü’nün baúlÕca vazifesi.olmuútur. Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK)’nin 23 KasÕm 1929 yÕlÕnda “Sovyet beden e÷itimi harekatÕnda devlet yönetimi hakkÕnda” yaptÕ÷Õ müzakerelerin sonucunda. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕnÕn kuruluú aúamasÕnda beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕnda çalÕúan kiúilerin e÷itim seviyesi oldukça düúük seviyede kalmÕútÕr. spor yöneticileri ve fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ hazÕrlamak úeklinde belirlenmiútir. bu tedbirler beden e÷itimi uzmanlarÕna olan ihtiyacÕ karúÕlayamamÕútÕr. Kafkasya Merkezi øcra Komitesi “ Yüksekö÷retim yapan beden e÷itimi kurumu ihtiyacÕnÕn karúÕlanmasÕ ve yüksek dereceli beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ” için Kafkasya’nÕn üretim merkezi olan Bakü’de Kafkasya Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmasÕ” hakkÕnda kararÕ kabul etmiútir. Fakat.

Mezun olanlardan 6’sÕ Azeri. Enstitü yavaú yavaú gerekli olan laboratuarlar. rektörün kararÕ ile 19 Ocak 1932 yÕlÕnda e÷itim süresi 3 yÕldan 4 yÕla çÕkarÕlmÕútÕr (25:9-11).Bilimsel AraútÕrma ùubesi Günümüzdeki Azerbaycan Devlet Filarmoni binasÕnda ilk açÕlÕúÕnÕ gerçekleútiren Enstitü.ønsan Morfolojisi Anabilim DalÕ 3.Sosyal Bilimler Anabilim DalÕ 4. Enstitü’nün faaliyetlerinin yeniden yapÕlandÕrÕlmasÕ ve geliútirilmesi kapsamÕnda. 4 spor salonu.Sa÷lÕk Anabilim DalÕ 7.Enstitü’nün ilk e÷itim-ö÷retim yÕlÕndaki anabilim dallarÕ ve úubeler úunlardÕr: 1.Biyoloji Anabilim DalÕ 5.Beden E÷itimi Tarihi Anabilim DalÕ 11. ølk mezunlarÕn 29’u Bakü’de kalmÕú.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9. Bu bina Enstitü için yeterli gelmemiútir. 3’ü Gürcü. 10 çalÕúma odasÕ. yarÕsÕnda Enstitü’ye. ambulans ve ana binanÕn yanÕnda açÕk spor sahasÕ yapÕlmÕútÕr. 39 kiúi diploma almÕútÕr ( 33 erkek. 6 kÕz). Enstitü 1933 yÕlÕnda ilk mezunlarÕnÕ vermiútir. Enstitü’nün kütüphanesi. özellikle üniversitelerde yeni açÕlan beden e÷itimi anabilim dallarÕnda olmak üzere Bakü’deki e÷itim kurumlarÕnda çalÕúmaya 153 . ølk yÕllarda yaúanan maddi zorluklarla birlikte. Enstitü’de e÷itim Rus dilinde yapÕlmÕútÕr. 6 toplantÕ salonu. øki katlÕ binada toplam on sÕnÕf ve spor salonu olarak kullanÕlan bir sÕnÕf daha bulunmaktadÕr. 21’i Rus ve 9 kiúi de di÷er milletlerden olmuútur.Beden E÷itimi Metodolojisi ve UygulamasÕ Anabilim DalÕ 10. fiziki yetersizlikler yüzünden sorunlar yaúamÕútÕr. idari kÕsÕm ve di÷er teçhizatlarla donatÕlmÕútÕr.Kimya Anabilim DalÕ 6.Askeri Bilimler Anabilim DalÕ 2. müze.Fizik ve Matematik Anabilim DalÕ 8. e÷itim plan ve programlarÕnÕn olmamasÕ da ciddi problemler yaratmÕútÕr. yemekhanesi ve 120 yatak kapasiteli yurdu bulunmaktadÕr. 1931-32 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnÕn I.

Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenlerinin. Fakat. Enstitü’de ilk maaúlÕ kiúiler çalÕúmaya baúlamÕúlardÕr. beden e÷itimi ve sporun sanayi kuruluúlarÕ. Azerbaycan Hükümeti beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕna çok önem vermiútir.baúlamÕúlardÕr (5:259). onlara verilen görevleri her zaman verimli bir úekilde yapmalarÕna engel olmuútur. Bu zamanda beden e÷itimi ve sporda devlet deste÷i kaçÕnÕlmaz olmuútur. e÷itim kurumlarÕ gibi daha birçok kurumda uygulanmasÕnda büyük hizmetleri olmuútur. 21 Temmuz 1936 yÕlÕnda SSCB Halk BaúkanlÕ÷Õ’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuú ve bu komite ülkede beden e÷itimi ve sporun yönetimini üstlenmiútir. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü olarak de÷iútirilmiú ve Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’ne ba÷lanmÕútÕr. ülkede kitlesel spor yarÕúmalarÕnÕn. Enstitü yavaú yavaú ülkenin spor teúkilatlarÕ arasÕnda popülerli÷ini arttÕrmÕú ve beden e÷itimi sahasÕnda önemli bir e÷itim kurumu haline gelmiútir. Bu ba÷lamda Enstitü’nün ilk yÕllarÕndaki faaliyetlerini yakÕndan takip etmiútir. fakat komsomol (genç komünistler birli÷i teúkilatÕ) ve sendikalarda iú tecrübesi olan yerli komünistler Beden E÷itimi Enstitüsü’ne alÕnmÕúlardÕr. AynÕ yÕlda Enstitü’de 265 kiúi e÷itim almÕútÕr. iúçi ve köylüler arasÕndan spor altyapÕsÕ olmayan. 1940 yÕlÕna gelindi÷inde onuncu yÕlÕnÕ tamamlayan Enstitü. bayramlarÕnÕn ve spartakiadalarÕn yapÕlmasÕnda. Bu dönemde Gürcistan ve Ermenistan’da da Beden E÷itimi Enstitüleri’nin kurulmasÕyla birlikte Kafkasya Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nün adÕ. 1933-34 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda Enstitü’nün Azerbaycan úubesi açÕlmÕútÕr. bütün zorluklara ra÷men yüksek e÷itimli uzmanlarÕn hazÕrlanmasÕnda önemli baúarÕlar elde etmiútir. 1935 yÕlÕnda Enstitü’nün beúinci yÕlÕnÕ doldurmasÕ ile birlikte. Enstitü’nün ilk yÕllarÕnda üst sÕnÕf ö÷rencileri aynÕ zamanda ö÷retmenlikte yapmÕúlardÕr. yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanlarÕ hazÕrlamasÕndan dolayÕ. Bundan dolayÕ. On yÕllÕk sürede 351 yüksek e÷itimli spor uzmanÕ hazÕrlanmÕútÕr. ö÷rencilerin milli ve sosyal durumunun radikal bir úekilde de÷iúmesi. 1936 yÕlÕnda Enstitü’de çocuk spor kulübü ve spor hazÕrlÕk grubu açÕlmÕútÕr. gençlerin e÷itim seviyesinin düúük olmasÕ. 1930’lu yÕllarda Moskova’da KÕzÕl Meydan’da yapÕlan spor gösterilerine. Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Onursal FermanÕ”na layÕk görülmüútür. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenleri her 154 . tarÕm iúletmeleri.

Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmiúlerdir. Spor yoluyla elde edilen fiziksel beceri ve yetenekler savaú yÕllarÕnda birçok kiúi tarafÕndan baúarÕyla kullanÕlmÕútÕr. SSCB Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’nin 25 Temmuz 1941 tarihinde “Spor teúkilatlarÕnÕn halkÕn askeri hazÕrlÕ÷Õ ile ilgili”. ö÷retmeni ve mezununu savaú yÕllarÕnda göstermiú olduklarÕ üstün çabalardan ötürü ödüllendirmiútir. Ülkenin spor teúkilatlarÕ 1942 yÕlÕnda vatanÕn daha iyi savunulabilmesi için çok sayÕda kiúiye yakÕn dövüú teknikleri. Sporda bir canlanma görülse de sportif kadrolarÕn hazÕrlanmasÕnda birtakÕm eksiklikler meydana gelmiútir. 1943 yÕlÕnda Hükümet. Enstitü’de e÷itim gören ö÷rencilerin sayÕsÕnÕn önemli ölçüde düúmesinden dolayÕ. SavaúÕn ilk günlerinde Enstitü’nün bütün ö÷renci ve ö÷retmenleri askeri idarenin emri ile ülkenin birçok yerinde insanlarÕ savaúa hazÕrlamÕúlardÕr. süngü ile savaúma ve yüzmeyi ö÷retmeye baúlamÕútÕr. 155 . Her yÕl birçok Azeri sporcu Moskova ve St. Bundan dolayÕ Azerbaycan Hükümeti 1943 yÕlÕnÕn Temmuz ayÕnda aldÕ÷Õ kararla. Enstitü’nün yetiútirmiú oldu÷u kiúiler savaúta eúsiz bir kahramanlÕk göstermiúlerdir.zaman katÕlmÕúlardÕr. Enstitü. Enstitü’nün birçok ö÷renci. Dünya SavaúÕ’nÕn baúlamasÕ beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinde önemli de÷iúikliklere neden olmuútur. Enstitü’yü aynÕ isimle tekrar kurmuútur. yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanlarÕ hazÕrlamasÕndan dolayÕ. Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin bir fakültesi olarak e÷itim hayatÕna devam etmiútir. ülkedeki ö÷retmen kadrolarÕndan daha verimli istifade edilmesi için 11 KasÕm 1941 yÕlÕnda Beden E÷itimi Enstitüsü ile Azerbaycan Devlet Üniversitesi birleútirilmiútir. 1940 yÕlÕnda Enstitü’nün onuncu yÕlÕnÕ doldurmasÕ ile birlikte. SSCB’nin bütün spor teúkilatlarÕnda sporun zayÕflamasÕna neden olmuútur. Bu yÕllarÕn mezunlarÕ arasÕnda birçok ünlü sporcu bulunmaktadÕr. 1943 yÕlÕnda ülkenin spor hayatÕnda büyük bir dönüúüm yaúanmÕútÕr. II. SavaúÕn baúlangÕcÕnda enstitüden 314 kiúi cepheye gitmiútir. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenlerinin bir kÕsmÕ da cephe arkasÕnda faaliyetlerini sürdürmüú ve hastanelerde yaralÕ askerleri tedavi etmiúlerdir. 15 Ocak 1944 tarihinde “Sporun geliúmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” aldÕ÷Õ kararlardan sonra en iyi beden e÷itimi ve spor uzmanlarÕnÕn cepheye gönderilmesi. tekrar Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Onursal FermanÕ”na layÕk görülmüútür. SavaúÕn a÷Õr yÕllarÕnda Azerbaycan Hükümeti Enstitü’ye ayrÕ bir önem göstermiútir.

Marksizm-Leninizm EsaslarÕ Anabilim DalÕ 2. SSCB Hükümeti’nin 1942 yÕlÕnÕn Ekim ayÕnda “ilkö÷retim.Diller Anabilim DalÕ 3.Yüzme Anabilim DalÕ 1942-1944 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕnda e÷itim planlarÕnda uygulanan askeribedensel hazÕrlÕk.Beden E÷itimi Tarihi Anabilim DalÕ 8. beden e÷itimi ve halk e÷itimi teúkilatlarÕnÕn birlikte çalÕúmasÕ neticesinde de ö÷renciler arasÕnda askeri-bedensel hazÕrlÕk oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr.Atletizm Anabilim DalÕ 11. Komite’nin kararÕna göre “ 156 . sÕnÕf dÕúÕ askeri-spor oyunlarÕ gibi derslerin en iyi úekilde geçirilmesi için 2300 beden e÷itimi ö÷retmeni seferber edilmiútir.Dövüú SanatlarÕ ve Eskrim Anabilim DalÕ 13.Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ 4. Fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ Sovyet askerlerinin sa÷lÕ÷ÕnÕn korunmasÕna yöneltilmiútir. Bu yÕllarda eski spor okullarÕnÕn yenilenmesine ve yenilerinin inúa edilmesine de büyük önem verilmiútir. 25 Haziran 1941 yÕlÕnda SSCB Spor Komitesi bütün hastanelerde fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕnÕn hayata geçirilmesini istemiú.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9. bunun içinde sporun içinde olan kiúiler arasÕndan uzmanlar hazÕrlanmasÕnÕ teklif etmiútir.Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim DalÕ 10.Kimya Anabilim DalÕ 6. Komsomol.1943-1944 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda Ensitü’de aúa÷Õdaki anabilim dallarÕ bulunmaktadÕr: 1.Cimnastik Anabilim DalÕ 12.Beden E÷itimi Teorisi Anabilim DalÕ 7. ortaö÷retim ve yüksekokullardaki ö÷rencilerin askeri-bedensel hazÕrlÕ÷a dahil edilmesi” kararÕ ö÷rencilerin askeri-bedensel e÷itim iúinin daha iyi hale getirilmesinde önemli rol oynamÕútÕr.Anatomi Anabilim DalÕ 5.

II. sa÷lÕk ve KÕzÕl Ordu’nun tedavi merkezlerinin bulundu÷u di÷er sa÷lÕk kuruluúlarÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon biriminin kurulmasÕ gerekmektedir. Enstitü’de mevcut olan bu eksikliklere ra÷men. E÷itim sÕnÕflarÕ. Bu kararla Azerbaycan’Õn birçok úehrinde savaúÕn ilk yÕllarÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon kurslarÕ faaliyet göstermeye baúlamÕútÕr. hekimler. Hastanelerde çalÕúmak için sporun içinde olan kiúiler arasÕndan (baúta kadÕnlardan) olmak üzere fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ yetiútirilmesi için kurslar ve seminerler yapÕlmalÕdÕr. ülkede fizik tedavi ve rehabilitasyon ile ilgili ilk seminerini yapmÕútÕr. Seminerde uzmanlar tecrübe paylaúÕmÕnda bulunmuúlardÕr. AyrÕca cephede savaúan birçok Enstitü ö÷rencisi. profesörler. Dünya SavaúÕ’nÕn bitmesi ile birlikte her yerde beden e÷itimi ve spor canlanmaya baúlamÕútÕr. beden e÷itimi ve spor komiteleri. øyileúmekte olan askerlerle meúgul olmak için. laboratuarlar ve yatakhaneler yeterli araç ve gerece sahip de÷illerdir. Ülkede spor uzmanlarÕnÕn 157 . hastane ve tedavi merkezlerinde gerekli olan spor malzemeleri temin edilmelidir”. Spor teúkilatlarÕ di÷er teúkilatlarla birlikte beden e÷itimi ve sporun geliúimi ve yeniden yapÕlanmasÕ için çalÕúmalar sürdürmüúlerdir. mezunu ve ö÷retmeni büyük baúarÕlar elde etmiú. AynÕ yÕlÕn Temmuz ayÕnda ùura. baúarÕlarÕnÕn neticesinde de ödüllendirilmiúlerdir. Fakat. Bu kurslarÕn mezunlarÕ ülkedeki hastanelere gönderilmiúlerdir. Daha sonra bu seminerler Bakü’de düzenli olarak yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Savaútan kÕsa bir zaman sonra. gönüllü spor cemiyetleri ve spor kulüpleri faaliyetlerine yeniden baúlamÕúlardÕr. beden e÷itimi uzmanlarÕ üye olarak seçilmiúlerdir.Hastanelerde. birçok Azeri beden e÷itimci de cepheden geri dönememiútir. Azerbaycan Spor Komitesi 29 Ocak 1942 yÕlÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon bilim úurasÕnÕn kurulmasÕnÕ onaylamÕútÕr. Bu yÕllarda Enstitü’de maddi ve teknik açÕdan ciddi eksiklikler ortaya çÕkmÕútÕr. Savaútan sonraki ilk yÕlda Enstitü’nün birçok ö÷renci ve ö÷retmeni Enstitü’ye geri dönmüúlerdir. Savaú yÕllarÕnda Enstitü’nün birçok ö÷renci ve ö÷retmeni SSCB çapÕnda düzenlenen spor müsabakalarÕnda baúarÕlar elde etmiúlerdir. ùuraya 15 ünlü tÕp ve beden e÷itimi uzmanÕ. Enstitü’nün e÷itim kadrosu sayesinde yüksek e÷itimli kadrolarÕn hazÕrlÕk planÕ hayata geçirilmiútir.

