TÜRKøYE CUMHURøYETø MARMARA ÜNøVERSøTESø SAöLIK BøLøMLERø ENSTøTÜSÜ

SOVYET DÖNEMø VE SONRASINDA AZERBAYCAN’DA SPOR

MURAT YÜKSEL YÜKSEK LøSANS TEZø

BEDEN EöøTøMø VE SPOR ANABøLøM DALI

DANIùMAN Prof. Dr. M. Tayfun AMMAN

øSTANBUL - 2009

I. TEùEKKÜR
Bu çalÕúma konusunun seçiminde bana yol gösteren, her türlü maddi ve manevi deste÷i veren, çalÕúmanÕn bu aúamaya gelmesinde büyük katkÕlarÕ olan tez danÕúmanÕm ve hocam Prof. Dr. M. Tayfun Amman’a saygÕlarÕmÕ sunar, kendisine teúekkür etmeyi borç bilirim. ÇalÕúma sürecinde her zaman desteklerini hissetti÷im Yrd. Doç. Dr. Veysel Küçük’e ve Yrd. Doç. Dr. Mehmet Yorulmazlar’a çok teúekkür ederim.

Bakü’de bulundu÷um süre içinde her konuda yardÕmcÕ olan Prof. Dr. A÷acan Abiyev’e, Prof. Dr. Hanefi Hüseyino÷lu Gurbanov’a, Tural Askerov’a, özellikle kaynak bulma ve Azeri Türkçesi’nin tercümesi konusunda yardÕmlarÕnÕ hiç esirgemeyen, Din Sosyolojisi doktoru olan de÷erli hocam Behram Hasanov’a çok teúekkür ederim.

Mülakat sürecinde deste÷ini gördü÷üm Yrd. Doç. Dr. ørfan Gülmez’e, Azerbaycan’da birçok spor adamÕ ile iliúki kurmamda yardÕmcÕ olan Sami Yavrucuk’a, Türkiye’de yaúayan ve her zaman yanÕmda olan de÷erli arkadaúlarÕm Tural Elekberov’a, Reúadet Ahmedov’a, Hano÷lan Haciyev’e, Gülden Kuvvet’e ve Mehluge Caferova’ya çok teúekkür ederim.

Bakü’ye araútÕrma yapmak için gitmeme, maddi anlamda yardÕmcÕ olan Ordulular Birli÷i Hizmet VakfÕ BaúkanÕ Ahmet Örsün’e minnettarlÕ÷ÕmÕ bildiririm.

AyrÕca, bu çalÕúmanÕn bu alanda yapÕlacak araútÕrma ve çalÕúmalara ÕúÕk tutmasÕnÕ temenni ederim.

Murat YÜKSEL østanbul – 2009

i

Satranç ………………………………………………………………. Hentbol ………………………………………………………………. 7. 6. 39 6. 36 6. 1. 1.. 1.... 16 5. Futbol ………………………………………………………………… 24 6. 4.. Ekonomik YapÕ ………………………………………………. GøRøù VE AMAÇ …………………………………………………… 3 4...... II... IV...... Sosyo-Kültürel YapÕ …………………………………………………… 11 4.. 1.... 63 6... 47 6. øÇøNDEKøLER I. Voleybol ……………………………………………………………... 4.. 65 ii . 2.. Demografik YapÕ ……………………………………………………….. 1... SUMMARY ………………………………………………………….. Judo …………………………………………………………………. TEùEKKÜR ………………………………………………. 2.... Basketbol ………………………………………………. 1... 1 2.... 53 6.. 1... 6.... BULGULAR …………………………………………………………... 1. i øÇøNDEKøLER …………………………………………. 33 6.... 60 6... 3. 57 6. iv TABLOLAR ……………………………………………….. 5. 24 6.... 5.... 11....II. 1.. GENEL BøLGøLER ………………………………………………… 6 4. Siyasi ve ødari YapÕ …………………………………………………….... III.. Co÷rafi YapÕ …………………………………………………………… 6 4. 3. 1. 23 6.... 8. Azerbaycan’da Spor ……………………………………………………. 9.…….. 2 3. Güreú …………………………………………………………………. 1.. 42 6. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler …………………………………… 6 4. Eskrim ………………………………………………………………... Boks ………………………………………………………………….. 1... ÖZET …………………………………………………………………..... 9 4.. 1.. 7 4. GEREÇ VE YÖNTEM ……………………………………………... 10. ii KISALTMALAR ……………………………………………….. 1... Cimnastik …………………………………………………………….. Çim Hokeyi ……………………………………………. v 1...... 24 6.

Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu . 2....... 12. 105 6.. Di÷er Spor BranúlarÕ ………………………………….. 1.. 14.... 1. Sovyet Döneminde Spor Bilimleri ……………………………………151 6. 145 6...... 75 6. 79 6.. 1.......... 2.... 3... 66 6... 70 6... Azerbaycan Türkçesi Spor Terminolojisi ……………………. 3... 4. 160 7... 151 6..80 6.... Bilardo ……………………………………………………………… 71 6. 15.... ÖZGEÇMøù …………………………………………………. 2.... Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Spor Bilimleri ……………………………. 1. Sovyet Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi …………………... Azerbaycan’da Spor Bilimleri …………………………………………. 2. 1. 1.. 1. 2.......... Taekwondo ………………………………………………………….. KAYNAKLAR ………………………………………………………. 2. 132 6.... 3. Masa Tenisi …………………………………………………………. 1. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi …………….. 13... Azerbaycan’da Beden E÷itimi Sisteminin Geliúimi …………………... Rugby ……………………………………………………………….6........ 17. EKLER ………………………………………………………………… 181 9.. 16..... 1. 73 6. 195 10... AraútÕrma Mülakat Formu ……………………………………………… 181 9.. 3.. 202 iii .... Binicilik ……………………………………………………………. TARTIùMA VE SONUÇ ………………………………………… 167 8..... 2.. Azerbaycan’da Spor Yönetimi …………………………………………. 183 9.... 2. 3. Sovyetlerde Spor Yönetimi ……………………………. 68 6. 174 9.

KISALTMALAR ABF: Azerbaycan Basketbol Federasyonu ACF: Azerbaycan Cimnastik Federasyonu AÇHF: Azerbaycan Çim Hokeyi Federasyonu AFFA: Azerbaycan Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i AHF: Azerbaycan Hentbol Federasyonu AIBA: UluslararasÕ Boks Birli÷i AMOK: Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi AOF: Azerbaycan Okçuluk Federasyonu APø: Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü ASDF: Azerbaycan Spor DanslarÕ Federasyonu ASF: Azerbaycan Satranç Federasyonu AYBEù: Azerbaycan Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ BDT: Ba÷ÕmsÕz Devlet Toplulu÷u EABA: Avrupa Boks Birli÷i EMH: Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm FEI: UluslararasÕ Binicilik Federasyonu FIDE: UluslararasÕ Satranç Federasyonu FIFA: UluslararasÕ Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i IHF: UluslararasÕ Hentbol Federasyonu IMF: UluslararasÕ Para Fonu IOC: UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi RK(b) P MK: Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi SSCB: Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli÷i TGDK: Azerbaycan Cumhuriyeti Ö÷renci Kabulü Devlet Komisyonu UEFA: Avrupa Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i ZSFSR: Kafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti iv .III.

121 Tablo – 2: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor tesisleri ve saha sayÕlarÕ ……….151 v ... branúlar ve madalyalar …… 149 Tablo – 6: Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕ olimpiyat madalyalarÕ ve ülke sÕralamalarÕ ….... branúlar ve sporcu sayÕlarÕ ……………………………………………………………………………..121 Tablo – 3: Azerbaycan’da 1969 ve 1973 yÕllarÕndaki spor tesisleri sayÕsÕ ……… 123 Tablo – 4: YÕllara göre bazÕ spor parametrelerindeki de÷iúiklikler …………….... 145 Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar.IV.150 Tablo – 7: Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. TABLOLAR Tablo – 1: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor takÕmlarÕ ve sporcu sayÕlarÕ …….

spor yönetimini ve spor bilimlerini Sovyet döneminde ve sonrasÕnda karúÕlaútÕrmalÕ olarak incelemek ve iki dönem arasÕndaki farklÕlÕklarÕ tartÕúmaktÕr. Anahtar Sözcükler: Azerbaycan. Bilimsel çalÕúmalarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. Spor Yönetimi. Bu dönemde sporun yapÕlÕú amacÕ de÷iúmiú. ÇalÕúmada literatür taramasÕ ve mülakat (görüúme) tekni÷i kullanÕlmÕútÕr. Spor 1 .1. Bu baúarÕlar özellikle bireysel sporlarda kazanÕlmÕútÕr. antrenör ya da beden e÷itimi ö÷retmeni olan toplamda 20 kiúi ile yapÕlmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i. sosyalizmin kuruluú sürecinde özellikle kitle sporuna çok önem verilmiútir. ülkenin içinde bulundu÷u siyasi ve ekonomik istikrarsÕzlÕk spora da yansÕmÕútÕr. AyrÕca. günümüzde Türkiye’deki sportif yapÕlanmaya benzer bir úekilde yönetilmektedir. Azerbaycan’da sporu. ÖZET Bu çalÕúmanÕn amacÕ. Azerbaycan’da Sovyetler Birli÷i döneminde merkezi bir anlayÕúla yönetilen spor. Birçok AzerbaycanlÕ sporcu Sovyetler Birli÷i milli takÕmlarÕ içinde Olimpiyat. Devletin spora verdi÷i destek sayesinde birçok uluslararasÕ spor organizasyonunda önemli baúarÕlar elde edilmiútir. spor bilimcisi. So÷uk savaú döneminde ise kitle sporunun yanÕnda elit spora da çok önem verilmiútir. sa÷lÕklÕ bireyler yetiútirmeyi ve iúgücü verimini arttÕrmayÕ amaçlamÕútÕr. Spor bilimleri alanÕnda lisans ve lisansüstü e÷itim veren tek kuruluú olan Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi. spor rejimin gücünü gösteren bir araç haline getirilmiútir. Spor. spor yazarÕ. Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda. spor yöneticisi. Dünya SavaúÕ’na kadar sporda öncelikle. Azerbaycan 1990’lÕ yÕllarÕn ortalarÕndan itibaren spor alanÕnda kendini göstermeye baúlamÕútÕr. Sovyetler Birli÷i II. Görüúmeler. Sovyet döneminde. Sosyalizm. Dünya ve Avrupa úampiyonu olmuúlardÕr. Azerbaycan halkÕnÕn çok rahat yapabildi÷i bir faaliyet olmuútur. úimdiye kadar birçok spor uzmanÕ hazÕrlamÕú ve bilimsel çalÕúma yapmÕútÕr. Azerbaycan birçok uluslararasÕ organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr.

nowadays there is a sport management structure which is similar to Turkey’s sport management structure. However. Sport became an activity to made by Azerbaijani citizens’s conveniently. Besides. Soviet Union especially aimed in sport to grow up healthy population and to increase efficiency of labor force until World War II. Sport Management. mass sport has been paid more attention especially of the establishment of socialism. Literature scanning and interview techniques have been used on this study. Azerbaijan State Academy of Physical Education and Sport (which is the sole sport academy of country involved in bachelor and master level education) has been educated so many physical education specialists and created serious number of scientific studies until now. trainer or teacher of physical education. Azerbaijan have got very important achievements in many international sport organizations. These triumphes were especially gained on individual sports. World and European Championships in Soviet Union national teams. the goal of the sport has been changed into a tool which is used to show of power of the regime. sport management and sport sciences. Key Words: Azerbaijan. In the first years of independence the economic and political instability of the country has effected to sport. Sport. a lot of international sport organizations were held in Azerbaijan. A lot of Azerbaijani sportmen won Olympic. number of scientific researchs improved. In this period. During Cold War era. In Soviet era. Also. in Azerbaijan during Soviet era and post Soviet era and to discuss differences of two eras. sport writer. Azerbaijan started to show herself since the middle of 1990’s in the sport field. Soviet Union. Through the government support into sport. SUMMARY Sport In Azerbaijan During Soviet Era And Post Soviet Era The aim of the study is to research comperatively sport. Socialism. elite sport was given importance as well as the mass sport. Interviews were made with 20 people in total sport scientist. sport manager. 2 . the sport has been managed centrally during Soviet era.2.

özellikle Sovyet hakimiyeti sÕrasÕnda ki sporun durumu ile ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra ki sporun durumu araútÕrÕlarak. bazÕ spor branúlarÕnÕn geliúim süreci ve günümüzdeki durumu. bu çalÕúma sayesinde Azerbaycan ile olan sportif iliúkilerimiz güçlenece÷i için bu çalÕúmanÕn önemi daha da artacaktÕr. Bu alanda çalÕúan bilim adamlarÕnÕn ve yapÕlan bilimsel çalÕúmalarÕn yetersizli÷inden dolayÕ. ülkemiz bu süreçte bir köprü görevi görecek ve bu çerçevede yapÕlacak bilimsel çalÕúmalar daha da de÷er kazanacaktÕr. Spor Yönetimi ve Spor Bilimleri” bu çalÕúmanÕn konusunu teúkil etmektedir. sporda devlet politikalarÕ ve Azerbaycan’da spor bilimleri ile sÕnÕrlandÕrÕlmÕútÕr. Dünya SavaúÕ’nÕn bitmesiyle birlikte. bu iliúkilerde önemli bir yere sahiptir. Türk Cumhuriyetleri ile olan tarihsel ba÷larÕ bu ülkelere daha da yakÕnlaúmasÕna neden olmuútur. gerek Amerika Birleúik Devletleri. Bu kapsamda sportif iliúkilerde önem kazanmaktadÕr. GøRøù ve AMAÇ II. Günümüzde. bu iki dönem arasÕndaki farklÕlÕklarÕ ortaya çÕkarmaktÕr. bu çalÕúmanÕn önemli bir boúlu÷u doldurmada ilk adÕm olmasÕ hedeflenmektedir. Türkiye’nin. Bu araútÕrmanÕn amacÕ. So÷uk Savaú dönemine girilmiú ve iki kutuplu dünya düzeni meydana gelmiútir. dünyanÕn dengeleri de÷iúmiú ve birçok ülke ba÷ÕmsÕz hale gelmiútir. Birçok ülke ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte yeni arayÕúlar içine girmiútir. “ Sovyet Dönemi ve SonrasÕnda Azerbaycan’da Spor. 3 . Türkiye ve Türk Cumhuriyetleri ile olan iliúkilerini daha da güçlendirmek istemektedirler. Sovyetler Birli÷i’nin da÷ÕlmasÕyla. Hem co÷rafi açÕdan hem de sosyo-kültürel açÕdan Türkiye’ye daha yakÕn olan Azerbaycan. AraútÕrmanÕn çerçevesi. Sovyet döneminden günümüze. AyrÕca. Türk DünyasÕ ile gerçekleúecek olan iliúkiler de Türkiye’nin bu co÷rafyayÕ daha iyi tanÕmasÕndan dolayÕ.3. Türkiye konumu itibariyle hem Orta Do÷u hem de baúta Türk Cumhuriyetleri olmak üzere ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanan ülkeler ile iliúkiler geliútirmeye çalÕúmÕútÕr. gerekse Avrupa Birli÷i her geçen süreçte. Azeri Sporu’nu her yönüyle incelemek.

YÕrlardÕr kapalÕ bir sistem içinde yaúayan Azerbaycan halkÕnÕn 4 . Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu ve Azeri Türkçesi Spor Terminolojisi ile ilgili çalÕúmalarda ekler kÕsmÕnda sunulmuútur. AyrÕca. antrenör. ølk bölüm olan Azerbaycan’da Spor kÕsmÕnda. 17’si olimpik. internet. 7’si olimpik olmayan toplamda 24 spor branúÕnÕn geliúim süreci ve günümüzdeki durumlarÕ üzerinde durulmuútur. Sovyet dÕúÕ araútÕrmacÕlarÕn çalÕúmalarÕndan da istifade edilmiútir. Bilimsel bir araútÕrmada. AyrÕca. Sovyet dönemi Azerbaycan’da ve ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde uygulanan devlet politikalarÕ incelenmiútir. AyrÕca. Azerbaycan’da Spor Bilimleri kapsamÕnda Spor Bilimleri üzerine e÷itim veren Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ve bu alandaki di÷er kuruluúlar incelenmiútir. spor yöneticisi. Bu zorluklarÕn baúÕnda araútÕrmanÕn yerinde yapÕlabilmesi için yaúanan ulaúÕm zorlu÷u gelmektedir. AraútÕrma sürecinde birtakÕm zorluklarla karúÕlaúÕlmÕútÕr. AraútÕrma literatür taramasÕ ve mülakat tekni÷i ile yapÕlmÕútÕr. AraútÕrmada sadece Sovyetler tarafÕndan yayÕnlanan kaynaklarla yetinilmemiú. Di÷er önemli bir zorluk ise. Bakü’deki Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ve Ahundov Kütüphanesi ile Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi (TøKA)’nden yararlanÕlmÕútÕr. siyasi/idari görevleri olan kiúilerden elde edilecek bilgilerin. økinci bölümde ise. bu kiúilerin konumlarÕ/angajmanlarÕ nedeniyle gerçe÷in sÕnÕrlÕ ve yanlÕ olmasÕ muhtemeldir. Azerbaycan’da Spor. yazÕlÕ bilgiler Sovyetler dönemini yaúamÕú olan kiúiler ile yapÕlan mülakatlar ile desteklenmiútir. AraútÕrma Mülakat Formu. Azerbaycan’da Spor Yönetimi ve Azerbaycan’da Spor Bilimleri olmak üzere üç ana bölümden oluúmaktadÕr. Bakü’de spor bilimcisi.ÇalÕúma. AraútÕrma sürecinde. yeterli bilgi toplama ve görüúme sürecinde yaúanan zorluklarlardÕr. Son ana bölümde ise. Bu nedenle araútÕrmada ba÷ÕmsÕz olan kiúi ve kurumlarÕn deste÷i ile açÕk ve net bilgilere ulaúÕlmaya çalÕúÕlmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i’nde. spor yazarÕ ve beden e÷itimi ö÷retmeni olan toplamda 20 kiúi ile mülakatlar yapÕlmÕútÕr. Azeri vakÕf ve dernekler ile Türkiye’de ikamet eden bazÕ Azeri vatandaúlarÕnÕn deste÷i de alÕnmÕútÕr.

AraútÕrmanÕn güvenilirli÷i için ve yapÕlan görüúmelerde yeterli bilgilere ulaúmak için bu güveni sa÷lamak kaçÕnÕlmaz olmuútur. birçok yönüyle ve birçok baúlÕkta incelenebilecek bir faaliyettir. Azerbaycan’da Spor Yönetimi ve Azerbaycan’da Spor Bilimleri bu çalÕúmanÕn problemati÷ini oluúturmaktadÕr. Azerbaycan’da Spor. altÕ bölüm halinde sunulmuútur. Sovyet Dönemi ve SonrasÕnda olarak incelenen bu üç ana baúlÕk. Spor. Bu çalÕúmada spor üç makro düzlemde incelenmiútir. 5 .güvenini kazanmak önemlidir.

Sosyo-Kültürel YapÕ ve Siyasi ve ødari YapÕ baúlÕklarÕ incelenmiútir.wikipedia. 21. Bu yapÕlar incelenirken. 1970’de %78.5’u Rus Ortodoks.600 km²’dir (75:410). Azerbaycan’Õn %93. 4.8’i di÷er dinlerden oluúmaktadÕr (10:13). SumgayÕt. kuzeyde Da÷Õstan da÷larÕ. 2005 yÕlÕ verilerine göre. Azerbaycan. Ali BayramlÕ. Fakat Azerbaycan'da dinsel ba÷lÕlÕk nominal oldu÷u için. Ermenice. %2. Demografik YapÕ.3’ü Ermeni Ortodoks. Guba. Naftalan.1. Toplam 60 kaza ve 45 úehir mevcuttur. Gence. Ülke sÕnÕrlarÕnÕn toplam uzunlu÷u 3660 km’dir (10:15). Azerbaycan’da Müslüman nüfus oranÕ 1959’da %71.4’ü Müslüman. özellikle. 2009 yÕlÕndaki resmi rakamlara göre ise halkÕn %96'sÕ Müslüman (ço÷unlu÷u ùii). Baúkenti Bakü’dür. Ekonomik YapÕ.2.05.127 km² iken.2009).2 (19:64) iken. batÕda Gürcistan ile Gökçe Gölü’nün sahilleri. KomúularÕ Gürcistan.7. %3-4'ü HÕristiyandÕr (ço÷unlu÷u Rus Ortodoks Kilisesi. Co÷rafi YapÕ. Para birimi ise Manat’tÕr (10:13). Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler.3. güneyde Aras nehri ile Karada÷’Õn etekleri ve Lenkeran da÷larÕ. 6 .1. Ermenistan. ùeki. Azerice’nin resmi dil oldu÷u ülkede. Gürcü Ortodoks Kilisesi ve Malakan). Hankendi. spor ile iliúkilendirilmeye çalÕúÕlmÕútÕr.org. 4. Azerbaycan’Õn 1919’daki ölçümlere göre yüzölçümü 94. %2. pratikteki taraftar oranlarÕ çok daha düúüktür (www. Ortado÷u ve Ön Asya’nÕn ortasÕnda Kafkas da÷larÕnÕn güneydo÷u yamaçlarÕnda yer almaktadÕr. Türkiye ve Da÷Õstan Özerk Cumhuriyeti’dir (10:13). Mingeçevir. Lenkeran. günümüzde 86. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler Resmi adÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’dir. 1989’da %84. Lezgice ve Gürcüce’de konuúulan diller arasÕndadÕr. GENEL BøLGøLER Genel Bilgiler baúlÕ÷Õ altÕnda. %1. 38º-25º kuzey enlemleri ile 44º-50º do÷u boylamlarÕ arasÕnda bulunur. Rusça. Ülke Orta Asya. Co÷rafi YapÕ Azerbaycan.4. øran. ùuúa ülkenin önemli úehirleridir (106:7). 1979’da %82.

do÷uda Hazar Denizi ile sÕnÕrlanmÕútÕr (19:31). Türkiye ile do÷rudan sÕnÕrÕ ancak Nahçivan Özerk Bölgesi ile olan 11 km’lik bölgedir (41:43). Azerbaycan, Nahçivan Özerk Bölgesi ile Da÷lÕk Karaba÷ Özerk Yönetim Birimi’ni de içine almaktadÕr. TopraklarÕnÕn %50’si da÷lÕk alanlardan oluúan Azerbaycan, denizden 657metre yükseklikte bulunmaktadÕr (10:15). Azerbaycan iklimi dünyadaki 11 çeúit iklimden dokuzuna sahiptir (103:38). Azerbaycan, yeraltÕ kaynaklarÕ bakÕmÕndan da oldukça zengin bir ülkedir. Ülke arazisinin %70’i petrol ve do÷algaz rezervleri bakÕmÕndan yüksek potansiyele sahiptir. Üretime baúlanÕldÕ÷Õ yÕllardan itibaren petrol rezervlerinin 2/5’sinden biraz fazlasÕ, do÷algaz rezervlerinin ise 1/5’i tüketilmiútir. Petrol ve do÷algaz yataklarÕ Azerbaycan için, önemli gelir kayna÷Õ olmakla birlikte, ülkeyi büyük güçlerin nüfuz mücadelesinin ortasÕnda bÕrakmaktadÕr (10:16).

4.3. Demografik YapÕ

Azerbaycan’Õn verdi÷i resmi istatistiklere göre 1919 yÕlÕnda nüfusu 4.6 milyon iken, Sovyet istatistiklerine göre 1926 yÕlÕnda 2.3 milyon olarak tespit edilmiútir. Bu yÕlda nüfusun %71’ini Azeriler oluúturmuútur (88:61). Azerbaycan’Õn nüfusu 1940’da 3.3 milyon, 1959’da 3.7 milyon, 1970’de 5 milyon, 1979’da 6 milyon, 1989’da 7 milyon (93:196), 1992’de 7.2 milyon (43:15), 1993’te 7.3 milyon, 1998’de 7.5 milyon (75:401), 2006’da 7.9 milyon (88:34), 2009’da Temmuz ayÕ tahmini nüfus 8.2 milyon (www.cia.gov, 16.05.2009), nüfus artÕú oranÕ ise, 1959-70 yÕllarÕ arasÕnda %2 (10:17), 1990’da %1.6 (19:45), 1994’te %0.9 (106:8), 1995-2000 yÕllarÕ arasÕnda %0.4 (88:43), 2000-2003 döneminde %0.8 (10:17) iken, 2009 yÕlÕnda %0.7 olaca÷Õ tahmin edilmektedir (www.cia.gov, 16.05.2009). Nüfus artÕú hÕzÕndaki bu düúüúün sebepleri, do÷um oranÕnÕn 1990’da 1000 kiúi baúÕna 26.3 iken 2003’te 14’e düúmesi ve 1990’lardaki göçtür. Ölüm oranÕ ise 1990’dan 2005 yÕlÕna kadar sabit kalmÕútÕr (10:17). Günümüzdeki do÷um oranÕ 1000 kiúi baúÕna 17.6 iken, ölüm oranÕ ise 2008 verilerine göre 1000 kiúi baúÕna 8.3’tür (www.cia.gov, 16.05.2009). 1998 yÕlÕna gelindi÷inde nüfusun %30’unu 0-14 yaú grubu, %60’ÕnÕ 15-64 yaú grubu, %10’unu da 65 yaú ve üzeri (88:43) oluúturmakta iken, 2005 yÕlÕnda ise %26.4’ünü 0-14 yaú grubu, %65.7’sini 15-64 yaú grubu, %7.8’ini de 65 yaú ve üzeri oluúturmaktadÕr (10:17). Günümüzde ise, %23.9 0-14 yaú grubunu, %69.4 15-64 yaú

7

grubunu, %6.7 ise 65 yaú ve üzeri yaú grubunu oluúturmaktadÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). 2005 yÕlÕnda nüfusun %97’si okuma yazma bilmekte iken (10:17), günümüzde bu oran %98.8’e ulaúmÕútÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). Ortalama yaúam süresi 1995’te 69.5 (106:8), 1998’de 68.5 (103:39), günümüzde 66.6’dÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). 1998 yÕlÕnda nüfusun %75’i ùii, %25’i Sünni’dir (75:413). 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise nüfusun %70’i ùii, %30’u ise Sünni Müslümanlar’dan oluúmaktadÕr (10:17).

Azerbaycan’da kÕr-kent nüfus de÷iúimi özellikle Sovyet döneminde sürekli kent nüfusu lehinde geliúmiútir. Kent nüfus oranÕ; 1860’da %22, 1926’da %28, 1939’da %36, 1959’da %48, 1970’de %50, 1989’da %53 ve 1991’de %54 olarak tespit edilmiútir. Özellikle úehirsel yerleúmelerdeki sanayi, e÷itim, kültür ve sosyal refah düzeyinin de÷iúme göstermesiyle birlikte, kÕrsal yerleúmelerden úehirlere göçler devam etmiú ve sürekli olarak úehirsel nüfus artmÕútÕr. 1991 yÕlÕna gelindi÷inde, toplam nüfusun %54’ü úehirlerde yaúarken, kÕrsal nüfus oranÕ %46’ya düúmüútür. Bu de÷iúimde, Sovyet rejiminin küçük ölçekli köy yerleúmelerini da÷Õtarak, mevcut nüfusu daha büyük yerleúmelere yerleútirmesi büyük rol oynamÕútÕr (88:65). 1998 yÕlÕnda ise nüfusun %53’ü kentlerde, %47’si kÕrsal alanda yaúamaktadÕr (103:39). 2003 yÕlÕ rakamlarÕna göre nüfusun %51.5’i úehirlerde yaúamaktadÕr. 2008 verilerine göre nüfusun %52’si kentlerde yaúamaktadÕr (www.cia.gov, 16.05.2009).

Azerilerin yarÕya yakÕnÕnÕn yaúadÕ÷Õ kÕrsal kesimdeki nüfus artÕúÕ daha yüksektir. 2005 yÕlÕnda nüfusun %91’ini Azerilerin (Azerbaycan Türklerinin) oluúturdu÷u ülkenin en önemli özelliklerden biri, pek çok etnik grubu bünyesinde barÕndÕrÕyor olmasÕdÕr. ÇarlÕk RusyasÕ ve Sovyetler Birli÷i’nin nüfus ve göç politikalarÕ sonucunda Azerbaycan’a yerleúen Ruslar, ülkedeki (Lezgilerden sonra) ikinci büyük azÕnlÕk grubunu oluúturmaktadÕr. 1939 yÕlÕ RuslarÕn Azerbaycan’da en yüksek oranda bulundu÷u yÕldÕr. 1939 yÕlÕnda RuslarÕn toplam nüfus içindeki oranÕ %16.5’tir (10:17,18). 1990 yÕlÕna gelindi÷inde RuslarÕn oranÕ %7.9’a düúmüútür (106:7). 1998 yÕlÕnda nüfusun %87’si Azeri, %3.5’i Rus, %3’ü Ermeni, %6.5’i ise di÷er milletlerden oluúmaktadÕr (75:410). Karaba÷ sorunu Ermenilerin büyük çapta

8

Ermenistan’a göç etmesi sonucunu do÷urdu÷u için gerek Bakü’de gerekse SumgayÕt’taki Ermeni nüfusu çok azalmÕútÕr (42:100,101). RuslarÕn Azerbaycan’dan ve di÷er eski Sovyet ülkelerinden Rusya’ya göç hÕzÕ son 20-30 yÕlda artÕú göstermiútir. Bunun en önemli nedenlerinden biri, ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra ülkede yaúanan çatÕúmalar ve savaúlardÕr. Bir baúka nedeni ise, Azerbaycan’da yaúayan RuslarÕn, Sovyetler Birli÷i döneminde sosyo-ekonomik alanda elde ettikleri üstünlükleri yavaú yavaú kaybetme trendine girmiú olmalarÕdÕr. Tüm bu nedenlerden dolayÕ 1999 yÕlÕnda yapÕlan sayÕmlara göre Rus nüfus oranÕ %1.8’e düúmüútür. RuslarÕn do÷um oranÕ yaúadÕklarÕ ülkelerin yerli halkÕnÕn do÷um oranÕndan her zaman daha düúük olmuútur (10:18). Günümüzde Rus nüfus oranÕ 1.78’dir (www.wikipedia.org, 16.05.2009).

4.4. Ekonomik YapÕ

Azerbaycan ekonomisi büyük ölçüde 70 yÕl boyunca içinde bulundu÷u Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli÷i (SSCB)’nin ekonomik planlamalarÕyla

úekillendirilmiútir (10:22). Bu süreçte, Azerbaycan çevresindeki dünyadan ve son derece yapay bir úekilde do÷al evriminden uzaklaúmÕútÕr. Gerek Rusya ile gerekse di÷er cumhuriyetler ile ekonomik iliúkilerin özelli÷ini bozan ve pazar güçlerini baskÕ altÕna alan bir ekonomik sistem uygulanmaya baúlanmÕútÕr (105:95). Bu nedenle 1991 yÕlÕnda ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazandÕ÷Õnda, Azerbaycan komünist sistemin bÕraktÕ÷Õ pek çok ekonomik problemle yüz yüze gelmiútir. Sovyetler Birli÷i, ülkeyi oluúturan cumhuriyetleri entegre etmeye çalÕúmÕútÕr. Böylelikle hem ülkelerin kendi kendine yeterli olmamasÕ sa÷lanarak Sovyetlerin gelece÷i güvence altÕna alÕnmÕú, hem de daha verimli bir üretim sa÷lanmÕútÕr. Bu do÷rultuda Azerbaycan, merkezi planlama neticesinde bir tarÕm ülkesi haline getirilmiútir. Sanayi ise aynÕ stratejiye ba÷lÕ olarak kendi kendine yetersiz kÕlÕnarak büyük ölçüde di÷er cumhuriyetlere ba÷ÕmlÕ hale getirilmiútir. Bu nedenle ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕnÕn ardÕndan Azerbaycan, komünist ekonomiyle uzun süre yönetilmiú di÷er ülkelerde oldu÷u gibi, pek çok alanda sorunlarla karúÕ karúÕya kalmÕútÕr. Fiyatlar hÕzla artmÕú, enflasyon yükselmiútir. Demokratik sisteme geçiú sÕrasÕnda ortaya çÕkan siyasi istikrarsÕzlÕk ve çekiúmeler, 1988 yÕlÕnda Ermenistan ile baúlayan Karaba÷ sorununun yarattÕ÷Õ savaú

9

durumu, zaten zor durumda olan ekonomiyi olumsuz yönde etkilemiútir. BunlarÕn yanÕ sÕra Sovyetler Birli÷i’nin da÷ÕlmasÕyla Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) pazarlarÕnÕ da kaybetmesi Azerbaycan’Õn dÕú ticaretini dar bo÷aza sürüklemiútir (10:22,23).

Azerbaycan Hükümeti Ekonomik Reform ProgramÕ çerçevesinde, Haziran 1991’de “Ekonomik Ba÷ÕmsÕzlÕk Temeli HakkÕnda Kanun”u çÕkararak serbest piyasa ekonomisine geçiú sürecinde ilk adÕmÕ atmÕútÕr. “Toprak Kanunu” ile çiftçilerin toprak sahipli÷i yasal temele oturtulmuútur. Bu süreçte bunlar gibi daha birçok kanun çÕkarÕlmÕútÕr (106:14). Küresel ekonomiye entegre olmak ve yabancÕ sermayeyi çekebilmek için 1992 yÕlÕnda UluslararasÕ Para Fonu (IMF)’na üye olmuú, 1994 sonlarÕnda IMF ile görüúmeler baúlatÕlmÕú, IMF ile yapÕlan görüúmelerden sonra, esas amacÕ enflasyonun düúürülmesi ve manatÕn de÷erinin sabitleútirilmesi olan program 1995 yÕlÕnda uygulamaya konulmuútur. Da÷Õlma ve savaú sonrasÕnda ortaya çÕkan sorunlar nedeniyle milli gelirin büyüme hÕzÕ birkaç yÕl boyunca negatif de÷erlerde seyretmiú, enflasyon dört haneli rakamlara çÕkmÕútÕr. Milli gelirin büyüme hÕzÕ 1993’te % -23.1, 1994’te % -19.7, 1995’te % -11.8 olarak kaydedilmiútir. MayÕs 1994’te Ermenistan ile gerçekleútirilen ateúkes sonrasÕnda ancak 1996 yÕlÕnÕn ikinci yarÕsÕndan itibaren büyüme baúlamÕú, %1.3’lük pozitif büyüme hÕzÕna ulaúÕlmÕútÕr. Milli gelirin büyüme hÕzÕ 1997’de %5.8, 1998’de %10, 1999’da %7.4, 2000’de %11.4 olmuútur. 2004 yÕlÕnda ise bu oran %9.8 olarak gerçekleúmiútir. Büyümenin en önemli nedeni, petrol ve ba÷lÕ sektörlerdeki yabancÕ yatÕrÕmlar olmuútur. Topraktaki özelleútirmenin kÕsmi olarak devam etmesine ra÷men tarÕm sektöründe de pozitif büyüme gerçekleúmiútir (10:23,24). Milli gelir, 2006’da %30.5, 2007’de %23.4, 2008’de ise %11.6 oranÕnda büyüme göstermiútir (www.cia.gov,

16.05.2009).

Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda çok yüksek de÷erlere ulaúan enflasyon, 1995’te baúlatÕlan istikrar programÕ sonrasÕnda iniúe geçmiútir. 1991’de %329.7 olan enflasyon, 1992’de %1672.4, 1993’te %1129.1, 1994’te %1666.5 olmuútur. 1995’te %411.8, 1996’da %19.8 olan oran, 1997’de %3.6’ya, 1998’de -0.8’e, 1999’da 8.6’ya düúmüútür. 2004 yÕlÕ enflasyonu ise %4.6 olmuútur (10:24). 2008 yÕlÕ

10

2001 rakamlarÕna göre nüfusun %17’si aúÕrÕ derecede fakirdir. Sovyet döneminde sa÷lÕk. AyrÕca. özellikle Stalin döneminde baskÕlar had safhaya ulaúmÕútÕr. 16.05. konaklama ve iú gibi imkanlar devlet tarafÕndan karúÕlanmÕútÕr. Günümüzde bu problemlerin birço÷u devam etmektedir.2009). 2004 yÕlÕnda 3. 16. 70 yÕllÕk Bolúevik rejimi altÕnda.6 olarak gerçekleúmiútir (www.gov.192). Yönetici elitler iú dünyasÕnda tekel oluúturmakta ve zenginlikten paylarÕnÕ fazlasÕyla almaktadÕr (10:24). 20. ùiirsellik tek baúÕna ve çok güçlü bir biçimde belirgin bir Azeri özelli÷idir (42:201). 4. Azerbaycan topraklarÕnda önemli alim ve úairler yetiúmiútir.gov. Azerbaycan’da. Sovyet döneminde halkÕn %80’i orta sÕnÕfÕ oluúturmuútur. 2008 yÕlÕnda ise 9000$ olmuútur (www. e÷itim. 2007 yÕlÕnda 8100$.enflasyon oranÕ %21. Nüfusun hemen hemen yarÕsÕ.cia. Komünist Parti’yi desteklemeyen yazar ve aydÕnlar cezalandÕrÕlmÕú. Sosyo-Kültürel YapÕ Azerbaycan’da önemli kültürel faaliyetlerin eskiden beri var oldu÷unu.800 dolar olmuútur (10:24). yüzyÕlÕn baúÕnda gerçekleúen Bolúevik Devrimi ile Azeri edebiyatÕ darbe almÕútÕr. 21. ülkenin zengin petrol kaynaklarÕna ra÷men fakirlik sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamaktadÕr ve ülkedeki gelir da÷ÕlÕmÕnda adaletsizlikler mevcuttur. Muhammed Hüseyin ùehriyar ve Bahtiyar Vahapzade’de Azerbaycan’Õn önemli úairleridir. yüzyÕlÕn baúlarÕnda Azerbaycan halkÕnÕn ço÷u yoksulluk sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamaktadÕr.5.cia. Ülkede kiúi baúÕna düúen milli gelir 1998 yÕlÕnda 317$ (103:41) iken. Kiúi baúÕna düúen gelir 2006 yÕlÕnda 6600$.05. Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra kapitalizm ile tanÕúÕnca birçok sosyal ve ekonomik problemle karúÕ karúÕya kalmÕútÕr (93:191. bunlar arasÕnda edebiyat ve özellikle úiirsellik ve opera-balenin öne çÕktÕ÷Õ görülmektedir. YÕllar içinde ekonomide gerçekleúen görece iyileúmeye ra÷men halk hala ekonomik sÕkÕntÕlar içerisindedir. Dünya SavaúÕ sÕrasÕnda 600 bin AzerbaycanlÕ 11 .2009). yazarlar ideolojik propaganda araçlarÕ haline getirilmek istenmiútir (10:30. BunlarÕn baúÕnda Nizami Gencevi ve Fuzuli gelmektedir. II.31).

Bu yÕllarda 3 milyon nüfusa sahip Azerbaycan için. Lenin ise.74). dini ve bölgesel bütün önderleri sürgün. Her akÕllÕ ve zeki insanÕ Pantürkist. ölüm ve hapis cezalarÕna çarptÕrmÕútÕr (110:133). ülkenin sosyo-kültürel hayatÕna darbe vurmuútur. Bundan daha önemlisi.genç hayatÕnÕ kaybetmiútir (11:11). kaçamayan ya da razÕ olmayanlar infaz ya da sürgünle temizlenmiúlerdir (105:196).73. “halk düúmanÕ” olarak damgalanmÕú pek çok kimsenin tutuklanmasÕ ve yargÕlanmasÕ emredilmiútir (112:13). kendisine ve rejime muhalif olan veya muhalefet potansiyeline sahip olan siyasi. TanrÕ düúüncesini “düúünülemez bir rezillik” olarak kÕnamÕútÕr. en iyi e÷itim görmüú. Marx dini “halkÕn afyonu” olarak kötülemiútir. Bu kapsamda 1937-38 yÕllarÕnda Azerbaycan aydÕnlarÕ Stalin tarafÕndan cezalandÕrÕlmÕú ve eski kitaplar yakÕlmÕútÕr. gizli servisçe tamamen elenmiú. 1918-1920 arasÕndaki Milli Azerbaycan Cumhuriyeti Türkiye’ye ve Avrupa’ya çok fazla ö÷renci göndermiútir. Stalin yönetimi. Stalin zamanÕnda mezar taúlarÕ parçalanmÕútÕr. 56 bin aydÕnÕ ise tutuklamÕú ve Sibirya’ya sürgüne göndermiútir. 1936. Pantürkizm ve Türkiye casuslu÷u gibi kavramlarÕ kullanmÕútÕr (17:440). Çar ve Sovyet rejimleri süresince etnik temizlik yapÕlmÕútÕr. emperyalist ülkelere hizmet gibi suçlamalarla tasfiye ederken.21. Komünist Partisi içindeki muhaliflerini devrim düúmanlÕ÷Õ. Panislamist diye öldürmüúlerdir. Rus olmayan. en kültürlü kiúiler. Stalin korkak bir nesil yetiútirtmiútir. Proleterya enternasyonalizmi adÕ altÕnda 70 yÕllÕk bir RuslaútÕrma siyaseti güdülmüútür. Stalin 26 bin aydÕnÕ öldürmüú. 1937 ve 1938 yÕllarÕnda. bu kiúileri Azerbaycan halkÕna önderlik etmesinler diye öldürtmüútür. bu orandaki aydÕn ve yetiúmiú insan kaybÕ. Azerbaycan’Õ milli kökünden koparmak amacÕyla iki defa alfabesi de÷iútirilmiútir.20. Dini kurumlar ona göre “sömürüyü korumaya ve emekçi sÕnÕfÕnÕn uyuúturulmasÕna hizmet eden burjuva reaksiyonunun 12 . alanlar ise Pantürkist diye suçlanÕp öldürülmüúler veya Sibirya’ya sürgüne gönderilmiúlerdir. Stalin. kültürel bakÕmdan elit katliamÕ olmuútur. Stalin. 1930’lu yÕllarda tarihe “büyük temizlik” adÕyla geçecek olan. Yo÷un baskÕlar altÕnda olan halk úehitlerinin ismini dahi a÷ÕzlarÕna alamamÕú. (11:11. Türk gruplarla ilgili tasfiyelerde Panturanizm. gidemeyen.

bölgenin do÷al özelliklerine uygun olmayan úekilde düzenlenmiú. Rus kökenli olmasÕna dikkat edilmiútir.geliútirilmesi” için bütçeden büyük fonlar ayÕrmÕútÕr. Azerbaycan’da Dede Korkut) kitaplardan çÕkarÕlmasÕ. e÷itimin bunlarla yapÕlmasÕ. 40 yÕldan çok süren yo÷un bir propagandaya ra÷men. SSCB. ulusal destanlarÕn kahramanlarÕnÕn (örne÷in. 1988 yÕlÕna gelindi÷inde ise. 1935 yÕlÕndan itibaren ise Sünni ve ùii camileri sistemli bir biçimde kapatÕlmaya baúlanmÕútÕr. 1980’li yÕllara gelindi÷inde bu sayÕ 1000’lere düúmüútür (35:163). etnik enstitülerin kurulmasÕ ve etnik kültürün -siyasi yönü hariç. Bu yÕllarda Stalin tarafÕndan RuslaútÕrma çalÕúmalarÕ hÕzlanmaya baúlamÕútÕr. 1980’li yÕllara gelindi÷inde.organlarÕ” olmuúlardÕr (57:150). yurdundan de÷iúik bölgelere sürgünü ve yine milyonlarca insanÕn sömürü amacÕyla Türk ülkelerine yerleútirilmesiyle devam etmiútir (19:60.279 (57:154) iken. ÇarlÕk RusyasÕ’nda 1913 yÕlÕnda cami sayÕsÕ 26. etnik cumhuriyetlere bölünmüútür. øslam. milyonlarca insanÕn. aynen 1917 yÕlÕndan önceki dönemlerdeki gibi safiyetini korumuútur (31:25). Azerbaycan’da toplam 18 cami bulunmaktadÕr (24:158). Kalan camilerin hemen hepsi 1935-1938 yÕllarÕ arasÕnda kapatÕlmÕútÕr (110:154). Ulusal güvenlik ve askeri konularda ayrÕcalÕklar yapÕlmÕú. Rusya’da. RusçanÕn yeniden önem kazanmasÕ. Türk co÷rafyasÕ. hükümet insanlarÕn derin ve köklü inançlarÕnÕ engelleyememiútir (112:27). Bu yaklaúÕm “böl ve yönet” ilkesinin uygulamaya geçirilmiú örneklerini teúkil etmektedir (105:45). 1920’lerde bazÕ cumhuriyetlerde yerel liderlerin de÷iútirilmesi ile baúlayan tasfiye hareketi. Bütün bu faaliyetler içinde dinin hiçbir rol oynamamasÕna özen gösterilmiútir. özellikle økinci Dünya SavaúÕ’ndan sonra da Sovyet zaferi ve kahramanlÕ÷ÕnÕn Rus halkÕna mal edilmesi ve ÇarlÕk Rusya tarihinin olumlanmasÕ gibi birtakÕm kültürel ö÷eler öne çÕkmÕútÕr. kuruluúunun ilk on yÕlÕnda büyük çapta etnik bir temele dayanarak yeni düzenlemeler gerçekleútirmiú ve 1930’lu yÕllara gelindi÷inde Sovyet hükümeti. idari tayinlerde Slav ÕrkÕndan. “Milli dillerin geliútirilmesi. Çok uluslu karmaúÕk bir nüfusu bir arada tutmayÕ amaçlayan Sovyetler Birli÷i sistemi oldukça özgün bir 13 .61). 1920’den önce Azerbaycan’da 2000 kadar cami ile 786 mektep ve medrese bulunmasÕna ra÷men 1928 yÕlÕnda yapÕlan bir araútÕrmada cami sayÕsÕnÕn 1369’a düútü÷ü tespit edilmiútir. Sovyetlerde Türk uluslarÕ arasÕnda iletiúimi azaltmak amacÕyla dil ve alfabe reformlarÕ yapÕlmÕútÕr.

Lenin-Stalin-Kruúçev-Brejnev dönemlerinde izlenen kültür politikalarÕnda bazÕ önemli de÷iúimler olmakla birlikte genelde etnik-ulusal tarih ve kültürün Sovyet ö÷retisi dÕúÕna çÕkmasÕ ve 1917 öncesine dönmesi engellenmiútir (42:37-39). yüzyÕlÕn sonlarÕnda medrese e÷itiminin yerini seküler okullar almaya baúlamÕútÕr. Ancak. her alanda oldu÷u gibi e÷itim alanÕnda da uzun süre Sovyetler Birli÷i’nin etkisi altÕnda kalmÕú ve ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕnda kendi e÷itim programÕnÕ geliútirmeye çalÕúmÕútÕr. AynÕ zamanda Sovyet sistemi Komünist Partisi vasÕtasÕyla federal yapÕyÕ sürekli zorlayan aúÕrÕ merkeziyetçi bir siyasi rejime dayanmÕútÕr. merkezi sistem tarafÕndan standardize edilmiú. ÇarlÕk Rusya’sÕ döneminde ortaokullarda Azerice e÷itim yapÕlmasÕ ve Azerice e÷itim yapan üniversitelerin kurulmasÕ yasaklanmÕútÕr. Tüm Sovyetler Birli÷i co÷rafyasÕnda bilimsel geliúmeleri takip eden ders kitaplarÕ okutulmuú. AyrÕca Rusça e÷itim veren okullarÕn kalitesi daha yüksek olmuútur (10:32. Sovyetler. dolayÕsÕyla ders programlarÕna dini ve milli kimlik yansÕtÕlamamÕútÕr.modele dayanmaktadÕr.33). Bir tarafta Marksist-Leninist bir enternasyonalizm do÷rultusunda uluslar üstü bir Sovyet toplumu ve vatandaúÕ yaratÕlmaya çalÕúÕlmÕú. Azerbaycan’daki yüksek okullarda da ö÷renim dili Azerice olmuú ve Rusça ikinci planda kalmÕútÕr. Azerbaycan. özellikle kadÕnlar arasÕnda çok düúük kalmÕútÕr. devlet kademelerinde Rusça dÕúÕndaki dillerin kabul görmemesi Rusça’yÕ baskÕn hale getirmiú. Sovyetler Birli÷i döneminde ise Azerbaycan’da e÷itim. özellikle Türkleri RuslaútÕrmak için daha yo÷un çaba göstermiútir. Sovyet öncesi Azerbaycan’Õnda çocuklara beú yaúÕndan baúlayarak medreselerde øslami e÷itim verilmiútir. Rusça ikinci bir dil olarak ö÷renilmiútir. Azerice ve di÷er diller Rusça seviyesine yaklaúamamÕúlardÕr. ÇarlÕk döneminde müslüman Türk halkÕ önce zorla 14 . di÷er tarafta federal yapÕ ve idari sistem etnik temelde örgütlenmiútir. Sovyet döneminde ö÷rencilerin kendi dillerinde e÷itim almalarÕna ve kültürlerini geliútirmelerine izin verilmiútir (42:33). ancak tek tip olan bu kitaplarda de÷iúiklik yapmak imkansÕz hale gelmiú. 19. Bu dönemde Azerice okuyup yazabilenlerin oranÕ. bu yolla güçlü bir Marksist-Leninist propaganda yapÕlmÕútÕr. Sovyet istatistiklerine göre SSCB döneminde okuma yazama oranÕ 10-15 yÕl içinde %100’e çÕkmÕútÕr (10:32).

ølk ve orta dereceli okullarda yaklaúÕk 1. özel e÷itim kurumlarÕnda 61. 4326 tane de ortaokul bulunmaktadÕr (42:158).05. Bu metod istenilen neticeyi vermeyince kültür yoluyla RuslaútÕrÕlmaya çalÕúÕlmÕútÕr.450.000.hÕristiyanlaútÕrÕlmak ve böylece RuslaútÕrÕlmak istenmiútir. 1994 yÕlÕnda Azerbaycan’da 42 teknik okul. 2006 yÕlÕnda ise e÷itime yapÕlan harcama Gayri Safi Milli HasÕla’nÕn %2.357. E÷itime ayrÕlan bütçe oldukça düúüktür. AyrÕca. medya ve ülkenin önde gelen bazÕ aydÕnlarÕ sürekli propaganda yapmÕúlardÕr (38:38-47). 28 devlet üniversitesi ve 17 özel 15 .101). ülkede 2676 ilkö÷retim okulu. 2003 yÕlÕ verilerine göre e÷itime yapÕlan harcama Gayri Safi Milli HasÕla’nÕn %3. 1994-95 ö÷retim yÕlÕnda ise yüksek ö÷retimdeki ö÷renci sayÕsÕ 89. 4521 adet ilk ve orta dereceli okul. 170’e yakÕn teknik lise. 2178 doktor olmaya aday kiúi bulunmaktadÕr.000 ö÷renci bulunmaktadÕr. 18 yüksekokul ve bir de özel bir enstitü bulunmaktadÕr.100’e düúmüútür (106:8). Dil üzerinde sürekli oynanmÕú ve Rusça’nÕn yaygÕnlaúmasÕ için Parti. 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise. Sorun nedeniyle 100 bin ö÷renci ve 10 bin ö÷retmen mülteci durumuna düúmüú ve kamplarda yaúamaya baúlamÕútÕr (10:33). Azerbaycan’da 1989-90 ö÷retim yÕlÕ içerisinde. 1989 yÕlÕ itibari ile de.100 ö÷renci ö÷renim görmüútür (88:65). 337 doktor. 26 yüksek okul ve üniversite.cia. Azerbaycan Bilimler Akademisi’nin 16 bilimsel araútÕrma merkezi bulunmaktadÕr (19:69. 17 adet yüksek ö÷renim kurumu bulunmaktadÕr. 4296 araútÕrmacÕ. Bunlardan en büyü÷ü Azerbaycan Petrol ve Kimya Enstitüsü’dür. 1998 yÕlÕnda üniversite sayÕsÕ 19 olmuútur (75:413). %58’i ise orta ö÷renim görmüútür (88:65). yüksek ö÷retimde ise 105.2009). Bakü ve Hazar Üniversiteleri’nin yanÕnda. Azerbaycan Bilimler Akademisi’nde 1988 yÕlÕnda. Ülke de beyin göçüde yaúanmaktadÕr. 25 yaú üzerindeki toplam nüfusun %10’undan fazlasÕ yüksek ö÷renim mezunu olmuútur. 107 akademi üyesi.gov. Azerbaycan ekonomik yetersizliklerden dolayÕ e÷itim sisteminin ÕslahÕnda güçlükler yaúamaktadÕr.70.3’ünü (10:33). yüksek e÷itim kurumlarÕnda ise 100. 1990-91 ö÷retim yÕlÕnda ise. Karaba÷ sorunu ile birlikte Karaba÷ dÕúÕnda Ermenilerce iúgal edilen topraklar sebebiyle ülke 700’den fazla e÷itim kurumunu kaybetmiútir ki bu sayÕ toplam okul sayÕsÕnÕn beúte birine eúittir. Bu metodun en önemli aracÕ da dil olmuútur.000. genel e÷itim kurumlarÕnda 1. 16.000.1’ini oluúturmuútur (www.

toplumun sÕnÕflara bölünmesini tamamen ortadan kaldÕrmak. Siyasi ve ødari YapÕ ÇarlÕk RusyasÕ. 4000 civarÕnda yabancÕ ö÷renci de Azeri üniversitelerinde okumaktadÕr (10:33. Türkiye gibi çeúitli ülkelerde okuyan yaklaúÕk 4000 Azeri ö÷renci bulunmaktadÕr. Sovyet Marksizmi. Rusya’da 7 KasÕm 1917’de gerçekleútirilen ve Rus takvimine göre “Ekim Devrimi” diye adlandÕrÕlan devrim sonucu.6.8). øngiltere. yüzyÕlÕn baúlarÕnda. Marksizmi ÇarlÕk Rusya’da uygulamaya koyduktan sonra. 19. Azerbaycan 1922-1936 yÕllarÕ arasÕnda Kafkas ötesi Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti’nin bir üyesi olmuú. sosyalizm kurulmuú ve Marksist teori “Sosyalist anayasal sistem” ile uygulanmaya konulmuútur. Beyannamenin birinci maddesinde sosyalist sistemin amacÕ: “ønsanÕn insanÕ her türlü sömürmesine son vermek. Fransa. SSCB 2 AralÕk 1922’de ilk kuruluúunu gerçekleútirmiútir. 4. Zorunlu e÷itim süresi 11 yÕldÕr. SSCB dönemindeki 15 ittifak cumhuriyetinden biri de Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’dir (37:12). Nüfus içindeki üniversite mezunu sayÕsÕ da 1990-2002 yÕllarÕ arasÕnda yarÕ yarÕya düúmüútür. Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕnda e÷itim standartlarÕnda düúüú gözlenmektedir. Bolúevik ihtilalinden sonra 28 MayÕs 1918’de Azerbaycan’da Azerbaycan Türk Cumhuriyeti kurulmuútur.üniversite bulunmaktadÕr. Fakat 27 Nisan 1920’de Bolúevik ordularÕ Azerbaycan’Õ iúgal etmiúlerdir (17:634). Japonya. bu oran Sovyetler Birli÷i döneminde %90 düzeyine çÕkmÕútÕr. Bolúeviklerin lideri olan Lenin. Marksizm-Leninizm olarak tanÕnmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i 1957 yÕlÕna gelince 15 cumhuriyetten oluúan federe bir devlet haline gelmiútir (41:7. her 10 bin kiúiden sadece 29’u üniversite mezunudur. 1936’dan 16 . AyrÕca yurt dÕúÕnda ABD.34). 10 Temmuz 1918 yÕlÕnda Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti’nin ilk Anayasa’sÕ kabul edilmiútir. 15 yaú üzeri nüfusun yalnÕzca %59’u dokuz yÕllÕk e÷itim görmüútür ki. 31 Ocak 1924 tarihinde kabul edilen yeni Anayasa ile Sovyetler Birli÷i resmen kurulmuútur. Daha sonra. toplumun sosyalist teúkilatlarÕnÕ kurmak ve sosyalizmi bütün ülkelerde zafere ulaútÕrmak” úekilde ilan edilmiútir. Daha önce kabul edilen “Emekçi ve Sömürülen HalkÕn Haklar Beyannamesi” yeni Anayasa’nÕn baúlangÕç bölümüne konulmuútur. mutlak bir monarúi ile yönetilmiútir. tüm sömürenleri acÕmadan ezmek.

1936 AnayasasÕ’nÕn öngördü÷ü federal devlet modeli çok uluslu ve aúamalÕ federal yapÕyÕ içermiútir. Yüksek Sovyet’in VII. seçim sistemi ve Anayasa’nÕn 2/3 oy çogunlu÷u ile Yüksek Sovyet tarafÕndan de÷iútirilebilece÷i Anayasa’da belirtilmiútir. Devletin yapÕsal özellikleri yanÕnda vatandaúlarÕn hak ve sorumluluklarÕ. ÇalÕúma. Anayasa’da devlet úekli. müúterek yaúamanÕn baúka formülünü bulmuúlardÕr. “iúçilerin ve köylülerin sosyalist devleti”. Anayasa temel hak ve özgürlüklere yer verirken daha çok sosyal ve ekonomik haklar üzerinde durmuútur. ifade. dinlenme. “iúçilerin. Bolúevikler milletlere kendi arzularÕnÕ kendileri tayin etme hakkÕ vermeden. ÇarlÕk devrinde bütün milletler merkezi idareye boyun e÷miú ve her türlü hak-hukuktan mahrum iken. üretim araçlarÕndan özel mülkiyetin kaldÕrÕlmasÕna ve insanÕn insan tarafÕndan sömürülmesine son veren sosyalist ekonomik modele dayanmaktadÕr. sosyalist mülkiyet anlayÕúÕnÕn toplumun temeli olarak kabul edilmesi amaçlanmÕútÕr. Stalin’in ölümünden sonra 1936 AnayasasÕ’nda birçok de÷iúiklikler yapÕlmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i’ndeki de÷iúik Õrk. Bu Anayasa’da sosyalist devlet sisteminin özellikleri açÕkça ortaya konmuútur. buna karúÕn din. ola÷anüstü toplantÕsÕnda. kapitalist ekonomik modelin tasfiyesine. AyrÕca sosyalist sanayinin kurulmasÕ. Fakat bu onlarÕn politik haklar kazanmasÕ manasÕna gelmemiútir (37:17. Birli÷in son Anayasa’sÕ kabul edilmiútir. köylülerin ve aydÕnlarÕn. batÕlÕ anlamda gerekli güvencelere ba÷lanmamÕútÕr. 7 Ekim 1977 tarihinde Sovyetler Birli÷i’nin yasama organÕ olan. “Stalin AnayasasÕ”dÕr. Bu Anayasa’da devlet. oradan da özerk cumhuriyetlere. federal düzeyden baúlayan. devrim karúÕtÕ güçlerin ortadan kaldÕrÕlmasÕ. Bu model. dil ve dinlere mensup milletlere ancak kendi dillerini ve kültürlerini yaúatma imkanÕ sa÷lanmÕútÕr. federe cumhuriyetlere. basÕn ve toplantÕ gibi özgürlükler. özerk vilayetlere ve özerk bölgelere kadar uzanan aúamalÕ bir yapÕdÕr.sonra da Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adÕnÕ almÕútÕr (19:34). “eúit haklara sahip Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri’nin serbestçe kabul ettikleri birli÷e dayanan federal devlet” olarak tanÕmlanmÕútÕr. cumhuriyetin tüm 17 . Sovyetler Birli÷i’nin anayasal sürecinin en önemli aúamalarÕndan biri de 5 AralÕk 1936 tarihli. devletin ekonomik temeli.18). sosyal güvenlik gibi haklara geniú yer verilmiú. Anayasa’ya göre. Sovyetler Birli÷i AnayasasÕ úeklen de olsa Sovyet cumhuriyetlerine istedikleri takdirde SSCB’den ayrÕlma hakkÕ vermiútir (63:85).

Komünist Parti’nin toplumun önderi ve yönlendirici gücü oldu÷u úeklinde ifade edilmiútir. Yüksek Sovyet’in BaúkanÕ yasalar gere÷i Devlet BaúkanÕ olmasÕna ra÷men. “Marksizm-Leninizm ö÷retisi ile silahlanmÕú Komünist Parti. Sovyetlerde toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕnda alÕnacak kararlarda Parti otoritesi hakim olmuútur. sadece Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi adÕnÕ almÕútÕr (37:19). toplumda. Anayasa’nÕn öngördü÷ü devlet sisteminde kuvvetler ayrÕlÕ÷Õ ilkesine yer verilmemiútir. Parti. yönetim kadrolarÕnÕn atanmasÕ ve seçilmesini denetlemektedir. dikey yetki devri söz konusudur. mülkiyet iliúkilerini belirlemekte. toplumun geliúmesinin ana perspektifini. Sovyet halkÕnÕn büyük kuruculuk faaliyetine önderlik eder. bu yetkiler fiilen Komünist Partisi Merkezi Komitesi’nin Genel Sekreteri (partinin baúÕ) tarafÕndan kullanÕlmÕútÕr. demir gibi proleterya disiplini altÕnda birleúmiú militan bir teúkilat” olarak tanÕmlamÕútÕr.milletlerinden olan emekçilerin ve tüm halkÕn devleti” olarak tanÕmlanmÕútÕr. Partinin bu tekelci özelli÷i. Anayasa’da geçerli olan bu ilke dolayÕsÕyla. devlet organlarÕ yanÕnda toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕnda etkili olmuútur.9). Anayasa’ya göre. SSCB AnayasasÕ’nÕn 6. Rusya’da Ekim ihtilalinde üstün çÕkan Bolúevikler Partisi. YargÕ organÕ ba÷ÕmsÕz olmamÕú ve di÷er devlet organlarÕ gibi Parti örgütünün kontrolünde olmuútur. maddesinde. komünizmin zaferi u÷runa yapÕlan mücadeleye planlÕ ve bilimsel özellikler aúÕlar”. Komünist Parti tek parçalÕ bir örgüttür. Devlet organlarÕ arasÕnda yatay bir yetki paylaúÕmÕ de÷il. Devletin tüm siyasi yapÕlanmasÕ. iúçi sÕnÕfÕnÕn koruyuculu÷unu yapmakta. Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi tarafÕndan oluúturulmuútur (41:8. 1932 yÕlÕnda ise Bolúevik isimi terk edilerek. tek partili siyasal yapÕlanmadÕr. 1924 yÕlÕnda Sovyetler Birli÷i Komünist (Bolúevik) Partisi. Komünist Parti ilk kez 1898 tarihinde Minsk’te yapÕlan bir kongrede kurulmuú ve daha sonra Lenin ve arkadaúlarÕnÕn gayreti ile 1912 yÕlÕnda Bolúevik (ço÷unluk) ve Menúevik (azÕnlÕk) olmak üzere ikiye ayrÕlmÕútÕr. Sovyetler devlet sisteminde Parti örgütü. SSCB’nin iç ve dÕú siyasetini belirler. Yürütme yetkisi ve görevi Yüksek Sovyet tarafÕndan seçilen Bakanlar Kurulu tarafÕndan yerine getirilmiútir. Sovyetler Birli÷i döneminde devlet sisteminin en belirgin özelli÷i. “úuurlu. 18 . Bu bütünlü÷ü korumak için kendisini.

2. KararlarÕn eleútirisi yalnÕzca en üst mevkide bulunan yönetici tarafÕndan yapÕlabilir. eleútiriden çok siyaset de÷iúikli÷ini ifade etmektedir. vilayetler. “kendi kendini eleútirme” ilkesidir. SSCB Komünist Partisi. Gerçekte bu eleútiri.Hizipçili÷in ve bölücülü÷ün mutlak anlamda yasaklandÕ÷Õ Parti’de. kararlarÕn yerine getirilip getirilmedi÷i ile ilgilidir. bölgeler. Federe cumhuriyetlerde bulunan Komünist Partiler ba÷ÕmsÕz bir örgüt olarak de÷il. devlet kollektif çiftlikleri. ticari ve bilimsel kuruluúlardan oluúmuútur. 4. sanayi birimleri. Bu hiyerarúik özellikten dolayÕ devlet yönetimi ve toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕ. Komünist Parti’de egemen olan önemli bir ilke de. 3. Bu eleútiri. federe cumhuriyetler. bu da. çalÕúma disiplininin güçlendirilmesi ve sanayi 19 .Her üst kademe organÕnÕn kararÕnÕn alt kademe organlar için ba÷layÕcÕ olmasÕ. “yukarÕdan gelen” ve “aúa÷Õdan yapÕlan” úeklinde iki türlüdür. federe cumhuriyet ve alt yerel organlar ve hizmet yönünden organlar olmak üzere üçlü bir yapÕlanma içinde olmuútur (41:10. Parti merkez organlarÕ.Parti organlarÕnÕn kendi örgütlerine ve üst kademe organlara sürekli rapor vermesi. 1985 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda sosyalist sistemin potansiyelinin tam olarak kullanÕlmasÕ. azÕnlÕ÷Õn mutlak suretle ço÷unlu÷a tabi olmasÕ. Komünist Parti’nin karar ve direktifleri do÷rultusunda úekillenmiútir (41:11). úehirler ve ilçeler seviyesindeki organlardan oluúmuútur. Böylece Parti örgütü. Parti organlarÕnÕn aldÕ÷Õ kararlarÕ de÷il.Parti organlarÕnÕn aúa÷Õdan yukarÕya Parti tarafÕndan seçimle iúbaúÕna gelmesi. “demokratik merkeziyet olarak adlandÕrÕlan úu ilkelere yer verilmiútir: 1. Co÷rafi yapÕlanma. Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi. Fonksiyonel yapÕlanma ise. co÷rafi ve fonksiyonel olarak ikili bir yapÕlanma içinde olmuútur. Partinin merkez organÕ. kültürel.11).Güçlü parti disiplini. SSCB Komünist Partisi’nin bir úubesi durumundadÕrlar (37:121).

ølk önceleri bir ekonomik de÷iúim siyasetini ifade eden “yeniden yapÕlanma” ve “hÕzlandÕrma” kavramlarÕ ciddi úekilde aksayan Sovyet ekonomisinin onarÕlmasÕ. Bu de÷iúim hareketi Sovyet rejiminin temelini oluúturan ilkelerle açÕkça çeliúmiútir (41:11). basÕn özgürlü÷ü ve özel mülkiyetin tanÕnmasÕ konularÕnÕ da içine almÕútÕr. di÷er taraftan bakanlÕk ve kurumlarÕn yetkileri aynen kalmÕútÕr. ayrÕca tüketim mallarÕ ile ilgili sanayi ve hizmet alanÕnda kooperatiflerin kurulmasÕna izin verilmiútir.754). Bu kapsamda bireysel çalÕúma faaliyetine. çok partili sisteme geçme. alkol karúÕtÕ giriúimler de ekonomi ve maliye sistemine ciddi darbe vurmuú. fakat bu yönde herhangibir adÕm atmamÕútÕr (66:5). fakat olumlu sonuçlar alÕnamamÕútÕr. bir taraftan iúletmelerin haklarÕ geniúletilmiú. Bu çerçevede yolsuzluk sonucu elde edilen gelirlere karúÕ mücadele kampanyasÕ yürütülmüú. AynÕ úekilde. modernleútirilmesi ve daha etkin bir hale getirilmesi amacÕnÕ simgelemiútir (41:11). Daha sonralarÕ bu kavramlara siyasal reform ihtiyacÕnÕ da ça÷rÕútÕran Glasnost (açÕklÕk) kavramÕ eklenmiútir. Bu kapsamda. Gorbaçov tarafÕndan gündeme getirilen Glasnost ve Perestroyka politikalarÕ. Gorbaçov’un amacÕ. kitlelerin ihtiyacÕna daha iyi cevap verecek yeni bir 20 . kaçak alkol üretimini ve uyuúturucu kullanÕmÕnÕ arttÕrmÕútÕr. Milli gelirin azalmasÕ halkÕn maddi durumunu olumsuz olarak etkilemiú ve 1989 yÕlÕnda ülkenin birçok yerinde grevler yapÕlmÕútÕr.gücünün arttÕrÕlmasÕ amacÕyla “sosyo-ekonomik geliúimin hÕzlandÕrÕlmasÕ” politikasÕnÕ uygulamaya baúlamÕútÕr. 1 Ocak 1988’de yürürlü÷e giren “Devlet øúletmeleri HakkÕnda Kanun” uzlaúmasÕ zor iki unsuru birleútirmeye çalÕúmÕútÕr. HÕzlandÕrma politikasÕnÕn baúarÕsÕzlÕ÷Õ Gorbaçov yönetimini 1987 yÕlÕnda yeni bir politika modelini ortaya atmak zorunda bÕrakmÕútÕr: Perestroyka (yeniden yapÕlanma) (66:5). Bu koúullarda Gorbaçov yönetimi aúamalÕ olarak piyasa ekonomisine geçiúin zorunlu oldu÷unu kabul etmiú. Sovyetler Birli÷i’ni beklenilenden çok farklÕ bir noktaya götürmüú ve SSCB’nin da÷Õlma sürecinin ilk habercileri olmuútur. Sovyetler Birli÷i’nde yaúanan de÷iúimin simge kavramlarÕ olan “yeniden yapÕlanma ve açÕklÕk” ilkeleri. Sovyetleri ça÷a uydurmak ve yeniden yapÕlandÕrmak amacÕyla. Bu uygulamalarla merkez kontrolü kaybetmiútir (17:17.

düzen ortaya koymak olmuútur. devlet armasÕ.UluslararasÕ hukuk normlarÕ ve ilkeleri çerçevesinde kiúi hak ve özgürlüklerinin güvence altÕna alÕnmasÕ. ølk önce Cumhuriyetin adÕndaki “Sovyet Sosyalist” sözü çÕkarÕlmÕú. Devlet organlarÕ arasÕnda yetki da÷ÕlÕmÕ yeniden belirlenmiú. çok partili sistem.Hukukun ve yasalarÕn üstünlü÷ünün tanÕnmasÕ. yeni liberal-demokratik modelin kabul edilmesi. özel mülkiyet vs. 24 A÷ustos 2002’de de Anayasa’da bazÕ de÷iúikler yapÕlmÕútÕr (41:11-15). 5. 3. maddesi de kaldÕrÕlmÕútÕr. devlet bayra÷Õ ve milli marú de÷iútirilmiútir. Kuvvetler ayrÕlÕ÷Õ ilkesi. eski Anayasa’da de÷iúiklikler ve ilaveler yapÕlmasÕ yoluna gidilmiútir. Sovyet liderin yaptÕ÷Õ bazÕ yanlÕúlarla birleúince da÷Õlma süreci daha da hÕzlanmÕútÕr (67:68).Sosyalist sistemden kaçÕú. AyrÕca bu tarihte Anayasa’nÕn Komünist Parti’nin tekelini öngören 6. CumhurbaúkanlÕ÷Õ görevi tesis edilmiú. 6. yeniden yapÕlanma sürecinde Anayasa’nÕn kabulünden önce. Kabul edilen bu Anayasa’da úu özellikler göze çarpmaktadÕr: 1. konularda yasalar ve anayasal kanunlar kabul edilmiútir. güçlü yürütme ilkesinden hareket ederek. 2.Yerel yönetimin geniúletilmesi. 4. seçimler (parlamento ve cumhurbaúkanlÕ÷Õ). Bu geliúmeler neticesinde Mart 1990 tarihinde Sovyetler Birli÷i Devlet BaúkanlÕ÷Õ görevi ihdas edilmiú ve Yüksek Sovyet Kongresi’nce göreve Gorbaçov getirilmiútir. YapÕlan bu de÷iúiklikler ülkede var olan siyasi ve ekonomik bunalÕmÕ önlemeye yetmemiú ve 25 AralÕk 1991’de Sovyetler Birli÷i resmen ortadan kalkmÕútÕr. devlet ve vatandaúÕn karúÕlÕklÕ görev ve yükümlülüklerinin berirlenmesi. Azerbaycan AnayasasÕ’nÕn baúlÕca özelli÷i. devlet simgesi. Azerbaycan’da. yeni mülkiyet türleri hakkÕnda yasalar kabul edilmiútir.Özel mülkiyetin devlet tarafÕndan yasal güvence altÕna alÕnmasÕ.Kuvvetler ayrÕlÕ÷ÕnÕn hukuk devletinin ayrÕlmaz bir ilkesi olarak tanÕnmasÕ. siyasi partiler. geniú 21 . BaúlattÕ÷Õ açÕklÕk ve yeniden yapÕlanma politikalarÕnÕn getirdi÷i özgürlük ve demokratikleúme ortamÕ. Azerbaycan Cumhuriyeti 12 KasÕm 1995’te yeni Anayasa’sÕnÕ kabul etmiútir.

yetkilerle donatÕlmÕú bir baúkanlÕk sistemini getirmesidir. Yeni Anayasa’da Azerbaycan devletinin nitelikleri demokratik. 22 . dünyevi. hukuki ve üniter Cumhuriyet olarak belirlenmiútir (41:46).