1950-1951 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda 17 kiúi mezun edilmiútir. 1948-1949 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕndaki anabilim dalÕ baúkanlarÕndan sadece bir tanesi doçent. bilimsel araútÕrma ve makale yayÕnlanmÕútÕr. uzmanlÕklarÕnÕn artÕrÕlmasÕ için bütün parti ve spor teúkilatlarÕ birlikte çalÕúmÕúlardÕr. yÕlÕnda mezun sayÕsÕ 750’ye ulaúmÕútÕr.Anatomi Anabilim DalÕ 8. altÕsÕ emektar spor ustasÕ ve dokuzu SSCB spor ustasÕdÕr.Spor OyunlarÕ Anabilim DalÕ 11. 1967 yÕlÕnda Enstitü’de yeni e÷itim ve spor fakülteleri kurulmuútur.Pedagoji. 1000’den fazla kitap.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9. AynÕ zamanda anabilim dallarÕnda 60 ö÷retim elemanÕ çalÕúmaktadÕr.Marksizm-Leninizm Felsefesi ve Bilimsel Komünizm Anabilim DalÕ 3. Enstitü’nün kuruluúunun 21. AyrÕca Enstitü’deki spor bilimciler ülkenin çeúitli branúlarÕndaki milli takÕmlara danÕúmanlÕk yapmÕúlardÕr.Atletizm Anabilim DalÕ 158 . Psikoloji ve Diller Anabilim DalÕ 4. Ö÷rencilerin ço÷u SSCB ve Azerbaycan’da yapÕlan bilimsel konferansa katÕlmÕú ve yaptÕklarÕ araútÕrmalarÕ sunmuúlardÕr.Beden E÷itimi Teorisi Anabilim DalÕ 5. Birçok spor bilimci SSCB çapÕndaki ve uluslararasÕ ölçekteki bilimsel konferans ve sempozyumlara katÕlmÕúlardÕr.Beden E÷itimi Tarihi ve Yönetimi Anabilim DalÕ 7.Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim DalÕ 6. Bilimsel araútÕrmalarÕn içinde birçok ö÷rencide yer almÕútÕr.SSCB Komünist Partisi Tarihi Anabilim DalÕ 2. Beden e÷itiminin güncel problemleri ve sporda yüksek baúarÕlarÕn kazanÕlmasÕ ile ilgili bilimsel çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr.Cimnastik Anabilim DalÕ 10. Bu dönemde en önemli konularÕn baúÕnda akademik kadronun yeterli düzeyde olmamasÕ gelmiútir. 1946 yÕlÕnda Enstitü’de spor kulübü kurulmuú ve ülke çapÕnda çeúitli spor branúlarÕnda faaliyetlere baúlamÕútÕr.yetiútirilmesi. beúi doktor. AynÕ yÕllarda Enstitü’de bilimsel çalÕúmalarÕn seviyesi de yükselmiútir. 1971-1972 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda Enstitü’de aúa÷Õdaki anabilim dallarÕ bulunmaktadÕr: 1.

Yüzme Anabilim DalÕ 16. 1972 yÕlÕnda Enstitü’nün yeni binasÕna taúÕnmasÕ ile birlikte örgün e÷itime 350.Halter ve Boks Anabilim DalÕ 14. açÕk ö÷retime de 100 ö÷renci kabul edilmiútir.Futbol Anabilim DalÕ 15. Anabilim dallarÕnÕn sayÕsÕ 19’a ulaúmÕútÕr.UygulamalÕ Sporlar Anabilim DalÕ 13. Enstitü’de bulunan anabilim dallarÕ 4 gruba ayrÕlmÕútÕr: 1. Bu kiúiler Azerbaycan Hükümeti tarafÕndan ödüllendirilmiútir.Teorik-Pedagoji Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Beden E÷itimi Teorisi ve Metodolojisi Anabilim DalÕ b-) Beden E÷itimi Tarihi ve Yönetimi Anabilim DalÕ c-) Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ d-) Rusça Anabilim DalÕ e-) Diller Anabilim DalÕ f-) Yüksek Matematik ve Muhasebe Anabilim DalÕ 2-Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕ a-) Cimnastik ve Akrobasi Anabilim DalÕ b-) Güreú ve Metodolojisi Anabilim DalÕ c-) Basketbol ve Hentbol Anabilim DalÕ d-) Voleybol ve Tenis Anabilim DalÕ e-) Boks ve Halter Anabilim DalÕ f-) UygulamalÕ Spor BranúlarÕ Anabilim DalÕ g-) Atletizm Anabilim DalÕ h-) Futbol Anabilim DalÕ Õ-) Yüzme Anabilim DalÕ 159 .Güreú Anabilim DalÕ Enstitü’de birçok ö÷retim elemanÕ 50 yÕl boyunca çalÕúmÕútÕr.12.

1994 yÕlÕndan itibaren enstitüyü uluslararasÕ spor teúkilatlarÕndan.2. 33 Enstitü mezunu úehit olmuútur. devlet ve sivil kuruluúlarÕndan birçok üst düzey yönetici ve bilim adamÕ ziyaret etmiútir. 1995 yÕllarÕnda AIBA BaúkanÕ Prof.3. Enver Çoudri’ye ve EABA BaúkanÕ Emil Jeçev’e. Enstitü ilk fahri doktora ünvanÕnÕ Marmara Üniversitesi’nden Prof. Ülkede siyasi istikrarÕn 2 Mart 1995 yÕlÕnda yeniden sa÷lanmasÕ ile birlikte. 2000 yÕlÕnda da IOC BaúkanÕ Dr. Savaútan dolayÕ göç eden halka enstitülü ö÷renciler destek olmuú ve onlarÕn tedavileri ile ilgilenmiúlerdir. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Spor Bilimleri Azerbaycan ile Ermenistan arasÕnda ortaya çÕkan Karaba÷ savaúÕnda enstitünün birçok ö÷rencisi savaúa gönderilmiúlerdir. Daha sonra Bilim ùurasÕ’nÕn kararÕ ile 1994 yÕlÕnda IOC BaúkanÕ Juan Antonio Samaranch’a. Ermenilere karúÕ baúarÕlÕ bir úekilde mücadele eden iki Enstitü mezununa “Azerbaycan Milli KahramanÕ” ünvanÕ verilmiútir. baúarÕlÕ sporcularÕ de÷iúik ödüllerle mükafatlandÕrmÕútÕr. Spor OyunlarÕ SarayÕ’nda Haydar Aliyev spor camiasÕ ile bir araya gelmiú. Jacques Rogge’a fahri doktora ünvanÕ verilmiútir 160 . Akademi Marmara Üniversitesi ö÷rencileri ile sportif iliúkiler kurmuú ve bu iliúkiler günden güne geniúlemiútir. Ahmet Hamdi Turgut’a vermiútir.3. ùuúa.Sosyal Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Sosyal-Siyasi Bilimler Anabilim DalÕ b-) Genel Beúeri Bilimler Anabilim DalÕ 6.TÕbbi-Biyoloji Anabilim DallarÕ a-) Fizyoloji Anabilim DalÕ b-) Anatomi Anabilim DalÕ c-) Spor Hijyeni ve TÕbbÕ Anabilim DalÕ 4. Dr. A÷dam ve di÷er bölgelerdeki okullara beden e÷itimi ö÷retmeni olarak gönderilmiúlerdir. Fakat. Dr. Rektörlü÷ün teúebbüsü ile 1990-1992 yÕllarÕnda bir grup ö÷renci üç aylÕ÷Õna HocalÕ.

84’ü doktordur.edu. 6’sÕ uluslararasÕ hakem. dolayÕsÕyla Azerbaycan’da vuku bulan içtimai. Burada 2500’e yakÕn kÕz ve erkek e÷itim almaktadÕr. spor ve bilimsel çalÕúmalarÕ 230 kiúilik bir akademik kadro ile yürütülmektedir (25:11-24. Ö÷retim elemanÕ sayÕsÕ da 311’e ulaúmÕútÕr (74:31).2009). Ö÷rencilerin e÷itim.Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕyla birlikte Enstitü’nün maddi ve teknik alt yapÕsÕ güçlenmiú. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü. de÷iúik ülkelerde ö÷retim üyeli÷i yapmÕú ve birçok spor uzmanÕ da yabancÕ ülkelerden davet almÕú ve onlarÕn de÷iúik branúlarda milli takÕmlarÕnÕ çalÕútÕrmÕúlardÕr. Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕnda çalÕúan ö÷retim elemanlarÕnÕn 23’ü emektar antrenör. 7’si emektar azimli sporcu’dur (25:24). ö÷rencilerin sayÕsÕ artmÕú.624). siyasi ve sosyal olaylarÕn oldu÷u söylenmektedir. Örne÷in.az. 6’sÕ uluslararasÕ dereceli usta. Bunlardan 14’ü doçent/profesör. beden e÷itimi ve spor sahasÕnda önemli bir bilim ve e÷itim merkezi olmuútur. 38’i spor ustasÕ. Bu düúüúün sebebi ise geçen asrÕn 80’li yÕllarÕnÕn ortalarÕndan itibaren Sovyetler Birli÷i’nde. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’ne dönüútürülmüútür. Spor bilimciler birçok uluslararasÕ spor bilimleri kongrelerine katÕlmÕú. 2006 yÕlÕna gelindi÷inde ise akademide ö÷renim gören ö÷renci sayÕsÕ 2500’ü geçmiútir.1999 tarihinde aldÕ÷Õ bir karar ile.05. Akademi’de Doktora ve Bilim ùurasÕ ve Askeri Anabilim DalÕ açÕlmasÕ planlanmÕútÕr (www. Akademi 2000’li yÕllara gelindi÷inde. Bununla birlikte.28-34). Azerbaycan’da 2000’li yÕllara do÷ru bilimsel yayÕnlarda bir düúüú görülmektedir.03. en önemlisi e÷itim seviyesi yükselmiútir. 33’ü ülke dereceli hakem. 12. 1981 yÕlÕnda 552 yayÕn yapÕlÕrken bu oran 2000 yÕlÕnda 183’e düúmüútür (62:622.mekteb. 161 . 13’ü fahri spor ustasÕ. Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 23. Bu düúüúün spor bilimlerini de etkiledi÷ini söyleyebiliriz.

Ö÷retim elemanlarÕ 2000’den fazla ders kitabÕ. R. øsayev.az. Burada spor bilimcilerin yeteri derecede ekonomik özgürlü÷ü bulunmamaktadÕr. Hüseynov. Buradaki spor bilimcilerin dünyadaki spor bilimlerinin geliúimini takip etmeye imkanlarÕ yoktur. bilimsel araútÕrma ve makale yazmÕúlardÕr. Hem ulusal hem de uluslararasÕ ölçekteki birçok spor bilimleri kongrelerine katÕlmaktadÕrlar. Ponomaryov. bildiri vb. sözlü görüúme)’a göre. Belenkiy. Azerbaycan’da spor bilimcilerin bilgi düzeyi göreceli bir kavramdÕr. ø.mekteb. Akademi’nin birçok mezunu baúarÕlÕ bir beden e÷itimi ö÷retmeni. Dünya ve Avrupa ùampiyonlarÕ Kh. Akademi 70 yÕl zarfÕnda 16 binden fazla spor uzmanÕ hazÕrlamÕútÕr (www. bu testlerin sonucunda ortaya çÕkan bilimsel verileri kullanarak antrenman programlarÕ hazÕrlayan. Spor bilimlerinde arz talep eksikli÷i söz konusudur. T. antrenör. maçlarÕn analizlerinin yapÕlmasÕ ve bu analizlere göre de antrenmanlarÕn plandÕ÷Õ bir yapÕ içinde çalÕúÕyoruz. Azerbaycan’daki spor bilimcilerin yeteri derecede bilimsel çalÕúma yaptÕ÷ÕnÕ sanmÕyorum. Daha önce bu ölçekte bilimsel veriler kullanarak. Burada bulundu÷um süre içinde spor bilimleri ile ilgili hiçbir bilimsel makale. N. Bundan dolayÕ bilimsel çalÕúmalara da yeterince zaman ayÕramamaktadÕrlar. çalÕúmalar yapÕldÕ÷ÕnÕ duymadÕm. L. Paúayev. kaynaklarla karúÕlaúmadÕm. Koretskiy.edu. Allahverdiyev. ikisinde altÕn ikisinde de gümüú alan ünlü voleybolcu ønna Riskal. Lyudmila ùubina. olimpiyat úampiyonlarÕ Refiga ùabanova. spor yöneticisi ve spor bilimcisi olmuúlardÕr. øbrahimov. ølgar Mamedov. A. Azerbaycan’da ilk defa bilimsel anlamda testlerin yapÕldÕ÷Õ. B.12. S. üç kez Dünya ùampiyonu ve Avrupa ùampiyonu M. A. Savkina. Akademi’nin ö÷retim elemanÕ kadrosu beden e÷itimi ve sporun güncel problemleri ile ilgili çeúitli konularda bilimsel çalÕúmalar yapmaktadÕrlar. Niftullayev. Bunlardan. Son yÕllarda Akademi’de genç spor bilimcilerin 162 . dört defa Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan. Sporun de÷iúik branúlarÕnda ülkenin milli takÕmlarÕna düzenli olarak bilimsel destek vermektedirler. R. Akademi’nin birçok ö÷renci ve mezunu hem SSCB çapÕnda hem de uluslararasÕ spor müsabakalarÕnda baúarÕlar elde etmiúlerdir. Aliyev bazÕlarÕdÕr. Haciyev. V. 05. Huseynov.M Ak (2008.2009).