Literatür taramasÕ: Konuyla ilgili mevcut yazÕlÕ kaynaklardan azami ölçüde istifade edilmesi anlamÕna gelmektedir. hem de ba÷ÕmsÕzlÕktan sonraki spor alanÕndaki geliúmeleri yakÕndan takip etmiú spor uzmanlarÕ ile mülakatlar yapÕlmÕútÕr.)’ndan oluúan toplam 20 kiúi ile görüúmeler yapÕlmÕútÕr. antrenör vb. Di÷er onbeú kiúi ise Azerbaycan’da yaúayan Azerilerdir. spor yöneticileri. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi (TMOK)’nin. Merkezi Bakü’de (øSAM) bulunan yararlanÕlmÕútÕr. østanbul Gençlik ve Spor øl Müdürlü÷ü’nün kütüphanesindeki yayÕnlarÕndan kaynaklardan ve øslam AraútÕrmalarÕ AyrÕca. dört kiúi çeúitli sebeplerle Azerbaycan’a yerleúmiú ve spor camiasÕ içinde yer alan Türk vatandaúlarÕdÕr. spor yazarlarÕ ve spor uygulayÕcÕlarÕ (beden e÷itimi ö÷retmeni. spor bilimcileri. Azerbaycan Kültür ve DayanÕúma Derne÷i’nin yayÕnladÕ÷Õ Azerbaycan DünyasÕ dergisinin sporla ilgili kÕsÕmlarÕndan. Bu vesile ile hem SSCB döneminde yaúamÕú ve o dönemdeki sportif yapÕyÕ görmüú. GEREÇ ve YÖNTEM AraútÕrma.Mülakat tekni÷i: Mülakat tekni÷i ile Azerbaycan spor dünyasÕnda. 2. 23 . konuyla ilgili yazÕlÕ kaynaklarÕn ve belgelerin incelenmesini ifade eden literatür taramasÕ ve niteliksel araútÕrma yöntemlerinden birisi olan mülakat (görüúme) tekni÷i ile yapÕlmÕútÕr: 1. Azeri olan bu kiúilerden biri Türkiye’de yaúamaktadÕr. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin kütüphanesi ile Ahundov kütüphanesindeki yerli ve yabancÕ kaynaklardan istifade edilmiútir.5. ÇalÕúmanÕn ön aúamasÕnda Türkiye’de yaúayan Azerbaycan vatandaúÕ akademisyenler ve ö÷renciler ile görüúülmüútür. Tabi ki bu görüúmeler iki dönemi birbiri ile karúÕlaútÕrma fÕrsatÕ verece÷i için daha da önem kazanmÕú ve bu çalÕúmayÕ amacÕna daha da yaklaútÕrmÕútÕr. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ VakfÕ (TÜDAV)’nÕn yayÕnÕ olan Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ dergilerinden. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi (TøKA)’nin. Bu ba÷lamda. Bakü’de yaptÕ÷Õm mülakatlarda ise.

atÕcÕlÕk). hentbol. Sovyetler Birli÷i döneminde birçok spor dalÕnda oldu÷u gibi futbolda da ciddi bir atÕlÕm yapmÕútÕr (36:24). BazÕ sporlarda Sovyet döneminde faaliyet olmadÕ÷Õ için iki döneme ayrÕlmamÕútÕr. atletizm. taekwondo. cimnastik. bilardo. spor branúlarÕ ile birlikte futbolun geliúmesini de sa÷lamÕútÕr (48:145). Bu takÕmlar esasen Bakü’nün büyük petrol müesseselerini temsil etmiútir. yüzyÕlÕn sonlarÕ. Balahani Futbol Derne÷i. voleybol.6. 1907 yÕlÕnda takÕmlar. ødmanÕn DostlarÕ ve Kongres Azerbaycan’Õn ilk futbol takÕmlarÕ olmuútur. Bu takÕmlar yaz aylarÕnda kendi aralarÕnda müsabakalar yapmÕúlardÕr. yüzme. 7’si olimpik olmayan (satranç. Bu atÕlÕmÕn yansÕmalarÕ Azerbaycan’da da görülmüútür. ølk zamanlarda takÕmlar e÷itim kurumlarÕnda ve müesseselerde kurulmuútur.1. eskrim.Sovyet Dönemi XIX. ÇarlÕk döneminde çok iyi bir grafik çizmeyen Rus futbolu. Stella. 6. øngiliz iúçi ve iúadamlarÕnÕn kurdu÷u kulüplerle dostluk turnuvalarÕ yapmaya baúlamÕúlardÕr. boks. yüzyÕlÕn baúlarÕnda bazÕ yabancÕ ülkelerin petrol úirketlerinin iú adamlarÕ ve iúçilerinin Azerbaycan’a gelmesi cimnastik. Geçen yüzyÕlÕn baúlarÕnda Bakü ve Tiflis’te yayÕnlanan gazetelerdeki bilgilere göre Azerbaycan’daki ilk futbol takÕmlarÕ 1905 yÕlÕnda kurulmuútur. Balahani madenlerinde çalÕúan amatör futbolcular bütün úehirde tanÕnmÕútÕr (7:21). da÷cÕlÕk. çim hokeyi. güreú. Bu branúlardan 17’si olimpik (futbol. dans) spor branúÕdÕr. masa tenisi. halter. Sabunçu ilçesinin Unita. rugby. Branúlar Sovyet dönemi ve ba÷ÕmsÕzlÕk dönemi olmak üzere iki dönem halinde ele alÕnmÕútÕr. BULGULAR 6. Askolda. okçuluk. binicilik.1. judo.1. Futbol i . Bu turnuvalara en çok katÕlan takÕm daha sonra Ay-Ulduz adÕ ile ünlenen Unita 24 . sambo güreúi. atletizm. karate. XX. Örne÷in. halter vb. basketbol. Azerbaycan’da Spor Azerbaycan’da spor bölümünde toplam 24 spor branúÕna yer verilmiútir.

1935’de yapÕlan Azerbaycan futbol hakemlerinin ilk konferansÕna 107 hakem katÕlmÕútÕr. 1912 yÕlÕnda Tiflis takÕmÕ ile dostluk maçÕ yapÕlmÕútÕr. 1924 yÕlÕnda yapÕlan Kafkas OlimpiyatlarÕ’nda AzerbaycanlÕ futbolcular baúarÕlÕ bir oyun sergilemiúlerdir. Azerbaycan’da resmi yarÕúmalar düzenlenmiú ve bu ba÷lamda il birincilikleri yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. 1914 yÕlÕnda Bakü’de ilk Futbol Birli÷i ve Hakemler Kurulu oluúturulmuú ve 17 takÕm kayÕt altÕna alÕnmÕútÕr. Di÷er spor branúlarÕ ve futboldaki bu baúarÕlarÕ baúta gençler olmak üzere. 1930 yÕlÕnda BakÕhanov semtindeki øsmet GayÕbov stadyumunda Almanya’nÕn iúçi takÕmÕ ile iki defa uluslararasÕ dostluk maçÕ yapÕlmÕútÕr. sonraki yÕllarda ødmançÕ takÕmÕ daha öne çÕkmÕútÕr (48:145). 1933 yÕlÕnda Bakü’de 58 futbol hakemi bulunmaktadÕr. Dinamo 25 . toplumun bütün kesimlerine duyurmak amacÕyla 1923 yÕlÕnda Molodoy Raboçi gazetesinin iki sayfalÕk Krasniy Sportmen eki yayÕnlanmaya baúlanmÕútÕr.kulübünün takÕmÕ olmuútur. 1932 yÕlÕnda. Bu Azerbaycan futbolcularÕnÕn ilk uluslararasÕ maçÕ olmuútur. Bu müsabaka AzerbaycanlÕ futbolcularÕn galibiyeti ile sonuçlanmÕútÕr. 1928 yÕlÕnda ilk defa yapÕlan Azerbaycan Futbol ùampiyonasÕ’na 8 takÕm katÕlmÕútÕr (7:23). 1936-1991 yÕllarÕ arasÕnda Azerbaycan’Õ SSCB ùampiyonalarÕ’nda çeúitli gruplarda úu takÕmlar temsil etmiútir: Temp (Bakü). Bu tarihten itibaren. Bütün takÕmlarÕn yönetim kurulu seçilmiútir. Azerbaycan futbol milli takÕmÕ SSCB ùampiyonasÕ’na katÕlmÕútÕr. Maç Azerbaycan futbolcularÕnÕn galibiyeti ile sonuçlanmÕútÕr (48:146). Bakü’de ilk resmi úampiyona 1911 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr (7:21). Bu tür organizasyonlar yurtiçi futbol turnuvalarÕnÕn da yapÕlmasÕnÕ teúvik etmiútir. Her iki maçta da Azerbaycan takÕmÕ galip gelmiútir (48:146).25). Lokomotiv (Bakü). Futbolda Azerbaycan KupasÕ ilk defa 1936 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr (7:23. Bu kupayÕ Cenub ønúaatçÕsÕ kulübü almÕútÕr (48:146). Bu tür oluúumlar futbolun geliúimine önemli katkÕlar sa÷lamÕútÕr. 1923 yÕlÕnda Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü (APø)’nün ö÷rencileri stadyum inúa etme fikrini ileri sürmüúler ve bu fikirlerini kendileri uygulamaya koymuúlardÕr (48:145). 1911-12 yÕllarÕnda Britaniya takÕmÕ Azerbaycan’Õn en iyi takÕmÕ olsa da. Futbolun geniú alana yayÕlmasÕ ile en önemli mesele stadyumlarÕn inúa edilmesi olmuútur. Bakü’de ilk uluslararasÕ futbol maçÕ 1926 yÕlÕnda øran’la yapÕlmÕútÕr.

Bu. Neftçi futbol takÕmÕ üçüncü sÕrada bronz madalyaya layÕk görülmüútür (7:26). Göyezen (Kazah).000 seyircinin katÕldÕ÷Õ görkemli bir açÕlÕú olmuútur (48:145. Baniúevski toplam 50 milli maçta oynamÕú ve 19 gol atmÕútÕr. Dinamo (Gence). Üst düzey devlet yetkilileri ile birlikte 40. Avtomobilçi (Mingeçevir). Avtomobilçi (Bakü). Tohucu (Gence). Polad (SumqayÕt).(Bakü). Hazar (Lenkeran). Karaba÷ (A÷dam) (7:25). Bakü’de yetiúen birçok iyi sporcudan biri olan Baniúevski. SSCB döneminde Azerbaycan futbolu Bakü’nün Neftçi takÕmÕ ile tanÕnmÕútÕr. Neft DaúlarÕ (Bakü). herkes onu aile kutlamalarÕna davet etmeyi veya sadece onunla içmeyi bir onur olarak görmüútür (22:107. 19 yaúÕna geldi÷inde ise Nikolay Morozov onu ilk milli takÕm maçÕna davet etmiútir. Ülkenin bir numaralÕ takÕmÕ sayÕlan Neftçi. Futbolcular ilk yÕlda 24 puan toplayarak 14. Cenub ønúaatçÕsÕ (Bakü). Tereggi (Bakü). Temp (SumqayÕt).109). Tohucu (Mingeçevir). 15 yaúÕnda usta sporcularÕn takÕmÕna katÕlmÕú. Sonraki yÕllarda Bakü’de ve Azerbaycan’Õn de÷iúik bölgelerinde çok sayÕda futbol sahalarÕ ve stadyumlarÕ inúa edilmiútir. Bakü’de el üzerinde taúÕnmÕú. Spartak (Bakü). Bu takÕm içerisinde yer alan Anatoli Baniúevski tüm zamanlarÕn en iyi Azeri futbolcusu olmuútur. KimyaçÕ (SumqayÕt). Tereggi (Gence). Anatoli Baniúevski. Stadyumun temeli 1939’da atÕlmasÕna ra÷men. Kariyeri boyunca 100’den fazla gol atmÕútÕr. Araz (NahçÕvan). Sovyet dönemi boyunca Azerbaycan takÕmÕnÕn tek baúarÕsÕ olmuútur. 26 . savaú nedeni ile açÕlÕúÕ 1951 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr. Metallurg (SumqayÕt).146). OynadÕ÷Õ sekiz maçta yedi gol atmÕútÕr. Azerbaycan futbolcularÕ SSCB ùampiyonalarÕ’nda en büyük baúarÕyÕ 1966 yÕlÕnda kazanmÕútÕr. Kepez (Gence). Bu stadyumlar arasÕnda dünyaca ünlü hakem Tofig Behramov’un adÕnÕ taúÕyan stadyumun ayrÕ bir önemi vardÕr. Karaba÷ (Hankendi). DaúgÕn (Zagatala). Genclik (Bakü). Neftçi (Bakü). Termist (Bakü). SSCB milli takÕmÕ içinde Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil etmiútir. 1949 yÕlÕnda SSCB Süper Ligi’ne çÕkmÕútÕr. olmuúlardÕr (48:146). Voshod (SumqayÕt).

1967 yÕlÕnda SSCB Süper Ligi’nde hakemlik yapmaya baúlamÕútÕr. Neftçi takÕmÕnda SSCB ùampiyonasÕ’nÕn Süper Ligi’nde en çok futbol oynayan Sergey Kramarenko olmuútur. Azerbaycan futbolunun yetiútirdi÷i Eldar Azimzade. bu yÕlda SSCB Süper Ligi’ne Neftçi takÕmÕnÕn yanÕnda Dinamo takÕmÕ da çÕkmÕútÕr (48:146). Yine Neftçi’nin 11 futbolcusu muhtelif yÕllarda SSCB’nin en iyi futbolcularÕ arasÕna girmiútir. Yine aynÕ yÕl SSCB dereceli hakem olmuútur.32). bayanlar sporla çok ilgilenmezdi. Azerbaycan’Õn baúarÕlÕ sporcularÕna halk ilgi gösterirdi. 1972 yÕlÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya alan SSCB milli takÕmÕ içinde Anatoli Baniúevski’de yer almÕútÕr. SSCB ùampiyonalarÕ’nÕn en tutarlÕ 100 futbolcusu arasÕnda Azerbaycan’Õn yetiútirdi÷i Eduard Markarov. SSCB ùampiyonalarÕ’nda en çok oyun oynayan 100 futbolcu arasÕnda Eduard Markarov. Arka arkaya birkaç yÕl SSCB’nin en iyi 10 hakemi listesine dahil olmuútur. Sergey Kramarenko ve Kazbek Tuayev’de yer almÕútÕr. Grigory Fedotov Kulübü’nün de üyesi olmuútur (22:109). 27 . AyrÕca. SSCB ùampiyonalarÕ’nÕn Birinci Ligi’nin en tutarlÕ 100 futbolcusu arasÕna Azerbaycan futbolunun üç temsilcisi de girmiútir: Nikolay Smolnikov. Anatoli Baniúevski ve Elbrus Abbasov (7:31.29). Ama ben annemden biliyorum. Çünkü. Azerbaycan futbolu için 1968 yÕlÕ önemli yÕllardan biri olarak kabul edilir. 1976 yÕlÕnda ilk defa uluslararasÕ bir maçta hakemlik yapmÕútÕr. Neftçi’nin 9 futbolcusu çeúitli yÕllarda SSCB milli takÕmÕnda resmi turnuvalarda mücadele etmiúlerdir.T Askerov (2008. Ünlü hakemlerden biri de Eldar Azimzade’dir. AzerbaycanlÕ hakem Tofig Behramov UluslararasÕ Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (FIFA)’nin “AltÕn Düdük” ünvanÕnÕ almÕútÕr (7:28. Anatoli Baniúevski ve Kazbek Tuayev’de bulunmaktadÕr. Azerbaycan futbolcularÕ Anatoli Baniúevski ve Eduard Markarov 1966 yÕlÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya almÕúlardÕr. Baniúevski geldi÷inde annem dahi balkona çÕkmÕútÕ. Neftçi’nin 12 futbolcusu SSCB Olimpiyat milli takÕmÕnda resmi maçlara katÕlmÕúlardÕr. sözlü görüúme)’a göre. O 286 oyuna katÕlmÕútÕr. 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda futbol final müsabakasÕnÕn baú hakemi olmasÕyla zirveye çÕkmÕútÕr (48:148). Baniúevski.

Adalet BakanlÕ÷Õ’nÕn. AynÕ yÕlÕn AralÕk ayÕnda Azerbaycan futbol tarihinde ilk defa üç hakeme: Tahir Süleymanov. Azerbaycan’Õn üç büyük futbolcusu olan Alekber Memedov. ülke úampiyonasÕ baúlamÕútÕr. FIFA’nÕn ve UEFA’nÕn katÕlÕmÕ ile 2003 yÕlÕnda Zürih antlaúmasÕ imzalanmÕú. Sonradan úampiyona özel bir organizasyon komitesi nezaretinde devam ettirilse de. Haziran ayÕnda da FIFA’ya üye olmuútur.33). 2003 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda AFFA’nÕn VI. CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev tarafÕndan “ùöhret” adlÕ madalya verilmiútir. Futbol kulüplerinin. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’nÕn. ola÷an konferansÕ yapÕlmÕú. 28 . Anatoli Baniúevski ve Kazbek Tuayev’e. Asim Hudiyev ve Hagani Memmedov’a FIFA derecesi verilmiútir. XII. Futbol kulüplerinin AFFA yönetimi ile giriúti÷i mücadele sonuçsuz kalmÕú ve kulüpler 11. Azerbaycan ùampiyonasÕ’nÕ protesto ederek katÕlmamÕúlardÕr. Ancak 2005 yÕlÕndan itibaren bu durum devletin aldÕ÷Õ kararlarla olumlu yönde de÷iúmeye baúlamÕútÕr (21:103). Futbol teúkilatÕ 1994 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Avrupa Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (UEFA)’ne. Azerbaycan futbolu 1997-2003 yÕllarÕ arasÕnda derin bir buhran içine girmiútir. DünyanÕn en popüler olan spor dalÕna hiç kimse yeteri derecede ilgi göstermemiútir. AFFA temsilcilerinin. Bu zaman zarfÕnda kulüpler Avrupa’daki turnuvalara da katÕlamamÕúlardÕr. Futbol kulüpleri AFFA bayra÷Õ altÕnda oynamaya razÕ edilmiú. AynÕ gün Azerbaycan futbolunun geliúmesinde yeni bir dönem baúlamÕútÕr (7:32. AFFA yönetimi sonuçlarÕ tanÕmamÕútÕr. 1992 yÕlÕnÕn Mart ayÕnda kurulmuútur. Azerbaycan Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (AFFA). yeni tüzü÷e göre demokratik yolla AFFA’nÕn yönetim organlarÕ seçilmiútir. AFFA’nÕn yeni tüzü÷ü hazÕrlanmÕútÕr.ii .Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB da÷ÕldÕktan sonra Azeri futbolu da ülkenin içinde bulundu÷u durumdan olumsuz olarak etkilenmiútir.

Hazar-Lenkeran. ølk önce kadro de÷iúikli÷ini gerçekleútirmiútir. öncelikle de kulüplere yansÕmÕútÕr. UEFA yetkilileri bu geliúmeyi takdir ederek adÕ geçen stadyumu Güney Kafkasya 29 . 2004/05 sezonunda Azerbaycan Süper Ligi’nde HazarLenkeran 2 takÕmÕ da oynamÕútÕr (64:106). takÕmda birtakÕm de÷iúiklikler yapmaya baúlamÕútÕr. devletin izledi÷i spor politikalarÕ ve takÕmÕn ana sponsoru “Palmali” úirketler gurubunun yarattÕ÷Õ elveriúli koúullar ve özverili çalÕúmalar sayesinde. gerekse çevre bölgelerde güçlü futbol takÕmlarÕ oluúturulmuútur. Bu geliúme. Avrupa basÕnÕ da takÕma gereken ilgiyi göstermiútir. Sponsorun ve yönetimin çabalarÕ sayesinde “beyazyeúilliler” kendileri için ilk olan sezonda ülke úampiyonasÕnda gümüú madalya alarak Avrupa’nÕn ikinci önemli kupasÕ olan UEFA KupasÕ’nda oynama hakkÕnÕ kazanmÕúlardÕr (65:115.109). Fenerbahçe ve Milli TakÕm altyapÕ antrenörü olan Tamer Günel’i takÕma davet etmiútir (92:108. ülkenin futbol haritasÕnda yer almamÕútÕr. futbolu devlet deste÷inden yararlanma úansÕyla buluúturmuútur.Azeri futbol tarihinde 2003 yÕlÕnÕn AralÕk döneminde yeni bir sayfa açÕlmÕútÕr.116). Çok sayÕda devlet kuruluúu. AFFA’da yapÕlan yönetim de÷iúikli÷i. Türk teknik adam Türkiye’den takÕmÕn kalecilerini çalÕútÕrmak için Rüútü’nün de hocasÕ olan Çetin Aykut’u. Bunlardan biri de Hazar-Lenkeran futbol takÕmÕdÕr. altyapÕ çalÕúmalarÕ için de Galatasaray. Hazar-Lenkeran’daki iyi bir takÕm oluúturma çabalarÕ devam etmiútir. Çünkü yÕllardÕr Lenkeran. Gerek baúkent. özel kuruluú ve iúadamlarÕ bu bir numaralÕ spor dalÕna ciddi yatÕrÕmlar yapmaya baúlamÕúlardÕr. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) BaúkanÕ ve CumhurbaúkanÕ olan ølham Aliyev’in izledi÷i spor politikasÕ. Bu geliúmeler Hazar-Lenkeran’Õn transfer faaliyetlerinin Türkiye ve BDT ülkelerinin de ilgisini çekmeye baúlamasÕna sebep olmuútur. Azerbaycan futbolunun daha kaliteli bir düzeye çÕkmasÕnda etkili olmuútur. 2004 yÕlÕnÕn Temmuz ayÕnda kurulmuú ve takÕmÕn yönetimi iúe sÕfÕrdan baúlamak zorunda kalmÕútÕr. Bu süreçte Hazar-Lenkeran úehir stadyumu da imar edilmiú ve 2007 yÕlÕnda eski Sovyetler co÷rafyasÕndaki en iyi futbol sahasÕ konumuna gelmiútir. FutbolcularÕn ortalama yaúÕnÕ 30’dan 25-26’ya çekmiútir. TakÕmÕn baúÕna lig baúladÕktan sekiz hafta sonra geçen Rasim Kara. Hatta stadyumlarÕ bile fiziki açÕdan yeterli olmamÕútÕr. úehir yeniden milli futbol ile buluúmuú ve futbolun önemli çekim merkezlerinden biri haline gelmiútir. Lakin.

boks. Amaç. futbolda da devlet deste÷inin arttÕrÕlmasÕ. AFFA’nÕn talebi üzerine oluúturulan Taraftarlar Cemiyeti takÕmlarÕnÕ kendi sahalarÕnda ve deplasmanda desteklemektedir. ülke úampiyonasÕnda üçüncülü÷ü kazanmÕútÕr (65:116. rakip takÕma ve taraftarlarÕna hakaretlerde bulunmalarÕnÕ önlemek. Bu iúlerin görülmesi için Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ ile AFFA’nÕn 30 . Kararnameye göre Azerbaycan’da devlet deste÷i neticesinde bazÕ spor branúlarÕnda elde edilen yüksek baúarÕlar dikkate alÕnarak. kuralsÕz dövüúle ilgilenmektedir. greko-romen güreú. Dört farklÕ yaú grubuna göre ayrÕlmÕú hazÕrlÕk sÕnÕflarÕ úimdiden faaliyet göstermektedir. stadyumda taraftar eti÷ine uygun davranmalarÕnÕ sa÷lamaktÕr (64:107). Hazar-Lenkeran taraftarlarÕ sayÕca di÷er takÕm taraftarlarÕndan fazladÕr. Lenkeran 2006/07 sezonunda hem lig úampiyonu olmuú hem de Azerbaycan Kupa’sÕnÕn sahibi olmuútur. bilimsel ve hukuki esaslarÕnÕn oluúturulmasÕ yönünde kararlar alÕnmÕútÕr. Resmi olmayan bilgiye göre. özellikle de serbest dövüú. AynÕ úekilde Lenkeran kentinde takÕmÕn ünlü ve deneyimli baúhekimi Boris Hetagurov’un giriúimi ve kulüp yönetiminin katkÕlarÕyla. judo. onun teknik ve taktik esaslarÕnÕn geliútirilmesi. YapÕlan verimli çalÕúmalar çok kÕsa bir sürede neticelerini göstermiútir. 2006/07 sezonunda 1989-90 do÷umlu erkek çocuk takÕmÕ. taraftar kültürünü onlara aúÕlamak. Güreú úubesinin baú antrenörü ømran Ramazanov ile kÕsa sürede uluslararasÕ spor arenasÕnda baúarÕlÕ sonuçlar elde edilmiútir (65:117). Azerbaycan CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev’in 10 Ekim 2005’te imzaladÕ÷Õ “Azerbaycan Cumhuriyeti’nde 2005-2015 yÕllarÕ arasÕnda futbolun geliútirilmesine dair devlet programÕnÕn onaylanmasÕ hakkÕnda” kararnamenin yürürlü÷e girmesi futbol için önemli bir geliúme olmuútur. Kulübün di÷er misyonu da. Hazar-Lenkeran spor kulübü aynÕ zamanda di÷er spor dallarÕyla.bölgesinin en iyi tesisi olarak ilan etmiúlerdir (65:116). çocuk futbolcularÕn yetiútirilmesidir.117). Hazar-Lenkeran’Õn kulüp baúkanÕ taraftarlar ile çalÕúmalar yapmaktadÕr. ülkede henüz emsali olmayan sporcu tÕp merkezi açÕlmÕútÕr.

Hazar-Lenkeran baú antrenörü A÷asalim Mircavadov ise iki farklÕ takÕm ile bu prestijli kupayÕ kazanan ilk teknik direktör olmuútur (21:102.sporunrengi. Ben Azerbaycan futbolunun kÕsa zamanda plan ve programla rayÕna oturaca÷ÕnÕ. Buralar faaliyete geçti÷inde. son üç yÕl içinde Rusya ve Ukrayna’dan sonra. 2008’in Ocak ayÕnda “BDT ve BaltÕk Ülkeleri’nin KupasÕ” düzenlenmiútir. Ama ideal bir modelin arayÕúÕ içindedirler. Belki takÕm sayÕsÕ arttÕrÕlabilir. Bizim bilgilerimizden de istifade edilmektedir. Çok kÕsa zamanda bu gerçekleúecektir. 2006 yÕlÕnda Azerbaycan. R Kara (2008. Moskova’da düzenlenen aynÕ turnuvada kazanan Neftçi’nin baúarÕsÕnÕ kutlarken (82:85). Petersburg úehrinde.103).2009). Rubin Kazan takÕmÕnÕn baúÕnda Azeri çalÕútÕrÕcÕ 13. Bu netice ile Azerbaycan. ùuanda netice elde etmek çok zor zamana ihtiyaç vardÕr. alÕnan bu tedbirlerin hayata geçirilmesi için Bakanlar Kurulu’na ve yetkili icra organlarÕna da görevler verilmiútir (48:148. ølham Aliyev spora her türlü deste÷i vermektedir. temsilcileri bu kupayÕ birkaç defa alan üçüncü ülke olmuútur.03. devlet dÕúarÕdan antrenörler getirmektedir. Bu konuda çok azimli bir devlet var. Rusya’da 2007/08 sezonunda úampiyon olan. sözlü görüúme)’ya göre. Az maç oynanÕyor. Grup ve play-off sistemi üzerine tartÕúÕlmaktadÕr.birlikte çalÕúmasÕ kararlaútÕrÕlmÕútÕr. Gurban Berdiyev bulunmaktadÕr (http://www. Sporu kurtamak ve yeniden yapÕlanma ile ilgili toplantÕlar yapÕlmaktadÕr. Her úehirde spor kompleksleri açÕlmaktadÕr. Ligde 14 takÕm var. 31 .149).com. futbolcu üretimine baúlanaca÷ÕnÕ düúünüyorum. Kulüplere tesis ve altyapÕ mecburiyeti getirilecektir. Rusya’nÕn St. Türkiye’den Hasan Kabze ve Gökdeniz Karadeniz’in de futbol oynadÕ÷Õ. gençler yararlanacak ve iyi úeyler olacaktÕr. AyrÕca. bu kez de eski Sovyetler Birli÷i cumhuriyetlerinden 15 úampiyonun ve SÕrbistan’Õn OFK takÕmÕnÕn misafir olarak katÕlÕmÕ ile gerçekleúen kupada Hazar-Lenkeran’Õn úampiyonlu÷unu kutlamÕútÕr. Özellikle Alman ekolü ile ilgilenmektedirler.

2005 yÕlÕnda milli takÕm. Bayan futbol takÕmlarÕ arasÕnda ülke birincili÷i yapÕlmÕú ve Avrupa’da bazÕ turnuvalara katÕlmÕúlardÕr. Amatörler Futbol Federasyonu. BDT’nin müslüman ülkelerinin bayan futbolcularÕnÕn UluslararasÕ Nevruz TurnuvasÕ’nda 2. bu alandaki ilk baúarÕlarÕndan sayÕlmaktadÕr (48:149). Plaj Futbolu Federasyonu 32 .AFFA’nÕn Üyeleri iv . iii . Azerbaycan futbolunun daha da kalkÕnmasÕ için sokak futboluna ilgi arttÕrÕlmalÕdÕr. Azerbaycan’da bayan futbolunun ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde geliúmeye baúladÕ÷Õ görülmüútür. BatÕ Bölge FF. TakÕm 2002 yÕlÕndan beri uluslararasÕ turnuvalara katÕlmaktadÕr. sözlü görüúme)’a göre. salon futbolunda da baúarÕlar elde edilmiútir. Bayan Futbol Federasyonu. katkÕlarÕyla birkaç sene içinde daha da ilerleyecektir. Güney Bölge FF. Sovyetler döneminde sokak futbolu daha çok yaygÕn hale gelmiútir. Sokak ve çocuk futboluna ilginin ülke futbolu açÕsÕndan çok önemli oldu÷unu ifade etmiútir. AyrÕca. Kuzey-BatÕ Bölge FF. CumhurbaúkanÕmÕzÕn çabalarÕyla. Salon Futbolu (Futsal) Federasyonu.Bölgesel Futbol FederasyonlarÕ Bakü Bölge FF.A Mircavadov (2008. Karaba÷ Bölge FF v . NahçÕvan Bölge FF. Çocuk-Gençler Futbol Federasyonu. olmasÕ. AFFA’ya ba÷lÕ Bayan Futbol Federasyonu kurulmuútur. Kuzey Bölge FF. NahçÕvan’Õn Araz kulübü UEFA KupasÕ ikinci turuna çÕkmayÕ baúarmÕútÕr (82:85).Saha-Alan Futbol FederasyonlarÕ Engelliler Futbol Federasyonu. Merkez Bölge FF.

03. Almanya. grupta yer alan Azerbaycan 1 puanla 5. Azerbaycan Süper Ligi takÕmlarÕ úunlardÕr: ønter (Bakü). 2010 Dünya KupasÕ’na katÕlmak için mücadele etmektedir. Kervan (Yevlah).az. Karaba÷ (A÷dam). 08. Standard (Bakü). Bakülü (Bakü). Neftçi (Bakü).1.2009). Wales ve Liechtenstein ile birlikte IV. Hazar (Lenkeran). Her gün bu alanlara dinlenmeye giden insanlar voleybol 33 . MOøK (Bakü). 6. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda kazanÕlan madalyalar.apasport.affa. Azerbaycan Futbolseverler Birli÷i (http://www.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da voleybol 1926 yÕlÕndan itibaren geliúmeye baúlamÕútÕr. kÕta çapÕnda “En iyi takÕm” kupasÕ gibi voleybolda birçok zafer kazanÕlmÕútÕr (48:136). sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. Gebele (Gebele). Azerbaycan’da takÕm sporlarÕ arasÕnda voleybol liderdir. 2008/2009 XVII. Futbol Antrenörleri Birli÷i.2009).2009) Azerbaycan futbol milli takÕmÕ Alman teknik direktör Berti Vogts yönetiminde.2.com.03. Simurg (Zagatala). Bakü (Bakü).fifa. Mu÷an (Salyan).2009). Futbol Hakemleri Birli÷i. sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. Bakü’nün bütün yeúil alanlarÕna ve parklarÕna voleybol sahalarÕ yapÕlmÕútÕr.06.com. Olimpik (Bakü). Azerbaycan 3 Haziran 2009’da FIFA tarafÕndan açÕklanan ülkeler sÕralamasÕna göre 140.fifa. 13. 13.2009). Bu sezonda Bakü takÕmÕ úampiyon olmuútur (www. 08. Turan (Tovuz) (http://www. ølk olarak demiryolu çalÕúanlarÕ tarafÕndan kuralsÕz bir úekilde oynanmÕútÕr (9:9).com.az.06. Voleybol i . Rusya.azerisport.vi .06. Finlandiya. Avrupa ùampiyonalarÕ’nÕn altÕn ve gümüú madalyalarÕ.03.Futbol TeúkilatlarÕ Azerbaycan Futbolcular Birli÷i. Futbol VeteranlarÕ Birli÷i.

daha önce Avrupa úampiyonlu÷u bulunan ønna Riskal’de yer almÕútÕr. SSCB milli takÕmÕnÕn ikinci olmasÕyla birlikte ønna Riskal’de madalyalarÕ arasÕna bir de gümüú madalya katmÕútÕr. Fakat. 1968 yÕlÕnda Meksika’da yapÕlan XIX. 15 yÕl SSCB milli takÕmÕnda oynayan ønna Riskal sporculuk kariyerini sonlandÕrÕrken. özellikle SSCB ve Azerbaycan’Õn emektar antrenörleri ùamil ùahmalov. 1945 yÕlÕndan itibaren her yÕl ülke. ii . Bu antrenörlerin her biri kendi döneminde voleybolun geliútirilmesi ve popülerleútirilmesi için özel çaba göstermiúlerdir. olmuútur. ù. Olimpiyat OyunlarÕ’na dört defa katÕlan ønna Riskal. ùahmalov’un yetiútirdi÷i voleybolcular 1956-1972 yÕllarÕ arasÕnda 8 defa SSCB SpartakiadasÕ’nda úampiyon olmuúlardÕr. Dinamo ve Komunalnik kulüpleri voleybol úubeleri açmÕúlardÕr. Faik Karayev gibi isimlerin büyük rolü olmuútur. Spartak.oynamÕúlardÕr. Özellikle. 1994 yÕlÕnda Brezilya’da düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan bayan voleybol milli takÕmÕ 9. bir müddet bu alanda duraklama yaúanmÕútÕr. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Bakü’lü ønna Riskal ve Vera Lantratova Olimpiyat ùampiyonu olmuúlardÕr. ønna Riskal’e voleybolun geliúimindeki büyük hizmetlerinden dolayÕ “KÕzÕl Emek Bayra÷Õ” ve “Emek Reúadeti” (azmi) ünvanlarÕ verilmiútir (48:136.137). yÕlÕ anÕsÕna düzenlenen SSCB KupasÕ’nda úampiyon olmuútur. 1972 Münih Olimpiyat OyunlarÕ’nda altÕn. Ülkede voleybolun geliúiminde bazÕ uzmanlarÕn. Voleybol takÕmlarÕ uluslararasÕ 34 . Neftçi takÕmÕnda antrenörlük hayatÕna baúlamÕútÕr. il ve ilçe birincilikleri ile birlikte birçok yarÕúma düzenlenmiútir (9:9). 1964 yÕlÕnda Tokyo Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB bayan milli takÕmÕ içinde. 1928 yÕlÕnda ilk defa Tiflis’de düzenlenen 1. Bu sahalar Bakü’de voleybolun kitlesel olarak geliúmesine olanak sa÷lamÕútÕr. demiryolu çalÕúanlarÕndan oluúan voleybol takÕmÕ birinci olmuútur.Kafkasya SpartakiadasÕ (Ulusal Spor ùöleni)’nda Azerbaycan’Õ temsilen. 1976 Montreal’de ise gümüú madalya kazanmÕútÕr.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda da bayan voleybolu sporseverlerin en çok ilgi gösterdi÷i branúlardan biri olmuútur. Onun yönetimindeki Azerbaycan erkek milli takÕmÕ 1957 yÕlÕnda Ekim Devrimi’nin 40.

Avrupa Grand-Prix turnuvasÕnda finalde güçlü Rus ekibini yenen Azerbaycan milli takÕmÕ úampiyon olmuútur. 2005 yÕlÕnda bayan milli takÕmÕ Avrupa ùampiyonasÕ finallerine katÕlma hakkÕnÕ kazanmÕútÕr. ùampiyonlar Ligi 2004 sezonu ilk maçÕna zaferle baúlamÕú ve çeyrek finale kadar yenilmezliklerini korumuúlardÕr. fakat inanÕyoruz ki bu problemler çözülecektir” (27:88.müsabakalara katÕlamamÕúlardÕr. Azerreyl’in kÕsa sürede bu baúarÕyÕ yakalamasÕnda. ülkede voleybol ile u÷raúan uzun boylu kÕzlarÕn eksikli÷i söz konusudur. Uzman kadrolarÕn yetersiz sayÕda olmasÕ da tabi ki ülkenin milli takÕmÕnÕ etkilemektedir. Dörtler finaline Bakü ev sahipli÷i yapmÕútÕr (48:137. 1997 yÕlÕnda Milli Olimpiyat Komitesi’nin baúÕna ølham Aliyev’in gelmesiyle bu dönem son bulmuútur (48:137). Di÷er taraftan bayan milli voleybolun bazÕ problemleri oldu÷u görülmektedir. Faik Karayev’in 2000 yÕlÕnda tekrar Azerbaycan’a gelmesiyle birlikte voleybolda o dönemden bu güne büyük bir yol katedilmiútir (82:80. 2002’den itibaren úampiyonlar liginde oynayan Azerreyl takÕmÕ. olarak bitirmiútir. Bu takÕm 2002 yÕlÕnda “En iyi takÕm” kupasÕnÕ kazanmÕútÕr.’lü÷e kadar yükselmiútir. ølham Aliyev “Olimpiyat Komitesi” yönetimine geldikten sonra geliúmeler hÕzlanmÕútÕr. Çünkü. Burada sporcularÕn fiziki yapÕlarÕ ayrÕ bir önem taúÕmaktadÕr. Azerbaycan Kültür ve DayanÕúma Derne÷i’ne gerçekleútirdi÷i ziyarette úöyle demiútir: “Azerbaycan’da spora ilgi 1997 yÕlÕndan itibaren artmaya baúlamÕútÕr. Taúra mentalitesi bayan voleybolunun geliúmesini olumsuz bir úekilde etkilemektedir. tecrübeli teknik direktör Faik Karayev’in ve bayan sporcularÕn azminin büyük etkisi olmuútur. Özellikle yeteri sayÕda 35 . Kulüp seviyesinde baúarÕlarda akla gelen tek takÕm Azerreyl voleybol takÕmÕdÕr. 26-31 Temmuz 2005’te Guba’da Avrupa KÕtasÕ’nÕn en güçlü 8 takÕmÕnÕn katÕlÕmÕyla yapÕlan. Faik Karayev.82). devletin spora verdi÷i deste÷in. Fakat her úeye ra÷men Azerbaycan Voleybol Federasyonu uzmanlarÕ taúralardaki yetenekli ve perspektifli sporcularÕ aramaya devam etmektedirler. Ünlü antrenör Faik Karayev’in milli voleybolun yükselmesinde büyük rolü olmuútur. AyrÕca. Azerbaycan’da sporda problem çoktur.89). Avrupa ùampiyonasÕ’nÕ 4.138). Azerbaycan Azerreyl voleybol takÕmÕ 2004 yÕlÕ Avrupa ùampiyonlar Ligi’nde 4.

Faik Karayev bir zamanlar Türkiye’de de baúarÕlÕ çalÕúmalara imza atmÕútÕr.03. Özellikle Sovyet döneminde bunu daha fazla görmekteyiz. Avrupa ùampiyonlar Ligi KupasÕ’na 2006/2007 sezonunda da katÕlan Azerreyl takÕmÕ grubunda 3. 6. AyrÕca. Karayev aynÕ zamanda hem Azerreyl kulübü baúkanÕ hem de Voleybol Federasyonu Baúkan YardÕmcÕlÕ÷Õ görevlerini yürütmektedir.fivb. Azerbaycan’lÕ hentbolcular SSCB döneminde daima madalya için 36 . dünya sÕralamasÕnda bayanlarda 26. Azerbaycan’da bayanlarÕn spora katÕlÕmÕ azdÕr. Her úeye ra÷men. sÕradadÕr (http://www.2009).94).3. bayanlarÕn spora katÕlÕmÕna sÕcak bakmamaktadÕr. Bunun temel nedeni ise. sÕrada yer alabilmiútir (81:93. Oyun programÕ çok yo÷un oldu÷undan ve takÕm bu tür programa alÕúmadÕ÷Õndan dolayÕ ancak 10. Azerbaycan’Õn Müslüman bir ülke olmasÕdÕr. øslam. AyrÕca. 2006 yÕlÕnda Azerbaycan bayan milli takÕmÕ dünya Grand-Prix kupasÕ oyunlarÕna katÕlmÕú ve dünyanÕn en güçlü takÕmlarÕ ile yarÕúmÕútÕr. bu úartlarda bile milli takÕm antrenörleri büyük baúarÕlara imza atmaktadÕr. sÕrayÕ paylaúmÕútÕr. play-off mücadelesinde ilk 6 takÕm arasÕna girememiú ve elenmiútir. Fakat. H Gurbanov (2008. toplumda bunu hoú karúÕlamamaktadÕr. Azerbaycan. Burada en çok emek sarf eden milli takÕm antrenörü Faik Karayev’dir. erkeklerde ise 81. Hentbol i . Azerbaycan bayan milli takÕmÕ tarihinde ikinci defa dünya úampiyonasÕna katÕlmÕú ve 24 takÕm içinde Kore ile 13.yedek oyuncularÕn olmamasÕ büyük bir sorun teúkil etmekte ve tüm yükü 7-8 oyuncu üstlenmektedir. 13.org. Ama günümüzde bayanlarÕn spora katÕlÕmÕ ile ilgili anlayÕúÕn yavaú yavaú de÷iúmeye baúladÕ÷Õ görülmektedir. olmuú ve 12 takÕm arasÕna girmiútir.Sovyet Dönemi TakÕm sporlarÕ arasÕnda Azerbaycan’da popüler olan sporlardan biri de hentboldur. sözlü görüúme)’a göre.1.

140).mücadele eden takÕmlar arasÕnda olmuútur (48:139). 1976 Montreal Olimpiyat OyunlarÕ’nda altÕn madalya kazanan SSCB bayan takÕmÕ içinde AzerbaycanlÕ sporcular Refige ùabanova ve Lyudmila ùubina da yer almÕútÕr (54:13). Genç cumhuriyetin içinde bulundu÷u büyük 37 . Azerbaycan hentbol takÕmÕ ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde de hem kulüp. hem de milli takÕm düzeyinde baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiútir (48:139. SpartakiadasÕ’nda üçüncü olmuú. 1983 yÕlÕnda Bakü’nün Avtomobilist takÕmÕ IHF KupasÕ’nÕn yani.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB’nin da÷ÕlmasÕndan sonra. Larisa Savkina ve Sevil Bahúeliyeva gibi ünlü sporcular bulunmaktadÕr. Avrupa’nÕn üçüncü önemli kupasÕnÕn sahibi olmuútur (54:11). 1979 yÕlÕnda SSCB halklarÕnÕn VII. birçok kez ülke úampiyonu olmuútur (16:106). ii . Bu spor branúÕnda Refige ùabanova. 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda ise yine altÕn madalya kazanan SSCB bayan takÕmÕ içinde AzerbaycanlÕ sporcu Larisa Savkina da yer almÕútÕr (54:13). 1957 yÕlÕnda Azerbaycan’da ilk hentbol takÕmÕnÕ kurmuútur. Sevil Bahúeliyeva’nÕn 1970-80 yÕllarÕnda Azerbaycan hentbolunun geliúmesinde önemli katkÕlarÕ bulunmuútur. Viktor øvanoviç Sorokin. Avrupa KupasÕ’nda finale çÕkmÕútÕr (16:106). “Bakü KadÕnÕ” adlÕ takÕm úampiyonada 2. üç defa SSCB ùampiyonasÕ’nda bronz madalya kazanmÕú. TakÕm sporlarÕ arasÕnda kulüplerarasÕ kÕta ölçekli turnuvalarda Azerbaycan takÕmlarÕnÕn ilk galibiyeti hentboldan gelmiútir. Lyudmila ùubina. 1977 yÕlÕnda Bakü’nün “FST” takÕmÕ. aynÕ baúarÕsÕnÕ UluslararasÕ Hentbol Federasyonu (IHF) KupasÕ’nda tekrarlamÕútÕr (48:139). ba÷ÕmsÕzlÕ÷a kavuútuktan sonra Azerbaycan’da hentbolda da bir düúüú yaúanmÕútÕr. Viktor øvanoviç Sorokin onlarca basketbolcu. Buradan da hentbola ne kadar önem verildi÷i anlaúÕlmaktadÕr (48:139). Azerbaycan’da hentbolda popülerli÷ini korumuútur. Fakat. futbolcu ve atlet içinden 15-20 genç seçmiú. SSCB zamanÕnda Azeri çocuk ve genç takÕmlarÕ. onlara yeni oyunun kurallarÕnÕ anlatmÕú ve hentbolun teknik ve takti÷ini ö÷retmeye baúlamÕútÕr (54:9). voleybolda oldu÷u gibi. Bir de Sovyet’lerin da÷ÕlmasÕndan kÕsa bir zaman önce. olmuútur (16:106). O.

sorunlar yüzünden hentbolla ilgilenilememiútir. milli takÕm Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nÕn grup elemelerinde mücadele etmektedir. 1992 yÕlÕnda IHF’ye üye olmuútur (54:12). oyuncularda profesyonellik düzeyinin düúmesine ve antrenmanlarÕn anlamÕnÕn eksik kavranmasÕna neden olmaktadÕr. Refige ùabanova olmak üzere. 2005 yÕlÕ Dünya ùampiyonasÕ Play-Off maçlarÕna katÕlma hakkÕnÕ elde etmiútir. Challenge KupasÕ’nÕ kazanarak uzun bir aradan sonra ilk büyük zaferini yaúamÕútÕr (16:107). yüzyÕlÕn baúÕndan bu yana. Bu elemelerde Azerbaycan bayan milli hentbol takÕmÕ ikinci olmuútur. Bunun sonucunda gerek bireysel uzmanlÕkta gerekse takÕm faaliyetlerinde bazÕ 38 . milli takÕmÕn yeni antrenörü ve aynÕ zamanda “ABU” kulübünün baúkanÕ olan UkraynalÕ Georgiy Voronov’a bÕrakmÕútÕr. Voronov. Grubunu ikinci olarak tamamlayan Azerbaycan takÕmÕ. milli takÕma Beyaz Rusya’lÕ uzman Valeriy Pevnitski’yi davet etmiútir. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ö÷retim üyelerinden øskender Asgerov. 2002 yÕlÕnda baúta. Fakat. Günümüzde Azerbaycan kulüpleri kÕta çapÕnda çeúitli turnuvalara katÕlmaktadÕr. 2001 yÕlÕnda ilk defa Avrupa Trophy Cup (Kupa Galipleri KupasÕ) turnuvasÕna gözlemci olarak gönderilmiútir (48:140). Play-Off maçÕnda Avusturya’ya yenilen milli takÕm elenmiútir (48:140. Bu kapsamda 2005 yÕlÕnda Bayanlar Dünya ùampiyonasÕ grup elemeleri Bakü’de yapÕlmÕútÕr. uluslararasÕ dereceli hakem olarak 2000 yÕlÕndaki turnuva ve úampiyonalarda önemli maçlarda görev almÕútÕr. AyrÕca. Haydar Bahayev’in AHF’nin BaúkanlÕ÷Õ’na seçilmesi. çok baúarÕlÕ olamayan teknik adam.141). “Gerçek bir úampiyonanÕn olmamasÕ ve “ABU” takÕmÕnÕn neredeyse hiç rakibinin bulunmamasÕ. antrenör yetiútirmekle birlikte. Olimpiyat ùampiyonu Refige ùabanova. A÷ustos 2006’da yerini. AHF. Azerbaycan milli takÕmÕ. kÕsa sürede olumlu sonuçlarÕnÕ göstermiútir (16:107). XXI. Bu nedenle 90’lÕ yÕllarda bayan hentbolcular uluslararasÕ arenada çok baúarÕlÕ olamamÕútÕr (16:106). Azerbaycan Hentbol Federasyonu (AHF). Azeri hentbolu canlanmaya baúlamÕútÕr. UluslararasÕ bazÕ turnuvalarÕn Bakü’de yapÕlmasÕ da hentbolun geliúmesine katkÕda bulunmuútur.

yüksek e÷itim kurumlarÕnda.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da basketbol. Azerbaycan’Õ erkeklerde. ABU (Bakü) takÕmlarÕ temsil etmektedir (www.4.1. Din (Bakü) bayanlarda ise. Çünkü. 39 . 1923 yÕlÕndan itibaren bütün yarÕúmalarÕn ve Spartakiada’larÕn programÕna basketbol dahil edilmiú ve sadece basketbol ile ilgili spor sahalarÕ tüm halkÕn hizmetine açÕlmÕútÕr. Romanya’da gerçekleútirilen 2007 Dünya ùampiyonasÕ seçmelerinde bir talisizlik yaúanmÕútÕr. Spartak (Bakü). FransÕz “Gavr” takÕmÕna yenilmiútir.eksiklikler ortaya çÕkmaktadÕr” demiútir. Seçmelerde 4 maç oynayan Azeri hentbolcüler. 13. Kupalar KupasÕ 1/8 finaline çÕkan “ABU”. Dinhk (Bakü). ayrÕca UkraynalÕ “Motor” kulübü ve Rusya’nÕn güçlü takÕmlarÕnÕn da katÕldÕ÷Õ temsili turnuvada “ABU” takÕmÕ ikinci olmuútur (16:107. Karada÷ (Bakü). Bu tesadüf de÷ildir.03. aralarÕnda Litvanya ve Beyaz Rusya mili takÕmlarÕ. øsveç ve Almanya olmak üzere. Fakat Rusya’nÕn Zvenigrad kentinde gerçekleúen. Basketbol i .com. Azerbaycan hem bayanlarda hem de erkeklerde 2001 yÕlÕndan itibaren Avrupa kupalarÕnda temsil edilmektedir. baúta øngiltere. 6. Karada÷-Sement (Bakü). yalnÕzca bir maç kazanmÕúlardÕr. 1926 yÕlÕnda sadece Bakü’de 300’e yakÕn basketbol takÕmÕ ve spor e÷itimi veren yer bulunmaktadÕr. spor cemiyetlerinde takÕmlar kurulmuútur. Bu sebepten dolayÕ. Bakü’de basketbol. 1920 yÕlÕndan önce yabancÕ ülkelerden.eurohandball.108). Basketbol ile ilgili. Dinamo (Bakü). Bakü’ye yatÕrÕm için gelmiú petrol úirketlerinin yöneticileri ve iúçileri tarafÕndan. 1920’den itibaren ayrÕ ayrÕ emek kollektiflerinde. Bu sayede basketbol ile ilgilenen amatörlerin sayÕsÕ günden güne artmÕútÕr. iúletmelerde.2009). daha önceden bildikleri bu sporu oynamaya baúlamalarÕ ile yayÕlmaya baúlamÕútÕr.

Bu yÕldan itibaren Azerbaycan erkek takÕmÕ Kafkasya’da uzun müddet liderli÷ini korumuú ve yÕldan yÕla sporcularÕn teknik ve taktik seviyesi yükselmiútir. topun çembere bÕrakÕlmasÕnda yeni yöntemlerin denenmesi. Tovuz. TakÕmlarÕn sayÕsÕnÕn artmasÕ ile birlikte. Abramov’un. basketbolun Kafkasya’da daha fazla geliúmesine ve iyi basketbolcularÕn her üç cumhuriyette de yetiúmesine olanak sa÷lamÕútÕr. Pleskunova’nÕn ve Fomina’nÕn büyük hizmetleri olmuútur. 1935 yÕlÕndan baúlayarak Azerbaycan erkek ve bayan milli takÕmlarÕ SSCB ùampiyonalarÕ’nda kendini göstermeye baúlamÕúlardÕr. Basketbolun geliúmesinde Dinamo Spor Cemiyeti’nin de büyük katkÕlarÕ bulunmuútur. øonov’un. 40 . Arunov’un. Efendiyeva’nÕn. Basketbolun Azerbaycan’da yaygÕnlaúmasÕ ve kaliteli sporcularÕn yetiútirilmesi neticesinde.TalÕúhanov’un.futbol ve voleyboldan sonra üçüncü sÕrada yer almÕútÕr. Bu uzmanlar bütün hayatlarÕnÕ basketbola adamÕú ve yorulmadan bu spor branúÕnÕn yayÕlmasÕ için çalÕúmÕúlardÕr. N. basketbolun estetik açÕdan geliúmesine ve daha cazip hale gelmesine neden olmuútur. basketbolun teknik ve taktik açÕdan kalitesinin arttÕrÕlmasÕ. 1926 yÕlÕndan itibaren Dinamo’nun basketbol takÕmÕ liderli÷i ele almÕú ve uzun bir müddet kimseye vermemiútir. Yavaú yavaú basketbol Azerbaycan’Õn di÷er il ve ilçelerinde de geliútirilmeye baúlanmÕútÕr. Azerbaycan’da bu yÕllarda basketbolun geliúmesinde N. 1930 yÕlÕndan itibaren düzenli olarak yapÕlan Kafkasya Cumhuriyetleri’nin Spartakiada programÕna erkek ve bayan basketbol yarÕúmalarÕnÕn da dahil edilmesi. G. 1930 yÕlÕnda basketbol okullarÕn SpartakiadasÕnÕn programÕna dahil olmuútur. 1931 yÕlÕnda Azerbaycan erkek basketbol takÕmÕ Kafkasya Birincili÷i’ni kazanmÕú ve ilk defa SSCB Birincili÷i’ne ba÷ÕmsÕz bir takÕm olarak katÕlma hakkÕ kazanmÕútÕr. 1936 yÕlÕna gelindi÷inde basketbol takÕmlarÕnÕn resmi turnuvalarda almÕú olduklarÕ baúarÕlar. Bunun neticesinde basketbol Lenkeran. Balaken. Bu takÕm uzun yÕllar Azerbaycan úampiyonu olmuútur. Zagatala ve di÷er yerlerde de kendi taraftarlarÕnÕ toplamÕútÕr. bayanlardan K. S. Azerbaycan’da 1920-30’lu yÕllarda en güçlü basketbol takÕmÕ Demir Yolu Spor Kulübü’nün takÕmÕ olmuútur. ø. 1934 yÕlÕndan itibaren ilk defa basketbolda ülke úampiyonasÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr.

O dönemin isimleri arasÕnda Avrupa ùampiyonasÕ’nÕn bronz madalya sahibi Elúad Gadaúev de bulunmaktadÕr. Kurtinaytis yönetimindeki Gala takÕmÕ 2004 yÕlÕnda Litvanya’da katÕldÕ÷Õ bir turnuvada ikinci olmuútur (99:107). Son zamanda Azerbaycan’da basketbolun popülaritesi artmÕútÕr. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ ve Azerbaycan Basketbol Federasyonu’nun ortak çabalarÕyla gerçekleúmiútir. yüzyÕlÕn sonlarÕnda durgunluk dönemi yaúayan Azerbaycan basketbolu Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan sporcularÕnÕn galibiyetlerinin etkisi ile tekrar canlanmaya baúlamÕútÕr. Türkmenistan ve Azerbaycan’Õn katÕlÕmÕ ile Bakü’de düzenlenen uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan erkek takÕmÕ birinci olmuútur. olmuútur. En parlak dönemi ise milli takÕmÕn baúÕnda. 1995 yÕlÕnda Türkiye. UluslararasÕ iliúkilerin yüksek seviyeye ulaúmasÕ ile birlikte ve ABF’nin de çabalarÕyla Azerbaycan basketbolcularÕ 2000 yÕlÕndan itibaren sürekli olarak uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmaya baúlamÕúlardÕr. TakÕmlar her yÕl daha yetenekli ve genç sporcularla temsil olunmaya baúlanmÕútÕr. Sonra uzun bir ara olmuútur (99:104). SSCB’nin ve Azerbaycan’Õn ünlü basketbol hocasÕ Tofik Abbasov’un bulundu÷u 50-60’lÕ yÕllarda yaúamÕútÕr. Bu kapsamda 2002 yÕlÕnda milli takÕmÕn baúÕna Olimpiyat. Bu da Azerbaycan’Õn bütün uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmasÕna olanak sa÷lamÕútÕr. Bu yÕllardan itibaren Azerbaycan basketbol takÕmlarÕ güçlü takÕmlarla mücadele edecek seviyeye ulaúmÕútÕr (44:8-12). 1956 yÕlÕnda milliler SSCB Cumhuriyetleri Spor MüsabakasÕ’nda 6. Gürcistan.takÕmlarÕn teknik ve taktik açÕdan bir hayli yol kat etti÷ini göstermiútir. Rimas Kurtinaytis aynÕ zaman da Gala takÕmÕnÕn da teknik direktörüdür. UluslararasÕ Basketbol Federasyonu’na üye olmuútur. Dünya ve Avrupa ùampiyonu LitvanyalÕ Rimas Kurtinaytis getirilmiútir (44:13-15). 1994 yÕlÕnda Azerbaycan Basketbol Federasyonu (ABF). Azerbaycan’da basketbolun kitleselleúmesi için Celilabad ùehrinde ABF’nin güney bölge úubesi ve Gence’de de ABF’nin bölgesel merkezi kurulmuútur. ii . Bu. Milli Olimpiyat Komitesi. 2005 yÕlÕnda ise yine Kurtinaytis yönetimindeki basketbol milli takÕmÕ øslam OyunlarÕ’nda altÕn madalya 41 . Azerbaycan birçok uluslararasÕ yarÕúmada baúarÕlar elde etmiútir.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi XX.

Bu ünlü güreúçiler 1920’li yÕllarda hem güreúmeye devam etmiúler hem de antrenörlük yapmÕúlardÕr. Devletin spora ilgisi ve deste÷i çok düúük seviyede olmuútur. Sonraki nesil parlak güreúçilerden Reúid Yusifov da son derece güçlü bir güreúçidir (91:106.25). Bu milli spor branúÕnÕn geliúmesi için çeúitli faaliyetlerde bulunmuúlardÕr. Güreú i . Sirk ekiplerinde uzun süre sahneye çÕkan Süleyman. 1917 yÕlÕndan sonra geniú bir alana yayÕlmaya baúlamÕútÕr. Bu güreúçilerden Sali Süleyman ve Reúid Yusifov öne çÕkmÕútÕr (70:24. øvan Poddubniy’in arkadaúÕ.kazanmÕútÕr (82:85). UluslararasÕ turnuvalarda alÕnan bu baúarÕlar basketbolla ilgilenenlerin sayÕsÕnÕ günden güne arttÕrmÕútÕr. sporu genç neslin yetiútirilmesinde önemli bir faaliyet olarak gördü÷ü için güreúle birlikte di÷er branúlara da yo÷un bir ilgi göstermiútir. Azerbaycan’da beden e÷itiminin ilk uygulayÕcÕlarÕndan biri olmuú ve güreúin geliúmesinde önemli katkÕlarda bulunmuútur. Bu da birçok spor branúÕnÕn geliúmesine neden olmuútur. Bu dönemde halk. Ancak. 1920’li yÕllarÕn ortalarÕndan baúlayarak kurultaylarda ve genel kurul toplantÕlarÕnda sporun birçok branúÕnda yarÕúmalar düzenlenmesi yönünde kararlar alÕnmÕú ve bununla ilgili kÕsa zamanda bazÕ tedbirler hayata geçirilmeye baúlanmÕútÕr. 1917’den sonra milli siyasetin bir parçasÕ olarak ülkenin her 42 . Bu uygulamalarÕn sporun geliúmesinde önemli bir payÕ olmuútur. Bu yÕllardan itibaren Azerbaycan’da birçok spor kulübü ve cemiyeti kurulmuútur. Reúid Yusifov yaklaúÕk 50 yÕl güreúmiútir.1. yüzyÕlÕn baúlarÕnda sporla ilgili faaliyetlerde bireysel çabalarÕn a÷ÕrlÕkta oldu÷u görülmüútür. Azerbaycan’da güreúin geliúmesinde ve yayÕlmasÕnda sirklerde ve açÕk alanlarda güreúen güreúçilerin büyük rolü olmuútur. XX. 6.5.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor. Azerbaycan güreú tarihinde Floransa ve Paris Dünya ùampiyonalarÕ’nda iki defa zafer kazanmÕú olan efsanevi güreúçi Sali Süleyman ayrÕ bir yere sahip olmuútur. 1920 yÕlÕndan sonra Azerbaycan güreúçileri ile Rusya’nÕn profesyonel güreúçileri arasÕnda müsabakalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr.107). aynÕ zamanda ö÷rencisidir. Bu kulüplerin ve cemiyetlerinin ise ilk faaliyet alanÕ güreú olmuútur. O.

M Turmuú (2008. sözlü görüúme)’a göre. Rza Bahúeliyev’de di÷er ünlü güreúçiler gibi 43 . Bu siyasetin bir parçasÕ olarak da Azerbaycan’da da beden e÷itiminin geliúmesi için geniú imkanlar yaratÕlmÕútÕr. O tarihte Azerbaycan’Õ iki güreúçi temsil etmiútir. Özellikle Stalin döneminde spor alanÕnda önemli ilerlemeler kaydedilmiútir. Biri spor. ülkeye ilk altÕn madalyayÕ getirmiútir. Azerbaycan’da profesyonel anlamda güreú 1925 yÕlÕndan itibaren kendini göstermeye baúlamÕútÕr. il ve ülke birincilikleri düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. Ülke birincili÷i için yapÕlan müsabakalar 1937 yÕlÕndan itibaren hayata geçirilmiú olsa da. bunu isterken daha çok baúarÕlÕ ve yetenekli sporcularÕ ön plan çÕkarmÕútÕr. Sporu kitlelere yayarak. Stalin devletin bütünlü÷ünü sa÷lamak.tarafÕnda beden e÷itimi kültürü hÕzla geliúmeye baúlamÕútÕr. kendi ideolojisini devam ettirmek ve bu kapsamda halkÕ uyutmak için sporu kullanmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i döneminde devlet halkÕn spor yapmasÕnÕ istemiútir. Sovyetler sportif anlamda çok kaliteli insanlar yetiútirmiútir. aslÕnda Azerbaycan güreúçileri ilk defa SSCB Birincili÷i’ne 1928 yÕlÕnda katÕlmÕúlardÕr. 1946 yÕlÕna gelindi÷inde birçok profesyonel sporcu yetiúmiútir. Her anne ve baba çocuklarÕnÕn ya bir spor branúÕ ile ya da bir müzik türü ile ilgilenmelerini istemiútir. Azerbaycan’Õn adÕ veya Azeri sporcunun adÕ ön planda olmamÕútÕr. Bu sporcularÕ devletin siyaseti u÷runda kullanmÕútÕr. 11 güreúçi içinden 6. ùagayev ise çok iyi bir mücadele vererek. Bu anlayÕú köylerde yaúayan insanlara kadar yerleúmiútir. Bu uygulamalar Azerbaycan halkÕnÕn yaúam tarzÕ haline gelmiútir. HÕzlÕ bir geliúme gösteren güreú sporunda. olmuútur. Her zaman siyasi rejim olan komünizmin adÕ daha önde olmuútur. Sovyetler döneminde halka iki önemli úey verilmiútir. Azerbaycan’da güreúin geliúmesine önemli katkÕlarda bulunan di÷er bir ünlü güreúçi ise Rza Bahúeliyev’dir. insanlarÕn gerçekler peúine düúmesini önlemek istemiútir. Memmedov. 1937 yÕlÕndan itibaren ilçe. Spor devletin gelece÷inin ve halklarÕn barÕúÕnÕn bir vasÕtasÕ olmuútur. Ama. Üst düzeyde spor bilimcileri yetiútirmiútir. 1936 yÕlÕna kadar güreú müsabakalarÕ daha çok bölgesel nitelikte olmuútur. biri de sosyo-kültürel faaliyetlerdir.

1947 yÕlÕnda gençlerde SSCB TakÕm Birincili÷i düzenlenmiútir. 1945’te klasik güreúte 14. Kemander Mecidov ve di÷er güreúçiler Avrupa.34. 1949 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan serbest güreú SSCB Birincili÷i’nde ise. Bu tarihten itibaren AzerbaycanlÕ güreúçiler SSCB milli takÕmÕnda da güreúmeye baúlamÕúlardÕr.sirklerde güreúmiútir. Babayev ve P.. birçok úehirde güreú kulüpleri açÕlmÕútÕr. 1945 yÕlÕna gelindi÷inde ise güreúmeyi bÕrakmÕútÕr. O. UluslararasÕ arenadaki bu ilk önemli baúarÕdan sonra ülkede güreú sporuna olan merak artmÕú. Bu baúarÕ AzerbaycanlÕ güreúçilerin o zamana kadar yakaladÕ÷Õ en iyi baúarÕ olmuútur (70:37). Bu úampiyonada AzerbaycanlÕ güreúçiler üç madalya kazanmÕútÕr. Azerbaycan takÕmÕ. serbest güreúte ise 1. yüzyÕlÕn ilk yarÕsÕna kadar güreúçiler sirk sahnelerinden çÕkmÕúlardÕr. Bu geliúmelerin sonucu olarak Musa Babayev 4 kez Sovyetler Birli÷i úampiyonu. 44 . çok iyi maçlar çÕkararak Sovyetler Birli÷i’ni baúarÕyla temsil etmiúlerdir (70:35-37). bu günlerde de devam etmektedir. aynÕ zamanda 1924-1925’li yÕllarda Azerbaycan’da ilk güreú okulunu kuran kiúidir (70:27. 1950 yÕlÕndan sonra uluslararasÕ birçok güreú turnuvasÕna katÕlmÕútÕr.28. Asya ve Amerika turnuvalarÕnda kazandÕklarÕ zaferleri ile Azerbaycan güreú tarihine adlarÕnÕ yazdÕrmÕúlardÕr (91:107). Güreú sporunun geliúmesinin 60’lÕ yÕllarÕn sonundan baúlayan bir sonraki aúamasÕ. SSCB Birincili÷i düzenlenmiútir. Dünya.30. XX. 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan Reúid Memmedbeyov. Geçen yüzyÕlÕn 50’li yÕllarÕndan itibaren Sovyetler Birli÷i ùampiyonalarÕ’nda yer almaya baúlamÕúlardÕr. Rza Bahúeliyev. 1955 yÕlÕnda yapÕlan SSCB Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. Burada Azerbaycan takÕm halinde üçüncü olmuútur. AzerbaycanlÕlar içinde ilk defa M. bütün Sovyet sporcularÕ ülke savunmasÕ için savaúa katÕlmÕúlardÕr. SSCB’nin savaútan zaferle çÕkmasÕndan sonra her úey normale dönmüútür.35). 46 kez milli úampiyon olmuútur (91:107). Milli takÕm içinde yer alan Azerbaycan’lÕ güreúçiler. kardeúi Muhtar da Universiade OyunlarÕ’nÕn úampiyonu olmuútur (91:107). Dadaúov altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. 1941 yÕlÕnda Almanya’nÕn Sovyetler Birli÷i’ne savaú açmasÕyla birlikte. Mahyaddin Allahverdiyev. Avrupa ve Olimpiyat úampiyonu AydÕn øbrahimov defalarca dünya úampiyonlu÷unu elde etmiú. SSCB. 1938 yÕlÕndan itibaren Azerbaycan takÕm halinde de SSCB Birincili÷i’ne katÕlmaya baúlamÕútÕr. Hazar øsayev. gümüú madalya kazanmÕútÕr.

Dünya. østanbul’da düzenlenen Avrupa Serbest ve Greko-Romen Güreú ùampiyonasÕ’nda Natik Eyvazov altÕn. Farid. Günümüzde Azerbaycan’da Olimpiyat. Bu olimpiyat madalyalarÕnÕn ilki olmuútur. Türkiye. Bu baúarÕlarÕ ABD. Bakü’de düzenlenen Dünya Askeri Oyunlar úampiyonu olmuú. UluslararasÕ Güreú Federasyonu yeni oluúan Serbest ve Greko-Romen Güreú Federasyonu’nu resmen kabul etmiútir. Moskova’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda ise bronz madalya kazanmÕútÕr (82:86-88). güreúçilerin birço÷u uzun yÕllar SSCB milli takÕmÕnda güreúmiú ve birçok baúarÕya imza atmÕúlardÕr. Atlanta (ABD)’da 1996 yÕlÕnda yapÕlan Olimpiyat OyunlarÕ’nda NamÕk Abdullayev finalde ikinci gelerek gümüú madalya sahibi olmuútur. Dört yÕl sonra NamÕk. Gençlik Serbest Güreú ùampiyonasÕ 45 . 1993 yÕlÕnda Azerbaycan adÕna altÕn kazanan ilk sporcular güreúçiler olmuútur. ba÷ÕmsÕz Azerbaycan tarihinde. øran. Avrupa ve SSCB ùampiyonu olan birçok güreúçi bulunmaktadÕr (70:37). Çin’de düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda altÕn.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan’da 1993 yÕlÕndan itibaren bütün alanlarda baúlayan yeni dönemin getirdi÷i de÷iúiklikler. milli takÕma tek altÕn madalya kazandÕran isim olmuútur (91:108). ølham Abbasov gümüú madalyalarÕn sahipleri olmuútur. Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda AmerikalÕ Samuel Hanson’u finalde yenerek altÕn madalya kazanmÕútÕr. I. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi BaúkanÕ ølham Aliyev’in kararÕ ve deste÷i ile. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda galibiyet serisini devam ettiren Farid Mansurov. Rovúan Bayramov. Avustralya. Finlandiya. Almanya ve Bulgaristan’da düzenlenen Avrupa ve Dünya turnuvalarÕnda kazanÕlan galibiyetler takip etmiútir. Çünkü.Azerbaycan’da güreú son yÕllarda da hÕzla geliúme göstermiútir. Bakü’de ilk kez 2001 yÕlÕnda. 2006 yÕlÕnda. hem olimpiyat úampiyonu. øtalya. hem de dünya úampiyonu kimliklerine sahip ilk sporcu olmuútur (55:114). ii . spor dünyasÕnda ve güreúte de yaúanmÕútÕr.

Genel anlamda ise. 2004 yÕlÕnda Azerbaycan’da 1-4 Nisan tarihleri arasÕnda düzenlenen Dünya KupasÕ turnuvalarÕnda güreúçiler kupayÕ kazanmayÕ baúarmÕúlardÕr. Haydar Aliyev. Sidney’de úampiyon olan sporculara ev. Bu úampiyonada Farid Mansurov 1. Buda devletin sporcuya olan ilk maddi desteklerinden olmuútur. Devlet BaúkanÕ olimpiyat oyunlarÕnda úampiyon olan sporcularÕ ve hocalarÕ madalya ile onurlandÕrmanÕn yanÕ sÕra.000 € ödül taahhüdünde bulunmuútur. Azerbaycan Hükümeti günümüzde sporu daha çok desteklemektedir. 2007 Avrupa úampiyonu. para ve bazÕ otomobil úirketleri araba hediye etmiútir. olmuú ve 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ için vize almÕúlardÕr. Bunun sonucunda sporculara verilen bu parayÕ ö÷renen insanlarÕn spora olan ilgisi daha da artmÕútÕr.116. Azerbaycan Milli Lideri Haydar Aliyev’in baúlattÕ÷Õ yaúam úartlarÕnÕ iyileútirme ve sosyal yapÕyÕ geliútirme gelene÷ini de sürdürmektedir (91:109). A Aliyev (2008. Bu sporcular Mariya Stadnik. hem de milli sporcularÕn hazÕrlanmasÕna tahsis edilmektedir. Bakü’de 2007 yÕlÕnda yapÕlan Dünya Güreú ùampiyonasÕ’na 91 ülkeden toplam 811 güreúçi katÕlmÕútÕr.. Çamsulvar Çamsulvarov 3. Azerbaycan CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev spor ve olimpiyat oyunlarÕnda Azerbaycan’Õ layÕkÕyla temsil eden sporculara her türlü deste÷i sa÷lamaktadÕr. Örne÷in. Bu tesisler hem halkÕn kullanÕmÕna.117). baúarÕlÕ olamamÕútÕr. belirlenen hedeflere tam olarak ulaúÕlamamÕútÕr (55:114.düzenlenmiútir. Azerbaycan bayan milli takÕmÕnda ki dört sporcudan üçü lisans almayÕ baúarmÕútÕr. Federasyon BaúkanÕ ve Baúbakan YardÕmcÕsÕ Abbas Abbasov’un burada çok önemli katkÕlarÕ olmuútur (91:108). 1996 Atlanta OlimpiyatlarÕ’nda altÕn madalya alan sporculara 25. sözlü görüúme)’e göre. Milli takÕmÕn Rusya milli takÕmÕnÕ yenmesi tarihi bir galibiyet olmuútur. Onun için bizim sporcular bu iúe daha fazla ilgi duymuúlardÕr. 46 . Yuliya Radkeviç ve Olesya Zamula’dÕr. Dünya Askerler Birincilik YarÕúmasÕ galibi Rovúan Bayramov ise. ùimdiki baúkan ølham Aliyev her yerde olimpiya kompleksleri yapmaktadÕr.