bakanlÕklarÕn emir. E÷itim úubesi. 1971 yÕlÕndan 2005 yÕlÕna kadar 907 163 .sayÕsÕnda artÕú gözlenmektedir. Akademi’nin ö÷renci bilim kurulu üyeleri bilimsel araútÕrmalar yapmakta.36). gerek lisans gerekse yüksek lisans e÷itim programlarÕnÕn yapÕlmasÕ ile e÷itim úubesi ilgilenmektedir. ö÷renci ve tecrübe úubelerine de rehberlik etmekle birlikte. Akademi’de. ølk zamanlar küçük fakülte ve anabilim dallarÕnÕn yerlerini tutan úubelere rehberlik etmiú ve bu rehberlik günümüzde de devam etmektedir. ö÷renci úubesinde her ö÷rencinin úahsi iúlerinin yapÕlmasÕ ve ö÷rencilerin kayÕtlarÕnÕn alÕnmasÕ gibi konularla ilgilenmektedir. Akademi’nin ö÷retmen ve ö÷rencileri ülkenin her yerinde spor teúkilatlarÕnda çalÕúmaktadÕrlar. Akademi’den. e÷itim programlarÕnÕn yapÕlmasÕ ile ilgili çeúitli idare ve teúkilatlarÕn. Akademi’nin bir grup ö÷rencisi bilimsel araútÕrmalarÕnÕ baúarÕlÕ bir úekilde sürdürmüú ve çeúitli bilimsel dereceler elde etmiúlerdir. yeni e÷itim programlarÕn hazÕrlanmasÕ sürecini de yürütmektedir. Ö÷retim elemanlarÕnÕn ço÷u hakemler kurulunda. bilim úuralarÕnda ve de÷iúik birçok spor teúkilatlarÕnda aktif olarak faaliyetlerde bulunmaktadÕrlar. ùube. BunlarÕn arasÕnda bayanlarÕn sayÕsÕ oldukça düúük seviyededir. Ö÷renci bilim kurulu üyelerinden yüksek lisans için gönderilenler tezlerini verdikten sonra akademiye ö÷retim elemanÕ olarak dönmüúlerdir. E÷itim úubesi zamanÕn taleplerine uygun olarak teknolojik geliúmelerin takip edilmesi. bakanlÕk ve e÷itim kuruluúlarÕ ile iliúkilerin kurulmasÕ. 1930 yÕlÕndan 1970 yÕlÕna kadar 56 bayan beden e÷itimi uzmanÕ hazÕrlanÕrken.35. ùube. görev ve kararlarÕnÕn yerine getirilmesi sürecini de yönetmektedir (25:2428. fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕnÕn ve ö÷rencilerinin klinik deneyimler kazanmasÕ sürecini yürütmektedir. Azerbaycan ve Rusya çapÕnda düzenlenen ö÷renci spor bilimleri kongrelerinde sporun çeúitli branúlarÕnda birçok bildiri sunmaktadÕrlar. Bu mezunlardan 9405’i ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda hazÕrlanmÕútÕr. yüksek lisans düzeyinde ise bilimsel araútÕrma ve e÷itim uygulamalarÕnÕ. Akademi’nin kuruldu÷u ilk günden itibaren faaliyetlerini sürdürmektedir. federasyonlarda. Tecrübe (Uygulama) úubesi ise lisans düzeyinde e÷itim ve antrenörlük uygulamalarÕnÕ. 1930 yÕlÕndan 2005 yÕlÕna kadar 20149 kiúi mezun olmuútur.

sÕnÕfta. Günümüzde her yÕl örgün e÷itime 525. spor bilimlerini de olumsuz etkilemektedir. antrenörler yetiútirmek ve ülkenin spor alanÕndaki statüsünü yükseltmek için kendi maddi-teknolojik imkanlarÕnÕn geliútirilmesi ve bilimselpedagojik kadro potansiyelini yükseltmek için çalÕúmalarÕnÕ sürdürmektedir (www. 1954-1955 yÕllarÕnda kütüphanede kitaplarÕn sayÕsÕ 28885 iken.05. santranç salonu. sÕnÕfta. 1 çok amaçlÕ kapalÕ spor salonu. Akademi’nin 1 stadyumu. devletin e÷itime genel bütçeden çok az kaynak aktarmasÕ. Akademide 2500 ö÷renci var. 05.2009). 1999-2000 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕnda 200000 olmuútur. sÕnÕfta ve 1 kiúi de yüksek lisans sÕnÕfÕnda bulunmuútur. 48’i I. 220 ö÷retim elemanÕ. Kütüphaneden 2920 ö÷renci.az. Azerbaycan için yüksek e÷itimli beden e÷itimi ö÷retmenleri. kÕzlarÕnÕn sporla ilgilenmesini istememektedir. açÕk futbol. Bunlardan 50’si hazÕrlÕkta. E Acalov (2008. 93’ü II. binicilik parkuru. 1 kütüphane. Akademi. 350 kiúi de di÷er çalÕúanlar istifade etmektedir.95). 2 araútÕrma laboratuarÕ. açÕk e÷itime ise 100 ö÷renci alÕnmaktadÕr.mekteb. Günümüzde Akademi’de Türkiye’den ö÷renci bulunmamaktadÕr (25:93. 12. 1 jimnastik salonu.edu.edu. sporcular. 34’ü IV.mekteb. Akademi’de 2000 yÕlÕnda 254 Türk ö÷renci de e÷itim almÕútÕr. 2008 yÕlÕ itibariyle 164 . sÕnÕfta. ailenin spora karúÕ ilgisinin etkisi olmaktadÕr.2009).bayan beden e÷itimci hazÕrlanmÕútÕr (6:16). Bütün bu olumlu çalÕúmalara ra÷men. 1 yüzme havuzu. sözlü görüúme)’a göre. 28’i III. Kütüphanede zengin bir gazete ve dergi envanteri vardÕr. dini inançlarÕn. Ama 100 tane bile kÕz yoktur. 2 bilgisayar sÕnÕfÕ bulunmaktadÕr.az. Anabilim dallarÕnÕn sayÕsÕ 19’dur (www. voleybol ve hentbol sahalarÕ.12. bu durumun oluúmasÕnda milli hususiyetlerin. Aileler Akademi’nin kütüphanesi zengin bir kaynak envanterine sahiptir. 1 güreú salonu. Burada 1930 yÕlÕndan itibaren yayÕnlanan beden e÷itimi ve spor ile ilgili gazete ve dergiler bulunmaktadÕr. Örne÷in.

Teorik ve Pedagoji (Bilimleri) Anabilim DallarÕ a-) Beden E÷itimi Teorisi ve Metodolojisi Anabilim DalÕ b-) Beden E÷itimi Tarihi ve ødaresi Anabilim DalÕ c-) Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ d-) Yüksek Matematik ve Bilgisayar Teknolojisi Anabilim DalÕ e-) Diller Anabilim DalÕ 3.TÕp-Biyoloji Anabilim DallarÕ a-) Genel Fizyoloji ve Spor Fizyolojisi Anabilim DalÕ b-) Spor Hekimli÷i ve Hijyenli÷i Anabilim DalÕ c-) Anatomi Anabilim DalÕ 165 . Akademi’nin temel e÷itim-ö÷retim yapÕlarÕ olan Anabilim DallarÕ dört ana grupta toplanmÕútÕr: 1. hem bilimsel çalÕúmalarÕn yeterli düzeyde olmasÕnÕ olumsuz olarak etkilemekte.spor bilimleri alanÕnda uzman olan bir profesör 250 TL aylÕk para kazanmaktadÕr. hem de spor bilimcilerini rüúvet gibi olumsuz tutumlara sürüklemektedir. Bu düúük ücret.Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕ a-) Voleybol ve Masa Tenisi Anabilim DalÕ b-) Jimnastik ve Akrobasi Anabilim DalÕ c-) Güreú Anabilim DalÕ d-) Boks ve Halter Anabilim DalÕ e-) Futbol Anabilim DalÕ f-) Atletizm Anabilim DalÕ g-) Basketbol ve Hentbol Anabilim DalÕ h-) UygulamalÕ Sporlar BranúlarÕ Anabilim DalÕ 2.

edu. Bu grupta özel yetenek gerektiren spor alanlarÕnÕn yanÕ sÕra. FarklÕ gruplar.06. Azerice. grupta yer almaktadÕr. ö÷renci yerleútirme sÕnavÕna baúvuru sÕrasÕnda.2007).tqdk. biyoloji ve kimya gibi alanlarda yer almaktadÕr. tÕp.az. 166 .4.05. farklÕ sÕnav içeriklerine sahiptirler. Akademi’ye baúvuru yapmak isteyen ö÷renci adayÕ. Bu gruptaki alanlara baúvuru yapanlar.az. Biyoloji sÕnavlarÕna girmek zorundadÕrlar (www. Ö÷renci yerleútirme sÕnavlarÕnda alanlar 4 gruba ayrÕlmaktadÕr.mekteb. Özel yetenek sÕnavlarÕ 4. Matematik.2009).Sosyal Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Genel Beúeri Bilimler Anabilim DalÕ b-) Sosyal-Siyasi Bilimler Anabilim DalÕ (www.gov. yetenek sÕnavÕnda baúarÕlÕ olanlar Spor Akademisi úÕkkÕnÕ iúaretleyebilirler. Fizik. Azerbaycan Cumhuriyeti Ö÷renci Kabulü Devlet Komisyonu (TGDK)’nun merkezi sistemle yaptÕ÷Õ ö÷renci yerleútirme sÕnavlarÕndan önce özel yetenek sÕnavÕna girmesi gerekmektedir. Kimya. TGDK’nÕn yetenek sÕnavlarÕndan sonra yaptÕ÷Õ. 16. 12. Yetenek sÕnavlarÕ da TGDK tarafÕndan merkezi bir sistemle yapÕlmaktadÕr.

boks vb. Ekim ihtilali ile birlikte sosyalist kültür úekillenmeye baúlamÕútÕr. bu yÕllarda insanlarÕn sa÷lÕklarÕnÕn korunmasÕnÕn ve emek veriminin arttÕrÕlmasÕnÕn önemli bir vasÕtasÕ olmasÕyla 167 . Azerbaycan’da çeúitli spor branúlarÕnÕn (cimnastik. uluslararasÕ tanÕnma ve prestijin vasÕtasÕ olarak görülmüútür. ideolojinin devamÕnÕn ve halklarÕn barÕúÕnÕnÕn bir vasÕtasÕ olarak görülmüútür. halter. Bunun yanÕnda ülke tarihinde çok eskilere dayanan güreú. Sovyetler kentlerin içinde oluúan bütün yeni yerleúim birimlerine bir stadyum. atletizm. emek verimlili÷inin. Bu kiúiler kendi ülkelerinde oynadÕklarÕ spor branúlarÕnÕ Azerbaycan’da da devam ettirmiúlerdir. Spor marksist felsefe ile yapÕlmÕútÕr. sa÷lÕk ve hijyenin. Devlet siyasetinin ya da rejimin propagandasÕ için baúarÕlÕ ve yetenekli sporcular sürekli desteklenmiútir. Spor. basketbol. Stalin döneminde (1924-1953).) geliúmesinde batÕlÕ ülkelerin petrol úirketlerinin yönetici ve çalÕúanlarÕnÕn önemli katkÕlarÕ olmuútur. hem sosyalist kültürün yaygÕnlaúmasÕ hem de sanayileúme çalÕúmalarÕ hÕz kazanmÕútÕr. kadÕnlarÕn eúitli÷inin. satranç vb. Özellikle So÷uk Savaú dönemine kadar. Spor yapÕlmasÕ zorunlu bir faaliyet olmuútur. SSCB’de sporun tüm temel politikalarÕnÕ devlet belirlemiútir. bir yüzme havuzu ve açÕk hava spor alanlarÕ inúa etmeyi zorunlu tutmuútur. sporlara da halk her zaman ilgi göstermiútir.7. spor aracÕlÕ÷Õyla daha sa÷lÕklÕ bireyler yetiútirmek ve iúgücü verimini arttÕrmak hedeflenmiútir. bir kapalÕ spor salonu. TARTIùMA ve SONUÇ Sovyetler Birli÷i’nde spor sosyalizmin bir parçasÕ. savunmanÕn. Spor aynÕ zamanda devlet bütünlü÷ünün sa÷lanmasÕnÕn. 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda içinde Azerbaycan’Õnda oldu÷u bütün birlik ülkelerinde spor geliúmeye baúlamÕútÕr. Her kurum kendi yapÕlanmasÕ içinde sportif faaliyetlerin uygulanmasÕndan sorumlu olmuútur. yüzme. Sovyetlerde spor. Bu vesile ile birçok AzerbaycanlÕ bu yeni spor dallarÕnÕn kurallarÕnÕ ö÷renmiú ve zaman içerisinde de ülkede daha fazla yaygÕnlaúmasÕnÕ sa÷lamÕúlardÕr. futbol. Bu kültürün bir parçasÕ olan spor da bu yeni ideolojiden etkilenmiútir. siyaset ve kültür ile iliúkili ve ideolojik bir olgu olarak geliúmiútir.

birlikte. Azeri bayanlarÕn sporla çok ilgilenmemesine ra÷men. Sovyetler Birli÷i sporun geliúmesine ve halk arasÕnda yaygÕnlaúmasÕna çok önem vermiútir. Sovyet döneminde hiçbir Azeri spor bilimci kendi baúÕna araútÕrma yapamamÕú. ønsanlarÕn yo÷un olarak yaúadÕ÷Õ yerlerde açÕk spor alanlarÕ yapÕlmÕútÕr. devlet hiyerarúisinde bireysel bakanlÕklarÕn üstünde yer tutmuú ve sporla ilgili tüm devlet kuruluúlarÕnÕn izleyecekleri eylem programlarÕnÕ saptayarak çalÕúmalarÕnÕ koordine etmiútir. proleter devrimi desteklemek olmuútur. Spor bilimlerinde øvan Pavlov gibi birçok ünlü bilim adamÕndan istifade edilmiútir. bilimsel araútÕrma ve yayÕnlar direk Moskova üzerinden gelmiútir. her sokak arasÕna açÕk alanda aletli cimnastik yapÕlabilecek spor aletleri yerleútirilmiútir. do÷rudan do÷ruya ondan aldÕ÷Õ yetkiyle. Sovyetlerde Komünist Parti’deki siyasi yapÕlanmanÕn aynÕsÕ sporda da görülmektedir. uluslararasÕ iúçi cephesinin güçlenmesinin de bir aracÕ olmuútur. Sovyetler Birli÷i. spor bilimlerine çok önemsemiútir. SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ olarak örgütlenen Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi. Bu süreçte SSCB sportif teúkilatlanmasÕnÕ da hÕzlÕ bir úekilde gerçekleútirmiútir. HalkÕn spora katÕlÕmÕn artmasÕ için tesisleúmeye çok önem verilmiútir. Bu ba÷lamda 1921 yÕlÕnda Moskova’da KÕzÕl Spor Enternasyoneli úeklinde bir oluúum meydana gelmiútir. Azeri spor bilimciler sadece bunlarÕ 168 . Ülke ekonomisinin geliúmesi sürecinde ve Sovyet kültürünün bütün insanlarÕn yaúam tarzÕ haline gelmesi için kitle sporuna çok önem vermiútir. onlar dahi baúarÕlÕ sporculara ilgi duymuúlardÕr. BaúarÕlÕ sporculara her zaman ilgi göstermiúlerdir. Neredeyse. E÷itim ve antrenman programlarÕ uygulanÕrken bilimsel verilerden yararlanÕlmÕútÕr. Sadece bu yapÕlanmadan bile Sovyetlerin spora ne kadar önem verdi÷i anlaúÕlmaktadÕr Sovyet döneminde Azeri halkÕ spora ve sporcuya çok önem vermiútir. Bakü’nün Nesimi ilçesini gezerken Sovyet döneminden kalan birçok açÕk spor alanlarÕna rastlanmÕútÕr. AmacÕ. Bu tür oluúumlar dünyadaki di÷er iúçi örgütleriyle sporu kullanarak iliúkilerini daha ileri seviyeye taúÕmÕúlardÕr.

“Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕnÕn ülkelerde uygulanmasÕ. EMH normlarÕ bütün halka bildirilmiútir. AyrÕca. IrkçÕlÕ÷Õn yo÷un bir úekilde yapÕlmasÕndan dolayÕ. daha sa÷lÕklÕ olan. Bu Spartakiadalara birçok AzerbaycanlÕ sporcu katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. EMH programÕnÕn uygulanmasÕ ile Sovyet beden e÷itimi sisteminin tek metodoloji esasÕ oluúturulmuútur. 169 . bu ba÷lamda Azerbaycan. Sovyetler. bütün sportif faaliyetlerini bu program çerçevesinde yürütmüútür. Azeri sporcular tam olarak yeteneklerini gösterme fÕrsatÕ bulamamÕúlardÕr. ProgramÕn I. Sovyetler Birli÷i’nde her alanda görülen Rus milliyetçili÷i. aúamasÕ 1931 yÕlÕnda hazÕrlanmÕú ve onaylanmÕútÕr. ilk amaç haline getirilmiútir. Azerbaycan’da bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini program esasÕnda yeniden yapÕlandÕrmÕúlardÕr. Milli takÕmlara seçilecek sporcularÕn sadece baúarÕlÕ olmasÕ yeterli de÷ildir. Bu program beden e÷itimi ile ilgili yeni metodlar geliútirmekle. ö÷rencileri görmek mümkün olmuútur. Sovyetler Birli÷i’nde ilki 1928 yÕlÕnda düzenlenen Spartakiada’lar sayesinde binlerce yetenekli sporcu tespit edilmiú ve milli takÕm kadrolarÕ oluúturulmuútur. Azeri spor bilimcilerin yaptÕ÷Õ bilimsel çalÕúmalar. rejime sadakatinden emin olunan sporcular milli takÕmlara seçilmiútir.uygulamÕúlardÕr. EMH programÕ kabul edildikten sonra. Beden e÷itimi faaliyetleri geniúlemiú ve spor ile ilgili metodoloji güçlenmiútir. Spor. Slav ÕrkÕndan olmasÕnÕn önemi yanÕnda. Sovyet döneminde milli takÕmlarda mücadele eden Azeri sporcular önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. daha verimli çalÕúan ve her zaman ülkeyi savunmaya hazÕr insanlar yetiútirilmiútir. Azerbaycan’da birçok spor branúÕnÕn geliúimine olanak sa÷lamÕútÕr. oradan onay geldikten sonra yayÕnlanabilmiútir. EMH programÕnda Sovyet beden e÷itimi sisteminin bütün ana prensipleri belirlenmiútir. sporda da yo÷un bir úekilde görülmüútür. köylüleri. SSCB’nin spor hayatÕnda önemli bir yer tutan faaliyetlerden biri de Spartakiada’lar olmuútur. EMH programÕ sayesinde. EMH niúanÕ alanlar arasÕnda iúçileri. askerleri. program sayesinde köylere kadar yaygÕnlaúmÕútÕr. önce Moskova’ya gitmiú.

Savaú birçok úeye zarar verdi÷i gibi. BaúarÕsÕz olduklarÕnda bütün bunlar geri alÕnmÕútÕr. BaúarÕlÕ olmadÕklarÕnda ise bedeli a÷Õr olmuútur. Dünya SavaúÕ’na kadar olan dönemde hem Sovyetlerde hem de Azerbaycan’da kitle sporunun daha fazla geliúti÷i görülmektedir. Sovyet döneminde. Bu kapsamda spor tüm halk tarafÕndan yararlanÕlabilecek bir faaliyet olmuútur. øki kutuplu dünyada. SporcularÕn hazÕrlÕ÷Õ savaúa hazÕrlÕk úekline dönmüútür. Sovyet döneminde baúarÕlÕ sporculara ev. araba. Sporcular bu imkanlara baúarÕlÕ olduklarÕ sürece sahip olmuúlardÕr. sÕcak çatÕúma yerine so÷uk savaú dönemi baúlamÕú. spora da çok zarar vermiútir. bu dönemin en önemli enstrümanÕ ise spor olmuútur. Azerbaycan’Õn en iyi sporcularÕ savaúa katÕlmÕú ve birço÷u cepheden geri dönmemiútir. ønsanlara birçok olanaklar sunulmuútur. para ve çeúitli ünvanlar verilmiútir. Savaú yÕllarÕnda dahi hastaneler arasÕ spor yarÕúmalarÕ düzenlenmiútir. Dünya SavaúÕ sonrasÕnda sporun yapÕlÕú amacÕ de÷iúmiútir. Stalinci sistemin olumsuz yönleri ve topluma verdi÷i zararlar bir bir sayÕlÕrken. sa÷lÕk. Bu ba÷lamda cephede ön sÕralarda savaúanlar arasÕnda daha çok sporcular yer almÕútÕr. BazÕ sporcular. SporcularÕn baúarÕsÕzlÕ÷Õnda hapis cezalarÕ ve idamlar da görülmüútür. Hastanelerde spor úubeleri açÕlmÕútÕr. Bundan dolayÕ savaú sonrasÕnda sporda bir müddet duraklama yaúanmÕútÕr. spora baúlamadan önceki durumundan daha da kötü duruma düúmüútür. KarúÕlÕ÷Õnda ise baúarÕlÕ olmalarÕ istenmiútir. øyileúmekte olanlar bu úubelere gönderilmiúlerdir. øntihara teúebbüs eden sporcular da olmuútur. sosyal güvenceler alanÕnda elde edilen baúarÕlar gibi olumlu hususlar da göz ardÕ edilmemiútir. 170 . özellikle müsabaka sporlarÕ siyasi sistem ve millet için bir test alanÕ olarak kullanÕlmÕútÕr. II. Savaú sÕrasÕnda güçlü ve sa÷lam kiúilere ihtiyaç duyulmuútur. özellikle II. ønsanlar spor yoluyla birtakÕm imkanlara kavuúmuúlardÕr. e÷itim.Savaú yaklaúÕrken spora verilen önem daha da artmÕútÕr. kültür. Spor artÕk savaúÕn baúka bir úekli haline gelmiútir. Sovyetlerde modern spor. Yaralanan askerlerin iyileútirilmesi için fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕna a÷ÕrlÕk verilmiútir.

Sovyetler Birli÷i ülkeleri kendi kendilerine yetersiz kÕldÕ÷Õ için. Bu dönemlerde hem tesisleúme açÕsÕndan hem de sporun kitleselleúmesi açÕsÕndan önemli bir aúamaya gelinmiútir. özellikle ferdi branúlarda belli baúarÕlar elde edilmiútir. Demokratik sisteme geçiú sürecinde yaúanan siyasi istikrarsÕzlÕk ve Ermenistan ile yaúanan savaú ekonomiyi olumsuz etkilemiútir. sporculara her zaman destek olmuútur. Belli branúlarda Sovyet milli takÕmlarÕna katÕlan Azeri sporcular ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir.II. Haydar Aliyev. e÷itim. gençlerle sürekli bir arada olmuú. 171 . Azerbaycan’da ise Sovyetlerin ÕrkçÕ yaklaúÕmlarÕndan dolayÕ So÷uk savaú döneminde elit spor çok geliúmemiútir. Sovyet döneminde uygulanan ekonomik politikalardan dolayÕ büyük bir oranda di÷er ülkelere ba÷ÕmlÕ hale gelmiútir. Hem siyasi alanda hem de ekonomik alanda yaúanan bu olumsuzluklar spora da yansÕmÕútÕr. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte kapitalizm ile tanÕúan Azerbaycan ise birçok sosyal ve ekonomik problemle karúÕ karúÕya kalmÕútÕr. kitle sporunda bir düúüú gözlenmiútir. fiyatlar artmÕú ve enflasyon yükselmiútir. Elit sporda ise. BaúarÕlÕ sporculara maddi ve manevi birçok ödül verilmiútir. konaklama ve iú gibi imkanlar devlet tarafÕndan karúÕlanmÕú. Bundan dolayÕ ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda sporda bir düúüú gözlenmiútir. otuz yaúÕn üstündeki belli bir kesim Sovyet dönemine özlem duymaktadÕr. Ülkenin içinde bulundu÷u durumdan dolayÕ spora yeterince ilgi gösterilememiútir. Dünya SavaúÕ’ndan sonra ya da So÷uk Savaú döneminde Sovyetlerde kitle sporu ile birlikte elit sporda geliúmiútir. ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte. Sovyet döneminde sa÷lÕk. Azerbaycan. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte. Haydar Aliyev’in hem Sovyet döneminde hem de ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde CumhurbaúkanlÕ÷Õ yaptÕ÷Õ süre içerisinde sporda ciddi atÕlÕmlar yapÕlmÕútÕr. Bundan dolayÕ. gençlerin fiziki e÷itimine çok önem vermiú. Sovyetlerin da÷ÕlmasÕyla birlikte ekonomik ve siyasi istikrarsÕzlÕk içine sürüklenmiútir. Azerbaycan. halkÕn %80’i orta sÕnÕfÕ oluúturmuútur.

Fakat insanlarÕn ortalama yaúam süresi düúmektedir. kÕrsal bölgede yaúayan insanlara göre. Spordaki bu ödüller insanlarÕn spora bakÕúÕnÕ da olumlu olarak etkilemektedir. AyrÕca. Azerbaycan. Azerbaycan Hükümeti baúta futbol olmak üzere son yÕllarda sporu daha fazla desteklemeye baúlamÕútÕr. AyrÕca özel sektör ve çeúitli iú adamlarÕ da sporu desteklemektedir. Kiúi baúÕna düúen gelirde her geçen yÕl 172 . Avrupa. Bu durumun temel nedenini ise. Bu durumu Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nde görmek mümkündür. spora bakÕúÕnda da de÷iúimler gözlenmektedir. Günümüzde Azerbaycan’Õn %52’si kentlerde yaúamaktadÕr. Birden fazla yetenekli sporcuyu bir araya getirmek çok zor oldu÷u için. araba ve para ödülleri ile birlikte çeúitli madalya ve ünvanlar vermektedir. AzerbaycanlÕ sporcular ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte kendi ülkeleri adÕna yarÕúma fÕrsatÕ elde etmiúlerdir. YapÕlan araútÕrmalar anne ve babalarÕn uygun úartlar oldu÷unda kÕz çocuklarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini göstermiútir. Akademide kÕzlarÕn azlÕ÷Õ dikkat çekmektedir. Azerbaycan’da bireysel sporlarÕn daha ön planda oldu÷u görülmektedir. takÕm sporlarÕ yeterince geliúmemiútir. Dünya ve Olimpiyat OyunlarÕ gibi büyük ölçekli sportif organizasyonlarda madalya kazanan sporculara ev. Günümüzde bu büyüme oranÕnda bir düúüú olsa da yine de iyi bir büyüme grafi÷i çizmektedir. toplumun dini inanÕúlarÕndan ve sosyo-kültürel yapÕsÕndan kaynaklandÕ÷ÕnÕ söyleyebiliriz. Azerbaycan’da. Azerbaycan Hükümeti.1990’lÕ yÕllarÕn ortalarÕndan itibaren spor daha fazla geliúmeye baúlamÕútÕr. Özellikle Bakü gibi büyük kentlerde yaúayan insanlarÕn. özellikle kÕrsal yerlerde bayanlarÕn spor yapmasÕna sÕcak bakÕlmamaktadÕr. Akademi. 2006 yÕlÕnda milli gelirin büyüme oranÕna göre lider ülkeler arasÕnda yer almÕútÕr. genel anlamda bir spor okulu görünümü vermemektedir. takÕm sporlarÕnda yeterli sayÕda takÕm olmadÕ÷Õ için sporcularÕn teknik ve taktik altyapÕsÕ çok düúük seviyede kalmaktadÕr. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) ve birçok federasyon kurulmuú ve uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr. Azerbaycan bugün genç bir nüfusa sahiptir.

Bu úölenin yapÕlmasÕnda úu yol izlenebilir: Köy-belde-ilçe-il-bölge-ülke müsabakalarÕ úeklinde gerçekleúebilir.Beden e÷itimi derslerinin sayÕsÕ arttÕrÕlabilir. 173 . 3. Orta tabaka neredeyse yok gibidir. 2. 4. Bu olumlu ekonomik veriler henüz halka tam olarak yansÕmamÕútÕr. Dünya ve Olimpiyatlar gibi önemli spor organizasyonunda çok sayÕda madalya kazanmÕúlardÕr. Ülkenin zengin petrol kaynaklarÕna ra÷men ülkenin büyük bir kÕsmÕ yoksulluk sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamakatadÕr. alt yapÕnÕn geliútirilmesi ve halkÕn ekonomisinin daha iyi hale gelmesiyle birlikte önümüzdeki yÕllarda daha fazla geliúme gösterecektir. Özellikle Bakü. Azeri sporu sporda tam anlamÕyla profesyonelleúmenin sa÷lanmasÕ.Spartakiada’ya benzer. ÖNERøLER: 1. Olimpiyatlarda elde edilen altÕn madalya sayÕsÕnda bir düúüú gözlenmektedir. Gelir da÷ÕlÕmÕnda adaletsizlikler mevcuttur. 5.Tesis sayÕsÕ arttÕrÕlmalÕdÕr.artmaktadÕr.Atletik olarak yetenekli çocuklar için özel okullar açÕlabilir. AzerbaycanlÕ sporcular ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte birçok Avrupa. baúta olimpik sporlar olmak üzere ulusal spor úöleni yapÕlabilir ve milli takÕmlar bu úekilde oluúturulabilir. birçok uluslararasÕ organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. Üst tabaka ile alt tabaka rasÕnda büyük bir uçurum vardÕr.EMH programÕ gibi ülkenin bütün insanlarÕ kapsaycak bir program hazÕrlanabilir.

(2007). Ԥkbԥrov V. Agayev ø. Abiyev A. (2002). 157 (2):92-97. World Affairs. BakÕ. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. 14. (2003). østanbul. Azerbaycan. Burak YayÕnevi. Azerbaycan DünyasÕ. BakÕ. 5:112-116. Alizadeh R. Teúekkürler Güzel SporcularÕmÕz. 11. Acalov E. 2. 8. 16. BabanlÕ TX. 29:80-87. 19:90-95. 12. Mehdiyev Q. 10. Abiyev A. (2007). 5. Hüseynov EA. 7. 174 . Akman A. AFFA (Azԥrbaycan Futbol FederasiyalarÕ AssosiasiyasÕ). (1990). Sԥhԥr NԥúriyyatÕ. 6. Boks. The Olympic Movement and the End of the Cold War. Azerbaycan DünyasÕ. Quliyev D. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. Aliyev E.8. Acalov E. Azerbaycan Sovyetler ve Ötesi. Azerbaycan DünyasÕ. (2008). Turan Evi. KAYNAKLAR 1. BakÕ. (2005). Amiraslanov T. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. (2006). Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman Tarixi. Müԥllim NԥúriyyatÕ. (2004). (2007). Azerbaycan DünyasÕ. Abiyev A. (2007). Allison L. Azerbaycan Cimnasti÷inde AltÕn Ça÷. Azԥrbaycan Boksu 80 øldԥ. øHH. Bahis Konusu Gençler. Akyol T. (1994). Azԥrbaycan Futbolu (Tԥqvim-Mԥlumat KitabÕ). BakÕ. Qԥdԥúov EN. (2004). BakÕ. Bilardo DünyasÕ Azerbaycan’Õ TanÕdÕ. Alizade R. østanbul. (2005). (2005). Helsinki’dԥn Baúlayan Yol. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. 3. 22:112-117. 4. XalqÕn Mԥnԥvi vԥ Fiziki ønkiúafÕnÕn Qay÷Õkeúi. 13. BakÕ. BakÕ. Ԥzizova ù. Pekin OlimpiyatlarÕ’nÕn KahramanÕ. 9. Abiyev AQ. BabanlÕ T. A÷ayev OM. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ønkiúafÕnÕn Ümumbԥúԥri Tarixi. BakÕ. Vԥtԥn NԥúriyyatÕ. (2007). Voleybol. Azerbaycan DünyasÕ. 15. 20:106109.

Russian Review. østanbul. (2007). 25. BDT KupasÕ Yine Azerbaycan’da. Sport and Revolution: The Continuing Cuban Experience. 26:106-110. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Emre YayÕnlarÕ. (2005). 31. (2008). OnlarÕn Hepsi Birer ùampiyon. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Beck P. 2:58-65. Heydԥr Ԥliyev vԥ Azԥrbaycan ødmanÕ. Azerbaycan DünyasÕ. 1:86-89. 11:23-50. Sovyet MüslümanlarÕ ve øslam DünyasÕ. 57 (2):191-217. Azԥrbaycan RespublikasÕ Gԥnçlԥr ødman vԥ Turizm Nazirliyi. 175 . Azerbaycan DünyasÕ. (2003). 8:104-108. Sabri Artam VakfÕ. (2008). Aslan Y. Artam A. Azerbaycan DünyasÕ. 23. Askerov T. 56:154-159. 24:100-105. Arbena JL. 9:319-328. 1945–58. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. 18. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. Britain and the Cold War's ‘Cultural Olympics’: Responding to the Political Drive of Soviet Sport. Azerbaycan DünyasÕ. (1988). 20. 27. Pekin Yolculu÷u Trophy Cup’tan Geçiyor. (1981). Studies in Latin American Popular Culture. 21. Askerov T. Askerov T. (1990).17. Azerbaycan DünyasÕ. 30. 19.. (2004). østanbul. Contemporary British History.. Askerov T. Azerbaycan DünyasÕ. 32:110-117. (2009). Envisioning Health in Revolutionary Russia: The Politics of Gender in Sexual-Enlightenment. Turan Evi. 28. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. BakÕ. Azerbaycan’Õn Olimpiyat OyunlarÕ’nda AltÕn Dönemi (2004). 32. (1993). Azerbaycan Futbolunun Efsanesi. Azeri P. (2005). 25:100-105. (1998). 19 (2):169-185. Azerbaycan’Õn AltÕn KÕzlarÕ (2004). Bennigsen A. Çeviren: Türköz øO. Hong Kong’u Hayal Eden Binici. Türkistan Mücadelesi. Azerbaycan DünyasÕ. Bernstein FL. BakÕ. 22. Türk Cumhuriyetlerinin Sosyo-Ekonomik Analizleri ve Türkiye øliúkileri. 26. 24. 29. (2001). Andican A. Azerbaycan’da Defin Merasimleri ve Di÷er Milli Cumhuriyetlerde Dini Vaziyet.

Müԥllim NԥúriyyatÕ. History Today. 28:38-47. BakÕ.111-112. 44. 35. (1989). (1955). Ԥsgԥrov AY. 42. Ԥliyev A. Qurbanov AK. (2008). Ԥliyev V. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi YayÕnlarÕ No:12. BakÕ. TøKA YayÕnlarÕ. Ԥlԥkbԥrov HY. Brundage A. Çeviren: Türköz øO. (2003). Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. (1976). (1984).33. østanbul. Dan Ulduzu. BakÕ. Devlet N. 53:24-27. and the Communist Party. Müstԥqil Azԥrbaycanda Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ønkiúaf Tarixi (1991-2006). Ԥsgԥrova N. Devlet N. Burjuademov K. 48. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ødarԥ Edilmԥsi vԥ øqtisadiyyatÕ. (2002). Minareler ve Marx. Hüseynov FC. ErsanlÕ Behar B. (2005). Tam Saha. Cԥlilova N. Türk Cumhuriyetleri Kültür Profili AraútÕrmasÕ. QasÕmov Ԥ. Yeni Anayasalar (Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u ve BaltÕk Cumhuriyetleri). Ԥliyev AԤ. ErsanlÕ Behar B. 14:161-179. 43. Aleskerli A. Edelman R. Sovyetler Birli÷i’ndeki Türkleri RuslaútÕrmada Yeni AdÕmlar. AzDBTøA. 34. Ԥliyev A. (2005). 45. Sovyetlerle SÕr MaçlarÕmÕz. 47. 1900-1945. 40. (2006). Saturday Evening Post. (1981). 39. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman AkademiyasÕ. (1994). ÇakÕr VO. øbrahimova NM. Ankara. 176 . Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ølk YÕllarÕ. Stalin & His Soccer Soldiers. 37. KazÕn Aya÷Õ. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. BakÕ. 38. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman HԥrԥkatÕnÕn ødarԥ Edilmԥsi. Çeviren: Taygan S. Basketbol. A Small Way of Saying 'No': Moscow Working Men. (2007). østanbul. 46. American Historical Review. Ça÷daú Türk DünyasÕ. Critchlow J. BakÕ. ABU. (1994). (1993). 36. Yay Olimpiya OyunlarÕnÕn ønkiúaf Tarixindԥn (1992-2004). (2009). I Must Admit . Spartak Soccer. Ankara.114. Edelman R. Ԥliyev A. Eren A. 43 (2):46-51.Russian Athletes are Great. 107 (5):1441-1474. Belge YayÕnlarÕ. 41. 227 (44):28-29. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. Ankara.

AzDBTøA. 65. Hayit B. SporcularÕmÕz Rekor KÕrÕyor. 61. Mansurov Döndü. Ankara. 177 . 52. Sota YayÕnlarÕ. 54. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman Tarixi. NaxçÕvan. BakÕ. SadÕxova V. Ԥliyev M. 21:112-117. Ԥsgԥrov ø. 55. (2005). Vahapzadԥ E. (1982). Fazlur R. 50. Quliyev D. Guttmann A. Ԥliyev A. TøKA YayÕnlarÕ. Çeviren: KÕrÕmlÕ H. (2003). Fataliyev R. Hüseynov F. (2003). 23:139-166. 21:78-86. (2004) Totalitarian Sport: Towards an Understanding of Its Logic. Müԥllim NԥúriyyatÕ. Hԥndbol. YÕlÕnda Türk Cumhuriyetleri. ùahin E. QÕú Olimpiya OyunlarÕnÕn Tarixindԥn (1924-2006). Sovyetler Birli÷i ve Hür Dünya AçÕsÕndan Türkistan’Õn Stratejik Önemi. (2007). Cԥlilova N. 58.49. NaxçÕvan Muxtar RespublikasÕnda Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman HԥrԥkatÕ. 56. Kaknüs YayÕnlarÕ. 51. 63. Haarlem. Hazar-Lenkeran RotamÕz ùampiyonluk (2004). BakÕ. Massachusetts. Beynԥlxalq Olimpiya Komitԥsinin Prezidentlԥri (1895-2006). Devlet PolitikasÕ ve Toplumsal YapÕyla øliúkileri AçÕsÕndan Dünyada ve Türkiye’de Spor Yönetimi. (2005). 23:114-117. Ԥsgԥrova N. Quliyev R. Fiúek K. (2006). (2007). Gürsoy Naskali E. Azԥrbaycan MüsԥlmanlarÕ vԥ ødman. Stalin ve Türk DünyasÕ. ùahin L. (2004). Ԥcԥmi NԥúriyyatÕ. BakÕ. Ԥlizadԥ Z. 57. (2004). Ԥliyev A. Girginov V. Azԥrbaycan Dövlԥt Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. BakÕ. Ba÷ÕmsÕzlÕklarÕnÕn 10. Azerbaycan DünyasÕ. BakÕ. YGS YayÕnlarÕ. (2004). 59. 3:6269. Azerbaycan DünyasÕ. UluslararasÕ Hukuk AçÕsÕndan Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u’nun Statüsü. Sports. Hazar-Lankaran AltÕn Duble (2007). Gürsoy Naskali E. 60. Fayzullayev Z. A÷ayeva J. Qurbanov X. Rusya’daki Türklere KarúÕ Sovyet PolitikasÕnÕn Geliúimi (1917-1965). Ozan NԥúriyyatÕ. 64. 4:104-107. Azerbaycan DünyasÕ. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. østanbul. (2007). Practice and Legacy. Ԥliyev A. Totalitarian Movements & Political Religions. 62. AzDBTøA. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. østanbul. University of Massachusetts Press. (2002). Azerbaycan DünyasÕ. 66. (1999). 5 (1):2558. (1983). 53.

BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Mehdiyev ø. Mehdiyev ø. Ramazanov ԤX. Teymur Racabov Yeni ørtifalara HazÕr. Marmara Üniversitesi Ortado÷u ve øslam Ülkeleri Ekonomik AraútÕrma Merkezi YayÕnlarÕ. Mehdiyev ø. Azԥrbaycanda Cüdo (1972-2002). (1998). BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. (2003). Azerbaycan Rugby’sinin ølk BaúarÕlarÕ. Sa÷lÕk Bilimleri Enstitüsü. BakÕ. 18:80-86. BakÕ. 75. østanbul. østanbul. (2006). Kara F. (2005). Avropa NԥúriyyatÕ. BakÕ. Küçük Raketin UstalarÕ. (2006). Azerbaycan DünyasÕ. 17:92-95. 70. (DanÕúman: Prof. 82. Qurbanov HH. Dr. M. (2006). 11:102-107. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. (2000). Ԥsgԥrov AY. 80. 159:67-74. 12:106-109. BakÕ. 72. 74. (2006). Fiziki Tԥrbiyԥ Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. Sԥfԥrova A. 79. Mehdiyev ø. 73. Küreselleúme Sürecinde BatÕ Türkistan Cumhuriyetleri ve Türkiye. Doktora Tezi. (2006). (2001). Azԥrbaycan’da Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødmana Dövlԥt Qay÷ÕsÕ . 69. Marmara Üniversitesi Ortado÷u ve øslam Ülkeleri Ekonomik AraútÕrma Merkezi. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. 71. Karahüseyino÷lu MF. Quliyev D. Mehdiyev ø. Azerbaycan DünyasÕ. Ԥsgԥrov A. Azerbaycan DünyasÕ. Quliyev D. Quliyev D. Azerbaycan DünyasÕ. BakÕ.67. Olimpiyat OyunlarÕ’ndaki Umudumuz Cemal Rahimov. 14:96-99. Voleybolda 20 YÕl.Ü. 76. (2002). Yeniden YapÕlanma Sürecinde Türk Cumhuriyetleri ve øslam Ülkelerinin Sosyo-Ekonomik YapÕlarÕ ve Türkiye øle øliúkileri. (2006). Tԥknur NԥúriyyatÕ. Mehdiyev ø. Azԥrbaycan Milli Gülԥúi. Azԥrbaycan ødmanÕnÕn Dünԥni vԥ Bu Günü. 77. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. (1970-2000). BakÕ. Quliyev D. BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. 78. Qurbanov HH. 15:92-95. 178 . Azerbaycan’da Satranç Coúkusu. 68. (2006). (2003). Azerbaycan DünyasÕ. MT Amman). Küreselleúme ve Geleneksel Türk SporlarÕ. 81.88. Mehdiyev ø. Ana Amaç-Olimpiyat. (2007). Azerbaycan DünyasÕ. (2005). 16:96-99.

Tomlinson A. Rowley A. Olimpiyat Vizesine Bir AdÕm Kala. 9:104-109. (1990). Azerbaycan DünyasÕ. (2007) Sport in the USSR: Physical Culture . (1994). Raidbeyli P. Journal of Third World Studies. Sugden J. Rahidbeyli P. BakÕ. Canadian Journal of History. (2004). Society. (2008). 94. Silahúörler Ailesi.83. Soviet Studies. Özey R. Sport in Cuba: Castro's Last Stand. 100. (2005). 99. 92. 10:24-25. BakÕ. Olimpiyat DanslarÕ. (2002). (2006). Azerbaycan Basketbolu Yeniden Do÷uyor. 13:165-184. TÜDEV. Pye G. 101. 103. Aktif YayÕnlarÕ. Pekin 2008’de 8 Madalya. østanbul. (2008). Rasizade A. 21 (1):191-219. 85. Cԥfԥrov QM. ùahmat. Azerbaijan Descending ønto the Third World After a Decade of øndependence. Bitmeyen Mücadele. Dövlԥtimizin ødman Siyasԥti vԥ Yaxud Berti Foqts Na÷ÕlÕ. ùimúek A. 24 Saat. Novruzo÷lu F. 27:12. Novruzo÷lu F. Dövlԥtimizin Fiaskoya U÷rayan ødman Siyasԥti. 3 (2):89-108. 97. Soviet Survey. 24 Saat. Azerbaycan DünyasÕ. 88. 27:108-112. 7:106-109. Rzayeva ZH. Azerbaycan DünyasÕ. (2005). (2004). 102. BakÕ. Gençlik ve Spor østanbul. Studies in Latin American Popular Culture. Ankara. 42 (1):122-124. 25:11-12. Türk DünyasÕ. (2008). Rüstԥmov B. (1960). 91. Culture. (2005). Azerbaycan DünyasÕ. 179 . Azerbaycan DünyasÕ. 42 (1):133-145. Mԥmmԥdli Z. (2009). (1998). AzDBTøA. Vԥtԥn NԥúriyyatÕ. 87. 6:104-108. (2002). (2008). Sananly K. Notes on Soviet Sport. Ressentiment and Resistance in the Break-up of the Former Soviet Union. Playing to New Rules: Soviet Sport and Perestroika. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. Müԥllim NԥúriyyatÕ. (2000). ùehriyar’Õn HayatÕ ve Satranç. Sport.Visual Culture. Pettavino PJ. 90. 89. 95. Türk DünyasÕ Co÷rafyasÕ. 98. Football. Riordan J. Senanli K. 30:66-71. 31:75-80. (2008). 84. Azerbaycan DünyasÕ. 93. 86. 31:102-111. 96. 28:88-91. Azerbaycan DünyasÕ. Morton H. (2008). Hazar-Lenkeran AltÕnla ParÕldayan Gümüú. ødman Böyük DiplomatiyadÕr.