Ama.04. Sovyet döneminde sporculara çok de÷er verilirdi.-VII. Khetag Gayzumov. Navruz Temrezov bronz. . Bayan güreúçi Mariya Stadnik’te bronz madalya kazanÕrken. XXIX. Jabrayil Hasanov gümüú. SSCB milli takÕmÕnda yer alabilmek için çok sÕkÕ elemelerden geçirilmiúlerdir. 38 ülkenin katÕldÕ÷Õ. Azerbaycan’da 33 puanla üçüncü olmuútur (89:24). 2008 yÕlÕnda Dünya Gençler Güreú ùampiyonasÕ’na ev sahipli÷i yapmÕútÕr.noc-aze. 31 Mart.com/vilnius09. Örne÷in. 13. greko-romen stilde Shalva Gadabadze bronz madalya almÕúlardÕr.5 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda düzenlenen Avrupa Büyükler Güreú ùampiyonasÕ’nda serbest stilde Zelimkhan Hüseyinov.østanbul. Azerbaycan’Õn bu olimpiyatlarda en fazla madalya kazandÕ÷Õ branú güreú olmuútur (http://www. Sovyet döneminde Azeri satranççÕlar uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlamamÕúlardÕr.fila-wrestling.2009). Ali øsayev altÕn.6. Zümrüd Kurbangajiyeva gümüú madalya almÕútÕr. 47 . greko-romende 29 puanla Ermenistan ile üçüncü sÕrayÕ paylaúmÕútÕr. Litvanya’nÕn Vilnius úehrinde. SSCB úampiyonalarÕnda 5. T Firdevsi (2008. 05. Khetag Gazyumov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. sözlü görüúme)’e göre. Greko-Romen stilde Türkiye 59 puanla takÕm halinde úampiyon olmuútur.1. Bayanlar takÕm sÕralamasÕnda ise 26 puanla øsveç ile beúincili÷i paylaúmÕútÕr (http://www. Satranç i . takÕm sÕralamasÕnda serbestte 63 puanla birinci olurken.org. dereceyi kazanmak gerekmiútir (79:94).2009). Bayanlarda ise Mariya Stadnik altÕn. Çamsulvar Çamsulvarov. yüzyÕla kadar uzanmaktadÕr (48:170). Pekin Olimpiyat OyunlarÕ’nda Rovúan Bayramov ve Vitaliy Rahimov gümüú. Azerbaycan. 6.6.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da satrancÕn tarihi VI. ùampiyonada øran 50 puanla ikinci olurken. Türk sporculara çok de÷er verilmezdi.03. milliyetçilik de yapÕlÕrdÕ.

milli takÕma Türk sporcu ça÷rÕlmasÕ gerekirken ikinci olan Rus sporcu ça÷ÕrÕlÕrdÕ. Bundan dolayÕ Azeri sporcular yeteneklerini tam anlamÕyla gösterme fÕrsatÕ bulamamÕúlardÕr. yüzyÕldan itibaren süratli bir úekilde geliúmeye baúlayan satranç. Duz-Xutomirski ve N. Dünya satranç tacÕ u÷runa yapÕlan müsabakalarda. ilk defa ülke úampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. satranç sporunu SSCB ile rekabet edebilecek seviyeye getirmiútir (79:93.94). Bir yÕl sonra Azerbaycan satranç tarihinde önemli bir olay yaúanmÕú. dereceyi paylaúarak usta sporcu ünvanÕnÕ kazanmÕúlardÕr. yapÕlan yarÕúmalarÕn kapsamÕ geniúletilmiútir. 100 yÕldan daha fazla bir zaman diliminde 13 dünya úampiyonu çÕkmÕútÕr. Garry Kasparov’un 48 .9). Dört sene sonra 16 yaúÕndaki Mikhail Botvinnik ile birlikte ilk defa SSCB ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlar (Moskova 1926). Ünlü Sovyet satranç ustalarÕ özellikle. Vladimir Andreeviç çok iyi bir pedagog olmakla birlikte. halk tarafÕndan da yo÷un ilgi duyulan bir spor branúÕ olmuútur. ikincili÷i Rus sporcu aldÕ÷Õnda. Bunlardan 13. AynÕ yÕllarda “Bakinski Raboçi” gazetesindeki özel satranç köúesi de Bakü’de satrancÕn geliúmesinde önemli bir rol oynamÕútÕr (96:8. Dünya SavaúÕ’ndan sonraki yÕllarda Azerbaycan’da satranç büyük bir hÕzla yayÕlmaya devam etmiútir. Azerbaycan satranç okulunda yetiúmiútir. Milli takÕm aynÕ yÕl Trans-Kafkasya Birincili÷i’ni kazanmÕútÕr. IX. 5. Onlar satranç oyununun teknik ve takti÷i ile ilgili dersler vermiúlerdir. Makagonov ise bireysel sÕralamada birinci olmuútur. 1933 yÕlÕnda Bakü’de düzenlenen satranç konferansÕndan sonra. Bakinski Raboçi gazetesinin satranç úubesi de dünyanÕn ünlü satranççÕlarÕnÕ amatörler ile bir araya getirmiú ve müsabakalar organize etmiútir. F. II. Bu zaman zarfÕnda Azerbaycan’da birçok satranç ustasÕ yetiúmiútir. Azerbaycan’da satrancÕn geliúmesine baktÕ÷ÕmÕzda ilk akla gelen isim Vladimir Andreeviç Makagonov’dur. Dünya ùampiyonu olan Garry Kasparov. 1920’li yÕllarda Azerbaycan’da ilk satranç dernekleri kurulmaya baúlanmÕútÕr. Ba÷Õrov satranççÕlar arasÕnda ilk defa uluslararasÕ grossmaster (büyük usta) ünvanÕnÕ almÕútÕr. Bu Azerbaycan için önemli bir geliúme olmuútur. 60-70’li yÕllar Azerbaycan’da satrançta önemli galibiyetlerin yaúandÕ÷Õ yÕllar olmuútur.Müsabakalar sonucunda birincili÷i Türk sporcu. Birçok defa Azerbaycan úampiyonu olan V. Kendisi 19 yaúÕnda Bakü birincisi olmuútur. Rudnev Bakü’ye davet edilmiútir. ve 6.

baúarÕlarÕ bu oyuna olan ilgiyi büyük ölçüde arttÕrmÕútÕr.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕyla satranççÕlar bütün turnuvalara Azerbaycan bayra÷Õ altÕnda katÕlma imkanÕ bulmuúlar ve önemli baúarÕlara imza atmaya baúlamÕúlardÕr (79:94).12). Dünya ùampiyonu Anatoly Karpov’u kabul etmesi. birçok kulüp ve satranç merkezleri kurulmuútur. birçok yetenekli satranççÕlar yetiútirilmiú ve dünya úampiyonu olmuúlardÕr (96:9-11). Birçok satranç okulu kapatÕlmÕú. Azerbaycan’da satrancÕn geliúmesinde önemli bir rol oynamÕútÕr. 1985 yÕlÕnda Aynur Sofiyeva. Bu olumlu adÕmlar neticesinde kÕzlar ilk büyük baúarÕlarÕnÕ kazanmÕúlardÕr. Haydar Aliyev’in 1998 yÕlÕnÕn Ocak ayÕnÕn ilk günlerinde 12. Azerbaycan’da Dünya ve Avrupa úampiyonlarÕ ortaya çÕkmÕú ve Azerbaycan dünyada satranç dalÕnda lider ülkeler arasÕna girmiútir (79:93). Firuze Velihanova ve Ülviye Sultanova’dan oluúan takÕm SSCB’nin son dönemlerinde düzenlenen satranç úampiyonalarÕndan birinde birincili÷i elde etmiúlerdir (79:94). 14 uluslararasÕ usta. Bunun sonucunda genç satranççÕlar uluslararasÕ birçok yarÕúmada büyük baúarÕlar kazanmÕúlardÕr (96:11. Azerbaycan’da satranç her zaman devlet tarafÕndan desteklenmiútir. çocuk satrancÕna devlet deste÷inin arttÕrÕlmasÕ yönünde kararlar alÕnmasÕ. Bu ilk aúama Haydar Aliyev’in kiúisel destekleri neticesinde gerçekleúmiútir. 70’li yÕllarda satranca gösterilen ilgi neticesinde ülkenin her tarafÕnda satranç okullarÕ. birçok okulun binasÕ bakÕmsÕzlÕk yüzünden kullanÕlamaz hale gelmiútir. ii . Bu sayede. kÕsmen devlet ve özel kurumlar tarafÕndan zapt olunmuú. 6 UluslararasÕ Satranç Federasyonu (FIDE) ustasÕ ve 4 uluslararasÕ dereceli hakem yetiútirilmiútir (96:11). Azerbaycan Cumhuriyeti’nin baúkanÕ Haydar Aliyev’in deste÷i sayesinde son 20 yÕlda 7 uluslararasÕ grossmaster. Fakat 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda satrançta bir duraklama yaúanmÕútÕr. 90’lÕ yÕllarÕn ortasÕndan baúlayarak satranç uzmanlarÕ Azerileri uluslararasÕ arenada elde ettikleri baúarÕlarla sevindirmiúlerdir. 49 . 1998 yÕlÕna gelindi÷inde satranç tekrar canlanmaya baúlamÕútÕr. Azerbaycan’da satranç bugün en popüler ve hÕzlÕ geliúen spor dallarÕndan biri haline gelmiútir.

Türkan Mamedyarova. Bu yÕllarda satranca yeni baúlayan çocuklar bugün milli takÕmda yer almaktadÕrlar. daha sonra de÷iúik yaú gruplarÕnda da beú defa Avrupa ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya almÕútÕr. Azeri sporcular 1995 yÕlÕndan itibaren katÕldÕklarÕ önemli müsabakalardan 30’dan fazla madalya ile ülkelerine dönmüúlerdir. Bugün bu okullarÕn çalÕúmalarÕ etkinliklerini büyük ölçüde yitirdi÷i için reforma ihtiyaçlarÕ vardÕr. AyrÕca hepsinin genç bir sporcu olmasÕ da önemlidir. økisi de farklÕ yaúlarda Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nda dereceye girmiú ve birincili÷i kazanmÕú. Teymur Recebov. sÕrada yer almÕútÕr (80:96). Birçok defa Azerbaycan úampiyonu olmuútur (48:171). Azerbaycan Satranç Federasyonu (ASF). 1992 yÕlÕnda FIDE’ye üye olmuútur (96:12). SSCB’de popüler olan bu okullar 50 . Teymur Recebov. ASF.95).Bakü’de 2001 yÕlÕnda yapÕlan ülke úampiyonasÕnda Pervane øsmayÕlova birinci olmuútur. Kadir Hüseyinov. Bu baúarÕlarÕn süreklilik gösterece÷ini umut ettiklerini belirten milli takÕm antrenörü Fikret Sideifzade úunlarÕ söylemiútir: “Bunun içinde mevcut problemleri çözmek gerekiyor. Zeynep Mamedyarova. bölgedeki yetenekli çocuklarÕ tespit ederek senede birkaç kez Bakü’ye davet etmek ve ülkenin en iyi satranç ö÷retmenleri gözetiminde e÷itim almalarÕnÕ sa÷lamaktÕr. Vugar Haúimov. çeúitli uluslararasÕ turnuvalarda úampiyon olmuúlardÕr. Pervane 1992 yÕlÕnda 10 yaú grubunda Dünya úampiyonu olmuútur. Bu okullarÕn iúleyiú tarzÕ. 2006 yÕlÕnda dünya sÕralamasÕnda 11. øki yÕl sonra Avrupa úampiyonu. ùehriyar Mamedyarov. Azerbaycan’Õn en iyi satranççÕlarÕ olarak bugün Teymur Recebov ve ùahriyar Mamedyarov’u göstermek mümkündür. 2002 yÕlÕnda Slovenya’da düzenlenen Satranç Olimpiyat OyunlarÕ’nda en genç takÕm Azeri takÕmÕ olmuútur. özellikle bir zamanlar Azerbaycan’da satranç sporunun geliúimine önemli katkÕda bulunan bölge okullarÕnÕn sorunlarÕnÕ çözmek gerekmektedir. Rauf Mamedov ve NamÕk Kuliev Azerbaycan’Õn en önemli sporcularÕdÕr. ülkede bütün satranç harekatÕnÕ yürüten ve yöneten en önemli kuruluútur. økisi de uluslararasÕ listelerde ilk 20’de yer almaktadÕr (79:94. OyuncularÕn yaú ortalamasÕ 16-17’dir. Ben daima bir nevi açÕk ö÷retim okullarÕnÕn açÕlÕúÕ meselesini gündeme getiririm.

Botvinnik. Fisher. Rublevskiy gibi sporcular uluslararasÕ ün kazanmÕútÕr”. Kasparov. ùeki’de bayanlar satranç turnuvasÕ düzenlenmiú ve turnuvaya birçok satranççÕnÕn katÕldÕ÷ÕnÕ” ifade etmiútir (79:95). Kramnik. Bakü Birincili÷i’ne 5 yaúÕnda katÕlmÕú. AmacÕmÕz. 51 . 11 yaúÕndan beri “satranç ustasÕ”. hatta bazÕ yarÕúmalarÕ da kazanmÕútÕr (48:170). Teymur Recebov. 2005’te de. onu ek olarak da olsa yeniden yayÕnlamaktÕr. Polgar hakkÕnda). Avrupa ùampiyonasÕ’nÕ kazanmÕútÕr (bu dünya rekoru úuana kadar kÕrÕlamamÕútÕr).sayesinde. Fikret Sideifzade: “Bir zamanlar ‘Satranç gazetesi’ adlÕ bir yayÕn organÕmÕz vardÕ. FransÕz Chess Club ve Saraybosna’nÕn Bosna adlÕ kulüplerinin üyesi olarak. 18 yaúÕndakilerle yarÕúarak. Ancak birçok olumlu geliúme de var. 2005 yÕlÕnda Avrupa ikincisi olmuútur. Azerbaycan dilinde yayÕnlanan kitaplara büyük ihtiyacÕmÕz var. “SatrancÕn Dahi ÇocuklarÕ” adlÕ kitap yayÕnlanmÕútÕr (Kapablanka. “Yeni asÕr” adlÕ dünya takÕmÕnÕn üyesi olarak. Moskova’da yapÕlan satranç Grand Prix yarÕúmasÕnda finale kalmÕú. CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev KupasÕ’nda zafer kazanmÕú. ASF. Kasporov. 2 defa Avrupa ùampiyonlarÕ KupasÕ’nÕ kazanmÕútÕr. Bu kitapta ayrÕ bir bölüm Teymur Recebov’a ayrÕlmÕútÕr (80:99). Dünya úampiyonlarÕ Anatoliy Karpov ve Garry Kasparov’a karúÕ zafer kazanan yeryüzündeki en güçlü satranç oyuncularÕndan biridir. Satranç literatürü konusunda da ciddi zorluklar yaúÕyoruz. MayÕs ayÕnda Umummilli Liderimiz Haydar Aliyev anÕsÕna ‘CumhurbaúkanlÕ÷Õ KupasÕ’ adÕ altÕnda uluslararasÕ bir satranç festivali organize etmiútir. bu takÕmÕn Kremlin’de Rusya takÕmÕna karúÕ kazandÕ÷Õ zafere katÕlmÕútÕr. Teymur. 12 yaúÕndayken. 2004 Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya kazanmÕú. 13 yaúÕndan beri ise “büyük satranç ustasÕ” (grossmaster) ünvanÕna sahiptir (o anda satranç tarihinin en genç “büyük satranç ustasÕ” olmuútur). Dünya ve Avrupa gençler yarÕúmalarÕnda 7 defa baúarÕ kazanmÕú (bunlardan 5’inde altÕn madalya almÕú). birçok prestijli uluslararasÕ Grossmaster turnuvasÕnda zafer ve ödül kazanmÕútÕr. Milli takÕm antrenörünün düúüncesine göre bugün en önemli sorunlarÕndan biri de özel satranç yayÕnÕnÕn olmamasÕdÕr. 2006 yÕlÕnda Rusya’da. Tivyakov.

Azerbaycan satranç takÕmÕ. 2004 yÕlÕnda yapÕlan Satranç Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya almÕútÕr. süper turnuva Hooghoven-2007’de zafer kazanmÕú. Vugar Haúimov 19.. süper turnuvalarda dereceye girmiú.ùahriyar Mamedyarov ise. yÕlda dört defa dünyanÕn en iyi satranççÕlar listesini yayÕnlamaktadÕr. Ocak 2009’da açÕklanan en iyi yüz listesinde Teymur Recebov 6. 13. olmuútur (www. 2006 yÕlÕnÕn en güçlü yarÕúmasÕ olmuútur.com. iki defa 20 yaú altÕ oyuncular kategorisinde dünya úampiyonu olmuú. úu an dünyadaki 1158 büyük usta arasÕna girmiútir (102:105. Azeri satranç antrenörü Sarhan Guliyev 2000’li yÕllarÕn baúÕndan 2004’e kadar Türk milli takÕmÕnÕ çalÕútÕrmÕútÕr..107). 52 . olmuútur (48:171. 2008 yÕlÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkeklerde 6. bayanlarda ise 24. ikincisi ise øspanya’da gerçekleúmiútir. sÕrada yer almaktadÕr.2009).dresden. Teymur. Azerbaycan ülkeler sÕralamasÕnda erkeklerde 5. 8 yaúÕnda satranç oynamaya baúlamÕú.172). di÷er üç maçta da berabere kalmÕútÕr. Teymur Recebov 2003 yÕlÕndaki Linares turnuvasÕnda Garry Kasparov ile yaptÕ÷Õ maçÕn birini kazanmÕú.. Linares turnuvasÕ veya basÕnda anÕldÕ÷Õ gibi “Dünya Turnuva ùampiyonasÕ” veya “Satranç Wimbeldon’u”. durumdadÕr (http://ratings. Günümüzde Türkiye Satranç Federasyonu’na ba÷lÕ olarak Antalya’da bölge antrenörlü÷ü yapmaktadÕr. (102:105). Teymur Recebov turnuvayÕ ikinci olarak bitirmiútir (80:98). Teymur Recebov bu turnuvada dünyanÕn bir numarasÕ Veselin Topalov’u yenmeyi baúarmÕútÕr. FIDE her yÕl.03.. 2003 yÕlÕnda Grossmaster ünvanÕ alarak.fide. DünyanÕn ilk 100 en güçlü satranççÕlar listesinde Azerbaycan satranççÕlarÕ da bulunmaktadÕr (96:13). Rauf Mamedov 94. ùehriyar Mamedyarov 18.03.2009). 2005 yÕlÕnda øsveç’te düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’nda 40 takÕm arasÕndan 9.org. birçok açÕk turnuvanÕn galibi olmuú. 30. Kadir Hüseyinov 62. Bu yÕl bu turnuva iki ülkede yapÕlmÕútÕr: Birinci aúama Meksika’da. bayanlarda 31..

Bu derne÷in antrenörlü÷ünü Fayerman ve Tasalov yapmÕúlardÕr. 1927 yÕlÕnda Azerbaycan boksörleri I. AynÕ yÕl içinde Azerbaycan boksörleri kendi aralarÕnda úehirlerarasÕ yarÕúmalar yapmÕúlardÕr. YayÕncÕlar Birli÷i ve Merkezi Beden E÷itimi Evi (Azerbaycan Devlet Filarmonisi) boks dernekleri kurmuú ve bu derneklere S.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da boks XX. Boks i . A. Bu dernek çatÕsÕ altÕnda baúarÕlÕ sporcular yetiútirilmiú ve boksta Azerbaycan’a baúarÕlar getirmeye baúlamÕúlardÕr. Tolstoy ve A. 1923 yÕlÕnda L. 1926 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Azerbaycan’Õn en güçlü boksörleri ilk defa Kafkasya Birincili÷i’ne katÕlmÕúlardÕr. 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda Bakü’de boks dernekleri açÕlmaya baúlanmÕútÕr. 1930 yÕlÕnda Azerbaycan boksörlerinin spor hayatÕnda önemli bir olay gerçekleúmiútir. Azerbaycan’da boksun geliúmesinde. Kaçunas’Õn yönetiminde faaliyet gösteren dernek di÷erlerinden daha fazla öne çÕkmÕútÕr.6. Bu yÕllarda Bakü’ye gelen Rusya ve Avrupa ülkelerinin petrol úirketlerinin iúçi ve mühendisleri bu spor branúÕnÕ da beraber getirmiúlerdir. Azerbaycan Boksörler Birli÷i ilk defa 1924 yÕlÕnda Boks Federasyonu’nu kurmuútur. A. Onlar ilk defa Türk milli takÕmÕ ile uluslararasÕ bir müsabaka 53 . ùmidt fabrikasÕnda çalÕúan metal iúçileri bir boks derne÷i kurmuútur. Tolstoy vb. V. Kapeloviç. Azerbaycan boksörleri 1929 yÕlÕnda Kafkasya úampiyonu olmuúlardÕr. Bunlardan Sovyet Esnaf ve Sanatkarlar Birli÷i’nde. AynÕ yÕl yapÕlan SSCB SpartakiadasÕ’nda mücadele eden boksörler iyi sonuçlar elde etmiúlerdir. O. Sovyet Esnaf ve Sanatkarlar Birli÷i. yüzyÕlÕn baúlarÕnda geliúmeye baúlamÕútÕr.7. Bir yÕl sonra boksörlerden V. Kafkasya SendikacÕlar SpartakiadasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. güçlü boksörler ile birlikte bir dizi galibiyet kazanmÕú ve onlara çok úey ö÷retmiútir. A÷alarov Sovyet sporunu uluslararasÕ turnuva ve yarÕúmalarda temsil eder duruma gelmiúlerdir. Kaçunas.1. teknik ve taktik seviyesinin daha da yükselmesinde Bakü’ye gelen Kaçunas’Õn büyük rolü olmuútur. baúkanlÕk yapmÕúlardÕr.

birçok ünlü boksörün spor hayatlarÕna son noktayÕ koymalarÕ ile. AynÕ yÕl Moskova’da SSCB’nin II. Dünya SavaúÕ ülkede boksun geliúmesine a÷Õr darbe vurmuútur. Bu yarÕúlar II. vatanlarÕnÕ savunmaya gitmiúlerdir. Birçok kez SSCB úampiyonu olmuú L. Dünya SavaúÕ’na kadar her yÕl yapÕlmÕútÕr. Güzel geleneklere sahip olan Azerbaycan Boks Okulu’nda yeni yetenekli genç boksörler yetiúmeye baúlamÕútÕr. 1937 yÕlÕnda A. 1950 yÕlÕnda yapÕlan SSCB KupasÕ’nda Bakü’nün Bolúevik Gönüllü ødman Cemiyeti’nin sporcularÕ iyi dereceler almÕúlardÕr. boksta bir müddet ilerleme kaydedilememiútir. Bakü’nün büyük fabrika ve petrol úehirlerinde yeni boks úubeleri faaliyete baúlamÕútÕr. ø. Genç boksörlerin hazÕrlÕk merkezi Dinamo. 1930’lu yÕllarÕn ilk yarÕsÕnda Azerbaycan boksunda hÕzlÕ bir geliúme yaúanmÕútÕr. A÷alarov. 1951 yÕlÕnda gerçekleútirilen SSCB Birincili÷i’nde Azerbaycan’lÕ boksör Mehdi Askerbeyov bronz madalya kazanarak ülkenin en güçlü boksörleri arasÕna dahil olmuútur.gerçekleútirmiúlerdir. Odinov Sovyetler Birli÷i’nin en güçlü sporcularÕ arasÕna girmiútir. A. Bu ilk müsabakada Türk milli takÕmÕ galip gelmiútir. Burada Azerbaycan’lÕ sporcular galip gelmiúlerdir. Boksörler SSCB’nin en güçlü sporcularÕ arasÕna girmiúlerdir. 1930’lu yÕllarÕn sonuna gelindi÷inde birçok baúarÕlÕ ve yetenekli boksör yetiúmiútir. Kitasov ve N. Sonraki yÕllarda köylerde dahi boks geliúmeye baúlamÕútÕr. Kayurov. N. takÕm sÕralamasÕnda 8. Birçok Bakülü boksör bu geleneksel yarÕúlara birçok kez katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar kazanmÕúlardÕr. 1956 yÕlÕnda SSCB 54 . Danimarka ve øsveç iúçi kulüplerinden olan boksörler uluslararasÕ bir turnuva için Bakü’ye gelmiúlerdir. olmuúlardÕr. Savaútan sonra ülkede boks yeniden diriliú sürecine girmiútir. øki yÕl sonra Azerbaycan takÕmÕ Türk milli takÕmÕnÕ yenerek rövanúÕnÕ almayÕ baúarmÕútÕr. Bu yÕllarda en güçlü boksörler ellerine silah alarak. Kayürov’a SSCB spor ustasÕ ünvanÕ verilmiútir. 1933 yÕlÕnda øngiltere. Ferdi Birincili÷i yapÕlmÕútÕr. Spartak. Kitasov ve di÷er birçok boksör cepheden geri dönmemiúlerdir. 1956 yÕlÕna kadar Azerbaycan’Õn genç boksörleri birçok ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕyla ülkelerini temsil etmiúlerdir. AynÕ zamanda birçok sporcu da SSCB milli takÕmÕ içinde uluslararasÕ müsabakalara katÕlmÕútÕr. Kryuçkov ve ø. 1947 yÕlÕnda yapÕlan SSCB Birincili÷i’nde Azerbaycan boksörleri. N. II. Aúumov. Neftyanik cemiyetleri ve gençler okulu olmuútur. 1950 yÕlÕna kadar.

Ceyhun ùerifov gümüú madalya kazanmÕúlardÕr. 1958 yÕlÕ Azerbaycan boksörleri için baúarÕlÕ bir yÕl olmuútur. SSCB SendikacÕlar Birli÷i’nin SpartakiadasÕ’nda SSCB spor ustalarÕ T. BabanlÕ gümüú. ùamayev SSCB milli takÕmÕna katÕlmÕúlar ve birçok uluslararasÕ turnuvada baúarÕlÕ bir úekilde mücadele etmiúlerdir. 1960’lÕ yÕllarÕn sonuna do÷ru boksta bir düúüú gözlenmiútir. 1965 yÕlÕna kadar. Rövúen 55 . Afrika ve Amerika’da yapÕlan birçok turnuvada hem gençlerde hem de büyüklerde önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir (4:13-24). Babayev ve G. Avrupa. 20 yÕl aradan sonra Azerbaycan milli takÕmÕ II. Azerbaycan milli takÕmÕ bu büyük yarÕúmada bir gümüú madalya kazanmÕú ve 18 takÕm arasÕndan 11. ilk defa 4. Bu Spartakiada’da genç boksör A÷can Abiyev çok iyi mücadele ederek ilk defa Spartakiada úampiyonu olmuútur. 1958 yÕlÕnda. S. 1990 yÕlÕnda østanbul’da ilk defa Azerbaycan milli takÕmÕ uluslararasÕ boks turnuvasÕna katÕlmÕútÕr. Türkiye’de 1991 yÕlÕnda Ahmet Cömert adÕna yapÕlan turnuvaya katÕlmÕútÕr. Ceyhun ùerifov bu turnuvada altÕn madalya. Valeh Aliyev ise gümüú madalya kazanmÕútÕr (2:15). Eldar Abilov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. gerekse sendikalar arasÕnda yapÕlan yarÕúmalarda ve birçok uluslararasÕ spor organizasyonunda Azerbaycan’lÕ boksörler önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. uluslararasÕ turnuvasÕnÕ gerçekleútirmiútir. Azerbaycan’da yapÕlan bu turnuvada øran milli takÕmÕnÕ yenmiúlerdir.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazandÕktan sonra. AynÕ yÕlÕn Eylül ayÕnda øzmir’de yapÕlan boks turnuvasÕnda Hanlar Mehmudov bronz. Muradov. olmuútur. 1970’li ve 80’li yÕllarda bu düúüúün nedenleri ortaya çÕkarÕlmÕú ve birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. K. Bu turnuvada Hüseyin Memmedov bronz. Hüseynov bronz madalya kazanmÕúlardÕr.halklarÕnÕn SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan boksu için önemli bir geliúme olmuútur. olmuútur. gerek üniversiteler arasÕnda. O. SporcularÕn bu baúarÕlarÕndan sonra D. 1965 yÕlÕnda gençler arasÕnda yapÕlan SSCB TakÕm Birincili÷i’nde Azerbaycan milli takÕmÕ baúarÕlÕ müsabakalar yaparak. 1957 yÕlÕnda boks milli takÕmÕ Kafkasya ve Moldova Cumhuriyetleri’nin SpartakiadasÕ’nda bütün takÕmlarÕ yenmiútir. Bu yÕllarda Azerbaycan’lÕ boksörler Asya. Gurbanov. Ankara’da Atatürk adÕna yapÕlan uluslararasÕ boks turnuvasÕnda Vagif Mirzeyev altÕn. ii .

1992 yÕlÕnda. toplamda ise 81 madalya kazanÕlmÕútÕr (48:118). øsmayÕlov üçüncü olmuútur. 2001 yÕlÕnda Bakü’de ilk defa yapÕlan Dünya Gençler Boks ùampiyonasÕ’nda ve Liverpool’da yapÕlan Avrupa Gençler Birincili÷i’nde Azerbaycan’lÕ boksörler iyi neticeler elde etmiúlerdir (4:25-28). Azerbaycan boks tarihinde altÕn madalya alan ilk sporcu olmuútur. 1994 yÕlÕnÕn Haziran ayÕnda. Rüfet Aslanov bronz. Bu Azerbaycan boks tarihinde ülkeye gelen ilk olimpiyat madalyasÕ olmuútur. Hüseynov Azerbaycan tarihinde ilk defa Avrupa ùampiyonu olan sporcudur. A. Memmedov beúinci olmuútur. 56 . Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin Rektörü Profesör A÷can Abiyev UluslararasÕ Boks Federasyonu øcra Komitesi’ne üye olmuútur. Abiyev’in ülkede boksun geliúmesinde önemli katkÕlarÕ olmuútur. Avustralya’nÕn Sidney úehrinde yapÕlan XXVII. Ali øsmayilov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. toplamda ise 52 madalya alÕnÕrken. 2003 yÕlÕnda uluslararasÕ turnuva ve úampiyonalarda 18 altÕn. 2004 yÕlÕnda 28 altÕn. AynÕ yÕl Azerbaycan Boks Federasyonu’nun BaúkanÕ. 1992 yÕlÕnda øskoçya’nÕn Edinburg úehrinde yapÕlan Avrupa Birincili÷i’nde Adalet Memmedov.Hüseynov ise altÕn madalya kazanmÕúlardÕr (4:24). Amerika’nÕn Atlanta úehrinde yapÕlan XXVI Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’na dahil olan boks müsabakasÕnda A. 13 gümüú ve 21 bronz. Reúat Süleymanov ise gümüú madalya kazanmÕúlardÕr. SSCB’nin da÷ÕlmasÕ ve ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilan edilmesi ile birlikte Azerbaycan Boks Federasyonu hem UluslararasÕ (AIBA) hem de Avrupa (EABA) Amatör Boks Birli÷i’ne üye olmuútur (2:11). Azerbaycan takÕmÕ 28 ülke içinden ikinci olmuútur. 1999 yÕlÕnda Bakü’de ilk defa yapÕlan gençler Avrupa Birincili÷i’nde AzerbaycanlÕ sporcular baúarÕlÕ bir úekilde mücadele ederek ülkelerini temsil etmiúlerdir. 2000 yÕlÕnda Finlandiya’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda A. 1996 yÕlÕnda Adalet Memmedov ve ølham Kerimov XXVI Yaz Olimpiyat OyunlarÕ için lisans alan iki sporcudur. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Vügar Alekberov bronz madalya kazanmÕútÕr. Bu durumu 20032004 yÕllarÕnda alÕnan madalyalardan anlamak mümkündür. 1995 yÕlÕnda ElazÕ÷’da yapÕlan ilk Gençler Avrupa ùampiyonasÕ’nda Sahib Ba÷Õrov. 28 gümüú ve 25 bronz. altÕn madalya almÕútÕr. 1993 yÕlÕnda Bursa’da veteranlar arasÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda R. Tayland’Õn Bankok úehrinde yapÕlan Dünya KupasÕ yarÕúmalarÕnda Rövúen Hüseynov.

geçen yüzyÕlÕn 40’lÕ yÕllarÕnda baúlamÕútÕr. 2005 yÕlÕnda Estonya’da yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’nde genç boksör Samir Memmedov altÕn madalya kazanmÕútÕr.8. Azerbaycan takÕmÕ bu yarÕúlarda bronz madalya almÕútÕr (48:126. 1956 yÕlÕnda kurulmuú ve iki spor dalÕyla. akrobasi ve artistik cimnastik ile ilgili çalÕúmalarÕna baúlamÕútÕr (13:113). Bu. Ritmik cimnasti÷in geliúimi. 2006 yÕlÕnda Bakü’de Dünya KupasÕ yarÕúÕ yapÕlmÕútÕr.03. Azerbaycan’da ritmik cimnasti÷in temelini Nadejda Merkulova atmÕútÕr (48:150). uluslararasÕ cimnastik turnuvasÕna katÕlmÕútÕr. 13. Azerbaycan Cimnastik Federasyonu (ACF). Çin’in baúkenti Pekin’de 2008 yÕlÕnda yapÕlan Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan’Õn madalya aldÕ÷Õ branúlardan biri de boks olmuútur. 57 kg’da mücadele eden Shahin ømranov bronz madalya kazanmÕútÕr (en. SSCB milli takÕmÕnda Almanya’da yapÕlan 1. Yunanistan’Õn Atina úehrinde 2004 yÕlÕnda düzenlenen XXVIII. AynÕ yÕl içinde yapÕlan birçok uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan’lÕ sporcular önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir (4:28-30). Azerbaycan’lÕ cimnastikçiler ilk defa 1947 Tallinn TurnuvasÕ’nda adlarÕnÕ dünyaya duyurmuúlardÕr. 1961 yÕlÕnda Lina Vinnikova. Tayland’da yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda altÕn madalya kazanmÕútÕr.2009).Sovyet Dönemi Azerbaycan’da cimnastik branúlarÕ arasÕnda ritmik cimnastik daha geliúmiútir. 2003 yÕlÕnda ilk defa A÷asi Memmedov. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda. Bu Azerbaycan spor tarihinde bokstaki ilk dünya úampiyonlu÷u olmuútur. 8 ülkeden 100’den fazla sporcu katÕlmÕútÕr.1. 6.127). Bruvestnik Spor Cemiyeti’nin sporcusu olarak birçok kez SSCB 57 .cn. Azerbaycan’lÕ boksörler Fuad Aslanov ve A÷asi Memmedov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Cimnastik i . Azerbaycan’lÕ cimnastikçinin dünya arenasÕna ilk çÕkÕúÕ olmuútur. Azerbaycan milli televizyonuyla aynÕ yÕlda. 1963 yÕlÕnda Bulgaristan’da yapÕlan UluslararasÕ Ö÷renci SpartakiadasÕ’nÕn galibi olan Lina.beijing2008.Azerbaycan boks tarihinde.

Dünya Ritmik Cimnastik ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Spor dünyasÕ. Azerbaycan ritmik cimnasti÷indeki asÕl dönüm noktasÕ ise 2002 yÕlÕnda Mehriban Aliyeva’nÕn Azerbaycan Cimnastik Federasyonu BaúkanÕ olmasÕ ile olmuútur. øki defa Azerbaycan úampiyonu olmuú Dinare Nebiyeva 1995 yÕlÕnda Türkiye’nin Antalya ilinde yapÕlan uluslararasÕ gençler festivalinde birinci olmuútur. 1996 yÕlÕnda ise. kuruluútan bir süre sonra çalÕúmalara uzun yÕllarÕ kapsayan bir ara vermiútir (13:113). 2003 A÷ustos ayÕnda Bakü’de A kategorisinde Ritmik Cimnastik Dünya KupasÕ Eleme TurnuvasÕ düzenlenmiútir. Bu önemli turnuvalarÕn ilkinde Azerbaycan’Õ temsil eden Dinara Gimatova. Zamanla trambolin de yeni bir dal olarak Cimnastik Federasyonu çalÕúma programÕna dahil olmuútur (13:113. Macaristan’da düzenlenen 26. 1 gümüú ve 2 bronz madalyanÕn sahibi olmuútur. 1997-99 yÕllarÕnda 3 defa ülke úampiyonlu÷unu kimseye vermeyen cimnastikçi. “Hazar Grand Prix” turnuvasÕnda birinci olmuútur. Federasyonun kÕsa zaman içinde birçok faaliyet gerçekleútirmiútir (48:152). olmuútur. Nurcahan Aliyeva. Ba÷ÕmsÕz Devlet Toplulu÷u takÕmÕ kadrosundaki Valeri Belenki’nin Olimpiyat ùampiyonu oldu÷u 1992 Barcelona Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azeri cimnastikçileri yeniden tanÕmÕútÕr.úampiyonu olmuútur. Buralarda birçok sporcu yetiútirilmiútir (48:151). øsrail’de yapÕlan uluslararasÕ turnuvada 3. 2004 Atina 58 . Nergiz Celilova ve Larisa Sidorava Azerbaycan’Õn ritmik cimnastikteki uluslararasÕ dereceye sahip hakemleridir. Natalya Bulanova da iki defa Azerbaycan úampiyonu olmuú. ii . Bu sporcularÕn devamÕnda Azerbaycan’da arka arkaya birçok zafere imza atan ritmik cimnastikçi Nurcahan Aliyeva olmuútur. ACF. Kariyerini bitiren Nurcahan Aliyeva hayatÕna ritmik cimnastik hakemli÷i yaparak devam etmektedir. önemli uluslararasÕ turnuvalarda Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil etmiú. Ritmik cimnasti÷in geliúmesi için Azerbaycan’da çeúitli spor cemiyetlerinin bünyesinde úubeler açÕlmÕútÕr.114). ACF. bazÕ uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. UluslararasÕ Jimnastik Federasyonu’na ve Avrupa Cimnastik Birli÷i’ne üye olmuútur.

Dinara Gimatova.Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlma hakkÕnÕ elde etmiútir. olmuúlardÕr. Turnuvaya 24 ülkeden 105 sporcu katÕlmÕútÕr. bu olimpik spor branúÕnda ilk defa bu çapta bir organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. 2004 Kiev Avrupa úampiyonasÕ. olmuútur. Azerbaycan. son hazÕrlÕklar yapÕlmÕú ve Bakü’de A kategorisinde Ritmik Cimnastik Dünya KupasÕ Eleme TurnuvasÕ düzenlenmiútir (13:114. 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise. 2004 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda Moskova’da yapÕlan Dünya KupasÕ finallerine Dinara Gimatova ve Anna Gurbanova’da katÕlmÕútÕr. olmuútur (48:153-155. Anna Gurbanova 8. Anna Gurbanova ve Vefa Hüseynova. DünyanÕn 24 en güçlü ritmik cimnastikçisi arasÕnda yer alan sporcu olimpiyatlarda 14.. 21 takÕmda gruplarda mücadele etmiútir.115). olmuútur. Bu iki grup yarÕúmalarÕnÕn neticesinde Azerbaycan takÕmÕ 21 takÕm arasÕndan 11. Azerbaycan ritmik cimnastik tarihinde ilk defa 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan’lÕ cimnastikçi Dinara Gimatova katÕlma hakkÕ elde etmiútir. Azerbaycan’lÕ cimnastikçiler 3 çember ve 2 lobut yarÕúmasÕnda 11.158-165). Azerbaycan milli takÕmÕ finalde yarÕúmÕú ve 9. Bu úampiyonaya Azerbaycan üç sporcu ile katÕlmÕútÕr: Dinara Gimatova. 2005 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Azerbaycan Cimnastik Federasyonu KupasÕ için uluslararasÕ bir turnuva düzenlenmiútir. Atina’dan önce bir genel prova niteli÷i taúÕmasÕyla birlikte. Fakat. Finalde toplamda 24 cimnastikçi yarÕúmÕú. Dinara Gimatova ise 9. Bireysel yarÕúmalarda Anna Gurbanova topla serisinde 6. Olimpiyatlardan kÕsa bir süre önce. Bu sporcular arasÕnda Dinara Gimatova ve Anna Gurbanova’da yer almÕútÕr. olmuútur. olmuútur. olmuútur. Dinara. 2005 yÕlÕnda Fransa’da yapÕlan Grand Prix yarÕúlarÕna 20 ülkenin sporcularÕ katÕlmÕútÕr. 59 . ùampiyonanÕn son gününde bütün aletlerde final yarÕúmalarÕ yapÕlmÕútÕr. 5 kurdele yarÕúmasÕnda ise 8. iple serisinde ise 7. TakÕm yarÕúmalarÕnda ise 21 takÕm mücadele etmiútir. Ritmik Cimnastik Dünya ùampiyonasÕ Bakü’de gerçekleútirilmiútir... AyrÕca takÕm halinde yarÕúmalara da katÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan’Õn sÕralamada ilk altÕya girmesi önemli bir baúarÕ olmuútur.. genel sÕralamada 8. Anna Gurbanova kurdelede 6. sakatlanmasÕ sebebiyle yerine Anna Gurbanova gönderilmiútir. olmuútur. topla yaptÕ÷Õ seride ise 7. Grup yarÕúmalarÕ 3 çember-2 lobut ve 5 kurdele ile yapÕlmÕútÕr. olmuútur. kurdele ile sundu÷u serisinde 7. Anna Gurbanova ise 10. olmuútur. ùampiyonada 47 ülkeden sporcular bireysel programda.

05. 30. olmuútur. olmuútur (http://www. Bireysel müsabakalarda ise Aliye Gariyeva 10 sporcu arasÕndan 6.fig-gymnastics. Avrupa Ritmik Cimnastik ùampiyonasÕ 14-17 MayÕs 2009’da Azerbaycan’Õn baúkenti Bakü’de yapÕlmÕútÕr.2009). tarihteki ilk altÕn madalyayÕ kazandÕrmÕútÕr. 5 ip.Sovyet Dönemi Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB’nin bayan ve erkek milli takÕmlarÕnÕn bronz madalya almalarÕ Azerbaycan’da çim hokeyine karúÕ olan ilgiyi önemli ölçüde arttÕrmÕú ve bunun sonucunda da Azerbaycan temsilcileri SSCB úampiyonalarÕnda ön sÕralara kadar yükselerek madalya kürsüsündeki yerler için mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr (87:89. 3 çember. 2 lobut ile yapÕlan grup müsabakalarÕnda 8 ülke arasÕndan 7. Di÷er önemli sayÕlabilecek zaferi. Bireysel alet finallerinde Anna Gurbanova topta bronz madalya almÕútÕr.Kazan’da 2006 yÕlÕnÕn KasÕm ayÕnda düzenlenen uluslararasÕ turnuvada Dinara Gimatova birinci olmuútur. Haydar Aliyev Spor ve Konser Salonu’nda gerçekleúmiútir. 2007 yÕlÕnda. Azerbaycan için önemli olmuútur.com. ùampiyonaya 31 ülkeden 170 sporcu katÕlmÕútÕr.90). büyükler ve yÕldÕzlarda gümüú madalya almÕúlardÕr (www. Bronz madalya alan Anna Gurbanova ile Dinara Gimatova da di÷er baúarÕlÕ iki bayan sporcudur.03.1. Bronz madalya alan bayan hokey takÕmÕ 60 . 25.2009). Anna Gurbanova da HÕrvatistan’daki turnuvada kendini baúarÕyla göstererek gümüú madalya almÕútÕr. AlÕnan sonuçlar.ueg-gymnastics. dördüncü gelen Azeri minik takÕmÕ getirmiútir (8:115). XXIII. 19 yaúÕndaki Aliye Garayeva ülkesine. Avrupa ùampiyonasÕ. Pekin OlimpiyatlarÕ’na katÕlan Azerbaycan.com. olmuútur. Yunanistan’Õn Patras úehrinde 2007 yÕlÕnda düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan takÕm müsabakalarÕnda 30 ülke arasÕndan 3. 18. 6. Grup finallerinde ise Azerbaycan.9. Çim Hokeyi i .

Azerbaycan’da çim hokeyi 1970 yÕlÕnda ortaya çÕkmÕútÕr. Avrupa ùampiyonasÕ’nda bronz madalya sahibi olmuútur (29:106). hem de erkek hokeycilerin ülke úampiyonalarÕnÕn seviyesi yükselmiú. Lenkeran. 25 yÕl takÕmda oynamÕú olan kaptan Zeynep Nuriyeva. bu branúta köklü de÷iúmeler ve geliúmeler görülmüútür (48:142).Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB’nin da÷ÕlmasÕyla birlikte ülkenin içine düútü÷ü durumdan dolayÕ hokeyde de durum kötüye gitmiútir. Bakü’nün merkezinde dünyanÕn en iyi kulüp ve ulusal takÕmlarÕnÕn katÕlÕmÕ ile gerçekleútirilen yarÕúmalarÕn düzenlendi÷i ve dünya standartlarÕ seviyesinde olan bir spor kompleksi inúa edilmiútir (87:90). 14. Haçmaz. TakÕmÕn baúÕna genç teknik direktör Adil Paúayev getirilmiútir. TakÕmÕn katÕldÕ÷Õ ilk ciddi yarÕúma Ukrayna’da düzenlenen açÕk turnuva olmuútur.olympic. Mingeçevir úehirleri hokeyin geliúti÷i merkezler olmuútur. Bugün GusarÕ. ùeki. yüzyÕlÕn baúlarÕna denk gelmiútir (87:90). Bayan takÕmÕ oldukça kÕsa bir dönem içerisinde kendinden söz ettirmeyi baúarmÕútÕr. Emekli oyuncu.içinde AzerbaycanlÕ Tatyana ùvÕnganova’da yer almÕútÕr (www.06. Hokeyin Azerbaycan’da yeniden geliúmesi XX. de÷iúik yaú gruplarÕndaki milli takÕmlar uluslararasÕ yarÕúmalarda ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. 7 yÕl sonra erkek sporculara bayan sporcular da katÕlmÕútÕr. Celilabad. Yetenekli genç oyuncularÕ yetiútirmek üzere 2001 yÕlÕnÕn sonuna do÷ru çocuk hokey kulüpleri açÕlmaya baúlanmÕútÕr. 23 ùubat 2001’de Azerbaycan Çim Hokeyi Federasyonu (AÇHF) BaúkanlÕ÷Õ’na Azerbaycan Vergi BakanÕ FazÕl Mehmedov seçilmiútir (29:106). takÕm eski formuna kavuúmaya baúlamÕútÕr. Bununla 61 . O dönemden itibaren. Bölge temsilcilerinin sayÕsÕ da her geçen gün artmÕútÕr (48:142).org. yüzyÕlÕn sonu ve XXI. Bu yönetim de÷iúikli÷inden sonra. AÇHF’nin ana sponsorlu÷unu ise Ataholding üstlenmiútir. ii . SSCB milli takÕmÕnda. Kökten de÷iúikli÷in ilk belirtileri 2000 Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’ndan sonra kendini göstermeye baúlamÕútÕr.2009). Hem bayan. Astar. Fakat her úeye sÕfÕrdan baúlanmÕútÕr. Ülke úampiyonasÕnda üçüncülü÷e ulaúan ATAspor kulübü. SSCB Spartakiada yarÕúmasÕnda da bronz madalya sahibi olmuútur.

bölgedeki tecrübeli sporcularÕ da ilgisiz bÕrakmamÕútÕr. YabancÕ teknik adamdan yeterince verim alamayan federasyon. Azerbaycan takÕmÕ Avrupa’nÕn en iyi takÕmlarÕ arasÕna girmiútir. 2000 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda Bakü’de düzenlenen seminer ve pratik çalÕúmalar. 2005’te 6 takÕm yarÕúmÕútÕr. ancak bu tedbirler etkili olmamÕútÕr. Hokey erkek takÕmÕ ise. 5-11 Eylül 2005’te Bakü’de düzenlenen Avrupa milli takÕmlarÕnÕn “Trophy Cup” turnuvasÕnda da galip olmuútur. 2006 Dünya ùampiyonasÕ elemelerinde baúarÕlÕ olamayan bayan hokeyciler. Bu çalÕúmalarÕn sonuçlarÕ kÕsa süre içinde kendini göstermiú. Hokeyci bayanlar 2004 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Avrupa kulüp úampiyonlarÕnÕn “Trophy Cup” turnuvasÕnda oldu÷u gibi.birlikte AÇHF yönetimi. Bakü ve SumgayÕt kulüp takÕmlarÕndan farklÕ olarak. Avrupa ùampiyonlar KupasÕ’nÕn iki alt grubundaki di÷er 8 takÕm arasÕnda ATAspor birinci olmuútur. 2000 yÕlÕna kadar kulübün ve milli takÕmÕnÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlarÕ bulunmamaktadÕr. 2007 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ’nda 5.108). 2004 yÕlÕnda úampiyonaya sadece 4 bayan takÕmÕ katÕlmÕúken. ATAspor. Bu galibiyetle birlikte. Finalde Hollanda’nÕn Den Bosh takÕmÕna yenilen ATAspor ikinci olmuútur (29:107. Geçen yÕlki turnuvanÕn finalisti olan Ukrayna’nÕn “Kolos” ve Alman “Russelschmeier” takÕmlarÕnÕ yenmiútir. Yeni katÕlan iki takÕm Lokbatan takÕmÕ ile SumgayÕt gençlik takÕmÕdÕr. Ancak 2002’de Litvanya’nÕn ùualay kentinde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ eleme oyunlarÕnda Adil Paúayev’in yönetimindeki takÕm finale kadar yükselmeyi baúarmÕútÕr. taúra bölgelerinde de sporcular yetiútirme olana÷ÕnÕ sa÷lamÕútÕr. son maçta øspanya birincisi “Campo de Madrid” takÕmÕyla 2:2’lik skorla berabere kalmÕú ve finale yükselmiútir. olmuúlardÕr. 2002 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda ilk ülke úampiyonasÕ düzenlenmiútir. Adil Paúayev bu takÕmla iyi sonuçlar elde edebilece÷ini kanÕtlamÕútÕr. 2003 yÕlÕnda øspanya’daki Avrupa ùampiyonasÕ finalinde milli takÕm dokuzuncu olmuútur. 2005 62 . bölge takÕmlarÕ da farklÕ gruplarda yarÕúa katÕlmÕú ve bir sonraki turnuva da aynÕ formatta düzenlenmiútir. iliúkileri kesme ve takÕmÕ tekrar Paúayev’e teslim etme kararÕ almÕútÕr. Federasyon yönetimi Almanya’dan Robert Willik’e takÕmÕn teknik yönetimini teklif etmiú.

Azerbaycan Spor Komitesi çeúitli kurum ve kuruluúlardan judo ile ilgili úubeler kurmalarÕnÕ. Sahib bu yarÕúlara katÕlmamÕútÕr. øspanya diskalifiye edilmesi gerekirken. Bu yÕllarda Bakü’de yetiúmiú çok sayÕda sambo güreúçisi vardÕr. Pekin’e gitmeye hak kazanmÕútÕr. Ancak. Lakin. ülkede judo sporu ile ilgilenen neredeyse yok gibidir. Bunun sonucunda 1992’de de olimpiyat úampiyonu olmuú øspanya. Bayan hokeyciler finalde øspanya ile karúÕlaúmÕúlardÕr. dünyanÕn en iyi 50 takÕmÕ arasÕna girmeyi baúarmÕútÕr. Azerbaycan’Õn ilk judocularÕ da sambo güreúçileri arasÕndan çÕkmÕútÕr. takÕmÕ de÷il de doping yapan iki oyuncuyu cezalandÕrmÕútÕr. Çocuk takÕmlarÕ da her geçen gün geliúmektedir ve milli takÕm için yeni adaylar ortaya çÕkmaktadÕr (87:90.yÕlÕnda Malta’da yapÕlan “Trophy Cup”da finale kadar yükselmesine ra÷men. Erkek milli takÕmÕ da bu süreçte kendini toparlayarak. onlar arasÕnda Sahib’de yer almÕútÕr. UluslararasÕ Hokey Federasyonu iki aylÕk bir de÷erlendirme sonucunda. Bakü’de 2008’in Nisan ayÕnda olimpiyat vizesi için bir turnuva düzenlenmiútir. Final mücadelesinden sonra iki øspanyol oyuncunun doping yaptÕ÷Õ tespit edilmiútir. Judo i . finalde Danimarka’ya yenilerek ikinci olmuútur (48:142-144). øspanya’ya yenilerek olimpiyatlara katÕlma hakkÕnÕ kaybetmiútir. 6.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da judo 1972 yÕlÕndan itibaren geliúmeye baúlamÕútÕr. Bakü’nün en güçlü sambocularÕ Kafkasya OyunlarÕ programÕna dahil olan judo yarÕúlarÕna hazÕrlanÕrken. Pakistan’lÕ teknik adam Tahir Zaman yönetimindeki takÕm. SSCB Gençler Judo ùampiyonasÕ’na katÕlma kararÕ 63 . Bu tarihte.10. antrenör ve hakem kadrolarÕ için özel seminerler düzenlemelerini ve turnuvalar organize etmelerini istemiútir.91). O.1. Düzenli olarak bayanlar kulüp takÕmlarÕ arasÕnda oldu÷u gibi erkek kulüp takÕmlarÕ arasÕnda da ulusal úampiyonalar yapÕlmaktadÕr.

Bu sporcular arasÕnda Olimpiyat. iki kere de büyüklerde Avrupa ùampiyonu olmuútur. AzerbaycanlÕ sporcular bireysel yarÕúmalarda 3 altÕn 6 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (48:132-135). Azerbaycan takÕmÕ bayanlarda 3. 2006 yÕlÕnda Finlandiya’nÕn Tampere úehrinde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’nda Elnur Mamedli. Daha 20 yaúÕnda olan sporcu daha önce iki kez Avrupa ùampiyonu olmuú ve Dünya ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya 64 . Di÷er baúarÕlÕ bir judocuda Elçin øsmayilov’dur. Bu ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde sporcularÕn elde etti÷i ilk ve en büyük baúarÕdÕr.39). bu úampiyonada 74 rakipten 71 ‘ini yenerek 3. Elçin øsmayilov. olmuútur. 1999 yÕlÕnda Gençler Avrupa Birincili÷i’nde kÕta úampiyonu olmuútur. 1992 yÕlÕnda Barselona Olimpiyat OyunlarÕ’nda Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u takÕmÕnda yer alan Nazim Hüseynov tarafÕndan kazanÕlmÕútÕr.. erkeklerde ise 1. Judoda ilk büyük baúarÕ. 2005 yÕlÕnda Hollanda’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda birinci olmuútur.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan Judo Federasyonu 1992 yÕlÕnda kurulmuútur (71:97). Bu baúarÕdan sonra Sahib. Burada Azerbaycan’a tek altÕn madalyayÕ kazandÕran judocu Elnur Mamedli olmuútur. O. Pekin OlimpiyatlarÕ ba÷ÕmsÕz Azerbaycan’Õn dördüncü olimpiyatÕdÕr. Dünya ùampiyonasÕ’na 22 ülkeden yaklaúÕk 300 sporcu katÕlmÕútÕr. 2000 yÕlÕnda yapÕlan Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda Elçin øsmayilov 7. Avrupa ülkeleri arasÕnda yirminci olmuútur. AynÕ yÕl içinde Minsk’te yapÕlan büyükler arasÕndaki uluslararasÕ turnuvada üçüncü olmuútur. 2004 yÕlÕnda yapÕlan Atina Olimpiyat OyunlarÕ’nda Mehman Azizov ve Mövlud Miraliyev 5. Bu olimpiyatlarda Azerbaycan Eski Sovyetler Birli÷i ülkeleri arasÕnda altÕncÕ. Elçin øsmayilov. SSCB mili takÕmÕna katÕlmÕútÕr (71:38. olmuútur. Elçin. ii . Dünya ve Avrupa úampiyonlarÕ da vardÕr. 2004 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan askeri judocularÕn XXX. olmuútur. daha sonra bir kere gençlerde. AzerbaycanlÕ sporcu burada altÕn madalya kazanmÕútÕr. Dominik Cumhuriyeti’nin Santo-Domingo úehrinde düzenlenen Dünya Gençlik ùampiyonasÕ’nda ise Nicat ùÕhalizade altÕn madalya kazanmÕúlardÕr (82:86).almÕútÕr. Sahib. 1998 yÕlÕnda Bükreú’te yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. olmuúlardÕr.

Sonraki yÕllarda Rus milli takÕmÕnda yer almÕútÕr. genel sÕralamada ise 22. Bu yüzden olimpiyat úampiyonu olan Bakülü sporcunun bu baúarÕsÕ daha da önem kazanmÕútÕr. Rusya Eskrim Federasyonu eskrimin olimpik bir spor olmamasÕnÕ gerekçe göstererek Cemayeva’yÕ dünya úampiyonasÕna göndermeyi reddetmiútir. bayanlarda 23. bu baúarÕsÕndan dolayÕ CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev tarafÕndan “ùöhret” adlÕ madalya ile ödüllendirilmiútir (14:82. 1988 Seoul OlimpiyatlarÕ’nda ølgar Memmedov altÕn madalya kazanmÕútÕr. 1992 Barselona OlimpiyatlarÕ’nda Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) altÕnda mücadele eden sporcu beúinci olmuútur. Bundan dolayÕ ilk Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmasÕ gerekirken..1.. Azerbaycan erkeklerde 12.05. 2000 yÕlÕnda Sidney’de yapÕlan olimpiyatlardan madalyasÕz dönen sporcu. Bundan dolayÕ Cemayeva Azerbaycan adÕna mücadele etme kararÕ almÕútÕr. durumdadÕr (www. 07. altÕn madalya kazanmÕútÕr. 6. 07. Son 5 yÕlda uluslararasÕ 65 . 1996 Atlanta’ya Rusya milli takÕmÕnda giden Azeri sporcu. kariyerini sonlandÕrmÕútÕr. Milli judocunun finaldeki galibiyeti olimpiyat tarihinin en hÕzlÕ galibiyeti olmuútur. Eskrim. 3 MayÕs 2009 tarihinde güncellenen dünya sÕralamasÕnda 90 kg’da Elkhan Mammadov 4.2009). Dünya ùampiyonu ve dört kez Avrupa ùampiyonu olmuú olan ølgar Memmedov.84. 1998 yÕlÕnda ølgar Memmedov’un eúi Elena Cemayeva eskrim Rusya ùampiyonu olmuútur. øki kez Olimpiyat ùampiyonu.2009). Uzun bir aradan sonra. Elena Cemayeva Azerbaycan’Õn eskrimde ilk Dünya ve Avrupa ùampiyonu ve Dünya KupasÕ sahibi olmuútur (100:109-112).87).kazanmÕútÕr. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda Azerbaycan’Õ temsilen Elena Cemayeva yer almÕútÕr.eujudo. olmuútur (www.eu. Eskrim Azerbaycan Eskrim sporunda bir Olimpiyat ùampiyonlu÷una sahiptir.05. UluslararasÕ Eskrim Federasyonu hakemli÷i yapmaktadÕr. Azerbaycan’da geleneksel olmayan bir spor branúÕdÕr. Seoul’deki baúarÕsÕnÕ tekrarlayarak. Azeri sporcu Elkhan Mammadov bronz madalya almÕútÕr. Gürcistan’Õn baúkenti Tiflis’te 24-26 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda düzenlenen Avrupa Büyükler Judo ùampiyonasÕ’na 39 ülkeden 260 sporcu katÕlmÕútÕr.com.11. Elnur.intjudo.

Günümüzde UluslararasÕ Binicilik Federasyonu’nun (FEI) 100’den fazla üyesi arasÕnda Azerbaycan Binicilik Federasyonu’da vardÕr. Azerbaycan 1997 yÕlÕnda FEI üyesi olmuútur (76:102). ùeki’de de binicilik ve at yetiútirme çok yaygÕn hale gelmiútir (76:102. olmuútur (http://www. Bina’da yeni hipodrom inúa edilmiú. 18.103). Binicilik Azerbaycan Binicilik Federasyonu 1996 yÕlÕnda kurulmuútur (48:177). Atina’da finallerde elenmiútir.04. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’nÕn katkÕsÕyla üç kulüp faaliyet göstermektedir.ch. Yaúar Memmedov. Eskrim sporunda daha iyi úartlar oluúturulmuútur (100:112). 66 . Azerbaycan’da eskrimin geliúmesinde Azerbaycan Eskrim Federasyonu Baúkan YardÕmcÕsÕ Yaúar Memmedov’un büyük rolü olmuútur. Azerbaycan bu turnuvaya 7 sporcusu ile katÕlmÕútÕr. olimpiyat úampiyonu Boris Koretskiy gibi ünlü eskrimcileri ve birçok úampiyonu yetiútirmiútir. Azerbaycan’lÕ biniciler uluslararasÕ yarÕúmalara da katÕlmaktadÕr.fie.yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil eden sporcu. Federasyon bu branúta profesyonel sporcularÕn yetiúmesi için çaba sarf etmektedir. Azerbaycan’lÕ sporcular Janna MuradgÕzÕ altÕn.2009).173). Sabine Amrahzadeni ise gümüú madalya almÕútÕr (48:172. Atina OlimpiyatlarÕ’ndan sonra Azerbaycan takÕmÕnda büyük de÷iúiklikler olmuútur. 2004 yÕlÕnÕn Ekim ayÕnda østanbul’da yapÕlan uluslararasÕ turnuvaya 8 ülkeden 150 sporcu katÕlmÕútÕr.12. 6.1. 4-13 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda Kuzey ørlanda’nÕn Belfast úehrinde yapÕlan YÕldÕz ve Gençler Eskrim Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan 34. yapÕlmaktadÕr. 2006 yÕlÕndan itibaren federasyon faaliyetleri ile Devlet BakanÕ NazÕm øbrahimov ilgilenmektedir. Her yÕl de÷iúik yaú gruplarÕnda ülke birincili÷i ve úampiyonasÕ AyrÕca. Bugün milli takÕmda genç sporcular bulunmaktadÕr. iki kez olimpiyat úampiyonu ølgar Memmedov. Zenit spor merkezi de bu milli spor branúÕnÕn geliúmesi için faaliyetler düzenlemektedir (48:177).

øsviçre’nin Schafhausen kentinde gerçekleúen gençlik Avrupa úampiyonasÕna katÕlmÕútÕr. Türkiye Cumhuriyeti’nin 82. Bu turnuva “ølkbahar KupasÕ” adlÕ üç aúamalÕ bir turnuvadÕr. BunlarÕn dÕúÕnda. 64 sporcu arasÕndan 3. Toplam 279 sporcu vardÕr. Cemal Rahimov. Avrupa’dan ve Amerika’dan da sporcular katÕlmÕútÕr. Ülkede bu branúta lider olan bir sporcu vardÕr: 20 yaúÕndaki spor uzmanÕ Cemal Rahimov. 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ’nda da Azerbaycan’Õ binicilik sporunda temsil etmiútir (http://www. Türkiye’de düzenlenen yarÕúmalar içinde bu bir rekordur. gösteri atlayÕúlarÕ ve engel atlama (konkur)’dur. fakat bu turnuvaya Rus sporcularÕn dÕúÕnda eski Sovyet Cumhuriyetleri’nin sporcularÕndan sadece kendisi katÕlma hakkÕnÕ kazanmÕútÕr. 67 . olmuútur. Kendisi Avrupa ve Dünya çapÕndaki yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ temsil eden tek Azeri sporcudur (20:101). 30. AzerbaycanlÕ binici Cemal Rahimov son yÕllarda önemli baúarÕlar elde etmiútir. Fransa’da üç yaú grubunda 26 ülkeden 1200 sporcunun mücadelesinde Cemal Rahimov 2. 2004 yÕlÕnda Azerbaycan’Õn Milli Lideri Haydar Aliyev anÕsÕna uluslararasÕ bir turnuva düzenlenmiútir. 2005 yÕlÕnda Fransa’da engel atlamada yapÕlan uluslararasÕ turnuvada.noc-aze. Bu yarÕúmaya sadece Türkiye’den de÷il. yÕl dönümü kutlamalarÕnda øzmir’de düzenlenen turnuvada da birinci olmuútur. olmuútur (48:177). Bakü’de de binicilik branúÕnda bazÕ uluslararasÕ turnuvalar yapÕlmaktadÕr (48:177).org.Binicilik sporunda 3 olimpiyat yarÕúma türü vardÕr. østanbul’da. Cemal Rahimov. turnuva’nÕn en genç yarÕúmacÕsÕ olmasÕna ra÷men ikinci olmuútur (76:106). Azerbaycan’da engel atlama yaygÕndÕr.03. Toplam 40’dan fazla altÕn madalyaya sahip olmuútur. Bunlar dresaj. Orada bir ödül kazanamamÕú.2009). AzerbaycanlÕ sporcu yine Fransa’da engel atlamada yapÕlan uluslararasÕ turnuvada 300 sporcu arasÕndan 1. olmuú ve 47 katÕlÕmcÕ arasÕndan Grand-Prix ünvanÕna layÕk görülmüútür.

2001 yÕlÕnda Azerbaycan Masa Tenisi Federasyonu’nun üyelik bedelini ödemesiyle birlikte. Sabina Ahmedova ve Emin Fahretov gibi sporcular öne çÕkmaktadÕr. bu kapsamda da Devis KupasÕ gibi uluslararasÕ turnuvalara katÕlmaya baúlamÕúlardÕr. Sovyetler Birli÷i milli takÕmÕnÕn da bir üyesi olmuútur. 2000’li yÕllarÕn baúÕnda bir müddet masa tenisinde uluslararasÕ federasyona olan üyelik bedelinin ödenmemesinden dolayÕ uluslararasÕ yarÕúma ve turnuvalara katÕlamamÕútÕr. 2004 yÕlÕnda Rusya’da yapÕlan gençler turnuvasÕnda Rüstem Aliyev.178). Masa tenisinde Rüstem Aliyev. 2005 yÕlÕnda Strasbourg’da 68 . 8 kez Azerbaycan úampiyonlu÷unu elde etmiú. Zudov 17 Ocak 1963 tarihinde Bakü’de do÷muútur. Ancak. Sabina Ahmedova ve Aliye Muhtarova birinci olmuútur. 2005 yÕlÕndan itibaren. Valentina Popova gibi önemli bir sporcu Azerbaycan’da yetiúmiútir. Mili takÕmÕn baú antrenörü SSCB’nin usta sporcusu Alexander Zudov’dur. 1975 yÕlÕndan beri masa tenisi oynamaktadÕr. SumgayÕt Tahsil Birli÷i’nin temsilcileri olan Rüstem ve Sabina. federasyonun uluslararasÕ spor teúkilatlarÕna üyeli÷i kabul edilmiútir. Zudov alt yapÕya daha çok önem vermektedir.6. Masa Tenisi Azerbaycan. Masa tenisi Azerbaycan’da çok yeni bir spor branúÕ oldu÷u için birtakÕm problemler yaúanmaktadÕr. Di÷er kategoride A grubunda yarÕúan bayan sporcular da turnuva galibi olmuúlardÕr (48:177.1. Bununla birlikte Azerbaycan masa tenisçileri de÷iúik seviyedeki yarÕúmalara. SSCB ve uluslararasÕ turnuvalarda birincilik kazanmÕútÕr. ølkin Sevindikzade. 2001 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan erkeklerde birinci olmuútur. TarÕm BakanÕ øsmet Abbasov’un federasyon baúkanlÕ÷Õna gelmesiyle birlikte masa tenisindeki sorunlar gözle görülür seviyede azalmaya baúlamÕútÕr. Azerbaycan’da masa tenisinde geçmiú yÕllarda da sevilen bir spor branúÕdÕr. 2005 yÕlÕndan bu yana Azerbaycan milli takÕmÕnÕ yönetmektedir. Eski Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nü (bugün Beden E÷itimi ve Spor Akademisi) bitirmiútir. Azerbaycan’da masa tenisi branúÕnda önemli sporcular yetiúmiú ve yetiúmektedir.13.

Azerbaycan Hükümeti ülkede masa tenisinin geliúmesi için önemli çalÕúmalar yürütmektedir. Bakü’de sadece 3-4 tane salon bulunmaktadÕr. oyun salonlarÕnÕn sayÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ gibi çalÕúmalar sürdürülmektedir. olmuúlardÕr (http://www.2009). Lokomotiv ve Neftçi kulüplerinde vardÕr (77:106-108). Rüstem ise 18. 13. sözlü görüúme)’e göre. ø Aliyev (2008.03. Bakü’de masa tenisi henüz çok popüler olmamakla birlikte. Milli takÕm çalÕúmalarÕnÕ belirli saatlerde Olimpiyat spor kompleksinde sürdürmektedir. Almanya’nÕn Bremen úehrinde 2006 yÕlÕnda düzenlenen TakÕmlar Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkeklerde kendi grubunda 3. Milli takÕma malzeme deste÷i de verilmektedir. Azerbaycan’da 2005 yÕlÕnda yapÕlan bir araútÕrmaya göre. AyrÕca masa tenisinde toplumsal görüúlerden ötürü kÕz oyuncularÕn sayÕsÕ da yeterli de÷ildir. Masa tenisi birimleri ise sadece Tahsil.. Bundan dolayÕ Azerbaycan’Õ temsil eden Azeri bayan sporcularda baúka ülkelerin vatandaúÕ. Sabina 5. Bu kapsamda milli takÕmÕn 24 oyuncusu özel burs almaktadÕr. AyrÕca fiziki úartlarÕn daha iyi hale getirilmesi için de giriúimlerde bulunulmaktadÕr.com.düzenlenen 1. Bu spor dalÕyla ilgilenen çocuk sayÕsÕ 100’den daha azdÕr. bayanlarÕn %90’Õ sporun insan için gerekli oldu÷unu ve %82’si de uygun úartlar oldu÷unda kÕz 69 . olmuútur. masa tenisindeki bayan sporcularÕn eksikli÷i kültürden kaynaklanmaktadÕr. kitlesel spor olma niteli÷inden de yoksundur. di÷er milletlerden olmaktadÕrlar. Azeri kadÕnlarÕ Müslüman olduklarÕ için spora ilgi göstermemektedirler. Fakat masa tenisi artÕk Guba. Avrupa Minikler ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. Milli takÕm kadrosu sürekli Bakü ve SumgayÕt’taki okul ö÷rencileri sayesinde geniúlemektedir. bölgeler için örnek oyunlarÕn geliútirilmesi. Yine de baúkent dÕúÕndaki bölgelerde masa tenisi daha yavaú geliúmektedir. Ülkede masa tenisini geliútirmek için. bayanlar da kendi gruplarÕnda 2..ittf. Gusar ve ùeki’de de geliúmeye baúlamÕútÕr. bölge kulüplerine oyun masalarÕnÕn verilmesi.

2004’de ise Avrupa ùampiyonu olmuútur. sÕrada bulunmaktadÕr. Sabina Ahmedova birçok uluslararasÕ yarÕúmaya katÕlarak birinci olmuútur.. Azerbaycan takÕmlar sÕralamasÕnda erkeklerde 101. Beyaz Rusya ve Gürcistan’da birincilikler elde etmiútir. durumdadÕr. Azerbaycan.68). Ziya GasÕmov ise gümüú madalya kazanmÕútÕr.. Bireysel sÕralamada ise 15 yaú altÕ sporcularda Sabina Ahmedova 5. Bu turnuvadan çok kÕsa bir süre sonra Fransa’da gerçekleúen geniú katÕlÕmlÕ bir turnuvada ølkin ùahbazov. 2 gümüú.14.64.66.com. 6.109). sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. 2002 yÕlÕnda Belarus’ta 32 takÕmÕn katÕlÕmÕyla gerçekleútirilen uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan taekwondocularÕ takÕm sÕralamasÕnda birinci olmuútur. Asif Nuraliyev ve Gülare Azizova altÕn. Emin Fahretov ise birkaç uluslararasÕ turnuvaya katÕlmasÕna ra÷men henüz önemli bir sonuç elde edememiútir (77:108. Rüstem Aliyev. bayanlarda 87. 2 bronz madalya kazanmÕútÕr. 2001 yÕlÕnda Rusya’da gerçekleúen uluslararasÕ turnuvada 2 altÕn. Taekwondo Taekwondo Azerbaycan’da popüler olan spor branúlarÕndan biridir. Azerbaycan’Õn taekwondo ile ilk tanÕúmasÕ 1990 yÕlÕnda olmuútur. 3 gümüú ve 3 bronz madalya alarak takÕm sÕralamasÕnda birinci olmuútur. Bu 70 .1.çocuklarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini ifade etmiúlerdir.03. Bu turnuvalar sayesinde AzerbaycanlÕ taekwondocularÕn profesyonelli÷i ve tecrübeleri daha da geliúmiú. birkaç uluslararasÕ turnuvaya katÕlmÕú Rusya. 18 yaú altÕ erkek takÕmÕ 66. Azerbaycan’Õn taekwondo camiasÕnda saygÕnlÕ÷Õ artmÕútÕr.2009). Niyameddin Paúayev 2001 yÕlÕnda Dünya. Çocuklar ve gençlerin büyük ilgisini çeken bu spor branúÕnda ülkede çeúitli seviyelerde uluslararasÕ turnuvalar gerçekleúmektedir. Taekwondonun vatanÕ sayÕlan Kore’de düzenlenen úampiyonada 63 ülkeden 2013 sporcunun mücadelesinde Azerbaycan 2 altÕn. 30. bayan takÕmÕ ise 73.ittf. Erkeklerin ise %96’sÕ sporun insan için gerekli oldu÷unu ve %56’sÕ da uygun úartlar oldu÷unda eúlerini ve kÕzlarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini ifade etmiúlerdir (53:60.

Norveç’te yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda Niyameddin Paúayev kÕta úampiyonu olmuú. 2005 yÕlÕnda Almanya’da gençler ve büyüklerde yapÕlan Ejderha KupasÕ’na katÕlan 12 sporcunun hepsi büyüklerde birinci olmuútur.1. 1 gümüú ve 2 bronz madalya kazanan taekwondocular birinci olmuútur. Bayan taekwondo takÕmÕ ise. Azerbaycan’Õn baúkenti Bakü’de 11-14 Haziran 2009 tarihleri arasÕnda Dünya Taekwondo TakÕmlar ùampiyonasÕ düzenlenmiútir. genç ve büyüklerde yapÕlan turnuvada Azerbaycan’lÕ taekwondocular 12 takÕm arasÕndan birinci olmuúlardÕr. øsviçre’nin ardÕndan ikinci olmuútur. Elnur Amanov gümüú.org. Taekwondo Gençler Avrupa Birincili÷i’nde taekwondocular 2 altÕn. 6. Bu organizasyonda görev alan 30 uluslararasÕ dereceli hakem arasÕnda Gündüz Abdullayev ile Elúen Guliyev’de yer almÕútÕr.15. olmuútur.wtf. Fransa’da yapÕlan Avrupa KupasÕ yarÕúmalarÕnda takÕmlar sÕralamasÕnda üçüncü olmuúlardÕr.2009). Reúad Ahmedov ve Tevekkül Bayramov bronz madalya almÕúlardÕr. øsviçre’de yapÕlan úampiyonaya toplamda 3000 sporcu katÕlmÕú ve Azerbaycan taekwondocularÕ 9 madalya alarak. Genel sÕralamada ise. Azerbaycan erkeklerde bronz madalya kazanmÕútÕr (www.06. AynÕ yÕl Paris’te Olimpiyat vizesi için yapÕlan turnuvada Reúad Ahmedov ve Niyameddin Paúayev Atina OlimpiyatlarÕ’na katÕlma hakkÕnÕ elde etmiúlerdir. Azerbaycan Taekwondo Federasyonu baúkanÕ Kemaleddin Heyderov baúkan yardÕmcÕsÕ seçilmiútir (48:128130). 1 gümüú ve 2 bronz madalya alarak 8. olmuútur. 2003 yÕlÕnda Yunanistan’Õn Atina úehrinde düzenlenen 14. Fakat 1994 yÕlÕndaki dönem baúkanÕ Mamed Mamedov’un 71 . 15. Kore’de yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda ise Meftun Salmanov üçüncü olmuútur. 2004 yÕlÕnda øsveç’te yÕldÕz. AynÕ yÕl içinde Bakü’de yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’ne 40 ülkeden 400 sporcu katÕlmÕútÕr.Azerbaycan için yÕlÕn en büyük zaferi olmuútur. Bilardo Bilardo Federasyonu ilk olarak 1989 yÕlÕnda kurulmuú ve oldukça etkin faaliyetler sürdürmüútür. 3 altÕn. Azerbaycan 4. 1 gümüú madalya kazanmÕútÕr. 2005 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda yapÕlan Dünya Taekwondo Federasyonu’nun yönetim organlarÕnÕn seçimlerinde.

daha sonra Dünya ve Avrupa Bilardo Konfederasyonu’na üye olmuútur. Azerbaycan Bilardo Federasyonu’nun ilk BaúkanÕ merhum Mamed Mamedov’un o÷lu Seymur Mamedov’dur. uluslararasÕ düzeyde ustalÕk ünvanÕnÕ almÕútÕr. Bilardo oyunu belli bir süre yalnÕzca Bakü’deki amatör kulüplerde ücretli olarak oynanabilmiútir. BaúarÕlÕ sonuçlarÕn gelmesi fazla uzun sürmemiú ve 2001 yÕlÕnda Vilnius’ta düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ dördüncüsü Emir Guseynov. gerekse çocuklar için baúkent Bakü’de ve yurt genelinde úampiyonalar düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. Seymur 72 . en güçlü bilardo üstatlarÕnÕ aynÕ çatÕ altÕnda toplamayÕ baúarmÕútÕr. Avrupa’nÕn ilk sekiz bilardocusu arasÕna girmiú. o sene. Bunlardan Azer Gaciyev. Azerbaycan’Õn úampiyonu. 2001 turnuvasÕnda birincilik kazanan Azer Gaciyev’dir. Azeri bilardocularÕn katÕldÕklarÕ önemli bir organizasyon olmuútur. Amatörler arasÕnda tecrübeli bir oyuncu olan ølgam Aslanov. yeni bir yÕldÕz daha parlamÕútÕr. O. Azerbaycan’da 2003 yÕlÕnda ise. bu yeni tesise taúÕnmÕútÕr. Asya KupasÕ’nda beúinci olmuú. Ukrayna’nÕn Ba÷ÕmsÕzlÕk YÕldönümü dolayÕsÕyla düzenlenen turnuvada üçüncülük kazanmÕútÕr. SporcularÕn uluslararasÕ resmi turnuvalara katÕlabilmesi için Azerbaycan Bilardo Federasyonu’nun yeniden kurulmasÕ gerekti÷i fikrini ortaya atmÕútÕr. kuruldu÷u 20 MayÕs 2000 tarihinden itibaren ülkenin tek bilardo kulübü olan “Pramit Bilardo Kulübü”nü açmakla baúlamÕútÕr. Gerek yetiúkin. Pramit Kulübü’nde 2003’te inúa edilen yeni spor salonunun açÕlÕúÕ yÕlÕn en önemli geliúmelerinden biri olmuútur. Federasyonun kurulmasÕndan birkaç gün sonra düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ.ani vefatÕ sebebiyle federasyonun faaliyeti tamamen durdurulmuútur. Bilardo Federasyonu ve ileri gelen oyuncular. Günümüz Federasyon BaúkanÕ olan ølgar Aslanov projeye ilk olarak. söz konusu kuruluúlarÕn himayesi altÕnda düzenlenen turnuvalarÕn birço÷una katÕlma imkanÕ bulmuúlardÕr. Seymur. ayrÕca. Böylelikle sporcular. 7 Ekim 2000’de kulübün bünyesinde kurulan Bilardo Federasyonu. 2004’te Avrupa ùampiyonasÕ’nda bronz madalya alarak ismini dünyaya duyurmuútur.

Kazakistan ve Belarus’un ardÕndan beúinci olmuútur (12:90. Mamedov bir dönem dünya yedincisi bile olmuútur. Bu süre içinde Federasyon dört uluslararasÕ düzeyde usta yetiútirmiú bulunmaktadÕr. Azeri bilardosunu önemli bir noktaya ulaútÕran ølgar Aslanov. bayan turnuvalarÕnda da temsil edilmeye baúlanmÕútÕr. 2005 ve 2006 yÕllarÕnda üst üste iki kez çÕktÕ÷Õ Avrupa ùampiyonasÕ finalinde Gaciyev’in ünvanÕnÕ elinden almÕútÕr. 6. listenin onbirincisi olan Seymur Mamedov gelmektedir ki. Azerbaycan 2006’nÕn baúÕndan itibaren. her iki finalde de birinci olamamÕútÕr. 18 ülke arasÕnda Rusya. Azeri oyuncularÕn Avrupa ùampiyonalarÕ’nda üç defa madalya sahibi olmalarÕnÕn yanÕ sÕra. Rugby Son yÕllarda Azerbaycan’da geleneksel spor dallarÕnÕn yanÕ sÕra popüaritesi daha az olan spor dallarÕ da geliúmektedir. AynÕ zamanda Mamedov.16. erkek sporculardan daha baúarÕlÕ bir oyun çÕkarmÕú. Onun dÕúÕnda baúarÕ tablosuna 6 Azeri sporcu daha girmektedir. Seymur Mamedov’un 2005 Kafkasya AçÕk KupasÕ’ndaki mutlak galibiyeti de bu gelinen seviyenin bir göstergesi olmuútur.Mamedov. Milli takÕmlar baúarÕ listesinde Azerbaycan. 2005’te oynadÕ÷Õ yarÕ final yarÕúmasÕnda 5:0 gibi bir skorla. Azerbaycan’da 2007 yÕlÕnda dünya bilardo baúarÕ sÕralamasÕnda yer alan Azeri isimlerin baúÕnda. Bunlardan biri de.92-94). aslen Bakülü olup halen Moskova’da yaúayan Alla Kolupayeva da yarÕúmaktadÕr. O zaman üç sporcu ilk on listesine girmiútir. 90’lÕ yÕllarda Azerbaycan’a gelen yabancÕ úirket çalÕúanlarÕ tarafÕndan Azerbaycan’a tanÕtÕlmÕú 73 . Finlandiya’da gerçekleúen 2006 Dünya ùampiyonasÕ’nda yarÕúan Kolupayeva. Ermeni asÕllÕ Rus rakibi Eduard Galiyants’Õ yenmiútir. Sporcular her yÕl 8-10 uluslararasÕ spor müsabakalarÕna katÕlmaktadÕr. Azerbaycan takÕmÕnda. çÕktÕ÷Õ çeyrek finalde ise elenmiútir. Ancak.1. Federasyon BaúkanÕ olarak görev yaptÕ÷Õ bu altÕ sene içinde. Fakat Avrupa ùampiyonasÕ gibi önemli bir yarÕúmada iki gümüú madalya almÕútÕr. Ukrayna.

Bu oyunu. Böylelikle. Modebadze 2003 yÕlÕnda takÕmÕn baúÕna geçmiútir. Teknik adam. 74 . YurtdÕúÕndan gelen genç rugby severler. iki çocuk esirgeme kurumunda yetiúen gençler de ö÷renmektedir.99). Sporcular deplasmanda Bosna milli takÕmÕna yenildiyse de. bu sporu neredeyse bebekliklerinden itibaren ö÷renmekte ve Azerbaycan’a özel olarak davet edilen øngiliz rugby uzmanÕ denetiminde antrenman yapmaktadÕrlar. milli sporcular antrenman yapma fÕrsatÕnÕ elde edebilirler. Sivil hayata döndüklerinde ço÷unun eski formlarÕnÕ kazanmasÕ uzun zaman almaktadÕr. rugby sporu SumgayÕt ve Celilabad úehirlerinde de geliúmektedir. 15 yaúÕndan bu yana rugby oynamaktadÕr. Buna ra÷men Azeri çocuk takÕmÕ.olan Rugby’dir. Böylece ulusal rugby tarihine ilk galibiyet yazÕlmÕútÕr. Cihangir Tagiyev’in baúkanÕ oldu÷u Azerbaycan Rugby Federasyonu resmi olarak 2005 yÕlÕnÕn Mart ayÕnda faaliyete geçmiú ve UluslararasÕ Rugby Konseyi’ne üye olmuútur. yabancÕ aile çocuklarÕndan oluúan bu takÕmÕ yenmeyi baúarmÕútÕr (78:98. Birkaç aylÕk antrenmandan sonra kendilerine rakip olarak Azerbaycan’da görev yapan yabancÕ ailelerin çocuklarÕndan oluúan bir takÕm seçmiúlerdir. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn antrenörü. Zamanla Azeriler de bu oyuna alÕúmaya baúlamÕúlardÕr. Milli takÕm 2005 yÕlÕnda uluslararasÕ alanda ilk resmi yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. AsÕl mesle÷i doktorluk olan bu sporcu. spor kulübünde rugby askeri bölümünün açÕlmasÕnÕ önermektedir. Bakü dÕúÕnda. tecrübeli GürcistanlÕ Guram Modebadze’dir. Rugby’nin ülkede tanÕtÕlmasÕnda ve Bakü Rugby Kulübü’nün kuruluúunda öncülü÷ü BP úirketi çalÕúanlarÕ yapmÕútÕr. iki hafta sonra rövanú maçÕnda galip gelmeyi baúarmÕútÕr. Ulusal rugby’nin en ciddi sorunlarÕndan biri sporcularÕn askere gitmeleridir. Azerbaycan Rugby’sinin önde gelen isimlerinin baúÕnda Eldar Nasrullayev gelmektedir.

7 Avrupa Grand-Prix yarÕúmasÕ ve di÷er büyük çaplÕ uluslararasÕ turnuvalara katÕlmÕúlardÕr (48:169. okçulu÷un geliúmesi için bir dizi faaliyetler gerçekleútirmektedir. baúarÕlÕ sporcularÕn bulundu÷u bir branútÕr. Günümüzde 150’den fazla yÕldÕz ve genç kategorisinde sporcu bulunmaktadÕr. sporcular 2 Dünya ùampiyonasÕ. Dinamo spor kulüplerinde okçuluk úubeleri faaliyet göstermektedir. olmuútur.170). 14’ü ustalÕ÷a adaydÕr. Azerbaycan’da okçuluk. Bu sporculardan 5’i spor ustasÕ. Azerbaycan’da atletizm. Özellikle. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda Dadaú øbrahimov. AynÕ yÕlda Çek Cumhuriyeti’nde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’na birçok sporcu katÕlmÕútÕr. Di÷er Spor BranúlarÕ Azerbaycan’da atÕcÕlÕk. 2000 Sidney OlimpiyatlarÕ’nda ise SSCB’nin emektar antrenörü olan Hafiz Caferov’un ö÷rencisi olan Zemfira Meftaheddinova skeet branúÕnda altÕn madalya almÕútÕr (72:97.17. Azerbaycan Atletizm Federasyonu ’nun 1989’da kurulmasÕyla birlikte geliúmeye baúlamÕútÕr. Mahsul. yüzyÕlda 80’li yÕllardan itibaren popüler olmaya baúlamÕútÕr. Bu kapsamda 1993 yÕlÕnda Azerbaycan Okçuluk Federasyonu (AOF) kurulmuútur. Bununla birlikte sporcular. ølk defa 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan ørade Haúimova 25m tabanca atÕúÕnda 10.1.6. Birçok Azerbaycan’lÕ sporcu uzun yÕllar SSCB milli takÕmÕnda Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nda mücadele etmiúlerdir. Ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra di÷er spor branúlarÕnda oldu÷u gibi okçulukta da birtakÕm yeniliklerin yapÕlmasÕ gerekmiútir. AOF. XX.110). 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda ise ørade Haúimova ve Zemfira Meftaheddinova bronz madalya kazanmÕúlardÕr (107:24). Spartak. 1993-2004 yÕllarÕnda 85’e yakÕn ülke dahilinde resmi yarÕúma yapÕlmÕú. olmuútur. Lokomotiv. SporcularÕn uluslararasÕ yarÕúma ve turnuvalara katÕlmalarÕna olanak sa÷lamaktadÕr. genel sÕralamada ise 55 atlet arasÕndan 48. Alibey ùükürov ise 800m yarÕúlarÕnda 72 sporcu 75 . 200m yarÕúlarÕnda grupta 7.. dünya ve kÕta çapÕndaki yarÕúmalar ile Sidney ve Atina OlimpiyatlarÕ’nda mücadele etmiúlerdir. Özellikle 1995 yÕlÕndan sonra federasyonun çalÕúmalarÕ AzerbaycanlÕ atletlerin teknik-taktik düzeylerinin geliúmesini sa÷lamÕútÕr.

2009).arasÕndan 66. Azerbaycan Sendikalar Birli÷i’nin Alpinist-Turist kulübünün sporcularÕ 1998 yÕlÕnda Gusar ilçesindeki 3763metre yüksekli÷indeki KÕzÕlkaya da÷ silsilesine tÕrmanmÕúlar ve oraya “Haydar Zirvesi” adÕnÕ vermiúlerdir. ùampiyonada erkeklerde 500 puanla Rusya 1.ewf. olan Nizami Paúayev. 2004 Atina OlimpiyatlarÕn’da Turan Mirzeyev 4. 1 bronz. Romanya’nÕn baúkenti Bükreú’te 04-12 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda yapÕlan 88.org. Erkekler ve 22.2009). Azerbaycan’da da÷cÕlÕk. 93 bayan sporcu katÕlmÕútÕr (http://www. 20 Ocak 2005 yÕlÕnda 10 kiúilik bir da÷cÕ ekibi “20 Ocak” úehitlerinin anÕsÕna ùahda÷Õ’na. 16.org.04. 2002 ve 2005 yÕllarÕnda dünya úampiyonu olmuútur.gov.03. Bayanlar Halter ùampiyonasÕ’na 41 ülkeden 150 erkek. 31 AralÕk 2004’te Dünya AzerbaycanlÕlar Günü dolayÕsÕyla bir grup da÷cÕ “Haydar Zirvesi”ne tÕrmanmÕútÕr. 2006 yÕlÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda da birinci olmuútur. 494 puanla Türkiye 2. ve 447 puanla Azerbaycan 3. Azerbaycan’da halter. 13. 06. 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ’nda Azerbaycan’Õ Ruslan Abbasov ve Ramil Guliyev temsil etmiúlerdir (http://www. Afgan Bayramov.gov.04. øntigam Zairov ve Nizami Paúayev’dir (http://www.2009).sm. Bu sporcular Sardar Hasanov.03.gsgm. 2005 yÕlÕnda 76 .tr. Azerbaycan Halter Federasyonu tarafÕndan geliútirilmeye çalÕúÕlmaktadÕr. AynÕ yÕl Danimarka’da de÷iúik yaú gruplarÕnda düzenlenen Avrupa KupasÕ’nda AzerbaycanlÕ sporcular 3 altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. 13. 13. Atina’da yapÕlan Gençler Dünya ùampiyonasÕ’nda koparmada 203 kilo kaldÕrarak dünya rekoru kÕrmÕútÕr.tr. 1 gümüú madalya kazanmÕúlardÕr (http://www. Antrenman salonlarÕ yeniden dizayn edilmiú.04.. 2008 Pekin Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan’Õ halterde beú sporcu temsil etmiútir.176).2009). 4424metre yüksekli÷e tÕrmanmÕúlardÕr.2009). Gençler Dünya ùampiyonasÕ’nda toplamda 365. Turan Mirzeyev. ùampiyonada Azeri sporculardan Zülfükar Süleymanov 2 gümüú.noc-aze.noc-aze. olmuútur. O. 1998 yÕlÕnda Çek Cumhuriyeti’nde yapÕlan erkekler ve bayanlar Avrupa ùampiyonasÕ’nda bayanlarda Terane Abbasova 3. son teknoloji ekipmanlarla donatÕlmÕútÕr. 1999 yÕlÕnda Polonya’da yapÕlan Gençler Avrupa ùampiyonasÕ’nda Nizami Paúayev ikinci olmuútur. øntigam Zairov 1 altÕn. olmuútur (48:175.5kg kaldÕrarak 1.gsgm. olmuútur (48:173). olmuútur (http://www.

8-10 MayÕs 2009 tarihleri arasÕnda. Turnuvaya 16 ülkeden 30 sporcu katÕlmÕútÕr. Azerbaycan’da sambo güreúi.øslam KadÕnlarÕ arasÕnda uluslararasÕ da÷cÕlÕk turnuvasÕ yapÕlmÕútÕr.05. Sambo güreúi Azerbaycan’a XX. 5 gümüú ve 6 bronz madalya kazanmÕúlardÕr.karateworld. olmuútur (http://www. Turnuva kapsamÕnda Azerbaycan’Õn en yüksek zirvesi olan ùahda÷ ve Babada÷’a tÕrmanÕlmÕútÕr. Bu úampiyonada sadece bir bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. Dünya YÕldÕz ve Gençler ùampiyonasÕ’nda.2009). 58 ülkeden 800 sporcunun mücadele etti÷i úampiyonada sporcular 4 altÕn. 25-28 Mart 1954 yÕlÕnda ilk defa Azerbaycan ùampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr.org. Azerbaycan’da karate. 2000 yÕlÕna gelindi÷inde. olmuútur (www. asrÕn 30’lu yÕllarÕnda gelmiútir. Ülkenin ilk sambo 77 .ekf-karate. øsmail Ahmedov’un ö÷rencileri SSCB çapÕndaki birçok yarÕúmada ikinci ve üçüncü olmuúlardÕr. 2006 yÕlÕnda Rafael Agayev Dünya ùampiyonu olmuútur (82:88). 2008 yÕlÕnda Tokyo’da yapÕlan Dünya Büyükler Karate ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkekler 70 kg’da hem kumite’de hem de kumite açÕk’da Rafael Agayev ile 2 altÕn madalya alarak.2009). Karate branúÕnÕn geliúmesinde AzerbaycanlÕ karate uzmanlarÕnÕn ve federasyonun büyük rolü olmuútur (48:179). erkek kumite takÕmÕnda 3. 2007 yÕlÕnda 83 ülkeden 1106 sporcunun katÕlÕmÕ ile østanbul’da gerçekleúen 5. Azerbaycan’lÕ karateciler ilk defa 1996 yÕlÕnda Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. Endonezya’da yapÕlan UluslararasÕ Stokan Karate Federasyonu’nun 7. 70kg erkekler kata müsabakalarÕnda øsrafil Shirinov ile 1 altÕn madalya kazanarak 10. 97 ülkeden 888 sporcunun katÕldÕ÷Õ úampiyonada 4. Azerbaycan. Sambonun geliúiminde øsmail Ahmedov’un önemli katkÕlarÕ olmuútur. HÕrvatistan’Õn baúkenti Zagreb’te. olmuútur. TakÕmlar sÕralamasÕnda ise Azerbaycan. Amal Atayev ise bronz madalya kazanmÕútÕr.net. 44 ülkeden 479 sporcunun katÕldÕ÷Õ úampiyonada Niyazi Aliyev ve Rafael Agayev kumite’de altÕn. 13. 11. Avrupa Büyükler Karate ùampiyonasÕ düzenlenmiútir. Dünya ùampiyonasÕ’na 21 AzerbaycanlÕ karateci katÕlmÕútÕr. 44. Sambo tarihinde ilk resmi yarÕú da 28-29 KasÕm 1938 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlmÕútÕr.03. popüler olan spor branúlarÕndan biridir. Zirveye ulaúan her bir sporcuya özel bir gö÷üs niúanÕ ile sertifika verilmiútir (48:179).

com. büyüklerde ise 3 altÕn. olmuútur. Bayanlar arasÕnda 4 defa Avrupa. Günümüzde Avrupa Sambo Federasyonu Yönetim Kurulu üyesi olarak Ceyhun Mamedov görev yapmaktadÕr. ülke için oldukça yeni bir spor dalÕdÕr. 3 bronz. Azerbaycan’da salon danslarÕna bir spor dalÕ olarak yaklaúÕm. Avrupa Sambo Federasyonu Yönetim Kurulu üyeli÷ine seçilmiútir (83:6. Bu yÕlda Azerbaycan Sambo Federasyonu BaúkanÕ Zelimhan Memmedov. Türkiye’nin Gaziantep ve Hatay yörelerinde mahalli olarak yapÕlan. Onun Sovyet döneminden baúlattÕ÷Õ zafer serisi günümüz sambocularÕ tarafÕndan devam ettirilmektedir (48:180). 1997 Avrupa úampiyonu. Ceyhun Mamedov aynÕ zamanda UluslararasÕ Sambo Federasyonu’nun da Yönetim Kurulu üyesidir (www. Bu úampiyonada yÕldÕzlarda 5 altÕn. Azad Ragimov. Galib Spor Kulübü’nün sporcusu olan Galib Hümmetov bu úampiyonada da kÕtanÕn en iyisi olmuútur (48:180). Birçok defa Dünya ve Avrupa úampiyonu olmuú Ceyhun Memmedov Azerbaycan sambosunun en önemli temsilcisidir. giysi ve tutuú özellikleri farklÕ olmasÕna ra÷men aba güreúleri ile benzerdir (68:72). AynÕ yÕlÕn Eylül ayÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda 4 altÕn. 14-18 MayÕs 2009’da Milan’da yapÕlan Avrupa Büyükler ùampiyonasÕ’nda Tarlan KasÕmov altÕn. Azerbaycan.2009).sambo. 5 defa Dünya ùampiyonu olmuú Zülfiyye Hüseynova Azerbaycan’Õn önemli sporcularÕndan biridir.14).05. 2 gümüú. Sambo güreúi.05. 28. 28. 1997 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Gençlerde 2 defa dünya ve 3 defa Avrupa birincisi. 2006 yÕlÕnda øslam GasÕmov Dünya ùampiyonu olmuútur (82:88). 1994-95 yÕllarÕnda Azeri sambocular Avrupa ve Dünya ùampiyonlarÕ’nda üst üste 50’den fazla madalya alarak dünyanÕn ilk beú ülkesi arasÕna girmiútir.10-12. gençlerde 5 altÕn. 8-13 A÷ustos 1993’te øtalya’nÕn Torino úehrinde yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda ikinci olmuútur. Zaur Paúayev bronz madalya almÕútÕr (www. 4 gümüú ve 3 bronz madalya alarak 31 takÕm içinden 3. 18 AralÕk 1992’de Azerbaycan Sambo Federasyonu kurulmuútur.6). 1 bronz. Azerbaycan’da dans. Azad Ragimov’un Gençlik Spor ve Turizm BakanÕ olarak atanmasÕyla baúlamÕútÕr. 2 gümüú madalya kazanan Azerbaycan milli takÕmÕ Avrupa ùampiyonu olmuútur.com.2009). 2008 yÕlÕnÕn MayÕs 78 .derne÷i 1975 yÕlÕnda A÷dam’da açÕlmÕútÕr (83:5.eurosambo. 2000 yÕlÕnda Madrid’te yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’na 24 ülkeden 128 güreúçi katÕlmÕútÕr.

Avrupa ve di÷er turnuvalarda yer almÕúlardÕr. Sovyetlerde spor yönetimi. spor ile ilgili çÕkarÕlan kanunlar. spor yapan kiúi sayÕlarÕ. 6. Eldar CafarovAnna Snejine’nin Eurovizyon yarÕúmasÕndaki baúarÕlÕ performansÕndan dolayÕ spor danslarÕ Azerbaycan’da daha popüler olmuútur. Bunlar. Di÷er tüm çiftler de uluslararasÕ dereceye sahip olmuúlardÕr. UluslararasÕ Dans Spor Federasyonu turnuvasÕnda gerçekleúmiútir. 80 ülkenin katÕldÕ÷Õ Latin danslarÕ programÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. Bu kapsamda. 2007 ve 2008 yÕllarÕnda resmi lisans turnuvalarÕ gerçekleútirilmiútir.ayÕnda Azerbaycan Spor DanslarÕ Federasyonu (ASDF) baúkanlÕ÷ÕnÕ üstlenmiútir. ASDF. Bogdan Tyaglov-Anatasiya Ermiúova çifti beúinci olmuútur. Azad Ragimov’un verdi÷i destek ile danslarÕn spor yönü öne çÕkmÕú. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn temelini Tatyana Çernova’nÕn kurdu÷u Dance Team Shane Spor Kulübü’nün üyeleri ve ö÷rencileri oluúturmaktadÕr (98:69. Bu yarÕúmada Azeri çift beúinci olmuútur. Dünyadan ve BDT ülkelerinden davet edilen jüri üyelerinin katÕlÕmÕyla ülke ve úehir úampiyonalarÕ düzenlemektedir. Eldar Cafarov-Anna Snejine 48 çift arasÕndan 21. Azerbaycan’da ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde spor yönetimi ve Azerbaycan’da beden e÷itimi sisteminin geliúimi úeklindedir. idari yapÕlanmasÕ. Azerbaycan’da Sovyet döneminde spor yönetimi.2. O zamandan günümüze milliler birçok kez Dünya. çalÕúmalar daha hÕzlÕ yürütülmeye baúlamÕútÕr. yurtdÕúÕndan katÕlÕmcÕlarÕn da oldu÷u uluslararasÕ spor turnuvalarÕ düzenlemektedir. Her dört bölümde de devletin spor politikalarÕ incelenmiútir. Eldar Cafarov-Anna Snejine çifti dünyanÕn en iyi 25 çifti arasÕna girmiútir. Son zamanlarda Azerbaycan. Turnuva’da Azerbaycan’Õ Nergiz ve ølham Osmanov kardeúler ve Eldar Cafarov-Anna Snejine çiftleri temsil etmiúlerdir. Azerbaycan ve SSCB çapÕnda düzenlenen sportif etkinlikler. Sporcular ilk dünya úampiyonasÕnda ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. Azerbaycan 2005 yÕlÕndan itibaren dans yarÕúmalarÕna katÕlmaya baúlamÕútÕr.71). Millilerin ilk yarÕúÕ Kiev’de. Azerbaycan’da Spor Yönetimi Azerbaycan’da spor yönetimi ana baúlÕ÷Õ. Daha sonra Almanya’nÕn Karlshure kentinde. sporun yönetim úekli. Azerbaycan her yÕl tüm önemli turnuvalara davet edilmektedir. olmuútur. SSCB milli 79 . dört alt baúlÕkta incelenmiútir. tesisleúme durumu.

). spora çok önem vermiútir. emek verimlili÷inin. proleter devrimi desteklemek olmuútur (109:48. devletin savunma gücünün sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ vasÕtasÕ oldu÷u için. 1917-1920 yÕllarÕ. fiziksel sa÷lÕk Sovyet politikasÕnÕn her zaman içinde olmuútur (32:192. Sovyetlerde Spor Yönetimi Rusya’da gerçekleúen Ekim sosyalist devrimi insanlÕk tarihinde yeni bir sayfa açmÕútÕr. iç savaú. Sovyetlerde spor geniú halk kitlelerine yayÕlmÕú ve onlar spor alanÕnda kendi yetenek ve becerilerini gösterme fÕrsatÕna sahip olmuúlardÕr.2. Sovyetler sporu. beden e÷itimi sisteminin geliúim süreci vb. askeri e÷itim vb. SSCB. 1920’de “Sosyalist øúçiler Spor Birli÷i” ortaya çÕkmÕú ve iki milyon üye toplamayÕ baúarmÕútÕr. Netice de Sovyet sporunun marksizme dayanan ideolojisi ortaya çÕkmÕútÕr. Birinci Dünya SavaúÕ’nÕ takiben emekçi liderleri. onlarÕn sosyalist eme÷inin ve savunma hazÕrlÕ÷ÕnÕn vasÕtalarÕndan birine çevirmiútir (5:94).takÕmlarÕnda mücadele eden Azeri sporcular ve kazandÕklarÕ madalyalar. kültür ve ideolojisinde köklü de÷iúiklikler meydana getirmiútir. Sovyet Hükümeti sporu sürekli desteklemiú ve spor teúkilatlarÕnÕn oluúturulmasÕnÕ askeri idare organlarÕna havale etmiútir (6:56). spor karúÕlaúmalarÕ ile daha fazla ilgilenmeye baúlamÕúlardÕr. incelenmiútir.193). Beden e÷itimi ve spor emekçilerin dövüú yeteneklerinin arttÕrÕlmasÕ. Rusya’nÕn halk kitlelerinin yaúam tarzlarÕnda. Sovyet hakimiyetinin beden e÷itimi (halk e÷itimi. sa÷lÕk. Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra elde etti÷i uluslararasÕ sportif baúarÕlar. uluslararasÕ tanÕnma ve prestijin vasÕtasÕ olarak görmüútür (101:94). 6. Sovyetler Birli÷i’nde sa÷lÕklÕ toplum. Sovyetlerde sporun teorisi ve uygulamasÕ birbirinden ayrÕlmaz bir parça olmuú ve spor bilimleri alanÕndaki çalÕúmalar için de elveriúli úartlar oluúturulmuútur. sa÷lÕk ve hijyenin. SSCB halklarÕnÕn her yönlü fiziki e÷itimini. 1921 yÕlÕnda da Moskova’da KÕzÕl Spor Enternasyoneli úeklinde bir oluúum meydana gelmiútir. Sosyalizmin altÕnda úekillenen Sovyet kültürü. sosyalizmin baúarÕlÕ bir úekilde yaygÕnlaúmasÕ için gerekli görüldü÷ünden. AmacÕ. kadÕnlarÕn eúitli÷inin.1. savunmanÕn. 80 .49).

tümünde aynÕ úekilde ele alÕnan beden e÷itimi ve spor. çünkü. uluslararasÕ spor hiyerarúisine karúÕ içiúlerinde görece en ba÷ÕmsÕz sportif örgütlenmesini gerçekleúmiútir. hem de sosyalist sistemin bütünlü÷ü içinde birer alt sistem oluúturan spor örgütlerinin ana sistemi optimal biçimde iúletmeleri sa÷lanamaz. beden e÷itimi ve spor devletçe yönlendirilmedi÷i sürece. yukarÕdan aúa÷Õya iúleyen devlet hiyerarúisine paralel olarak aúa÷Õdan yukarÕya örgütlenen bir kamusal kitle örgütleri diziliúi oluúturmalarÕ olmuútur. Sovyetlerde sporun yönetiminin kuramsal çerçevesini tekdüze anayasa kurallarÕ ve dolayÕsÕyla tüm temel politikalarÕnÕ devlet belirlemiútir. 1921-1925 yÕllarÕ arasÕ beden e÷itimi ve spor. BazÕ sosyalist ülkelerin anayasasÕnda ayrÕntÕlÕ (Do÷u Almanya). bazÕlarÕnda tek cümleyle (Polonya). bu ülkelerde. sosyalist ülkelerin. hem yurttaúlar açÕsÕndan onlarÕn kiúili÷ine ba÷lÕ vazgeçilmez bir birey hakkÕ. Bu egemen organ Sovyetlerde Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’dir. 81 . devlet ödevidir. kiúilerin çok yönlü ruhsal ve bedensel geliúmelerini. hem birey haklarÕndan kaynaklanan birey üstü amaçlar bireysel çabalarla gerçekleútirilemez. sosyalist sistem dÕúÕndaki ülkelerin üst yönetimden tabandaki örgütlere do÷ru tek yanlÕ buyuran bir yönetim düzeni kurmalarÕna karúÕlÕk. çünkü. Bu sistemde elit spor ile kitle sporunun organik bir iliúkiye girdiklerini. Birey hakkÕdÕr. ama. devletin temel spor politikasÕnÕ saptayÕp uygulayan tek bir organca yönlendirildikleri görülmektedir.Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn ilk teúkilatlarÕnÕn kurulmasÕ. sosyalist kiúili÷in eksiksiz biçimlenmesini. AyrÕldÕklarÕ ana noktaysa. yaúam ve çalÕúma koúullarÕnÕ planlÕ bir úekilde geliútiren süreçler içinde halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn ve emek gücünün korunmasÕnÕ sa÷lamaktadÕr. hem de yerine getirilmesi zorunlu bir devlet ödevidir. Sovyet beden e÷itimi sisteminin amaç ve görevlerinin belirtilmesi ile ilgili kanun hükmünde kararnamelerin çÕkarÕldÕ÷Õ bir dönem olmuútur. Dünyada ki yönetim modellerinin ortak yönetsel ve yasal özelli÷i sporun devlet hiyerarúisi içinde kamu tüzel kiúilerince yaptÕrÕlmasÕdÕr. yurttaúlarÕn toplumsal yaúamda eylemli-katÕlmalÕ biçimde yer almalarÕnÕ. beden e÷itimi ve spor. emekçilerin ve gençlerin e÷itimi ve sa÷lÕklarÕnÕn korunmasÕnÕn vasÕtasÕ olarak görülmüútür. 1917 devriminden baúlayarak yÕllar içinde. kültürel gereksinmelerin karúÕlanmasÕnÕ. Bu yÕllarda Sovyet beden e÷itiminin nasÕl olaca÷Õ ve onun toplumun hayatÕnda hangi yeri tutaca÷Õ ile ilgili çalÕúmalar sürdürülmüútür (5:95). Öte yandan. Sovyetler.

orta ve yüksek ö÷renim kurumlarÕnda spor ile ilgili çalÕúmalarÕ örgütler. araç ve gereçlerinin sa÷lanmasÕ iúçi sendikalarÕyla di÷er kamu kuruluúlarÕna görev olarak verilmiútir. kentsel ve kÕrsal alanlarda da kulüp. oda ve kültür evleri yoluyla Kültür BakanlÕ÷Õ’nÕn ödevidir. poliklinik. ana çocuk sa÷lÕ÷Õ merkezlerinde. 82 . “Geniú çapta sporun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕnÕ öngörmüútür. bir kapalÕ spor salonu.” Sovyetler Birli÷i yasalarÕnÕn spor konusunda devlet hiyerarúisine verdi÷i ödevler bunlarla sÕnÕrlÕ de÷ildir. sanayi iúletmeleri. kÕrsal iúyerleri. nüfusun artan sayÕda kesimlerinin ve özellikle gençlerin spora çekilmelerini gerektirir. sanatoryum. kentlerin içinde oluúan bütün yeni yerleúme birimlerine bir stadyum.” Öte yandan. büyük çapta beden e÷itimi ve spor yaptÕran örgütler. Komünist Partisi 25’inci KurultayÕ (1976)’nda benimsenen Onuncu Beú YÕllÕk Plan. tüm kÕrsal ve kentsel kesim iúyerlerinde beden e÷itimi ve sporun yaptÕrÕlmasÕ yasal zorunluluktur. “Parti. hastane ve tÕp ö÷renim kurumlarÕnda beden e÷itimi ve spor çalÕúmalarÕ yaptÕrÕr. bu yapÕnÕn iúleyiúini sa÷lamaktadÕrlar (58:185-187). ilk. Bu ödev kitle sporu ve beden e÷itiminin tüm türlerinin özellikle okullarda özendirilmesini. merkezdeki uzmanlaúmÕú genel yönetim birimleri ile onlarÕn taúra kuruluúlarÕdÕr. Halk Sa÷lÕ÷Õ BakanlÕ÷Õ. Buna göre. bir yüzme havuzu ve açÕk hava spor alanlarÕ inúa etmek zorunludur. Örne÷in. Yerleúme merkezlerinde bu tür çalÕúmalarÕn örgütlenmesi Konut Geliútirme BakanlÕ÷Õ’nÕn. KÕrsal kesimdeki spor tesislerinin yapÕmÕ için büyük ödenekler ayrÕlmÕú. E÷itim BakanlÕ÷Õ ve onun hiyerarúisi. kreúlerde. e÷itim kurumlarÕyla tarÕm ve sanayideki iúyerlerine spor alan. ana okullarda. Ama. bedensel ve düúünsel bakÕmlardan uyumlu geliúmiú bir genç kuúa÷Õn erken çocukluktan baúlayarak e÷itilmesini çok önemli bir ödev saymÕútÕr.SSCB Komünist Partisi ProgramÕ’na göre. bürolar ve araútÕrma örgütlerinden sorumlu olan. Bu yapÕnÕn di÷er ö÷elerini Pavlov úu úekilde belirtmiútir: “Okul öncesi çocuk bakÕm kurumlarÕyla her düzeydeki e÷itim kuruluúunda beden e÷itimi ve sporun alfabesinin ö÷retilmesi. spor hekimleri vb. BakanlÕk birimlerince ya da di÷er devlet örgütlerince çalÕútÕrÕlan spor uzmanlarÕ. askeri birliklerle her türlü sa÷lÕk kurumunda düzenli spor programlarÕnÕn uygulanmasÕ.

komitenin kendi içinde dikey iú bölümü planÕdÕr. konularda görev yapan bu üst organ. üstün sporcu yetiútirme planlarÕnÕn hazÕrlanmasÕ ve uygulamalarÕn izlenmesi. üç yatay alt komite bulundu÷unu. Ülke çapÕnda beden e÷itimi ve spor çalÕúmalarÕnÕn koordine edilmesi. Bu organ en yüksek icra organÕ olarak kabul edilmektedir. Sonra Yüksek Sovyet (Meclis) gelmektedir. SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ olarak örgütlenen Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi. bir komite. genel politikanÕn belirlenmesinden sorumlu bir Genel Kurul. kendi içinde yaptÕ÷Õ iú bölümüyle.115). yurttaúlarÕn beden ve ruh sa÷lÕ÷ÕnÕn geliútirilmesi. Bakanlar Kurulu. bir baúka deyiúle. spor konularÕnda bilimsel araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕ. hiyerarúinin ikinci basama÷Õna inildi÷inde. özellikle ülkenin úartlarÕna ve halkÕn e÷ilimlerine göre program yapmalarÕ mümkün olmamÕútÕr (110:114. yetki ve sorumluluklarÕ komite olgusunda somutlaúmÕú. talimatlarÕ do÷rudan do÷ruya Sovyet Komünist Partisi’nden almaktadÕr. Bu düzenleme. Sovyet spor hiyerarúisi. Ama. dördü taúrada. spor uzmanlarÕnÕn yetiútirilmesi vb. uzmanlaúmÕú spor yapÕlarÕnÕn temsilcilerinden oluúan SSCB Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’nin kendisidir (111:492). do÷rudan do÷ruya ondan aldÕ÷Õ yetkiyle. de÷iúik düzeydeki komitelerin yatay ve dikey etkileúmelerinden do÷an bir iliúkiler bütünü olarak karúÕmÕza çÕkmaktadÕr (58:187). devlet hiyerarúisinde bireysel bakanlÕklarÕn üstünde yer tutmuú ve sporla ilgili tüm devlet kuruluúlarÕnÕn izleyecekleri eylem programlarÕnÕ saptayarak çalÕúmalarÕnÕ koordine etmiútir. devlet örgütünün di÷er bütün uzmanlaúmÕú yönetimleri gibi. toplam yedi basamaklÕ bir hiyerarúidir. ama. Her basama÷Õn otorite. Böylece. kiúilerden de÷il alt sistem durumundaki baúka komitelerden oluúmuútur. Sovyet sisteminde üçüncü önemli organ ise Bakanlar Kurulu’dur. AynÕ anda hem federal bir devlet kuruluú tarzÕnÕ. görev.SSCB’nin birinci ve en önemli organÕ Komünist Parti’dir. Komite hiyerarúisinin en üst basama÷Õ. her yaú ve meslekten kiúilerin spora kazandÕrÕlmasÕ. Cumhuriyetlerin kendi kendilerine. genel politikanÕn uygulanmasÕndan sorumlu bir Yönetim Kurulu ve yapÕnÕn tüzel kiúili÷ini temsil eden bir Baúkan’dan oluúmuútur. 83 . beden e÷itimi ve spor ile ilgili devlet ve kamu kuruluúlarÕnÕn temsilcileriyle. hem de Komünist Partisi’nin organsal diziliúini yineleyerek yukarÕdan aúa÷Õ örgütlenen Devlet Spor Komitesi modeli üçü merkezde. öte yandan. ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarÕn örgütlenmesi.

Üretseldir. Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’nin genel gözetimi altÕnda özerktir. yani kulüp ve kümeler. bir araya geldiklerinde Genel Kurul’u oluúturan. koordinasyon ile ilgili bir problem yaúanmamaktadÕr. Bu alt komiteler. aynÕ kulüp olgusundan baúlayarak. Her alt komitenin baúkanÕ üst komitenin baúkan yardÕmcÕsÕ oldu÷u için. tÕpkÕ üst komite gibi düzenli aralÕklarla toplanarak çalÕúmalarÕnÕ gözden geçirmekte. gönüllü ve toplumsal olan beden e÷itimi ve spor kolektifleri. yukarÕya do÷ru. ba÷ÕmsÕz. üretsel esaslara göre örgütlenen kulüp olgusudur. ülke içinde kendi alanlarÕnÕn teknik sorumlusu olarak görev yaparken uluslararasÕ kuruluúlarda ülkeyi temsil eden eúdüzey spor uzmanlÕk alt komiteleridir. ba÷ÕmsÕz kamusal kitle örgütlerinin oluúturduklarÕ ikinci bir yönetsel yapÕ yükselmektedir. 1974 yÕlÕna gelindi÷inde. ama. tarÕm ve hizmet iúyerlerindeki do÷al örgütlenme biçimidir.üst komite denilen organÕn aslÕnda biri Beden E÷itimi. Sistemin kendisine aktardÕ÷Õ yetkilerle genel hedeflerin kesimsel dökümünü yapan ve yine kendi görev alanlarÕ içinde tüm uygulamalarÕ denetleyen bu alt komiteler. kulüp (ya da kümeler). bunlar da merkez örgütündeki üç basamaklÕ komite yapÕsÕnÕ yinelemektedirler. iki toplantÕ arasÕnda görev yapacak bir Baúkan ve Yönetim KurullarÕ’nÕ seçmektedirler. ama. kendi sistemati÷i içinde. Yedi basamaklÕ komite hiyerarúisinin ayaklarÕ kulüplerle yere de÷erken. biri de Spor Bilimi konularÕndan sorumlu üç ayrÕ alt komiteden meydana gelmiútir. Sendikal yapÕyla bütünleúen bu paralel hiyerarúi. spor hiyerarúisinin birde bölgesel boyutu vardÕr. çünkü. SSCB’de 200. devlet hiyerarúisiyle yönetsel. Bu yapÕlar uluslararasÕ spor dilinde ulusal spor federasyonlarÕ olarak anÕlmaktadÕr. kentin spor yönetimi ile de bölgesel iliúkiye giren. Gürcistan) anÕlan bir Beden E÷itimi ve Spor Komitesi bulunmakta. Sovyet modelinde. Bölgesel esaslara göre örgütlenen Sovyet devlet hiyerarúisinin her basama÷Õnda (Federe Cumhuriyet ve Özerk Bölge. biri Spor.000 kadar kÕrsal ve kentsel kesimde yaklaúÕk 52 milyon kiúiye spor yaptÕrmaktadÕr. Sovyet parti ve devlet modeli gibi. Bireysel iúyerlerinde sosyalist sendikacÕlÕk akÕmÕnÕn genel ilkelerine göre kurulan ve sosyalist sistemin en geniú tabanlÕ kitle örgütü olan sendikalarÕn 84 . yöre ve kent) somut görev alanÕnÕ belirlemek için bölgesel ön adÕyla (Azerbaycan. Beden E÷itimi ve Spor Komiteleri hiyerarúisinin temel örgütlenme birimi. sporun sanayi. sporun ikinci örgütsel biçimini oluúturan.

sÕrasÕyla.genel gözetimine giren kulüpler. Bu kamu örgütleri hiyerarúisinin doru÷u Ulusal Kulüpler Birli÷i’dir. Bu noktada. kulübün ba÷ÕmsÕz gelir kaynaklarÕndan do÷acak vergileri ödemek. cumhuriyetler düzeyinde 30 spor kulübü vardÕr. kulüplerin tek iúlevinin teknik. federe cumhuriyet ve federal devlet kulüplerini oluúturmaktadÕrlar. bir yönüyle de kuruldu÷u iúyerinin yönetiminden ba÷ÕmsÕz de÷ildir. kent sÕnÕrlarÕ içinde bütün hizmet iúyerlerinin kulüp temsilcileri bir araya gelerek kent Spartak’ÕnÕ oluúturmuú. spor tesisi kurmak. iúyeri kulübüne yaptÕ÷Õ parasal yardÕmlarÕn yanÕnda. Spor yapmanÕn maddi ve fiziki koúullarÕnÕn her düzeyde kulüp dÕúÕnda. on beú cumhuriyet için biri kÕrsal. elektrik. aynÕ süreçler kentten yöreye. Spartak gibi üretsel esaslara göre örgütlenmiú. iúkolu esasÕna göre örgütlenmiútir. Kulüp. her hizmet iúyerinde bir Spartak kurulmuú. iúyeri yönetimiyse. Yürürlükteki yasalara göre. aúa÷Õdan yukarÕya do÷ru. bir yönüyle genel gözetiminde bulundu÷u iúyeri sendikasÕndan. iúletme ve bakÕm giderlerini karúÕlamak. oradan da Federal Cumhuriyet Spartak’Õna yinelenmiútir. yani spor yapmak ve yaptÕrmak oldu÷u açÕktÕr. her iúyerinde alt sistemleri bulunan. Burevestnik de e÷itim-ö÷retim kesimlerinde benzeri biçimde örgütlenmiútir. Örne÷in. yukarÕya do÷ru. öteki koldan devletin üretim birimleri (iúyeri) ba÷ÕmsÕz hiyerarúilerince oluúturulmasÕnÕ öngören bu iúbölümü planÕ içinde. gerekse iúyeri yönetimleri spor kulüplerine önemli yardÕm ve katkÕlarda bulunmaktadÕrlar. yöre. bir koldan kamu kitle örgütleri (sendika). Ekonominin hizmetler kesiminde çalÕúanlarÕ spor kulübü olan Spartak örne÷inden yola çÕkarsak. toplam otuz kulüp birli÷inin oluútu÷u görülmektedir. yöreden federe cumhuriyetlere. yalnÕzca hizmet kesimindeki bir iúyerinin iúçi ve memurlarÕna spor yaptÕran bir örgüt de÷il. SSCB’de. federal devlet düzeyinde 7. öteki kentsel kulüpleri kapsayan ikiúer. Vodnik deniz ticareti ve taúmacÕlÕk. AynÕ úekilde. Devlet hiyerarúisinin basamaklarÕ izlenerek yukarÕya çÕkÕldÕ÷Õnda. üye ödeneklerinden sa÷ladÕklarÕ gelirin %25’lik bir bölümünü spor iúlerine ayÕrma ödev ve yetkisi iúyeri sendikasÕnÕn yönetim kuruluna verilmekte. 1974 yÕlÕnda SSCB’de. su ve yakÕt sa÷lamak gibi görevler üstlenmektedir. kent. sporunu devlet politikasÕ olarak örgütleyen Sovyetlerde. aynÕ iú kolunun kent. Lokomotif demiryolculuk. Spartak Kulübü. Sovyet devlet modeli gibi bölgesel ilkelere göre iúleyen spor kulüpleri. Sendikal yapÕyla büyük ölçüde bütünleúen bir sistemin genel kapsayÕcÕlÕ÷Õ konusunda 85 . federe cumhuriyet ve federal devlet düzeyinde de temsilcisidir. gerek sendikalar. yöre.

UluslararasÕ spor yönetimi denilen gövdenin somut spor prati÷ine dönüúmesi nasÕl Olimpiyat OyunlarÕ yoluyla oluyorsa. doru÷unda da ulusal ve uluslararasÕ düzeydeki spor ustalarÕnÕn yer aldÕklarÕ bir simgesel pramid görünümündedir. Toplumsal yaúayÕúÕn tüm kesimlerinin devletçe denetlendi÷i bir sistem 86 .000 ö÷rencisi olan 2300 spor okulu çalÕútÕrmakta. UluslararasÕ yarÕúma sporunun yeni adaylarÕ için tek uygun yetiúme ortamÕ olan geniú tabanlÕ kitlesel beden e÷itimi ve spor akÕmÕyla yüksek düzeyde spor arasÕnda en önemli ba÷lantÕ halkasÕ olarak da görev yapan bu düzenlemenin yönlendirici ilkesi úudur: “Milyonlarca hevesli içinden en iyi birkaç yüzünün seçilmesi” úeklindedir. Spor UstasÕ AdayÕ. Örne÷in. cumhuriyetler adÕna takÕmlarÕn katÕlmasÕyla federatif bir kiúilik kazanan Spartakiada’dÕr. yetiúkin ö÷retici ve uzmanlarÕn denetiminde kÕzlÕerkekli topluluklara spor yaptÕrmaktadÕrlar”. “Kamu spor örgütleri. Görüldü÷ü gibi. 1959 sonrasÕndakiler de dört yÕlda bir ve genellikle Olimpiyat OyunlarÕ’nÕn hemen öncesinde düzenlenen Spartakiada’lar tabanÕnda ülkenin milyonlarca spor heveslisinin. aynÕ úekilde SSCB’deki ulusal spor yönetimi de Ulusal Spor ùöleni (Spartakiada) adÕyla tek uluslu. 1979 yÕlÕnda. yöre ve federe cumhuriyet düzeyinde yinelenmektedir. 1400 yüzme havuzu ve irili-ufaklÕ 600.000 kapalÕ spor salonu. bu yönetim tarafÕndan düzenlenen spor yarÕúmalarÕ da devlet-parti hiyerarúisinin kuruluú ve iúleyiú biçimini büyük ölçüde izlemektedir. birkaç milyon sporcu ile baúlayan ve iki-üç yÕllÕk bir süreyle ülkedeki 3000 büyük stadyum. SSCB’nin yalnÕzca spor yönetimi de÷il. küme birincileri iúyeri kulüpleri düzeyinde yarÕúarak kent birinciliklerine katÕlacak kulüp takÕmÕnÕ oluúturmakta. Sovyetler Birli÷i’nde ilki 1928 yÕlÕnda. çabalarÕnÕn büyük bölümünü çocuklara yöneltmiúlerdir. SSCB’de sporcular üçüncü. aynÕ zamanda spor hiyerarúisinin de basamaklarÕdÕr.000 spor tesisine yayÕlan bu yarÕúma düzeninin son dura÷Õ. UluslararasÕ Spor UstasÕ. 1980 yÕlÕna gelindi÷inde. Yüksek Spor UstasÕ olarak sÕnÕflandÕrÕlmÕúlardÕr. çok sporlu düzenlemeyle canlanmaktadÕr. aynÕ seçme düzeni sÕrasÕyla kent. ikinci ve birinci derece. Buna göre. 676.úu örne÷i vermek yeterli olacaktÕr. Olimpiyat programÕndaki spor dallarÕnÕn ilk yarÕúmalarÕ iúyeri spor kümeleri düzeyinde yapÕlmakta. 66. Bu pramidin basamaklarÕ.

Coubertin bu gruplara yakÕnlaúma e÷iliminde olmuú. 1931 yÕlÕnda Viyana’da tekrarlanmÕútÕr. bu. burjuva ve Sovyet beden e÷itimi sistemleri arasÕndaki faklarÕ amaca yönelik ve esas niteli÷i açÕsÕndan de÷il.içinde bunu ola÷an karúÕlamak gerekmektedir. 100 bin seyircinin katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. karúÕlÕ÷Õnda ise Sovyet fiziki hareketleri geliútirilmiútir (5:96). AynÕ yÕllarda sporda teúkilatlanma büyük siyasi önem taúÕmÕútÕr. muharebeler. fiziki hareketlerin kendisinde aramÕúlardÕr. Öyle ki. 1923-1925 yÕllarÕnda ise beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn organizasyon yapÕsÕ oluúturulmuú ve Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ kurulmuútur. 87 . Sonuçta. sporun birçok branúÕ burjuva sporu ilan edilmiú. Viyana’ya 23 ülkeden 80 bin sporcu ile 250 bin seyirci katÕlmÕútÕr. kitlelerin e÷itim metodlarÕndan biri olarak görülmelidir ” denilmiútir (111:490). 1921-1923 yÕllarÕnda Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn nasÕl bir teúkilat yapÕsÕyla yürütülece÷i belirlenmiútir. 1925 yÕlÕnda hem yaz hem de kÕú sporlarÕnda “øúçi OlimpiyatlarÕ” düzenlenmiútir. Özellikle. fakat aynÕ yakÕnlÕ÷Õ UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi (IOC) üyeleri göstermemiúlerdir (109:49). øç savaú bittikten sonra Sovyet beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn baúlÕca vazifesi. aynÕ zamanda kültürel. beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕlarÕ. ekonomik ve gençli÷in askeri e÷itiminin de önemli bir aracÕ olarak düúünülmelidir. kaçÕnÕlmaz olmuútur. AynÕ dönemde Sovyet beden e÷itiminin gayesi ile ilgili ideolojik tartÕúmalar geniúlemiútir. genç devletin hayatÕndaki siyasi rolünü daha da belirginleútirmiútir. Bununla ilgili Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi RK(b) P MK’nin 1925 yÕlÕndaki beden e÷itimi hakkÕndaki kararÕnda “ Sovyet beden kültürü sadece beden e÷itimi ve sa÷lÕ÷Õn de÷il. Beden kültürü ayrÕca. açlÕk ve mahrumiyetler neticesinde gençlerin kaybedilmiú sa÷lÕklarÕnÕn yeniden kazandÕrÕlmasÕ ve daha iyi seviyeye getirilmesi olmuútur. sporun içinde yapÕldÕ÷Õ toplumun yapÕ ve dengelerine çok duyarlÕ bir toplumsal kurum. Birçok insan. Sovyet beden e÷itimi sisteminin esaslarÕnÕn düzgün bir úekilde oluúturulmasÕ büyük bir önem taúÕmakla birlikte. yapÕyÕ görüntüleyen bir yansÕtÕcÕ oldu÷u düúünülürse. bir bakÕma do÷al bile karúÕlanmaktadÕr (58:187192).

Parti. bütün bu yapÕlanlar yeterli olmamÕútÕr. Örne÷in. SSCB’de spor 1926 yÕlÕndan itibaren daha da geliúmeye baúlamÕútÕr. özellikle de gençlerin fiziki e÷itiminin siyasi e÷itimden ayrÕ kalmasÕna sebep olacak bütün unsurlar ortadan kaldÕrÕlmÕútÕr. parti konferansÕnda Sendikalar Birli÷i ile ilgili rapor müzakere edilirken. Fakat. Sporun siyasetten ba÷ÕmsÕz olmasÕnÕ. 1928 yÕlÕnda I. siyaset ve kültür ile iliúkili ve ideolojik bir olgu olmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. siyasi ve ekonomik hayatÕnda daha çok yer almaya baúlamÕútÕr. burjuva sporu faúistlerin e÷itiminin. Sovyet sporu. bireyselleúmenin. takÕmlar ülkenin sosyal. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕnÕn güçlendirilmesinin esaslarÕ belirlenmiútir. kollektivizmin. sosyalizmin bir parçasÕ. 1926 yÕlÕnda 15. siyasi ve kültürel hayatÕnda meydana gelen ciddi de÷iúiklikler beden e÷itimi sahasÕnda da kendini göstermiútir.SSCB’ye göre. Beden e÷itimi metodolojisini daha iyi hale getirmek ve Sovyetlerin taleplerine cevap veren Sovyet 88 . Bütün bu geliúmelere ra÷men. uygulamada ciddi hatalar yapÕlmÕútÕr. RK(b) P MK’nin beden e÷itimi hakkÕnda 1929 yÕlÕnda aldÕ÷Õ karar ile. Komsomol (genç komünistler birli÷i teúkilatÕ) ve Sendikalar Birli÷i tarafÕndan her zaman desteklenmiú ve bu kuruluúlarÕn spor üzerindeki etkisi daima hissedilmiútir. Sporun. yüksek baúarÕlar kazanmak için oluúturulan fonda beden e÷itimcilerin sayÕsÕ azalmÕútÕr. Sovyet gençlerinin bedensel e÷itiminde sporun ve spor yarÕúlarÕnÕn önemi bir kez daha vurgulanmÕútÕr. proleterya için zorunluluk olarak görülmüútür (32:200). kÕzÕl dövüúçü insanlarÕn e÷itiminin. Spor burjuva için e÷lence iken. Sanayileúmenin sa÷lanmasÕndan ve köy ekonomilerinin kollektifleúmesinden sonra ülkenin sosyal. Bu da Sovyet beden e÷itimi sisteminin geliúimi ve beden e÷itimi harekatÕnÕn yayÕlmasÕ için gerekli ortamÕ yaratmÕútÕr. Bu yÕllarda milyonlarca insanÕn katÕldÕ÷Õ Sovyet beden e÷itimi harekatÕ meydana gelmiútir. Bununla birlikte beden e÷itimcilerin ihtiyaçlarÕnÕn giderilmesi ve spor teúkilatlarÕnÕn yaygÕnlaúmasÕ için elveriúli ortamlar oluúturulmuútur. SSCB’de spor. 1929 yÕlÕnÕn son aylarÕnda yeniden yapÕlanma çalÕúmalarÕna baúlanmÕútÕr. profesyonelleúmenin ve rekor kÕrmanÕn aracÕ iken. Kurumlar arasÕ anlaúmazlÕklar ortaya çÕkmÕútÕr. kulüpler. Beden e÷itimi ile ilgili kurumlar. Daha önce SSCB’deki bütün cumhuriyetlerde ve illerde spor yarÕúmalarÕ düzenlenmektedir. kitleselli÷in ve sa÷lÕ÷Õn aracÕ olmuútur. SSCB SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr.

aúama. 3. 4. EMH’a katÕlan insanlara göstermiú olduklarÕ baúarÕlara göre niúan ve sertifika verilmiútir (60:300). 3. üç aúamadan oluúmuútur: 1. “Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm” programÕnÕn Sovyet beden e÷itimi sisteminin esasÕ olarak kabul edilmesi.-VI. 4. EMH standartlarÕ programÕn teknik tarafÕnÕ oluúturmuú ve de÷iútirilebilmiútir.Bilgi.Beceri. kuvvet ve mertlik (16 -17 yaú). güç. Ülkede EMH programÕna karúÕ çÕkanlarda olmuútur. EMH normlarÕnÕn yerine getirilmesi ile. ProgramÕn standart talepleri minimal seviyede olmuútur. Sovyet beden e÷itimi sisteminin esasÕnÕ teúkil eden Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm (EMH) programÕ ilk defa 1931-1933 yÕllarÕnda kabul edilmiútir.-VIII. EMH’Õn yetiúkin programÕ ise. Her bir aúama dört ana bölümden meydana gelmiútir: 1. sa÷lÕk için hareket (erkekler için 40-60 yaú. beden e÷itimi seviyesinin yükselmesine yardÕmcÕ olmuútur.61). EMH’Õn amacÕ insanlarda hÕz.HaftalÕk hareket rejimi. 6-15 yaúlarÕnÕ kapsamÕútÕr: 1. BazÕ kiúiler bu programÕn uygulanmasÕnÕn. ülkenin savunmasÕ ve gündelik hayat için (yüzme. sÕnÕflar için.-IV. Verilen en büyük unvan Spor UstasÕ’dÕr (33:112). onun ideolojik temelli olmasÕndan kaynaklanmÕútÕr. sÕnÕflar içindir. aúama.SÕnav türleri ve normlar (6:61-63). 3. Gençler için EMH dört aúamadan oluúmuútur. aúama. III. çeviklik. sporu olumsuz etkileyece÷ini öne sürmüúlerdir.-II. dayanÕklÕlÕk ve genel askeri kabiyetlerin geliútirilmesi olmuútur. daha sa÷lÕklÕ olan. EMH programÕ ile SSCB halklarÕnÕn fiziki hazÕrlÕ÷Õ yapÕlmÕútÕr. kÕzak vb. daha verimli çalÕúan ve her zaman ülkeyi savunmaya hazÕr insanlar meydana getirilmiútir. bedeni mükemmellik (18-39 yaú). V. aúama. Genel fiziki hazÕrlÕ÷Õn belirli seviyeye çÕkmasÕ. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕnÕn daha da güçlendirilmesini. EMH programÕnÕn Sovyet sporu için önemi. VII. EMH programÕ. aúama. I. bayanlar için 40-55 yaú). 2.beden e÷itimi sisteminin temel metodoloji esaslarÕnÕ belirlemek için daha fazla çaba sarf edilmiútir (5:97.98). 2. 2 aúama. Gençler için beden e÷itiminin esasÕ olan EMH ise 1934 yÕlÕnda kabul edilmiútir. sÕnÕflar için.) gerekli olan en önemli becerileri benimsemekle spor alanÕnda da mükemmelleúmek mümkün olmuútur. sÕnÕflar için. bu harekatÕn bütün halka yayÕlmasÕnÕ ve gençlerin beden e÷itiminin EMH programÕ temelinde yapÕlmasÕnÕ ön görmüútür (6:60. 89 . aúama.

özellikle Stalin’in politikalarÕnda da görülmüútür. kurumlarda beden e÷itimi harekatÕnÕn asÕl halkasÕ olarak zayÕf kollektifin güçlendirilmesi. 1936 yÕlÕnda. di÷er derslerden alÕnan notlardan daha önemli hale gelmiútir. sporu da ari Õrk yaratmak ve Alman gençli÷ini savaúa hazÕrlamak için kullanmÕúlardÕr. Bölge kurumlarÕnÕn küçük kollektifleri sportif güçlerini ve maddi olanaklarÕnÕ bir yerde toplamayÕ baúarmÕúlardÕr. Sovyet spor harekatÕ daha demokratik hale gelmiútir. Bu sendikalar birli÷inin spor takÕmlarÕnÕ güçlendirmiú. Gençlerin bütün e÷itim sistemi yüksek hedeflere ulaúmak için. ciddi antrenman yapÕmÕnÕ gerektiren spor ve spor yarÕúmalarÕ yaygÕnlaútÕrÕlmÕútÕr. ö÷rencilerin okuldan uzaklaútÕrÕlmasÕ ile sonuçlanmÕútÕr. Atletik bir gençlik istiyorum” dedi÷i söylenmektedir. Sovyetlerde. Hitler. Naziler.Sosyalist devletin kurulmasÕ ve geliúmesi SSCB vatandaúlarÕnÕn hayatÕnda ola÷anüstü toplumsal ve kültürel yükseliúe neden olmuútur. Bundan dolayÕ. spor hizmetini daha iyi hale getirmiú. Spor teúkilatlarÕnÕn faaliyet alanlarÕ geniúlemiú ve e÷itim programlarÕnÕn içerikleri zenginleútirilmiútir. büyük fiziki ve ruhsal güç. yeni düzenlemeler yapÕlmasÕ ve faaliyetlerin çeúitlendirilmesi amacÕyla. Hitler’in “Gençli÷imin güçlü ve güzel olmasÕnÕ istiyorum. Spor derslerinden baúarÕsÕz olunmasÕ. takÕmlardaki iç disiplini arttÕrmÕútÕr. Bu kararÕn sonucunda zayÕf kollektiflerde e÷itim ve spor yaygÕnlaúmÕútÕr. Sonradan koúu. yaptÕ÷Õ konuúmalarda Õrk saflÕ÷Õndan ve Alman ÕrkÕnÕn üstünlü÷ünden söz etmiútir. 90 . sa÷lam úubelerin oluúturulmasÕ. Çünkü. 64 gönüllü spor cemiyetinin kurulmasÕ hakkÕnda karar kabul edilmiútir. merkezi úuralar da dahil olmakla birlikte beden e÷itimcilerinin kendileri tarafÕndan seçilmiútir (5:99). sa÷lam karakterli ve mücadele yetene÷ine sahip insanlar yetiútirmek üzere kurulmuútur. Bu yÕllarda Hitler’in uyguladÕ÷Õ spor politikalarÕnÕn benzeri. 1933 yÕlÕndan itibaren Yahudi ve Çingene asÕllÕ sporcular Alman spor birliklerinden ve tesislerinden dÕúlanmaya baúlanmÕútÕr. gönüllü spor cemiyetlerinin yöneticileri. Spor derslerinden alÕnan notlar. Almanya’da 1936 yÕlÕnda okullardaki beden e÷itimi ve spor derslerinin sayÕsÕ arttÕrÕlmÕútÕr. futbol ve boks müfredata dahil edilmiútir. azimli.

Sporcu hangi konumda olursa olsun. 1980’li yÕllarda spor yaparken devlet okula mektup gönderirdi ve spor yaptÕ÷Õm için bazÕ derslerden muaf olurdum. Hitler burada alÕnacak galibiyete çok önem vermiútir. gelece÷i kararÕrdÕ. Ma÷lup olanlara kötü maumale yapÕlÕyordu. Çünkü. 1970 yÕlÕnda Sovyetler Futbol Dünya ùampiyonasÕ’nda yenilmiútir. Yenilirse ismi lekelenirdi. ø Aliyev (2008. Sadece sporda de÷il. Sovyetler ile kapitalist ülkeler arasÕnda bir rekabet vardÕ. kapitalist ülkeyi yenmeliydi. Kapitalist ülkelere yenilmeye izin verilmezdi. ø Meherremli (2008. Alman Boks Federasyonu. dünyanÕn dört büyük tenis turnuvasÕndan biri olan Rolland Garros (Fransa AçÕk Tenis ùampiyonasÕ)’a katÕlmÕútÕr.Örne÷in. Bu yenilginin nedenleri araútÕrÕldÕ. üç ay sonrada idam edilmiútir (85:11). Sa÷lam bedende sa÷lam ruh olur ideolojisi çerçevesinde spora önem verilirdi. genel anlamda da dünyaya ari ÕrkÕn üstünlü÷ü gösterilmiú olacaktÕr. siyasi ve toplumsal bazda da bu anlayÕú vardÕ. Alman ÕrkÕnÕn úeref ve haysiyetini düúürme gibi birçok suçlamaya maruz kalarak hapse atÕlmÕú. bu galibiyetle Nazi AlmanyasÕ ile rekabette olan Fransa ve øngiltere’ye. George tarafÕndan Lord ünvanÕ verilirken. Halk çalÕúÕrdÕ ve spor yapardÕ. sözlü görüúme)’e göre. E÷lence merkezleri yasak oldu÷u için insanlar spor yaparlardÕ. Geberlix sÕnÕrdan ülkesine girerken gizli servis tarafÕndan vatana ihanet. Perri’ye Kral IV. Geberlix Perri’ye 3-2 yenilmiútir. sözlü görüúme)’ye göre. Berlin OlimpiyatlarÕ öncesinde. kimden kaynaklandÕ÷Õ ortaya çÕkarÕldÕ. Derslerden baúarÕsÕz olsan bile sporda baúarÕlÕ isen derslerden geçerdin veya girmeyebilirdin. Sovyet zamanÕnda en büyük amaç kapitalist ülkelere yenilmemekti. Alman tenisçi Fon Geberlix. Finalde. amatör úampiyonlardan Erich Seeling’i Yahudi oldu÷u için ihraç etmiútir (109:62-64). Bu dönemde mahallelere kadar her yerde spor tesisleri yapÕlmÕútÕr. Geberlix finale kalmÕú ve finalde øngiliz rakibi Fred Perri ile karúÕlaúmÕútÕr. SSCB döneminde insanlar sporla ilgilenmek zorundaydÕ. Bundan dolayÕ Sovyetler sporda da kapitalist ülkelere yenilmek istemiyordu. 91 .

biyoloji ve beúeri bilimler vasÕtasÕ ile özel araútÕrmalar yapÕlmÕútÕr. Beden e÷itimi sahasÕnda elde edilen bilimsel baúarÕlar sadece Pavlov’dan yararlanarak elde edilmemiútir. beden e÷itimi teorisi ve tarihi gibi daha birçok alanda ve birçok ünlü bilim adamÕndan da yararlanÕlmÕútÕr (6:66. Dünya SavaúÕ öncesinde Sovyet beden e÷itimi harekatÕ hÕzlÕ bir geliúme göstermiútir. o dönemdeki do÷a bilimlerinin bütün baúarÕlarÕnÕ kendinde toplamÕútÕr. SporcularÕn sayÕsÕ arttÕkça. Pavlov’un eserlerinin büyük önemi olmuútur. AyrÕca. Bu eserler úu açÕlardan önemlidir: 1. Sovyet beden e÷itimi harekatÕ ile aynÕ yönde geliúmiútir. Sovyetlerde spor bilimlerinin geliúmesinde ünlü fizyolog ø.Pavlov’un e÷itimi.Sovyetlerin kuruldu÷u ilk günlerden itibaren beden e÷itimi alanÕnda bilimsel bilgiye önem verilmiú. sportif baúarÕlarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. Bu dönemde. II. SporcularÕn teknik seviyelerinin arttÕrÕlmasÕ ile ilgili mücadele ideolojik esaslara göre yapÕlmÕútÕr. E÷itim bilimleri sahasÕnda elde edilmiú baúarÕlar. sportif yarÕúmalarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr.67). fizyoloji alanÕnda hem teorik hem de pratik anlamda beyin ve kasÕn karúÕlÕklÕ iliúkisi üzerine önemli bilimsel çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr. 2. tarih ve sosyoloji alanÕnda yapÕlan araútÕrmalar da büyük rol oynamÕútÕr. Halk ekonomisinin yeniden yapÕlanmasÕ sürecinde cimnastik ve spor ile meúgul olanlar üzerinde hekimler nezaretinde araútÕrmalar ön plana çekilmiútir. tabiata ait bütün meseleleri diyalektik materyalizmi kullanarak çözümlemiútir.Pavlov. e÷itim ve antrenman tekniklerinin geliútirilmesi için çalÕúÕlmÕú. Sovyet sporcularÕnÕn teknik ve taktik seviyesi de oldukça yükselmiútir. Bu yÕllarda büyük katÕlÕmlÕ spor úenlikleri düzenlenmiútir. Yaz aylarÕnda. øç savaú yÕllarÕnda beden e÷itimi metodolojisinin geliúimine çok önem verilmiútir. yöneticilerin sporla ilgilenmeleri 92 . spor tÕbbÕ. fakat bu etkinlikler sporun kalitesini arttÕramamÕútÕr. anatomi. Bu faaliyetlerin yapÕlmasÕ için büyük maddi kaynaklar aktarÕlmÕú. Uygulamada her yönden desteklenen spor bilimleri. kitle sporunda da önemli geliúmeler kaydedilmiú. Pavlov’un metodundan yararlanarak.

Savaú bittikten sonra Sovyet sporunun yükseliúi devam etmiútir. 3. Savaú öncesinde uluslararasÕ sportif iliúkiler zayÕflamÕútÕr. Dünya SavaúÕ yÕllarÕnda Sovyet halkÕ sadece kendi ülkeleri için de÷il. 4.üretim faaliyetleri üzerindeki dikkatlerini azaltmÕútÕr. Milyonlarca insan askeri hazÕrlÕk sürecine dahil olmuútur.Savaú sonrasÕnda gençlerin beden e÷itimi ve spora ilgisi ve bununla ilgili spor teúkilatlarÕnÕn da sayÕsÕ hÕzlÕ bir úekilde artmÕútÕr.Sporda kazanÕlan baúarÕlar artmÕútÕr. Bütün bu uygulamalarÕn olumlu taraflarÕ ile birlikte olumsuz taraflarÕ da olmuútur. Spor halklar arasÕnda dostlu÷un geliúmesi. 2. II. Bu süreçte úu konularda önemli çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr: 1. Okullarda da beden e÷itim dersleri istenilen düzeyde yapÕlamamÕútÕr. Savaú úartlarÕna ba÷lÕ olarak kayÕplar olsa da. Sovyetlerin galibiyeti kapitalist ülkelerin emekçileri arasÕnda da beden e÷itimi faaliyetlerinin geliúmesine tesir etmiútir. 5. 93 . bütün dünyada barÕú için mücadeleyi daha önceki yÕllara kÕyasla nispeten daha iyi hale getirmiútir.Hastanelerde ve askeri birliklerde iyileúmekte olan askerler üzerinde fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ. Bu dönemde sportif anlamda úu geliúmeler yaúanmÕútÕr: 1.Bütün spor teúkilatlarÕnÕn savaú döneminin taleplerine uygun olarak yeniden yapÕlanmasÕ. Ülkenin her bir köúesinde spor geliúmiútir. 3. baúka ülkelerin ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õ için de mücadele etmiútir. Savaú yÕllarÕnda sporcularÕn ve spor teúkilatlarÕnÕn ülkenin savunmasÕnda önemli bir rolü olmuútur. birçok yenilikte yapÕlmÕútÕr. Birçok spor branúÕnda yeni e÷itim metodolojileri geliútirilmiútir. 2.Büyük vatan muharebesi yÕllarÕnda ülkenin spor hayatÕ.Genel askeri e÷itim sistemi içinde beden e÷itiminin durumu.1946 yÕlÕndan itibaren Sovyet sporcularÕ uluslararasÕ spor arenasÕna çÕkmÕú ve spor teúkilatlarÕ da uluslararasÕ federasyonlara üye olmaya baúlamÕúlardÕr.Cephedeki ve cephe arkasÕndaki Sovyet beden e÷itimcileri ve sporcularÕnÕn konumu.