111. Kafkasya ve Orta Asya: Ba÷ÕmsÕzlÕktan Sonra Geçmiú ve Gelecek KonferansÕ. Komünizmin øç Yüzü. østanbul. Olimpiyat DünyasÕ Dergisi Özel Eki. Ankara. (1996). YalçÕnkaya A. 1894’ten 2004’e Olimpiyat Tarihi. Thoreau HD. østanbul. 109. 110. (2005). 107. 105. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi. 225 (3):26-27. Azerbaycan Ülke Raporu. (1956). Saturday Evening Post. 29:11-62. TøKA YayÕnlarÕ. 34 (3):490499. How Good are Russian Athletes?. (1999). Simurg YayÕncÕlÕk. (1977). Foreign Affairs. Üstel LC. Weingast DE. Sidney 27’nci Yaz Olimpiyat OyunlarÕ Sonuçlar/Notlar”. Yetmiú YÕllÕk Kriz: Sovyetler Birli÷i’nde MoskovaTürkler øliúkileri. 108. Çeviren: Sefercio÷lu N. (1995). 19:10-48. 180 . Ankara.87-89. (2004). (2000). Olimpiyat DünyasÕ Dergisi Özel Eki.104. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi. (1952). TøKA YayÕnlarÕ. 112. Morpa Kültür YayÕnlarÕ. Sport As a Soviet Tool. Atina 28’inci Yaz Olimpiyat OyunlarÕ Sonuçlar/Notlar”. 106. Ankara. Washburn J N.

1.9. Bunun spor bilimlerine yansÕmasÕ ne düzeydedir? 6. AraútÕrma Mülakat Formu Antrenörler ve Sporcular Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-Hangi spor branúÕ ile ilgileniyorsunuz? 3-Kaç yÕldÕr spor yapÕyorsunuz? 4-Kaç yÕldÕr antrenörlük yapÕyorsunuz? 5-Amatör ya da profesyonel olarak mÕ bu sporu yaptÕnÕz/yapÕyorsunuz? 6-Halen aktif olarak spor yaúantÕnÕz devam ediyor mu? 7-Spor yaptÕ÷ÕnÕz yÕllarda toplumun spora ve sporcuya bakÕúÕ nasÕldÕ? 8-Spora baúladÕ÷ÕnÕzda nasÕl bir spor ortamÕ vardÕ? 9-Devletin spora ve sporcuya deste÷i hangi boyuttaydÕ/boyuttadÕr? 10.Herhangi bir spor kuruluúu ile ortak çalÕúmalarÕnÕz var mÕdÕr? 181 .Sporda bir yÕlda kaç tane bilimsel çalÕúma yapÕlmaktadÕr? 7-Spor bilimcileri ile spor uygulayÕcÕlarÕ arasÕnda ortak bir çalÕúma var mÕdÕr? 8.Sportif anlamda o günden bu güne neler de÷iúti? 11-Antrenör olarak bilimsel çalÕúmalardan ne ölçüde faydalanÕyorsunuz? Spor Bilimcileri Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-UzmanlÕk alanÕnÕz 3-Sovyet döneminde spor bilimleri çalÕúmalarÕnÕn durumu nasÕldÕ? 4-Ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra spor bilimlerinin durumu nedir? 5-1981-2000 yÕllarÕ arasÕnda Azerbaycan’da bilimsel çalÕúmalarda bir azalma görülmektedir. EKLER 9.

Stalin. spor e÷itimini ve spor bilimini rejimin bir propaganda aleti olarak kullanmÕú mÕdÕr? 182 .Spor Yöneticileri Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-Kaç yÕldÕr spor yönetiminin içindesiniz? 3-Geçmiúte nerelerde yöneticilik yaptÕnÕz? 4-Azerbaycan anayasasÕnda spora yer verilmiú midir? 5-Azerbaycan’da spor ile ilgili yasal düzenlemeler var mÕdÕr? 6-Azerbaycan Cumhuriyeti’nin bir spor politikasÕ var mÕdÕr? 7-Sovyet spor politikasÕnÕn günümüze yansÕmalarÕ var mÕdÕr? 8-Ba÷ÕmsÕzlÕk öncesi ve sonrasÕ devletin spora deste÷i ne düzeydeydi/düzeydedir? 9-Stalin döneminde Sovyet altyapÕsÕ spora nasÕl yansÕmÕútÕr? 10-So÷uk savaú döneminde sporda ne tür geliúmeler oldu? 11-Sporda karúÕlaúÕlan yönetimsel sorunlar nelerdir? 12. sporu.

beden e÷itimi ve spor ile herkesin meúgul olma hakkÕna teminat verir. uzun ömürlü bir yaúama sahip olmak.2. sa÷lÕklÕ yaúam tarzÕnÕ temin etmek. 183 . Azerbaycan Cumhuriyeti’nin di÷er normatif-hukuki antlaúma ve uluslararasÕ antlaúmalardan ibarettir. Azerbaycan Cumhuriyeti devlet siyasetini tayin eder.9. beden e÷itimi ve spor vasÕtasÕyla insanÕn her yönden geliúimini. uluslararasÕ arenada Azerbaycan sporunun nüfuzunun artmasÕna nail olmak. halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕ yükseltmek. I. aktif. Bu kanunun görevleri: VatandaúlarÕn beden e÷itimi ve sporla meúgul olma hakkÕnÕ temin etmek. bu alanda meydana gelen iliúkileri düzenlemekten ibarettir. gençleri fiziki ve ruhsal açÕdan vatanÕn savunmasÕna hazÕrlamaktÕr. Madde 2. beden e÷itimi ve spor sisteminin aktifli÷i ve geliúimi için hukuki teminat oluúturmak. görevlerini ve sorumluluklarÕnÕ belirlemek. Beden E÷itimi ve Spor HakkÕnda Azerbaycan Hükümeti Kanunu Beden e÷itimi ve spor hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanunu bu kanundan. Bölüm Genel Esaslar Madde 1. Kanunun Amaç ve Görevleri Bu kanunun amacÕ. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu Bu kanun beden e÷itimi ve spor alanÕnda oluúan iliúkileri düzenler. hastalÕklara. fiziki ve hukuki úahÕslarÕn beden e÷itimi ve spor sahasÕndaki haklarÕnÕ. zararlÕ alÕúkanlÕklara engel olmak.

kulüpler (vb. kÕta ve dünya úampiyonalarÕna. federasyon yönetimleri sporcularÕn ve milli takÕmlarÕn uluslararasÕ yarÕúmalara. yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ için beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ ve çocuk spor müesseseleri sistemini oluúturmak. faaliyet alanÕndaki spor branúÕnÕn ülkede geliúimini sa÷layan. olimpiyat oyunlarÕna hazÕrlÕ÷ÕnÕ ve katÕlÕmÕnÕ 184 . Madde 4. beden e÷itimi ve sporun geliúimini sa÷lamak. fonlar. beden e÷itimi ve spor endüstrisini geliútirmek. Beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar kendi faaliyetlerini. Federasyonlar.Madde 3. bu kanuna ve di÷er normatif-hukuki antlaúmalara” göre yürütürler. beden e÷itimi ve sporun geliúimi için zorunlu maddi ve teknik altyapÕyÕ kurmak. uluslararasÕ federasyonlarda Azerbaycan’Õ temsil eder. ilgili spor branúÕ ile ilgili kulüpleri ve takÕmlarÕn gönüllü üyeli÷i esasÕnda oluúturulan. ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarÕn ve turnuvalarÕn geçirilmesini sa÷lar. federasyonlar ve cemiyetler. ba÷lÕ oldu÷u kuruma ve mülkiyet úekline bakmadan bütün spor teúkilatlarÕ için birlikte imkanlar oluúturmaktan ibarettir. beden e÷itimi ve sporun altyapÕsÕnÕ oluúturmak. beden e÷itimi ve spor ile ilgili devlet programÕna uygun olarak faaliyette olduklarÕ spor branúlarÕnÕ geliútirir. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Devlet Siyaseti Beden e÷itimi ve spor alanÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet siyaseti. “Toplumsal kuruluúlar hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanununa. Federasyonlar. ilgili uluslararasÕ federasyonun talimatnamesi ve onun belirledi÷i kurallara ve Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak faaliyet gösteren toplumsal kuruluúlardÕr. halkÕn beden e÷itimi ve sporu geliútiren di÷er kuruluúlar) beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar olarak kabul edilir. Beden E÷itimi ve Sporla ølgili Toplumsal Kuruluúlar Beden e÷itimi ve sporun geliúimi için oluúturulan ve asÕl amacÕ gelir lede etmek olmayan spor kuruluúlarÕ.

onun belirledi÷i kurallar içindeki spor federasyonuna ve di÷er spor ile ilgili yoplumsal kuruluúlara aittir. Madde 8. bu kapsamda elit sporla meúgul olmak. Spor AlanÕnda UluslararasÕ øliúkiler Spor teúkilatlarÕ uluslararasÕ sportif iliúkilerde ba÷ÕmsÕzdÕrlar. Sporda 185 . spor tesisleri ve araç-gereçlerinden yararlanma hakkÕ vrdÕr. kiraya vermek. spor harekatÕnÕn yönetimine katÕlmak. beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕna. Madde 5. UluslararasÕ yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ resmi olarak temsil etme hakkÕ ilgili yönetim organÕna. Spor teúkilatlarÕ ve sporcular yarÕúma kurallarÕna ve uluslararasÕ spor teúkilatlarÕnÕn talimatnamelerine uygun olarak uluslararasÕ spor organizasyonlarÕna katÕlabilirler. HalkÕn Beden E÷itimi ve Spor AlanÕndaki HaklarÕ Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi ve sporla. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar kitlesel iletiúim vasÕtalarÕ ile beden e÷itimi ve sporu teúvik ve tebli÷ ederler.gerçekleútirir. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal teúkilatlara katÕlmak. Madde 6. ayrÕ ayrÕ kiúilere paralÕ hizmet vermek. spor tesisleri ve di÷er sportif araç-gereçleri elde etmek. Her yÕl milli takÕmlarÕn ve antrenörlerin heyetini belirler ve hakemlerin hazÕrlanmasÕ ile ilgilenir. mülkiyet hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak di÷er faaliyetlerle ilgilenmek hakkÕna sahiptirler. Beden E÷itimi ve Sporun Teúvik ve Tebli÷ Edilmesi Yetkili yönetim organlarÕ. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Mülkiyet Azerbaycan vatandaúlarÕ profesyonel spor kulüpleri ve birlikleri kurmak. Madde 7.

beden e÷itimi derslerinin. Bölüm Beden E÷itimi ve Spor Madde 9. yerli úart ve e÷itim alanlarÕn ilgileri dikkate alÕnarak. mücadele ve ruhsal becerilerin úekillenmesine. spor yarÕúmalarÕnÕn televizyon ve radyo ile yayÕnÕ yapÕlÕrken alkollü içkilerin ve tütün mamüllerinin reklamÕ yasaktÕr. Madde 10. Beden E÷itimi ve Spor AnlayÕúÕ Beden e÷itimi genel kültürün ayrÕlmaz bir parçasÕ olup. 186 . devlet programlarÕ ve fiziki hazÕrlÕk normlarÕ esasÕnda. bütün ö÷renim ve okul ça÷Õna kadarki e÷itim kurumlarÕnÕn esas görevlerindendir. Beden e÷itimi her bir kiúinin ilgisi. yasaklanmÕú usüllerin kullanÕlmasÕna ve uygulanmasÕna izin verilmemektedir. II.insan yeteneklerinin zayÕflatÕlmasÕna. çocuklarÕn. e÷itimin gençlerin eme÷e ve vatanÕn savunmasÕna bu kanunun amaçlarÕna uygun olarak úekillendirilir ve fiziksel haraketler kompleksi vasÕtasÕ ile sistematik olarak úahsÕn fiziki hazÕrlÕ÷ÕnÕn daha iyi hale getirilmesine. E÷itim kurumlarÕ. onlarda fiziki mükemmelli÷e ve sa÷lÕklÕ yaúam tazÕna olan ihtiyacÕ úekillendirmek. ekonominin. spor faaliyetlerinin úekil ve usüllerini ba÷ÕmsÕz olarak belirler. insan sa÷lÕ÷ÕnÕn sa÷lanmasÕ ve bedensel geliúimine yöneltilmiú sosyal faaliyet alanlarÕndan biridir. Ö÷renme ve Okul Ça÷Õna Kadar E÷itim KurumlarÕnda Beden E÷itimi ve Spor Okul ça÷Õna kadar. yarÕúmalarda iyi neticeler alÕnmasÕna yöneltilmiú fiziki e÷itimin bir parçasÕdÕr. ö÷rencilerin sa÷lÕ÷ÕnÕ korumak ve daha iyi hale getirmek. Sportif kuruluúlarda.