RK(b) P MK’nin beden e÷itimi hakkÕnda 27 AralÕk 1948 yÕlÕnda aldÕ÷Õ karar. 10.Beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ ile ilgili özel e÷itim kurumlarÕnÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. Sovyet spor teúkilatlarÕ birçok spor branúÕnda uluslararasÕ spor federasyonlarÕna üye olmuútur.Kitlesel yarÕúmalar yaygÕnlaúmÕútÕr.UluslararasÕ müsabakalarÕn sayÕsÕ artmÕútÕr.Bilimsel araútÕrmalar artmÕútÕr. Sportif yeteneklerin daha da arttÕrÕlmasÕ beden e÷itimi harekatÕnÕn asÕl vazifesi olmuútur. 9. John Hoberman. Sendikalar Birli÷i’nin gönüllü spor cemiyetleri güçlendirilmiú. 11. 1. siyasi sistem ve millet için bir test alanÕ olarak kullanÕlmÕútÕr.Beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕ güçlendirilmiútir (yönetim yapÕlarÕ de÷iútirilmiú. Hem ulusal hem de uluslararasÕ spor müsabakalarÕnda elde edilen baúarÕlar. Maoist Çin’in.Spor teúkilatlarÕnÕn kitleselli÷i artmÕú ve köylerdeki tarÕm kooperatiflerinde gönüllü spor cemiyetleri kurulmuútur. Faúist øtalya’nÕn.Sportif baúarÕlar artmÕútÕr. özellikle müsabaka sporlarÕ. spor kuruluúlarÕnÕn teúkilat yapÕsÕ daha iyi hale getirilmiútir). 8.Spor tesislerinin inúasÕ yaygÕnlaúmÕútÕr. e÷itim ve yÕl boyu sürecek antrenman metodlarÕ hazÕrlanmÕútÕr.Devlet beden e÷itimi ve sporun geliúimi için açÕk ve kesin kararlar almÕútÕr. kapitalist batÕ demokratlarÕnÕn ve 94 .4. 12. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕ daha da geliútirmiútir. 4.Spor kitle iletiúim araçlarÕ kullanÕlarak daha fazla insana ulaútÕrÕlmÕútÕr (5:102-105). Komünist Sovyet ve Küba’nÕn. Modern spor. 5.EMH programÕ ile ilgili çalÕúmalar geniúlemiútir. Bu kararla birlikte. 2. gelinen bu seviyenin de bir göstergesi olmuútur. Savaútan sonraki yÕllarda sportif faaliyetler önemli ölçüde yaygÕnlaúmÕú ve Sovyet spor teúkilatlarÕnÕn kitleselli÷i artmÕútÕr.Yeni. Sovyet sporcularÕnÕn teknik seviyeleri oldukça yükselmiútir. 7. 3. 6.Spor cemiyetlerinde e÷itim kalitesi arttÕrÕlmÕútÕr. Nazi AlmanyasÕ’nÕn.

bu uygulamanÕn rutin olmadÕ÷ÕnÕ. sporu. AmaçlarÕ teknikleri. Bunun yanÕ sÕra olimpiyat oyunlarÕnÕn yapÕsÕnda da bazÕ de÷iúiklikler yaratmÕútÕr. 1948 Londra Olimpiyat OyunlarÕ’na davet edilmiútir. sÕnÕrlÕ sayÕda da olsa. IOC BaúkanÕ Sigfrid Edström. 95 . AyrÕca olimpiyat oyunlarÕ ve spor. Bu çalÕúma ve geliúmenin ilk meyvelerini. Nitekim Sovyet sporcularÕ. 1951 yÕlÕnda Viyana’da yapÕlan IOC toplantÕsÕnda SSCB. her ne kadar komünistlerin Yürütme Kurulu’na seçilme hususunda isteksiz olsa da komünist ülkelerin olimpiyat oyunlarÕna davet edilmesi gerekti÷i görüúünü savunmuútur. SSCB kendi IOC üyesini tek taraflÕ olarak ilan etmiútir. reddedilmelerine ra÷men bu taleplerini tekrarlamÕúlardÕr. Sovyet sporcularÕnÕn amatörlük konusundaki belirsiz durumu. II. Yürütme Kurulu’nda bir koltuk talebinde bulunmuú. Bununla beraber bu oyunlara gözlemciler BatÕlÕ göndermiúler atletlerin. çalÕúma organizasyonlarÕ hakkÕnda bilgi toplamak olmuútur. spor e÷itimi ve spor bilimlerini rejimin bir propaganda aleti olarak kullanmÕútÕr.Latin Amerika cuntasÕnÕn bu oyunu oynadÕklarÕnÕ ve ona inandÕklarÕnÕ söylemiútir (59:26). Bununla beraber Stalin’in insiyatifi do÷rultusunda. üst düzey IOC yetkilileri için sorun oluúturmuútur. SSCB. IOC’ye baúvurmuú ve IOC tarafÕndan tanÕnmÕútÕr (33:111). SSCB. Dünya SavaúÕ. 1950 yÕlÕndaki Avrupa ùampiyonasÕ’nda fazlasÕyla toplamÕúlardÕr (109:77). Ama Sovyet delege. Edström buna úiddetle tepki göstermesine ra÷men. Bir sonraki oyunlara son derece programlÕ ve bilimsel metodlar kullanarak hazÕrlanmÕúlardÕr. Bu ba÷lamda. sporcularÕn ço÷unun ö÷renci ya da kamu hizmetlerinde görev alan memur ya da silahlÕ kuvvetler görevlisi oldu÷unu belirtmiútir. Ancak. Bu de÷iúikliklerden biri de Sovyetlerin olimpiyatlara sistematik organizasyon ve planlamayÕ getirmesi olmuútur. IOC ve Andrianov arasÕnda tartÕúma konusu olmuútur. sporcularÕnÕn hazÕr olmadÕ÷Õ gerekçesiyle bu teklifi geri çevirmiúlerdir. Kestirme Sovyet politikasÕnÕn bir örne÷i burada görülmüútür. Ancak Rus yetkililer. Stalin. iki sene gibi kÕsa bir süre içinde büyük geliúme kaydetmiútir. bulunmuúlardÕr. Sovyet vatandaúlarÕna yabancÕ ülkelere seyahat fÕrsatÕnÕ yaratmÕútÕr. Sovyet sporcularÕna devlet tarafÕndan sa÷lanan olanaklar. ve bilimsel incelemelerde úekilleri. Konstantin Andrianov 1951 yÕlÕnda resmen seçilmiútir. dünyanÕn politik çehresinde büyük de÷iúikliklere yol açmÕútÕr.

Ama. Buna ra÷men Sovyetler. sözlü görüúme)’a göre. 96 . oyunlarÕnda üstün baúarÕ elde etmek istemiúlerdir. Helsinki’de baúarÕsÕz olan Sovyet futbolcularÕ cezalandÕrÕlmÕútÕr. SSCB. sadece rejime sadakatinden emin olduklarÕ sporcularÕ getirmiúlerdir. Bütün sporcular profesyoneldi. Sporcular amatör olmasÕ gerekiyordu.A Abdullayev (2008. RuslarÕn katÕldÕ÷Õ ilk olimpiyat olmuútur. BatÕlÕlar tarafÕndan yenilmenin kabul edilemez oldu÷unu açÕklamÕútÕr (109:78-80). Amerika ile SSCB arasÕndaki so÷uk savaú nedeniyle. Herhangi bir kurum ya da fabrikada kayÕtlÕydÕ. AyrÕca 1972 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ finalinde BatÕ Almanya takÕmÕna yenilen Sovyet futbolcularÕ (Anatoli Baniúevski’nin de oldu÷u takÕm) cezalandÕrÕlmÕú ve emektar spor ustasÕ ünvanlarÕ ellerinden alÕnmÕútÕr (85:11). ev. Ama gerçek o úekilde de÷ildi. 1952 yÕlÕnda Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlaca÷ÕnÕ açÕklamÕútÕr. Sovyetler Birli÷i’nde görünüm olarak profesyonel spor yoktu. ayrÕ bir olimpiyat köyünde kalmasÕnÕ istemiútir. o yÕllarda profesyonel spor yoktu. Bu kiúilerin tek iúi spor yapmaktÕ. Devlet bu sporcularÕ her zaman desteklerdi. Çünkü. Milli takÕmÕn kendisini oluúturan CSKA takÕmÕ la÷v edilmiú. sözlü görüúme)’e göre. Joseph Stalin. her úey verildi÷ini ve karúÕlÕ÷Õnda ülkeye madalya getirmesi gerekti÷ini söylemiútir. T Askerov (2008. bu iki ülke sporcularÕ arasÕnda da özel bir rekabet oluúmuútur. Sadece isimleri görülürdü. SSCB’de spor ve sporcular görünüm olarak amatördü. bu kiúiler buralarda çalÕúmazlardÕ. Sovyet döneminde sporcuya iyi bakÕldÕ÷ÕnÕ. araba vb. ya memur ya da askerdi. her úeyin elinden alÕndÕ÷ÕnÕ ve daha sefil duruma düútü÷ünü ve hatta intihara teúebbüs edenlerin oldu÷unu ifade etmiútir. Bu ba÷lamda. Sovyetler bu oyunlara katÕlmÕú olmak için katÕlmamÕúlardÕr. Her iki taraf da rejimlerinin propagandasÕ açÕsÕndan. Ancak kendi sporcularÕnÕn di÷er Do÷u Bloku ülkesi sporcularÕyla birlikte. ancak dört yÕl sonra yarÕúmalara katÕlabilmiúlerdir. Getiremedi÷i takdirde. Bütün sporcular ya iúçi. FinlandiyalÕlar bunu isteksiz bir úekilde kabul etmiúlerdir. Helsinki. KayÕtlÕ olduklarÕ kurumlardan para alÕrlardÕ.

1949 yÕlÕnda alÕnan bir kararla.000 25.633.000 ruble arasÕnda nakit para ödülü verilece÷ini açÕklamÕútÕr. Savaútan sonra ülkenin yenilenmesinde sporun önemli bir rolü olmuútur. 1991 yÕlÕndaki son uluslararasÕ maçÕnda da KÕbrÕs Rum Kesimi’ni yenmiútir. SSCB’nin burjuva spor arenalarÕna ilk giriúi 1946 yÕlÕnda FIFA’ya üye olmasÕyla baúlamÕútÕr. Dünya SavaúÕ’ndan sonra so÷uk savaú dönemine girilmesiyle birlikte. 1946 yÕlÕnÕn sonunda SSCB sadece iki uluslararasÕ spor kuruluúunda temsil edilirken. Sovyetlerde atletik olarak yetenekli sporcularÕn okuduklarÕ özel okullar açÕlmÕútÕr. gelecek birkaç yÕl içinde önemli spor branúlarÕnda dünyada üstünlük kazanma ile ilgili politikasÕnÕ tekrar tanÕmlamÕútÕr.498). so÷uk savaú döneminde üniversitede okuyan bir ö÷renci.000 ruble arasÕnda. Bu süre zarfÕnda 391 maçta 217 galibiyet. Pravda. Sovyet sporcularÕnÕn 97 . II. bazÕ üniversitelerde iki yÕl zorunlu oldu÷unu. 22 Ekim 1945 yÕlÕnda. bu durumun Azerbaycan’da halen geçerlili÷ini korudu÷unu söylemiútir. So÷uk savaú döneminde spor. 1955 yÕlÕna gelindi÷inde bu sayÕ 25’i aúmÕútÕr (111:490. ølki 1934 yÕlÕnda açÕlan bu okullarÕn sayÕsÕ 1975 yÕlÕna gelindi÷inde 4938. bölümü ne olursa olsun beden e÷itimi derslerini almak zorundaydÕ. SSCB’nin burjuva spor arenalarÕna girmelerine ve yeni Sovyet insanÕnÕn atletik üstünlü÷ünü göstermelerine karar vermiútir.132’ye ulaúmÕútÕr (60:302). Stalin. ö÷renci sayÕsÕ da 1. ølk uluslararasÕ maçÕnÕ Bulgaristan ile yapan Sovyetler galip gelmiútir. sözlü görüúme)’a göre. Komünist Parti Merkezi Komitesi 1948 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda. AyrÕca beden e÷itimi derslerini geçemeyen bir ö÷rencinin baúka dersleri alamadÕ÷ÕnÕ hatta bir üst sÕnÕfa geçmenin de mümkün olmadÕ÷ÕnÕ ifade etmiútir. ilk ve orta ö÷retimde (10 yÕl) beden e÷itimi dersleri koydu÷unu. normale dönüúün bir parçasÕ olarak görülmüútür (95:123). Müsabaka sporlarÕna yönelim artmÕú.000 – 15. Komünist Parti Merkezi Komitesi atletik üstünlükteki hedeflerini ilan etmiútir. SSCB’nin Rus olmayan cumhuriyetleri içinde milli kimliklerin ortaya çÕkÕúÕ ve spor arasÕndaki ba÷lantÕlar yükselmiútir. dünya rekorlarÕ için 15. SSCB rekorlarÕ içinse 5.II. SSCB Milli E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn üniversitelerde (4 yÕl). 96 beraberlik ve 78 yenilgi almÕútÕr (101:96). Dünya SavaúÕ’ndan sonra elit spor ile kitle sporu arasÕndaki farklÕlÕklar geniúlemiútir. R Cümúüto÷lu (2008.

PolitikayÕ spor ile yapmaktadÕr. O dönemde Avrupa’nÕn en büyük stadyumu olmuútur. Stalin döneminde her yÕl sporla ilgili kararname çÕkarÕlmÕútÕr. 12.000 spor kulübü. 14000 atletizm sahasÕ. çocuk stadyumu. büyük bir yüzme havuzu. SSCB’de düzenlenen ilk Spartakiada’lara on binlerce sporcu katÕlmÕútÕr.baúarÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ için sportif faaliyetler yeniden düzenlenmiútir.000 seyici kapasiteli hokey arenasÕ. 1956 yÕlÕndaki olimpiyatlarda SSCB’nin birincili÷i dünyaya gücünü göstermiútir. Köylere kadar spor kulüpleri kurulmuútur.176). AyrÕca. A Aliyev (2008. savaúla bir úey elde edilemeyece÷ini anladÕ÷Õ için. Lenin Stadyumu inúa edilmiútir. sözlü görüúme) ile yaptÕ÷Õm görüúmede. 26000 basketbol ve voleybol alanÕ ve 7000 kayak istasyonuna sahip olmuútur (104:27). SSCB Komünist Partisi tarafÕndan her yerde. Bu da Sovyet sporcularÕnÕn Olimpiyat OyunlarÕ’nda baúarÕlar kazanmasÕnÕ sa÷lanmÕútÕr. Örne÷in. 800 stadyum. AyrÕca. Sovyet toplum úeklinin ve sosyalist spor sisteminin kapitalist ülkeler üzerindeki üstünlü÷ünün bir göstergesi olarak de÷erlendirilmiútir. Bununla 98 . Sovyetler Birli÷i tesisleúme yönünde de önemli adÕmlar atmÕútÕr. aynÕ zamanda içerisinde birçok branúÕnÕn ve spor tesisinin oldu÷u spor kompleksi özelli÷i taúÕmaktadÕr. 1928 yÕlÕnda ilk açÕldÕ÷Õnda 35000 (39:1451). Bu ba÷lamda. daha sonra 55000 seyirci kapasiteli olan Dinamo Stadyumu’na 90000 seyirci maçlarÕ izlemek için gelmiútir (40:46). CSKA Moskova futbol takÕmÕnÕn önemli maçlarÕnda. Dünyaya spor ile úu mesajÕ vermektedir: Ben istedi÷im ülke ile savaúa hazÕrÕm. Stalin. milyonlarca insanÕn spor yaptÕ÷Õ 40. komünist propagandanÕn amaçlarÕ için kullanÕlan bir enstrüman haline gelmiútir (30:175. Spor. burasÕ sadece bir stadyum de÷il. basketbol ve voleybol sahalarÕ ve antrenman sahalarÕ gibi birçok spor tesisi bulunmaktadÕr (84:75). Sportif alanda kazanÕlacak olan zaferler. milli takÕmlar için yetenekli sporcularÕn seçilmesine olanak sa÷lamÕútÕr. köylerde dahi Spartakiada’larÕn yapÕlmasÕ istenmiútir. Bu Spartakiada’lar Sovyet sporcularÕnÕn teknik-taktik seviyelerini yükseltmiú. 1952 yÕlÕna gelindi÷inde. insanlar da spora çok ilgi göstermiúlerdir. 3000 spor salonu. 1956 yÕlÕnda gelindi÷inde ise günümüzdeki adÕ Lushniki Stadyum’u olan. gücünü dünyaya spor ile göstermek istemiútir.

Sovyetler Birli÷i spor aracÕlÕ÷Õyla. SSCB’de beden e÷itimi ve sporun gelecekteki geliúimi içinde önemli bir rol oynamÕútÕr (6:63). Fidel Kastro Hükümeti çok fazla yatÕrÕm yapmÕútÕr. Sovyet hükümetinin verilerine göre. 13. takÕmlarÕn hazÕrlanmasÕna ve aynÕ zamanda spor tesislerinin inúasÕna. Sovyet spor sistemi. Hem ulusal geliúmenin hem de dÕú siyasetin bir enstrümanÕ olan spora. spor ile ilgili bilimsel araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕna. Sosyalist Küba’nÕn devrimci yönetimi için. Amstredam Olimpiyat OyunlarÕ’na 2883 sporcu katÕlÕrken (www. 1967 yÕlÕnda yapÕlan Spartakiada finallerine 11 binden fazla sporcu katÕlmÕútÕr. çeúitli formlara ve derecelere sahip olan önemli bir elemet olmuútur. 1959’dan itibaren hem kitle sporunu hem de elit sporu birlikte yürütmüútür. di÷er sosyalist ülkeler ile iliúkilerini güçlendirmiútir. Küba spor sistemi. di÷er kitlesel yarÕúmalar gibi ülkenin sosyal ve siyasi hayatÕnda çok önemli bir yere sahip olmuútur (6:63).2009). aynÕ yÕlda yapÕlan ilk Spartakiada’ya 25000 sporcu katÕlmÕútÕr (59:44). Küba. 1966 yÕlÕnda 10. Küba sporunun kurumsal yapÕsÕ.06. Spartakiada’ya 80 milyondan fazla Sovyet vatandaúÕ katÕlmÕútÕr. Bu sayede hem oyun kalitesinde hem de spor yapanlarÕn ve seyredenlerin oranÕnda olumlu 99 . aynÕ zamanda dünyanÕn çeúitli sosyalist ülkelerini de etkilemiútir.org. aynÕ yÕl Amsterdam’da yapÕlan Olimpiyat OyunlarÕ’ndan daha fazla kiúi katÕlmÕútÕr (15:94). ülkesinin kültürel karakteri ve spor gelene÷i ile komünist ideolojiyi birleútirmiútir. çeúitli ülke ve úehirlerin sporcularÕ ile yapÕlan turnuvalara çevrilmesi. Süreç içinde Küba. SSCB SpartakiadalarÕ.birlikte. sadece uydusunda olan Sovyet bloku ülkelerini de÷il. 1928 yÕlÕnda Moskova’da yapÕlan ilk Spartakiada’ya.olympic. Örne÷in. müsabaka baúarÕlarÕ ve uluslararasÕ spor arenasÕndaki seviyesi oldukça yükselmiútir. Bütün bu Spartakiada’larda yüzlerce Sovyet ve dünya rekoru kÕrÕlmÕútÕr (60:300). Sovyet spor sisteminden etkilenen ülkelerin baúÕnda Küba gelmektedir. Castro. Toplumun dikkatinin beden e÷itimi ve spora. beden e÷itimi ve rekreasyonu da içinde bulunduran spor. 1959’dan sonra sporda tesisleúmeye çok önem verilmiútir. sporda Latin Amerika ülkelerinin lideri olmuútur. Spartakiada’ya katÕlan bütün insanlar bir ön elemeden geçirilmiúlerdir. Orta Amerika ve Karayip OyunlarÕ’nda devletin sosyalist sisteminin üstünlü÷ünü ve insanlarÕn cesaretini tekrar göstermiútir. antrenman teknikleri. 1974-1975 yÕllarÕnda yapÕlan 6. Moskova’da büyük Lenin Stadyumu’nda yapÕlan finallere binlerce sporcu katÕlmÕútÕr.

geliúmeler yaúanmÕútÕr. Sporda ulaútÕ÷Õ standartlardan dolayÕ Küba’ya, “Latin Amerika’nÕn Do÷u Almanya’sÕ” denilmiútir. Küba, özellikle atletizm, boks, halter, beyzbol ve voleybol branúlarÕnda önemli baúarÕlar elde etmiútir (18:319-321). Küba’da spora verilen önem neticesinde, 1980’li yÕllarÕn sonuna do÷ru kötüye giden ekonomiye ra÷men, Küba sporu baúarÕsÕnÕ devam ettirmiútir. 1959 devriminden önce sadece beyzbol ve boksta baúarÕlarÕ varken, Fidel Castro ile birlikte birçok spor branúÕnda benzersiz bir geliúme sa÷lamÕútÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda, Küba’da spor hem ülke imajÕnÕn hem de para kazanmanÕn aracÕ haline gelmiútir. Küba sporu kendi kendine yeten bir duruma gelmiútir. Resmi rakamlara göre, Küba bu yÕllarda 120 milyon$ spordan para kazanmaktadÕr. Gelirler, uluslararasÕ müsabakalarda elde edilen para ödülleri, spor malzemeleri ihracÕ ve olimpik sporlardaki KübalÕ antrenörlerin kontratlarÕndan (Antrenörler gelirlerinin yarÕsÕnÕ Küba spor programÕna vermelidirler) elde edilmektedir (90:167-171).

Sosyalizmin tam olarak toplumda yerleúmesi ile birlikte spor da geliúmeye devam etmiútir. 1960-1980 yÕllarÕ arasÕnÕ kapsayan bu süreçte úu geliúmeler yaúanmÕútÕr: 1- Devlet kurumlarÕnÕn ve toplumsal teúkilatlarÕn, sporun halkÕn yaúam tarzÕ haline gelmesi için çabalarÕ artmÕútÕr. 2- Sovyet sporcularÕnÕn teknik seviyesi daha da yükselmiútir. 3- Spor tesislerinin sayÕsÕ ve beden e÷itimi kadrolarÕnÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. 4- Spor bilimleri daha da üst seviyeye çÕkmÕútÕr. 5- Sovyet beden e÷itimi sistemi tam anlamÕyla olgunlaúmÕútÕr. 6- SSCB’de beden e÷itimi ve sporun durumu analiz edilmiú, güçlü ve zayÕf yönler de÷erlendirilmiútir. 7- UluslararasÕ sportif iliúkiler geliúmiú ve Sovyet sporcularÕ Olimpiyat OyunlarÕ’na ve di÷er büyük turnuvalara üst düzeyde katÕlmÕútÕr (5:106,107).

ønsanlarÕn refah düzeyinin yükselmesi, haftalÕk çalÕúma süresinin düúmesi ile birlikte tatil ve izin sürelerinin artmasÕ (34:92), yaúam standartlarÕnÕn yükselmesi, spor tesislerinin sayÕsÕnÕn artmasÕ, halkÕn e÷itim, sa÷lÕk ve kültür düzeyinin artmasÕ beden e÷itimi ve sporun geliúmesini sa÷lamÕútÕr. ønsanlar istedi÷i branúÕ seçme ve o

100

branúta yeteneklerini gösterme fÕrsatÕ bulmuútur. E÷itim sahasÕnda da spor önemli bir yere sahip olmuútur. Yüksek e÷itim almÕú pedagoji ve antrenör kadrolarÕ sayesinde okullarda beden e÷itimi ve spor faaliyetleri oldukça geliúmiútir. Spor bu dönemde sa÷lÕk açÕsÕndan da çok önem kazanmÕútÕr. Bedensel güç kullanÕmÕnÕn azalmasÕ, üretimde makinalaúmanÕn artmasÕ, daha az çalÕúÕlmasÕ, insanÕn fiziksel gücünün sa÷lanmasÕ için spora olan ihtiyaç artmÕútÕr. Bundan dolayÕ da, beden e÷itimi araçlarÕ ve metodlarÕ geniúlemiútir (6:69).

II. Dünya SavaúÕ’ndan sonra sporda do÷a bilimleri ve pedagojik esaslar sayesinde araútÕrmalar artmÕú, Sovyet sporcularÕnÕn uluslararasÕ spor arenasÕna çÕkmasÕyla birlikte sportif seviyeleri yükselmiú, e÷itim ve antrenman metodlarÕ da geliúmiútir. 1960 yÕlÕndan sonra spor bilimleri ile ilgili araútÕrmalar en üst seviyeye çÕkmÕú, uygulamaya çok önem verilmiútir. Bu yÕllarda daha çok bilimsel yayÕn yapÕlmÕútÕr. Özellikle, anatomi, biomekanik, fizyoloji, biokimya, psikoloji, beden e÷itimi teorisi, spor tarihi ve çeúitli branúlara yönelik e÷itim ve antrenman metodolojisi üzerine yayÕnlar yapÕlmÕútÕr. Bütün branúlarda beden e÷itimi ve sporun teorik esaslarÕ ile ilgili ders kitaplarÕ basÕlmÕútÕr. Bu dönemde elde edilen bilimsel baúarÕlarÕn sportif uygulamalara olan etkisi artsa da bilim adamlarÕnÕn baúarÕlarÕ istenilen düzeyde olmamÕútÕr. Teorinin uygulama ile, bilimin hayatla olan iliúkisi yeterli olmamÕútÕr.

Bilimsel araútÕrmalar beden e÷itimi enstitülerinde daha fazla geliúmiútir. E÷itim enstitülerinde ve di÷er kuruluúlarda da araútÕrmalarÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. AyrÕca, spor sosyolojisi, beden e÷itimi teknikleri ve kompleks antrenman uygulamalarÕ alanÕnda da çalÕúmalar baúlamÕútÕr. Yüksek e÷itimli uzmanlarÕn hazÕrlÕ÷Õna büyük önem verilmiútir.

Gençlerin e÷itimine artan talepler; Sovyet beden e÷itimi sisteminin fiziki e÷itim vasÕtalarÕnÕn, yeni cimnastik, spor, oyun úeklinde olan fiziki hareketlerin, onlarÕ yeni materyallerle zenginleútirmekle beden e÷itimi metodlarÕnÕn, bu ba÷lamda, bütün derecelerden ve yaúlardan olan sporcularÕn antrenman metodlarÕnÕn, Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilatlanmasÕ ve yönetim úekillerinin, programlarÕn ve

101

standart taleplerin kesintisiz yerine getirilmesi zorunlulu÷unu ortaya çÕkarmÕútÕr. 1966 yÕlÕnda, sporun halkÕn yaúam tarzÕ haline getirilmesi, spor bilimlerinin geliútirilmesi, sporun geliúimi için maddi imkanlarÕn arttÕrÕlmasÕ, kadrolarÕn hazÕrlanmasÕ, köylerdeki sportif faaliyetlerin daha iyi hale getirilmesi ile ilgili birtakÕm kararlar alÕnmÕútÕr.

Ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn ve bütün beden e÷itimi faaliyetlerinin yönetimi ile ilgili devlet organlarÕnÕn oluúturulmasÕ kararÕ 1968 yÕlÕnda alÕnmÕútÕr. Bu adÕmla hükümet beden e÷itiminin devlet deste÷inde oldu÷unu ve bütün ülke halklarÕnÕn önemli bir e÷itim vasÕtasÕ oldu÷unu bir daha vurgulamÕútÕr. Beden e÷itimi sisteminin geliúmesine büyük ve toplumsal bir önem verilmiútir. 1 Mart 1972 yÕlÕnda 10 yaúÕndan 60 yaúÕna kadar herkesi kapsayan ve beú aúamadan oluúan “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕ uygulanmÕútÕr. Programda çok yönlülük, uygulama ve sa÷lÕk konularÕna daha fazla önem verilmiútir. 1980 yÕlÕna gelindi÷inde sporun kitleselleúmesi artmÕú ve bütün sosyal tabakadaki insanlarÕn yaúamlarÕna girmiútir. SSCB milli takÕmlarÕnÕn olimpiyat madalya sayÕlarÕ artmÕútÕr. Sportif gazete ve dergilerinin sayÕsÕ artmÕútÕr. Spor sÕnÕflarÕ oluúturulmuú, okul spartakiadalarÕnÕn, çocuk spor oyunlarÕnÕn düzenli olarak yapÕlmasÕ ile birlikte ö÷rencilerin beden e÷itimi uygulamalarÕnda yenilikler yapÕlmÕútÕr. Spor teúkilatlarÕ yüksek e÷itimli uzmanlar tarafÕndan idare edilmeye baúlanmÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporun maddi altyapÕsÕ geliúmiútir. Bütün Sovyet beden e÷itimi sistemi üç ana prensibe dayandÕrÕlmÕútÕr: 1- Beden e÷itiminin emek ve savunma faaliyeti ile ilgili prensibi 2- Kiúili÷in her yönden geliúimi prensibi 3- Beden e÷itiminin sa÷lÕk prensibi Bu yÕllarda Sovyet sporunun uluslararasÕ spor arenasÕnda nüfuzu daha da artmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor alanÕnda iúbirli÷i baúarÕlÕ bir úekilde yürütülmüútür. Düzenli olarak dostluk turnuvalarÕ ve çeúitli spor branúlarÕnda yarÕúmalar organize edilmiútir (5:107-109).

Sovyet sporcularÕn elde etti÷i baúarÕlarda, özellikle bayanlarÕn, kullandÕ÷Õ anabolik steroidlerin önemli bir rolü olmuútur. Sovyetler da÷ÕldÕktan sonra, bazÕ

102

yönetici ve antrenörler bu ola÷anüstü baúarÕlarda doping kullanÕmÕnÕn önemli bir payÕ oldu÷unu itiraf etmiúlerdir. Örne÷in, 1974 yÕlÕnda SSCB’nin en iyi yüzme antrenörü bütün Sovyet yüzücülerinin yasaklÕ madde kullandÕ÷ÕnÕ itiraf etmiútir. Hatta, kiúisel olarak bütün sporculara doping kullanÕmÕnÕ önerdi÷ini ayrÕca nasÕl yakalanmayacaklarÕnÕ da anlattÕ÷ÕnÕ söylemiútir (60:302,303).

SSCB’de 1981 yÕlÕndan itibaren gençlerin beden e÷itimi ve spora ilgisi ve Sovyet sporcularÕn uluslararasÕ müsabakalarda baúarÕlarÕ daha da artmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor harekatÕnÕn tüm halkÕn yaúam tarzÕ haline getirilmesi için, 1980’li yÕllarÕn baúlarÕnda devlet ve toplumsal kuruluúlarÕn programlarÕ buna göre düzenlenmiútir. Beden e÷itimi ve sporun özellikle gençler arasÕnda daha fazla yaygÕnlaúmasÕ için önemli tedbirler hayata geçirilmeye baúlanmÕú, bu ba÷lamda gençler arasÕnda beden e÷itimi, spor ve turizm faaliyetleri geliútirilmeye çalÕúÕlmÕútÕr. RK(b) P MK ve SSCB Bakanlar Kurulu 1981 yÕlÕnÕn Eylül ayÕnda “Beden e÷itimi ve sporun kitleselli÷inin daha da yükseltilmesi hakkÕnda” bir karar almÕútÕr. Kararla, beden e÷itimi ve sporun halkÕn hayatÕna daha fazla girmesi amaçlanmÕútÕr. Spor bütün halk için hayati öneme sahip olmuútur. Spor teúkilatlarÕ beden e÷itimi faaliyetlerini çeúitli araç-gereç ve metodlarla uygulamaya baúlamÕúlardÕr. Beden e÷itimi ve spor faaliyetleri sa÷lÕk kuruluúlarÕnda, stadyumlarda, kültür ve dinlenme parklarÕnda yaygÕnlaúamaya baúlamÕútÕr. YarÕúmalarÕn, il ve ilçe birinciliklerinin uygulanma sistemi her yÕl daha üst seviyeye çÕkmÕútÕr. Düzenli olarak, ö÷renci spartakiadalarÕ, SSCB gençler müsabakalarÕ, SSCB SpartakiadalarÕ, çeúitli branúlarda ülke úampiyonalarÕ, spor úölenleri vb. yapÕlmÕútÕr. Bu yÕllarda Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn geliúmesi için bir dizi uygulamalar yapÕlmÕútÕr:

1- Milli takÕmlarÕn antrenmanlarÕ için özel spor merkezleri kurulmuútur. 2- Sanayi ve e÷itim kuruluúlarÕnda spor kulüpleri kurulmuútur. 3- Beden e÷itimi ve sporun yönetimi merkezileútirilmiú ve milli takÕmlara, özellikle olimpik branú milli takÕmlarÕna devlet garantisi verilmiútir. 4- Hem kitle sporunda hem de elit sporda spor bilimlerinde elde edilen baúarÕlar hemen uygulanmÕútÕr

103

EMH standartlarÕnÕ sa÷layan ö÷rencilerin seviyesinde de düúüúler yaúanmÕútÕr. ekonomik hayatta yaúanan durgunluk ve sosyo-kültürel hayata yeteri derecede önem verilmemesi olmuútur. Bununla birlikte 1980’li yÕllarÕn ortasÕndan itibaren beden e÷itimi ve spor ile ilgili zayÕf yönler ortaya çÕkmaya baúlamÕútÕr. amatörler ve profesyoneller arasÕndaki ayrÕlÕklar derinleúmiútir. Genel siyasi boúluk.112). Moskova’daki çocuklarÕn %70’i yüzmeyi bilmemektedir. OkullararasÕ turnuvalara katÕlan ö÷renci sayÕsÕ azalmÕútÕr. Hiçbir gerekçesi olmadan Sendikalar Birli÷i bünyesinde bulunan spor cemiyetleri kapatÕlmÕútÕr. 104 . ünlü Sovyet bilim adamlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor hakkÕndaki fikirleri de önemli ölçüde destek olmuútur (5:110. beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinin sadece kazanÕlan kupa ve madalya sayÕsÕna göre de÷erlendirilmesi. Bu yÕllarda SSCB’de beden e÷itimi ve sporun geliúimini engelleyen baúlÕca sebepler. Kabul edilen kararlarÕn yürütülmesi için gerekli yapÕlarÕn olmamasÕ durgunlu÷un ana sebebi olmuútur. Bu yÕllarda erkeklerin %8’i. EMH yüzme normlarÕnÕ yerine getiren çocuklarÕn oranÕ ise %5 olmuútur. spor bilimlerinin daha da geliúmesi. ekonomik sÕkÕntÕlar vb. beden e÷itim harekatÕnda uygulanan sert politikalar.Okullarda. çocuklar ve gençler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun önemi arttÕrÕlmÕútÕr.111). Spor tesislerinden zayÕf ve yanlÕú istifade edilmesi devleti “Kulüplere ait kuruluúlar ve tesislerinden istifadenin daha iyi hale getirilmesi hakkÕnda” 1985 yÕlÕnda bir karar çÕkarmaya mecbur bÕrakmÕútÕr. Bütün bunlara. bu kapsamda bilim okullarÕnÕn úekillenmesi. etkenler SSCB’nin da÷ÕlmasÕna sebep olmuútur (5:111. Bu geliúme beden e÷itimi harekatÕnÕn ana sisteminin kaçÕnÕlmaz olarak bozulmasÕna ve spor cemiyetleri arasÕnda rekabetin yok olmasÕna neden olmuútur. Komsomol son beú yÕlda 6 milyon üyesini kaybetmiútir (94:134-137). Spor tesislerinden ve beden e÷itimi kadrolarÕndan istifadede yönetim engelleri. Kitle ve elit sporun geliúiminde.5. bayanlarÕn %2’si düzenli olarak spor yapmaktadÕr. sporun geliúimini durdurmuútur. EMH programÕnÕn zorunlu branúlarÕndan olan yüzme sporunu bilen okul ça÷Õndaki çocuklarÕn oranÕ %1.

çocuk evlerinde ve beden e÷itimi ö÷retmeni hazÕrlayan iúçi kulüplerindeki beden e÷itimi faaliyetleri bir düzene sokulmuú ve ilk spor dernekleri kurulmuútur. kültürün ve beden e÷itiminin kitleselleúmesi için çalÕúmÕútÕr (5:151). Neticede genel askeri e÷itim idaresi kurulmuútur. Sovyet hakimiyeti Azerbaycan’Õn bütün siyasi. Çocuk ve gençlerin bedensel e÷itimi genel e÷itimin bir parçasÕ haline gelmiútir (6:145). ekonomik ve kültürel hayatÕnÕ yeniden kurmaya baúlamÕútÕr. Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn teúebbüsüyle. Kurultayda ilk defa okullarda beden e÷itiminin durumu konuúulmuú ve daha iyi hale getirilmesi için birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. Emekçilerin ilk cemiyet ve birlikleri olarak iúçi ve asker spor dernekleri kurulmuútur. Rusya øúçi. e÷itim. AyrÕca. Asker ve Köylü Milletvekilleri Merkezi Yürütme Birli÷i’nin 22 Nisan 1918 tarihli kararnamesi. Beden e÷itimi ve sporun geliúimi. sosyal güvenceler alanÕnda elde edilen baúarÕlar gibi olumlu hususlar da göz ardÕ edilmemektedir (61:43). beden e÷itimi ve sporun çocuklarÕn genel 105 . ùura beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren bir okul açmÕútÕr.6. Stalin’ci sistemin olumsuz yönleri ve topluma verdi÷i zararlar bir bir sayÕlÕrken. sa÷lÕk.2. Sovyet Rusya. 1920 yÕlÕnda Azerbaycan e÷itim ve sosyalist kültür iúçilerinin kurultayÕnda gündeme gelmiútir. Sovyet Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi Azerbaycan’da 28 Nisan 1920 yÕlÕnda Sovyet hakimiyetinin kurulmasÕyla ülkenin tarihinde yeni bir sayfa açÕlmÕú ve proleterya diktatörlü÷ü kurulmuútur. Beden e÷itimi harekatÕnÕn idaresi emekçilerin genel askeri e÷itim organlarÕna bÕrakÕlmÕútÕr. kültür ve e÷itim kurumlarÕnda.2. Bu yeni rejim hem yeni bir toplumun oluúmasÕnda hem de beden e÷itiminde birtakÕm de÷iúikliklere sebep olmuútur. Beden e÷itimi ve spor askeri hazÕrlÕ÷Õn ayrÕlmaz bir parçasÕ haline gelmiútir. kültür. AynÕ yÕlda Azerbaycan’da E÷itim ødaresi nezdinde Beden E÷itimi ùurasÕ kurulmuútur. ÇarlÕk Rusya’sÕna kÕyasla emekçilerin bedensel ve ruhsal geliúimi için daha elveriúli bir ortam oluúturmuú. 1920 yÕlÕnda bu okuldan 38 kiúi mezun olmuú ve ülkenin çeúitli bölgelerine gönderilmiúlerdir. Azerbaycan Sovyet Hükümeti tarafÕndan MayÕs 1920’de “Azerbaycan emekçilerinin zorunlu askeri e÷itimi hakkÕnda” olarak aynen kabul edilmiútir. ilk ve ortaö÷retimde.

1923 yÕlÕnÕn sonlarÕnda beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren okullar açÕlmÕútÕr. kÕzÕl ordunun. kulüplerin ve kültür müesseselerinin ayrÕlmaz bir parçasÕ haline gelmiútir. ülkedeki iúçi ve köylülerin genç neslinin bedensel geliúimi için. onlarÕn askeri-uygulamalÕ derslere katÕlmalarÕnÕ sa÷lamak için yeni bir program hazÕrlamÕútÕr.153). donanma birliklerinin ve Komsomol (komünist gençler birli÷i teúkilatÕ)’un ortak kararÕyla. ùamahÕ ve Bakü yakÕnlarÕndaki köylere beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútirmek üzere üç aylÕk kurslar düzenlemek için gönderilmiúlerdir. 1923 yÕlÕnda Azerbaycan’da “Genç øúçi” gazetesinin eki olarak “KÕzÕl Sporcu” gazetesi yayÕnlanmaya baúlamÕútÕr. futbol. Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’ne ba÷lÕ olarak. Bakü’de. Köy dernekleri ve úubelerinde cimnastik. Beden e÷itimi ve spor. güreú. “Reçnik”. çok yönlü geliúimi. Bu yÕllarda “Avtomotor”. “Vodnik”. 1923 yÕlÕnda Bakü’deki sportif derneklerin sayÕsÕ 232’ye çÕkmÕútÕr. Azerbaycan Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ (AYBEù) kurulmasÕ kararÕ alÕnmÕútÕr. 1923’te “Azerbaycan’da beden e÷itiminin geliúimi hakkÕndaki kanun” ülkenin ilk kanunlarÕndan biridir. Bu nedenle kurultay. Okul spor bayramlarÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. atletizm. ister devlet.e÷itimindeki önemine dikkat çekilmiútir. Bu okullarÕn ilk mezunlarÕ Gence. oyun ve düzen alÕútÕrmalarÕ gibi dersler konulmuútur. Üst sÕnÕflarÕn programlarÕna askeri hazÕrlÕk. okul ça÷Õndaki bütün çocuklar için beden e÷itimi derslerinin zorunlu hale getirilmesini istemiútir. Kurultaydan sonra Azerbaycan e÷itim organlarÕ ö÷rencilerin yaúlarÕnÕ ve fiziksel geliúim düzeylerini dikkate alarak. ülkedeki beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin yürütülmesi görevi verilmiútir. Bu kapsamda. isterse de toplumsal teúkilatlarÕn. eskrim ve birçok spor branúÕ geliúmeye baúlamÕútÕr (5:152. 1923 yÕlÕnda da ortaö÷retim ve üniversitelerin müfredatlarÕna bir saat beden e÷itimi dersi konulmuútur. Bu kanunda. emekçilerin sa÷lÕ÷ÕnÕn arttÕrÕlmasÕ. 1920/21 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda ilkö÷retimlerin müfredatlarÕna iki saat beden e÷itimi dersi. sendikalarÕn. fabrikalarÕn. Sporu daha da yaygÕnlaútÕrmak için çeúitli branúlarda yarÕúmalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. eme÷e ve savunmaya hazÕrlÕk amacÕ ile onlarÕn beden e÷itimi ve spor ile daha fazla meúgul olmalarÕ için bir dizi çalÕúmalar 106 . AYBEù’e ve ona ba÷lÕ birimlere. ùeki. 1921 yÕlÕndan itibaren de÷iúik branúlarda iller arasÕ yarÕúmalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Daha sonra ismi “Spartak” olmuútur (6:146). cimnastik. bir müddet sonra da “Dinamo” spor cemiyeti kurulmuútur.

Progress dÕúÕnda. Azerbaycan Teknoloji Enstitüsü. Yüksekö÷retim kurumlarÕ futbolcularÕnÕn teúebbüsü ile. Boks ve yüzme de 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda popüler olmaya baúlamÕútÕr. su topu ve kule atlama dahil edilmiútir (5:153. Azerbaycan hükümeti yüzme için kaynak ayÕrmÕútÕr. Merkezi øúçi Fakültesi’nin de güçlü takÕmlarÕ vardÕr. Kustrud’un sporcularÕ ulusal ve uluslararasÕ spor arenasÕnda ün yapmÕú birçok güreúçi ile müsabakalar yapmÕúlardÕr. Yüzme. Hazar denizi sahilinde Kara úehir semtinden BayÕl’a kadar olan alandaki su istasyonlarÕnda geliúmiútir. aynÕ zamanda köylerde de geliúmeye baúlamÕútÕr. Ülkede spor sadece úehirlerde de÷il. Bu yÕllarda hem Azerbaycan’da hem de Kafkasya’da Balahani iúçi kulübünün “Progress” takÕmÕ çok güçlüdür. Örne÷in. 1923 yÕlÕnda çim futbol sahasÕ inúa edilmeye baúlanmÕú. sonra bütün futbol maçlarÕ burada yapÕlmÕútÕr. Birçok spor branúÕnÕn popülerli÷i artmÕútÕr. “Lokomotiv” ve MBTE (Merkezi Beden E÷itimi Evi)’de de faaliyet göstermiúlerdir.154).yapÕlmÕútÕr. Günümüzde bu tesiste “Neftçi” futbol takÕmÕ müsabakalarÕnÕ 107 . Bu kulüplerden biri olan “Kustrud”un kurucusu ve üyesi. Azerbaycan’da futbol da geniú bir alana yayÕlmÕútÕr. matbaacÕlar. Bu sayÕ iki yÕl sonra 300’e çÕkmÕútÕr. “Temp”. mobilyacÕlar ve di÷er iúletme kulüplerinde sÕk sÕk su bayramlarÕ yapÕlmÕú ve programlarÕna yüzme. madenciler. Bu dönemde halter ve güreú kulüpleri de çok fazla sayÕda sporcunun spor yaptÕ÷Õ kulüplerden olmuútur. AynÕ yÕl içinde Bakü’nün en büyük spor teúkilatlarÕndan biri olan “E÷itim Müesseseleri Spor Kulübü” kurulmuútur. Bu kulübün kurulmasÕ ile e÷itim kurumlarÕnda sportif etkinlikler canlanmÕú. Halter ve güreú úubeleri genç spor cemiyetlerinden “Dinamo”. daha sonra SSCB emektar spor ustasÕ ünvanÕnÕ alan Rza Bahúeliyev’dir. 1923 yÕlÕnda ülkede basketbol sadece “Sokol ve Unita” spor cemiyetlerinde mevcut iken. Bakü Devlet Üniversitesi. 1921 yÕlÕnda Bakü Futbol Ligi tekrar kurulmuú ve yeniden il birincili÷i düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. e÷itim alan ö÷renciler spor ile daha fazla ilgilenmeye baúlamÕúlardÕr. Su nakliyatçÕlarÕ. 1925 yÕlÕna gelindi÷inde basketbol takÕmÕ sayÕsÕ 52’ye ulaúmÕútÕr.

1925 yÕlÕ Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ açÕsÕndan önemli bir yÕl olmuútur. Bu karara göre: “SSCB’de beden e÷itiminin geliúimi uluslararasÕ iúçi harekatÕ için büyük önem taúÕmaktadÕr. Guba. Karar SSCB’de beden e÷itimi ve sporun önemli vazifelerini özel olarak belirtmiútir.148). SendikalarÕn en iyi atletleri önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. sa÷lÕk kuruluúlarÕ) faaliyet programlarÕna dahil edilmiútir. Madenciler. Spor camiasÕ. Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi’nin “Partinin beden e÷itimi sahasÕndaki görevleri” hakkÕnda 13 Temmuz 1925 tarihli kararÕnÕ olumlu karúÕlamÕútÕr. bütün Parti organlarÕndan beden e÷itimi ve spora ayrÕ bir önem vermesini istemiútir. AlÕnan bu kararlar kapsamÕnda Azerbaycan’da da devlet ve sivil kuruluúlar bir araya gelmiú ve konu ile ilgili toplantÕlar düzenlemiúlerdir. onun siyasi. demiryolu çalÕúanlarÕ ve esnaflar spor bayramlarÕ düzenlemiúlerdir. Azerbaycan’da atletizm. Bakü’de ilk resmi atletizm yarÕúlarÕ 1922’de yapÕlmÕútÕr. Zabrat gibi yerlerde daha popüler hale gelmiútir. AlÕnan karar çerçevesinde beden e÷itimi. genel siyasi ve kültürel e÷itimin ve kitlelerin sa÷lÕ÷ÕnÕn ayrÕlmaz bir parçasÕ olmuú ve bununla ilgili bütün sivil kuruluúlar ve devlet teúkilatlarÕnÕn (Sendikalar. 1923’ün sonlarÕ 1924’ün baúlarÕnda Lenkeran. Basketbolcular kendi úampiyonalarÕnÕ yapmÕúlardÕr. Balahani. Bu karar ile SSCB’de beden e÷itimi ve sporun amaçlarÕ ve geliúim yollarÕ belirgin hale getirilmiútir. 108 .yapmaktadÕr. AynÕ kararda ülkede beden e÷itimi ve sporun gelecekte kitlesel geliúiminin metodlarÕ ve teúkilat esaslarÕ belirlenmiútir. 1921-24 yÕllarÕnda çok sayÕda iller arasÕ futbol maçlarÕ gerçekleútirilmiútir (6:147. Kitlesel beden e÷itimi harekatÕnÕn yayÕlmasÕnÕ. ülke emekçilerinin yabancÕ ülkelerinin iúçi teúkilatlarÕ ile kuraca÷Õ sportif iliúkiler uluslararasÕ iúçi cephesini daha da güçlendirecektir”. 1924 yÕlÕndan itibaren Bakü’nün ve Azerbaycan’Õn ilk rekorlarÕ kÕrÕlmaya baúlanmÕútÕr. Çünkü. kÕzÕl ordu. sosyokültürel ve savunmadaki önemini vurgulayan Merkezi Komite. Zagatala ve Gence’de atletizm úubeleri açÕlmÕútÕr. e÷itim kurumlarÕ. özellikle Bakü’nün deniz kenarÕndaki parklarÕnda ve Bakü etrafÕndaki petrol semtleri olan Sabunçu.

Ülkedeki köklü spor kulüplerinin ve derneklerinin. artÕk milli spor branúlarÕnÕn ve kültürün kayboldu÷unu öne sürerek. Halka. faaliyetlerinin ilk zamanlarÕnda önemli baúarÕlar elde etseler de. Bunun gibi.Kafkasya beden e÷itimi toplantÕsÕnÕn önemli katkÕlarÕ olmuútur. Bu sportif karúÕlaúmalar 1925 yÕlÕnÕn sonlarÕndan itibaren daha da yo÷unlaúmÕútÕr.Beden e÷itimi derneklerinin spor úubelerinin ve sporla meúgul olan insanlarÕn sayÕsÕnda artÕú gözlenmiútir (5:155-158). Bu dönemde. Bu dönem. Azerbaycan sporcularÕ ile yabancÕ ülke sporcularÕnÕn uluslararasÕ karúÕlaúmalarÕnÕn oldu÷u bir dönem olmuútur. Beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin daha da yaygÕnlaúmasÕnda. ülkenin di÷er bölgelerinde ise sporda kitleselleúme istenilen düzeye ulaúmamÕútÕr. iúçi beden e÷itimi teúkilatlarÕ ile birleúmeleri sonucunda.149). ülkenin de÷iúik yerlerindeki beden e÷itimi ö÷retmenleri. Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi ve spor hayatÕnda. mevcut eksikliklerin giderilmesi. Beden e÷itimi ve sporun geliúmesinde ciddi sorunlar ortaya çÕkmÕútÕr. Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ. ülkenin Kafkasya Federasyonu içinde yer aldÕ÷Õ dönem ayrÕ bir öneme sahiptir. Bu tür kiúiler milli de÷erleri dikkate almadan sporun burjuva sistemlerini halka benimsetmeye çalÕúmÕúlardÕr. sporun yabancÕ formlarÕnÕ suni úekilde aúÕlama çabalarÕ. onlarÕn yönetimlerini ellerine geçirmiú ve geniú halk kitlelerinin buralarda spor yapmalarÕnÕ sÕnÕrlandÕrmaya çalÕúmÕúlardÕr. birtakÕm olumsuzluklar ülkede beden 109 . büyük devletçilik úovenizmi olarak nitelendirilmiútir. bu kuruluúlarÕn yöneticileri iúçi spor teúkilatlarÕnÕn kurumsal zayÕflÕ÷Õndan istifade ederek. ülkede beden e÷itiminin her yönden geliúimi. Kafkasya’nÕn beden e÷itimi teúkilatÕ KÕzÕl Spor Entarnasyoneli Do÷u ùubesi’ne bu tarihte katÕlmÕútÕr. Kafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (ZSFSR) beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn uluslararasÕ amaç. görev ve ilkelerini belirlemek amacÕyla yapÕlan. Fakat. Azerbaycan’da beden e÷itimi hala istenilen seviyeye ulaúamamÕútÕr. insanlarÕ modern spora ve kültüre yönlendirmek gerekti÷ini ifade etmiúlerdir. Beden e÷itimi ve spor esasen Bakü’de daha fazla geliúme imkanÕ bulmuú. I. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun mahiyetinin ve amaçlarÕnÕn daha açÕk bir úekilde belirlenmesi ve halkÕn hayatÕnda tuttu÷u yer ile iliúkilendirilmiútir (6:148.

Fakat. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmiúlerdir (6:149). 8 Kafkasya rekoru kÕrmÕúlardÕr. geleneksel spor ile modern spor arasÕnda bir geçiú süreci yaúamÕútÕr.. Azerbaycan’da beden e÷itimi alanÕnda yaúanan kadro problemi. KÕsa müddetli bu kurslarda 1926’da 382. Azerbaycan’Õn baúarÕlÕ sporcularÕ yüksek ö÷renim görmek üzere. Azerbaycan. øúçi beden e÷itimciler geleneksel sporlarÕ tamamÕ ile reddetmiúlerdir. Azerbaycan’Õn geliúmesinde hem devlet hem de sivil toplum kuruluúlarÕnÕn siyasi.” denmiútir. AlÕnan bu tedbirler beden e÷itimi ve spordaki açÕ÷Õ kapatmaya yeterli olmamÕútÕr. 1930’da ise 781 kiúi yetiútirilmiútir. Beden e÷itimi kadrolarÕna büyük ihtiyaç duyulmuútur.e÷itiminin geliúimini geciktirmiú. 1927’de 436. Moskova ve St.. gerekse geleneksel sporda yeniden yapÕlanma gerekli olmuútur. 1927 yÕlÕnda Sovyetlerin I. kültürel ve genel e÷itim yapÕsÕna daha çok nüfuz edebilen beden e÷itimi ve spor önemli bir yer tutmuútur. Bundan dolayÕ. AyrÕca bu yÕllarda beden e÷itimi kadrolarÕnda yaúanan bu açÕ÷Õ kapatmak için. Di÷er spor branúlarÕnda da önemli 110 . iúçi beden e÷itimcilerin aksine. Bakü’de antrenör ve ö÷retmen yetiútirmek için dört ay süren kurslar açÕlmÕútÕr. 1926 yÕlÕnda Bakü’de KÕzÕl Spor Enternasyoneli kongresinin yapÕlmasÕ beden e÷itimi teúkilatÕnÕn hayatÕnda sosyal ve siyasi açÕdan büyük bir öneme sahip olmuútur. Bunun için gerek modern sporda. 1930 yÕlÕnda Bakü’de Kafkasya Beden E÷itimi Enstitüsü’nün açÕlmasÕ ile birlikte çözülmeye baúlamÕútÕr. Kongrede alÕnan karar göre: “Modern sporu reddetmek ve yalnÕzca geleneksel spordan istifade etmek geriye gitmek olur. Azerbaycan Beden E÷itimi Komitesi il ve ilçelerde ö÷retmenler yetiútirmek için kurslar düzenlemiútir. Spartakiada’ya hazÕrlÕk kapsamÕnda Azerbaycan’da çok sayÕda yarÕú ve spor bayramlarÕ düzenlenmiútir. Spartakiada’sÕnÕ düzenleme kararÕ almÕútÕr. Azerbaycan basÕnÕ ve ülkenin önde gelen devlet ve bilim adamlarÕ geleneksel spor ile modern sporun beden e÷itimi sistemi içinde beraber uygulanmasÕ gerekti÷ini ifade etmiúlerdir (5:158-161). sporun halkÕn hayatÕna girmesine ve onun e÷itici yönünden istifade edilmesine mani olmuútur. SSCB Merkezi øcra Komitesi. Azerbaycan halter takÕmÕ Kafkasya Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. Bu yarÕúmalarda AzerbaycanlÕ sporcular 18 ülke.

bisiklet. voleybol. cimnastik. Yine bu hazÕrlÕk sürecinde. tenis. 1933 yÕlÕnda Taúkent’te yaptÕ÷Õ ve bazÕ tedbirlerin alÕndÕ÷Õ toplantÕnÕn önemli bir yeri olmuútur. EMH programÕnda Sovyet beden e÷itimi sisteminin bütün ana prensipleri belirlenmiútir. Kafkasya ve Orta Asya Cumhuriyetleri’nde sporun daha iyi hale getirilmesi için. “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕnÕn ülkelerde uygulanmasÕ. ProgramÕn I. atletizm ve hentbol dahil edilmiútir. yüzme. úekil itibariyle milli. EMH programÕnÕn uygulanmasÕ ile Sovyet beden e÷itimi sisteminin tek metodoloji esasÕ oluúturulmuútur. basketbol. fakat öz bakÕmÕndan sosyalist (110:120) kültürün kurulmasÕnÕn vasÕtasÕ olmalÕdÕr. Genel Kurul toplantÕsÕnda “Beden e÷itimi harekatÕnda geleneksel sporlar” ile ilgili kararÕnda. Ülkede geleneksel sporlar popülerli÷ini korumuúlardÕr.baúarÕlar elde edilmiútir. SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn 29 Mart 1931 tarihli 2. atÕcÕlÕk. ülkelerin ekonomisinin güçlendirilmesinin. aúamasÕ 1931 yÕlÕnda hazÕrlanmÕú ve onaylanmÕútÕr. ilk amaç haline getirilmiútir. SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. beden e÷itimi ve spor Sovyetler Birli÷i’nin bütün milletlerinin ve halk emekçilerinin milletlerarasÕ birli÷inin sa÷lamlaútÕrÕlmasÕnÕn. ülkelerde sporun daha uygun metod ve úekillerinden istifade etmek için milli sporlarÕ ö÷renmeyi tavsiye etmiútir. ùekil olarak milli. anlamca uluslararasÕ sporun geliúmesinde SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn bilim komitesinin. Azerbaycan’da birçok spor branúÕnÕn 111 . SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ. Spartakiada’nÕn finallerine 750 kiúi katÕlmÕútÕr. Geleneksel sporlarÕn geliúimi için özel merkezler kurulmuútur. Bundan dolayÕ. Azerbaycan’da bu dönemde birçok sporcu yetiúmiútir. Genel Kurul kararÕna göre. Spartakiada programÕna futbol. spor teúkilatlarÕna beden e÷itimi ve sporun milli branúlarÕ arasÕndan bütün faydalÕ ve amaca uygun nitelikleri ortaya çÕkarmayÕ. Kafkasya SpartakiadasÕ’nÕn sonucunda ZSFSR milli takÕmÕna Azerbaycan’dan 134 sporcu katÕlmÕútÕr. Azerbaycan takÕmÕ 116 erkek ve 50 bayan sporcudan oluúmuútur. milli meselelerin çözümünün. Kafkasya Federasyonu ve Kafkasya Beden E÷itimi ùurasÕ tarafÕndan Kafkas halklarÕnÕn I. geleneksel sporlarÕn daha da güçlendirilmesi gerekti÷i ileri sürülmüútür. Bu program beden e÷itimi ile ilgili yeni metodlar geliútirmekle.

NiúancÕlarÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ.geliúimine olanak sa÷lamÕútÕr. Pedogoji. Beden e÷itimi ö÷retmenleri köy okullarÕna gitmemiú ve bu okullar ça÷daú programlara sahip olamamÕúlardÕr. Bütün okullarda beden e÷itimi faaliyetleri arttÕrÕlmÕútÕr. “øaúeçi”. köylüleri. Spor teúkilatlarÕ tarafÕndan yapÕlan büyük ve önemli iúler ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn alanÕnÕ geniúletmiútir. Beden e÷itimi faaliyetleri geniúlemiú ve spor ile ilgili metodoloji güçlenmiútir. 1930 yÕlÕndan baúlayarak. Bununla birlikte bazÕ eksiklikler bulunmaktadÕr. Okul sporlarÕnÕn yeterli teknik altyapÕsÕ oluúturulamamÕútÕr. onlarÕn halk arasÕnda popülerli÷inin artmasÕna neden olmuútur. Fakat. Gençlerin beden e÷itimi ve sporla ilgilenmeleri.163. Ö÷renciler arasÕnda EMH niúanÕ alanlarÕn sayÕsÕ istenilen seviyeye ulaúamamÕútÕr. bu olumsuz úartlara ra÷men. Sanayi. Gençler “Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm” sloganÕ ile çeúitli gruplar kurmuúlardÕr. Azerbaycan’da bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini program esasÕnda yeniden yapÕlandÕrmÕúlardÕr. askerleri. 1929 yÕlÕndan itibaren beden e÷itimi zorunlu bir ders olarak ülkenin bütün yüksek ö÷renim kurumlarÕnda ve meslek yüksek okullarÕnda uygulanmaya baúlanmÕútÕr. aúamalarÕnÕn uygulanmasÕyla birlikte. EMH niúanÕ alanlar arasÕnda iúçileri. ve 2. ö÷rencileri görmek mümkün olmuútur. Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nde. 1936 yÕlÕnÕn ilk yarÕsÕnda Azerbaycan’da sendikalar birli÷i tarafÕndan “Neftçi”. Köy Ekonomisi Enstitüleri’nde beden e÷itimi ve spor Ana Bilim DallarÕ açÕlmÕútÕr. TÕp. TeúkilatlarÕn yeniden yapÕlandÕrÕldÕ÷Õ yerlerde beden e÷itiminin daha da kitleselleúti÷i görülmüútür. “KÕzÕl Bayrak” ve “Ehtiyat Emek 112 . sporla daha fazla insanÕn ilgilenmesi sa÷lanmÕútÕr (6:151.152).165). Ö÷renciler arasÕnda spor yeterince geliúmemiú ve birçok spor branúÕ istenilen düzeyde yaygÕnlaúamamÕútÕr. EMH programÕnÕn 1. EMH programÕ kabul edildikten sonra. görkemli bir úekilde sanayi kuruluúlarÕnÕn veya e÷itim kurumlarÕnÕn beden e÷itimcilerinin genel toplantÕlarÕnda gerçekleútirilmiútir. EMH normlarÕ bütün halka bildirilmiútir. ö÷rencilerin beden e÷itiminin geliúiminde bazÕ ilerlemeler gözlenmiútir. EMH programÕ sanayi beden e÷itimi takÕmlarÕnda daha fazla yaygÕnlaúmÕútÕr (5:161. Ülkede beden e÷itimi dersleri tam olarak her okulda e÷itim sürecine dahil edilememiútir.

Savaú tehlikesinin arttÕ÷Õ bu yÕllarda devlet. Bu kapsamda devlet çatÕsÕ altÕnda Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuútur. Beden e÷itimi ve spor herkesin istifade edebildi÷i bir duruma gelmiútir. “Beden E÷itimi Haberi”. Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuútur. Azerbaycan’da ekonomik alanda yapÕlan bazÕ yenilikler sayesinde. eskrim ve yüzme gibi branúlar öne çÕkmÕútÕr. Kafkasya Federasyonu 5 AralÕk 1936 yÕlÕnda da÷ÕlmÕú ve Kafkasya’da 3 cumhuriyet – Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti. 1938 yÕlÕnda kabul edilen halk ekonomisinin güçlendirilmesi ile ilgili üçüncü beú yÕllÕk kalkÕnma planÕnÕn gerçekleútirilmesi. beden e÷itimi ve sporun bütün teúkilatlarda geliúmesini sa÷lamÕútÕr. Bu dönemde beden e÷itimi ve sporda uygulamaya çok önem verilmiútir. Bu Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun daha da kitlesel hale gelmesini sa÷lamÕútÕr. ülkenin savunma gücünün arttÕrÕlmasÕ için spor teúkilatlarÕndan halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn arttÕrÕlmasÕ. “Spor ve Av”. Emekçilerin maddi refah seviyesinin kÕsmen artmasÕ ve halkÕn genel kültür seviyesinin yükselmesi. 81000’den fazla beden e÷itimcisi yer almÕútÕr. Azerbaycan halkÕnÕn spora olan ilgisi artmÕú ve bu ilgi úehir stadyumlarÕnda ve fabrika alanlarÕnda görülmüútür. halkÕn refah düzeyinde artÕú gözlenmiútir. Eme÷e ve VatanÕn MüdafaasÕna HazÕrÕm”. Beden e÷itiminin kitleselleúmesi sayesinde 1940 yÕlÕnda 2036 takÕmda. beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn da yapÕsal de÷iúikliklerini zorunlu kÕlmÕútÕr. Spor altyapÕsÕ daha da güçlendirilmiú ve spor halkÕn yaúamÕna daha fazla girmeye baúlamÕútÕr. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn kendi faaliyetlerinin geliúimi yanÕnda. devletin deste÷i de artmÕútÕr. askeri hazÕrlÕ÷Õ ve bedensel dayanÕklÕlÕ÷Õ için faaliyetler yapmasÕnÕ istemiútir. Bu 113 . Savaú öncesinde beden e÷itimi ve spor bayanlar arasÕnda da geliúmiútir. Binicilik. “Kafkasya Beden E÷itimcisi” gibi spor ile ilgili yayÕnlar çÕkarÕlmÕútÕr. Devlet bünyesinde bu zamana kadar faaliyet gösteren Beden E÷itimi ùurasÕ yeniden yapÕlandÕrÕlmÕútÕr. Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi harekatÕ sürecinde bayanlar arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕ istenilen düzeyde olmamÕútÕr. Bu yÕllarda “Bakü Beden E÷itimcisi”.Kuvvetleri (Sovyetler Birli÷i’nde özel ihtisas okullarÕnda çeúitli sanatlarÕ ö÷reterek yetiútirilen genç iúçiler)” gibi spor cemiyetleri kurulmuútur.

Ülke SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. KadÕnlarÕn sosyokültürel hayata daha aktif katÕlÕmÕ için bir dizi tedbir alÕnmÕútÕr. Bundan dolayÕ takÕmlarda genellikle baúka milletlerden bayanlar olurdu. Onun haricinde sporcunun devlet için hiçbir önemi yoktu. Bugün Azerbaycan bayan takÕmlarÕnda oynayan sporcularÕn birço÷u Azeri de÷ildir. Devlet halk arasÕnda sporun geliúmesi için özel bir çaba sarf etmiútir. özellikle Bakü’de bu durum biraz de÷iúmeye baúlamÕútÕr. K Mehmetyaraov (2008. Devlet baúarÕlÕ sporcular üzerinden uluslararasÕ siyasetini güçlendirirdi. YÕllardÕr arka planda kalmÕú kadÕnÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlÕmÕna devlet önem vermiútir. 1940 yÕlÕnda ö÷rencilerin I. BaúarÕlÕ sporculara devlet politikasÕnÕn amaçlarÕ do÷rultusunda de÷er verilirdi. Yaz aylarÕnda Abúeron’daki izcilerin geleneksel SpartakiadalarÕ. kültürel hayatta da görülmüútür. Sovyetler Birli÷i’de devlet sporu desteklerdi. eúimin sporcu olmasÕnÕ istemem. Ama. örne÷in ritmik cimnasti÷e vermez. A Nadirov (2008. Birçok rekor kÕrÕlmÕútÕr. 1940-41’li yÕllarda okullardaki beden e÷itimi ö÷retmenleri için seminerler düzenlenmiútir.167. kÕzÕmÕn. sözlü görüúme)’e göre. 114 . ö÷renciler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun merkezine çevrilmiútir. sözlü görüúme)’a göre. Fakat. Bugün úehirlerde. Sporculara belirli imkanlar sa÷lanÕrdÕ. bu dönemde spor tesisleri inúaatlarÕ ve EMH niúancÕlarÕnÕn hazÕrlÕ÷Õ yavaú gitmiútir. Bu sebeplerden ötürü bizde bayanlar arasÕnda spor yeterince yaygÕnlaúmamÕútÕr. Okullardaki beden e÷itimi faaliyetlerinde de ilerlemeler kaydedilmiútir.169-172). bir islam ülkesi oldu÷umuz için toplum bayanlarÕn spor yapmasÕna sÕcak bakmÕyordu. Bu turnuvalara binlerce ö÷renci katÕlmÕútÕr. Ben kardeúimin. Bu eksiklere ra÷men beden e÷itimi ve spor ülke çapÕnda yaygÕnlaúmÕútÕr.durum sadece sporda de÷il. Günümüzde de bu durum böyledir. iyi bir Müslüman kÕzÕnÕ. Okullar arasÕ yarÕúmalarÕn kapsamÕ geniúletilmiútir. Bu devletin ülke emekçilerinin beden e÷itimi ve spor alanÕnda yürüttü÷ü milli siyasetin bir parçasÕ olmuútur (5:166.

Dünya SavaúÕ. hasta tedavisi ve askeri spor dernekleri kurulmuútur. fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ yetiútirilmesine önem verilmiútir. kÕzÕl ordunun yaralanmÕú askerlerini en kÕsa zamanda iyileútirmek için çalÕúmÕútÕr. 23 Eylül 1941 yÕlÕnda Sovyet Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’nin “ Eli silah tutan herkesin askeri e÷itimi hakkÕnda” aldÕ÷Õ özel kararÕn.155). Azerbaycan beden e÷itimi ve spor harekatÕnÕ olumsuz etkilemiútir. askeri spor oyunlarÕna. 1941 yÕlÕndan itibaren Sovyet Beden 115 . Bu derneklerde beden e÷itimi teúkilatlarÕ. tarÕm kooperatiflerinde ve iúletmelerinde. AyrÕca. Savaú yÕllarÕnda ülkedeki e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi yeniden yapÕlandÕrÕlmÕútÕr. Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini oluúan úartlara göre yeniden yapÕlandÕrmÕútÕr. hem fiziksel hem de ruhsal e÷itim verilmiútir. okul dÕúÕ askeri spor oyunlarÕ ile ilgili e÷itim programÕ kabul edilmiú ve uygulanmasÕ için 2300 beden e÷itimi ö÷retmeni görevlendirilmiútir. Ordunun sa÷lam ve güçlü insanlara olan ihtiyacÕnÕn giderilmesi için. e÷itim kurumlarÕnda askeri e÷itim için gruplar. atÕcÕlÕk. Eski çocuk spor okullarÕnÕn yenilenmesine ve yenilerinin yapÕlmasÕna büyük önem verilmiútir. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü’nde ve Meslek YüksekokullarÕnda e÷itim alan ö÷rencilere askeri e÷itimin yanÕnda. her yerde savunma sporlarÕ uzmanlarÕ yetiútirmek için kurslar açÕlmÕú ve seminerler düzenlenmiútir. düúmana karúÕ nefret duygusu ile yetiútirmek ve onlarÕn mücadele ruhunu güçlendirmek” olmuútur. izci ve ö÷rencilerin askeri ve fiziksel e÷itimine önem verilmiútir. Devlet Savunma Komitesi’nin kontrolünde. ö÷rencilere askeri ve fiziksel e÷itimin özel olarak verilmesi için. ö÷renciler arasÕnda askeri ve fiziksel e÷itim oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr. Savunma sporu kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕnÕ.II. Bu dönemde okullarÕn ilk vazifesi: “Yetiúmekte olan nesli vatanperverlik. bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕndan halkÕn fiziksel hazÕrlÕ÷ÕnÕ güçlendirmesi istenmiútir. SavaúÕn ilk aylarÕnda fabrikalarda. 1942-44 yÕllarÕnÕ kapsayan. e÷itim alan ö÷rencilerin ve askere ça÷rÕlma yaúÕnda olanlarÕn askeri-fiziki hazÕrlÕ÷ÕnÕ. 1943 yÕlÕnda 13 çocuk spor okulunda 2500 ö÷renci e÷itim görmüútür. uygulamalÕ beden e÷itimi ve spor branúlarÕ ile ilgili yarÕúmalarÕn yapÕlmasÕnÕ. Bu çerçevede. ülkenin Komsomol ve Sendikalar Birli÷i organize etmiútir (6:154. binicilik. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn ve halk e÷itim merkezlerinin çabalarÕ neticesinde.

Azerbaycan. Galina Ganeker. Azerbaycan’da birçok sporcu ve spor bilimci cepheden geri dönmemiútir. kuruluúlarÕ fizik tedavi ve rehabilitasyonun geliúmesi çok ciddi çalÕúmalar yürütmüúlerdir. atÕcÕlÕk gibi birçok spor branúÕnda da e÷itilmiúlerdir. Binden fazla Azeri sporcu devlet tarafÕndan madalyalarla ödüllendirilmiútir. çeúitli hastanelere gönderilmiú ve buralarda hem hijyen e÷itimi almÕúlar hem de atletizm. Ülkenin beden e÷itimi harekatÕna büyük zarar vermiútir (6:157). kürek ve baúka birçok branúta úubeler açÕlmÕútÕr. üst düzey baúarÕlarÕ da dikkat çekmiútir. Yedi kiúi SSCB KahramanÕ ünvanÕnÕ almÕútÕr (5:173-178).E÷itimi ve Spor Komitesi fizik tedavi uzmanlarÕnÕn bütün hastanelerde bulunmasÕnÕ ve aktif sporculardan da yeni uzmanlarÕn hazÕrlanmasÕnÕ istemiútir. Ülkede büyük insani ve maddi kayÕplar yaúanmÕútÕr. Bu kapsamda. fizik tedavi ve rehabilitasyon semineri Ülkenin spor düzenlemiútir. Fizik Tedavi Bilim ùurasÕ kurmuútur. AynÕ yÕl ùura. II. Savaú yÕllarÕnda dahi Azerbaycan’da spor bayramlarÕ yapÕlmÕútÕr. 116 . Dünya SavaúÕ 9 MayÕs 1945’te Hitler AlmanyasÕ’nÕn yenilgisi ile sonuçlanmÕútÕr. Ülkenin de÷iúik bölgelerinde fizik tedavi uzmanÕ yetiútirmek için açÕlan kurslardan mezun olanlar. Fizik tedavi seviyesini yükseltmek amacÕ ile Azerbaycan Spor Komitesi. Savaú. Bu Spartakiada’lara savaú süresince yapÕlmaya devam edilmiútir. voleybol. KatÕlÕmcÕlarÕn bedensel kabiliyetlerinin yanÕ sÕra. Halk Sa÷lÕ÷Õ BaúkanlÕ÷Õ bünyesinde Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi bir büro açmÕú ve burada iyileúmekte olan askerlerin spor faaliyetlerine önem verilmiútir. birçok úeye zarar vermiútir. Ülkedeki hastanelerde atletizm. Azeri sporcular bu yÕllarda dahi Sovyetler Birli÷i úampiyonalarÕnda mücadele etmiúlerdir. Azerbaycan’lÕ sporcular savaú yÕllarÕnda çok ön planda olmuúlardÕr. 1944 yÕlÕnda yapÕlan SSCB güreú úampiyonasÕnda baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiúlerdir. 1944 ve 1945 yÕllarÕnda SSCB úampiyonu olmuútur. Sonra bu seminerler düzenli olarak yapÕlmÕútÕr. voleybol. bayanlar yüksek atlama da 1943. 1942 yÕlÕnda yapÕlan hastaneler arasÕndaki Azerbaycan SpartakiadasÕ’na yüzlerce kiúi katÕlmÕútÕr. Fizik tedavi faaliyetlerini Azerbaycan Halk Sa÷lÕ÷Õ BaúkanlÕ÷Õ ve beden e÷itimi teúkilatlarÕ beraber yürütmüúlerdir. bütün teúkilatlarÕ ve halkÕ ile ülke savunmasÕ için büyük çaba göstermiútir.

SSCB ve uluslararasÕ ölçekteki yarÕúmalara birçok AzerbaycanlÕ sporcu katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. ulusal. Savaútan kÕsa bir zaman sonra insanlarÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlmasÕ.SavaúÕn bitimi ile birlikte. 117 . 2 çocuk stadyumu. 1951 yÕlÕnÕn sonlarÕnda Azerbaycan’da 17 spor cemiyeti kayÕt altÕna alÕnmÕútÕr. 57 basketbol ve voleybol sahasÕ.181. 6 stadyum. Azerbaycan’Õn beden e÷itimi ö÷retmenleri ve sporcularÕ. 1950 yÕlÕnda. basketbol. ayrÕca anatomi ihtisasÕ da almÕúlardÕr. Bu yÕllarda birçok spor takÕmÕ kurulmuútur. zarar görmüú spor tesislerinin onarÕlmasÕ ve yenilerinin yapÕlmasÕ için önemli çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr. 374 futbol sahasÕ. 1950 yÕlÕnda beden e÷itimi kadrolarÕna olan ihtiyacÕ karúÕlamak için Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’nde Beden E÷itimi Fakültesi açÕlmÕútÕr. 2281 voleybol. 17 spor sahasÕ. 96 futbol sahasÕ. Bu çerçevede de Sendikalar Birli÷i’ne önemli görevler düúmüútür. Azerbaycan sporcularÕn kullanÕmÕnda. Azerbaycan K(b)PMK’nÕn 8 ùubat 1949’da kabul etti÷i “Beden e÷itimi ve sporun geliúimindeki önemli eksikliklerin giderilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” karar alÕnmÕú ve halkÕn ekonomisinin arttÕrÕlmasÕ amaçlanmÕútÕr. 1950 yÕlÕnÕn sonlarÕnda Azerbaycan’da 262 000 sporcunun spor yaptÕ÷Õ 3881 spor takÕmÕ vardÕr. Mezunlar özellikle köylerdeki okullara gönderilmiúlerdir (5:180.183-186). Enstitü mezunlarÕ beden e÷itimi ö÷retmeni diplomasÕ almakla birlikte. 7 spor salonu halkÕn kullanÕmÕna sunulmuútur. Azerbaycan’da sporun geliúmesinde sporcularÕn büyük rolü olmuútur. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerini barÕú döneminin úartlarÕna uygun olarak yeniden yapÕlandÕrmak ve metodolojik olarak da geliúmesini sa÷lamak zorunlu hale gelmiútir. 1940’lÕ yÕllarÕn sonu ve 1950’li yÕllarÕn baúlarÕnda AzerbaycanlÕ sporcularÕn uluslararasÕ müsabakalara katÕlÕmÕnda artÕú olmuútur. 1946 yÕlÕndan itibaren birçok branúta ülke birincili÷i yapÕlmaya baúlanmÕú. Bu karar bütün spor teúkilatlarÕnda tartÕúÕlmÕú ve sporun geliúimine önemli katkÕlar sa÷lanmÕútÕr. Spor teúkilatlarÕnÕn ekonomik imkanlarÕ geniúlemiútir. yeniden ülkede beden e÷itimi ve sporu geliútirmek için çalÕúmaya baúlamÕúlardÕr. Azerbaycan’daki sporcular aynÕ zamanda Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nde ö÷renciydiler. tenis kortu ve çok amaçlÕ spor salonu vardÕr.