spor faaliyetlerine aktif bir úekilde katÕlmak amacÕyla e÷itim kurumlarÕnda spor kulüpleri kurulur. Madde 11. ayrÕca okul dÕúÕndaki kuruluúlarda. Askeri OrganlarÕn Fiziki HazÕrlÕ÷Õ Askeri organlarÕn fiziki hazÕrlÕ÷Õ onlarÕn askerlik borçlarÕnÕn ve esas hizmet vazifelerinin yerine getirilmesine hizmet etmektedir. Bütün askeri organlar için dikkate alÕnan spor branúlarÕ veya kendilerinin seçtikleri spor branúlarÕ ile imkan dahilinde meúgul olmalarÕ için uygun úartlar sa÷lanÕr. Okulda ve okul ça÷Õna gelmemiú kiúilere e÷itim veren kurumlar. Sa÷lÕk sorunlarÕ olanlara beden e÷itimi dersleri ve spor faaliyetleri e÷itim programÕna dahil edilmiú özel ve ferdi programlar ile yaptÕrÕlÕr. Ders dÕúÕ beden e÷itimi ve spor faaliyetleri okulda. Yaú sÕnÕrÕ dikkate alÕnmakla birlikte bütün askeri organlar için fiziki hazÕrlÕkla ilgili zorunlu test yöntemi uygulanÕr.Okul ça÷Õnda ve okul ça÷Õna gelmemiú kiúilere e÷itim veren kuruluúlarda beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin içeri÷i ilgili yönetim organlarÕ tarafÕndan belirlenir. Ö÷rencilerin okul dÕúÕnda. gençlik teúkilatlarÕ. Ders dÕúÕ beden e÷itimi ve spor faaliyetlerini amaca yönelik hayata geçirmek. onlarÕn fiziki açÕdan mükemmelleúmesi için ortam oluúturur. 187 . devlet tarafÕndan onaylanmÕú normlara uygun olarak her yÕl çocuklarÕn ve ö÷recilerin hazÕrlÕk testini yaparlar. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlarda gerçekleútirilir. gönüllü askeri vatanperverlik ve teknik-spor cemiyetleri ile birlikte hayata geçirirler. Okul ça÷Õna gelmemiú çocuklarÕn fiziki e÷itimi. bu yaútaki çocuklara e÷itim veren kurumlarÕn e÷itim-ö÷retim programÕna dahil edilerek beden e÷itimi faaliyeti úeklinde hayata geçirilir. sa÷lÕk ve spor teúkilatlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlmasÕ. Fiziki hazÕrlÕ÷Õn normlarÕ yetkili organlar tarafÕndan belirlenir. E÷itim kurumlarÕ ö÷rencilerin askeri-spor hazÕrlÕ÷ÕnÕ askeri organlar.

müessese ve teúkilatlarÕn yöneticileri.Madde 12. müessese ve teúkilatlarda çalÕúanlarÕn beden e÷itimi ve spor ile meúgul olmalarÕnÕ sa÷lamak için aynÕ kurumun bünyesinde spor kulüpleri kurulabilir. Sa÷lÕk bölgelerinde ve dinlenme parklarÕnda halkÕn kiúisel sa÷lÕ÷Õ. beden e÷itimi ve sporun geliúimi devlet programÕna uygun olarak yetkili organ tarafÕndan bütçe ve di÷er kaynaklarÕn aktarÕlmasÕ ile yapÕlÕr. çocuk ve gençlerin boú zamanlarÕnÕ verimli geçirmelerinin sa÷lanmasÕ. Madde 15. dinlenme evlerinin ve turistik yerlerin yöneticileri dinlenenlerin daha sa÷lÕklÕ olmasÕ. engellilerin rehabilitasyonu ve sosyal savunmasÕ hakkÕnda” Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak bütçe ayrÕlmasÕ ve di÷er kaynaklardan istifade 188 . spor ve spor turizmi faaliyetlerine katÕlmalarÕ için gerekli úartlarÕ yaratmalÕ ve bu amaçla kaynak ayÕrmalÕdÕrlar. Spor ve Sa÷lÕk øúleri Hastane ve tedavi kuruluúlarÕnÕn. Yaúam ve Kitlesel Dinlenme Yerlerinde Beden E÷itimi ve Spor Yaúam ve kitlesel dinlenme yerlerinde halkÕn beden e÷itimi ve spor ile meúgul olmalarÕ için gerekli ortamÕn oluúturulmasÕ. Madde 14. Yetkili organlar “HalkÕn hastalanmasÕna engel olunmasÕ. Hastane ve Tedavi KuruluúlarÕnda. hastalÕklarÕn önlenmesi ve tedavisi amacÕ ile tedavi ve dinlenme sürecinde beden e÷itimi ve sporun kullanÕlmasÕ için olanak sa÷larlar. Dinlenme Evlerinde ve Turistik Yerlerde Beden E÷itimi. ødare. HalkÕn Beden E÷itimi ve Sporu Engelliler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun geliúimi onlarÕn rehabilitasyonuna hizmet eder. Müessese ve Teúkilatlarda Beden E÷itimi ve Spor Mülkiyet úekline bakÕlmadan bütün idare. beden e÷itimi ve sporla ilgilenmesi için yetkili kuruluúlar tarafÕndan özel alanlar ayrÕlmalÕdÕr. çalÕúanlarÕn beden e÷itimi ve sporla meúgul olmalarÕ. Madde 13. ødare.

AynÕ teúkilatlarÕn üyesi omayan sporcu baúkasÕnÕn vasÕtasÕyla uzman kurumlarla antlaúma yapabilir. sporcularÕn üye oldu÷u beden e÷itimi ve spor birlikleri ile yapÕlan antlaúmalar esasÕnda hayata geçirilir. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Milli TakÕmlarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin milli takÕmlarÕnÕn üyelerine sportif birliklerin teklifleri yetkili organlar tarafÕndan tasdik edilir. Madde 17. bu alan için özel kadrolarÕn hazÕrlÕ÷ÕnÕ. bireysel olarak antrenörlük faaliyeti ile meúgul olan kiúiler. Milli takÕmlara katÕlmÕú sporcularÕn beden e÷itimi ve spor ile ilgili kuruluúlardan di÷erine.edilmesi. bu kapsamda yabancÕ spor kulüplerine geçmesi yetkili organlar tarafÕndan onaylanmasÕ ile birlikte sporcu ve aynÕ teúkilatlar arasÕnda yapÕlan antlaúma esasÕnda hayata geçirilir. Madde 16. Ekonomik açÕdan ve tesis açÕsÕndan ça÷daú taleplere cevap veren uzman kurumlarda yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ. Yüksek Dereceli SporcularÕn HazÕrlanmasÕ Yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ. 189 .) tarafÕndan yapÕlÕr. bilimsel çalÕúmalarÕ. Azerbaycan Cumhuriyeti engelli sporcularÕ ülkelerini uluslararasÕ spor arenasÕnda Paralimpik ve Özel Olimpiyat Komitelerinde temsil ederler. özellikle mülkiyet durumuna bakÕlmaksÕzÕn bu amaç için kurulan uzman kurumlar (kulüpler. engellilerin spor tesislerinde beden e÷itimi ve sporla meúgul olmasÕ için gerekli úartlarÕ oluútururlar. Engellilerin rehabilitasyonu sürecinde beden e÷itimi ve sporla ilgilenmelerini. tÕbbi deste÷i ve hekim kontrolünü yetkili organlar kaynak ayÕrarak hayata geçirirler. spor okullarÕ vb.

Milli takÕmlarÕn uluslararasÕ spor yarÕúmalarÕna hazÕrlÕk ve katÕlÕm zamanÕ hekim kontrolü. Profesyonel Spor Profesyonel spor yüksek spor hazÕrlÕ÷Õ talep eden. Madde 20. 190 . Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda E÷itim Faaliyetiyle Beden E÷itimi ve Spor øle ølgili Pedagojik E÷itim Alan Antrenörler Meúgul Olabilirler E÷itim verdi÷i branúta spor ustasÕ normlarÕnÕ yerine getirmiú ve özel anternörlük kursuna katÕlmÕú kiúiler antrenörlük faaliyeti ile meúgul olabilirler. Milli takÕmlarÕn hazÕrlÕ÷Õ ile ilgili yetkili organ tarafÕndan ülkeye getirilen sportif araç ve gereçler gümrük vergisinden ve di÷er vergilerden muaftÕr. bu ba÷lamda tÕbbÕ destek devlet adÕna yetkili organ tarafÕndan yapÕlÕr. Profesyonel spor faaliyeti yetkili organ tarafÕndan kabul edilen normatif hukuki antlaúmalrla düzenlenir. Madde 18. Hile ve Araçlara øzin Verilmez Sporda netice elde etmek amacÕyla kullanÕlmasÕna izin verilmeyen usül. hile ve araçlarÕn yollarÕ beden e÷itimi ve spor kuruluúlarÕnÕn iste÷i ve uluslararasÕ kurallara uygun olarak yetkili organlar tarafÕndan belirtilir. rehabilitasyon uygulamalarÕnÕ sadece özel e÷itimi olan kiúiler yapabilirler. Madde 19. seyretme karakterli. Beden e÷itimi alanÕnda. Sporda YasaklanmÕú Usül. kazanç amaçlÕ emek faaliyetidir.

bu úekilde aynÕ arazi alanlarÕndan di÷er amaçlar için istifade edilmesi yasaktÕr. Bölüm Beden E÷itimi ve Sporun Maddi TeminatÕ Madde 21. sa÷lÕk ve spor tesisleri için düúünülmüú arazi alanlarÕnda baúka proje. televizyon yayÕnlarÕndan. sa÷lÕk ve spor tesisleri için arazilerin ayrÕlmasÕ ve onlardan istifade edilmesinin kurallarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yetkili organlarÕ tarafÕndan belirlenir. Kitlesel beden e÷itimi ve spor yarÕúmalarÕnÕn yapÕlmasÕnÕ temin eden devlet ve toplumsal kuruluúlarÕnÕn. Beden E÷itimi ve Sporun Maddi KaynaklarÕ Beden e÷itimi ve spor faaliyeti Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet bütçesinden. seyirci karakterli beden e÷itimi ve spor yarÕúmalarÕndan. Beden E÷itimi ve Spora Sponsorluk Beden e÷itimi ve sporun geliúimine sporsorlu÷un esaslarÕ ve kurallarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yetkili organlarÕ tarafÕndan belirlenir. inúaat ve yapÕ iúlerinin yapÕlmasÕ. Sa÷lÕk ve Spor Tesisleri øçin AyrÕlan Arazilerin Statüsü Beden e÷itimi. gerçek ve tüzel kiúilerin maddi yardÕm ve di÷er kaynaklardan aktarÕlan para ile yürütülür. bu kapsamda beden e÷itimi ve spor uzmanlarÕ hazÕrlayan yüksek ö÷retim ve orta ö÷retim kurumlarÕnÕn spor tesisleri ve alanlarÕ onlarÕn daima istifadesindedir. Beden E÷itimi. Madde 22. spor toto-loto gelirlerinden. Madde 23.III. Arazi sahibinin rÕzasÕ olmadan beden e÷itimi. 191 .

sa÷lÕk ve spor tesisleri yapÕmÕnÕn úartlarÕnÕ halkÕn nüfusu ve yerli iklim úartlarÕ dikkate alÕnarak yetkili organlar belirler. sa÷lÕk ve spor tesislerinin sigortasÕ kanunla belirlenmiú kurallarla hayata geçirilir. Beden E÷itimi ve Sporla Meúgul Olan HalkÕn Sa÷lÕ÷ÕnÕn KorunmasÕ Beden e÷itimi. IV. Yaúam alanlarÕnÕ düzenleyen komisyonlara yetkili organÕn beden e÷itimi ve spor bölümlerinin temsilcileri de katÕlmalÕdÕrlar Yetkili organlar. sa÷lÕk ve spor tesislerinin planlanmasÕna. beden e÷itimi ve sporla meúgul olanlarÕn tÕbbi yardÕm gösterme imkanÕnÕ vermelidir. sa÷lÕk ve spor kuruluúlarÕnÕn ve tesislerinin yönetimi faaliyetlerin ve yarÕúmalarÕn yapÕlaca÷Õ yerlerin güvenlik kurallarÕna ve sa÷lÕk-hijyen normlarÕna uygunlu÷u. sa÷lÕk ve spor tesisleri de yer almalÕdÕr. inúasÕna ve kullanÕma verilmesine uygun normlar esasÕnda nezaret ederler. Beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor tesislerini kapatmak yasaktÕr. Beden E÷itimi Sa÷lÕk ve Spor Tesisleri Yaúam alanlarÕnÕn inúaat planlarÕnda di÷er altyapÕ çalÕúmalarÕ ile birlikte beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor tesislerinin de inúasÕ eklenmesi zorunludur. 192 .Madde 24. Her türlü okul öncesi e÷itim kurumlarÕ ve normal e÷itim kurumlarÕnÕn inúasÕ ve yeniden kurulma planlarÕna beden e÷itimi. Yaúam alanlarÕnda beden e÷itimi. projelendirilmesine. Bölüm Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Teminatlar Madde 25. kendilerinin arazisinde beden e÷itimi. Uygun alanda yenisini yapmadan mevcut beden e÷itimi.

Madde 27. sosyal ve profesyonel rehabilitasyon hizmeti verilir. Antrenörün ve Hakemin Sa÷lÕ÷ÕnÕn Zarar Görmesi Durumunda Mesuliyet Normal úartlarda beden e÷itimi ve spor ile meúgul olurken sporcunun. ayrÕca iki defadan fazla olimpik sporlarda Dünya ve kÕta úampiyonalarÕnÕn galiplerine kanunla belirlenmiú úartlarda emeklilik parasÕ verilir 193 . Yüksek Dereceli SporcularÕn Spor AdamlarÕnÕn Emeklerinin KÕymetlendirilmesi Beden e÷itimi ve spor alanÕnda gösterdikleri büyük hizmetlere ve elde ettikleri yüksek baúarÕlara göre Azerbaycan Cumhuriyeti’nin vatandaúlarÕ uygun úartlarda devlet mükafaatlarÕna ve ünvanlara sahip olurlar Olimpiyat OyunlarÕ’nda baúarÕ kazananlara. Beden E÷itimi ve Spor øle Meúgul Olan VatandaúlarÕn SigortasÕ Beden e÷itimi ve sporla meúgul olan vatandaúlarÕn. Madde 28.Normal úartlarda beden e÷itimi ve spor ile meúgul olurken sa÷lÕ÷Õ zarar görmüú insanlara yetkili organ tarafÕndan belirlenmiú kurallarda tÕbbi. sa÷lÕk ve spor teúkilatÕ ile yaptÕ÷Õ antlaúma úartlarÕna ve Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ilgili kanunlarÕna uygun olarak belirlenir. anternörün ve hakemin sa÷lÕ÷Õna zarar gelmesi durumunda mesuliyet onlarÕn beden e÷itimi. Sporcunun. Madde 26. bununla birlikte sporcu ve hakemin sigortalanmasÕnÕn kural ve úartlarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanunlarÕna ve beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ ile yapÕlmÕú antlaúmaya esasen berlirlenir. UluslararasÕ yarÕúmalara katÕlan sporcularÕn sigortasÕ onlar gönderen teúkilatlar tarafÕndan gerçekleútirilir.

Bu kanunun BozulmasÕ Durumunda Mesuliyet Bu kanunun bozulmasÕ durumunda gerçek ve tüzel kiúiler Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ilgili kanununa uygun olarak mesuliyet taúÕrlar. Madde 30. UluslararasÕ Antlaúmalar Azerbaycan Cumhutiyeti’nin taraftar oldu÷u devletlerarasÕ antlaúmalarla bu kanun arasÕnda zÕtlÕklar olursa aynÕ uluslararasÕ antlaúmalar uygulanÕr. 194 .Madde 29.

atla yarÕú etmek At oynatmaq: At binip hüner göstermek. sÕçramak. koúma.9. atletizm. atlamak. yüksek bir yerden kendini aúa÷Õ bÕrakmak. vücudunu ve kabiliyetlerini geliútirmeye yarayan atlama. Akrobatika: Cimnastik ve sirk sanatÕnÕn bir çeúidi. AkrobatlÕq: AkrobatÕn sanatÕ. disk atma gibi bireysel olarak yapÕlan beden e÷itimi çalÕúmalarÕ. CambazlÕk Alpinist: Da÷cÕ. Akrobatik: Akrobasiye ait olan. at binmede yi÷itlik göstermek At se÷irtmek: At koúturmak Atlanmaq: Ata binmek. iúi. 3. AtletikacÕ: Atlet Avar çeken: Kürek çeken AvarçÕ: Kürekçi Avar çekmek: Kürek çekmek Azarkeú: Sporda taraftar Badaq/Badalaq: Serbest güreúte rakibi ayak takarak yere düúürme oyunu Balet: Bale Baletmeyster: Bale ö÷retmeni. balet. da÷cÕlÕkla u÷raúan Alpinizm: Da÷ turizmi. mahareti. Azerbaycan Türkçesi Spor Terminolojisi A÷Õr atletika: Halter Akademiya: ølim ve güzel sanatlarÕ geliútirmek maksadÕyla kurulan kurum. Akrobat: Cambaz. Cimnastikte özel olarak akrobasi ile ilgilenen sporcu. jokey Atlet: Atletizm branúÕnda spor yapan kimse Atletik: Atletizme ait olan Atletika: ønsanÕn fiziki gücünü arttÕrmak. BazÕ özel ilim sahalarÕna ait çeúitli yüksekokullarÕn adÕ. da÷cÕlÕk At çapmaq: At koúturmak. bir úeyin üzerinden atlayÕp geçmek At çapdÕ: At yarÕúÕ/At koútumak At çapan:YarÕú atÕ binicisi. balerin Basketbol: Basketbol 195 .

atla yarÕúmak Çarhovuz: Büyük havuz Çempion: ùampiyon ÇÕhÕú: Spor müsabakalarÕna katÕlma.Basketbolcu: Basketbol oyuncusu Baúa çÕhmag: Galip gelmek.) Çohnövçü: Sporun birkaç branúÕ ile u÷raúan sporcu Çohnövçülük: Sporun birkaç çeúidinden oluúan yarÕúma. cimnastik ve programlÕ bir hayat ve düzenli rejimle insan vücudunun her yönden geliútirilmesi. oyun bozanlÕk etmek CÕ÷allÕq: Oyun bozanlÕk. icra etme. modern heptatlon 196 . gösteri yapma (folklorcular. sirk mensuplarÕ v. beden e÷itimi Beynelhalq: UluslararasÕ Bilyard: Bilardo BilyardçÕ: Bilardocu Bilyardhana: Bilardo salonu Birinci: Birinci Birincilik: Birincilik Boks: Boks Boksyor: Boksör Boksçu: Boksör Bürünc: Bronz Cedaq: Ok Cemiyyet: Teúkilat CÕdÕr: Hipodrom CÕdÕra çÕhmaq: At yarÕúÕna katÕlmak.b. At yarÕútÕrmak CÕ÷al: Oyun bozan CÕ÷albaz: Oyun bozan CÕ÷albazlÕq: Oyun bozanlÕk CÕ÷allamaq: KasÕtlÕ olarak oyun kurallarÕnÕ ihlal etmek. oyunun kurallarÕnÕ kasten ihlal etme Cudo: Judo ÇapÕúmag: At yarÕútÕrmak. birinci olmak Beden terbiyeçisi: Vücut geliútirme ve terbiyesi ile u÷raúan adam Beden terbiyesi: Spor.

vuruúmak. Eltopu/Hendbol: Hentbol El oyunu: Sporda tenis. yakÕn dövüú Elbeyaha olmaq: Yaka paça kavga etmek. çarpÕúmak. basketbol v. koúu müsabakasÕnda yarÕúmak Qalib: Yenmiú. Bu oyunda kullanÕlan top. yüzme v. atÕn üzerinde ucu e÷ri sopayla topu kaleye sokma oyunu. galip gelme. voleybol. yenen Qalib gelmek/olmaq/çÕhmaq: Galip gelmek. Elbeyaha: Yaka paça dövüúme. mücadele etmek. üstünlük Qaliblik: Galip gelme. birinci olmak Qalibiyyet: Yenme.Çövken: Eskiden.b. üstünlük QapÕ: Kale (futbol) 197 . elle oynanan oyunlar Estafet: SporcularÕn atletizm. atlama beygiri Federasiya: Federasyon Fende salmag: Spor müsabakalarÕnda rakibi yanÕltmak için tatbik edilen yollar Figurist: Zor ve kompleks figürler yapan sporcu Final: Final Fuks: Bilardo oyununda topa tesadüfi olarak vurulan baúarÕlÕ vuruú Futbol: Futbol Futbolçu: Futbolcu Futbolka: Forma Futbol meydancasÕ: Futbol sahasÕ Güleú: Güreú Güleúçi: Güreúçi Güleúmek: Güreúmek Gimnast: Cimnastikçi Gimnastik: Cimnastik Gimnastika: Cimnastik hareketleri sistemi QaçÕú: Koúu müsabakasÕ QaçÕúma: Koúu müsabakasÕ. yarÕúmasÕ QaçÕúmak: Koúu yarÕúÕ yapmak.dallarda yaptÕklarÕ bayrak yarÕúÕ Eúúek: Jimnastik hareketlerini yapmak için üzerine deri geçirilmiú a÷aç.b.

usül. boks v. disk Hantel: Adeleleri geliútirmek için kullanÕlan kÕsa bir kolun iki tarafÕnda a÷ÕrlÕk demirleri olan alet.b. tarz Qelebe: Galibiyet Qelebe qazanmaq/elde etmek/çalmaq: Galip gelmek. yol. sporla u÷raúma ødman UstasÕ: Üst düzey antrenör ønstitut: Enstitü 198 . güreú v. düzen. Qol vurmaq: Gol atmak Qrossmeyster: Santranç ustalarÕna verilen en yüksek ünvan ve bu ünvanÕ almÕú santranç ustasÕ. sporlardaki forvet oyuncusu) Xal: Spor müsabakalarÕnda ve oyunlarÕnda verilen puanlar ødman cemiyeti: Spor kulübü ødman: Spor ødmançÕ: Sporcu. mücadeleyi süratlendirme.QapÕcÕ: Kaleci Qayda: Kural. dambÕl HesabÕ açmaq: Futbol.b. gerginleútirme.müsabakalarda ilk puanÕ kazanmak Hokkey: Hokey (buz hokeyi. Qrossmeysterlik: Santranç ustalarÕ için verilen en yüksek unvan Halga: Atletizm müsabakalarÕnda kullanÕlan alet.b. hokey. voleybol. çim hokeyi) Hokkeyçi: Hokey oyuncusu Hovuz: Havuz Hovuzcuq: Küçük havuz Hovuzlu: Havuzu olan Hücum: Futbol. sporla u÷raúma ødmançÕlÕg: Sporculuk. santranç. tertip. üstün gelmek. kazanmak QÕlÕnc: KÕlÕç QÕlÕnc oynatmaq: KÕlÕç oynatmak QÕzÕl: AltÕn Qol: Gol. rakibi sÕkÕútÕrma Hücumçu: Hücum bölgesinde oynayan sporcu (Futbol v. sporlarda puan almak için daha aktif hareket etme.

çeúit Ox: Ok Ohatan: Ok ve yay ile teçhiz olunmuú asker Ohdan: Sadak Oh-kaman: Ok ve yaydan oluúan silah. spor yarÕúmalarÕ OlimpiyaçÕ: Olimpiyat oyunlarÕna katÕlan sporcu 199 . tür.Jokey: YarÕú atÕ binicisi Kaman: Yay Klub: Kulüp Komanda: TakÕm Kombinasiya: Oyunda galip gelmek için tatbik edilen çeúitli tedbirler Kos: Top (oyun topu) Kotekoriya: Kategori Kroket: Kriket Kroketçi: Kriket oyuncusu Kubok: Kupa Marafon: Maraton Marafonçu: Maratoncu Maz: Bilardo ÕstakasÕ Medal: Madalya Meúqçi: Antrenör Miyandar: A÷Õr spor faaliyetlerinin yapÕldÕ÷Õ spor salonunun yöneticisi MiyandarlÕq: Spor salonunu yöneticili÷i Motodrom: Motorsiklet yarÕúlarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ parkur Müdafie: Futbol. sporlarda müdafaa oynayan sporcu Nailiyyet: Herhangi bir iúte. sahada elde edilmiú baúarÕ Nize: MÕzrak Növ: Branú. ok ve yay Ohlamaq: Okla vurmak Ohlanmaq: Okla vurulmak Olimpiya: Olimpiyat Olimpiyada: Olimpiyat oyunlarÕ.b. müdafaacÕ Müdafieçi: Futbol v. hokey gibi oyunlarda müdafaa yapÕlan saha.

santranç oyuncusunun v. dansçÕ Parad: Spor. ö÷renci. kendini silahsÕz savunma Samboçu: Sambo güreúçisi Sekundant: Boksör. masa tenisi raketi Rapira: Dörtgen úeklinde elastik gövdeli ucu sivri kÕlÕç (úimdi eskrimde kullanÕlÕyor) RapiraçÕ: Bu kÕlÕçla yarÕúan sporcu.b. madalya Otustu hokkey: Çim hokeyi Oyun: Oyun Oyunçu: Oyuncu.b. eskrimci Reqib: Rakip Reqbi: Amerikan futbolu Reqbiçi: Amerikan futbolu oynayan sporcu Rekord: Rekor Rekordçu/Rekordsmen: Rekor kÕrmÕú sporcu Rekordizm/Rekordçuluq: Sa÷lÕklÕ olmayan rekabet neticesinde rekor kÕrmak için ola÷anüstü gayret gösterme Rinq: Ring (Boks sahasÕ) Sambo: Ruslara özgü bir güreú çeúidi. gençlik v. menejeri Stadion: Stadyum Stend: AtÕú poligonu Suya atlama: Kule atlama ùahmat: Satranç oyunu ùahmatçÕ: Satranç oyuncusu ùest: OkçularÕn parmaklarÕna taktÕ÷Õ kemik parmaklÕk ùtang: Halterde kullanÕlan a÷ÕrlÕk diskleri 200 . teúkilatlarÕn resmi geçidi. gösteri Paraúütçülük: Paraúüt sporu Paraúüt: Paraúüt Paraúütçü: Paraúütçü Pehlevan: Güreúçi Stolustu tenis: Masa tenisi Raketka: Tenis raketi.Orden: Niúan.

atlama. galip gelmek Uduzmaq: Oyunda. cirit. Hem hücum hem de müdafaa oynayan oyuncu YarÕmorta: YarÕ orta siklet YarÕmyüngül: YarÕ hafif siklet YarÕú: YarÕúma. yarÕúta iki kiúinin baú baúa mücadelesi Tenis: Tenis Tenisçi: Tenisçi Teúkilat: Kuruluú. Züy: Buz pateni salonu. atma branúlarÕ Zorhana: Eskiden a÷Õr spor çalÕúmalarÕnÕn ve yarÕúmalarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ yer.ùtangçÕ/ùtangist: Halterci Tekbetek: Birer birer. hokeyde v. salon. yarÕúmada kaybetmek. her biri ayrÕ ayrÕ.b. disk vs. yenilmek Umumdünya: UluslararasÕ Üzgüçülük: Yüzme Üzücü/Üzgüçü: Yüzücü Vaterpol(o): Sutopu Velosiped: Bisiklet Velosipedçi: Bisikletçi Voleybol: Voleybol Voleybolçu: Voleybolcu Yaht-Klub: Su sporlarÕ ile u÷raúanlarÕn kulübü YarÕm müdafieçi: Futbolda. organizasyon Tullanmag: Atletizmde uzun ve yüksek atlama Turnir: Turnuva Udmaq: Oyunda. kavgada. örgüt. yarÕúmada kazanmak. buz pateni yapma 201 . dövüúte. müsabaka YarÕúçÕ: YarÕúmacÕ Yay: Yay YÕ÷ma komanda: Milli takÕm Yüngül atletika: Atletizmin koúu.

727 Eúit A÷ÕrlÕk 45.536 Sözel 45.ù. ÜDS: ÜniversitelerarasÕ Kurul YabancÕ Dil SÕnavÕ. iyi. Genel Müdürlü÷ü KadÕköy Gençlik ve Spor ølçe Müdürl÷ü Süre (YÕl .C. bdmurat81@hotmail.2005-08. CPE: Certificate of Proficiency in English SayÕsal LES PuanÕ (Di÷er) PuanÕ Bilgisayar Bilgisi Program Office(Word.1981 54730448588 0506 336 05 89 øú Deneyimi (Sondan geçmiúe do÷ru sÕralayÕn) Görevi 1. TOEFL IBT: Test of English as a Foreign Language-InternetBased Test TOEFL PBT: Test of English as a Foreign Language-Paper-Based Test.10.345 Kullanma becerisi øyi Orta *Çok iyi.10. FCE: First Certificate in English. IELTS: International English Language Testing System. iyi. orta. TOEFL CBT: Test of English as a Foreign Language-Computer-Based Test. zayÕf olarak de÷erlendirin YabancÕ Dil SÕnav Notu KPDS ÜDS IELTS TOEFL IBT TOEFL PBT TOEFL CBT FCE CAE CPE 50 60 BaúarÕlmÕú birden fazla sÕnav varsa. Power Point) SPSS 45.com SoyadÕ Do÷um Tarihi TC Kimlik No Tel Yüksel 07. tüm sonuçlar yazÕlmalÕdÕr KPDS: Kamu Personeli YabancÕ Dil SÕnavÕ.2005 - * Çok iyi. Yaz Spor OkullarÕ Koodinatörü 3. Exel.YÕl) 200806. CAE: Certificate in Advanced English. ÖZGEÇMøù Kiúisel Bilgiler AdÕ Do÷um Yeri Uyru÷u E-mail E÷itim Düzeyi Mezun Oldu÷u Kurumun AdÕ Doktora/UzmanlÕk Yüksek Lisans Lisans Lise Marmara Üniversitesi Beden E÷itimi ve Spor ABD Ünye Teknik Lise ve Endüstri Meslek Lisesi 2009 1998 Marmara Üniversitesi Beden E÷itimi ve Spor Yüksek Okulu 2005 Mezuniyet YÕlÕ Murat Gölköy/Ordu T. YabancÕ Dilleri øngilizce Okudu÷unu Anlama* øyi Konuúma* øyi Yazma* øyi Kurum øBB Spor A. Ar-Ge Personeli 2. orta. zayÕf olarak de÷erlendirin UluslararasÕ ve Ulusal YayÕnlarÕ/Bildirileri/SertifikalarÕ/Ödülleri/Di÷er 202 .