Ülkede 13 emektar spor ustasÕ.SSCB’nin ilk defa katÕldÕ÷Õ 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’nda Sovyet milli takÕmÕ içinde mücade eden serbest güreúçi Reúid Memmedbeyov gümüú madalya kazanmÕútÕr. 27 tane de SSCB dereceli hakem bulunmaktadÕr.31). 9 Ocak 1959 yÕlÕnda beden e÷itimi harekatÕnda toplumsal esaslarÕn geniúletilmesine yönelik “Ülkede beden e÷itimi yönetimi hakkÕnda” kararÕ kabul etmiútir. onlar arasÕndan birincilik kazanmak zor olmuútur. yerine SSCB Spor Kulüpleri ve TeúkilatlarÕ Birli÷i 118 . 1957 yÕlÕnda Antrenörler Okulu’na çevrilen Gence Beden E÷itimi Meslek Yüksekokulu’da ülke sporuna 800’den fazla beden e÷itimi ve spor ö÷retmeni kazandÕrmÕútÕr.000’den fazla kiúinin spor yaptÕ÷Õ 3860 spor takÕmÕ vardÕr. seçim sürecindeki uzmanlarÕn yanlÕ davranmasÕ gibi daha birçok sebepten dolayÕ Azeri sporcular olimpiyat oyunlarÕna yeteri düzeyde katÕlamamÕúlardÕr (1:30. AynÕ karar Azerbaycan Hükümeti tarafÕndan da kabul edilmiútir. Bu çerçevede 1 Mart 1959 yÕlÕnda SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi tasfiye edilerek. 1950 yÕlÕnda kurulan Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’ndeki Beden E÷itimi Fakültesi. Eski Sovyetler Birli÷i’ne dahil olan Rusya. Sovyetler Birli÷i’nin ideolojisi de burada kendini göstermiútir. Buna göre. “Sovetskiy Sport” gazetesinin 1957 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda çÕkan sayÕlarÕnÕn birinde. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü kuruldu÷undan bu yana 1385 yüksek e÷itimli uzman yetiútirmiútir. Di÷er taraftan. Çeúitli spor branúlarÕnda bu ülkelerin sporcularÕ ile müsabaka yapmak. Fakat SSCB milli takÕmlarÕna girmek. Azerbaycan’da 300. Azerbaycan sporcularÕnÕn baúarÕlarÕ yazÕlmÕútÕr. bir milli takÕmda olimpiyat oyunlarÕna katÕlmak hiç de kolay olmamÕútÕr. Ukrayna. 1311 dereceli sporcu vardÕr. 1959 yÕlÕna gelindi÷inde 259 beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútirmiútir. SSCB Hükümeti. 218 ülke çapÕnda dereceli. Yine bu yÕllarda. di÷er cumhuriyetlere daha az yer verilmesi. Ülke çapÕndaki ilk ve orta ö÷retim beden e÷itimi ö÷retmenlerini ise Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü hazÕrlamaktadÕr. Ülke büyüklü÷ü ve nüfus açÕsÕndan da her zaman Azerbaycan’dan önde olmuúlardÕr. Rusya sporcularÕnÕn milli takÕmlara daha çok katÕlmasÕ. Bu dönemde Azeri sporcular Sovyetler Birli÷i bayra÷Õ altÕnda müsabakalara katÕlmÕúlardÕr. 150 spor ustasÕ. Belarus gibi ülkelerde spor Azerbaycan’a kÕyasla daha fazla geliúmiútir.

1960 yÕlÕnda Azerbaycan’da 23 stadyum (1500 ve daha fazla seyirci kapasiteli). Beden e÷itimi ve sporun kitleselleúmesinde de önemli bir noktaya gelinmiútir. Bu Spartakiada’ya 100. HazÕrlÕklar kapsamÕnda. yeni metodlar geliútirmeye çalÕúmÕúlardÕr. halkÕn bütün tabakalarÕnÕn düzenli olarak spora katÕlÕmÕnÕ sa÷lamak için. 493 futbol sahasÕ. ülkedeki di÷er bütün sa÷lÕk ve spor teúkilatlarÕ ile beraber çalÕúmÕú. Ülkedeki bütün spor ile ilgili kuruluúlar bu birli÷e ba÷lanmÕútÕr. 679 spor salonu. Birlik. Bu geliúmeler ö÷rencilerin genel e÷itim sürecine de olumlu 119 . 59 atÕcÕlÕk tesisi. fizik tedavi ve rehabilitasyon ile ilgili seminerler düzenlemiútir. Bu da Azerbaycan halkÕnÕn %8.kurulmuútur. devlet tarafÕndan alÕnan tedbirler SSCB’nin II. sporu kitlesel hale getirmek için çalÕúmÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporu daha da geliútirmek için. ülke sporcularÕnÕn teknik ve taktik düzeyinin yükseltilmesi daha öncelikli bir konu olmuútur. Emekçilerin sa÷lÕklÕ olmasÕnÕ da bütün devlet organlarÕ çok önemsemiútir. e÷itim kurumlarÕndaki spor faaliyetleri için birtakÕm programlar geliútirilmesi için çalÕúmalar yapÕlmasÕnÕ istemiútir. SpartakiadasÕ’ndan önce uygulamaya koyulmuútur. Azerbaycan spor teúkilatlarÕ. günün taleplerine cevap verecek yeni tedbirler alÕnmasÕ gerekmiútir. ülke sporunun esaslarÕ geliútirilmiútir. 1962 yÕlÕnda Bakü’de kadÕn ve spor üzerine toplantÕlar yapÕlmasÕ. Daha sa÷lÕklÕ ve güçlü bireyler yetiútirilmesi için. SpartakiadasÕ’nÕn yapÕlmasÕ. Spartakiada’ya baúarÕlÕ bir úekilde hazÕrlanmak için bir dizi çalÕúmalar yapmÕúlardÕr. 19 yüzme havuzu. Bu ba÷lamda. YalnÕz.8’ini oluúturmaktadÕr. 3 avcÕlÕk sahasÕ bulunmaktadÕr. Azerbaycan beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ. Azerbaycan’da ilk defa spor tÕbbÕ ile ilgili faaliyet gösteren Bakü Sa÷lÕk Merkezi kurulmuútur. 1962 yÕlÕnda Azerbaycan’da bayanlarÕn I. kadÕnlar arasÕnda sporun geliúmesine katkÕ sa÷lamÕútÕr. AyrÕca.000’den fazla bayan sporcu katÕlmÕútÕr. bayanlar arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕ için önemli bir adÕm olmuútur. 3000’den fazla voleybol ve basketbol sahasÕ. Bu yÕllarda Azerbaycan’daki sporcu sayÕsÕ 324. ProgramlarÕn uygulanmasÕ ile birlikte ö÷rencilerin beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine olan ilgisi günden güne artmÕútÕr. 24 tenis kortu. Azerbaycan devleti.800’e ulaúmÕútÕr. Bu merkez.

Bu liselerin hepsi ayrÕ ayrÕ spor branúlarÕnda faaliyet göstermiúlerdir. “Kadrolar herúeyi halleder” sloganÕ ile beden e÷itimi ve sporun geliúmesi için çalÕúÕlmÕútÕr. köylerdeki bu geliúmeler istenilen seviyeye gelmemiútir. Ülkenin bütün köylerinde sosyo-kültürel faaliyetler yanÕnda. Köylerde beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinde eksikliklerin giderilmesi ve kitle sporunun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕ ile ilgili 9 Ocak 1959’da bir karar alÕnmÕútÕr. spor kulüplerinin teúkilat zayÕflÕ÷Õ.189-192). beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine de çok önem verilmiútir. Bu yÕllarda beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕna ayrÕ bir önem verilmiútir. Bu dönemde köylerde de beden e÷itimi ve spor geliúmeye baúlamÕútÕr. Birçok zirai üretim ve tarÕm iúletmesinde beden e÷itimi ve spor. Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü Beden E÷itim Fakültesi’nde 259 beden e÷itimi uzmanÕ hazÕrlamÕútÕr. Bunlardan 130’u bayandÕr (5:186. 1965 yÕlÕnda Azerbaycan’daki çocuk spor okulu sayÕsÕ 26’ya ulaúmÕútÕr. Köylerde beden e÷itiminin yeterince geliúmemesinde. iúçilerin e÷itiminin. spor tesislerinin azlÕ÷Õ.187. emek verimlili÷inin arttÕrÕlmasÕnÕn ve sa÷lÕklÕ bireylerin yetiútirilmesinin bir vasÕtasÕ olarak görülmüútür (6:161). Beden e÷itimi ve spor köylerde bütün halka ulaúamamÕútÕr.yansÕmÕútÕr. yarÕúmalarÕn düzenlenmesinde gösterdi÷i bütün çabalarÕnÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ gerekir ki. Bu uzmanlarÕn yetiútirilmesinde en büyük pay 2330 uzman ile Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsüne aittir. Azerbaycan’da 1933 yÕlÕndan 1965 yÕlÕna kadar olan dönemde toplamda 2589 beden e÷itimi uzmanÕ (546’sÕ bayan) hazÕrlanmÕútÕr. 120 . Köylerde gerekli olan sportif altyapÕnÕn oluúturulmasÕ ile ilgili “Toplumun. Bu çalÕúmalarÕn sonucu olarak. spor köylü gençlerin bedensel sa÷lÕ÷ÕnÕn en önemli aracÕ olsun” kararÕ alÕnmÕútÕr. øl ve ilçelerdeki spor okullarÕna teorik ve uygulamalÕ alanlarda destek için. Ülkedeki e÷itim kurumlarÕndaki beden e÷itimi ve sporu daha da geliútirmek için Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn özel bir kararÕ ile 72 tane spor lisesi açÕlmÕútÕr. Beden e÷itimi uzmanlarÕ ülkenin her tarafÕna da÷ÕlmÕúlardÕr. uzman kadrolarÕn yetersizli÷i etkili olmuútur. E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn Beden E÷itimi ùubesi’ne ba÷lÕ bir spor okulu kurulmuútur. Fakat. spor tesislerinin yapÕmÕnda. Son yedi yÕl içinde ülkede 994 yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanÕ yetiútirilmiútir.

Spor tesisleri ile ilgili problemler kÕsmen giderilmiú olsa da tam olarak çözülememiútir. 1965 yÕlÕna gelindi÷inde köylerdeki beden e÷itimi ve spor artan taleplere cevap verememiútir. insanÕn bedensel. Örne÷in. her bir kuruluúta uygulanmasÕ. ortaö÷retim ve yüksekö÷retiminde spor iyi bir seviyeye ulaúmÕútÕr. haftada 4 saatten az olmamak kaydÕyla. Köylerdeki sportif faaliyetler. okullardaki ö÷rencilerin sportif yeteneklerinin geliútirilmesi ve bütün e÷itim kurumlarÕnda ö÷rencilerin spor yapabilece÷i fiziki 121 . Beden e÷itimi dersleri bütün kuruluúlarÕn e÷itim programlarÕna. Bütün e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi dersleri ön plana çekilmiútir. 1965 yÕlÕnda bu sayÕ 187000’e ulaúmÕútÕr. zihinsel ve ruhsal geliúiminde önemli olan sporun. 1959 yÕlÕnda 66500 sporcu varken.AlÕnan bu karar neticesinde. istenilen seviyeye gelmese de ülke genelinde bu 7 yÕllÕk zaman zarfÕnda sporda önemli baúarÕlar elde edilmiútir. Beden e÷itimi ve spora olan talebin artmasÕyla birlikte. Basketbol. dahil edilmiútir. Azerbaycan Hükümeti’nin 1966 yÕlÕnda “Beden e÷itimi ve sporun daha da geliútirilmesiyle ilgili tedbirler hakkÕnda” aldÕ÷Õ karara göre. 1959’dan 1966’ya kadar olan 7 yÕllÕk sürede köylerdeki sporcularÕn sayÕsÕ üç kat artmÕútÕr. köy halkÕnÕn maddi refah düzeyinin ve kültür seviyesinin durmadan yükselmesinin bir sonucu olmuútur. Köylerde sporun geliúmesinde elde edilen baúarÕlar.8 Tablo – 2: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor tesisleri ve sahalarÕ sayÕsÕ Stadyum (seyirci kapasitesi 1500 ve daha üstü olan) Futbol sahasÕ Voleybol. Tablo -1: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor takÕmlarÕ ve sporcu sayÕlarÕ Spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ Sporcu sayÕsÕ (bin) 1965 yÕlÕnda SSCB spor ustasÕ olanlar Derece kazanmÕú sporcular (bin) 5054 825 139 135. yeni spor tesislerine de ihtiyaç duyulmuútur. Tenis sahalarÕ 15 1200 5100 Ülkenin ilkö÷retim. spor yapan bayanlarÕn sayÕsÕ da oldukça az olmuútur. Köy sporcularÕnÕn teknik-taktik altyapÕsÕnÕn güçlü olmamasÕnÕn yanÕ sÕra. Bütün bunlara ra÷men.

sporcularÕn teknik-taktik seviyesi ile spor tesislerinin niceli÷i ve kalitesi de artmÕútÕr. AyrÕca. ilçede.úartlarÕn oluúturulmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. 1973 yÕlÕnda Bakü’de spor sarayÕnÕn temeli atÕlmÕútÕr. ølki CumhurbaúkanÕ herhangi bir ülkeye gitti÷inde kaldÕrÕlÕr. her ilde.200). Spor Kulüpleri ve TeúkilatlarÕ Birli÷i kapatÕlmÕútÕr. Spor için para aktarÕlmÕú. Sportif alandaki yeni yapÕlanmalar kapsamÕnda 1968 yÕlÕnda Azerbaycan Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuú. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn verimli çalÕúmalarÕ sayesinde ülkede sadece beden e÷itimcilerin ve sporcularÕn sayÕsÕ de÷il. 1974 yÕlÕnda Bakü’den baúka 36 ilde faaliyet gösteren 59 tane çocuklar ve gençler spor okulu bulunmaktadÕr. sahalarÕ ve merkezleri açÕlmÕútÕr (69:3). halkÕn bedensel sa÷lÕ÷Õ için beden e÷itiminin kitleselli÷inin arttÕrÕlmasÕ gibi konular her zaman hükümetin gündeminde olmuú ve bu hususta birçok adÕm atÕlmÕútÕr (1:12-14). økincisi ise sporcular uluslararasÕ yarÕúmalarda úampiyon oldu÷unda. salonlarÕ. Bu yÕllarda gençlerin sosyal. Haydar Aliyev’in Azerbaycan’Õ yönetti÷i 1969-1982 yÕllarÕ arasÕnda beden e÷itimi ve sporun geliúmesi için önemli iúler görülmüútür. belde ve köylerdeki e÷itim ve iú merkezlerinde spor kompleksleri. 1975 yÕlÕnda sadece Bakü’de 250 spor sahasÕ ve merkezi kullanÕma sunulmuútur. AlÕnan kararda özellikle spor tesislerinin inúasÕna. Ülkenin 790 bin sporcusu Olimpiyat OyunlarÕ öncesinde muhtelif ölçeklerdeki turnuvalara katÕlmÕúlardÕr (5:193-196. spor bilimlerinin geliúimine. Haydar Aliyev. Gençlerin sivil dünya de÷erlerine sahip olmasÕ. Haydar Aliyev’in spora verdi÷i deste÷i úu ifadelerinden de anlamak mümkündür: “Genellikle. 1970-80’li yÕllarda Azerbaycan’da sporun maddi ve teknik alt yapÕsÕnÕn geliúmesi için önemli çalÕúmalar yapmÕútÕr (1:12). tesisleri. bir ülkenin bayra÷Õ dünyada resmen iki defa kaldÕrÕlÕr. ülke sporunun dünya seviyesine çÕkarÕlmasÕ. Bu okullarda 690 antrenör çalÕúmaktadÕr. beden e÷itimi ve spor. köylerdeki sportif faaliyetlerin daha üst seviyeye çÕkarÕlmasÕna öncelik verilmiútir. hem devlet marúÕ çalÕnÕr hem de 122 . fiziki ve ruhsal olarak geliúmesini sa÷layan bütün faaliyet alanlarÕ yaygÕnlaútÕrÕlmÕútÕr. halkÕn sa÷lÕ÷Õ ile ilgili önemli bir sosyal alandÕr.198.

AyrÕca. 5.4 bin (69:7) kiúi de sa÷lÕk gruplarÕnda çalÕúmÕútÕr. Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm programÕnÕn yeni bir aúamasÕnÕn uygulamaya konmasÕyla birlikte halkÕn sportif faaliyetlere katÕlmasÕnda iyi sonuçlar elde edilmiútir. bu baúarÕnÕn aynÕ zamanda devlet baúarÕsÕ oldu÷u söylemiútir (69:4). tarÕm kredi kooperatiflerinin ve iúletmelerinin on binlerce sporcusunun çeúitli yarÕúmalarda elde ettikleri baúarÕlarla alÕnmÕútÕr. Çünkü Partimiz halkÕn sa÷lÕ÷Õna daima birinci derecede önem vermektedir. olmasÕ. 23. 3433 spor takÕmÕnda 611. Haydar Aliyev. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn SSCB ùampiyonasÕ’nda 4. Tenis sahalarÕ 1969 25 2077 5260 1973 26 2497 5370 Ülkedeki beden e÷itimci ve sporcu hazÕrlÕ÷ÕnÕn daha iyi hale getirilmesi için 21 Haziran 1974 yÕlÕnda bir toplantÕ yapÕlmÕútÕr. AlÕnan karara göre: “ Beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi büyük siyasi önemi olan bir meseledir.3 bin kiúi fiziki hazÕrlÕk gruplarÕnda. 6 A÷ustos 1974 yÕlÕnda Azerbaycan Komünist Parti Merkezi Komitesi ve Bakanlar Kurulu: “Ülkedeki beden e÷itimi ve sporun durumu ve daha da geliútirilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” bir karar kabul etmiútir. Tablo-3: Azerbaycan’da 1969 ve 1973 yÕllarÕndaki spor tesisleri sayÕsÕ (69:6) Tesisler Stadyum (seyirci kapasitesi 1500 ve daha üstü olan) Futbol sahasÕ Voleybol. sporcularÕn baúarÕsÕnÕn siyasi karakter taúÕdÕ÷ÕnÕ. Buna göre.bayrak kaldÕrÕlÕr…”. Bundan bir müddet sonra. Bunun için beden e÷itimi ve spor bütün Parti teúkilatlarÕnÕn daima dikkat merkezinde olmalÕdÕr”. köylerde ve halkÕn yaúadÕ÷Õ yerlerde spor tesislerinin arttÕrÕlmasÕ. 1972 yÕlÕnÕn sonlarÕna do÷ru Bakü’de de÷iúik branúlarda birçok yarÕú yapÕlmÕútÕr.5 bin emekçi düzenli olarak spor yapmÕútÕr. e÷itim müesseselerinin. Basketbol. Bu yÕllarda beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕ daha iyi hale getirmek için birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. ülke kurumlarÕnÕn. 1972 yÕlÕnda 16 spor kampÕ faaliyet göstermiútir. ülkenin önde gelen sporcularÕnÕn seviyelerinin 123 . Burada beden e÷itimi ve spor her yönüyle analiz edilmiútir. Bu çalÕúmalarÕn neticeleri.

Sadece Bakü’de Beden E÷itim Meslek Yüksekokulu 3 yÕlda (1971.yükseltilmesi ile ilgili önemli adÕmlarÕn atÕlmasÕyla birlikte. Sporda kitleselleúmenin artmasÕ. Özellikle köy okullarÕnda beden e÷itimi ö÷retmenine olan ihtiyacÕ karúÕlamak için ùamahÕ. 1972. Bu yÕllarda sporda bilimsel araútÕrmalar oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr. 1974-1975 yÕllarÕnda yapÕlan Spartakiada’lara 673 bin’den fazla kiúi katÕlmÕútÕr. Ülkedeki sporun kitleselleúti÷inin göstergesi. 1973) 708 kiúi mezun etmiútir. Bu yarÕúmalarda 20 ülke rekoru kÕrÕlmÕútÕr. kitaplar ülkenin de÷iúik yerlerinde basÕlmÕú ve yayÕnlanmÕútÕr. 4 gümüú. Son 10 yÕlda düzenli olarak spor yapanlarÕn sayÕsÕ iki kat artmÕútÕr. Azerbaycan kendi içinde sporda ciddi ilerlemeler kaydetmiú olsa da. 1974 yÕlÕnda Moskova’da yapÕlan “Ça÷daú Toplumda Spor” adlÕ uluslararasÕ kongrede Azerbaycan’dan birçok spor bilimci makalelerini sunmuútur. SSCB halklarÕnÕn VI. V. 5 kiúi gümüú. Bilim adamlarÕ tarafÕndan hazÕrlanan bilimsel makaleler. A÷daú. 1974 yÕlÕnda bu sayÕ 884. Ülkenin kitlesel yarÕúmalarÕ olan. yapÕlan bilimsel araútÕrma sonuçlarÕnÕ yayÕnlamaya baúlamÕútÕr.201). ùuúa. A÷dam.163). Spartakiada’da Azerbaycan milli takÕmÕ sadece 7 madalya ( 1 altÕn. Bu amaçla 1975 yÕlÕnda Spor Komitesi’ne ba÷lÕ Bilimsel AraútÕrma Merkezi kurulmuútur. ülkenin tüm kuruluúlarÕnÕn yapmÕú oldu÷u yarÕúmalar olmuútur. Bu sonuçlar bir önceki Spartakiada’da elde edilen sonuçlardan daha iyi olmuútur. araútÕrmalar. ülke sporcularÕnÕn teknik kapasitelerinin arttÕrÕlmasÕ zorunlulu÷u.433’e ulaúmÕútÕr. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü 1966 – 1974 yÕllarÕ arasÕnda 1743 kiúi yetiútirmiútir. beden e÷itimi ve sporun idare úeklinin de yeniden yapÕlanmasÕ úeklinde kararlar alÕnmÕútÕr (5:200. SSCB geneline kÕyasla daha geri kalmÕútÕr. 28 kiúi bronz madalya almÕúlardÕr. 2 kiúi altÕn. spor bilimlerinin daha iyi hale getirilmesini gerekli kÕlmÕútÕr. ùeki’deki pedagoji okullarÕnda beden e÷itimi úubeleri açÕlmÕútÕr (6:162. Merkez üç ayda bir. 2 bronz) kazanmÕútÕr. Bu yÕllarda Azerbaycan’da ortaö÷retim ve yüksekö÷retimden mezun olan beden 124 . SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan’Õn 83 sporcusu baúarÕlÕ olmuútur. Bu yÕllarda beden e÷itimi ö÷retmenlerinin sayÕsÕnda da artÕú gözlenmiútir.

Ülkenin bütün kurum ve kuruluúlarÕnÕn çabasÕ sayesinde beden e÷itimi ve sporun daha fazla insanÕn hayatÕna girmesi için alÕnan tedbirler. Avrupa. Bu yÕllarda beden e÷itimi ve spor anayasal seviyede devlet deste÷i ile buluúmuútur. 10 küçük kitap yayÕnlamÕúlardÕr. Ülkede sporun toplumdaki rolü hakkÕnda pedagojik araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕ için 1976 yÕlÕnda Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’ne ba÷lÕ olarak beden e÷itimi úubesi açÕlmÕútÕr. sÕnÕf ö÷rencisi katÕlmÕú. Beden e÷itimi faaliyetlerinin daha kitlesel hale getirilmesi için. 2 milyona yakÕn kiúinin spor faaliyetlerine katÕlÕmÕ sa÷lamÕútÕr. Bu dönemde yüksekö÷retimde de spor oldukça geliúmiútir. De÷iúik branúlarda uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlar elde edilmiú. AynÕ yÕlda 706. 1972 yÕlÕnda yüksekö÷retimde EMH normlarÕnÕ sa÷layan ö÷rencilerin oranÕ % 1 iken.8 bin ö÷renci EMH normlarÕnÕ yerine getirmiútir. tarÕm kredi kooperatifleri ve tarÕm iúletmelerinde spor yarÕúmalarÕnÕn düzenlenmesi hakkÕnda” karar almÕúlardÕr. 3162 spor takÕmÕ kurulmuútur. Montreal Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azeri sporcular SSCB milli takÕmÕ içinde baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiúlerdir. Ünlü voleybolcu ønna Riskal ise gümüú madalya kazanmÕútÕr.-X. Azerbaycan Sendikalar Birli÷i Sekreterli÷i ve Spor Komitesi “Kurum ve kuruluúlarda.e÷itimcilerin sayÕsÕ % 80 artmÕútÕr. AzerbaycanlÕ antrenörler ve beden e÷itimi ö÷retmenleri tecrübe paylaúÕmÕ ve sporcu hazÕrlamak için de÷iúik ülkelere gitmiúlerdir. ùubede görev yapan bilim adamlarÕ 60’dan fazla bilimsel makale. Asya ve Afrika ülkelerinin sporcularÕ ile iliúkiler geliúmiútir. yabancÕ ülke takÕmlarÕ ile dostluk yarÕúmalarÕ yapÕlmÕútÕr. 4 kitap. 1975/76 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda ülkenin ilk ve ortaö÷retim kurumlarÕnda 35 tane spor sÕnÕfÕ açÕlmÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporun sosyo-pedagojik etkileri ile ilgili araútÕrmalar yaygÕnlaúmÕútÕr. 1974 yÕlÕnda okullardaki beden e÷itimi derslerine 937 bin IV. Gelinen bu nokta SSCB ortalamasÕndan % 23 daha fazladÕr. Bunlardan 14 bini altÕn niúan seviyesine ulaúmÕútÕr. okullar için müfredat. 1975 yÕlÕna gelindi÷inde % 25’e çÕkmÕútÕr. 125 . Ülkeye iki altÕn madalyayÕ hentbolcu bayanlardan Refige ùabanova ve Lyudmila ùubina getirmiútir. AynÕ yÕlda “Okulda beden e÷itimi” ve “Azerbaycan okulu” dergilerinin spor ekleri de yayÕnlanmaya baúlamÕútÕr. Bu yÕllarda Azerbaycan sporunun uluslararasÕ arenadaki nüfuzu da artmÕútÕr.

hentbolcular 71 müsabaka yapmÕúlardÕr. güreúçiler 132. 1 milyona yakÕn insan düzenli olarak spor yapmaktadÕr. 1 Ocak 1977 yÕlÕna kadar Azeri sporcular 25 spor branúÕnda. 130 spor salonu. Yine bu yÕllarda çocuklar ve gençler spor okullarÕnÕn sayÕsÕ 108’e ulaúmÕútÕr. Bu Azerbaycan’Õn uluslararasÕ spor camiasÕ ile iliúkilerinin artmasÕnÕn sonucu olmuútur. Bu sayÕ 1974 yÕlÕndaki sayÕdan iki kat daha fazladÕr. 126 . Macaristan ve Do÷u Almanya (61). ülkede bulunan 1500 izci kampÕnda 265 bin çocuk. BunlarÕn dÕúÕnda daha birçok spor tesisinin de yapÕmÕ sürdürülmüútür (6:165). 1977-78 yÕllarÕnda ülkede 8 stadyum. Azerbaycan ve SSCB çapÕndaki yarÕúmalara katÕlan ö÷rencilerin sayÕsÕ artmÕútÕr. Bu da 1974 yÕlÕndan 200 bin kiúi daha fazladÕr. 1978 yÕlÕnda okullardaki spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ 3391’e ulaúmÕútÕr. UluslararasÕ çocuk yÕlÕ ilan edilen 1979 yÕlÕnda.Azeri sporcularÕn isimleri dünyanÕn birçok ülkesinde bilinir hale gelmiútir. Okullardaki spor salonlarÕnÕn sayÕsÕ 860’a çÕkmÕútÕr. Azerbaycan’da tesisleúme yolunda da önemli adÕmlar atÕlmÕútÕr. 315 bin dereceli sporcu. 27 atÕcÕlÕk tesisi açÕlmÕútÕr. OkullarÕn geneli spor tesisleri ile donatÕlmÕútÕr. Azeri sporcular 531 müsabakada galip gelmiúlerdir (5:202-208). Romanya (58) takÕmlarÕ ile yapÕlmÕútÕr. 1979 yÕlÕnda E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn çocuklar ve gençler spor okullarÕ 16 SSCB spor ustasÕ hazÕrlamÕútÕr. Dünya SavaúÕ’ndan sonra yapÕlmÕútÕr. 127 futbol sahasÕ. Okullardaki spor sÕnÕflarÕnda 2 binden fazla genç sporcu e÷itim almÕútÕr. 55 ülke ile 806 müsabaka (409’u SSCB’de. Sadece 1979 yÕlÕnda 500 bin EMH niúanÕ alan sporcu. Bu müsabakalarÕn sadece 12 tanesi 1941 yÕlÕna kadar yapÕlmÕú. 200’e yakÕn SSCB spor ustasÕ hazÕrlanmÕútÕr. 397’si dÕúarÕda) yapmÕúlardÕr. 772 binden daha fazla çocuk ülke çapÕndaki yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. øran (95). futbolcular 161. Bütün okullarda 5004 beden e÷itimi ö÷retmeni görev yapmÕútÕr. Ülkedeki okullarÕn kullanÕmÕnda olan 7000 spor sahasÕ ve birçok spor tesisi hizmet vermiútir. yaz tatillerini hem dinlenerek hem de spor yaparak geçirmiúlerdir. En çok müsabaka Polonya (96). Azeri voleybolcular yabancÕ ülke rakipleri ile 174. 1979 yÕlÕnda spor yapan kiúi sayÕsÕ 2 milyon 100 bine ulaúmÕútÕr. basketbolcular 80. gerisi II.

Azerbaycan Hükümeti genç neslin e÷itiminde önemli bir yeri olan beden e÷itimi ve spora büyük önem vermiútir. Kürekte Vasili Yakuúa. Gennadi Kryckin ve Aleksandr Lukyanov gümüú. SSCB çim hokeyi milli takÕmÕnda yer alan Tatyana ùviqanova bronz madalya kazanmÕúlardÕr.Kiúili÷in her taraflÕ ve ahenkli geliúiminde beden e÷itimi ve sporun rolü (5:208-212) 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB 80 altÕn. Bu müzakereye ba÷lÕ olarak “Beden e÷itimi ve sporun durumu ve daha da geliútirilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” karar kabul edilmiútir.Modern toplumda beden e÷itimi ve sporun geliúiminin sosyal kanuna uygunlu÷u ve fonksiyonlarÕ 2. özellikle de çocuk ve kadÕnlar arasÕnda popüler hale gelmiútir. Konferansta aúa÷Õdaki konular üzerinde ciddi bir úekilde durulmuútur.Yüksekö÷retim kurumlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor anabilim dallarÕnda bilimsel araútÕrmalarÕn sayÕsÕ oldukça artmÕútÕr. AynÕ ölçüde okullarda sporun yaygÕnlaúmasÕ için de giriúimlerde bulunulmuútur. spor kompleksleri ve tesislerinin inúasÕna da büyük önem verilmiútir. Beden e÷itimi ve sporun geliúimine ve kitleselleúmesine büyük önem 127 . AyrÕca fiziki úartlarÕ daha da geliútirmek için stadyum. Viktor Perevezin. Azerbaycan’Õn ekonomik açÕdan güçlenmesi neticesinde beden e÷itimi ve spor toplumun bütün tabakalarÕnda. Birçok yüksekö÷retim kurumunda spor bilimleri konferansÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Madalya kazananlar arasÕnda Azeri sporcularda bulunmaktadÕr.Beden e÷itimi sisteminin geliútirilmesinin yollarÕ ve úekilleri 3. 46 bronz madalya kazanmÕútÕr (49:73). 69 gümüú. Azerbaycan Hükümeti’nin almÕú oldu÷u bu kararlar ülkenin her tarafÕnda uygulanmaya baúlanmÕú ve halk arasÕnda spor yaygÕnlaúmaya baúlamÕútÕr. 1. Hentbolda Larisa Savkina altÕn. Bu konferanslardan biri de 24-27 Nisan 1979’da Bakü’de yapÕlmÕútÕr. yüzme havuzu. Bu kapsamda ülkedeki bütün kuruluúlar beden e÷itimi ve sporun daha da yaygÕnlaúmasÕ için çalÕúmalar sürdürmüúlerdir. 28 Mart 1980’de Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun durumu etraflÕ bir úekilde müzakere edilmiútir.

güçlü. SSCB halklarÕnÕn VIII. Birçok Azeri sporcu SSCB spor ustasÕ ünvanÕ almÕú. Bu karara göre “Beden e÷itimi harekatÕnÕn. Azerbaycan Komünist Partisi Merkezi Komitesi. Berde. vatanÕn savunmasÕna hazÕr olmasÕna. sporun geliúmesi için her türlü adÕmÕ atmÕútÕr. Burada 32 spor branúÕndan 28’inde Azerbaycan’dan 394 sporcu mücadele etmiútir. SSCB rekoru kÕrmÕú ve kendi ülke rekorlarÕnÕ da geliútirmiúlerdir. onlarÕn emek kabiliyetlerinin ve emek verimlili÷inin yükseltilmesine. aynÕ zamanda Kafkasya’nÕn da en büyük Çocuklar ve Gençler Spor Kompleksi açÕlmÕútÕr. Bu kapsamda 9 stadyum.25 milyon manat (1. Spartakiada’sÕna 1980’lerin ilk yÕllarÕnda da hazÕrlÕklar sürdürülmüútür. dayanÕklÕ ve yüksek manevi niteliklerin úekillenmesine. E÷itim alan gençlerin beden e÷itimi sisteminin geliútirilmesi için de önemli adÕmlar atÕlmÕútÕr. Bu kararla birlikte özellikle köylerde sporu daha da geliútirmek için çalÕúÕlmÕútÕr. bütün fiziki e÷itim sisteminin vazifesi. Ö÷rencilere beden e÷itimi için ayrÕlan kaynaklar da ço÷altÕlmÕútÕr. 4 yüzme havuzu ve 75 spor salonu ve birçok spor tesisi yapÕlmÕútÕr. 26 Nisan 1983’te “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕ ve daha iyi sporcular yetiútirilmesi” ile ilgili bir karar almÕútÕr. insanlarÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn artÕrÕlmasÕna. 30’dan fazla sÕnÕfÕ olan okullarda okul dÕúÕnda e÷itim veren ö÷retmenlerin maaúÕ arttÕrÕlmÕútÕr. O dönemin kuru ile 1.veren Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK) ve SSCB Bakanlar Kurulu 2 Eylül 1981’de “Beden e÷itimi ve sporun daha da kitleselleútirilmesi hakkÕnda” özel bir karar almÕútÕr. Azerbaycan’Õn bütün 128 . AçÕlan bu pist Azerbaycan’da atletizmde uluslararasÕ standartlara uygun ilk ve tek kapalÕ atletizm pisti olmuútur.5 milyon$) harcanarak yapÕlmÕútÕr. 1981 yÕlÕnda Gence’de sadece ülkenin de÷il. Ülkenin her köúesinde tesisleúmede ciddi adÕmlar atÕlmÕútÕr. Bakü Devlet Komisyonu tarafÕndan stadyum içinde atletizm pisti kullanÕma açÕlmÕútÕr. sa÷lÕklÕ ve mutlu bir neslin yetiútirilmesine yardÕm etmektir”. ülkenin 30’dan fazla ilinde çocuk ve gençler spor okullarÕnÕn açÕlmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. AlÕnan bu kararÕ iyi bir úekilde analiz eden Azerbaycan. 1982 yÕlÕnda ùamahÕ. AyrÕca. ve Tovuz úehirlerinde çok amaçlÕ kullanÕma uygun olan stadyumlar yapÕlmÕútÕr.

1981 yÕlÕndan itibaren. Burada 18 dünya rekoru ve 47 spor branúÕnda 94 olimpiyat rekoru kÕrÕlmÕútÕr. SSCB.kurum ve kuruluúlarÕ özellikle satrancÕn geliúmesi için de yo÷un çalÕúmalar yürütmüúlerdir. 1984 Los Angeles Olimpiyat OyunlarÕ’nÕ boykot etmiútir. Bununla birlikte ülkedeki okullarÕn sayÕsÕ 253’e ulaúmÕútÕr. Bu dönemde çocuklar ve gençler arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕnda çocuklar ve gençler spor okullarÕnÕn rolü büyük olmuútur. Fransa. Azerice ve Rusça olmak üzere ayda iki defa “ùahmat” ve ùahmatÕ” gazeteleri basÕlmÕútÕr. 16’sÕ ise bronz madalya olmak üzere toplamda 36 madalya kazanÕlmÕútÕr. 836 tane de antrenör bulunmuútur. Azerbaycan’dan 16 sporcu katÕlmÕútÕr. øsviçre gibi ülkelerin sporcularÕ da katÕlmÕúlardÕr. Sadece 1985 yÕlÕnda 28 tane çocuklar ve gençler spor okulu açÕlmÕútÕr. Sadece 1985 yÕlÕnda Sendikalar Birli÷i’ne ba÷lÕ olarak 68 çocuklar ve gençler spor okulu faaliyet göstermiútir. Satrançla meúgul olanlarÕn sayÕsÕ 6000’e ulaúmÕútÕr (5:212. YapÕlan çalÕúmalar neticesinde ülkenin birçok ilinde çocuk ve gençler satranç spor okullarÕ açÕlmÕútÕr. Bu dönemde çocuk ve gençler spor okullarÕnda 1639 antrenör çalÕúmÕútÕr. Ö÷rencilerin 17. 1985 yÕlÕnda Azerbaycan’da 59 spor sÕnÕfÕ açÕlmÕútÕr. Ülkenin bütün spor teúkilatlarÕ. 1983 yÕlÕnda ülkede 4000 genç satranççÕnÕn satranç oynadÕ÷Õ 15 satranç okulu bulunmaktadÕr. Okullardaki spor sÕnÕflarÕ E÷itim BakanlÕ÷Õ ve spor teúkilatlarÕnÕn çalÕúmalarÕ neticesinde açÕlmÕútÕr.217-219). çocuk ve gençlerin sportif faaliyetlere katÕlmasÕ için büyük çaba harcamÕúlardÕr. okullarda spor sÕnÕflarÕnÕn açÕlmasÕ da sporcu hazÕrlÕ÷Õnda önemli bir aúama olmuútur. 2 gümüú ve 3 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (6:167. AynÕ zamanda güreúçiler Avrupa ùampiyonasÕ’nda üç altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. Bunlardan 5’i altÕn madalyadÕr. Bu oyunlara sosyalist ülkeler ile birlikte Avusturya. Gençler SSCB Spor OyunlarÕ’nda 4’ü altÕn. SSCB SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan çocuk ve gençler spor okullarÕnÕn ö÷rencileri 18 madalya kazanmÕúlardÕr. Bu okullarda 28 bin ö÷renci ile birlikte. Ülkenin spor yurtlarÕnda 40 ilden 543 çocuk bulunmaktadÕr.215. Bunun yerine sosyalist ülkeler Moskova’da “Dostluk-84” oyunlarÕnÕ düzenleme kararÕnÕ almÕúlardÕr. 16’sÕ gümüú.168). AyrÕca. 129 . 20 kiúi ise SSCB spor ustasÕ ünvanÕnÕ almÕútÕr. Bu sporcular 11 altÕn.214. Kanada.

Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK)’nin “Kulüplerden ve spor tesislerinden istifade edilmesinin daha iyi hale getirilmesi” ile ilgili 12 Haziran 1985 tarihli kararÕ, spor tesislerinin daha da geliúmesine ve daha verimli kullanÕlmasÕna olanak sa÷lamÕútÕr. Bu karara ba÷lÕ olarak Azerbaycan’da, spor tesislerinden yararlanmanÕn iyileútirilmesi ile ilgili geniú bir plan hazÕrlanmÕútÕr. Tesislerden daha rasyonel ve verimli bir úekilde yararlanmak için, beden e÷itimcilerinin ve sporcularÕnÕn mesuliyetinin arttÕrÕlmasÕ için birtakÕm uygulamalar getirilmiútir.

Azerbaycan’da sporu kitleselleútirme çabalarÕnÕn odak merkezinde kadÕnlarÕn, özellikle de yerli Azeri kadÕnlarÕn ve ö÷rencilerin düzenli olarak beden e÷itimi ve spora yönlendirilmesi bulunmuútur.

SSCB V. Yaz Köy OyunlarÕ’nÕn 1985’te Azerbaycan’da yapÕlmasÕ ülkenin spor hayatÕnda önemli bir yere sahip olmuútur. OyunlarÕn yapÕlmasÕ için, spor teúkilatlarÕ önemli iúler yapmÕúlardÕr. Ülkenin birçok úehrindeki spor tesisleri yenilenmiútir. Azerbaycan bu oyunlarda 21 altÕn, 18 gümüú, 17 bronz madalya kazanmÕútÕr. Bundan önceki oyunlarda 8. olan milli takÕm, burada 4. olmuútur. Köy sporcularÕnÕn yüksek sportif baúarÕlarÕ köydeki emekçilerin beden e÷itimi ve spora ilgisinin artmasÕnÕn, köylerin sosyal geliúiminin ve sporun köy emekçilerinin yaúamlarÕna çok fazla nüfuz etmesinin bir göstergesi olmuútur. Sportif anlamda yapÕlan bütün çalÕúmalar neticesini göstermiú ve Azeri sporcularÕn hem SSCB’de hem de uluslararasÕ spor kamuoyunda daha fazla tanÕnmalarÕnÕ sa÷lamÕútÕr. Bu dönemde beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlÕ÷Õ da baúarÕlÕ bir úekilde yürütülmüútür. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü ile birlikte Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’de yüksek e÷itimli spor uzmanlarÕ hazÕrlamaya baúlamÕútÕr. 1985 yÕlÕnda APø’nin beden e÷itimi ve savaúa hazÕrlÕ÷a giriú fakültesi ilk mezunlarÕnÕ vermiútir. Azerbaycan’da ilk defa 145 kiúi beden e÷itimi ve savaúa hazÕrlÕ÷a giriú ö÷retmeni diplomasÕ almÕútÕr.

Gençler arasÕnda sporun daha da yaygÕnlaúmasÕ ve sportif baúarÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ için Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ 1985 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Hankendi

130

úehrinde beden e÷itimi ve spor anabilim dallarÕ baúkanlarÕnÕn katÕlÕmÕyla üç günlük bir seminer düzenlemiútir. Burada Moskova, Kiev ve St. Petersburg’un ünlü spor bilimcileri de bildirilerini sunmuúlardÕr. Azerbaycan’Õn de÷iúik kurum ve kuruluúlarÕndan birçok spor bilimci de sunumlarÕnÕ yapmÕúlardÕr. Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ spor bilimlerinin geliúimine çok önem vermiútir. 1978 yÕlÕndan itibaren Moskova, St. Petersburg, Kiev gibi daha birçok úehirden ünlü spor bilimcilerin katÕlÕmÕ ile üç tane spor bilimleri kongresi yapÕlmÕútÕr. Kongrede sunulan bildiriler daha sonra yayÕnlanmÕútÕr. Spor bilimcilerin yetiútirilmesine ayrÕca önem verilmiútir. Bu kapsamda ilk defa, APø’de beden e÷itimi teorisi ve metodolojisi’nde yüksek lisans programÕ açÕlmÕútÕr. Tez savunmasÕ yapacak olan ö÷renciler, Moskova, St. Peterburg ve Kiev’deki özel úuralara gönderilmiúlerdir. SatrançÕn geliúimi içinde özel bir çaba gösterilmiútir. Ülkenin il ve ilçelerinde 24 bin kiúinin meúgul oldu÷u 44 satranç okulu faaliyet göstermiútir.

Bütün bu sportif geliúmelere ra÷men çocuklarÕn ve ö÷rencilerin sportif e÷itiminde ve iyi sporcularÕn hazÕrlanmasÕnda bazÕ eksiklikler gözlenmiútir. Birçok okulda derse girmeden önce sabah cimnasti÷i yapÕlmamÕú ve beden e÷itimi dersleri çok düúük seviyede uygulanmÕútÕr. On binlerce çocuk genellikle beden e÷itimi derslerinden muaf tutulmuútur. Ö÷renciler arasÕnda yarÕúmalara katÕlÕm oranÕ %60’Õ geçmemiútir. Spor okullarÕnÕn veriminin düúük olmasÕnÕn nedenleri arasÕnda, yetenekli çocuklarÕn seçiminin iyi bir úekilde yapÕlmamasÕ da etkili olmuútur. Bu sebeple okullara kayÕt yaptÕran birçok ö÷renci daha sonra kayÕtlarÕnÕ sildirmiúlerdir. Bu okullarÕn kalitesinin düúük olmasÕnda iyi bir antrenman programlarÕnÕn olmamasÕ ve antrenörlerin de mesleki açÕdan yetersiz olmalarÕnÕn payÕ büyük olmuútur. Antrenörlerin geneli birden fazla iú yapmÕúlardÕr. 1639 kadrolu antrenörün sadece %53.1’i üniversiteden mezun olmuútur. Yönetim kadrosunun da üçte biri üniversite diplomasÕ almamÕútÕr (5:220-224,226,228).

Seoul Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan’dan 19 sporcu katÕlmÕútÕr. Azeri sporcular, 3 altÕn, 1 gümüú ve 2 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (3:48). Azerbaycan sporcularÕnÕn yüksek baúarÕlar elde etmesi beden e÷itimi ve spor kadrolarÕnÕn baúarÕlÕ bir úekilde hazÕrlanmasÕ ile mümkün olmuútur. øyi sporcular ve spor adamlarÕ kendi

131

sportif beceri ve yeteneklerini geliútirmek için düzenli olarak, SSCB’nin iyi olan beden e÷itimi kuruluúlarÕna gönderilmiúlerdir. Genç spor adamlarÕ yüksek lisans yapmak için Moskova’ya, St. Peterburg’a ve Kiev’e gitmiúlerdir. 1990 yÕlÕnda ülkenin bütün e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi derslerini, o alanÕn uzmanlarÕ vermiúlerdir. Azerbaycan’Õn beden e÷itimi teúkilatlarÕnda 17 bin beden e÷itimi ö÷retmeni görev yapmÕútÕr. Bunlardan 11700’ü üniversiteden mezun olmuútur. 1990’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda Azerbaycan halkÕnÕn üçte biri sporla meúgul olmuú, altÕda biri ise spor kuruluúlarÕnda çalÕúmÕútÕr. Ülkede bulunan bütün kurum ve kuruluúlara ait takÕm sayÕsÕ 8000’e ulaúmÕútÕr. AyrÕca, 70 tane stadyum, 2000’den fazla futbol sahasÕ, 30’dan fazla yüzme havuzu, 1300 spor salonu ve 9000’e yakÕn oyun sahasÕ bulunmaktadÕr. Ülkedeki sportif kuruluúlarda çalÕúan spor adamlarÕnÕn %90’Õ ya üniversite ya da liselerin spor bölümlerinden mezun olmuúlardÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda okullarda 7000 beden e÷itimi ö÷retmeni e÷itim vermiútir. Hepsi kendi alanÕnda uzmanlÕ÷a sahip olmuúlardÕr. Bu yÕllarda beden e÷itimi ve sporun geliúmesi ve halk arasÕnda daha da yaygÕnlaúmasÕ için birtakÕm devlet kararlarÕ kabul edilmiútir. Sporun geliúmesi için ayrÕlan kaynak arttÕrÕlmÕútÕr. Bir dizi modern spor tesisi yapÕlmÕú, beden e÷itimi ve spor kadrolarÕ geniúletilmiú, spor uzmanlarÕnÕn hazÕrlÕ÷ÕnÕn kalitesi yükselmiú, sporla ilgilenenlerin sayÕsÕ artmÕútÕr. Ülkede 42 spor branúÕnda faaliyet gösterilmiútir. Bunlardan 10’u milli spor branúlarÕ olmuútur.

HalkÕn

spora

olan

ilgisinin

artmasÕ,

beden

e÷itimi

teúkilatlarÕnÕn

kitleselleúmesinin ve sosyo-pedagojik öneminin artmasÕna, sportif e÷itimin kalitesinin yükselmesine, anlamÕnÕn geniúlemesine ve verimlili÷in artmasÕna, Azerbaycan sporcularÕnÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlarÕnÕn artmasÕna neden olmuútur. Ülkenin birçok sporcusu Olimpiyat, Dünya ve Avrupa ùampiyonu olmuúlardÕr (5:229-232).

6.2.3. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi

Azerbaycan’da 80’li yÕllarÕn sonu, 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda toplumsal hayatÕn di÷er alanlarÕnda oldu÷u gibi Azeri sporunun geliúimi de durmuútur. Bu dönemde toplumu olumsuz olarak etkileyen siyasi, ekonomik ve ideolojik problemler

132

yüzünden ülkede gençler ve spor siyasetine yeteri derecede önem verilememiútir. Sovyetler Birli÷i döneminde kazandÕ÷Õ baúarÕlarla bütün dünyada ün yapmÕú sporcularÕn büyük ço÷unlu÷u kötü yaúam úartlarÕndan dolayÕ ülkeyi terk etmek zorunda kalmÕú, yapÕlan spor tesisleri de bakÕmsÕzlÕk yüzünden kullanÕlamaz hale gelmiútir (1:14). SSCB 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda da÷ÕlmÕútÕr. Azerbaycan 18 Ekim 1991’de ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ ilan etmiútir. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte, Azerbaycan sporcularÕ uluslararasÕ spor arenasÕnda kendi ülkeleri için mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr. Ülkede beden e÷itimi ve sporun geliúmesine Milli Olimpiyat Komitesi’nin kurulmasÕ, ulusal federasyonlarÕn uluslararasÕ federasyonlara üye olmasÕ önemli bir katkÕ sa÷lamÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporda mevcut olan zengin kültürel miras Azeri sporunun daha da geliúmesi için önemli bir kaynak oluúturmuútur. Devlet kurumlarÕ ve Milli Olimpiyat Komitesi’nin destekleriyle Azerbaycan’da sporun altyapÕsÕ daha da geliúmiútir. 2 KasÕm 1992 yÕlÕnda Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) Avrupa Olimpiyat Komitesi’ne, 24 Eylül 1993’te de UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi (IOC)’ne üye olmuútur. 1993 yÕlÕnÕn sonlarÕnda 14 tane olimpik spor federasyonu, uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr.

Ba÷ÕmsÕz

Azerbaycan’Õn

spor

teúkilatlarÕnÕn

esas

vazifesi

ülkedeki

sporcularÕn sayÕsÕnÕn daha da arttÕrÕlmasÕ ve alÕnan sportif baúarÕlarÕn seviyesinin daha üst noktalara taúÕnmasÕ olmuútur. Bu amaçlar do÷rultusunda, antrenman sistemlerinin daha da geliútirilmesi, tesisleúme oranÕnÕn arttÕrÕlmasÕ ve antrenörlerin uzmanlÕklarÕnÕn yükseltilmesi zorunlu olmuútur. Azerbaycan olimpik sporlara daha fazla önem vermiútir. Birçok spor branúÕnda her yÕl il ve ülke úampiyonalarÕ yapÕlmÕútÕr. Azeri sporcular Olimpiyat OyunlarÕ, Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ gibi birçok uluslararasÕ úampiyonaya katÕlmÕúlardÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕ ba÷ÕmsÕz Azerbaycan Cumhuriyeti’nin beden e÷itim harekatÕnÕn úekillenme dönemi olmuútur (5:233,234). Ba÷ÕmsÕz Azerbaycan milli takÕmlarÕ ilk defa 1992 yÕlÕnda Barselona Olimpiyat OyunlarÕ’na Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) içinde katÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan’dan joducu Nazim Hüseynov, cimnastikçi Valeri Belenki, eskrimci ølgar Memmedov, atÕcÕ Valeri Timoxin ve masa tenisçi Valentina Popova katÕlmÕúlardÕr (46:211). Judocu Nazim Hüseynov ülkeye ilk olimpiyat altÕn madalyasÕnÕ getirmiútir. 1988 Seoul OlimpiyatlarÕ’nda altÕn madalya kazanan ølgar Memmedov, bu

133

olimpiyatlarda beúinci olmuútur. Valeri Belenki ise takÕm yarÕúmalarÕnda altÕn, bireysel yarÕúmalarda bronz madalya kazanmÕútÕr. Bu olimpiyatlar Azerbaycan olimpiyat tarihinde yeni sayfalar açmÕútÕr (1:32,33). AynÕ yÕl içinde Azerbaycan boks, halter, güreú ve atÕcÕlÕk gibi birçok branúta madalyalar kazanmÕútÕr. Sadece 1993 yÕlÕnda Azeri sporcular de÷iúik branúlardaki Dünya ùampiyonalarÕ’nda 27 madalya (9 altÕn, 12 gümüú, 6 bronz), Avrupa ùampiyonalarÕ’nda ise 33 madalya (14 altÕn, 11 gümüú, 8 bronz) kazanmÕúlardÕr. 1995 yÕlÕna gelindi÷inde ise 23 altÕn madalya kazanÕlmÕútÕr (5:234,235).

Azerbaycan gençli÷inin teúkilatlanmasÕ, gençler ile ilgili faaliyetlerin tek merkezden yönetilmesi amacÕyla 26 Temmuz 1994 tarihinde Gençlik ve Spor BakanlÕ÷Õ kurulmuútur (26:5). Haydar Aliyev yeni kurulan bakanlÕ÷a önemli vazifeler vermiútir. Bu vazifeler; Azerbaycan devletinin gençler siyasetinin daha iyi yürütülmesinden, Azerbaycan’da sporun geliúmesinden, Azerbaycan’Õn güçlü bir devlete çevrilmesi sürecinde gençlerden daha verimli istifade edilmesi ve bütün bunlar için sosyal, siyasi, ekonomik ve teknik alt yapÕsÕnÕn oluúturulmasÕndan ibaret olmuútur. AyrÕca genç neslin e÷itimi, onlarÕn sosyal, fiziki ve ruhsal açÕdan geliúimini sa÷layacak faaliyet alanlarÕnÕn çeúitlendirilmesi, gençlerin evrensel de÷erlere sahip olmasÕ, sporun uluslararasÕ seviyeye yükseltilmesi, beden e÷itimi ve sporun kitleselli÷inin sa÷lanmasÕ gibi birçok önemli faaliyeti BakanlÕk yürütmüútür. Bu BakanlÕk daha sonra Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’na dönüútürülmüútür. 5 Mart 1995’te Azerbaycan CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev yeni bir kanun hükmünde kararname imzalamÕútÕr. Bu kararnameye göre, halk arasÕnda sa÷lÕklÕ yaúam tarzÕnÕn yaygÕnlaúmasÕ ve beden e÷itimi ve sporun altyapÕsÕnÕn geliútirilmesi, bu alana bütün halkÕn yardÕmÕnÕn sa÷lanmasÕ amacÕyla gençlerin spora olan ilgisinin arttÕrÕlmasÕ ve Azerbaycan sporunun uluslararasÕ arenaya çÕkmasÕna gerçek bir zemin oluúturmak için Azerbaycan CumhurbaúkanÕ’na ba÷lÕ Spor Fonu kurulmuútur. AynÕ yÕl içinde bazÕ sporcularÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ ile ilgili bir kararname çÕkarÕlmÕútÕr. Buna göre Olimpiyat ùampiyonu Nazim Hüseyinov “ùöhret” adlÕ devlet niúanÕ, 12 kiúi de “ Tereggi” (ilerleme) adlÕ madalya ile ödüllendirilmiútir. AyrÕca bu sporcularÕn birço÷una bir ömür boyu maaú ba÷lanmÕútÕr. Haydar Aliyev birçok kez gençlerle bir araya gelmiú, 1996 yÕlÕnda yapÕlan I. Gençler Forumu’na katÕlmÕú ve üç yÕlda bir

134

sporcularÕn yaúam standartlarÕ ve antrenman yerleri yÕldan yÕla daha iyi hale getirilmiútir (1:17-22). AMOK. genç cumhuriyet. 2000 yÕlÕndaki 135 .61). ço÷u olimpik sporlarda olmak üzere. devlet gençler siyaseti hakkÕnda kanunlar kabul edilmiú. ølham Aliyev baúkan seçilmiútir. 1998-2004 yÕllarÕ arasÕnda sporcular için 5 milyar manattan (1. Azerbaycan. Azeri sporcular de÷iúik uluslararasÕ yarÕúmalarda 500’den fazla madalya kazanmÕúlardÕr. milli spor federasyonlarÕnÕn durumunu incelemiú ve bu çalÕúma sonucunda federasyonlarÕn faaliyetleri aktifleútirilmiútir. Bu dönemde Azerbaycan Hükümeti’nin uluslararasÕ spor kamuoyu ile de iliúkileri geniúlemiútir (5:235). 1999’da 166. 2000’de 160. tesisleúmenin artmasÕ ve yüksek seviyeli antrenörlerin sayÕsÕnÕn ço÷almasÕ. tüm alanlarda oldu÷u gibi sporda da uluslararasÕ arenaya çÕkma úansÕ kazanmÕútÕr. Sporculara verilen maddi destek. konularda faaliyete geçilmiútir (28:60. Azerbaycan 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ’na 23 sporcu ile katÕlmÕú ve güreúte Namig Abdullayev gümüú madalya kazanmÕútÕr. 2001’de 173.yapÕlmasÕnÕ istemiútir.2 milyon$) daha fazla para harcanmÕútÕr. Sadece 2000-2003 yÕllarÕnda. Ülkedeki spor hayatÕnda köklü reformlar yapÕlmasÕ ihtiyacÕ sonucunda AMOK’un 31 Temmuz 1997 tarihinde yapÕlan Genel Kurulu’nda Komite’nin yeni yönetim kurulu belirlenmiú. 2003’de 188 madalya kazanÕlmÕútÕr. 2 ùubat’Õ Gençler Günü ilan etmiútir (1:26). sporcularÕn uluslararasÕ arenada gösterdikleri baúarÕyÕ olumlu etkilemiútir. Azerbaycan’da ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn yeniden kazanÕlmasÕyla. Bu esasnameye dayanarak. gelecek vaat eden sporcular ve antrenörleri için ücretlendirme esasnamesini onaylamÕútÕr. Bu dönemde beden e÷itimi ve spor ile. AMOK Yürütme Kurulu’nun 1997 yÕlÕndaki toplantÕsÕnda Sidney OlimpiyatlarÕ’na hazÕrlÕk için program ve komite komisyonlarÕ belirlenerek onaylanmÕú ve Milli Olimpiyat Akademisi’nin oluúturulmasÕ hakkÕnda karar alÕnmÕútÕr. 1998 yÕlÕnÕn ilk aylarÕndan itibaren sporcularÕn yarÕúmalara katÕlmasÕnÕ sa÷lama. 1997’de 136. Yeni yönetim kurulu ilk olarak cumhuriyetin kamu spor kurumlarÕyla iletiúim kurmuú. 1998 yÕlÕnda bazÕ sporcular ve onlarÕn antrenörleri için AMOK aylÕk ücret ödemeye baúlamÕútÕr. sporcularÕn sosyal durumunu araútÕrarak. 1998’de 168. Haydar Aliyev. 1997 yÕlÕnda forumun birinci yÕl dönümünde. hazÕrlÕk için kamp yerleri ayarlama vb. 2002’de175.

2003 Ritmik Jimnastik Dünya KupasÕ 7. Lenkeran úehirlerinde modern spor kompleksleri yapÕlmÕútÕr. SatranççÕ Teymur Recebov ise dünyanÕn en genç gross master (büyük usta) ünvanÕnÕ almÕútÕr (5:235. AynÕ yÕl içinde Nizami Paúayev gençlerde halter Dünya ùampiyonu olmuútur. 2000 yÕlÕnda Azerbaycan boks tarihinde ilk defa Gençler Dünya Boks ùampiyonasÕ’nda Ferhad Acalov úampiyonanÕn en teknik sporcusu ünvanÕnÕ alarak. sambo güreúi branúlarÕnda birçok madalya kazanÕlmÕútÕr. olmuútur. 1998 yÕlÕnda Azerbaycan’Õn 5 sporcusu ilk defa Nagano úehrindeki KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlmÕúlardÕr. çim hokeyi gibi daha birçok branúta uluslararasÕ organizasyon yapÕlmÕútÕr. Her üç olimpiyat oyununda da Azeri sporcular madalya kazanamamÕúlardÕr (51:105.1999 IV. Guba. boksta Vugar Elekberov bronz madalya kazanmÕúlardÕr.1996 UluslararasÕ Enver Çoudri Boks TurnuvasÕ 2.2002 Serbest Güreú Avrupa ùampiyonasÕ 4.Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda 200 ülke içinden 34. Ülkede kÕú sporlarÕnda da sporcular mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr. NahçÕvan. boks. Bu yÕllarda Azerbaycan’Õn Bakü.112. 2006 yÕlÕnda Torino’da yapÕlan XX. Bakü’de uluslararasÕ standartlarda kürek ve atÕcÕlÕk tesisleri inúa edilmiú ve birçok 136 . KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan 4 sporcu ile katÕlmÕútÕr. Bunlardan bazÕlarÕ úunlardÕr: 1. Gençler Boks Avrupa ùampiyonasÕ 3. atÕcÕlÕkta Zemfira Meftahedinova altÕn. futbol. Serbest güreúte ise Ceyhun Zahidov Avrupa ve Dünya ùampiyonu olmuútur.117). uluslararasÕ federasyonlar birçok organizasyonu Azerbaycan’da gerçekleútirmiútir.2003 Gençler Judo Avrupa ùampiyonasÕ Azerbaycan’da voleybol. hentbol.2003 Gençler Satranç Dünya ùampiyonasÕ 6. Gence. Serbest güreúte Namig Abdullayev. 2001-2003 yÕllarÕ arasÕnda judo. Azerbaycan’da 90’lÕ yÕllarÕn ikinci yarÕsÕnda elde edilen yüksek sportif baúarÕlardan dolayÕ. 2002 yÕlÕnda Salt Lake City úehrinde yapÕlan XIX. ùeki. KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na ise 2 sporcu ile katÕlmÕútÕr.236). Berde. altÕn madalya kazanmÕútÕr.2002 Gençler Satranç Avrupa ùampiyonasÕ 5.

AFFA’ya ba÷lÕ olarak “Futbol DünyasÕ” gazeteleri yayÕnlanmaktadÕr.spor tesisi de yenilenmiútir. Günümüzde spor ile ilgili yayÕnlanan birçok yazÕlÕ kaynakta devletin spor siyaseti ile ilgili olumsuz ifadelere rastlamak çok zordur. ølki 1932 yÕlÕnda yayÕnlanmaya baúlayan “ødman Gazetesi” Sovyet döneminde Beden E÷itimi ve Spor Komitesi tarafÕndan çÕkarÕlmÕú ve günümüzde Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ çÕkarmaya devam etmektedir. Çünkü. “Futbol+gol”. 137 . Henüz ülkede bu rekoru kÕran gazete olmamÕútÕr. Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ö÷retim üyeleri ve ö÷rencileri. uluslararasÕ spor organizasyonlarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ popüler bir úehir haline gelmiútir. Günümüz Azerbaycan spor medyasÕ.000’lere çÕktÕ÷Õ dönemlerde olmuútur. Sovyet döneminde Azerice ve Rusça yayÕnlanmÕútÕr. Spor ile ilgili problemlere yeterince temas etmedikleri görülmektedir. AyrÕca Bakü. Azerbaycan’da spor ilgili konularda nesnel davranmadÕklarÕ söylenebilir. özellikle devlet ile do÷rudan veya dolaylÕ iliúkisi olan medya organlarÕ. T Askerov (2008. Sadece ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda yayÕnlanmayan gazete. Günümüzde “Futbol+”. Devletin olumsuz spor politikalarÕnÕ eleútirememektedirler. 2001 yÕlÕnda AMOK tarafÕndan “Olimpiya DünyasÕ” gazetesi çÕkarÕlmaya baúlanmÕútÕr. Bakü. gerek Avrupa gerekse UluslararasÕ ölçekli birçok sportif toplantÕ ve yarÕúmanÕn yapÕldÕ÷Õ yer haline gelmiútir. Bu da yazÕlÕ kaynaklarÕn güvenilirli÷i konusunu gündeme getirmektedir. Spor ile ilgili birçok yayÕn çÕkmaya baúlamÕútÕr. 18 Nisan 1998 yÕlÕnda Milli Olimpiyat Akademisi kurulmuútur. “Çempion”. her yÕl spor bilimleri ile ilgili konferanslar yapmaya baúlamÕúlardÕr. Bu kapsamda 6 Nisan 2001’de UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi’nin ola÷an toplantÕsÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr (5:236238). “Het-trik”. elektronik posta) ile yapÕlan görüúmede spor yayÕnlarÕ ile ilgili úu bilgileri aktarmÕútÕr. Olimpiyat Akademisi olimpizmin ruhunu insanlara aktarmak için bilimsel konferanslar ve sempozyumlar düzenlemiútir. Bu uygulamalarÕ spor alanÕnda yayÕnlanan kitaplarda da görmek mümkündür. TirajÕnÕn 100. 1998 yÕlÕnda “Olimpiya” ve 2004 yÕlÕnda “Sportsmen” dergileri.

Ülkede resmi kayÕtlarda 58 federasyona ulaúÕlmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor sahasÕnda hazÕrlanan uzmanlarÕn sayÕsÕ sürekli artmÕútÕr. Azerbaycan’da baúarÕlÕ sporcularÕn ve beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕnda Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin büyük hizmetleri olmuútur. di÷er branúlarda Avrupa. Bunlardan 23 tanesi olimpik spor federasyonudur. Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’ne çevrilmiútir. Bu büyük e÷itim kurumunda Avrupa ve Dünya ùampiyonalarÕ ile Olimpiyat OyunlarÕ’nda birçok madalya kazanmÕú sporcular e÷itim almÕúlardÕr. AynÕ dönemde (1993-2003). 23 gümüú. 39 bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. A÷acan Abiyev’in sayesinde 1992-2003 yÕllarÕ arasÕnda birçok Azeri boksör Avrupa. Türkiye’den ve øran’dan da birçok ö÷renci lisans ve yüksek lisans e÷itimlerini burada tamamlamÕúlardÕr. finalde Rusya milli takÕmÕna galip gelmiú ve Dünya KupasÕ’nÕ kazanmÕútÕr. IOC’nin kararÕ ile 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nÕn boks müsabakalarÕnda genel sekreter olmuútur. 1993-2003 yÕllarÕ arasÕnda uluslararasÕ boks turnuvalarÕnda 112 altÕn. CumhurbaúkanÕ tarafÕndan üstün hizmetlerinden dolayÕ 4 ö÷retim üyesine “ùeref Ordeni” (úeref madalyasÕ).ølk defa 27 AralÕk 1997 yÕlÕnda “Beden E÷itimi ve Spor” hakkÕnda kanun kabul edilmiútir. Dünya ve Olimpiyat úampiyonu olmuútur. A÷acan Abiyev. Azerbaycan. Kanun 4 bölüm ve 30 maddeden oluúmuútur (47:63). 2003 yÕlÕna kadar Azerbaycan’Õn 50’den fazla federasyonu uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr. 9 ö÷retim üyesine “Tereggi MadalyasÕ” ve 21 ö÷retim üyesine de “Ülkenin Emektar Ö÷retmeni” ünvanÕ verilmiútir. Dr. Hükümetin 23 Mart 1999 tarihli kararÕ ile Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü. Azerbaycan güreúçileri de önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Azerbaycan bu zaman zarfÕnda birçok branúta iyi dereceler elde etmiú ve birçok madalya kazanmÕútÕr. 2004 yÕlÕnda Güreú Dünya KupasÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Dünya ve Olimpiyat OyunlarÕ gibi büyük organizasyonlarda 21 altÕn. 99 gümüú ve 187 bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. Ba÷ÕmsÕz Azerbaycan’Õn ilk madalya alan sporcularÕ güreúçiler olmuúlardÕr. Azerbaycan Boks Federasyonu BaúkanÕ Prof. 25 Mart 2002 yÕlÕndan itibaren de Bakü Beden 138 . Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda boksta birçok baúarÕ elde edilmiútir.

SporcularÕn uluslararasÕ alanda elde ettikleri baúarÕlar devletin spora verdi÷i deste÷in açÕk bir göstergesi olmuútur. Ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda ise sadece iki Olimpiyat Oyunu’nda (1996-2000). Birçok AzerbaycanlÕ spor adamÕ ülkelerini uluslararasÕ federasyonlarda ve spor teúkilatlarÕnda temsil etmiútir (5:239-245). hem de ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra (1993-2003) Azerbaycan’Õn yönetiminde oldu÷u dönemlerde halkÕn sosyo-ekonomik. kolejde ise 276 kiúi yetiútirilmiútir. 1 gümüú ve 1 bronz madalya kazanmÕútÕr. Dr. Dünya ùampiyonlarÕ ve Olimpiyat OyunlarÕ’nda hakemlik yapmÕútÕr. Bu Olimpiyat OyunlarÕ’na 52 Azeri sporcu katÕlmÕútÕr. AIBA Yönetim Kurulu ile Bilim ve AraútÕrma Komisyonu üyesidir (www. bilimin ve ülkenin savunma gücünün geliútirilmesi ile birlikte. 139 . UluslararasÕ hakem olan. 2 altÕn. Akademide yapÕlan bilimsel araútÕrmalar sayesinde hem bilim adamlarÕ kendilerini daha fazla geliútirmiú hem de üst düzey sporcular yetiútirilmiútir. yazÕlÕ kaynaklarÕn hazÕrlanmasÕ gibi birçok önemli iúler yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda ülkedeki spor bilimlerinin geliúmesi.2009). antrenman uygulamalarÕnÕn daha iyi seviyelere çÕkarÕlmasÕ. Beden E÷itimi ve Turizm Koleji’ne çevrilmiútir. 07. Azeri birçok hakem Avrupa. Prof. e÷itimin. Haydar Aliyev’in hem SSCB (1969-1982).E÷itimi Meslek Yüksekokulu. 54 kiúiden oluúan milli takÕm 8 ayrÕ branúta oyunlara katÕlmÕú. Azerbaycan sporcularÕ SSCB milli takÕmlarÕnda Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕldÕ÷Õ yÕllar arasÕnda (1952-1988) 10 altÕn.05. A÷acan Abiyev. 12 gümüú ve 6 bronz madalya kazanmÕútÕr. Sadece 2003 yÕlÕnda ülkenin sporcularÕ 188 madalya kazanmÕúlardÕr. BunlarÕn 74’ü olimpik spor branúlarÕna aittir.aiba. insanlarÕn sa÷lÕklÕ bir yaúama sahip olmasÕ amacÕyla beden e÷itimi ve sporun kitleselleúmesi ve sporcularÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda iyi sonuçlar elde etmesi için önemli iúler görmüú ve spora devamlÕ ilgi göstermiútir (52:5). sosyo kültürel yapÕsÕnÕn.org. Sadece 2002-2003 yÕllarÕnda Akademi’de 1452.

komitelerin. Azerbaycan Hükümeti Olimpiyat OyunlarÕ’na hazÕrlÕkla ilgili özel bir kararname çÕkarmÕútÕr. Azerbaycan’da ferdi branúlarÕn hazÕrlÕ÷Õ.Azerbaycan’da 1. Böylelikle. 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ’na 166 sporcu ve 18 spor branúÕnda hazÕrlÕklara baúlanmÕútÕr. úirketlerin ve il özel idarelerinin bünyesinde bulunan sosyal birlik ve teúkilatlarÕna önemli yükümlülükler vermiútir. olimpik programa göre yapÕlan uygulamalar ülke genelinde hayata geçmiú. Olimpiyat OyunlarÕ’na hazÕrlÕk ve katÕlÕm devlet tarafÕndan yürütülmüútür.5 milyondan fazla insan spor yapmaktadÕr. Buna ba÷lÕ olarak da Organizasyon Komitesi kurulmuútur. takÕm sporlarÕna göre daha ileri seviyede olmuútur. Milli Olimpiyat Komitesi. eskrim ve ritmik jimnastik branúlarÕnda mücadele etmiútir. 1996 yÕlÕndan itibaren. olmuútur. atletizm. Spor TeúkilatlarÕ ve FederasyonlarÕ hazÕrlÕk sürecini beraber yürütmüúlerdir. Azerbaycan Atina’da güreú. Azerbaycan Sidney OlimpiyatlarÕ’nda 2 altÕn ve 1 bronz madalya kazanarak 34. Azerbaycan ilk defa teakwondo ve ritmik jimnastik branúlarÕnda olimpiyatlara katÕlmÕútÕr. yüzme. Birçok ülke AzerbaycanlÕ antrenörleri kendi sporcularÕnÕ hazÕrlamak için ülkelerine davet etmiútir. Kanunun yerine getirilmesi amacÕyla Bakanlar Kurulu’nun 30 A÷ustos 2004 tarihli kararnamesiyle “Beden e÷itimi ve sporun geliúiminin devlet programÕ” onaylanmÕútÕr. maddesine göre. ülkede beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi devlet siyasetinin bir parçasÕdÕr. Devlet programÕ sporun geliúimi ile ilgili. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ. ülkede faaliyet gösteren bütün sportif teúkilatlarÕn. Fakat. 10 branúta olimpiyatlara katÕlabilmiútir. ülkede olimpik hareket daha da yaygÕnlaúmÕú. Azerbaycan’da sporun her yönden geliútirilmesi 1997 yÕlÕnda kabul edilen “Beden E÷itimi ve Spor HakkÕnda” kanun ile düzenlenmiútir. Program 2005-2008 yÕllarÕnÕ kapsamÕú. taekwondo. Azeri sporcular 40’a yakÕn yaz ve kÕú sporlarÕnda uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmÕúlardÕr.. yapÕlmasÕ gerekenler ve sporun geliúim yollarÕ belirtilmiútir. Azerbaycan’da olimpiyatlarda baúarÕlÕ olmuú sporcular Milli Kahraman ilan edilmiútir. boks. judo. 2005-2008 140 . Atina OlimpiyatlarÕ’nda ise 1 altÕn ve 4 bronz madalya kazanarak 48. 38 sporcu. atÕcÕlÕk. halter. özellikle bakanlÕklarÕn. Beden e÷itimi ve spor hakkÕndaki kanunun 1.

8. Ramin øbragimov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. 1 gümüú ve 1 bronz madalya kazanÕrken (1:117). daha sa÷lÕklÕ bireylerin yetiútirilmesi ve üst düzey sporcularÕn hazÕrlanmasÕ sürecinde devlet kurumlarÕnÕn ve toplumsal teúkilatlarÕn görevlerini açÕk bir úekilde belirtmiútir. Gülle atmada ise iki dünya rekoru kÕran Olohan Musayev altÕn madalya kazanmÕútÕr. Azerbaycan spordaki baúarÕsÕnÕ 2005 yÕlÕnda yapmÕú oldu÷u iki uluslararasÕ organizasyon ile tekrar göstermiútir. Azerbaycan. Kabul edilen kanun. Milli Olimpiyat Komitesi. kamu ve sivil spor teúkilatlarÕ.247. Bu baúarÕsÕ neticesinde.250-252). Haydar Aliyev döneminde baúlatÕlan sporda tesisleúme çalÕúmalarÕ. Bakü’de 15. Vladimir Zayets bronz. Bayanlar Gençler Teakwondo Avrupa ùampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. 2004 Atina Paralimpik OyunlarÕ’nda 2 altÕn. kulüpler. erkekler uzun atlamada Oleg Panyutin bronz. 9 erkek 7 bayan sporcu ile katÕlmÕú ve 3’ü altÕn olmak üzere 9 madalya kazanmÕúlardÕr. e÷itim kurumlarÕ ve sporla ilgili di÷er kuruluúlar tarafÕndan yürütülmektedir. ùampiyonaya 36 ülkeden 336 sporcu katÕlmÕú ve o zamana kadar yapÕlmÕú en yüksek katÕlÕmlÕ organizasyon olmuútur. erkekler 200 metrede Vugar 141 . 148 ülkeden 4000’den fazla sporcunun katÕldÕ÷Õ oyunlarda judoda ølham Zakiyev altÕn. Di÷er madalya kazanan sporcular ise úunlardÕr: Erkekler üç adÕm atlamada Zeyniddin Bilalov gümüú.248. AynÕ yÕl içinde Bakü’de o dönemin UluslararasÕ Boks Birli÷i (AIBA)’nÕn baúkanÕ olan Enver Çoudri anÕsÕna düzenlenen uluslararasÕ boks turnuvasÕna 17 ülkeden 140’dan fazla sporcun katÕlmÕú ve Azerbaycan milli takÕmÕ birinci olmuútur (5:245. Azerbaycan. Devlet hem kitle sporunu hem de elit sporu geliútirmek için çalÕúmalar yürütmüútür. Erkekler. ølham Zakiyev’e CumhurbaúkanÕ tarafÕndan úeref madalyasÕ verilmiútir. Tofik Mamedov ve Kerim Sardarov gümüú.yÕllarÕnda Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun geliúimi devlet programÕna uygun olarak hayata geçirilmiú ve amaçlarÕ tayin edilmiútir. Bu kuruluúlarÕn hepsi kitle sporu ve elit sporunu beraber yürütmektedirler. CumhurbaúkanÕ’nÕn talimatÕyla özel olimpiyat bursu ba÷lanmÕútÕr (23:117). Ça÷daú seviyede Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ. 2008 Pekin Paralimpik OyunlarÕ’nda ise 10 madalya kazanmÕútÕr. bugünde CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev tarafÕndan devam ettirilmektedir.

9 bronz madalya kazanmÕútÕr. 2008 yÕlÕnda Atina’da yapÕlan IOC Yönetim Kurulu toplantÕsÕnda Chicago (ABD). 31. Rio de Janerio (Brezilya) ve Madrid'in (øspanya) ön elemeyi geçti÷i bildirilmiútir. 3 gümüú. M Rüstemli (2008. Bizim olimpiyat oyunlarÕ yapma potansiyelimiz úu an yoktur. Azeri sporcular Sovyet döneminde katÕldÕ÷Õ 9 Olimpiyat Oyunu’nda 10 altÕn. results. Tokyo (Japonya). ùimdiye kadar bütün 142 . Sovyet döneminde Azerbaycan’dan 52 sporcu SSCB milli takÕmlarÕ içinde mücadele etmiútir. bilim ve kültür sahasÕnda elde etti÷i baúarÕlarla do÷ru orantÕlÕ olarak geliúmektedir. Bizim bu aday úehirlerle mücadele etmemiz çok zordur”. olmuútur (www. T Askerov (2008. ùehir açÕsÕndan da spor açÕsÕndan da yeterli de÷iliz. sporda devletin deste÷i görülmeye baúlanmÕútÕr.beijing2008. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor halk arasÕnda yaygÕn hale gelmiú ve gençlerin genel e÷itim sistemi içerisinde önemli bir yere sahip olmuútur. Bu dört Olimpiyatta 4 altÕn. Bu dönemden itibaren ben sporumuzu “memur sporu” olarak adlandÕrÕyorum. Bakü (Azerbaycan) ve Doha (Katar) ise elenmiútir. Beden e÷itimi ve spor devletin ekonomik. 12 gümüú.cn.2009). 6 bronz madalya kazanmasÕna ra÷men. elektronik posta) ile yapÕlan görüúmede. ne de yollarÕmÕz var.Mehdiyev bronz.05. Azerbaycan bu sonuçlarla ülkeler sÕralamasÕnda 38. sözlü görüúme)’ye göre Bakü’nün 2016 Olimpiyat OyunlarÕ adaylÕ÷Õ tamamen reklam amaçlÕdÕr. Gelen sporcularÕ a÷Õrlamaya ne otelimiz var. Bakü. erkekler 400 metrede Rza Osmanov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. ølham Aliyev’in Milli Olimpiyat Komitesi BaúkanÕ seçildikten sonra. Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde ülkede yaúanan olmusuz koúullardan dolayÕ spor hiç kimseyi ilgilendirmiyordu. ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte 4 Olimpiyat Oyunu’na 135 sporcu ile katÕlmÕútÕr. 2016 Olimpiyat OyunlarÕ’na aday olmuútur. günümüz Azerbaycan’Õndaki sporda yaúanan bazÕ problemleri úu úekilde ifade etmiútir. Prag (Çek Cumhuriyeti).

Azerbaycan’da spor devletin ya da iktidarÕn reklamÕ içindir. Azerbaycan’da bayan sporcularÕn sayÕsÕ hiçbir zaman istenilen seviyeye ulaúmamÕútÕr. Hentbol Federasyonu’na Ekonomi Geliúim BakanÕ Haydar Babayev. bayan voleybolda UkraynalÕlar’Õn. Voleybol Federasyonu’na UlaútÕrma BakanÕ Ziya Mammadov vb. Alt yapÕdan yeterli sporcu yetiúmedi÷i için. bu Azerbaycan’da çok kolay gerçekleúmektedir (86:12). insanlarÕn ço÷u buralara gidip. Ama Olimpiyat OyunlarÕ’nÕ düzenlemek için yeterli de÷ildir. Satranç Federasyonu’na Milli Banka’nÕn BaúkanÕ Elman Rustamov. Biri 29000. baúkanlÕk etmektedirler. Son 6-7 yÕlda Azerbaycan’Õn birçok yerinde 50’ye yakÕn spor kompleksleri ve tesisleri inúa edilmiútir. Günümüzde Azerbaycan’da sporda özerklik konusunda ve altyapÕ çalÕúmalarÕnda önemli eksiklikler bulunmaktadÕr. bayan çim hokeyinde Koreliler’in a÷ÕrlÕ÷Õ göze çarpmaktadÕr. Azerbaycan’da spor aslÕnda memurlarÕn rekabetine çevrilmiútir. Azerbaycan milli takÕmlarÕ içinde birçok yabancÕ sporcu bulunmaktadÕr. 143 . Her yÕl 4-5 spor kompleksi inúa edilmektedir. baúarÕda süreklilik sa÷lanamamaktadÕr. Ritmik Jimnastik Federasyonu’na Milletvekili ve CumhurbaúkanÕ’nÕn eúi Mehriban Aliyeva. Taekwondo Federasyonu’na Ola÷anüstü Haller BakanÕ Kemaleddin Haydarov. Sporda tesisleúmede önemli adÕmlar atÕlmasÕna ra÷men. AyrÕca birçok Avrupa ülkesinde vatandaúlÕk almak çok zor iken. di÷eri 8000 seyirci kapasitelidir. Fakat. Azerbaycan bayan milli takÕmlarÕna baktÕ÷ÕmÕzda Rus ve Ukrayna asÕllÕ sporcularÕn a÷ÕrlÕ÷ÕnÕn daha fazla oldu÷u görülmektedir. Azerbaycan’da bu kadar spor kompleksi inúa edilmesine ra÷men. Futbol Federasyonu’na Devlet Petrol ùirketi’nin BaúkanÕ Rovnag Abdullayev. Güreúte Da÷ÕstanlÕlar’Õn. halkÕn tamamÕ bu tesislerden yararlanamamaktadÕr. baúkent Bakü’de sedece iki tane iyi futbol stadyumu vardÕr.federsyonlara memurlar ve bakanlar baúkanlÕk yapmaktadÕrlar. Örne÷in. spor yapmaya para ve zaman bulamamaktadÕrlar. Kimin takÕmÕ ya da sporcusu daha iyi sorusuna cevap aranmaktadÕr. Bütün bu geliúmeler Azeri sporunu olumsuz etkilemektedir. Bu spor kompleksleri iyi bir geliúmedir.

Profesyonellik çok alt seviyededir. Bakü’nün Nesimi ilçesindeki Sovyet döneminden kalan spor alanlarÕnÕ gezerken. Günümüzde spor henüz iyi bir gelir kayna÷Õ olarak görülmemektedir. futbol liginde úampiyon ile lig sonuncusu arasÕnda ciddi puan farkÕ bulunmaktadÕr. Azerbaycan hÕzlÕ geliúmektedir. Henüz bir sponsorluk yasasÕ bulunmamaktadÕr. Devlet çeúitli kurum ve kuruluúlardan sporu desteklemelerini istemektedir. Ekonomik güç her úeyi yönlendirmektedir. Kulüpler henüz úirketleúme sürecine girmemiútir. sporcuyu ve kulüpleri yeterince desteklememektedir. Türkiye’de oldu÷u gibi spora kaynak aktarÕmÕ sa÷layacak bir Spor-Toto TeúkilatÕ bulunmamaktadÕr. Devlet sporu. Yönetimde sivil kiúiler olursa sportif geliúme seviyesi daha da düúer. Günümüz spor bilimcileri güncel bilgileri takip edememektedirler. Ya da bir sezon úampiyon olan hatta UEFA’ya giden bir takÕm.Günümüzde bu tesislerden genellikle milli takÕmlar ve ekonomik durumu iyi olanlar yararlanmaktadÕr. Baúta rüúvet gibi yollarla insanlar ekonomik problemlerini 144 . AynÕ branúta birden fazla yetenekli sporcuyu bulmanÕn zor olmasÕndan dolayÕ bireysel sporlar. Günümüz Azerbaycan úartlarÕnda federasyon baúkanÕnÕn bakan olmasÕ kaçÕnÕlmazdÕr. Azerbaycan’da yaúanan ekonomik sorunlar insanlarÕ farklÕ yollara sürüklemektedir. Örne÷in. Hakem sayÕsÕ çok azdÕr. E Çelikel (2008. ønsanlar spora meslek olarak bakmamaktadÕrlar. Bugün Azerbaycan’da insanlarÕn öncelikleri farkÕlÕdÕr. Azerbaycan’da sporda ciddi sorunlar bulunmaktadÕr. sözlü görüúme)’e göre. halkÕn spora yaklaúÕmÕnda da de÷iúimler gözlenmektedir. takÕm sporlarÕna nazaran daha ön plandadÕr. ønsanlarÕn spora ilgisini çekecek iddia gibi oyunlar bulunmamaktadÕr. Günümüzde. bir sonraki sezonda ligde dahi olmayabilir. Bu geliúme spora da zaman içinde yansÕyacaktÕr. Kanunlar bu tür uygulamalara izin vermemektedir. insanlarla yaptÕ÷Õm röportajda “Sovyet bitti spor bitti” ifadesini kullanmÕúlardÕr. Azerbaycan’da sporda tarafsÕzlÕk konusunda ciddi sÕkÕntÕlar yaúanmaktadÕr. Düúük yaúam standartlarÕna sahip insanlara. birden yüksek yaúam standartalarÕ sundu÷unuzda o kiúiden istenilen verim alÕnamamaktadÕr. Spor camiasÕnda uzman insanlarÕn eksikli÷i sözkonusudur.

çözmenin arayÕúÕ içindedirler. derecede (ortaö÷retim) 4 yÕl (13-17 yaú) olmalÕdÕr”. PARAMETRELER 1992 1996 2000 2004 2008 (Tahmini) Spor yapanlarÕn sayÕsÕ (genel) BayanlarÕn sayÕsÕ Spor branúlarÕnÕn sayÕsÕ Spor teúkilatlarÕnÕn sayÕsÕ (genel) Spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ Spor cemiyetleri ve kulüpleri sayÕsÕ Spor federasyonlarÕ sayÕsÕ Çocuklar ve gençler spor okullarÕ sayÕsÕ (ÇGSO) UzmanlaútÕrÕlmÕú çocuk ve gençler spor okullarÕ sayÕsÕ (UÇGSO) ÇGSO + UÇGSO sayÕsÕ (genel) ÇGSO + UÇGSO bayanlarÕn sayÕsÕ Antrenör ve ö÷retmenlerin sayÕsÕ Spor kadrolarÕnÕn sayÕsÕ 29645 4324 2187 11645 49352 6814 2488 12079 94052 15502 4020 12335 107524 18709 4593 12420 110000 20000 4650 12600 10 12 16 17 20 218645 43260 24 753 709 30 14 197 298633 61825 30 556 488 33 32 189 355189 82918 67 628 455 122 51 175 539582 147942 74 853 651 138 64 204 700000 175000 78 1000 780 150 70 215 6. E÷itim mümkün oldu÷unca ana dilde yapÕlmÕútÕr ve karma e÷itim sistemi uygulanmÕútÕr. ve II. Ekonomik durumu kötü olan halk spor yapmak istedi÷inde devletin spor tesislerine para ödemek durumundadÕr. Bu kararnameye göre “Okul çok amaçlÕ e÷itim veren mükemmel bir kurum olmalÕdÕr. Bundan dolayÕ insanlar spor yapamamaktadÕrlar. Okullarda e÷itim almak bütün halk için zorunlu olmuútur. Bu durum sporu da olmusuz etkilemektedir. Azerbaycan’da beden e÷itimi sisteminin oluúturulmasÕ iki istikamette yapÕlmÕútÕr: 1. hükümet okullar hakkÕnda kanun hükmünde kararname kabul etmiútir. II. Tablo – 4: YÕllara göre bazÕ spor parametrelerindeki de÷iúiklikler (5:252). Azerbaycan’da Beden E÷itimi Sisteminin Geliúimi Azerbaycan’da 12 MayÕs 1920 yÕlÕnda Sovyet hakimiyetinin kurulmasÕ ile birlikte.Okullarda beden e÷itimi dersleri (ders dÕúÕnda spor úubelerinde spor branúlarÕ ile meúgul olmak) 2.2. 1 Ekim 1920 yÕlÕnda I. derecede (ilkö÷retim) 5 yÕl (8-13 yaú). Okullarda e÷itim süresi I.Spor cemiyetlerinde spor branúlarÕ ile meúgul olmak úeklinde olmuútur.4. dereceli okullar için 145 .

1923 yÕlÕnda I. Fakat bu planÕn eksikli÷i de “Tahmini” olmasÕndan kaynaklanmÕútÕr. bu fiziki hareketler ö÷rencilerin çeúitli kas gruplarÕnÕ geliútirmiú ve kuvvetini korumuútur. OyunlarÕn de÷iúik úekillerde yapÕlmasÕ çocuklarda irade. sÕra. e÷itsel oyunlar gibi branúlarÕnÕn ve oyunlarÕnÕn kurallarÕnÕ ö÷renmiú. grup için gösterilen hareketlerle birlikte ipe tÕrmanma. hafÕza gibi zihinsel 146 . Azerbaycan e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itiminin oluúturulmasÕnda esas rolü ders. nefes alma-verme. Okullarda uygulanan beden e÷itiminin asÕl amacÕ ö÷rencilere sa÷lÕ÷Õ. temizlik alÕúkanlÕ÷ÕnÕ.ilk e÷itim planÕ hazÕrlanmÕú ve yayÕmlanmÕútÕr. Beden e÷itimi derslerinde ö÷renci çeúitli yürüme. 1925-27 yÕllarÕnda Azerbaycan Halk E÷itim BaúkanlÕ÷Õ I. 1920-21 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda beden e÷itimi dersi I. Bu üç aylÕk programla birlikte her derse ait günlük plan düzenlemiúlerdir. hava ve sudan istifade etmeyi ve hareket etmeyi ö÷retmek olmuútur. sabah cimnasti÷i. Programda dersin içeri÷i ile birlikte ö÷retmenler içinde gerekli e÷itim materyalleri verilmiútir. sporun atletizm. serbest hareketler. beden e÷itimi zamanlarÕ. AyrÕca ö÷renci e÷itim sürecinde program materyallerini arka arkaya ve sistemli bir úekilde görmüú. II. atlama vb. seyahatler. Genel e÷itim kurumlarÕnÕn altyapÕsÕ dikkate alÕnarak. I. geziler. Program gruplara ayrÕlmÕú. koúma. ö÷rencilerin durumu ile ilgili olarak ö÷retmen tarafÕndan de÷iútirilebilmiútir. spor oyunlarÕ ve e÷lenceler almÕútÕr. ve II. Halk E÷itim BaúkanlÕ÷Õ’nÕn izni ile okullara haftalÕk beden e÷itimi derslerinin miktarÕnÕ de÷iútirme yetkisi verilmiútir. dereceli okullar için yeni e÷itim planÕ kabul edilmiútir. Üç aylÕk programda müfredata alÕnan de÷iúik spor branúlarÕ ile ilgili ders saatleri. dereceli okullarÕn kompleks programlara geçmesi için hazÕrlÕk yapmÕú ve bazÕ ilçe okullarÕnda kompleks programÕ uygulamaya baúlamÕútÕr. geziler programa konulmuútur. Beden e÷itimi programlarÕ ilk defa 1923 yÕlÕnda yayÕmlanmÕútÕr. dikkat. gerekli fiziki beceri ve alÕúkanlÕklarÕ kazanmÕútÕr. fiziki hareketleri iyice ö÷renmiú. sÕnÕf ve okul dÕúÕ beden e÷itimi uygulamalarÕ. cimnastik. Bu e÷itim planÕ geçici ve tahmini olmuútur. aletli jimnastik. güneú. grup için. Çeúitli hareketli oyunlarÕn yapÕlmasÕ ö÷rencilerin bedensel geliúimini. kiúiliklerinin úekillenmesini ve zihinsel hazÕrlÕ÷ÕnÕ sa÷lamÕútÕr. hareketli oyunlar verilmiútir. beden e÷itimi derslerinin miktarÕ tayin edilmiútir. e÷itim yÕlÕnÕn dönemleri göz önünde bulundurularak düzenlenmiútir. atletizm. Ö÷retmenler üç aylÕk ders programÕ hazÕrlamÕútÕr. dereceli okullarÕn programÕna her sÕnÕfta 2’úer saat olarak konulmuútur. Program.

3. Program 7-9 ve 10-12 yaúlarÕna göre iki gruba ayrÕlmÕútÕr.18 ve üstü kiúiler için. Çocuklar ana okulundan itibaren beden e÷itimi sistemine dahil olurlar. Ö÷renciler Azerbaycan beden e÷itimi harekatÕnda önemli bir yer tutmaktadÕr.fonksiyonlarÕ geliútirmiútir. meslek liseleri.Toplumsal kurum ve kuruluúlarÕn sportif takÕmlarÕ 3. Azerbaycan Hükümeti gençlerin bedensel e÷itimine ayrÕ bir önem vermektedir. 1927-1928 yÕllarÕnda ilk sabit beden e÷itimi programÕ kabul edilmiútir.7-17 yaúÕna kadar olan ilk ve orta ö÷renim ö÷rencileri için. dereceli okullardan farklÕ olmuútur. çocuk esirgeme kurumu okullarÕ. 2.28). Toplumsal kuruluúlar kanalÕyla. 1.6-7 yaúÕna kadar olan çocuklar için. dereceli okullarÕn programÕ I. ana okullarÕ. 2. Her grubun yaú özellikleri dikkate alÕnarak bedensel hareketler uygulanmÕútÕr.Spor kulüpleri Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun devletteki teúkilatlanmasÕ Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’na ba÷lÕ il ve ilçe teúkilatlarÕ úeklindedir. ilkö÷retim ve ortaö÷retim kurumlarÕ. Programda 15-17 yaú grubu ö÷renciler dikkate alÕnmÕútÕr. 1. hastaneler. do÷um evleri. Bu dönemdeki en önemli e÷itim aracÕ oyundur. Azerbaycan’da beden e÷itimi sistemi úu úekilde yürütülmüútür: Devlet kanalÕyla. AyrÕca federasyonlarda bu alanda önemli olan di÷er teúkilatlardÕr (97:27. dinlenme evleri ve tedavi merkezleri. Beden e÷itimi dersi Azerbaycan’da bütün ilk ve orta ö÷renim kurumlarÕnÕn ders programlarÕnda mevcuttur.Her yaútan insana spor yaptÕran gönüllü kuruluúlar. II. 0-3 yaú arasÕndaki çocuklarÕn bakÕldÕ÷Õ kurumlar. 2000’li yÕllarÕn baúlarÕnda genel e÷itim kurumlarÕnda zorunlu bir ders olarak okutulan beden e÷itimi 147 . ordu ve donanma birlikleri. Bu yÕllarda ders dÕúÕnda beden e÷itimi dernekleri kurulmuú ve ö÷rencilerin bu derneklere katÕlmasÕ zorunlu kÕlÕnmÕútÕr (6:9-12). yüksek ö÷renim kurumlarÕ.

sosyal yardÕma ihtiyacÕ olan çocuklar için e÷itim kurumlarÕ önemli bir yer tutmaktadÕr. yüksek lisans e÷itimi de verilmektedir. Akademi. 148 . ülkede beden e÷itimi sisteminin temeli ve sporun bilim merkezidir. Kolejlerin beden e÷itimi sistemi içinde özel bir yeri vardÕr. Onun süresi ise iki yÕldÕr ( 73:9-12. Akademi’nin görevleri arasÕnda úunlar vardÕr: 1-Beden e÷itimi ve spor alanÕnda yüksek e÷itimli antrenör ve ö÷retmen hazÕrlamak. pedagoji enstitülerinin ve üniversitelerin beden e÷itimi fakültesi. Beden e÷itimi sistemi içinde. 2-Beden e÷itimi ve sporun kalitesinin yükseltilmesi için çalÕúan bilim adamlarÕ yetiútirmek. Bu okullarda ö÷rencilere beden e÷itimi dersleri ile fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ yapÕlmaktadÕr. Akademi e÷itim-ö÷retim ve bilimsel araútÕrma konularÕnda bu kurumlara destek vermektedir. AyrÕca. 2000’li yÕllarÕn baúlarÕna gelindi÷inde 15 binden fazla beden e÷itimi ö÷retmeni hazÕrlamÕútÕr. Bu yÕllarda kademide 2000’den fazla ö÷renci e÷itim almaktadÕr. Toplamda 220 ö÷retim elemanÕ bulunmaktadÕr. Beden e÷itimi sistemi içinde yüksek e÷itim kurumlarÕ.derslerine bir milyon ö÷renci katÕlmÕútÕr. AyrÕca beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren yüksekokullarda bu sistemin tamalayÕcÕsÕ durumundadÕr. 5-HalkÕ beden e÷itimi ve spor hakkÕnda bilgilendirmek. 4-Beden e÷itimi ö÷retmenlerinin ve antrenörlerinin uzmanlÕklarÕnÕ attÕrmak. Akademi. Orta ö÷renim mezunu ö÷rencilerin %70’i EMH normlarÕnÕ yerine getirmiútir.15. Bu merkeze. beden e÷itimi ile ilgili yüksekokullarda dahildir.14. 6-Çeúitli spor branúlarÕnda ders kitaplarÕ hazÕrlamak. Bunlardan 10’u profesör. özellikle Beden E÷itimi ve Spor Akademisi önemli bir yer tutmaktadÕr. Bu yüksekokullarda birçok spor branúÕnda detaylÕ bir e÷itim verilir. 71’i doktordur. 3-Üniversitelerde beden e÷itimi ile ilgili görev yapacak e÷itim kadrolarÕnÕ kazÕrlamak. Akademi’de lisans e÷itim süresi dört yÕldÕr.17-19). Okul dÕúÕnda beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine ise iki milyona yakÕn çocuk ve genç katÕlmÕútÕr. Bunlar arasÕnda cimnasti÷in ayrÕ bir yeri vardÕr.

Lantratova Voleybol Voleybol 1 1 1 1 1972 Münih Olimpiyat OyunlarÕ(BatÕ Almanya) ø. Memmedov B. øbrahimov Z. branúlar ve madalyalar (50:288. Riskal V. Kornelyuk Voleybol Atletizm 1 1 1 2 1976 Montreal Olimpiyat OyunlarÕ ( Kanada) ø. ùabanova L. ùubina Voleybol Hentbol Hentbol 1 1 1 2 1 1 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ (SSCB) L. Minayev Serbest Güreú Su Topu Su Topu Voleybol M. Saltsin Atletizm Su Topu 1 1 2 2 1964 Tokyo Olimpiyat OyunlarÕ (Japonya) A. Riskal R. Konovalov Atletizm 1 2 1960 Roma Olimpiyat OyunlarÕ (øtalya) Y. Yakuúa V. Riskal V. Pentatlon 1 1 1 1 1 3 3 3 2 1 1968 Mexico City Olimpiyat OyunlarÕ (Meksika) ø. Savkina V. ùvÕnqanova Hentbol Kürek Kürek Kürek Kürek Çim Hokeyi 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 3 1988 Seoul Olimpiyat OyunlarÕ (Güney Kore) ø. Kryuçkin A.48) SPORCU BRANù AltÕn MADALYA Gümüú Bronz SIRA 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ (Finlandiya) R. Bortkeviç N. 45:6. Memmedbeyov Serbest Güreú 1 2 1956 Melbourne Olimpiyat OyunlarÕ (Avustralya) Y. Kuznetsov ø. Pereverzev Q. Riskal A.Lukyanov T. Koretski Eskrim Eskrim 1 1 1 1 149 .Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. 3:27. Konovalov Y.

Memmedli R. Mefteheddinova ø.48. Elekberov S. Mansurov Z.24. ømranov K. Lukyanov V. Güreú AtÕcÕlÕk Boks 1 1 1 34 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ (Yunanistan) F.47. Belinki Judo Jimnastik TOPLAM 1 1 12 12 1 7 1 1 Tablo – 6: Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕ olimpiyat madalyalarÕ ve ülke sÕralamalarÕ (72:167. Memmedov F. Güreú 1 2000 Sidney Olimpiyat OyunlarÕ (Avustralya) N.Güreú Judo 4 3 1 1 1 1 1 1 1 9 1 1 1 1 1 48 39 150 . Hüseynov V. Miraliyev TOPLAM Judo GR Güreú GR Güreú Boks S. Abdullayev S. 107:11. Yakuúa E.17. Panamaryov A.Güreú S. Stadnik M. Rahimov S.62. Gayzumov M.48. Bayramov V. Abdullayev Z. Mefteheddinova V.36. Aslanov GR Güreú AtÕcÕlÕk AtÕcÕlÕk Boks Boks 2008 Pekin Olimpiyat OyunlarÕ (Çin) E. branúlar ve madalyalar (devam) ø. Quseva Futbol Kürek Kürek Hentbol 1 1 1 1 1 2 3 3 1992 Barselona Olimpiyat OyunlarÕ (øspanya) N. SPORCU BRANù AltÕn MADALYA Gümüú Bronz ÜLKE SIRALAMASI 61 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ (USA) N. 56:64).Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. Aúumova A. 108:10.

branúlar ve sporcu sayÕlarÕ (5:263). Sovyet Döneminde Spor Bilimleri Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor ile ilgili yüksekö÷renim veren kuruluú Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’dir. e÷itim verdi÷i anabilim dallarÕ ve yetiútirdi÷i spor bilimcilerinin sayÕlarÕ. baúta Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi olmak üzere. di÷er yüksek ö÷renim kurumlarÕ da araútÕrÕlmÕútÕr.1.Tablo – 7: Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. Azerbaycan’da Spor Bilimleri AraútÕrmanÕn üçüncü ana baúlÕ÷Õ altÕnda Azerbaycan’da spor bilimleri incelenmiútir. 6. Branúlar Atletizm Güreú Judo Boks Halter Eskrim Su sporlarÕ AtÕcÕlÕk Ritmik Cimnastik Taekwondo Binicilik Toplam 1996 4 8 2 2 2 1 2 2 23 2000 4 9 4 5 4 3 2 31 2004 5 8 3 9 5 1 2 2 1 2 38 2008 2 16 6 2 5 2 1 7 1 1 43 6. Akademi’nin tarihinde ülkede meydana gelmiú büyük sosyo-ekonomik de÷iúiklikler önemli bir yere sahip 151 . Akademi’nin tarihi geliúim süreci içinde geçirmiú oldu÷u evreler. yapÕlan bilimsel araútÕrmalar ve Akademi’nin ö÷renci ve mezunlarÕnÕn ulusal ve uluslararasÕ spor yarÕúmalarÕnda elde ettikleri baúarÕlar vb. Spor bilimcileri yetiútiren ve spor bilimleri üzerine çalÕúma yapan. konulara Sovyet dönemi ve ba÷ÕmsÕzlÕk dönemi olmak üzere iki alt baúlÕk halinde de÷inilmiútir.3.3.

beden e÷itimi ö÷retmenleri. Kafkasya’nÕn ilk Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmuútur. antrenörler. Bu müzakerelere uygun olarak Kafkasya Beden E÷itimi Enstitüsü’nün kurulmasÕ hakkÕndaki karar kabul edilmiútir. ølk yÕllar Enstitü’de fakülteler yerine úubeler bulunmuútur. beden e÷itiminin baúarÕsÕ iúaret edilerek. AynÕ dönemde bütün Sovyet cumhuriyetlerinde beden e÷itimi ve sporu yönetmek için devlet merkezleri. spor yöneticileri ve fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ hazÕrlamak úeklinde belirlenmiútir. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmesi ile gerçekleútirilmiútir. Azerbaycan’da beden e÷itimi ö÷retmenlerinin yetersiz oldu÷u bildirilmiútir. Kafkasya Merkezi øcra Komitesi “ Yüksekö÷retim yapan beden e÷itimi kurumu ihtiyacÕnÕn karúÕlanmasÕ ve yüksek dereceli beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ” için Kafkasya’nÕn üretim merkezi olan Bakü’de Kafkasya Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmasÕ” hakkÕnda kararÕ kabul etmiútir. Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK)’nin 23 KasÕm 1929 yÕlÕnda “Sovyet beden e÷itimi harekatÕnda devlet yönetimi hakkÕnda” yaptÕ÷Õ müzakerelerin sonucunda. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕnÕn kuruluú aúamasÕnda beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕnda çalÕúan kiúilerin e÷itim seviyesi oldukça düúük seviyede kalmÕútÕr.olmuútur. Ülkede beden e÷itimi ve spor kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ kurslar yolu ile ve yetenekli gençlerin Moskova ve St. ùubelerin yönetimi e÷itim bölümü tarafÕndan gerçekleútirilmiú ve üç yÕl devam etmiútir. bu tedbirler beden e÷itimi uzmanlarÕna olan ihtiyacÕ karúÕlayamamÕútÕr. Böylelikle. özel olarak Yüksek Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmuútur. Fakat. bu alandaki kadrolarÕn hazÕrlanmasÕ ile ilgili eksiklikler gösterilmiútir. Bu tüzükte Enstitü’nün baúlÕca vazifesi. 8 KasÕm 1930 yÕlÕnda Enstitü’nün açÕlÕúÕ yapÕlmÕú ve tüzü÷ü onaylanmÕútÕr. 152 . Ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn sorunlarÕnÕn en baúÕnda kadro yetersizli÷i gelmiútir. Yüksek Beden E÷itimi ùuralarÕ oluúturulmuútur. Kafkasya Merkezi øcra Komitesi’nin 19 A÷ustos 1929 yÕlÕnda “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ ve mevcut durumu hakkÕnda” ve 24 Ekim 1930 yÕlÕnda Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ hakkÕnda” yapmÕú olduklarÕ toplantÕlarÕn sonucunda. Ekonomide ve kültürde ortaya çÕkan önemli de÷iúiklikler beden e÷itimi ve sporun geliúmesine büyük etkisi olmuú.

Biyoloji Anabilim DalÕ 5. øki katlÕ binada toplam on sÕnÕf ve spor salonu olarak kullanÕlan bir sÕnÕf daha bulunmaktadÕr. 6 kÕz). idari kÕsÕm ve di÷er teçhizatlarla donatÕlmÕútÕr. 10 çalÕúma odasÕ. e÷itim plan ve programlarÕnÕn olmamasÕ da ciddi problemler yaratmÕútÕr. 6 toplantÕ salonu. Enstitü’de e÷itim Rus dilinde yapÕlmÕútÕr.Fizik ve Matematik Anabilim DalÕ 8. rektörün kararÕ ile 19 Ocak 1932 yÕlÕnda e÷itim süresi 3 yÕldan 4 yÕla çÕkarÕlmÕútÕr (25:9-11). fiziki yetersizlikler yüzünden sorunlar yaúamÕútÕr. 1931-32 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnÕn I.ønsan Morfolojisi Anabilim DalÕ 3. yarÕsÕnda Enstitü’ye.Enstitü’nün ilk e÷itim-ö÷retim yÕlÕndaki anabilim dallarÕ ve úubeler úunlardÕr: 1.Beden E÷itimi Tarihi Anabilim DalÕ 11. Enstitü 1933 yÕlÕnda ilk mezunlarÕnÕ vermiútir. Enstitü’nün faaliyetlerinin yeniden yapÕlandÕrÕlmasÕ ve geliútirilmesi kapsamÕnda. müze. Mezun olanlardan 6’sÕ Azeri. 21’i Rus ve 9 kiúi de di÷er milletlerden olmuútur.Kimya Anabilim DalÕ 6.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9.Sa÷lÕk Anabilim DalÕ 7. 4 spor salonu.Askeri Bilimler Anabilim DalÕ 2. yemekhanesi ve 120 yatak kapasiteli yurdu bulunmaktadÕr. Enstitü yavaú yavaú gerekli olan laboratuarlar.Beden E÷itimi Metodolojisi ve UygulamasÕ Anabilim DalÕ 10.Sosyal Bilimler Anabilim DalÕ 4. ølk mezunlarÕn 29’u Bakü’de kalmÕú. ølk yÕllarda yaúanan maddi zorluklarla birlikte. 39 kiúi diploma almÕútÕr ( 33 erkek. ambulans ve ana binanÕn yanÕnda açÕk spor sahasÕ yapÕlmÕútÕr. özellikle üniversitelerde yeni açÕlan beden e÷itimi anabilim dallarÕnda olmak üzere Bakü’deki e÷itim kurumlarÕnda çalÕúmaya 153 . 3’ü Gürcü.Bilimsel AraútÕrma ùubesi Günümüzdeki Azerbaycan Devlet Filarmoni binasÕnda ilk açÕlÕúÕnÕ gerçekleútiren Enstitü. Bu bina Enstitü için yeterli gelmemiútir. Enstitü’nün kütüphanesi.

tarÕm iúletmeleri. Bu dönemde Gürcistan ve Ermenistan’da da Beden E÷itimi Enstitüleri’nin kurulmasÕyla birlikte Kafkasya Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nün adÕ. fakat komsomol (genç komünistler birli÷i teúkilatÕ) ve sendikalarda iú tecrübesi olan yerli komünistler Beden E÷itimi Enstitüsü’ne alÕnmÕúlardÕr. onlara verilen görevleri her zaman verimli bir úekilde yapmalarÕna engel olmuútur. ö÷rencilerin milli ve sosyal durumunun radikal bir úekilde de÷iúmesi. Bu zamanda beden e÷itimi ve sporda devlet deste÷i kaçÕnÕlmaz olmuútur. AynÕ yÕlda Enstitü’de 265 kiúi e÷itim almÕútÕr. Enstitü yavaú yavaú ülkenin spor teúkilatlarÕ arasÕnda popülerli÷ini arttÕrmÕú ve beden e÷itimi sahasÕnda önemli bir e÷itim kurumu haline gelmiútir. Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Onursal FermanÕ”na layÕk görülmüútür. Bu ba÷lamda Enstitü’nün ilk yÕllarÕndaki faaliyetlerini yakÕndan takip etmiútir. ülkede kitlesel spor yarÕúmalarÕnÕn.baúlamÕúlardÕr (5:259). Enstitü’nün ilk yÕllarÕnda üst sÕnÕf ö÷rencileri aynÕ zamanda ö÷retmenlikte yapmÕúlardÕr. e÷itim kurumlarÕ gibi daha birçok kurumda uygulanmasÕnda büyük hizmetleri olmuútur. bayramlarÕnÕn ve spartakiadalarÕn yapÕlmasÕnda. bütün zorluklara ra÷men yüksek e÷itimli uzmanlarÕn hazÕrlanmasÕnda önemli baúarÕlar elde etmiútir. 1935 yÕlÕnda Enstitü’nün beúinci yÕlÕnÕ doldurmasÕ ile birlikte. Azerbaycan Hükümeti beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕna çok önem vermiútir. Enstitü’de ilk maaúlÕ kiúiler çalÕúmaya baúlamÕúlardÕr. 1930’lu yÕllarda Moskova’da KÕzÕl Meydan’da yapÕlan spor gösterilerine. Fakat. Bundan dolayÕ. 1940 yÕlÕna gelindi÷inde onuncu yÕlÕnÕ tamamlayan Enstitü. yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanlarÕ hazÕrlamasÕndan dolayÕ. 21 Temmuz 1936 yÕlÕnda SSCB Halk BaúkanlÕ÷Õ’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuú ve bu komite ülkede beden e÷itimi ve sporun yönetimini üstlenmiútir. On yÕllÕk sürede 351 yüksek e÷itimli spor uzmanÕ hazÕrlanmÕútÕr. 1933-34 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda Enstitü’nün Azerbaycan úubesi açÕlmÕútÕr. 1936 yÕlÕnda Enstitü’de çocuk spor kulübü ve spor hazÕrlÕk grubu açÕlmÕútÕr. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü olarak de÷iútirilmiú ve Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’ne ba÷lanmÕútÕr. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenlerinin. iúçi ve köylüler arasÕndan spor altyapÕsÕ olmayan. beden e÷itimi ve sporun sanayi kuruluúlarÕ. gençlerin e÷itim seviyesinin düúük olmasÕ. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenleri her 154 .

SSCB Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’nin 25 Temmuz 1941 tarihinde “Spor teúkilatlarÕnÕn halkÕn askeri hazÕrlÕ÷Õ ile ilgili”. Enstitü’nün birçok ö÷renci. 1943 yÕlÕnda Hükümet. Enstitü. süngü ile savaúma ve yüzmeyi ö÷retmeye baúlamÕútÕr. SavaúÕn ilk günlerinde Enstitü’nün bütün ö÷renci ve ö÷retmenleri askeri idarenin emri ile ülkenin birçok yerinde insanlarÕ savaúa hazÕrlamÕúlardÕr. yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanlarÕ hazÕrlamasÕndan dolayÕ. SavaúÕn a÷Õr yÕllarÕnda Azerbaycan Hükümeti Enstitü’ye ayrÕ bir önem göstermiútir. 1940 yÕlÕnda Enstitü’nün onuncu yÕlÕnÕ doldurmasÕ ile birlikte. 15 Ocak 1944 tarihinde “Sporun geliúmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” aldÕ÷Õ kararlardan sonra en iyi beden e÷itimi ve spor uzmanlarÕnÕn cepheye gönderilmesi. Bu yÕllarÕn mezunlarÕ arasÕnda birçok ünlü sporcu bulunmaktadÕr. II. tekrar Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Onursal FermanÕ”na layÕk görülmüútür. ülkedeki ö÷retmen kadrolarÕndan daha verimli istifade edilmesi için 11 KasÕm 1941 yÕlÕnda Beden E÷itimi Enstitüsü ile Azerbaycan Devlet Üniversitesi birleútirilmiútir. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenlerinin bir kÕsmÕ da cephe arkasÕnda faaliyetlerini sürdürmüú ve hastanelerde yaralÕ askerleri tedavi etmiúlerdir. Dünya SavaúÕ’nÕn baúlamasÕ beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinde önemli de÷iúikliklere neden olmuútur. Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin bir fakültesi olarak e÷itim hayatÕna devam etmiútir. Enstitü’nün yetiútirmiú oldu÷u kiúiler savaúta eúsiz bir kahramanlÕk göstermiúlerdir. ö÷retmeni ve mezununu savaú yÕllarÕnda göstermiú olduklarÕ üstün çabalardan ötürü ödüllendirmiútir. SSCB’nin bütün spor teúkilatlarÕnda sporun zayÕflamasÕna neden olmuútur. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmiúlerdir. SavaúÕn baúlangÕcÕnda enstitüden 314 kiúi cepheye gitmiútir.zaman katÕlmÕúlardÕr. Enstitü’yü aynÕ isimle tekrar kurmuútur. Her yÕl birçok Azeri sporcu Moskova ve St. 155 . Bundan dolayÕ Azerbaycan Hükümeti 1943 yÕlÕnÕn Temmuz ayÕnda aldÕ÷Õ kararla. 1943 yÕlÕnda ülkenin spor hayatÕnda büyük bir dönüúüm yaúanmÕútÕr. Ülkenin spor teúkilatlarÕ 1942 yÕlÕnda vatanÕn daha iyi savunulabilmesi için çok sayÕda kiúiye yakÕn dövüú teknikleri. Spor yoluyla elde edilen fiziksel beceri ve yetenekler savaú yÕllarÕnda birçok kiúi tarafÕndan baúarÕyla kullanÕlmÕútÕr. Enstitü’de e÷itim gören ö÷rencilerin sayÕsÕnÕn önemli ölçüde düúmesinden dolayÕ. Sporda bir canlanma görülse de sportif kadrolarÕn hazÕrlanmasÕnda birtakÕm eksiklikler meydana gelmiútir.

sÕnÕf dÕúÕ askeri-spor oyunlarÕ gibi derslerin en iyi úekilde geçirilmesi için 2300 beden e÷itimi ö÷retmeni seferber edilmiútir.Marksizm-Leninizm EsaslarÕ Anabilim DalÕ 2.Cimnastik Anabilim DalÕ 12.Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ 4. bunun içinde sporun içinde olan kiúiler arasÕndan uzmanlar hazÕrlanmasÕnÕ teklif etmiútir. SSCB Hükümeti’nin 1942 yÕlÕnÕn Ekim ayÕnda “ilkö÷retim.1943-1944 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda Ensitü’de aúa÷Õdaki anabilim dallarÕ bulunmaktadÕr: 1.Yüzme Anabilim DalÕ 1942-1944 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕnda e÷itim planlarÕnda uygulanan askeribedensel hazÕrlÕk. Komite’nin kararÕna göre “ 156 . beden e÷itimi ve halk e÷itimi teúkilatlarÕnÕn birlikte çalÕúmasÕ neticesinde de ö÷renciler arasÕnda askeri-bedensel hazÕrlÕk oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr.Dövüú SanatlarÕ ve Eskrim Anabilim DalÕ 13. Komsomol.Atletizm Anabilim DalÕ 11. 25 Haziran 1941 yÕlÕnda SSCB Spor Komitesi bütün hastanelerde fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕnÕn hayata geçirilmesini istemiú.Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim DalÕ 10.Kimya Anabilim DalÕ 6. Bu yÕllarda eski spor okullarÕnÕn yenilenmesine ve yenilerinin inúa edilmesine de büyük önem verilmiútir.Anatomi Anabilim DalÕ 5.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9. ortaö÷retim ve yüksekokullardaki ö÷rencilerin askeri-bedensel hazÕrlÕ÷a dahil edilmesi” kararÕ ö÷rencilerin askeri-bedensel e÷itim iúinin daha iyi hale getirilmesinde önemli rol oynamÕútÕr.Diller Anabilim DalÕ 3. Fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ Sovyet askerlerinin sa÷lÕ÷ÕnÕn korunmasÕna yöneltilmiútir.Beden E÷itimi Tarihi Anabilim DalÕ 8.Beden E÷itimi Teorisi Anabilim DalÕ 7.

AynÕ yÕlÕn Temmuz ayÕnda ùura. hastane ve tedavi merkezlerinde gerekli olan spor malzemeleri temin edilmelidir”. ùuraya 15 ünlü tÕp ve beden e÷itimi uzmanÕ. profesörler. Daha sonra bu seminerler Bakü’de düzenli olarak yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. mezunu ve ö÷retmeni büyük baúarÕlar elde etmiú. Hastanelerde çalÕúmak için sporun içinde olan kiúiler arasÕndan (baúta kadÕnlardan) olmak üzere fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ yetiútirilmesi için kurslar ve seminerler yapÕlmalÕdÕr. Bu yÕllarda Enstitü’de maddi ve teknik açÕdan ciddi eksiklikler ortaya çÕkmÕútÕr. beden e÷itimi uzmanlarÕ üye olarak seçilmiúlerdir. Enstitü’de mevcut olan bu eksikliklere ra÷men. birçok Azeri beden e÷itimci de cepheden geri dönememiútir. Savaútan sonraki ilk yÕlda Enstitü’nün birçok ö÷renci ve ö÷retmeni Enstitü’ye geri dönmüúlerdir. Enstitü’nün e÷itim kadrosu sayesinde yüksek e÷itimli kadrolarÕn hazÕrlÕk planÕ hayata geçirilmiútir. Dünya SavaúÕ’nÕn bitmesi ile birlikte her yerde beden e÷itimi ve spor canlanmaya baúlamÕútÕr. gönüllü spor cemiyetleri ve spor kulüpleri faaliyetlerine yeniden baúlamÕúlardÕr. Bu kararla Azerbaycan’Õn birçok úehrinde savaúÕn ilk yÕllarÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon kurslarÕ faaliyet göstermeye baúlamÕútÕr. II. hekimler. Azerbaycan Spor Komitesi 29 Ocak 1942 yÕlÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon bilim úurasÕnÕn kurulmasÕnÕ onaylamÕútÕr. beden e÷itimi ve spor komiteleri. Spor teúkilatlarÕ di÷er teúkilatlarla birlikte beden e÷itimi ve sporun geliúimi ve yeniden yapÕlanmasÕ için çalÕúmalar sürdürmüúlerdir. Bu kurslarÕn mezunlarÕ ülkedeki hastanelere gönderilmiúlerdir. Seminerde uzmanlar tecrübe paylaúÕmÕnda bulunmuúlardÕr. laboratuarlar ve yatakhaneler yeterli araç ve gerece sahip de÷illerdir. øyileúmekte olan askerlerle meúgul olmak için. ülkede fizik tedavi ve rehabilitasyon ile ilgili ilk seminerini yapmÕútÕr. Savaútan kÕsa bir zaman sonra. Savaú yÕllarÕnda Enstitü’nün birçok ö÷renci ve ö÷retmeni SSCB çapÕnda düzenlenen spor müsabakalarÕnda baúarÕlar elde etmiúlerdir. Ülkede spor uzmanlarÕnÕn 157 . AyrÕca cephede savaúan birçok Enstitü ö÷rencisi. sa÷lÕk ve KÕzÕl Ordu’nun tedavi merkezlerinin bulundu÷u di÷er sa÷lÕk kuruluúlarÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon biriminin kurulmasÕ gerekmektedir. baúarÕlarÕnÕn neticesinde de ödüllendirilmiúlerdir.Hastanelerde. E÷itim sÕnÕflarÕ. Fakat.

yÕlÕnda mezun sayÕsÕ 750’ye ulaúmÕútÕr. Bilimsel araútÕrmalarÕn içinde birçok ö÷rencide yer almÕútÕr.Cimnastik Anabilim DalÕ 10. bilimsel araútÕrma ve makale yayÕnlanmÕútÕr.Marksizm-Leninizm Felsefesi ve Bilimsel Komünizm Anabilim DalÕ 3.Atletizm Anabilim DalÕ 158 . 1950-1951 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda 17 kiúi mezun edilmiútir. AynÕ zamanda anabilim dallarÕnda 60 ö÷retim elemanÕ çalÕúmaktadÕr. AynÕ yÕllarda Enstitü’de bilimsel çalÕúmalarÕn seviyesi de yükselmiútir. Enstitü’nün kuruluúunun 21.Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim DalÕ 6. 1948-1949 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕndaki anabilim dalÕ baúkanlarÕndan sadece bir tanesi doçent. 1000’den fazla kitap. Beden e÷itiminin güncel problemleri ve sporda yüksek baúarÕlarÕn kazanÕlmasÕ ile ilgili bilimsel çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr. Psikoloji ve Diller Anabilim DalÕ 4.SSCB Komünist Partisi Tarihi Anabilim DalÕ 2.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9. altÕsÕ emektar spor ustasÕ ve dokuzu SSCB spor ustasÕdÕr.Anatomi Anabilim DalÕ 8. 1946 yÕlÕnda Enstitü’de spor kulübü kurulmuú ve ülke çapÕnda çeúitli spor branúlarÕnda faaliyetlere baúlamÕútÕr. AyrÕca Enstitü’deki spor bilimciler ülkenin çeúitli branúlarÕndaki milli takÕmlara danÕúmanlÕk yapmÕúlardÕr. Birçok spor bilimci SSCB çapÕndaki ve uluslararasÕ ölçekteki bilimsel konferans ve sempozyumlara katÕlmÕúlardÕr. uzmanlÕklarÕnÕn artÕrÕlmasÕ için bütün parti ve spor teúkilatlarÕ birlikte çalÕúmÕúlardÕr.yetiútirilmesi. 1967 yÕlÕnda Enstitü’de yeni e÷itim ve spor fakülteleri kurulmuútur. Ö÷rencilerin ço÷u SSCB ve Azerbaycan’da yapÕlan bilimsel konferansa katÕlmÕú ve yaptÕklarÕ araútÕrmalarÕ sunmuúlardÕr.Pedagoji.Beden E÷itimi Tarihi ve Yönetimi Anabilim DalÕ 7. 1971-1972 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda Enstitü’de aúa÷Õdaki anabilim dallarÕ bulunmaktadÕr: 1.Beden E÷itimi Teorisi Anabilim DalÕ 5. beúi doktor. Bu dönemde en önemli konularÕn baúÕnda akademik kadronun yeterli düzeyde olmamasÕ gelmiútir.Spor OyunlarÕ Anabilim DalÕ 11.

1972 yÕlÕnda Enstitü’nün yeni binasÕna taúÕnmasÕ ile birlikte örgün e÷itime 350.UygulamalÕ Sporlar Anabilim DalÕ 13. açÕk ö÷retime de 100 ö÷renci kabul edilmiútir.Yüzme Anabilim DalÕ 16.Halter ve Boks Anabilim DalÕ 14. Enstitü’de bulunan anabilim dallarÕ 4 gruba ayrÕlmÕútÕr: 1.Güreú Anabilim DalÕ Enstitü’de birçok ö÷retim elemanÕ 50 yÕl boyunca çalÕúmÕútÕr. Bu kiúiler Azerbaycan Hükümeti tarafÕndan ödüllendirilmiútir.12.Futbol Anabilim DalÕ 15.Teorik-Pedagoji Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Beden E÷itimi Teorisi ve Metodolojisi Anabilim DalÕ b-) Beden E÷itimi Tarihi ve Yönetimi Anabilim DalÕ c-) Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ d-) Rusça Anabilim DalÕ e-) Diller Anabilim DalÕ f-) Yüksek Matematik ve Muhasebe Anabilim DalÕ 2-Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕ a-) Cimnastik ve Akrobasi Anabilim DalÕ b-) Güreú ve Metodolojisi Anabilim DalÕ c-) Basketbol ve Hentbol Anabilim DalÕ d-) Voleybol ve Tenis Anabilim DalÕ e-) Boks ve Halter Anabilim DalÕ f-) UygulamalÕ Spor BranúlarÕ Anabilim DalÕ g-) Atletizm Anabilim DalÕ h-) Futbol Anabilim DalÕ Õ-) Yüzme Anabilim DalÕ 159 . Anabilim dallarÕnÕn sayÕsÕ 19’a ulaúmÕútÕr.

Spor OyunlarÕ SarayÕ’nda Haydar Aliyev spor camiasÕ ile bir araya gelmiú.3. Dr. 1995 yÕllarÕnda AIBA BaúkanÕ Prof.TÕbbi-Biyoloji Anabilim DallarÕ a-) Fizyoloji Anabilim DalÕ b-) Anatomi Anabilim DalÕ c-) Spor Hijyeni ve TÕbbÕ Anabilim DalÕ 4. Rektörlü÷ün teúebbüsü ile 1990-1992 yÕllarÕnda bir grup ö÷renci üç aylÕ÷Õna HocalÕ. ùuúa. Dr. 33 Enstitü mezunu úehit olmuútur. 1994 yÕlÕndan itibaren enstitüyü uluslararasÕ spor teúkilatlarÕndan.Sosyal Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Sosyal-Siyasi Bilimler Anabilim DalÕ b-) Genel Beúeri Bilimler Anabilim DalÕ 6. Ülkede siyasi istikrarÕn 2 Mart 1995 yÕlÕnda yeniden sa÷lanmasÕ ile birlikte. devlet ve sivil kuruluúlarÕndan birçok üst düzey yönetici ve bilim adamÕ ziyaret etmiútir. baúarÕlÕ sporcularÕ de÷iúik ödüllerle mükafatlandÕrmÕútÕr. Jacques Rogge’a fahri doktora ünvanÕ verilmiútir 160 .3. Ermenilere karúÕ baúarÕlÕ bir úekilde mücadele eden iki Enstitü mezununa “Azerbaycan Milli KahramanÕ” ünvanÕ verilmiútir.2. Enver Çoudri’ye ve EABA BaúkanÕ Emil Jeçev’e. Fakat. Enstitü ilk fahri doktora ünvanÕnÕ Marmara Üniversitesi’nden Prof. Ahmet Hamdi Turgut’a vermiútir. Daha sonra Bilim ùurasÕ’nÕn kararÕ ile 1994 yÕlÕnda IOC BaúkanÕ Juan Antonio Samaranch’a. A÷dam ve di÷er bölgelerdeki okullara beden e÷itimi ö÷retmeni olarak gönderilmiúlerdir. Savaútan dolayÕ göç eden halka enstitülü ö÷renciler destek olmuú ve onlarÕn tedavileri ile ilgilenmiúlerdir. 2000 yÕlÕnda da IOC BaúkanÕ Dr. Akademi Marmara Üniversitesi ö÷rencileri ile sportif iliúkiler kurmuú ve bu iliúkiler günden güne geniúlemiútir. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Spor Bilimleri Azerbaycan ile Ermenistan arasÕnda ortaya çÕkan Karaba÷ savaúÕnda enstitünün birçok ö÷rencisi savaúa gönderilmiúlerdir.

edu. de÷iúik ülkelerde ö÷retim üyeli÷i yapmÕú ve birçok spor uzmanÕ da yabancÕ ülkelerden davet almÕú ve onlarÕn de÷iúik branúlarda milli takÕmlarÕnÕ çalÕútÕrmÕúlardÕr. Bu düúüúün spor bilimlerini de etkiledi÷ini söyleyebiliriz. dolayÕsÕyla Azerbaycan’da vuku bulan içtimai. 6’sÕ uluslararasÕ dereceli usta. Bu düúüúün sebebi ise geçen asrÕn 80’li yÕllarÕnÕn ortalarÕndan itibaren Sovyetler Birli÷i’nde. Örne÷in. en önemlisi e÷itim seviyesi yükselmiútir. ö÷rencilerin sayÕsÕ artmÕú.2009). 7’si emektar azimli sporcu’dur (25:24). Ö÷retim elemanÕ sayÕsÕ da 311’e ulaúmÕútÕr (74:31).624).mekteb. 38’i spor ustasÕ. beden e÷itimi ve spor sahasÕnda önemli bir bilim ve e÷itim merkezi olmuútur. Bununla birlikte. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’ne dönüútürülmüútür. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü.1999 tarihinde aldÕ÷Õ bir karar ile.03. 84’ü doktordur. siyasi ve sosyal olaylarÕn oldu÷u söylenmektedir.05. 33’ü ülke dereceli hakem. Azerbaycan’da 2000’li yÕllara do÷ru bilimsel yayÕnlarda bir düúüú görülmektedir. Spor bilimciler birçok uluslararasÕ spor bilimleri kongrelerine katÕlmÕú. 12.28-34). Akademi 2000’li yÕllara gelindi÷inde. 13’ü fahri spor ustasÕ.az. Akademi’de Doktora ve Bilim ùurasÕ ve Askeri Anabilim DalÕ açÕlmasÕ planlanmÕútÕr (www. Ö÷rencilerin e÷itim.Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕyla birlikte Enstitü’nün maddi ve teknik alt yapÕsÕ güçlenmiú. Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 23. 161 . 2006 yÕlÕna gelindi÷inde ise akademide ö÷renim gören ö÷renci sayÕsÕ 2500’ü geçmiútir. Bunlardan 14’ü doçent/profesör. 1981 yÕlÕnda 552 yayÕn yapÕlÕrken bu oran 2000 yÕlÕnda 183’e düúmüútür (62:622. Burada 2500’e yakÕn kÕz ve erkek e÷itim almaktadÕr. spor ve bilimsel çalÕúmalarÕ 230 kiúilik bir akademik kadro ile yürütülmektedir (25:11-24. Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕnda çalÕúan ö÷retim elemanlarÕnÕn 23’ü emektar antrenör. 6’sÕ uluslararasÕ hakem.

ikisinde altÕn ikisinde de gümüú alan ünlü voleybolcu ønna Riskal. Ponomaryov. Belenkiy. S.2009). bildiri vb.M Ak (2008. maçlarÕn analizlerinin yapÕlmasÕ ve bu analizlere göre de antrenmanlarÕn plandÕ÷Õ bir yapÕ içinde çalÕúÕyoruz. bu testlerin sonucunda ortaya çÕkan bilimsel verileri kullanarak antrenman programlarÕ hazÕrlayan. olimpiyat úampiyonlarÕ Refiga ùabanova. V. B. Dünya ve Avrupa ùampiyonlarÕ Kh. kaynaklarla karúÕlaúmadÕm. Akademi’nin ö÷retim elemanÕ kadrosu beden e÷itimi ve sporun güncel problemleri ile ilgili çeúitli konularda bilimsel çalÕúmalar yapmaktadÕrlar. Bunlardan. R. Akademi’nin birçok mezunu baúarÕlÕ bir beden e÷itimi ö÷retmeni. Azerbaycan’daki spor bilimcilerin yeteri derecede bilimsel çalÕúma yaptÕ÷ÕnÕ sanmÕyorum. Buradaki spor bilimcilerin dünyadaki spor bilimlerinin geliúimini takip etmeye imkanlarÕ yoktur. Bundan dolayÕ bilimsel çalÕúmalara da yeterince zaman ayÕramamaktadÕrlar. Azerbaycan’da ilk defa bilimsel anlamda testlerin yapÕldÕ÷Õ. Paúayev. Niftullayev. Savkina. spor yöneticisi ve spor bilimcisi olmuúlardÕr. R. Haciyev. L. Akademi’nin birçok ö÷renci ve mezunu hem SSCB çapÕnda hem de uluslararasÕ spor müsabakalarÕnda baúarÕlar elde etmiúlerdir. A. bilimsel araútÕrma ve makale yazmÕúlardÕr. Burada spor bilimcilerin yeteri derecede ekonomik özgürlü÷ü bulunmamaktadÕr. A. N.edu. Koretskiy. ø.mekteb. Hem ulusal hem de uluslararasÕ ölçekteki birçok spor bilimleri kongrelerine katÕlmaktadÕrlar. Allahverdiyev. Akademi 70 yÕl zarfÕnda 16 binden fazla spor uzmanÕ hazÕrlamÕútÕr (www. T. øbrahimov.az. antrenör. Spor bilimlerinde arz talep eksikli÷i söz konusudur. Lyudmila ùubina. ølgar Mamedov. Ö÷retim elemanlarÕ 2000’den fazla ders kitabÕ. sözlü görüúme)’a göre. 05. Hüseynov. Son yÕllarda Akademi’de genç spor bilimcilerin 162 . øsayev. üç kez Dünya ùampiyonu ve Avrupa ùampiyonu M. Aliyev bazÕlarÕdÕr. dört defa Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan. çalÕúmalar yapÕldÕ÷ÕnÕ duymadÕm. Azerbaycan’da spor bilimcilerin bilgi düzeyi göreceli bir kavramdÕr. Huseynov. Burada bulundu÷um süre içinde spor bilimleri ile ilgili hiçbir bilimsel makale.12. Sporun de÷iúik branúlarÕnda ülkenin milli takÕmlarÕna düzenli olarak bilimsel destek vermektedirler. Daha önce bu ölçekte bilimsel veriler kullanarak.

e÷itim programlarÕnÕn yapÕlmasÕ ile ilgili çeúitli idare ve teúkilatlarÕn. ølk zamanlar küçük fakülte ve anabilim dallarÕnÕn yerlerini tutan úubelere rehberlik etmiú ve bu rehberlik günümüzde de devam etmektedir. ö÷renci úubesinde her ö÷rencinin úahsi iúlerinin yapÕlmasÕ ve ö÷rencilerin kayÕtlarÕnÕn alÕnmasÕ gibi konularla ilgilenmektedir. Akademi’den. yeni e÷itim programlarÕn hazÕrlanmasÕ sürecini de yürütmektedir. E÷itim úubesi zamanÕn taleplerine uygun olarak teknolojik geliúmelerin takip edilmesi. Ö÷renci bilim kurulu üyelerinden yüksek lisans için gönderilenler tezlerini verdikten sonra akademiye ö÷retim elemanÕ olarak dönmüúlerdir. 1930 yÕlÕndan 2005 yÕlÕna kadar 20149 kiúi mezun olmuútur.35. 1971 yÕlÕndan 2005 yÕlÕna kadar 907 163 . bakanlÕk ve e÷itim kuruluúlarÕ ile iliúkilerin kurulmasÕ. bilim úuralarÕnda ve de÷iúik birçok spor teúkilatlarÕnda aktif olarak faaliyetlerde bulunmaktadÕrlar. BunlarÕn arasÕnda bayanlarÕn sayÕsÕ oldukça düúük seviyededir. yüksek lisans düzeyinde ise bilimsel araútÕrma ve e÷itim uygulamalarÕnÕ. ùube. 1930 yÕlÕndan 1970 yÕlÕna kadar 56 bayan beden e÷itimi uzmanÕ hazÕrlanÕrken. gerek lisans gerekse yüksek lisans e÷itim programlarÕnÕn yapÕlmasÕ ile e÷itim úubesi ilgilenmektedir. E÷itim úubesi. Ö÷retim elemanlarÕnÕn ço÷u hakemler kurulunda. Tecrübe (Uygulama) úubesi ise lisans düzeyinde e÷itim ve antrenörlük uygulamalarÕnÕ. Akademi’nin ö÷retmen ve ö÷rencileri ülkenin her yerinde spor teúkilatlarÕnda çalÕúmaktadÕrlar. Akademi’nin ö÷renci bilim kurulu üyeleri bilimsel araútÕrmalar yapmakta. ö÷renci ve tecrübe úubelerine de rehberlik etmekle birlikte. Bu mezunlardan 9405’i ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda hazÕrlanmÕútÕr. Azerbaycan ve Rusya çapÕnda düzenlenen ö÷renci spor bilimleri kongrelerinde sporun çeúitli branúlarÕnda birçok bildiri sunmaktadÕrlar. fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕnÕn ve ö÷rencilerinin klinik deneyimler kazanmasÕ sürecini yürütmektedir. federasyonlarda. ùube. Akademi’nin bir grup ö÷rencisi bilimsel araútÕrmalarÕnÕ baúarÕlÕ bir úekilde sürdürmüú ve çeúitli bilimsel dereceler elde etmiúlerdir. Akademi’nin kuruldu÷u ilk günden itibaren faaliyetlerini sürdürmektedir.sayÕsÕnda artÕú gözlenmektedir. Akademi’de. bakanlÕklarÕn emir.36). görev ve kararlarÕnÕn yerine getirilmesi sürecini de yönetmektedir (25:2428.

2 bilgisayar sÕnÕfÕ bulunmaktadÕr. 1 kütüphane. 48’i I. sporcular.mekteb. Ama 100 tane bile kÕz yoktur. 93’ü II. dini inançlarÕn.2009). santranç salonu. voleybol ve hentbol sahalarÕ. sÕnÕfta. Örne÷in. sÕnÕfta. sÕnÕfta. 1 güreú salonu. 1954-1955 yÕllarÕnda kütüphanede kitaplarÕn sayÕsÕ 28885 iken. 2 araútÕrma laboratuarÕ. 34’ü IV. devletin e÷itime genel bütçeden çok az kaynak aktarmasÕ. Kütüphaneden 2920 ö÷renci.az. 28’i III. sözlü görüúme)’a göre. Bütün bu olumlu çalÕúmalara ra÷men. sÕnÕfta ve 1 kiúi de yüksek lisans sÕnÕfÕnda bulunmuútur. 220 ö÷retim elemanÕ.edu. antrenörler yetiútirmek ve ülkenin spor alanÕndaki statüsünü yükseltmek için kendi maddi-teknolojik imkanlarÕnÕn geliútirilmesi ve bilimselpedagojik kadro potansiyelini yükseltmek için çalÕúmalarÕnÕ sürdürmektedir (www. Akademi’de 2000 yÕlÕnda 254 Türk ö÷renci de e÷itim almÕútÕr. Akademide 2500 ö÷renci var. 1 çok amaçlÕ kapalÕ spor salonu. bu durumun oluúmasÕnda milli hususiyetlerin. 1999-2000 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕnda 200000 olmuútur. 05. 12. 1 yüzme havuzu. E Acalov (2008. Bunlardan 50’si hazÕrlÕkta.95). Akademi’nin 1 stadyumu. spor bilimlerini de olumsuz etkilemektedir. Burada 1930 yÕlÕndan itibaren yayÕnlanan beden e÷itimi ve spor ile ilgili gazete ve dergiler bulunmaktadÕr. ailenin spora karúÕ ilgisinin etkisi olmaktadÕr. 1 jimnastik salonu. Kütüphanede zengin bir gazete ve dergi envanteri vardÕr.mekteb.bayan beden e÷itimci hazÕrlanmÕútÕr (6:16).05. Aileler Akademi’nin kütüphanesi zengin bir kaynak envanterine sahiptir.edu. 2008 yÕlÕ itibariyle 164 . kÕzlarÕnÕn sporla ilgilenmesini istememektedir.12. açÕk futbol. Günümüzde Akademi’de Türkiye’den ö÷renci bulunmamaktadÕr (25:93. binicilik parkuru.az. 350 kiúi de di÷er çalÕúanlar istifade etmektedir. Anabilim dallarÕnÕn sayÕsÕ 19’dur (www. Akademi.2009). Günümüzde her yÕl örgün e÷itime 525. açÕk e÷itime ise 100 ö÷renci alÕnmaktadÕr. Azerbaycan için yüksek e÷itimli beden e÷itimi ö÷retmenleri.

Teorik ve Pedagoji (Bilimleri) Anabilim DallarÕ a-) Beden E÷itimi Teorisi ve Metodolojisi Anabilim DalÕ b-) Beden E÷itimi Tarihi ve ødaresi Anabilim DalÕ c-) Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ d-) Yüksek Matematik ve Bilgisayar Teknolojisi Anabilim DalÕ e-) Diller Anabilim DalÕ 3. Bu düúük ücret.Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕ a-) Voleybol ve Masa Tenisi Anabilim DalÕ b-) Jimnastik ve Akrobasi Anabilim DalÕ c-) Güreú Anabilim DalÕ d-) Boks ve Halter Anabilim DalÕ e-) Futbol Anabilim DalÕ f-) Atletizm Anabilim DalÕ g-) Basketbol ve Hentbol Anabilim DalÕ h-) UygulamalÕ Sporlar BranúlarÕ Anabilim DalÕ 2. Akademi’nin temel e÷itim-ö÷retim yapÕlarÕ olan Anabilim DallarÕ dört ana grupta toplanmÕútÕr: 1.spor bilimleri alanÕnda uzman olan bir profesör 250 TL aylÕk para kazanmaktadÕr. hem de spor bilimcilerini rüúvet gibi olumsuz tutumlara sürüklemektedir. hem bilimsel çalÕúmalarÕn yeterli düzeyde olmasÕnÕ olumsuz olarak etkilemekte.TÕp-Biyoloji Anabilim DallarÕ a-) Genel Fizyoloji ve Spor Fizyolojisi Anabilim DalÕ b-) Spor Hekimli÷i ve Hijyenli÷i Anabilim DalÕ c-) Anatomi Anabilim DalÕ 165 .

edu.4. Ö÷renci yerleútirme sÕnavlarÕnda alanlar 4 gruba ayrÕlmaktadÕr. Bu grupta özel yetenek gerektiren spor alanlarÕnÕn yanÕ sÕra. Azerbaycan Cumhuriyeti Ö÷renci Kabulü Devlet Komisyonu (TGDK)’nun merkezi sistemle yaptÕ÷Õ ö÷renci yerleútirme sÕnavlarÕndan önce özel yetenek sÕnavÕna girmesi gerekmektedir. farklÕ sÕnav içeriklerine sahiptirler. 166 . grupta yer almaktadÕr.az. Yetenek sÕnavlarÕ da TGDK tarafÕndan merkezi bir sistemle yapÕlmaktadÕr. Özel yetenek sÕnavlarÕ 4.Sosyal Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Genel Beúeri Bilimler Anabilim DalÕ b-) Sosyal-Siyasi Bilimler Anabilim DalÕ (www. Azerice.05. Bu gruptaki alanlara baúvuru yapanlar.2007). Matematik. Akademi’ye baúvuru yapmak isteyen ö÷renci adayÕ. 16. FarklÕ gruplar.06. Fizik. yetenek sÕnavÕnda baúarÕlÕ olanlar Spor Akademisi úÕkkÕnÕ iúaretleyebilirler.tqdk. 12.mekteb. TGDK’nÕn yetenek sÕnavlarÕndan sonra yaptÕ÷Õ.2009).az.gov. Kimya. tÕp. Biyoloji sÕnavlarÕna girmek zorundadÕrlar (www. ö÷renci yerleútirme sÕnavÕna baúvuru sÕrasÕnda. biyoloji ve kimya gibi alanlarda yer almaktadÕr.

Özellikle So÷uk Savaú dönemine kadar. Azerbaycan’da çeúitli spor branúlarÕnÕn (cimnastik. bir yüzme havuzu ve açÕk hava spor alanlarÕ inúa etmeyi zorunlu tutmuútur. Bu kültürün bir parçasÕ olan spor da bu yeni ideolojiden etkilenmiútir. satranç vb. emek verimlili÷inin. yüzme. hem sosyalist kültürün yaygÕnlaúmasÕ hem de sanayileúme çalÕúmalarÕ hÕz kazanmÕútÕr. Spor. ideolojinin devamÕnÕn ve halklarÕn barÕúÕnÕnÕn bir vasÕtasÕ olarak görülmüútür. spor aracÕlÕ÷Õyla daha sa÷lÕklÕ bireyler yetiútirmek ve iúgücü verimini arttÕrmak hedeflenmiútir. boks vb. Ekim ihtilali ile birlikte sosyalist kültür úekillenmeye baúlamÕútÕr. Stalin döneminde (1924-1953).) geliúmesinde batÕlÕ ülkelerin petrol úirketlerinin yönetici ve çalÕúanlarÕnÕn önemli katkÕlarÕ olmuútur. Bu vesile ile birçok AzerbaycanlÕ bu yeni spor dallarÕnÕn kurallarÕnÕ ö÷renmiú ve zaman içerisinde de ülkede daha fazla yaygÕnlaúmasÕnÕ sa÷lamÕúlardÕr. 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda içinde Azerbaycan’Õnda oldu÷u bütün birlik ülkelerinde spor geliúmeye baúlamÕútÕr. Bu kiúiler kendi ülkelerinde oynadÕklarÕ spor branúlarÕnÕ Azerbaycan’da da devam ettirmiúlerdir. kadÕnlarÕn eúitli÷inin. Sovyetlerde spor. savunmanÕn. SSCB’de sporun tüm temel politikalarÕnÕ devlet belirlemiútir. siyaset ve kültür ile iliúkili ve ideolojik bir olgu olarak geliúmiútir. basketbol. bir kapalÕ spor salonu. halter. Bunun yanÕnda ülke tarihinde çok eskilere dayanan güreú. bu yÕllarda insanlarÕn sa÷lÕklarÕnÕn korunmasÕnÕn ve emek veriminin arttÕrÕlmasÕnÕn önemli bir vasÕtasÕ olmasÕyla 167 . Spor marksist felsefe ile yapÕlmÕútÕr.7. sa÷lÕk ve hijyenin. atletizm. Spor yapÕlmasÕ zorunlu bir faaliyet olmuútur. sporlara da halk her zaman ilgi göstermiútir. Sovyetler kentlerin içinde oluúan bütün yeni yerleúim birimlerine bir stadyum. TARTIùMA ve SONUÇ Sovyetler Birli÷i’nde spor sosyalizmin bir parçasÕ. uluslararasÕ tanÕnma ve prestijin vasÕtasÕ olarak görülmüútür. Spor aynÕ zamanda devlet bütünlü÷ünün sa÷lanmasÕnÕn. Devlet siyasetinin ya da rejimin propagandasÕ için baúarÕlÕ ve yetenekli sporcular sürekli desteklenmiútir. futbol. Her kurum kendi yapÕlanmasÕ içinde sportif faaliyetlerin uygulanmasÕndan sorumlu olmuútur.

Azeri spor bilimciler sadece bunlarÕ 168 . Sovyetlerde Komünist Parti’deki siyasi yapÕlanmanÕn aynÕsÕ sporda da görülmektedir. bilimsel araútÕrma ve yayÕnlar direk Moskova üzerinden gelmiútir. Azeri bayanlarÕn sporla çok ilgilenmemesine ra÷men. ønsanlarÕn yo÷un olarak yaúadÕ÷Õ yerlerde açÕk spor alanlarÕ yapÕlmÕútÕr. SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ olarak örgütlenen Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi. Bu tür oluúumlar dünyadaki di÷er iúçi örgütleriyle sporu kullanarak iliúkilerini daha ileri seviyeye taúÕmÕúlardÕr. Sovyetler Birli÷i sporun geliúmesine ve halk arasÕnda yaygÕnlaúmasÕna çok önem vermiútir. Bu ba÷lamda 1921 yÕlÕnda Moskova’da KÕzÕl Spor Enternasyoneli úeklinde bir oluúum meydana gelmiútir. devlet hiyerarúisinde bireysel bakanlÕklarÕn üstünde yer tutmuú ve sporla ilgili tüm devlet kuruluúlarÕnÕn izleyecekleri eylem programlarÕnÕ saptayarak çalÕúmalarÕnÕ koordine etmiútir. proleter devrimi desteklemek olmuútur. her sokak arasÕna açÕk alanda aletli cimnastik yapÕlabilecek spor aletleri yerleútirilmiútir. onlar dahi baúarÕlÕ sporculara ilgi duymuúlardÕr. spor bilimlerine çok önemsemiútir. Neredeyse. do÷rudan do÷ruya ondan aldÕ÷Õ yetkiyle. AmacÕ. Sovyet döneminde hiçbir Azeri spor bilimci kendi baúÕna araútÕrma yapamamÕú. Sovyetler Birli÷i.birlikte. E÷itim ve antrenman programlarÕ uygulanÕrken bilimsel verilerden yararlanÕlmÕútÕr. Bu süreçte SSCB sportif teúkilatlanmasÕnÕ da hÕzlÕ bir úekilde gerçekleútirmiútir. Bakü’nün Nesimi ilçesini gezerken Sovyet döneminden kalan birçok açÕk spor alanlarÕna rastlanmÕútÕr. Sadece bu yapÕlanmadan bile Sovyetlerin spora ne kadar önem verdi÷i anlaúÕlmaktadÕr Sovyet döneminde Azeri halkÕ spora ve sporcuya çok önem vermiútir. uluslararasÕ iúçi cephesinin güçlenmesinin de bir aracÕ olmuútur. BaúarÕlÕ sporculara her zaman ilgi göstermiúlerdir. Spor bilimlerinde øvan Pavlov gibi birçok ünlü bilim adamÕndan istifade edilmiútir. HalkÕn spora katÕlÕmÕn artmasÕ için tesisleúmeye çok önem verilmiútir. Ülke ekonomisinin geliúmesi sürecinde ve Sovyet kültürünün bütün insanlarÕn yaúam tarzÕ haline gelmesi için kitle sporuna çok önem vermiútir.

sporda da yo÷un bir úekilde görülmüútür. Beden e÷itimi faaliyetleri geniúlemiú ve spor ile ilgili metodoloji güçlenmiútir. IrkçÕlÕ÷Õn yo÷un bir úekilde yapÕlmasÕndan dolayÕ. daha sa÷lÕklÕ olan. bütün sportif faaliyetlerini bu program çerçevesinde yürütmüútür. EMH programÕnda Sovyet beden e÷itimi sisteminin bütün ana prensipleri belirlenmiútir. EMH normlarÕ bütün halka bildirilmiútir. aúamasÕ 1931 yÕlÕnda hazÕrlanmÕú ve onaylanmÕútÕr. Spor. rejime sadakatinden emin olunan sporcular milli takÕmlara seçilmiútir. Sovyetler Birli÷i’nde ilki 1928 yÕlÕnda düzenlenen Spartakiada’lar sayesinde binlerce yetenekli sporcu tespit edilmiú ve milli takÕm kadrolarÕ oluúturulmuútur. ProgramÕn I. askerleri. bu ba÷lamda Azerbaycan. Sovyet döneminde milli takÕmlarda mücadele eden Azeri sporcular önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Bu program beden e÷itimi ile ilgili yeni metodlar geliútirmekle. Azerbaycan’da bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini program esasÕnda yeniden yapÕlandÕrmÕúlardÕr. EMH programÕ kabul edildikten sonra. SSCB’nin spor hayatÕnda önemli bir yer tutan faaliyetlerden biri de Spartakiada’lar olmuútur. oradan onay geldikten sonra yayÕnlanabilmiútir. Milli takÕmlara seçilecek sporcularÕn sadece baúarÕlÕ olmasÕ yeterli de÷ildir. Sovyetler Birli÷i’nde her alanda görülen Rus milliyetçili÷i. AyrÕca. EMH programÕnÕn uygulanmasÕ ile Sovyet beden e÷itimi sisteminin tek metodoloji esasÕ oluúturulmuútur. Azeri spor bilimcilerin yaptÕ÷Õ bilimsel çalÕúmalar. program sayesinde köylere kadar yaygÕnlaúmÕútÕr. “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕnÕn ülkelerde uygulanmasÕ. daha verimli çalÕúan ve her zaman ülkeyi savunmaya hazÕr insanlar yetiútirilmiútir. Slav ÕrkÕndan olmasÕnÕn önemi yanÕnda. ilk amaç haline getirilmiútir. Bu Spartakiadalara birçok AzerbaycanlÕ sporcu katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. köylüleri. önce Moskova’ya gitmiú. Azeri sporcular tam olarak yeteneklerini gösterme fÕrsatÕ bulamamÕúlardÕr.uygulamÕúlardÕr. Azerbaycan’da birçok spor branúÕnÕn geliúimine olanak sa÷lamÕútÕr. EMH niúanÕ alanlar arasÕnda iúçileri. Sovyetler. 169 . EMH programÕ sayesinde. ö÷rencileri görmek mümkün olmuútur.

øki kutuplu dünyada. ønsanlara birçok olanaklar sunulmuútur. SporcularÕn baúarÕsÕzlÕ÷Õnda hapis cezalarÕ ve idamlar da görülmüútür. Stalinci sistemin olumsuz yönleri ve topluma verdi÷i zararlar bir bir sayÕlÕrken. Dünya SavaúÕ’na kadar olan dönemde hem Sovyetlerde hem de Azerbaycan’da kitle sporunun daha fazla geliúti÷i görülmektedir. spora baúlamadan önceki durumundan daha da kötü duruma düúmüútür. II. SporcularÕn hazÕrlÕ÷Õ savaúa hazÕrlÕk úekline dönmüútür. sosyal güvenceler alanÕnda elde edilen baúarÕlar gibi olumlu hususlar da göz ardÕ edilmemiútir. özellikle müsabaka sporlarÕ siyasi sistem ve millet için bir test alanÕ olarak kullanÕlmÕútÕr. Sovyet döneminde baúarÕlÕ sporculara ev. özellikle II. Savaú birçok úeye zarar verdi÷i gibi. Bundan dolayÕ savaú sonrasÕnda sporda bir müddet duraklama yaúanmÕútÕr. Azerbaycan’Õn en iyi sporcularÕ savaúa katÕlmÕú ve birço÷u cepheden geri dönmemiútir. sa÷lÕk. Sovyet döneminde. spora da çok zarar vermiútir. Hastanelerde spor úubeleri açÕlmÕútÕr. BaúarÕlÕ olmadÕklarÕnda ise bedeli a÷Õr olmuútur. KarúÕlÕ÷Õnda ise baúarÕlÕ olmalarÕ istenmiútir. 170 . araba. sÕcak çatÕúma yerine so÷uk savaú dönemi baúlamÕú. Bu kapsamda spor tüm halk tarafÕndan yararlanÕlabilecek bir faaliyet olmuútur. Savaú sÕrasÕnda güçlü ve sa÷lam kiúilere ihtiyaç duyulmuútur. Savaú yÕllarÕnda dahi hastaneler arasÕ spor yarÕúmalarÕ düzenlenmiútir. Sovyetlerde modern spor. bu dönemin en önemli enstrümanÕ ise spor olmuútur. øyileúmekte olanlar bu úubelere gönderilmiúlerdir. Bu ba÷lamda cephede ön sÕralarda savaúanlar arasÕnda daha çok sporcular yer almÕútÕr.Savaú yaklaúÕrken spora verilen önem daha da artmÕútÕr. øntihara teúebbüs eden sporcular da olmuútur. kültür. BazÕ sporcular. Dünya SavaúÕ sonrasÕnda sporun yapÕlÕú amacÕ de÷iúmiútir. Spor artÕk savaúÕn baúka bir úekli haline gelmiútir. para ve çeúitli ünvanlar verilmiútir. Sporcular bu imkanlara baúarÕlÕ olduklarÕ sürece sahip olmuúlardÕr. BaúarÕsÕz olduklarÕnda bütün bunlar geri alÕnmÕútÕr. e÷itim. Yaralanan askerlerin iyileútirilmesi için fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕna a÷ÕrlÕk verilmiútir. ønsanlar spor yoluyla birtakÕm imkanlara kavuúmuúlardÕr.

özellikle ferdi branúlarda belli baúarÕlar elde edilmiútir. gençlerle sürekli bir arada olmuú. Haydar Aliyev. kitle sporunda bir düúüú gözlenmiútir. Sovyet döneminde sa÷lÕk. BaúarÕlÕ sporculara maddi ve manevi birçok ödül verilmiútir. Sovyet döneminde uygulanan ekonomik politikalardan dolayÕ büyük bir oranda di÷er ülkelere ba÷ÕmlÕ hale gelmiútir. gençlerin fiziki e÷itimine çok önem vermiú. e÷itim. Sovyetler Birli÷i ülkeleri kendi kendilerine yetersiz kÕldÕ÷Õ için. Azerbaycan. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte. Azerbaycan’da ise Sovyetlerin ÕrkçÕ yaklaúÕmlarÕndan dolayÕ So÷uk savaú döneminde elit spor çok geliúmemiútir. ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte. konaklama ve iú gibi imkanlar devlet tarafÕndan karúÕlanmÕú. Belli branúlarda Sovyet milli takÕmlarÕna katÕlan Azeri sporcular ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. sporculara her zaman destek olmuútur. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte kapitalizm ile tanÕúan Azerbaycan ise birçok sosyal ve ekonomik problemle karúÕ karúÕya kalmÕútÕr. Bundan dolayÕ ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda sporda bir düúüú gözlenmiútir. Hem siyasi alanda hem de ekonomik alanda yaúanan bu olumsuzluklar spora da yansÕmÕútÕr. Azerbaycan. otuz yaúÕn üstündeki belli bir kesim Sovyet dönemine özlem duymaktadÕr. fiyatlar artmÕú ve enflasyon yükselmiútir. halkÕn %80’i orta sÕnÕfÕ oluúturmuútur.II. Bu dönemlerde hem tesisleúme açÕsÕndan hem de sporun kitleselleúmesi açÕsÕndan önemli bir aúamaya gelinmiútir. Bundan dolayÕ. Elit sporda ise. 171 . Ülkenin içinde bulundu÷u durumdan dolayÕ spora yeterince ilgi gösterilememiútir. Dünya SavaúÕ’ndan sonra ya da So÷uk Savaú döneminde Sovyetlerde kitle sporu ile birlikte elit sporda geliúmiútir. Sovyetlerin da÷ÕlmasÕyla birlikte ekonomik ve siyasi istikrarsÕzlÕk içine sürüklenmiútir. Haydar Aliyev’in hem Sovyet döneminde hem de ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde CumhurbaúkanlÕ÷Õ yaptÕ÷Õ süre içerisinde sporda ciddi atÕlÕmlar yapÕlmÕútÕr. Demokratik sisteme geçiú sürecinde yaúanan siyasi istikrarsÕzlÕk ve Ermenistan ile yaúanan savaú ekonomiyi olumsuz etkilemiútir.

Günümüzde bu büyüme oranÕnda bir düúüú olsa da yine de iyi bir büyüme grafi÷i çizmektedir. Kiúi baúÕna düúen gelirde her geçen yÕl 172 . Spordaki bu ödüller insanlarÕn spora bakÕúÕnÕ da olumlu olarak etkilemektedir. YapÕlan araútÕrmalar anne ve babalarÕn uygun úartlar oldu÷unda kÕz çocuklarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini göstermiútir. Azerbaycan. araba ve para ödülleri ile birlikte çeúitli madalya ve ünvanlar vermektedir. Azerbaycan’da. Bu durumu Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nde görmek mümkündür.1990’lÕ yÕllarÕn ortalarÕndan itibaren spor daha fazla geliúmeye baúlamÕútÕr. Azerbaycan Hükümeti. Özellikle Bakü gibi büyük kentlerde yaúayan insanlarÕn. Bu durumun temel nedenini ise. Fakat insanlarÕn ortalama yaúam süresi düúmektedir. AzerbaycanlÕ sporcular ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte kendi ülkeleri adÕna yarÕúma fÕrsatÕ elde etmiúlerdir. Günümüzde Azerbaycan’Õn %52’si kentlerde yaúamaktadÕr. genel anlamda bir spor okulu görünümü vermemektedir. Birden fazla yetenekli sporcuyu bir araya getirmek çok zor oldu÷u için. kÕrsal bölgede yaúayan insanlara göre. toplumun dini inanÕúlarÕndan ve sosyo-kültürel yapÕsÕndan kaynaklandÕ÷ÕnÕ söyleyebiliriz. AyrÕca. Avrupa. Akademide kÕzlarÕn azlÕ÷Õ dikkat çekmektedir. takÕm sporlarÕnda yeterli sayÕda takÕm olmadÕ÷Õ için sporcularÕn teknik ve taktik altyapÕsÕ çok düúük seviyede kalmaktadÕr. AyrÕca özel sektör ve çeúitli iú adamlarÕ da sporu desteklemektedir. takÕm sporlarÕ yeterince geliúmemiútir. 2006 yÕlÕnda milli gelirin büyüme oranÕna göre lider ülkeler arasÕnda yer almÕútÕr. Akademi. Azerbaycan’da bireysel sporlarÕn daha ön planda oldu÷u görülmektedir. Azerbaycan bugün genç bir nüfusa sahiptir. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) ve birçok federasyon kurulmuú ve uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr. spora bakÕúÕnda da de÷iúimler gözlenmektedir. Azerbaycan Hükümeti baúta futbol olmak üzere son yÕllarda sporu daha fazla desteklemeye baúlamÕútÕr. özellikle kÕrsal yerlerde bayanlarÕn spor yapmasÕna sÕcak bakÕlmamaktadÕr. Dünya ve Olimpiyat OyunlarÕ gibi büyük ölçekli sportif organizasyonlarda madalya kazanan sporculara ev.

Spartakiada’ya benzer. baúta olimpik sporlar olmak üzere ulusal spor úöleni yapÕlabilir ve milli takÕmlar bu úekilde oluúturulabilir. Ülkenin zengin petrol kaynaklarÕna ra÷men ülkenin büyük bir kÕsmÕ yoksulluk sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamakatadÕr. Üst tabaka ile alt tabaka rasÕnda büyük bir uçurum vardÕr.artmaktadÕr.Beden e÷itimi derslerinin sayÕsÕ arttÕrÕlabilir. Özellikle Bakü. 173 . Bu úölenin yapÕlmasÕnda úu yol izlenebilir: Köy-belde-ilçe-il-bölge-ülke müsabakalarÕ úeklinde gerçekleúebilir. ÖNERøLER: 1.Atletik olarak yetenekli çocuklar için özel okullar açÕlabilir.Tesis sayÕsÕ arttÕrÕlmalÕdÕr. Orta tabaka neredeyse yok gibidir. Azeri sporu sporda tam anlamÕyla profesyonelleúmenin sa÷lanmasÕ. Gelir da÷ÕlÕmÕnda adaletsizlikler mevcuttur. AzerbaycanlÕ sporcular ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte birçok Avrupa. Olimpiyatlarda elde edilen altÕn madalya sayÕsÕnda bir düúüú gözlenmektedir. 5. Bu olumlu ekonomik veriler henüz halka tam olarak yansÕmamÕútÕr.EMH programÕ gibi ülkenin bütün insanlarÕ kapsaycak bir program hazÕrlanabilir. 3. birçok uluslararasÕ organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. Dünya ve Olimpiyatlar gibi önemli spor organizasyonunda çok sayÕda madalya kazanmÕúlardÕr. alt yapÕnÕn geliútirilmesi ve halkÕn ekonomisinin daha iyi hale gelmesiyle birlikte önümüzdeki yÕllarda daha fazla geliúme gösterecektir. 4. 2.

Müԥllim NԥúriyyatÕ. (2008). Azerbaycan DünyasÕ. (2007). Azerbaycan Cimnasti÷inde AltÕn Ça÷. Azerbaycan Sovyetler ve Ötesi. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ønkiúafÕnÕn Ümumbԥúԥri Tarixi. Teúekkürler Güzel SporcularÕmÕz. (2005). Azerbaycan DünyasÕ. (2003). 6. Helsinki’dԥn Baúlayan Yol. 7. 3. Abiyev A. Turan Evi. Azerbaycan DünyasÕ. Ԥkbԥrov V. Hüseynov EA. World Affairs. Acalov E. Agayev ø. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. 8.8. 19:90-95. (2004). BakÕ. AFFA (Azԥrbaycan Futbol FederasiyalarÕ AssosiasiyasÕ). 5:112-116. 14. 12. (2007). Azԥrbaycan Futbolu (Tԥqvim-Mԥlumat KitabÕ). (2007). Burak YayÕnevi. Abiyev AQ. Bilardo DünyasÕ Azerbaycan’Õ TanÕdÕ. 157 (2):92-97. BakÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Abiyev A. 10. (2006). Acalov E. østanbul. 22:112-117. øHH. BakÕ. 9. Alizadeh R. Allison L. BabanlÕ TX. Abiyev A. 174 . 15. BakÕ. BakÕ. (1990). Akman A. (2007). Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman Tarixi. BabanlÕ T. Mehdiyev Q. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. 11. (2007). Pekin OlimpiyatlarÕ’nÕn KahramanÕ. 4. Azerbaycan. Vԥtԥn NԥúriyyatÕ. Voleybol. østanbul. Akyol T. Azԥrbaycan Boksu 80 øldԥ. (2002). Boks. BakÕ. (1994). Aliyev E. KAYNAKLAR 1. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. Qԥdԥúov EN. Bahis Konusu Gençler. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. Alizade R. 2. XalqÕn Mԥnԥvi vԥ Fiziki ønkiúafÕnÕn Qay÷Õkeúi. 13. (2005). Quliyev D. 29:80-87. BakÕ. 20:106109. Amiraslanov T. 16. (2005). BakÕ. 5. The Olympic Movement and the End of the Cold War. (2004). Sԥhԥr NԥúriyyatÕ. A÷ayev OM. Ԥzizova ù.

18. OnlarÕn Hepsi Birer ùampiyon. Bernstein FL. Türk Cumhuriyetlerinin Sosyo-Ekonomik Analizleri ve Türkiye øliúkileri. Azerbaycan’da Defin Merasimleri ve Di÷er Milli Cumhuriyetlerde Dini Vaziyet. Azerbaycan DünyasÕ. østanbul. 8:104-108. 22. 9:319-328. (2009). Turan Evi. 30. Sport and Revolution: The Continuing Cuban Experience. Azeri P. Sovyet MüslümanlarÕ ve øslam DünyasÕ. 25:100-105. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. BakÕ. Askerov T. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. 26. 19 (2):169-185. BDT KupasÕ Yine Azerbaycan’da. (1993). Heydԥr Ԥliyev vԥ Azԥrbaycan ødmanÕ. (2001). Azerbaycan DünyasÕ. 27. (1981). (1998). østanbul. 1945–58. Contemporary British History. 11:23-50. 24. Hong Kong’u Hayal Eden Binici. (2008). Azerbaycan’Õn AltÕn KÕzlarÕ (2004). (2005). Çeviren: Türköz øO. (1990). Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. (2007). 57 (2):191-217. 2:58-65. Azerbaycan DünyasÕ. Pekin Yolculu÷u Trophy Cup’tan Geçiyor. Emre YayÕnlarÕ. Russian Review. Azerbaycan DünyasÕ. Arbena JL.. Beck P. Azerbaycan DünyasÕ. Askerov T. 21. Britain and the Cold War's ‘Cultural Olympics’: Responding to the Political Drive of Soviet Sport. Bennigsen A. Studies in Latin American Popular Culture. 56:154-159. Azerbaycan DünyasÕ. 24:100-105. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Askerov T. Artam A. Azerbaycan Futbolunun Efsanesi. 32:110-117. 175 . 26:106-110. Andican A. Sabri Artam VakfÕ. (1988). 32. Azԥrbaycan RespublikasÕ Gԥnçlԥr ødman vԥ Turizm Nazirliyi. 28. 19. Envisioning Health in Revolutionary Russia: The Politics of Gender in Sexual-Enlightenment.. Aslan Y. 29. 1:86-89. 25. (2005). (2004). Azerbaycan’Õn Olimpiyat OyunlarÕ’nda AltÕn Dönemi (2004). Türkistan Mücadelesi. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Askerov T.17. 23. (2008). 31. BakÕ. (2003). 20.

36. KazÕn Aya÷Õ. I Must Admit . BakÕ. 41. Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi YayÕnlarÕ No:12. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. American Historical Review. (1989). (1994). 35. Ԥliyev A. Hüseynov FC. Ԥliyev A. Ԥliyev V. 40. (2007). Ԥliyev AԤ. BakÕ. (1976). History Today. Sovyetler Birli÷i’ndeki Türkleri RuslaútÕrmada Yeni AdÕmlar. 176 . 14:161-179. 107 (5):1441-1474. Ankara. and the Communist Party.33. ErsanlÕ Behar B. 45. (1955). Ankara. 44. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman AkademiyasÕ. (2002). Çeviren: Türköz øO. 39. Sovyetlerle SÕr MaçlarÕmÕz. østanbul. Ça÷daú Türk DünyasÕ. Ԥlԥkbԥrov HY. 34. Critchlow J.114. TøKA YayÕnlarÕ. (2006). østanbul.Russian Athletes are Great. Yeni Anayasalar (Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u ve BaltÕk Cumhuriyetleri). Belge YayÕnlarÕ. 43. 48. 37. Cԥlilova N. 47. 53:24-27. (1994). Edelman R. Spartak Soccer. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Qurbanov AK. øbrahimova NM. Brundage A. 227 (44):28-29. (2003). ÇakÕr VO. ABU. BakÕ. Edelman R. AzDBTøA. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. Basketbol. Minareler ve Marx. Ԥsgԥrova N. Devlet N. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. Saturday Evening Post.111-112. Ankara. Devlet N. (2005). 28:38-47. Müԥllim NԥúriyyatÕ. Aleskerli A. (2008). Stalin & His Soccer Soldiers. Çeviren: Taygan S. (1981). (1993). Müstԥqil Azԥrbaycanda Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ønkiúaf Tarixi (1991-2006). Eren A. 46. BakÕ. Yay Olimpiya OyunlarÕnÕn ønkiúaf Tarixindԥn (1992-2004). A Small Way of Saying 'No': Moscow Working Men. 43 (2):46-51. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ødarԥ Edilmԥsi vԥ øqtisadiyyatÕ. Ԥsgԥrov AY. (1984). QasÕmov Ԥ. (2005). Dan Ulduzu. BakÕ. Burjuademov K. Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ølk YÕllarÕ. 38. Türk Cumhuriyetleri Kültür Profili AraútÕrmasÕ. 1900-1945. Tam Saha. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman HԥrԥkatÕnÕn ødarԥ Edilmԥsi. Ԥliyev A. (2009). ErsanlÕ Behar B. 42.

23:114-117. (2004) Totalitarian Sport: Towards an Understanding of Its Logic. ùahin E. BakÕ. (2005). 56. Quliyev R. Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Ԥsgԥrov ø. (1999). Ԥliyev A. AzDBTøA. 23:139-166. YGS YayÕnlarÕ. (1982). 61. 4:104-107. Haarlem. 58. (2007). 54. Beynԥlxalq Olimpiya Komitԥsinin Prezidentlԥri (1895-2006). 55. Vahapzadԥ E. Sovyetler Birli÷i ve Hür Dünya AçÕsÕndan Türkistan’Õn Stratejik Önemi. Sports. 65. Guttmann A. 57. Azԥrbaycan MüsԥlmanlarÕ vԥ ødman. 21:78-86. Ozan NԥúriyyatÕ. 51. (2002). (2004). YÕlÕnda Türk Cumhuriyetleri. Cԥlilova N. Girginov V. (2003). Fataliyev R. Müԥllim NԥúriyyatÕ. Ԥsgԥrova N. Massachusetts. Hazar-Lankaran AltÕn Duble (2007). Azerbaycan DünyasÕ. 3:6269. Ankara. (1983). NaxçÕvan. BakÕ. 60. Ԥliyev A. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Hüseynov F. UluslararasÕ Hukuk AçÕsÕndan Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u’nun Statüsü. Ԥliyev A. Fazlur R. 21:112-117. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Qurbanov X. østanbul. 53. Fayzullayev Z. Gürsoy Naskali E. Practice and Legacy. ùahin L. Mansurov Döndü. Totalitarian Movements & Political Religions. Quliyev D. Azԥrbaycan Dövlԥt Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. 177 . Ba÷ÕmsÕzlÕklarÕnÕn 10. BakÕ. (2004). Devlet PolitikasÕ ve Toplumsal YapÕyla øliúkileri AçÕsÕndan Dünyada ve Türkiye’de Spor Yönetimi. Hayit B. SporcularÕmÕz Rekor KÕrÕyor. 59. Ԥcԥmi NԥúriyyatÕ. QÕú Olimpiya OyunlarÕnÕn Tarixindԥn (1924-2006). 50. Rusya’daki Türklere KarúÕ Sovyet PolitikasÕnÕn Geliúimi (1917-1965). Çeviren: KÕrÕmlÕ H. (2007). BakÕ. østanbul. BakÕ. Azerbaycan DünyasÕ. 66. (2005). SadÕxova V. Fiúek K. NaxçÕvan Muxtar RespublikasÕnda Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman HԥrԥkatÕ. Ԥliyev M. (2003).49. 63. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman Tarixi. 64. University of Massachusetts Press. 5 (1):2558. Gürsoy Naskali E. Ԥlizadԥ Z. TøKA YayÕnlarÕ. Hazar-Lenkeran RotamÕz ùampiyonluk (2004). AzDBTøA. (2007). Hԥndbol. (2006). 62. Sota YayÕnlarÕ. A÷ayeva J. Kaknüs YayÕnlarÕ. Stalin ve Türk DünyasÕ. (2004). 52.

(2006). Mehdiyev ø. Küreselleúme Sürecinde BatÕ Türkistan Cumhuriyetleri ve Türkiye. Azԥrbaycanda Cüdo (1972-2002). 69. 81. 78. 159:67-74. (2006). Ramazanov ԤX. 76. (2005). 11:102-107. østanbul. (2006). Tԥknur NԥúriyyatÕ. BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. Ԥsgԥrov A. Ana Amaç-Olimpiyat. Doktora Tezi. Quliyev D. Azerbaycan DünyasÕ. Mehdiyev ø. Küreselleúme ve Geleneksel Türk SporlarÕ. Voleybolda 20 YÕl. Azerbaycan DünyasÕ. Sԥfԥrova A. 79. BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. Qurbanov HH. (2003). 80. Azԥrbaycan’da Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødmana Dövlԥt Qay÷ÕsÕ . Yeniden YapÕlanma Sürecinde Türk Cumhuriyetleri ve øslam Ülkelerinin Sosyo-Ekonomik YapÕlarÕ ve Türkiye øle øliúkileri. (2007). Karahüseyino÷lu MF. 12:106-109. (2006). 17:92-95. Azerbaycan DünyasÕ. Olimpiyat OyunlarÕ’ndaki Umudumuz Cemal Rahimov. 68. Azerbaycan’da Satranç Coúkusu. Fiziki Tԥrbiyԥ Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ.67. (1970-2000). BakÕ. (DanÕúman: Prof. Sa÷lÕk Bilimleri Enstitüsü. MT Amman). 16:96-99. Marmara Üniversitesi Ortado÷u ve øslam Ülkeleri Ekonomik AraútÕrma Merkezi YayÕnlarÕ. (2005). Mehdiyev ø.Ü. Quliyev D. Azerbaycan DünyasÕ. Mehdiyev ø. 71. BakÕ. (1998). BakÕ. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. (2006). 18:80-86. 74. Qurbanov HH. Avropa NԥúriyyatÕ. 75. Azerbaycan DünyasÕ. 72. 15:92-95. Azerbaycan DünyasÕ. østanbul. Quliyev D. Quliyev D. Teymur Racabov Yeni ørtifalara HazÕr. 14:96-99. (2000). (2003). (2001). Mehdiyev ø. (2006). Azerbaycan DünyasÕ. Mehdiyev ø. Azԥrbaycan ødmanÕnÕn Dünԥni vԥ Bu Günü. BakÕ. 77. BakÕ. Küçük Raketin UstalarÕ.88. Marmara Üniversitesi Ortado÷u ve øslam Ülkeleri Ekonomik AraútÕrma Merkezi. Mehdiyev ø. 82. Azerbaycan Rugby’sinin ølk BaúarÕlarÕ. 70. 73. 178 . Azԥrbaycan Milli Gülԥúi. BakÕ. (2006). (2002). Ԥsgԥrov AY. Kara F. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. M. Dr.

Rowley A. Hazar-Lenkeran AltÕnla ParÕldayan Gümüú. ødman Böyük DiplomatiyadÕr. (2008). ùehriyar’Õn HayatÕ ve Satranç. 28:88-91. 103. Azerbaycan DünyasÕ. (2008). Azerbaycan DünyasÕ. Türk DünyasÕ. Riordan J. Canadian Journal of History. 24 Saat. Raidbeyli P. 98. 97. Vԥtԥn NԥúriyyatÕ. (1990). (2008). Society. 84. 101. 24 Saat. Pye G. Novruzo÷lu F. Culture. 87. Studies in Latin American Popular Culture. Dövlԥtimizin Fiaskoya U÷rayan ødman Siyasԥti. (2000). 92. 21 (1):191-219. Dövlԥtimizin ødman Siyasԥti vԥ Yaxud Berti Foqts Na÷ÕlÕ. (2004). Notes on Soviet Sport. 13:165-184. Azerbaycan DünyasÕ. Olimpiyat DanslarÕ. 27:12. Özey R. (1998). AzDBTøA. 90. 96. 27:108-112. 10:24-25. 88.83. (2007) Sport in the USSR: Physical Culture . (2008). 25:11-12. BakÕ. Playing to New Rules: Soviet Sport and Perestroika. 9:104-109. (2009). Azerbaycan Basketbolu Yeniden Do÷uyor. (2004). BakÕ. 89. (2005). Pekin 2008’de 8 Madalya. 42 (1):122-124. Cԥfԥrov QM. Rüstԥmov B. 42 (1):133-145. ùimúek A. 86. (1994). Sport in Cuba: Castro's Last Stand. (2005). (2002). Journal of Third World Studies. (2008). Pettavino PJ. ùahmat.Visual Culture. Sananly K. TÜDEV. Soviet Survey. Novruzo÷lu F. Soviet Studies. Football. 31:75-80. BakÕ. 179 . Rasizade A. Azerbaycan DünyasÕ. Sugden J. (1960). Azerbaycan DünyasÕ. (2006). Müԥllim NԥúriyyatÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Morton H. Azerbaijan Descending ønto the Third World After a Decade of øndependence. Ankara. Sport. Rzayeva ZH. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. 99. Ressentiment and Resistance in the Break-up of the Former Soviet Union. Bitmeyen Mücadele. Azerbaycan DünyasÕ. Silahúörler Ailesi. 93. Tomlinson A. Senanli K. 85. Olimpiyat Vizesine Bir AdÕm Kala. Rahidbeyli P. (2002). 7:106-109. Gençlik ve Spor østanbul. (2005). Mԥmmԥdli Z. 6:104-108. østanbul. 95. Türk DünyasÕ Co÷rafyasÕ. 94. Aktif YayÕnlarÕ. 100. 31:102-111. (2008). 3 (2):89-108. 102. 91. 30:66-71.

østanbul. Ankara. (2005). Komünizmin øç Yüzü. Morpa Kültür YayÕnlarÕ. Kafkasya ve Orta Asya: Ba÷ÕmsÕzlÕktan Sonra Geçmiú ve Gelecek KonferansÕ. 180 . 112. Azerbaycan Ülke Raporu. (1995). Thoreau HD. (1952). (2004). YalçÕnkaya A. 109. Washburn J N. Olimpiyat DünyasÕ Dergisi Özel Eki. Ankara. 108. 110. Foreign Affairs. (1956). Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. Weingast DE. (1996). (2000). Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi. TøKA YayÕnlarÕ. 225 (3):26-27. 19:10-48. Simurg YayÕncÕlÕk. Olimpiyat DünyasÕ Dergisi Özel Eki. 106. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi. Yetmiú YÕllÕk Kriz: Sovyetler Birli÷i’nde MoskovaTürkler øliúkileri. (1999). TøKA YayÕnlarÕ. Üstel LC. Saturday Evening Post. 34 (3):490499. 1894’ten 2004’e Olimpiyat Tarihi. 111. (1977). 105. 107.87-89. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi.104. 29:11-62. Çeviren: Sefercio÷lu N. Ankara. Atina 28’inci Yaz Olimpiyat OyunlarÕ Sonuçlar/Notlar”. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi. Sidney 27’nci Yaz Olimpiyat OyunlarÕ Sonuçlar/Notlar”. østanbul. How Good are Russian Athletes?. Sport As a Soviet Tool.

AraútÕrma Mülakat Formu Antrenörler ve Sporcular Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-Hangi spor branúÕ ile ilgileniyorsunuz? 3-Kaç yÕldÕr spor yapÕyorsunuz? 4-Kaç yÕldÕr antrenörlük yapÕyorsunuz? 5-Amatör ya da profesyonel olarak mÕ bu sporu yaptÕnÕz/yapÕyorsunuz? 6-Halen aktif olarak spor yaúantÕnÕz devam ediyor mu? 7-Spor yaptÕ÷ÕnÕz yÕllarda toplumun spora ve sporcuya bakÕúÕ nasÕldÕ? 8-Spora baúladÕ÷ÕnÕzda nasÕl bir spor ortamÕ vardÕ? 9-Devletin spora ve sporcuya deste÷i hangi boyuttaydÕ/boyuttadÕr? 10.Herhangi bir spor kuruluúu ile ortak çalÕúmalarÕnÕz var mÕdÕr? 181 . EKLER 9.Sporda bir yÕlda kaç tane bilimsel çalÕúma yapÕlmaktadÕr? 7-Spor bilimcileri ile spor uygulayÕcÕlarÕ arasÕnda ortak bir çalÕúma var mÕdÕr? 8. 1.Sportif anlamda o günden bu güne neler de÷iúti? 11-Antrenör olarak bilimsel çalÕúmalardan ne ölçüde faydalanÕyorsunuz? Spor Bilimcileri Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-UzmanlÕk alanÕnÕz 3-Sovyet döneminde spor bilimleri çalÕúmalarÕnÕn durumu nasÕldÕ? 4-Ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra spor bilimlerinin durumu nedir? 5-1981-2000 yÕllarÕ arasÕnda Azerbaycan’da bilimsel çalÕúmalarda bir azalma görülmektedir.9. Bunun spor bilimlerine yansÕmasÕ ne düzeydedir? 6.

spor e÷itimini ve spor bilimini rejimin bir propaganda aleti olarak kullanmÕú mÕdÕr? 182 . sporu.Stalin.Spor Yöneticileri Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-Kaç yÕldÕr spor yönetiminin içindesiniz? 3-Geçmiúte nerelerde yöneticilik yaptÕnÕz? 4-Azerbaycan anayasasÕnda spora yer verilmiú midir? 5-Azerbaycan’da spor ile ilgili yasal düzenlemeler var mÕdÕr? 6-Azerbaycan Cumhuriyeti’nin bir spor politikasÕ var mÕdÕr? 7-Sovyet spor politikasÕnÕn günümüze yansÕmalarÕ var mÕdÕr? 8-Ba÷ÕmsÕzlÕk öncesi ve sonrasÕ devletin spora deste÷i ne düzeydeydi/düzeydedir? 9-Stalin döneminde Sovyet altyapÕsÕ spora nasÕl yansÕmÕútÕr? 10-So÷uk savaú döneminde sporda ne tür geliúmeler oldu? 11-Sporda karúÕlaúÕlan yönetimsel sorunlar nelerdir? 12.

Azerbaycan Cumhuriyeti’nin di÷er normatif-hukuki antlaúma ve uluslararasÕ antlaúmalardan ibarettir. görevlerini ve sorumluluklarÕnÕ belirlemek. gençleri fiziki ve ruhsal açÕdan vatanÕn savunmasÕna hazÕrlamaktÕr. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu Bu kanun beden e÷itimi ve spor alanÕnda oluúan iliúkileri düzenler. 183 .2. uzun ömürlü bir yaúama sahip olmak. bu alanda meydana gelen iliúkileri düzenlemekten ibarettir. beden e÷itimi ve spor ile herkesin meúgul olma hakkÕna teminat verir. hastalÕklara. Beden E÷itimi ve Spor HakkÕnda Azerbaycan Hükümeti Kanunu Beden e÷itimi ve spor hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanunu bu kanundan. zararlÕ alÕúkanlÕklara engel olmak. Azerbaycan Cumhuriyeti devlet siyasetini tayin eder.9. Bu kanunun görevleri: VatandaúlarÕn beden e÷itimi ve sporla meúgul olma hakkÕnÕ temin etmek. Bölüm Genel Esaslar Madde 1. halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕ yükseltmek. I. beden e÷itimi ve spor vasÕtasÕyla insanÕn her yönden geliúimini. beden e÷itimi ve spor sisteminin aktifli÷i ve geliúimi için hukuki teminat oluúturmak. uluslararasÕ arenada Azerbaycan sporunun nüfuzunun artmasÕna nail olmak. Madde 2. fiziki ve hukuki úahÕslarÕn beden e÷itimi ve spor sahasÕndaki haklarÕnÕ. sa÷lÕklÕ yaúam tarzÕnÕ temin etmek. aktif. Kanunun Amaç ve Görevleri Bu kanunun amacÕ.

Federasyonlar. ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarÕn ve turnuvalarÕn geçirilmesini sa÷lar. beden e÷itimi ve sporun altyapÕsÕnÕ oluúturmak. bu kanuna ve di÷er normatif-hukuki antlaúmalara” göre yürütürler. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Devlet Siyaseti Beden e÷itimi ve spor alanÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet siyaseti. kulüpler (vb. federasyonlar ve cemiyetler. uluslararasÕ federasyonlarda Azerbaycan’Õ temsil eder. ilgili uluslararasÕ federasyonun talimatnamesi ve onun belirledi÷i kurallara ve Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak faaliyet gösteren toplumsal kuruluúlardÕr. beden e÷itimi ve spor endüstrisini geliútirmek. beden e÷itimi ve sporun geliúimi için zorunlu maddi ve teknik altyapÕyÕ kurmak. fonlar. ilgili spor branúÕ ile ilgili kulüpleri ve takÕmlarÕn gönüllü üyeli÷i esasÕnda oluúturulan. halkÕn beden e÷itimi ve sporu geliútiren di÷er kuruluúlar) beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar olarak kabul edilir. federasyon yönetimleri sporcularÕn ve milli takÕmlarÕn uluslararasÕ yarÕúmalara. Beden E÷itimi ve Sporla ølgili Toplumsal Kuruluúlar Beden e÷itimi ve sporun geliúimi için oluúturulan ve asÕl amacÕ gelir lede etmek olmayan spor kuruluúlarÕ. beden e÷itimi ve sporun geliúimini sa÷lamak. ba÷lÕ oldu÷u kuruma ve mülkiyet úekline bakmadan bütün spor teúkilatlarÕ için birlikte imkanlar oluúturmaktan ibarettir. Beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar kendi faaliyetlerini. “Toplumsal kuruluúlar hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanununa.Madde 3. Madde 4. beden e÷itimi ve spor ile ilgili devlet programÕna uygun olarak faaliyette olduklarÕ spor branúlarÕnÕ geliútirir. yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ için beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ ve çocuk spor müesseseleri sistemini oluúturmak. faaliyet alanÕndaki spor branúÕnÕn ülkede geliúimini sa÷layan. olimpiyat oyunlarÕna hazÕrlÕ÷ÕnÕ ve katÕlÕmÕnÕ 184 . Federasyonlar. kÕta ve dünya úampiyonalarÕna.

Spor teúkilatlarÕ ve sporcular yarÕúma kurallarÕna ve uluslararasÕ spor teúkilatlarÕnÕn talimatnamelerine uygun olarak uluslararasÕ spor organizasyonlarÕna katÕlabilirler. spor tesisleri ve di÷er sportif araç-gereçleri elde etmek. bu kapsamda elit sporla meúgul olmak. onun belirledi÷i kurallar içindeki spor federasyonuna ve di÷er spor ile ilgili yoplumsal kuruluúlara aittir. HalkÕn Beden E÷itimi ve Spor AlanÕndaki HaklarÕ Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi ve sporla. Beden E÷itimi ve Sporun Teúvik ve Tebli÷ Edilmesi Yetkili yönetim organlarÕ. spor tesisleri ve araç-gereçlerinden yararlanma hakkÕ vrdÕr. Her yÕl milli takÕmlarÕn ve antrenörlerin heyetini belirler ve hakemlerin hazÕrlanmasÕ ile ilgilenir. ayrÕ ayrÕ kiúilere paralÕ hizmet vermek. Madde 5. mülkiyet hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak di÷er faaliyetlerle ilgilenmek hakkÕna sahiptirler. Madde 8. Sporda 185 . Madde 6. UluslararasÕ yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ resmi olarak temsil etme hakkÕ ilgili yönetim organÕna. spor harekatÕnÕn yönetimine katÕlmak. kiraya vermek. beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕna. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Mülkiyet Azerbaycan vatandaúlarÕ profesyonel spor kulüpleri ve birlikleri kurmak.gerçekleútirir. Madde 7. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar kitlesel iletiúim vasÕtalarÕ ile beden e÷itimi ve sporu teúvik ve tebli÷ ederler. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal teúkilatlara katÕlmak. Spor AlanÕnda UluslararasÕ øliúkiler Spor teúkilatlarÕ uluslararasÕ sportif iliúkilerde ba÷ÕmsÕzdÕrlar.

186 . insan sa÷lÕ÷ÕnÕn sa÷lanmasÕ ve bedensel geliúimine yöneltilmiú sosyal faaliyet alanlarÕndan biridir. e÷itimin gençlerin eme÷e ve vatanÕn savunmasÕna bu kanunun amaçlarÕna uygun olarak úekillendirilir ve fiziksel haraketler kompleksi vasÕtasÕ ile sistematik olarak úahsÕn fiziki hazÕrlÕ÷ÕnÕn daha iyi hale getirilmesine. E÷itim kurumlarÕ. bütün ö÷renim ve okul ça÷Õna kadarki e÷itim kurumlarÕnÕn esas görevlerindendir. spor yarÕúmalarÕnÕn televizyon ve radyo ile yayÕnÕ yapÕlÕrken alkollü içkilerin ve tütün mamüllerinin reklamÕ yasaktÕr. devlet programlarÕ ve fiziki hazÕrlÕk normlarÕ esasÕnda. mücadele ve ruhsal becerilerin úekillenmesine. çocuklarÕn. ö÷rencilerin sa÷lÕ÷ÕnÕ korumak ve daha iyi hale getirmek. ekonominin. yasaklanmÕú usüllerin kullanÕlmasÕna ve uygulanmasÕna izin verilmemektedir. onlarda fiziki mükemmelli÷e ve sa÷lÕklÕ yaúam tazÕna olan ihtiyacÕ úekillendirmek. Beden e÷itimi her bir kiúinin ilgisi. yerli úart ve e÷itim alanlarÕn ilgileri dikkate alÕnarak. Madde 10. spor faaliyetlerinin úekil ve usüllerini ba÷ÕmsÕz olarak belirler. yarÕúmalarda iyi neticeler alÕnmasÕna yöneltilmiú fiziki e÷itimin bir parçasÕdÕr. Ö÷renme ve Okul Ça÷Õna Kadar E÷itim KurumlarÕnda Beden E÷itimi ve Spor Okul ça÷Õna kadar. Beden E÷itimi ve Spor AnlayÕúÕ Beden e÷itimi genel kültürün ayrÕlmaz bir parçasÕ olup.insan yeteneklerinin zayÕflatÕlmasÕna. Sportif kuruluúlarda. Bölüm Beden E÷itimi ve Spor Madde 9. beden e÷itimi derslerinin. II.

Ders dÕúÕ beden e÷itimi ve spor faaliyetlerini amaca yönelik hayata geçirmek.Okul ça÷Õnda ve okul ça÷Õna gelmemiú kiúilere e÷itim veren kuruluúlarda beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin içeri÷i ilgili yönetim organlarÕ tarafÕndan belirlenir. 187 . onlarÕn fiziki açÕdan mükemmelleúmesi için ortam oluúturur. Ders dÕúÕ beden e÷itimi ve spor faaliyetleri okulda. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlarda gerçekleútirilir. gençlik teúkilatlarÕ. devlet tarafÕndan onaylanmÕú normlara uygun olarak her yÕl çocuklarÕn ve ö÷recilerin hazÕrlÕk testini yaparlar. Okul ça÷Õna gelmemiú çocuklarÕn fiziki e÷itimi. Yaú sÕnÕrÕ dikkate alÕnmakla birlikte bütün askeri organlar için fiziki hazÕrlÕkla ilgili zorunlu test yöntemi uygulanÕr. Okulda ve okul ça÷Õna gelmemiú kiúilere e÷itim veren kurumlar. Madde 11. Bütün askeri organlar için dikkate alÕnan spor branúlarÕ veya kendilerinin seçtikleri spor branúlarÕ ile imkan dahilinde meúgul olmalarÕ için uygun úartlar sa÷lanÕr. spor faaliyetlerine aktif bir úekilde katÕlmak amacÕyla e÷itim kurumlarÕnda spor kulüpleri kurulur. Fiziki hazÕrlÕ÷Õn normlarÕ yetkili organlar tarafÕndan belirlenir. gönüllü askeri vatanperverlik ve teknik-spor cemiyetleri ile birlikte hayata geçirirler. E÷itim kurumlarÕ ö÷rencilerin askeri-spor hazÕrlÕ÷ÕnÕ askeri organlar. bu yaútaki çocuklara e÷itim veren kurumlarÕn e÷itim-ö÷retim programÕna dahil edilerek beden e÷itimi faaliyeti úeklinde hayata geçirilir. ayrÕca okul dÕúÕndaki kuruluúlarda. Askeri OrganlarÕn Fiziki HazÕrlÕ÷Õ Askeri organlarÕn fiziki hazÕrlÕ÷Õ onlarÕn askerlik borçlarÕnÕn ve esas hizmet vazifelerinin yerine getirilmesine hizmet etmektedir. Sa÷lÕk sorunlarÕ olanlara beden e÷itimi dersleri ve spor faaliyetleri e÷itim programÕna dahil edilmiú özel ve ferdi programlar ile yaptÕrÕlÕr. Ö÷rencilerin okul dÕúÕnda. sa÷lÕk ve spor teúkilatlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlmasÕ.

ødare. Spor ve Sa÷lÕk øúleri Hastane ve tedavi kuruluúlarÕnÕn. Madde 14. müessese ve teúkilatlarda çalÕúanlarÕn beden e÷itimi ve spor ile meúgul olmalarÕnÕ sa÷lamak için aynÕ kurumun bünyesinde spor kulüpleri kurulabilir. çocuk ve gençlerin boú zamanlarÕnÕ verimli geçirmelerinin sa÷lanmasÕ. müessese ve teúkilatlarÕn yöneticileri. beden e÷itimi ve sporun geliúimi devlet programÕna uygun olarak yetkili organ tarafÕndan bütçe ve di÷er kaynaklarÕn aktarÕlmasÕ ile yapÕlÕr.Madde 12. beden e÷itimi ve sporla ilgilenmesi için yetkili kuruluúlar tarafÕndan özel alanlar ayrÕlmalÕdÕr. hastalÕklarÕn önlenmesi ve tedavisi amacÕ ile tedavi ve dinlenme sürecinde beden e÷itimi ve sporun kullanÕlmasÕ için olanak sa÷larlar. Yetkili organlar “HalkÕn hastalanmasÕna engel olunmasÕ. dinlenme evlerinin ve turistik yerlerin yöneticileri dinlenenlerin daha sa÷lÕklÕ olmasÕ. HalkÕn Beden E÷itimi ve Sporu Engelliler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun geliúimi onlarÕn rehabilitasyonuna hizmet eder. engellilerin rehabilitasyonu ve sosyal savunmasÕ hakkÕnda” Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak bütçe ayrÕlmasÕ ve di÷er kaynaklardan istifade 188 . Hastane ve Tedavi KuruluúlarÕnda. Madde 15. spor ve spor turizmi faaliyetlerine katÕlmalarÕ için gerekli úartlarÕ yaratmalÕ ve bu amaçla kaynak ayÕrmalÕdÕrlar. Müessese ve Teúkilatlarda Beden E÷itimi ve Spor Mülkiyet úekline bakÕlmadan bütün idare. Dinlenme Evlerinde ve Turistik Yerlerde Beden E÷itimi. Yaúam ve Kitlesel Dinlenme Yerlerinde Beden E÷itimi ve Spor Yaúam ve kitlesel dinlenme yerlerinde halkÕn beden e÷itimi ve spor ile meúgul olmalarÕ için gerekli ortamÕn oluúturulmasÕ. ødare. çalÕúanlarÕn beden e÷itimi ve sporla meúgul olmalarÕ. Sa÷lÕk bölgelerinde ve dinlenme parklarÕnda halkÕn kiúisel sa÷lÕ÷Õ. Madde 13.

Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Milli TakÕmlarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin milli takÕmlarÕnÕn üyelerine sportif birliklerin teklifleri yetkili organlar tarafÕndan tasdik edilir. Madde 16.edilmesi. spor okullarÕ vb. Madde 17. engellilerin spor tesislerinde beden e÷itimi ve sporla meúgul olmasÕ için gerekli úartlarÕ oluútururlar. Yüksek Dereceli SporcularÕn HazÕrlanmasÕ Yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ. Ekonomik açÕdan ve tesis açÕsÕndan ça÷daú taleplere cevap veren uzman kurumlarda yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ. bilimsel çalÕúmalarÕ. tÕbbi deste÷i ve hekim kontrolünü yetkili organlar kaynak ayÕrarak hayata geçirirler. AynÕ teúkilatlarÕn üyesi omayan sporcu baúkasÕnÕn vasÕtasÕyla uzman kurumlarla antlaúma yapabilir. Azerbaycan Cumhuriyeti engelli sporcularÕ ülkelerini uluslararasÕ spor arenasÕnda Paralimpik ve Özel Olimpiyat Komitelerinde temsil ederler. bireysel olarak antrenörlük faaliyeti ile meúgul olan kiúiler.) tarafÕndan yapÕlÕr. 189 . sporcularÕn üye oldu÷u beden e÷itimi ve spor birlikleri ile yapÕlan antlaúmalar esasÕnda hayata geçirilir. Milli takÕmlara katÕlmÕú sporcularÕn beden e÷itimi ve spor ile ilgili kuruluúlardan di÷erine. özellikle mülkiyet durumuna bakÕlmaksÕzÕn bu amaç için kurulan uzman kurumlar (kulüpler. bu kapsamda yabancÕ spor kulüplerine geçmesi yetkili organlar tarafÕndan onaylanmasÕ ile birlikte sporcu ve aynÕ teúkilatlar arasÕnda yapÕlan antlaúma esasÕnda hayata geçirilir. Engellilerin rehabilitasyonu sürecinde beden e÷itimi ve sporla ilgilenmelerini. bu alan için özel kadrolarÕn hazÕrlÕ÷ÕnÕ.

Madde 20. Beden e÷itimi alanÕnda. Madde 19. kazanç amaçlÕ emek faaliyetidir. rehabilitasyon uygulamalarÕnÕ sadece özel e÷itimi olan kiúiler yapabilirler. bu ba÷lamda tÕbbÕ destek devlet adÕna yetkili organ tarafÕndan yapÕlÕr. hile ve araçlarÕn yollarÕ beden e÷itimi ve spor kuruluúlarÕnÕn iste÷i ve uluslararasÕ kurallara uygun olarak yetkili organlar tarafÕndan belirtilir. Profesyonel Spor Profesyonel spor yüksek spor hazÕrlÕ÷Õ talep eden. Profesyonel spor faaliyeti yetkili organ tarafÕndan kabul edilen normatif hukuki antlaúmalrla düzenlenir.Milli takÕmlarÕn uluslararasÕ spor yarÕúmalarÕna hazÕrlÕk ve katÕlÕm zamanÕ hekim kontrolü. Hile ve Araçlara øzin Verilmez Sporda netice elde etmek amacÕyla kullanÕlmasÕna izin verilmeyen usül. Sporda YasaklanmÕú Usül. seyretme karakterli. 190 . Milli takÕmlarÕn hazÕrlÕ÷Õ ile ilgili yetkili organ tarafÕndan ülkeye getirilen sportif araç ve gereçler gümrük vergisinden ve di÷er vergilerden muaftÕr. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda E÷itim Faaliyetiyle Beden E÷itimi ve Spor øle ølgili Pedagojik E÷itim Alan Antrenörler Meúgul Olabilirler E÷itim verdi÷i branúta spor ustasÕ normlarÕnÕ yerine getirmiú ve özel anternörlük kursuna katÕlmÕú kiúiler antrenörlük faaliyeti ile meúgul olabilirler. Madde 18.

Sa÷lÕk ve Spor Tesisleri øçin AyrÕlan Arazilerin Statüsü Beden e÷itimi. bu úekilde aynÕ arazi alanlarÕndan di÷er amaçlar için istifade edilmesi yasaktÕr. Kitlesel beden e÷itimi ve spor yarÕúmalarÕnÕn yapÕlmasÕnÕ temin eden devlet ve toplumsal kuruluúlarÕnÕn. Arazi sahibinin rÕzasÕ olmadan beden e÷itimi. spor toto-loto gelirlerinden. seyirci karakterli beden e÷itimi ve spor yarÕúmalarÕndan. sa÷lÕk ve spor tesisleri için düúünülmüú arazi alanlarÕnda baúka proje. 191 . inúaat ve yapÕ iúlerinin yapÕlmasÕ. Beden E÷itimi ve Spora Sponsorluk Beden e÷itimi ve sporun geliúimine sporsorlu÷un esaslarÕ ve kurallarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yetkili organlarÕ tarafÕndan belirlenir. bu kapsamda beden e÷itimi ve spor uzmanlarÕ hazÕrlayan yüksek ö÷retim ve orta ö÷retim kurumlarÕnÕn spor tesisleri ve alanlarÕ onlarÕn daima istifadesindedir. televizyon yayÕnlarÕndan. sa÷lÕk ve spor tesisleri için arazilerin ayrÕlmasÕ ve onlardan istifade edilmesinin kurallarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yetkili organlarÕ tarafÕndan belirlenir. Beden E÷itimi. Madde 23.III. Bölüm Beden E÷itimi ve Sporun Maddi TeminatÕ Madde 21. gerçek ve tüzel kiúilerin maddi yardÕm ve di÷er kaynaklardan aktarÕlan para ile yürütülür. Madde 22. Beden E÷itimi ve Sporun Maddi KaynaklarÕ Beden e÷itimi ve spor faaliyeti Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet bütçesinden.

Bölüm Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Teminatlar Madde 25. Beden E÷itimi Sa÷lÕk ve Spor Tesisleri Yaúam alanlarÕnÕn inúaat planlarÕnda di÷er altyapÕ çalÕúmalarÕ ile birlikte beden e÷itimi. Yaúam alanlarÕnda beden e÷itimi. Yaúam alanlarÕnÕ düzenleyen komisyonlara yetkili organÕn beden e÷itimi ve spor bölümlerinin temsilcileri de katÕlmalÕdÕrlar Yetkili organlar. Uygun alanda yenisini yapmadan mevcut beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor tesisleri yapÕmÕnÕn úartlarÕnÕ halkÕn nüfusu ve yerli iklim úartlarÕ dikkate alÕnarak yetkili organlar belirler. Beden E÷itimi ve Sporla Meúgul Olan HalkÕn Sa÷lÕ÷ÕnÕn KorunmasÕ Beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor tesislerinin de inúasÕ eklenmesi zorunludur. Her türlü okul öncesi e÷itim kurumlarÕ ve normal e÷itim kurumlarÕnÕn inúasÕ ve yeniden kurulma planlarÕna beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor kuruluúlarÕnÕn ve tesislerinin yönetimi faaliyetlerin ve yarÕúmalarÕn yapÕlaca÷Õ yerlerin güvenlik kurallarÕna ve sa÷lÕk-hijyen normlarÕna uygunlu÷u. 192 .Madde 24. sa÷lÕk ve spor tesisleri de yer almalÕdÕr. inúasÕna ve kullanÕma verilmesine uygun normlar esasÕnda nezaret ederler. sa÷lÕk ve spor tesislerini kapatmak yasaktÕr. Beden e÷itimi. IV. projelendirilmesine. kendilerinin arazisinde beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor tesislerinin sigortasÕ kanunla belirlenmiú kurallarla hayata geçirilir. beden e÷itimi ve sporla meúgul olanlarÕn tÕbbi yardÕm gösterme imkanÕnÕ vermelidir. sa÷lÕk ve spor tesislerinin planlanmasÕna.

sa÷lÕk ve spor teúkilatÕ ile yaptÕ÷Õ antlaúma úartlarÕna ve Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ilgili kanunlarÕna uygun olarak belirlenir. UluslararasÕ yarÕúmalara katÕlan sporcularÕn sigortasÕ onlar gönderen teúkilatlar tarafÕndan gerçekleútirilir. Madde 27.Normal úartlarda beden e÷itimi ve spor ile meúgul olurken sa÷lÕ÷Õ zarar görmüú insanlara yetkili organ tarafÕndan belirlenmiú kurallarda tÕbbi. Sporcunun. ayrÕca iki defadan fazla olimpik sporlarda Dünya ve kÕta úampiyonalarÕnÕn galiplerine kanunla belirlenmiú úartlarda emeklilik parasÕ verilir 193 . Madde 28. Beden E÷itimi ve Spor øle Meúgul Olan VatandaúlarÕn SigortasÕ Beden e÷itimi ve sporla meúgul olan vatandaúlarÕn. sosyal ve profesyonel rehabilitasyon hizmeti verilir. bununla birlikte sporcu ve hakemin sigortalanmasÕnÕn kural ve úartlarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanunlarÕna ve beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ ile yapÕlmÕú antlaúmaya esasen berlirlenir. Madde 26. Yüksek Dereceli SporcularÕn Spor AdamlarÕnÕn Emeklerinin KÕymetlendirilmesi Beden e÷itimi ve spor alanÕnda gösterdikleri büyük hizmetlere ve elde ettikleri yüksek baúarÕlara göre Azerbaycan Cumhuriyeti’nin vatandaúlarÕ uygun úartlarda devlet mükafaatlarÕna ve ünvanlara sahip olurlar Olimpiyat OyunlarÕ’nda baúarÕ kazananlara. anternörün ve hakemin sa÷lÕ÷Õna zarar gelmesi durumunda mesuliyet onlarÕn beden e÷itimi. Antrenörün ve Hakemin Sa÷lÕ÷ÕnÕn Zarar Görmesi Durumunda Mesuliyet Normal úartlarda beden e÷itimi ve spor ile meúgul olurken sporcunun.

Bu kanunun BozulmasÕ Durumunda Mesuliyet Bu kanunun bozulmasÕ durumunda gerçek ve tüzel kiúiler Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ilgili kanununa uygun olarak mesuliyet taúÕrlar.Madde 29. 194 . Madde 30. UluslararasÕ Antlaúmalar Azerbaycan Cumhutiyeti’nin taraftar oldu÷u devletlerarasÕ antlaúmalarla bu kanun arasÕnda zÕtlÕklar olursa aynÕ uluslararasÕ antlaúmalar uygulanÕr.

vücudunu ve kabiliyetlerini geliútirmeye yarayan atlama. bir úeyin üzerinden atlayÕp geçmek At çapdÕ: At yarÕúÕ/At koútumak At çapan:YarÕú atÕ binicisi. atlamak. 3. jokey Atlet: Atletizm branúÕnda spor yapan kimse Atletik: Atletizme ait olan Atletika: ønsanÕn fiziki gücünü arttÕrmak. AtletikacÕ: Atlet Avar çeken: Kürek çeken AvarçÕ: Kürekçi Avar çekmek: Kürek çekmek Azarkeú: Sporda taraftar Badaq/Badalaq: Serbest güreúte rakibi ayak takarak yere düúürme oyunu Balet: Bale Baletmeyster: Bale ö÷retmeni. da÷cÕlÕkla u÷raúan Alpinizm: Da÷ turizmi. BazÕ özel ilim sahalarÕna ait çeúitli yüksekokullarÕn adÕ. Akrobatika: Cimnastik ve sirk sanatÕnÕn bir çeúidi.9. yüksek bir yerden kendini aúa÷Õ bÕrakmak. iúi. balerin Basketbol: Basketbol 195 . Akrobatik: Akrobasiye ait olan. AkrobatlÕq: AkrobatÕn sanatÕ. at binmede yi÷itlik göstermek At se÷irtmek: At koúturmak Atlanmaq: Ata binmek. da÷cÕlÕk At çapmaq: At koúturmak. balet. CambazlÕk Alpinist: Da÷cÕ. koúma. Azerbaycan Türkçesi Spor Terminolojisi A÷Õr atletika: Halter Akademiya: ølim ve güzel sanatlarÕ geliútirmek maksadÕyla kurulan kurum. sÕçramak. atla yarÕú etmek At oynatmaq: At binip hüner göstermek. mahareti. Cimnastikte özel olarak akrobasi ile ilgilenen sporcu. Akrobat: Cambaz. disk atma gibi bireysel olarak yapÕlan beden e÷itimi çalÕúmalarÕ. atletizm.

birinci olmak Beden terbiyeçisi: Vücut geliútirme ve terbiyesi ile u÷raúan adam Beden terbiyesi: Spor. cimnastik ve programlÕ bir hayat ve düzenli rejimle insan vücudunun her yönden geliútirilmesi. icra etme. oyunun kurallarÕnÕ kasten ihlal etme Cudo: Judo ÇapÕúmag: At yarÕútÕrmak. At yarÕútÕrmak CÕ÷al: Oyun bozan CÕ÷albaz: Oyun bozan CÕ÷albazlÕq: Oyun bozanlÕk CÕ÷allamaq: KasÕtlÕ olarak oyun kurallarÕnÕ ihlal etmek. modern heptatlon 196 . beden e÷itimi Beynelhalq: UluslararasÕ Bilyard: Bilardo BilyardçÕ: Bilardocu Bilyardhana: Bilardo salonu Birinci: Birinci Birincilik: Birincilik Boks: Boks Boksyor: Boksör Boksçu: Boksör Bürünc: Bronz Cedaq: Ok Cemiyyet: Teúkilat CÕdÕr: Hipodrom CÕdÕra çÕhmaq: At yarÕúÕna katÕlmak. atla yarÕúmak Çarhovuz: Büyük havuz Çempion: ùampiyon ÇÕhÕú: Spor müsabakalarÕna katÕlma.Basketbolcu: Basketbol oyuncusu Baúa çÕhmag: Galip gelmek. sirk mensuplarÕ v.b.) Çohnövçü: Sporun birkaç branúÕ ile u÷raúan sporcu Çohnövçülük: Sporun birkaç çeúidinden oluúan yarÕúma. oyun bozanlÕk etmek CÕ÷allÕq: Oyun bozanlÕk. gösteri yapma (folklorcular.

yenen Qalib gelmek/olmaq/çÕhmaq: Galip gelmek. Elbeyaha: Yaka paça dövüúme. vuruúmak. basketbol v. yarÕúmasÕ QaçÕúmak: Koúu yarÕúÕ yapmak. üstünlük Qaliblik: Galip gelme. yakÕn dövüú Elbeyaha olmaq: Yaka paça kavga etmek. mücadele etmek. koúu müsabakasÕnda yarÕúmak Qalib: Yenmiú. atÕn üzerinde ucu e÷ri sopayla topu kaleye sokma oyunu.b. üstünlük QapÕ: Kale (futbol) 197 . yüzme v.dallarda yaptÕklarÕ bayrak yarÕúÕ Eúúek: Jimnastik hareketlerini yapmak için üzerine deri geçirilmiú a÷aç. elle oynanan oyunlar Estafet: SporcularÕn atletizm. Bu oyunda kullanÕlan top. galip gelme.b. atlama beygiri Federasiya: Federasyon Fende salmag: Spor müsabakalarÕnda rakibi yanÕltmak için tatbik edilen yollar Figurist: Zor ve kompleks figürler yapan sporcu Final: Final Fuks: Bilardo oyununda topa tesadüfi olarak vurulan baúarÕlÕ vuruú Futbol: Futbol Futbolçu: Futbolcu Futbolka: Forma Futbol meydancasÕ: Futbol sahasÕ Güleú: Güreú Güleúçi: Güreúçi Güleúmek: Güreúmek Gimnast: Cimnastikçi Gimnastik: Cimnastik Gimnastika: Cimnastik hareketleri sistemi QaçÕú: Koúu müsabakasÕ QaçÕúma: Koúu müsabakasÕ. Eltopu/Hendbol: Hentbol El oyunu: Sporda tenis. çarpÕúmak.Çövken: Eskiden. birinci olmak Qalibiyyet: Yenme. voleybol.

rakibi sÕkÕútÕrma Hücumçu: Hücum bölgesinde oynayan sporcu (Futbol v. güreú v. tarz Qelebe: Galibiyet Qelebe qazanmaq/elde etmek/çalmaq: Galip gelmek. gerginleútirme. dambÕl HesabÕ açmaq: Futbol. mücadeleyi süratlendirme.b. boks v.müsabakalarda ilk puanÕ kazanmak Hokkey: Hokey (buz hokeyi. çim hokeyi) Hokkeyçi: Hokey oyuncusu Hovuz: Havuz Hovuzcuq: Küçük havuz Hovuzlu: Havuzu olan Hücum: Futbol.QapÕcÕ: Kaleci Qayda: Kural. santranç. Qol vurmaq: Gol atmak Qrossmeyster: Santranç ustalarÕna verilen en yüksek ünvan ve bu ünvanÕ almÕú santranç ustasÕ. sporla u÷raúma ødmançÕlÕg: Sporculuk. üstün gelmek. Qrossmeysterlik: Santranç ustalarÕ için verilen en yüksek unvan Halga: Atletizm müsabakalarÕnda kullanÕlan alet.b. voleybol. yol. sporla u÷raúma ødman UstasÕ: Üst düzey antrenör ønstitut: Enstitü 198 . usül. kazanmak QÕlÕnc: KÕlÕç QÕlÕnc oynatmaq: KÕlÕç oynatmak QÕzÕl: AltÕn Qol: Gol. tertip. hokey.b. düzen. sporlardaki forvet oyuncusu) Xal: Spor müsabakalarÕnda ve oyunlarÕnda verilen puanlar ødman cemiyeti: Spor kulübü ødman: Spor ødmançÕ: Sporcu. sporlarda puan almak için daha aktif hareket etme. disk Hantel: Adeleleri geliútirmek için kullanÕlan kÕsa bir kolun iki tarafÕnda a÷ÕrlÕk demirleri olan alet.

tür. çeúit Ox: Ok Ohatan: Ok ve yay ile teçhiz olunmuú asker Ohdan: Sadak Oh-kaman: Ok ve yaydan oluúan silah. sahada elde edilmiú baúarÕ Nize: MÕzrak Növ: Branú. hokey gibi oyunlarda müdafaa yapÕlan saha. sporlarda müdafaa oynayan sporcu Nailiyyet: Herhangi bir iúte.Jokey: YarÕú atÕ binicisi Kaman: Yay Klub: Kulüp Komanda: TakÕm Kombinasiya: Oyunda galip gelmek için tatbik edilen çeúitli tedbirler Kos: Top (oyun topu) Kotekoriya: Kategori Kroket: Kriket Kroketçi: Kriket oyuncusu Kubok: Kupa Marafon: Maraton Marafonçu: Maratoncu Maz: Bilardo ÕstakasÕ Medal: Madalya Meúqçi: Antrenör Miyandar: A÷Õr spor faaliyetlerinin yapÕldÕ÷Õ spor salonunun yöneticisi MiyandarlÕq: Spor salonunu yöneticili÷i Motodrom: Motorsiklet yarÕúlarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ parkur Müdafie: Futbol. ok ve yay Ohlamaq: Okla vurmak Ohlanmaq: Okla vurulmak Olimpiya: Olimpiyat Olimpiyada: Olimpiyat oyunlarÕ. spor yarÕúmalarÕ OlimpiyaçÕ: Olimpiyat oyunlarÕna katÕlan sporcu 199 . müdafaacÕ Müdafieçi: Futbol v.b.

Orden: Niúan. kendini silahsÕz savunma Samboçu: Sambo güreúçisi Sekundant: Boksör. eskrimci Reqib: Rakip Reqbi: Amerikan futbolu Reqbiçi: Amerikan futbolu oynayan sporcu Rekord: Rekor Rekordçu/Rekordsmen: Rekor kÕrmÕú sporcu Rekordizm/Rekordçuluq: Sa÷lÕklÕ olmayan rekabet neticesinde rekor kÕrmak için ola÷anüstü gayret gösterme Rinq: Ring (Boks sahasÕ) Sambo: Ruslara özgü bir güreú çeúidi. menejeri Stadion: Stadyum Stend: AtÕú poligonu Suya atlama: Kule atlama ùahmat: Satranç oyunu ùahmatçÕ: Satranç oyuncusu ùest: OkçularÕn parmaklarÕna taktÕ÷Õ kemik parmaklÕk ùtang: Halterde kullanÕlan a÷ÕrlÕk diskleri 200 . ö÷renci. gençlik v.b. santranç oyuncusunun v. gösteri Paraúütçülük: Paraúüt sporu Paraúüt: Paraúüt Paraúütçü: Paraúütçü Pehlevan: Güreúçi Stolustu tenis: Masa tenisi Raketka: Tenis raketi.b. masa tenisi raketi Rapira: Dörtgen úeklinde elastik gövdeli ucu sivri kÕlÕç (úimdi eskrimde kullanÕlÕyor) RapiraçÕ: Bu kÕlÕçla yarÕúan sporcu. teúkilatlarÕn resmi geçidi. madalya Otustu hokkey: Çim hokeyi Oyun: Oyun Oyunçu: Oyuncu. dansçÕ Parad: Spor.

buz pateni yapma 201 . yarÕúta iki kiúinin baú baúa mücadelesi Tenis: Tenis Tenisçi: Tenisçi Teúkilat: Kuruluú. örgüt. yarÕúmada kaybetmek. hokeyde v. atlama. Hem hücum hem de müdafaa oynayan oyuncu YarÕmorta: YarÕ orta siklet YarÕmyüngül: YarÕ hafif siklet YarÕú: YarÕúma. salon. disk vs. yenilmek Umumdünya: UluslararasÕ Üzgüçülük: Yüzme Üzücü/Üzgüçü: Yüzücü Vaterpol(o): Sutopu Velosiped: Bisiklet Velosipedçi: Bisikletçi Voleybol: Voleybol Voleybolçu: Voleybolcu Yaht-Klub: Su sporlarÕ ile u÷raúanlarÕn kulübü YarÕm müdafieçi: Futbolda. atma branúlarÕ Zorhana: Eskiden a÷Õr spor çalÕúmalarÕnÕn ve yarÕúmalarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ yer. Züy: Buz pateni salonu. galip gelmek Uduzmaq: Oyunda. dövüúte. her biri ayrÕ ayrÕ. organizasyon Tullanmag: Atletizmde uzun ve yüksek atlama Turnir: Turnuva Udmaq: Oyunda.b. kavgada. yarÕúmada kazanmak. cirit. müsabaka YarÕúçÕ: YarÕúmacÕ Yay: Yay YÕ÷ma komanda: Milli takÕm Yüngül atletika: Atletizmin koúu.ùtangçÕ/ùtangist: Halterci Tekbetek: Birer birer.

10. tüm sonuçlar yazÕlmalÕdÕr KPDS: Kamu Personeli YabancÕ Dil SÕnavÕ. IELTS: International English Language Testing System. TOEFL IBT: Test of English as a Foreign Language-InternetBased Test TOEFL PBT: Test of English as a Foreign Language-Paper-Based Test.727 Eúit A÷ÕrlÕk 45. TOEFL CBT: Test of English as a Foreign Language-Computer-Based Test.10. iyi. bdmurat81@hotmail. CAE: Certificate in Advanced English. YabancÕ Dilleri øngilizce Okudu÷unu Anlama* øyi Konuúma* øyi Yazma* øyi Kurum øBB Spor A. Power Point) SPSS 45. Genel Müdürlü÷ü KadÕköy Gençlik ve Spor ølçe Müdürl÷ü Süre (YÕl . ÖZGEÇMøù Kiúisel Bilgiler AdÕ Do÷um Yeri Uyru÷u E-mail E÷itim Düzeyi Mezun Oldu÷u Kurumun AdÕ Doktora/UzmanlÕk Yüksek Lisans Lisans Lise Marmara Üniversitesi Beden E÷itimi ve Spor ABD Ünye Teknik Lise ve Endüstri Meslek Lisesi 2009 1998 Marmara Üniversitesi Beden E÷itimi ve Spor Yüksek Okulu 2005 Mezuniyet YÕlÕ Murat Gölköy/Ordu T.YÕl) 200806. Exel.345 Kullanma becerisi øyi Orta *Çok iyi.2005-08. iyi. Ar-Ge Personeli 2.536 Sözel 45. zayÕf olarak de÷erlendirin UluslararasÕ ve Ulusal YayÕnlarÕ/Bildirileri/SertifikalarÕ/Ödülleri/Di÷er 202 .ù. Yaz Spor OkullarÕ Koodinatörü 3. orta.com SoyadÕ Do÷um Tarihi TC Kimlik No Tel Yüksel 07.1981 54730448588 0506 336 05 89 øú Deneyimi (Sondan geçmiúe do÷ru sÕralayÕn) Görevi 1. FCE: First Certificate in English. ÜDS: ÜniversitelerarasÕ Kurul YabancÕ Dil SÕnavÕ. zayÕf olarak de÷erlendirin YabancÕ Dil SÕnav Notu KPDS ÜDS IELTS TOEFL IBT TOEFL PBT TOEFL CBT FCE CAE CPE 50 60 BaúarÕlmÕú birden fazla sÕnav varsa. CPE: Certificate of Proficiency in English SayÕsal LES PuanÕ (Di÷er) PuanÕ Bilgisayar Bilgisi Program Office(Word.C.2005 - * Çok iyi. orta.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful