TÜRKøYE CUMHURøYETø MARMARA ÜNøVERSøTESø SAöLIK BøLøMLERø ENSTøTÜSÜ

SOVYET DÖNEMø VE SONRASINDA AZERBAYCAN’DA SPOR

MURAT YÜKSEL YÜKSEK LøSANS TEZø

BEDEN EöøTøMø VE SPOR ANABøLøM DALI

DANIùMAN Prof. Dr. M. Tayfun AMMAN

øSTANBUL - 2009

I. TEùEKKÜR
Bu çalÕúma konusunun seçiminde bana yol gösteren, her türlü maddi ve manevi deste÷i veren, çalÕúmanÕn bu aúamaya gelmesinde büyük katkÕlarÕ olan tez danÕúmanÕm ve hocam Prof. Dr. M. Tayfun Amman’a saygÕlarÕmÕ sunar, kendisine teúekkür etmeyi borç bilirim. ÇalÕúma sürecinde her zaman desteklerini hissetti÷im Yrd. Doç. Dr. Veysel Küçük’e ve Yrd. Doç. Dr. Mehmet Yorulmazlar’a çok teúekkür ederim.

Bakü’de bulundu÷um süre içinde her konuda yardÕmcÕ olan Prof. Dr. A÷acan Abiyev’e, Prof. Dr. Hanefi Hüseyino÷lu Gurbanov’a, Tural Askerov’a, özellikle kaynak bulma ve Azeri Türkçesi’nin tercümesi konusunda yardÕmlarÕnÕ hiç esirgemeyen, Din Sosyolojisi doktoru olan de÷erli hocam Behram Hasanov’a çok teúekkür ederim.

Mülakat sürecinde deste÷ini gördü÷üm Yrd. Doç. Dr. ørfan Gülmez’e, Azerbaycan’da birçok spor adamÕ ile iliúki kurmamda yardÕmcÕ olan Sami Yavrucuk’a, Türkiye’de yaúayan ve her zaman yanÕmda olan de÷erli arkadaúlarÕm Tural Elekberov’a, Reúadet Ahmedov’a, Hano÷lan Haciyev’e, Gülden Kuvvet’e ve Mehluge Caferova’ya çok teúekkür ederim.

Bakü’ye araútÕrma yapmak için gitmeme, maddi anlamda yardÕmcÕ olan Ordulular Birli÷i Hizmet VakfÕ BaúkanÕ Ahmet Örsün’e minnettarlÕ÷ÕmÕ bildiririm.

AyrÕca, bu çalÕúmanÕn bu alanda yapÕlacak araútÕrma ve çalÕúmalara ÕúÕk tutmasÕnÕ temenni ederim.

Murat YÜKSEL østanbul – 2009

i

. 33 6.. 1. 1. 1. 53 6..... 42 6. 6.. Demografik YapÕ ………………………………………………………. ÖZET …………………………………………………………………. 1. Eskrim ………………………………………………………………. Futbol ………………………………………………………………… 24 6.. 11. 1.. iv TABLOLAR ………………………………………………. 1. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler …………………………………… 6 4... SUMMARY …………………………………………………………..... 5.. 63 6. 24 6. 23 6..... TEùEKKÜR ………………………………………………. ii KISALTMALAR ……………………………………………….. Voleybol ……………………………………………………………. 7 4... 39 6.........II. Azerbaycan’da Spor ……………………………………………………. 16 5.. Basketbol ………………………………………………. IV... 6. 1... 2 3.... 57 6. GEREÇ VE YÖNTEM …………………………………………….. Co÷rafi YapÕ …………………………………………………………… 6 4. 10. 65 ii .……... i øÇøNDEKøLER …………………………………………. Güreú …………………………………………………………………..... 3. Çim Hokeyi …………………………………………….. øÇøNDEKøLER I.... 2. 1. v 1. Hentbol ………………………………………………………………... 1.. 1. 1.. 1 2... Satranç ………………………………………………………………..... Ekonomik YapÕ ………………………………………………...... II.. GøRøù VE AMAÇ …………………………………………………… 3 4.. 7.... 9. 1. III... 1. Judo ………………………………………………………………….. BULGULAR …………………………………………………………. 36 6..... Boks …………………………………………………………………. 5.... 8..... 2. GENEL BøLGøLER ………………………………………………… 6 4.... 47 6.. 24 6.. 3. 4. 4. Sosyo-Kültürel YapÕ …………………………………………………… 11 4.. 9 4. 1.. 60 6... Cimnastik ……………………………………………………………. Siyasi ve ødari YapÕ ……………………………………………………..

. Sovyet Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi …………………. 15. 3...... 1. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Spor Bilimleri ……………………………. Azerbaycan’da Spor Bilimleri ………………………………………….. 2. 145 6. Di÷er Spor BranúlarÕ ………………………………….6.. Masa Tenisi ………………………………………………………….. 75 6.. Binicilik ……………………………………………………………...... 2. 174 9. Sovyet Döneminde Spor Bilimleri ……………………………………151 6.. 151 6.... 2..... 2....... 70 6... 17... 160 7. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu .. 105 6. ÖZGEÇMøù …………………………………………………..... 66 6. 183 9.. 14... 3. 1.. 3. 68 6. 13. 1..... Azerbaycan Türkçesi Spor Terminolojisi …………………….... 202 iii . KAYNAKLAR ……………………………………………………….. 2... AraútÕrma Mülakat Formu ……………………………………………… 181 9.... Bilardo ……………………………………………………………… 71 6... 132 6. 1....... TARTIùMA VE SONUÇ ………………………………………… 167 8.... 2. Azerbaycan’da Spor Yönetimi …………………………………………..... Sovyetlerde Spor Yönetimi ……………………………. 4.. Azerbaycan’da Beden E÷itimi Sisteminin Geliúimi …………………. 2. 79 6... 1. 1. Taekwondo …………………………………………………………....... 73 6.. 3.80 6.. 3. Rugby ………………………………………………………………... 12.. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi ……………. 195 10. 2.. EKLER ………………………………………………………………… 181 9..... 1....... 16.. 1. 1...

III. KISALTMALAR ABF: Azerbaycan Basketbol Federasyonu ACF: Azerbaycan Cimnastik Federasyonu AÇHF: Azerbaycan Çim Hokeyi Federasyonu AFFA: Azerbaycan Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i AHF: Azerbaycan Hentbol Federasyonu AIBA: UluslararasÕ Boks Birli÷i AMOK: Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi AOF: Azerbaycan Okçuluk Federasyonu APø: Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü ASDF: Azerbaycan Spor DanslarÕ Federasyonu ASF: Azerbaycan Satranç Federasyonu AYBEù: Azerbaycan Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ BDT: Ba÷ÕmsÕz Devlet Toplulu÷u EABA: Avrupa Boks Birli÷i EMH: Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm FEI: UluslararasÕ Binicilik Federasyonu FIDE: UluslararasÕ Satranç Federasyonu FIFA: UluslararasÕ Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i IHF: UluslararasÕ Hentbol Federasyonu IMF: UluslararasÕ Para Fonu IOC: UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi RK(b) P MK: Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi SSCB: Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli÷i TGDK: Azerbaycan Cumhuriyeti Ö÷renci Kabulü Devlet Komisyonu UEFA: Avrupa Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i ZSFSR: Kafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti iv .

150 Tablo – 7: Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar.. 121 Tablo – 2: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor tesisleri ve saha sayÕlarÕ ………... branúlar ve sporcu sayÕlarÕ ……………………………………………………………………………... TABLOLAR Tablo – 1: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor takÕmlarÕ ve sporcu sayÕlarÕ …….. 145 Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar...151 v .IV.121 Tablo – 3: Azerbaycan’da 1969 ve 1973 yÕllarÕndaki spor tesisleri sayÕsÕ ……… 123 Tablo – 4: YÕllara göre bazÕ spor parametrelerindeki de÷iúiklikler …………….. branúlar ve madalyalar …… 149 Tablo – 6: Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕ olimpiyat madalyalarÕ ve ülke sÕralamalarÕ ….

AyrÕca. sa÷lÕklÕ bireyler yetiútirmeyi ve iúgücü verimini arttÕrmayÕ amaçlamÕútÕr. Spor. spor bilimcisi. Dünya SavaúÕ’na kadar sporda öncelikle. Spor bilimleri alanÕnda lisans ve lisansüstü e÷itim veren tek kuruluú olan Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi. spor rejimin gücünü gösteren bir araç haline getirilmiútir. Azerbaycan’da Sovyetler Birli÷i döneminde merkezi bir anlayÕúla yönetilen spor. Bu baúarÕlar özellikle bireysel sporlarda kazanÕlmÕútÕr. sosyalizmin kuruluú sürecinde özellikle kitle sporuna çok önem verilmiútir. Devletin spora verdi÷i destek sayesinde birçok uluslararasÕ spor organizasyonunda önemli baúarÕlar elde edilmiútir. Anahtar Sözcükler: Azerbaycan. Sovyetler Birli÷i. ülkenin içinde bulundu÷u siyasi ve ekonomik istikrarsÕzlÕk spora da yansÕmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i II. Azerbaycan halkÕnÕn çok rahat yapabildi÷i bir faaliyet olmuútur. spor yazarÕ. Sovyet döneminde. Azerbaycan 1990’lÕ yÕllarÕn ortalarÕndan itibaren spor alanÕnda kendini göstermeye baúlamÕútÕr. antrenör ya da beden e÷itimi ö÷retmeni olan toplamda 20 kiúi ile yapÕlmÕútÕr. Bilimsel çalÕúmalarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda. Spor 1 . Azerbaycan birçok uluslararasÕ organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. Azerbaycan’da sporu. So÷uk savaú döneminde ise kitle sporunun yanÕnda elit spora da çok önem verilmiútir. Sosyalizm. spor yönetimini ve spor bilimlerini Sovyet döneminde ve sonrasÕnda karúÕlaútÕrmalÕ olarak incelemek ve iki dönem arasÕndaki farklÕlÕklarÕ tartÕúmaktÕr. ÖZET Bu çalÕúmanÕn amacÕ. Görüúmeler. Spor Yönetimi. Dünya ve Avrupa úampiyonu olmuúlardÕr. günümüzde Türkiye’deki sportif yapÕlanmaya benzer bir úekilde yönetilmektedir.1. Birçok AzerbaycanlÕ sporcu Sovyetler Birli÷i milli takÕmlarÕ içinde Olimpiyat. ÇalÕúmada literatür taramasÕ ve mülakat (görüúme) tekni÷i kullanÕlmÕútÕr. úimdiye kadar birçok spor uzmanÕ hazÕrlamÕú ve bilimsel çalÕúma yapmÕútÕr. Bu dönemde sporun yapÕlÕú amacÕ de÷iúmiú. spor yöneticisi.

However. sport writer. sport manager. trainer or teacher of physical education. Key Words: Azerbaijan. Soviet Union especially aimed in sport to grow up healthy population and to increase efficiency of labor force until World War II. In the first years of independence the economic and political instability of the country has effected to sport. number of scientific researchs improved. Sport became an activity to made by Azerbaijani citizens’s conveniently. sport management and sport sciences. A lot of Azerbaijani sportmen won Olympic. In Soviet era. nowadays there is a sport management structure which is similar to Turkey’s sport management structure. Azerbaijan State Academy of Physical Education and Sport (which is the sole sport academy of country involved in bachelor and master level education) has been educated so many physical education specialists and created serious number of scientific studies until now. Besides.2. the sport has been managed centrally during Soviet era. World and European Championships in Soviet Union national teams. Through the government support into sport. Socialism. Azerbaijan have got very important achievements in many international sport organizations. Sport Management. During Cold War era. elite sport was given importance as well as the mass sport. Sport. These triumphes were especially gained on individual sports. Soviet Union. the goal of the sport has been changed into a tool which is used to show of power of the regime. SUMMARY Sport In Azerbaijan During Soviet Era And Post Soviet Era The aim of the study is to research comperatively sport. mass sport has been paid more attention especially of the establishment of socialism. 2 . Interviews were made with 20 people in total sport scientist. Literature scanning and interview techniques have been used on this study. Azerbaijan started to show herself since the middle of 1990’s in the sport field. in Azerbaijan during Soviet era and post Soviet era and to discuss differences of two eras. a lot of international sport organizations were held in Azerbaijan. In this period. Also.

ülkemiz bu süreçte bir köprü görevi görecek ve bu çerçevede yapÕlacak bilimsel çalÕúmalar daha da de÷er kazanacaktÕr. Türkiye ve Türk Cumhuriyetleri ile olan iliúkilerini daha da güçlendirmek istemektedirler. gerekse Avrupa Birli÷i her geçen süreçte. bu çalÕúmanÕn önemli bir boúlu÷u doldurmada ilk adÕm olmasÕ hedeflenmektedir.3. 3 . Bu araútÕrmanÕn amacÕ. AyrÕca. GøRøù ve AMAÇ II. bu iliúkilerde önemli bir yere sahiptir. Türk DünyasÕ ile gerçekleúecek olan iliúkiler de Türkiye’nin bu co÷rafyayÕ daha iyi tanÕmasÕndan dolayÕ. “ Sovyet Dönemi ve SonrasÕnda Azerbaycan’da Spor. sporda devlet politikalarÕ ve Azerbaycan’da spor bilimleri ile sÕnÕrlandÕrÕlmÕútÕr. Türk Cumhuriyetleri ile olan tarihsel ba÷larÕ bu ülkelere daha da yakÕnlaúmasÕna neden olmuútur. özellikle Sovyet hakimiyeti sÕrasÕnda ki sporun durumu ile ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra ki sporun durumu araútÕrÕlarak. bu iki dönem arasÕndaki farklÕlÕklarÕ ortaya çÕkarmaktÕr. Türkiye’nin. Spor Yönetimi ve Spor Bilimleri” bu çalÕúmanÕn konusunu teúkil etmektedir. Azeri Sporu’nu her yönüyle incelemek. Sovyet döneminden günümüze. Bu alanda çalÕúan bilim adamlarÕnÕn ve yapÕlan bilimsel çalÕúmalarÕn yetersizli÷inden dolayÕ. gerek Amerika Birleúik Devletleri. bazÕ spor branúlarÕnÕn geliúim süreci ve günümüzdeki durumu. bu çalÕúma sayesinde Azerbaycan ile olan sportif iliúkilerimiz güçlenece÷i için bu çalÕúmanÕn önemi daha da artacaktÕr. Birçok ülke ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte yeni arayÕúlar içine girmiútir. Dünya SavaúÕ’nÕn bitmesiyle birlikte. Bu kapsamda sportif iliúkilerde önem kazanmaktadÕr. So÷uk Savaú dönemine girilmiú ve iki kutuplu dünya düzeni meydana gelmiútir. Günümüzde. Türkiye konumu itibariyle hem Orta Do÷u hem de baúta Türk Cumhuriyetleri olmak üzere ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanan ülkeler ile iliúkiler geliútirmeye çalÕúmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i’nin da÷ÕlmasÕyla. dünyanÕn dengeleri de÷iúmiú ve birçok ülke ba÷ÕmsÕz hale gelmiútir. AraútÕrmanÕn çerçevesi. Hem co÷rafi açÕdan hem de sosyo-kültürel açÕdan Türkiye’ye daha yakÕn olan Azerbaycan.

Sovyet dÕúÕ araútÕrmacÕlarÕn çalÕúmalarÕndan da istifade edilmiútir. Azeri vakÕf ve dernekler ile Türkiye’de ikamet eden bazÕ Azeri vatandaúlarÕnÕn deste÷i de alÕnmÕútÕr.ÇalÕúma. spor yazarÕ ve beden e÷itimi ö÷retmeni olan toplamda 20 kiúi ile mülakatlar yapÕlmÕútÕr. internet. AraútÕrma Mülakat Formu. spor yöneticisi. Sovyet dönemi Azerbaycan’da ve ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde uygulanan devlet politikalarÕ incelenmiútir. 7’si olimpik olmayan toplamda 24 spor branúÕnÕn geliúim süreci ve günümüzdeki durumlarÕ üzerinde durulmuútur. Azerbaycan’da Spor Yönetimi ve Azerbaycan’da Spor Bilimleri olmak üzere üç ana bölümden oluúmaktadÕr. Son ana bölümde ise. Bu nedenle araútÕrmada ba÷ÕmsÕz olan kiúi ve kurumlarÕn deste÷i ile açÕk ve net bilgilere ulaúÕlmaya çalÕúÕlmÕútÕr. yazÕlÕ bilgiler Sovyetler dönemini yaúamÕú olan kiúiler ile yapÕlan mülakatlar ile desteklenmiútir. økinci bölümde ise. yeterli bilgi toplama ve görüúme sürecinde yaúanan zorluklarlardÕr. AyrÕca. AyrÕca. AraútÕrma literatür taramasÕ ve mülakat tekni÷i ile yapÕlmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i’nde. Bilimsel bir araútÕrmada. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu ve Azeri Türkçesi Spor Terminolojisi ile ilgili çalÕúmalarda ekler kÕsmÕnda sunulmuútur. 17’si olimpik. ølk bölüm olan Azerbaycan’da Spor kÕsmÕnda. Bakü’de spor bilimcisi. Azerbaycan’da Spor Bilimleri kapsamÕnda Spor Bilimleri üzerine e÷itim veren Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ve bu alandaki di÷er kuruluúlar incelenmiútir. AraútÕrma sürecinde birtakÕm zorluklarla karúÕlaúÕlmÕútÕr. antrenör. YÕrlardÕr kapalÕ bir sistem içinde yaúayan Azerbaycan halkÕnÕn 4 . Bu zorluklarÕn baúÕnda araútÕrmanÕn yerinde yapÕlabilmesi için yaúanan ulaúÕm zorlu÷u gelmektedir. Azerbaycan’da Spor. AraútÕrmada sadece Sovyetler tarafÕndan yayÕnlanan kaynaklarla yetinilmemiú. siyasi/idari görevleri olan kiúilerden elde edilecek bilgilerin. Bakü’deki Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ve Ahundov Kütüphanesi ile Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi (TøKA)’nden yararlanÕlmÕútÕr. bu kiúilerin konumlarÕ/angajmanlarÕ nedeniyle gerçe÷in sÕnÕrlÕ ve yanlÕ olmasÕ muhtemeldir. AyrÕca. Di÷er önemli bir zorluk ise. AraútÕrma sürecinde.

Bu çalÕúmada spor üç makro düzlemde incelenmiútir. Sovyet Dönemi ve SonrasÕnda olarak incelenen bu üç ana baúlÕk. Spor. birçok yönüyle ve birçok baúlÕkta incelenebilecek bir faaliyettir. AraútÕrmanÕn güvenilirli÷i için ve yapÕlan görüúmelerde yeterli bilgilere ulaúmak için bu güveni sa÷lamak kaçÕnÕlmaz olmuútur. altÕ bölüm halinde sunulmuútur. 5 . Azerbaycan’da Spor.güvenini kazanmak önemlidir. Azerbaycan’da Spor Yönetimi ve Azerbaycan’da Spor Bilimleri bu çalÕúmanÕn problemati÷ini oluúturmaktadÕr.

Rusça. ùuúa ülkenin önemli úehirleridir (106:7).wikipedia. Naftalan. Ülke Orta Asya. Para birimi ise Manat’tÕr (10:13). Ermenistan. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler. %3-4'ü HÕristiyandÕr (ço÷unlu÷u Rus Ortodoks Kilisesi. Azerice’nin resmi dil oldu÷u ülkede. spor ile iliúkilendirilmeye çalÕúÕlmÕútÕr. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler Resmi adÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’dir. 21. Lezgice ve Gürcüce’de konuúulan diller arasÕndadÕr. Azerbaycan’Õn 1919’daki ölçümlere göre yüzölçümü 94. Azerbaycan’Õn %93.3. Co÷rafi YapÕ Azerbaycan. Baúkenti Bakü’dür.4’ü Müslüman. SumgayÕt. %2. Sosyo-Kültürel YapÕ ve Siyasi ve ødari YapÕ baúlÕklarÕ incelenmiútir. %2. 1989’da %84.2009). Toplam 60 kaza ve 45 úehir mevcuttur. Demografik YapÕ.127 km² iken.2.3’ü Ermeni Ortodoks.1. Ülke sÕnÕrlarÕnÕn toplam uzunlu÷u 3660 km’dir (10:15). pratikteki taraftar oranlarÕ çok daha düúüktür (www. Guba. kuzeyde Da÷Õstan da÷larÕ. Azerbaycan. güneyde Aras nehri ile Karada÷’Õn etekleri ve Lenkeran da÷larÕ. Azerbaycan’da Müslüman nüfus oranÕ 1959’da %71.5’u Rus Ortodoks. Co÷rafi YapÕ. Mingeçevir.2 (19:64) iken. Ekonomik YapÕ.org. 38º-25º kuzey enlemleri ile 44º-50º do÷u boylamlarÕ arasÕnda bulunur. %1. Türkiye ve Da÷Õstan Özerk Cumhuriyeti’dir (10:13).8’i di÷er dinlerden oluúmaktadÕr (10:13). 1979’da %82. 2005 yÕlÕ verilerine göre. Lenkeran.7. özellikle. günümüzde 86. ùeki.05. 1970’de %78. KomúularÕ Gürcistan. Hankendi. Bu yapÕlar incelenirken.1. GENEL BøLGøLER Genel Bilgiler baúlÕ÷Õ altÕnda. Gürcü Ortodoks Kilisesi ve Malakan). 6 . Gence. Ali BayramlÕ. Ermenice.4. batÕda Gürcistan ile Gökçe Gölü’nün sahilleri. 4. øran.600 km²’dir (75:410). Fakat Azerbaycan'da dinsel ba÷lÕlÕk nominal oldu÷u için. Ortado÷u ve Ön Asya’nÕn ortasÕnda Kafkas da÷larÕnÕn güneydo÷u yamaçlarÕnda yer almaktadÕr. 2009 yÕlÕndaki resmi rakamlara göre ise halkÕn %96'sÕ Müslüman (ço÷unlu÷u ùii). 4.

do÷uda Hazar Denizi ile sÕnÕrlanmÕútÕr (19:31). Türkiye ile do÷rudan sÕnÕrÕ ancak Nahçivan Özerk Bölgesi ile olan 11 km’lik bölgedir (41:43). Azerbaycan, Nahçivan Özerk Bölgesi ile Da÷lÕk Karaba÷ Özerk Yönetim Birimi’ni de içine almaktadÕr. TopraklarÕnÕn %50’si da÷lÕk alanlardan oluúan Azerbaycan, denizden 657metre yükseklikte bulunmaktadÕr (10:15). Azerbaycan iklimi dünyadaki 11 çeúit iklimden dokuzuna sahiptir (103:38). Azerbaycan, yeraltÕ kaynaklarÕ bakÕmÕndan da oldukça zengin bir ülkedir. Ülke arazisinin %70’i petrol ve do÷algaz rezervleri bakÕmÕndan yüksek potansiyele sahiptir. Üretime baúlanÕldÕ÷Õ yÕllardan itibaren petrol rezervlerinin 2/5’sinden biraz fazlasÕ, do÷algaz rezervlerinin ise 1/5’i tüketilmiútir. Petrol ve do÷algaz yataklarÕ Azerbaycan için, önemli gelir kayna÷Õ olmakla birlikte, ülkeyi büyük güçlerin nüfuz mücadelesinin ortasÕnda bÕrakmaktadÕr (10:16).

4.3. Demografik YapÕ

Azerbaycan’Õn verdi÷i resmi istatistiklere göre 1919 yÕlÕnda nüfusu 4.6 milyon iken, Sovyet istatistiklerine göre 1926 yÕlÕnda 2.3 milyon olarak tespit edilmiútir. Bu yÕlda nüfusun %71’ini Azeriler oluúturmuútur (88:61). Azerbaycan’Õn nüfusu 1940’da 3.3 milyon, 1959’da 3.7 milyon, 1970’de 5 milyon, 1979’da 6 milyon, 1989’da 7 milyon (93:196), 1992’de 7.2 milyon (43:15), 1993’te 7.3 milyon, 1998’de 7.5 milyon (75:401), 2006’da 7.9 milyon (88:34), 2009’da Temmuz ayÕ tahmini nüfus 8.2 milyon (www.cia.gov, 16.05.2009), nüfus artÕú oranÕ ise, 1959-70 yÕllarÕ arasÕnda %2 (10:17), 1990’da %1.6 (19:45), 1994’te %0.9 (106:8), 1995-2000 yÕllarÕ arasÕnda %0.4 (88:43), 2000-2003 döneminde %0.8 (10:17) iken, 2009 yÕlÕnda %0.7 olaca÷Õ tahmin edilmektedir (www.cia.gov, 16.05.2009). Nüfus artÕú hÕzÕndaki bu düúüúün sebepleri, do÷um oranÕnÕn 1990’da 1000 kiúi baúÕna 26.3 iken 2003’te 14’e düúmesi ve 1990’lardaki göçtür. Ölüm oranÕ ise 1990’dan 2005 yÕlÕna kadar sabit kalmÕútÕr (10:17). Günümüzdeki do÷um oranÕ 1000 kiúi baúÕna 17.6 iken, ölüm oranÕ ise 2008 verilerine göre 1000 kiúi baúÕna 8.3’tür (www.cia.gov, 16.05.2009). 1998 yÕlÕna gelindi÷inde nüfusun %30’unu 0-14 yaú grubu, %60’ÕnÕ 15-64 yaú grubu, %10’unu da 65 yaú ve üzeri (88:43) oluúturmakta iken, 2005 yÕlÕnda ise %26.4’ünü 0-14 yaú grubu, %65.7’sini 15-64 yaú grubu, %7.8’ini de 65 yaú ve üzeri oluúturmaktadÕr (10:17). Günümüzde ise, %23.9 0-14 yaú grubunu, %69.4 15-64 yaú

7

grubunu, %6.7 ise 65 yaú ve üzeri yaú grubunu oluúturmaktadÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). 2005 yÕlÕnda nüfusun %97’si okuma yazma bilmekte iken (10:17), günümüzde bu oran %98.8’e ulaúmÕútÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). Ortalama yaúam süresi 1995’te 69.5 (106:8), 1998’de 68.5 (103:39), günümüzde 66.6’dÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). 1998 yÕlÕnda nüfusun %75’i ùii, %25’i Sünni’dir (75:413). 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise nüfusun %70’i ùii, %30’u ise Sünni Müslümanlar’dan oluúmaktadÕr (10:17).

Azerbaycan’da kÕr-kent nüfus de÷iúimi özellikle Sovyet döneminde sürekli kent nüfusu lehinde geliúmiútir. Kent nüfus oranÕ; 1860’da %22, 1926’da %28, 1939’da %36, 1959’da %48, 1970’de %50, 1989’da %53 ve 1991’de %54 olarak tespit edilmiútir. Özellikle úehirsel yerleúmelerdeki sanayi, e÷itim, kültür ve sosyal refah düzeyinin de÷iúme göstermesiyle birlikte, kÕrsal yerleúmelerden úehirlere göçler devam etmiú ve sürekli olarak úehirsel nüfus artmÕútÕr. 1991 yÕlÕna gelindi÷inde, toplam nüfusun %54’ü úehirlerde yaúarken, kÕrsal nüfus oranÕ %46’ya düúmüútür. Bu de÷iúimde, Sovyet rejiminin küçük ölçekli köy yerleúmelerini da÷Õtarak, mevcut nüfusu daha büyük yerleúmelere yerleútirmesi büyük rol oynamÕútÕr (88:65). 1998 yÕlÕnda ise nüfusun %53’ü kentlerde, %47’si kÕrsal alanda yaúamaktadÕr (103:39). 2003 yÕlÕ rakamlarÕna göre nüfusun %51.5’i úehirlerde yaúamaktadÕr. 2008 verilerine göre nüfusun %52’si kentlerde yaúamaktadÕr (www.cia.gov, 16.05.2009).

Azerilerin yarÕya yakÕnÕnÕn yaúadÕ÷Õ kÕrsal kesimdeki nüfus artÕúÕ daha yüksektir. 2005 yÕlÕnda nüfusun %91’ini Azerilerin (Azerbaycan Türklerinin) oluúturdu÷u ülkenin en önemli özelliklerden biri, pek çok etnik grubu bünyesinde barÕndÕrÕyor olmasÕdÕr. ÇarlÕk RusyasÕ ve Sovyetler Birli÷i’nin nüfus ve göç politikalarÕ sonucunda Azerbaycan’a yerleúen Ruslar, ülkedeki (Lezgilerden sonra) ikinci büyük azÕnlÕk grubunu oluúturmaktadÕr. 1939 yÕlÕ RuslarÕn Azerbaycan’da en yüksek oranda bulundu÷u yÕldÕr. 1939 yÕlÕnda RuslarÕn toplam nüfus içindeki oranÕ %16.5’tir (10:17,18). 1990 yÕlÕna gelindi÷inde RuslarÕn oranÕ %7.9’a düúmüútür (106:7). 1998 yÕlÕnda nüfusun %87’si Azeri, %3.5’i Rus, %3’ü Ermeni, %6.5’i ise di÷er milletlerden oluúmaktadÕr (75:410). Karaba÷ sorunu Ermenilerin büyük çapta

8

Ermenistan’a göç etmesi sonucunu do÷urdu÷u için gerek Bakü’de gerekse SumgayÕt’taki Ermeni nüfusu çok azalmÕútÕr (42:100,101). RuslarÕn Azerbaycan’dan ve di÷er eski Sovyet ülkelerinden Rusya’ya göç hÕzÕ son 20-30 yÕlda artÕú göstermiútir. Bunun en önemli nedenlerinden biri, ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra ülkede yaúanan çatÕúmalar ve savaúlardÕr. Bir baúka nedeni ise, Azerbaycan’da yaúayan RuslarÕn, Sovyetler Birli÷i döneminde sosyo-ekonomik alanda elde ettikleri üstünlükleri yavaú yavaú kaybetme trendine girmiú olmalarÕdÕr. Tüm bu nedenlerden dolayÕ 1999 yÕlÕnda yapÕlan sayÕmlara göre Rus nüfus oranÕ %1.8’e düúmüútür. RuslarÕn do÷um oranÕ yaúadÕklarÕ ülkelerin yerli halkÕnÕn do÷um oranÕndan her zaman daha düúük olmuútur (10:18). Günümüzde Rus nüfus oranÕ 1.78’dir (www.wikipedia.org, 16.05.2009).

4.4. Ekonomik YapÕ

Azerbaycan ekonomisi büyük ölçüde 70 yÕl boyunca içinde bulundu÷u Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli÷i (SSCB)’nin ekonomik planlamalarÕyla

úekillendirilmiútir (10:22). Bu süreçte, Azerbaycan çevresindeki dünyadan ve son derece yapay bir úekilde do÷al evriminden uzaklaúmÕútÕr. Gerek Rusya ile gerekse di÷er cumhuriyetler ile ekonomik iliúkilerin özelli÷ini bozan ve pazar güçlerini baskÕ altÕna alan bir ekonomik sistem uygulanmaya baúlanmÕútÕr (105:95). Bu nedenle 1991 yÕlÕnda ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazandÕ÷Õnda, Azerbaycan komünist sistemin bÕraktÕ÷Õ pek çok ekonomik problemle yüz yüze gelmiútir. Sovyetler Birli÷i, ülkeyi oluúturan cumhuriyetleri entegre etmeye çalÕúmÕútÕr. Böylelikle hem ülkelerin kendi kendine yeterli olmamasÕ sa÷lanarak Sovyetlerin gelece÷i güvence altÕna alÕnmÕú, hem de daha verimli bir üretim sa÷lanmÕútÕr. Bu do÷rultuda Azerbaycan, merkezi planlama neticesinde bir tarÕm ülkesi haline getirilmiútir. Sanayi ise aynÕ stratejiye ba÷lÕ olarak kendi kendine yetersiz kÕlÕnarak büyük ölçüde di÷er cumhuriyetlere ba÷ÕmlÕ hale getirilmiútir. Bu nedenle ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕnÕn ardÕndan Azerbaycan, komünist ekonomiyle uzun süre yönetilmiú di÷er ülkelerde oldu÷u gibi, pek çok alanda sorunlarla karúÕ karúÕya kalmÕútÕr. Fiyatlar hÕzla artmÕú, enflasyon yükselmiútir. Demokratik sisteme geçiú sÕrasÕnda ortaya çÕkan siyasi istikrarsÕzlÕk ve çekiúmeler, 1988 yÕlÕnda Ermenistan ile baúlayan Karaba÷ sorununun yarattÕ÷Õ savaú

9

durumu, zaten zor durumda olan ekonomiyi olumsuz yönde etkilemiútir. BunlarÕn yanÕ sÕra Sovyetler Birli÷i’nin da÷ÕlmasÕyla Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) pazarlarÕnÕ da kaybetmesi Azerbaycan’Õn dÕú ticaretini dar bo÷aza sürüklemiútir (10:22,23).

Azerbaycan Hükümeti Ekonomik Reform ProgramÕ çerçevesinde, Haziran 1991’de “Ekonomik Ba÷ÕmsÕzlÕk Temeli HakkÕnda Kanun”u çÕkararak serbest piyasa ekonomisine geçiú sürecinde ilk adÕmÕ atmÕútÕr. “Toprak Kanunu” ile çiftçilerin toprak sahipli÷i yasal temele oturtulmuútur. Bu süreçte bunlar gibi daha birçok kanun çÕkarÕlmÕútÕr (106:14). Küresel ekonomiye entegre olmak ve yabancÕ sermayeyi çekebilmek için 1992 yÕlÕnda UluslararasÕ Para Fonu (IMF)’na üye olmuú, 1994 sonlarÕnda IMF ile görüúmeler baúlatÕlmÕú, IMF ile yapÕlan görüúmelerden sonra, esas amacÕ enflasyonun düúürülmesi ve manatÕn de÷erinin sabitleútirilmesi olan program 1995 yÕlÕnda uygulamaya konulmuútur. Da÷Õlma ve savaú sonrasÕnda ortaya çÕkan sorunlar nedeniyle milli gelirin büyüme hÕzÕ birkaç yÕl boyunca negatif de÷erlerde seyretmiú, enflasyon dört haneli rakamlara çÕkmÕútÕr. Milli gelirin büyüme hÕzÕ 1993’te % -23.1, 1994’te % -19.7, 1995’te % -11.8 olarak kaydedilmiútir. MayÕs 1994’te Ermenistan ile gerçekleútirilen ateúkes sonrasÕnda ancak 1996 yÕlÕnÕn ikinci yarÕsÕndan itibaren büyüme baúlamÕú, %1.3’lük pozitif büyüme hÕzÕna ulaúÕlmÕútÕr. Milli gelirin büyüme hÕzÕ 1997’de %5.8, 1998’de %10, 1999’da %7.4, 2000’de %11.4 olmuútur. 2004 yÕlÕnda ise bu oran %9.8 olarak gerçekleúmiútir. Büyümenin en önemli nedeni, petrol ve ba÷lÕ sektörlerdeki yabancÕ yatÕrÕmlar olmuútur. Topraktaki özelleútirmenin kÕsmi olarak devam etmesine ra÷men tarÕm sektöründe de pozitif büyüme gerçekleúmiútir (10:23,24). Milli gelir, 2006’da %30.5, 2007’de %23.4, 2008’de ise %11.6 oranÕnda büyüme göstermiútir (www.cia.gov,

16.05.2009).

Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda çok yüksek de÷erlere ulaúan enflasyon, 1995’te baúlatÕlan istikrar programÕ sonrasÕnda iniúe geçmiútir. 1991’de %329.7 olan enflasyon, 1992’de %1672.4, 1993’te %1129.1, 1994’te %1666.5 olmuútur. 1995’te %411.8, 1996’da %19.8 olan oran, 1997’de %3.6’ya, 1998’de -0.8’e, 1999’da 8.6’ya düúmüútür. 2004 yÕlÕ enflasyonu ise %4.6 olmuútur (10:24). 2008 yÕlÕ

10

2008 yÕlÕnda ise 9000$ olmuútur (www.6 olarak gerçekleúmiútir (www.192). özellikle Stalin döneminde baskÕlar had safhaya ulaúmÕútÕr. bunlar arasÕnda edebiyat ve özellikle úiirsellik ve opera-balenin öne çÕktÕ÷Õ görülmektedir. ülkenin zengin petrol kaynaklarÕna ra÷men fakirlik sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamaktadÕr ve ülkedeki gelir da÷ÕlÕmÕnda adaletsizlikler mevcuttur. Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra kapitalizm ile tanÕúÕnca birçok sosyal ve ekonomik problemle karúÕ karúÕya kalmÕútÕr (93:191.2009).5. 21. Ülkede kiúi baúÕna düúen milli gelir 1998 yÕlÕnda 317$ (103:41) iken. ùiirsellik tek baúÕna ve çok güçlü bir biçimde belirgin bir Azeri özelli÷idir (42:201). Günümüzde bu problemlerin birço÷u devam etmektedir. Kiúi baúÕna düúen gelir 2006 yÕlÕnda 6600$. Nüfusun hemen hemen yarÕsÕ. konaklama ve iú gibi imkanlar devlet tarafÕndan karúÕlanmÕútÕr.enflasyon oranÕ %21. yazarlar ideolojik propaganda araçlarÕ haline getirilmek istenmiútir (10:30. Dünya SavaúÕ sÕrasÕnda 600 bin AzerbaycanlÕ 11 . Yönetici elitler iú dünyasÕnda tekel oluúturmakta ve zenginlikten paylarÕnÕ fazlasÕyla almaktadÕr (10:24).2009). YÕllar içinde ekonomide gerçekleúen görece iyileúmeye ra÷men halk hala ekonomik sÕkÕntÕlar içerisindedir.gov.31).gov.05. Muhammed Hüseyin ùehriyar ve Bahtiyar Vahapzade’de Azerbaycan’Õn önemli úairleridir. Azerbaycan’da. Azerbaycan topraklarÕnda önemli alim ve úairler yetiúmiútir. 4. Sovyet döneminde halkÕn %80’i orta sÕnÕfÕ oluúturmuútur. Sosyo-Kültürel YapÕ Azerbaycan’da önemli kültürel faaliyetlerin eskiden beri var oldu÷unu. AyrÕca. yüzyÕlÕn baúÕnda gerçekleúen Bolúevik Devrimi ile Azeri edebiyatÕ darbe almÕútÕr.800 dolar olmuútur (10:24).cia. Komünist Parti’yi desteklemeyen yazar ve aydÕnlar cezalandÕrÕlmÕú. 2004 yÕlÕnda 3. Sovyet döneminde sa÷lÕk. e÷itim. 70 yÕllÕk Bolúevik rejimi altÕnda. II.05. 20. yüzyÕlÕn baúlarÕnda Azerbaycan halkÕnÕn ço÷u yoksulluk sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamaktadÕr. 16.cia. 16. 2007 yÕlÕnda 8100$. BunlarÕn baúÕnda Nizami Gencevi ve Fuzuli gelmektedir. 2001 rakamlarÕna göre nüfusun %17’si aúÕrÕ derecede fakirdir.

genç hayatÕnÕ kaybetmiútir (11:11). kaçamayan ya da razÕ olmayanlar infaz ya da sürgünle temizlenmiúlerdir (105:196). 56 bin aydÕnÕ ise tutuklamÕú ve Sibirya’ya sürgüne göndermiútir. Rus olmayan. 1937 ve 1938 yÕllarÕnda. Çar ve Sovyet rejimleri süresince etnik temizlik yapÕlmÕútÕr. Bu yÕllarda 3 milyon nüfusa sahip Azerbaycan için. Stalin 26 bin aydÕnÕ öldürmüú. Marx dini “halkÕn afyonu” olarak kötülemiútir. Stalin yönetimi. Stalin korkak bir nesil yetiútirtmiútir. Türk gruplarla ilgili tasfiyelerde Panturanizm. Stalin. Proleterya enternasyonalizmi adÕ altÕnda 70 yÕllÕk bir RuslaútÕrma siyaseti güdülmüútür. Panislamist diye öldürmüúlerdir. Bu kapsamda 1937-38 yÕllarÕnda Azerbaycan aydÕnlarÕ Stalin tarafÕndan cezalandÕrÕlmÕú ve eski kitaplar yakÕlmÕútÕr. 1918-1920 arasÕndaki Milli Azerbaycan Cumhuriyeti Türkiye’ye ve Avrupa’ya çok fazla ö÷renci göndermiútir. kültürel bakÕmdan elit katliamÕ olmuútur. Yo÷un baskÕlar altÕnda olan halk úehitlerinin ismini dahi a÷ÕzlarÕna alamamÕú. ölüm ve hapis cezalarÕna çarptÕrmÕútÕr (110:133). Bundan daha önemlisi. Stalin. Dini kurumlar ona göre “sömürüyü korumaya ve emekçi sÕnÕfÕnÕn uyuúturulmasÕna hizmet eden burjuva reaksiyonunun 12 . 1930’lu yÕllarda tarihe “büyük temizlik” adÕyla geçecek olan.73. dini ve bölgesel bütün önderleri sürgün. gidemeyen. “halk düúmanÕ” olarak damgalanmÕú pek çok kimsenin tutuklanmasÕ ve yargÕlanmasÕ emredilmiútir (112:13). alanlar ise Pantürkist diye suçlanÕp öldürülmüúler veya Sibirya’ya sürgüne gönderilmiúlerdir.21. en kültürlü kiúiler. kendisine ve rejime muhalif olan veya muhalefet potansiyeline sahip olan siyasi. emperyalist ülkelere hizmet gibi suçlamalarla tasfiye ederken.74). Azerbaycan’Õ milli kökünden koparmak amacÕyla iki defa alfabesi de÷iútirilmiútir. gizli servisçe tamamen elenmiú. 1936. (11:11. Her akÕllÕ ve zeki insanÕ Pantürkist. bu kiúileri Azerbaycan halkÕna önderlik etmesinler diye öldürtmüútür. Stalin zamanÕnda mezar taúlarÕ parçalanmÕútÕr. ülkenin sosyo-kültürel hayatÕna darbe vurmuútur. TanrÕ düúüncesini “düúünülemez bir rezillik” olarak kÕnamÕútÕr. Lenin ise. Komünist Partisi içindeki muhaliflerini devrim düúmanlÕ÷Õ. Pantürkizm ve Türkiye casuslu÷u gibi kavramlarÕ kullanmÕútÕr (17:440). en iyi e÷itim görmüú. bu orandaki aydÕn ve yetiúmiú insan kaybÕ.20.

“Milli dillerin geliútirilmesi. Türk co÷rafyasÕ.279 (57:154) iken.organlarÕ” olmuúlardÕr (57:150). 1980’li yÕllara gelindi÷inde.geliútirilmesi” için bütçeden büyük fonlar ayÕrmÕútÕr. Çok uluslu karmaúÕk bir nüfusu bir arada tutmayÕ amaçlayan Sovyetler Birli÷i sistemi oldukça özgün bir 13 . 1980’li yÕllara gelindi÷inde bu sayÕ 1000’lere düúmüútür (35:163). Bu yÕllarda Stalin tarafÕndan RuslaútÕrma çalÕúmalarÕ hÕzlanmaya baúlamÕútÕr. Ulusal güvenlik ve askeri konularda ayrÕcalÕklar yapÕlmÕú. Bu yaklaúÕm “böl ve yönet” ilkesinin uygulamaya geçirilmiú örneklerini teúkil etmektedir (105:45). etnik enstitülerin kurulmasÕ ve etnik kültürün -siyasi yönü hariç. bölgenin do÷al özelliklerine uygun olmayan úekilde düzenlenmiú. özellikle økinci Dünya SavaúÕ’ndan sonra da Sovyet zaferi ve kahramanlÕ÷ÕnÕn Rus halkÕna mal edilmesi ve ÇarlÕk Rusya tarihinin olumlanmasÕ gibi birtakÕm kültürel ö÷eler öne çÕkmÕútÕr. yurdundan de÷iúik bölgelere sürgünü ve yine milyonlarca insanÕn sömürü amacÕyla Türk ülkelerine yerleútirilmesiyle devam etmiútir (19:60. 40 yÕldan çok süren yo÷un bir propagandaya ra÷men. 1920’lerde bazÕ cumhuriyetlerde yerel liderlerin de÷iútirilmesi ile baúlayan tasfiye hareketi. ÇarlÕk RusyasÕ’nda 1913 yÕlÕnda cami sayÕsÕ 26. Azerbaycan’da toplam 18 cami bulunmaktadÕr (24:158). 1935 yÕlÕndan itibaren ise Sünni ve ùii camileri sistemli bir biçimde kapatÕlmaya baúlanmÕútÕr. Rusya’da. 1988 yÕlÕna gelindi÷inde ise. kuruluúunun ilk on yÕlÕnda büyük çapta etnik bir temele dayanarak yeni düzenlemeler gerçekleútirmiú ve 1930’lu yÕllara gelindi÷inde Sovyet hükümeti. Bütün bu faaliyetler içinde dinin hiçbir rol oynamamasÕna özen gösterilmiútir. e÷itimin bunlarla yapÕlmasÕ. hükümet insanlarÕn derin ve köklü inançlarÕnÕ engelleyememiútir (112:27). aynen 1917 yÕlÕndan önceki dönemlerdeki gibi safiyetini korumuútur (31:25). 1920’den önce Azerbaycan’da 2000 kadar cami ile 786 mektep ve medrese bulunmasÕna ra÷men 1928 yÕlÕnda yapÕlan bir araútÕrmada cami sayÕsÕnÕn 1369’a düútü÷ü tespit edilmiútir. ulusal destanlarÕn kahramanlarÕnÕn (örne÷in. øslam. SSCB. RusçanÕn yeniden önem kazanmasÕ. Azerbaycan’da Dede Korkut) kitaplardan çÕkarÕlmasÕ. Rus kökenli olmasÕna dikkat edilmiútir. etnik cumhuriyetlere bölünmüútür. Sovyetlerde Türk uluslarÕ arasÕnda iletiúimi azaltmak amacÕyla dil ve alfabe reformlarÕ yapÕlmÕútÕr. Kalan camilerin hemen hepsi 1935-1938 yÕllarÕ arasÕnda kapatÕlmÕútÕr (110:154).61). milyonlarca insanÕn. idari tayinlerde Slav ÕrkÕndan.

AynÕ zamanda Sovyet sistemi Komünist Partisi vasÕtasÕyla federal yapÕyÕ sürekli zorlayan aúÕrÕ merkeziyetçi bir siyasi rejime dayanmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i döneminde ise Azerbaycan’da e÷itim. Sovyetler. her alanda oldu÷u gibi e÷itim alanÕnda da uzun süre Sovyetler Birli÷i’nin etkisi altÕnda kalmÕú ve ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕnda kendi e÷itim programÕnÕ geliútirmeye çalÕúmÕútÕr. dolayÕsÕyla ders programlarÕna dini ve milli kimlik yansÕtÕlamamÕútÕr. di÷er tarafta federal yapÕ ve idari sistem etnik temelde örgütlenmiútir. Sovyet öncesi Azerbaycan’Õnda çocuklara beú yaúÕndan baúlayarak medreselerde øslami e÷itim verilmiútir. Azerbaycan. Bir tarafta Marksist-Leninist bir enternasyonalizm do÷rultusunda uluslar üstü bir Sovyet toplumu ve vatandaúÕ yaratÕlmaya çalÕúÕlmÕú. 19. Azerice ve di÷er diller Rusça seviyesine yaklaúamamÕúlardÕr. Bu dönemde Azerice okuyup yazabilenlerin oranÕ. ÇarlÕk döneminde müslüman Türk halkÕ önce zorla 14 . Lenin-Stalin-Kruúçev-Brejnev dönemlerinde izlenen kültür politikalarÕnda bazÕ önemli de÷iúimler olmakla birlikte genelde etnik-ulusal tarih ve kültürün Sovyet ö÷retisi dÕúÕna çÕkmasÕ ve 1917 öncesine dönmesi engellenmiútir (42:37-39). Tüm Sovyetler Birli÷i co÷rafyasÕnda bilimsel geliúmeleri takip eden ders kitaplarÕ okutulmuú. Ancak. özellikle Türkleri RuslaútÕrmak için daha yo÷un çaba göstermiútir. Azerbaycan’daki yüksek okullarda da ö÷renim dili Azerice olmuú ve Rusça ikinci planda kalmÕútÕr. ÇarlÕk Rusya’sÕ döneminde ortaokullarda Azerice e÷itim yapÕlmasÕ ve Azerice e÷itim yapan üniversitelerin kurulmasÕ yasaklanmÕútÕr. ancak tek tip olan bu kitaplarda de÷iúiklik yapmak imkansÕz hale gelmiú. yüzyÕlÕn sonlarÕnda medrese e÷itiminin yerini seküler okullar almaya baúlamÕútÕr. özellikle kadÕnlar arasÕnda çok düúük kalmÕútÕr. AyrÕca Rusça e÷itim veren okullarÕn kalitesi daha yüksek olmuútur (10:32. Sovyet döneminde ö÷rencilerin kendi dillerinde e÷itim almalarÕna ve kültürlerini geliútirmelerine izin verilmiútir (42:33). merkezi sistem tarafÕndan standardize edilmiú.modele dayanmaktadÕr. bu yolla güçlü bir Marksist-Leninist propaganda yapÕlmÕútÕr. devlet kademelerinde Rusça dÕúÕndaki dillerin kabul görmemesi Rusça’yÕ baskÕn hale getirmiú. Rusça ikinci bir dil olarak ö÷renilmiútir.33). Sovyet istatistiklerine göre SSCB döneminde okuma yazama oranÕ 10-15 yÕl içinde %100’e çÕkmÕútÕr (10:32).

Karaba÷ sorunu ile birlikte Karaba÷ dÕúÕnda Ermenilerce iúgal edilen topraklar sebebiyle ülke 700’den fazla e÷itim kurumunu kaybetmiútir ki bu sayÕ toplam okul sayÕsÕnÕn beúte birine eúittir. Azerbaycan Bilimler Akademisi’nin 16 bilimsel araútÕrma merkezi bulunmaktadÕr (19:69. Bakü ve Hazar Üniversiteleri’nin yanÕnda.000. 18 yüksekokul ve bir de özel bir enstitü bulunmaktadÕr. 1990-91 ö÷retim yÕlÕnda ise. genel e÷itim kurumlarÕnda 1. Azerbaycan Bilimler Akademisi’nde 1988 yÕlÕnda. özel e÷itim kurumlarÕnda 61. 2003 yÕlÕ verilerine göre e÷itime yapÕlan harcama Gayri Safi Milli HasÕla’nÕn %3. %58’i ise orta ö÷renim görmüútür (88:65). Bu metodun en önemli aracÕ da dil olmuútur. Bu metod istenilen neticeyi vermeyince kültür yoluyla RuslaútÕrÕlmaya çalÕúÕlmÕútÕr. 1994-95 ö÷retim yÕlÕnda ise yüksek ö÷retimdeki ö÷renci sayÕsÕ 89. yüksek e÷itim kurumlarÕnda ise 100.100’e düúmüútür (106:8). 4326 tane de ortaokul bulunmaktadÕr (42:158).101).000. 4296 araútÕrmacÕ. AyrÕca. Azerbaycan ekonomik yetersizliklerden dolayÕ e÷itim sisteminin ÕslahÕnda güçlükler yaúamaktadÕr. 1989 yÕlÕ itibari ile de. 28 devlet üniversitesi ve 17 özel 15 .70.3’ünü (10:33).cia. Ülke de beyin göçüde yaúanmaktadÕr. Azerbaycan’da 1989-90 ö÷retim yÕlÕ içerisinde.000 ö÷renci bulunmaktadÕr. 4521 adet ilk ve orta dereceli okul.357.1’ini oluúturmuútur (www. 25 yaú üzerindeki toplam nüfusun %10’undan fazlasÕ yüksek ö÷renim mezunu olmuútur. medya ve ülkenin önde gelen bazÕ aydÕnlarÕ sürekli propaganda yapmÕúlardÕr (38:38-47).450.hÕristiyanlaútÕrÕlmak ve böylece RuslaútÕrÕlmak istenmiútir.05.2009). 1994 yÕlÕnda Azerbaycan’da 42 teknik okul. yüksek ö÷retimde ise 105. 2006 yÕlÕnda ise e÷itime yapÕlan harcama Gayri Safi Milli HasÕla’nÕn %2.gov. 17 adet yüksek ö÷renim kurumu bulunmaktadÕr.000. Bunlardan en büyü÷ü Azerbaycan Petrol ve Kimya Enstitüsü’dür. Sorun nedeniyle 100 bin ö÷renci ve 10 bin ö÷retmen mülteci durumuna düúmüú ve kamplarda yaúamaya baúlamÕútÕr (10:33). Dil üzerinde sürekli oynanmÕú ve Rusça’nÕn yaygÕnlaúmasÕ için Parti. 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise. 337 doktor. 2178 doktor olmaya aday kiúi bulunmaktadÕr. 1998 yÕlÕnda üniversite sayÕsÕ 19 olmuútur (75:413). 16. 107 akademi üyesi. ülkede 2676 ilkö÷retim okulu.100 ö÷renci ö÷renim görmüútür (88:65). 26 yüksek okul ve üniversite. 170’e yakÕn teknik lise. ølk ve orta dereceli okullarda yaklaúÕk 1. E÷itime ayrÕlan bütçe oldukça düúüktür.

tüm sömürenleri acÕmadan ezmek.8). Fakat 27 Nisan 1920’de Bolúevik ordularÕ Azerbaycan’Õ iúgal etmiúlerdir (17:634). yüzyÕlÕn baúlarÕnda. Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕnda e÷itim standartlarÕnda düúüú gözlenmektedir. Marksizmi ÇarlÕk Rusya’da uygulamaya koyduktan sonra. Siyasi ve ødari YapÕ ÇarlÕk RusyasÕ. 15 yaú üzeri nüfusun yalnÕzca %59’u dokuz yÕllÕk e÷itim görmüútür ki. 19. Zorunlu e÷itim süresi 11 yÕldÕr. Sovyetler Birli÷i 1957 yÕlÕna gelince 15 cumhuriyetten oluúan federe bir devlet haline gelmiútir (41:7. 31 Ocak 1924 tarihinde kabul edilen yeni Anayasa ile Sovyetler Birli÷i resmen kurulmuútur. Sovyet Marksizmi. bu oran Sovyetler Birli÷i döneminde %90 düzeyine çÕkmÕútÕr. 4000 civarÕnda yabancÕ ö÷renci de Azeri üniversitelerinde okumaktadÕr (10:33. Fransa. Azerbaycan 1922-1936 yÕllarÕ arasÕnda Kafkas ötesi Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti’nin bir üyesi olmuú.34). AyrÕca yurt dÕúÕnda ABD. Bolúevik ihtilalinden sonra 28 MayÕs 1918’de Azerbaycan’da Azerbaycan Türk Cumhuriyeti kurulmuútur. øngiltere.üniversite bulunmaktadÕr. her 10 bin kiúiden sadece 29’u üniversite mezunudur. Japonya. SSCB dönemindeki 15 ittifak cumhuriyetinden biri de Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’dir (37:12). 4. Türkiye gibi çeúitli ülkelerde okuyan yaklaúÕk 4000 Azeri ö÷renci bulunmaktadÕr. Marksizm-Leninizm olarak tanÕnmÕútÕr. mutlak bir monarúi ile yönetilmiútir. Nüfus içindeki üniversite mezunu sayÕsÕ da 1990-2002 yÕllarÕ arasÕnda yarÕ yarÕya düúmüútür. toplumun sosyalist teúkilatlarÕnÕ kurmak ve sosyalizmi bütün ülkelerde zafere ulaútÕrmak” úekilde ilan edilmiútir. Daha sonra. SSCB 2 AralÕk 1922’de ilk kuruluúunu gerçekleútirmiútir.6. Bolúeviklerin lideri olan Lenin. Rusya’da 7 KasÕm 1917’de gerçekleútirilen ve Rus takvimine göre “Ekim Devrimi” diye adlandÕrÕlan devrim sonucu. toplumun sÕnÕflara bölünmesini tamamen ortadan kaldÕrmak. 10 Temmuz 1918 yÕlÕnda Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti’nin ilk Anayasa’sÕ kabul edilmiútir. 1936’dan 16 . Beyannamenin birinci maddesinde sosyalist sistemin amacÕ: “ønsanÕn insanÕ her türlü sömürmesine son vermek. sosyalizm kurulmuú ve Marksist teori “Sosyalist anayasal sistem” ile uygulanmaya konulmuútur. Daha önce kabul edilen “Emekçi ve Sömürülen HalkÕn Haklar Beyannamesi” yeni Anayasa’nÕn baúlangÕç bölümüne konulmuútur.

Anayasa’ya göre. ifade. ÇarlÕk devrinde bütün milletler merkezi idareye boyun e÷miú ve her türlü hak-hukuktan mahrum iken. Birli÷in son Anayasa’sÕ kabul edilmiútir. “iúçilerin. AyrÕca sosyalist sanayinin kurulmasÕ. sosyal güvenlik gibi haklara geniú yer verilmiú. federal düzeyden baúlayan.18). Devletin yapÕsal özellikleri yanÕnda vatandaúlarÕn hak ve sorumluluklarÕ. “eúit haklara sahip Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri’nin serbestçe kabul ettikleri birli÷e dayanan federal devlet” olarak tanÕmlanmÕútÕr. dinlenme. kapitalist ekonomik modelin tasfiyesine. özerk vilayetlere ve özerk bölgelere kadar uzanan aúamalÕ bir yapÕdÕr. Sovyetler Birli÷i AnayasasÕ úeklen de olsa Sovyet cumhuriyetlerine istedikleri takdirde SSCB’den ayrÕlma hakkÕ vermiútir (63:85). Bu Anayasa’da sosyalist devlet sisteminin özellikleri açÕkça ortaya konmuútur. köylülerin ve aydÕnlarÕn. buna karúÕn din. oradan da özerk cumhuriyetlere. ÇalÕúma. federe cumhuriyetlere. Sovyetler Birli÷i’ndeki de÷iúik Õrk. Fakat bu onlarÕn politik haklar kazanmasÕ manasÕna gelmemiútir (37:17. Bu Anayasa’da devlet. devletin ekonomik temeli. 1936 AnayasasÕ’nÕn öngördü÷ü federal devlet modeli çok uluslu ve aúamalÕ federal yapÕyÕ içermiútir. Sovyetler Birli÷i’nin anayasal sürecinin en önemli aúamalarÕndan biri de 5 AralÕk 1936 tarihli. basÕn ve toplantÕ gibi özgürlükler. dil ve dinlere mensup milletlere ancak kendi dillerini ve kültürlerini yaúatma imkanÕ sa÷lanmÕútÕr. Bu model. üretim araçlarÕndan özel mülkiyetin kaldÕrÕlmasÕna ve insanÕn insan tarafÕndan sömürülmesine son veren sosyalist ekonomik modele dayanmaktadÕr. “Stalin AnayasasÕ”dÕr. cumhuriyetin tüm 17 .sonra da Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adÕnÕ almÕútÕr (19:34). Stalin’in ölümünden sonra 1936 AnayasasÕ’nda birçok de÷iúiklikler yapÕlmÕútÕr. 7 Ekim 1977 tarihinde Sovyetler Birli÷i’nin yasama organÕ olan. Anayasa temel hak ve özgürlüklere yer verirken daha çok sosyal ve ekonomik haklar üzerinde durmuútur. Anayasa’da devlet úekli. müúterek yaúamanÕn baúka formülünü bulmuúlardÕr. devrim karúÕtÕ güçlerin ortadan kaldÕrÕlmasÕ. “iúçilerin ve köylülerin sosyalist devleti”. seçim sistemi ve Anayasa’nÕn 2/3 oy çogunlu÷u ile Yüksek Sovyet tarafÕndan de÷iútirilebilece÷i Anayasa’da belirtilmiútir. batÕlÕ anlamda gerekli güvencelere ba÷lanmamÕútÕr. ola÷anüstü toplantÕsÕnda. sosyalist mülkiyet anlayÕúÕnÕn toplumun temeli olarak kabul edilmesi amaçlanmÕútÕr. Bolúevikler milletlere kendi arzularÕnÕ kendileri tayin etme hakkÕ vermeden. Yüksek Sovyet’in VII.

Sovyetler Birli÷i döneminde devlet sisteminin en belirgin özelli÷i. Komünist Parti ilk kez 1898 tarihinde Minsk’te yapÕlan bir kongrede kurulmuú ve daha sonra Lenin ve arkadaúlarÕnÕn gayreti ile 1912 yÕlÕnda Bolúevik (ço÷unluk) ve Menúevik (azÕnlÕk) olmak üzere ikiye ayrÕlmÕútÕr. Sovyetlerde toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕnda alÕnacak kararlarda Parti otoritesi hakim olmuútur. sadece Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi adÕnÕ almÕútÕr (37:19). SSCB’nin iç ve dÕú siyasetini belirler. tek partili siyasal yapÕlanmadÕr. iúçi sÕnÕfÕnÕn koruyuculu÷unu yapmakta. “Marksizm-Leninizm ö÷retisi ile silahlanmÕú Komünist Parti. SSCB AnayasasÕ’nÕn 6.milletlerinden olan emekçilerin ve tüm halkÕn devleti” olarak tanÕmlanmÕútÕr. Anayasa’nÕn öngördü÷ü devlet sisteminde kuvvetler ayrÕlÕ÷Õ ilkesine yer verilmemiútir. Sovyet halkÕnÕn büyük kuruculuk faaliyetine önderlik eder. Sovyetler devlet sisteminde Parti örgütü. Devletin tüm siyasi yapÕlanmasÕ. Yürütme yetkisi ve görevi Yüksek Sovyet tarafÕndan seçilen Bakanlar Kurulu tarafÕndan yerine getirilmiútir. “úuurlu. maddesinde.9). Rusya’da Ekim ihtilalinde üstün çÕkan Bolúevikler Partisi. Parti. mülkiyet iliúkilerini belirlemekte. demir gibi proleterya disiplini altÕnda birleúmiú militan bir teúkilat” olarak tanÕmlamÕútÕr. yönetim kadrolarÕnÕn atanmasÕ ve seçilmesini denetlemektedir. 1924 yÕlÕnda Sovyetler Birli÷i Komünist (Bolúevik) Partisi. Anayasa’da geçerli olan bu ilke dolayÕsÕyla. devlet organlarÕ yanÕnda toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕnda etkili olmuútur. toplumun geliúmesinin ana perspektifini. 18 . Bu bütünlü÷ü korumak için kendisini. 1932 yÕlÕnda ise Bolúevik isimi terk edilerek. Komünist Parti’nin toplumun önderi ve yönlendirici gücü oldu÷u úeklinde ifade edilmiútir. bu yetkiler fiilen Komünist Partisi Merkezi Komitesi’nin Genel Sekreteri (partinin baúÕ) tarafÕndan kullanÕlmÕútÕr. Anayasa’ya göre. Yüksek Sovyet’in BaúkanÕ yasalar gere÷i Devlet BaúkanÕ olmasÕna ra÷men. Partinin bu tekelci özelli÷i. Komünist Parti tek parçalÕ bir örgüttür. toplumda. dikey yetki devri söz konusudur. komünizmin zaferi u÷runa yapÕlan mücadeleye planlÕ ve bilimsel özellikler aúÕlar”. Devlet organlarÕ arasÕnda yatay bir yetki paylaúÕmÕ de÷il. Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi tarafÕndan oluúturulmuútur (41:8. YargÕ organÕ ba÷ÕmsÕz olmamÕú ve di÷er devlet organlarÕ gibi Parti örgütünün kontrolünde olmuútur.

azÕnlÕ÷Õn mutlak suretle ço÷unlu÷a tabi olmasÕ. Bu hiyerarúik özellikten dolayÕ devlet yönetimi ve toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕ. bölgeler.11). SSCB Komünist Partisi. Bu eleútiri. Komünist Parti’de egemen olan önemli bir ilke de. sanayi birimleri. Gerçekte bu eleútiri. 1985 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda sosyalist sistemin potansiyelinin tam olarak kullanÕlmasÕ. Partinin merkez organÕ.Her üst kademe organÕnÕn kararÕnÕn alt kademe organlar için ba÷layÕcÕ olmasÕ.Hizipçili÷in ve bölücülü÷ün mutlak anlamda yasaklandÕ÷Õ Parti’de. “demokratik merkeziyet olarak adlandÕrÕlan úu ilkelere yer verilmiútir: 1. federe cumhuriyetler. eleútiriden çok siyaset de÷iúikli÷ini ifade etmektedir. Fonksiyonel yapÕlanma ise. kararlarÕn yerine getirilip getirilmedi÷i ile ilgilidir. 4. úehirler ve ilçeler seviyesindeki organlardan oluúmuútur. Federe cumhuriyetlerde bulunan Komünist Partiler ba÷ÕmsÕz bir örgüt olarak de÷il. çalÕúma disiplininin güçlendirilmesi ve sanayi 19 . vilayetler. federe cumhuriyet ve alt yerel organlar ve hizmet yönünden organlar olmak üzere üçlü bir yapÕlanma içinde olmuútur (41:10. ticari ve bilimsel kuruluúlardan oluúmuútur. “kendi kendini eleútirme” ilkesidir. Böylece Parti örgütü. 3. co÷rafi ve fonksiyonel olarak ikili bir yapÕlanma içinde olmuútur.Parti organlarÕnÕn kendi örgütlerine ve üst kademe organlara sürekli rapor vermesi. Co÷rafi yapÕlanma.Güçlü parti disiplini. Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi. Parti organlarÕnÕn aldÕ÷Õ kararlarÕ de÷il. kültürel. KararlarÕn eleútirisi yalnÕzca en üst mevkide bulunan yönetici tarafÕndan yapÕlabilir.Parti organlarÕnÕn aúa÷Õdan yukarÕya Parti tarafÕndan seçimle iúbaúÕna gelmesi. Parti merkez organlarÕ. devlet kollektif çiftlikleri. Komünist Parti’nin karar ve direktifleri do÷rultusunda úekillenmiútir (41:11). “yukarÕdan gelen” ve “aúa÷Õdan yapÕlan” úeklinde iki türlüdür. SSCB Komünist Partisi’nin bir úubesi durumundadÕrlar (37:121). 2. bu da.

Bu kapsamda. AynÕ úekilde. fakat olumlu sonuçlar alÕnamamÕútÕr. HÕzlandÕrma politikasÕnÕn baúarÕsÕzlÕ÷Õ Gorbaçov yönetimini 1987 yÕlÕnda yeni bir politika modelini ortaya atmak zorunda bÕrakmÕútÕr: Perestroyka (yeniden yapÕlanma) (66:5). Bu çerçevede yolsuzluk sonucu elde edilen gelirlere karúÕ mücadele kampanyasÕ yürütülmüú. Gorbaçov’un amacÕ. kitlelerin ihtiyacÕna daha iyi cevap verecek yeni bir 20 . ayrÕca tüketim mallarÕ ile ilgili sanayi ve hizmet alanÕnda kooperatiflerin kurulmasÕna izin verilmiútir.gücünün arttÕrÕlmasÕ amacÕyla “sosyo-ekonomik geliúimin hÕzlandÕrÕlmasÕ” politikasÕnÕ uygulamaya baúlamÕútÕr. basÕn özgürlü÷ü ve özel mülkiyetin tanÕnmasÕ konularÕnÕ da içine almÕútÕr. Bu de÷iúim hareketi Sovyet rejiminin temelini oluúturan ilkelerle açÕkça çeliúmiútir (41:11). çok partili sisteme geçme. Bu kapsamda bireysel çalÕúma faaliyetine. ølk önceleri bir ekonomik de÷iúim siyasetini ifade eden “yeniden yapÕlanma” ve “hÕzlandÕrma” kavramlarÕ ciddi úekilde aksayan Sovyet ekonomisinin onarÕlmasÕ. Gorbaçov tarafÕndan gündeme getirilen Glasnost ve Perestroyka politikalarÕ. Sovyetler Birli÷i’nde yaúanan de÷iúimin simge kavramlarÕ olan “yeniden yapÕlanma ve açÕklÕk” ilkeleri. Sovyetleri ça÷a uydurmak ve yeniden yapÕlandÕrmak amacÕyla. Bu koúullarda Gorbaçov yönetimi aúamalÕ olarak piyasa ekonomisine geçiúin zorunlu oldu÷unu kabul etmiú. di÷er taraftan bakanlÕk ve kurumlarÕn yetkileri aynen kalmÕútÕr.754). kaçak alkol üretimini ve uyuúturucu kullanÕmÕnÕ arttÕrmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i’ni beklenilenden çok farklÕ bir noktaya götürmüú ve SSCB’nin da÷Õlma sürecinin ilk habercileri olmuútur. 1 Ocak 1988’de yürürlü÷e giren “Devlet øúletmeleri HakkÕnda Kanun” uzlaúmasÕ zor iki unsuru birleútirmeye çalÕúmÕútÕr. Milli gelirin azalmasÕ halkÕn maddi durumunu olumsuz olarak etkilemiú ve 1989 yÕlÕnda ülkenin birçok yerinde grevler yapÕlmÕútÕr. Daha sonralarÕ bu kavramlara siyasal reform ihtiyacÕnÕ da ça÷rÕútÕran Glasnost (açÕklÕk) kavramÕ eklenmiútir. fakat bu yönde herhangibir adÕm atmamÕútÕr (66:5). modernleútirilmesi ve daha etkin bir hale getirilmesi amacÕnÕ simgelemiútir (41:11). alkol karúÕtÕ giriúimler de ekonomi ve maliye sistemine ciddi darbe vurmuú. Bu uygulamalarla merkez kontrolü kaybetmiútir (17:17. bir taraftan iúletmelerin haklarÕ geniúletilmiú.

4. CumhurbaúkanlÕ÷Õ görevi tesis edilmiú. eski Anayasa’da de÷iúiklikler ve ilaveler yapÕlmasÕ yoluna gidilmiútir. Devlet organlarÕ arasÕnda yetki da÷ÕlÕmÕ yeniden belirlenmiú. yeniden yapÕlanma sürecinde Anayasa’nÕn kabulünden önce. Azerbaycan AnayasasÕ’nÕn baúlÕca özelli÷i. geniú 21 . 6. Azerbaycan’da. 24 A÷ustos 2002’de de Anayasa’da bazÕ de÷iúikler yapÕlmÕútÕr (41:11-15). özel mülkiyet vs. 2. yeni mülkiyet türleri hakkÕnda yasalar kabul edilmiútir. Kuvvetler ayrÕlÕ÷Õ ilkesi.UluslararasÕ hukuk normlarÕ ve ilkeleri çerçevesinde kiúi hak ve özgürlüklerinin güvence altÕna alÕnmasÕ. çok partili sistem. AyrÕca bu tarihte Anayasa’nÕn Komünist Parti’nin tekelini öngören 6. 3. Bu geliúmeler neticesinde Mart 1990 tarihinde Sovyetler Birli÷i Devlet BaúkanlÕ÷Õ görevi ihdas edilmiú ve Yüksek Sovyet Kongresi’nce göreve Gorbaçov getirilmiútir. yeni liberal-demokratik modelin kabul edilmesi. devlet armasÕ.Kuvvetler ayrÕlÕ÷ÕnÕn hukuk devletinin ayrÕlmaz bir ilkesi olarak tanÕnmasÕ. seçimler (parlamento ve cumhurbaúkanlÕ÷Õ). devlet bayra÷Õ ve milli marú de÷iútirilmiútir. siyasi partiler. maddesi de kaldÕrÕlmÕútÕr. 5.Yerel yönetimin geniúletilmesi.Hukukun ve yasalarÕn üstünlü÷ünün tanÕnmasÕ. BaúlattÕ÷Õ açÕklÕk ve yeniden yapÕlanma politikalarÕnÕn getirdi÷i özgürlük ve demokratikleúme ortamÕ. Kabul edilen bu Anayasa’da úu özellikler göze çarpmaktadÕr: 1. Sovyet liderin yaptÕ÷Õ bazÕ yanlÕúlarla birleúince da÷Õlma süreci daha da hÕzlanmÕútÕr (67:68). devlet ve vatandaúÕn karúÕlÕklÕ görev ve yükümlülüklerinin berirlenmesi. devlet simgesi. güçlü yürütme ilkesinden hareket ederek. YapÕlan bu de÷iúiklikler ülkede var olan siyasi ve ekonomik bunalÕmÕ önlemeye yetmemiú ve 25 AralÕk 1991’de Sovyetler Birli÷i resmen ortadan kalkmÕútÕr.Sosyalist sistemden kaçÕú. konularda yasalar ve anayasal kanunlar kabul edilmiútir.Özel mülkiyetin devlet tarafÕndan yasal güvence altÕna alÕnmasÕ. Azerbaycan Cumhuriyeti 12 KasÕm 1995’te yeni Anayasa’sÕnÕ kabul etmiútir.düzen ortaya koymak olmuútur. ølk önce Cumhuriyetin adÕndaki “Sovyet Sosyalist” sözü çÕkarÕlmÕú.

dünyevi. Yeni Anayasa’da Azerbaycan devletinin nitelikleri demokratik. 22 .yetkilerle donatÕlmÕú bir baúkanlÕk sistemini getirmesidir. hukuki ve üniter Cumhuriyet olarak belirlenmiútir (41:46).

23 . Azeri olan bu kiúilerden biri Türkiye’de yaúamaktadÕr. antrenör vb. spor yazarlarÕ ve spor uygulayÕcÕlarÕ (beden e÷itimi ö÷retmeni. østanbul Gençlik ve Spor øl Müdürlü÷ü’nün kütüphanesindeki yayÕnlarÕndan kaynaklardan ve øslam AraútÕrmalarÕ AyrÕca. ÇalÕúmanÕn ön aúamasÕnda Türkiye’de yaúayan Azerbaycan vatandaúÕ akademisyenler ve ö÷renciler ile görüúülmüútür. 2. Di÷er onbeú kiúi ise Azerbaycan’da yaúayan Azerilerdir. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin kütüphanesi ile Ahundov kütüphanesindeki yerli ve yabancÕ kaynaklardan istifade edilmiútir.)’ndan oluúan toplam 20 kiúi ile görüúmeler yapÕlmÕútÕr. Merkezi Bakü’de (øSAM) bulunan yararlanÕlmÕútÕr. dört kiúi çeúitli sebeplerle Azerbaycan’a yerleúmiú ve spor camiasÕ içinde yer alan Türk vatandaúlarÕdÕr. Tabi ki bu görüúmeler iki dönemi birbiri ile karúÕlaútÕrma fÕrsatÕ verece÷i için daha da önem kazanmÕú ve bu çalÕúmayÕ amacÕna daha da yaklaútÕrmÕútÕr.5. spor bilimcileri. spor yöneticileri. Bu vesile ile hem SSCB döneminde yaúamÕú ve o dönemdeki sportif yapÕyÕ görmüú. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi (TøKA)’nin. Bu ba÷lamda. Bakü’de yaptÕ÷Õm mülakatlarda ise.Mülakat tekni÷i: Mülakat tekni÷i ile Azerbaycan spor dünyasÕnda. hem de ba÷ÕmsÕzlÕktan sonraki spor alanÕndaki geliúmeleri yakÕndan takip etmiú spor uzmanlarÕ ile mülakatlar yapÕlmÕútÕr. konuyla ilgili yazÕlÕ kaynaklarÕn ve belgelerin incelenmesini ifade eden literatür taramasÕ ve niteliksel araútÕrma yöntemlerinden birisi olan mülakat (görüúme) tekni÷i ile yapÕlmÕútÕr: 1. Azerbaycan Kültür ve DayanÕúma Derne÷i’nin yayÕnladÕ÷Õ Azerbaycan DünyasÕ dergisinin sporla ilgili kÕsÕmlarÕndan.Literatür taramasÕ: Konuyla ilgili mevcut yazÕlÕ kaynaklardan azami ölçüde istifade edilmesi anlamÕna gelmektedir. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi (TMOK)’nin. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ VakfÕ (TÜDAV)’nÕn yayÕnÕ olan Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ dergilerinden. GEREÇ ve YÖNTEM AraútÕrma.

Sovyet Dönemi XIX. voleybol. 7’si olimpik olmayan (satranç.6. Balahani madenlerinde çalÕúan amatör futbolcular bütün úehirde tanÕnmÕútÕr (7:21). Askolda. masa tenisi. Azerbaycan’da Spor Azerbaycan’da spor bölümünde toplam 24 spor branúÕna yer verilmiútir. atletizm. hentbol. 6. halter. yüzyÕlÕn baúlarÕnda bazÕ yabancÕ ülkelerin petrol úirketlerinin iú adamlarÕ ve iúçilerinin Azerbaycan’a gelmesi cimnastik. XX. Bu turnuvalara en çok katÕlan takÕm daha sonra Ay-Ulduz adÕ ile ünlenen Unita 24 . taekwondo. Bu takÕmlar esasen Bakü’nün büyük petrol müesseselerini temsil etmiútir. øngiliz iúçi ve iúadamlarÕnÕn kurdu÷u kulüplerle dostluk turnuvalarÕ yapmaya baúlamÕúlardÕr. BazÕ sporlarda Sovyet döneminde faaliyet olmadÕ÷Õ için iki döneme ayrÕlmamÕútÕr. karate. çim hokeyi. Örne÷in. sambo güreúi. eskrim. Bu takÕmlar yaz aylarÕnda kendi aralarÕnda müsabakalar yapmÕúlardÕr. atÕcÕlÕk). yüzme. yüzyÕlÕn sonlarÕ. Branúlar Sovyet dönemi ve ba÷ÕmsÕzlÕk dönemi olmak üzere iki dönem halinde ele alÕnmÕútÕr.1. Sovyetler Birli÷i döneminde birçok spor dalÕnda oldu÷u gibi futbolda da ciddi bir atÕlÕm yapmÕútÕr (36:24). Futbol i . atletizm. judo. güreú. halter vb. BULGULAR 6. dans) spor branúÕdÕr. ølk zamanlarda takÕmlar e÷itim kurumlarÕnda ve müesseselerde kurulmuútur. boks. 1907 yÕlÕnda takÕmlar. Balahani Futbol Derne÷i.1.1. Bu branúlardan 17’si olimpik (futbol. ÇarlÕk döneminde çok iyi bir grafik çizmeyen Rus futbolu. basketbol. rugby. spor branúlarÕ ile birlikte futbolun geliúmesini de sa÷lamÕútÕr (48:145). ødmanÕn DostlarÕ ve Kongres Azerbaycan’Õn ilk futbol takÕmlarÕ olmuútur. Bu atÕlÕmÕn yansÕmalarÕ Azerbaycan’da da görülmüútür. binicilik. bilardo. Stella. Sabunçu ilçesinin Unita. cimnastik. okçuluk. Geçen yüzyÕlÕn baúlarÕnda Bakü ve Tiflis’te yayÕnlanan gazetelerdeki bilgilere göre Azerbaycan’daki ilk futbol takÕmlarÕ 1905 yÕlÕnda kurulmuútur. da÷cÕlÕk.

1911-12 yÕllarÕnda Britaniya takÕmÕ Azerbaycan’Õn en iyi takÕmÕ olsa da. Bu tür oluúumlar futbolun geliúimine önemli katkÕlar sa÷lamÕútÕr. toplumun bütün kesimlerine duyurmak amacÕyla 1923 yÕlÕnda Molodoy Raboçi gazetesinin iki sayfalÕk Krasniy Sportmen eki yayÕnlanmaya baúlanmÕútÕr. Maç Azerbaycan futbolcularÕnÕn galibiyeti ile sonuçlanmÕútÕr (48:146). 1912 yÕlÕnda Tiflis takÕmÕ ile dostluk maçÕ yapÕlmÕútÕr. 1930 yÕlÕnda BakÕhanov semtindeki øsmet GayÕbov stadyumunda Almanya’nÕn iúçi takÕmÕ ile iki defa uluslararasÕ dostluk maçÕ yapÕlmÕútÕr. Her iki maçta da Azerbaycan takÕmÕ galip gelmiútir (48:146). 1924 yÕlÕnda yapÕlan Kafkas OlimpiyatlarÕ’nda AzerbaycanlÕ futbolcular baúarÕlÕ bir oyun sergilemiúlerdir. Lokomotiv (Bakü). 1914 yÕlÕnda Bakü’de ilk Futbol Birli÷i ve Hakemler Kurulu oluúturulmuú ve 17 takÕm kayÕt altÕna alÕnmÕútÕr. Di÷er spor branúlarÕ ve futboldaki bu baúarÕlarÕ baúta gençler olmak üzere. 1928 yÕlÕnda ilk defa yapÕlan Azerbaycan Futbol ùampiyonasÕ’na 8 takÕm katÕlmÕútÕr (7:23). 1923 yÕlÕnda Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü (APø)’nün ö÷rencileri stadyum inúa etme fikrini ileri sürmüúler ve bu fikirlerini kendileri uygulamaya koymuúlardÕr (48:145). Bakü’de ilk uluslararasÕ futbol maçÕ 1926 yÕlÕnda øran’la yapÕlmÕútÕr. Futbolun geniú alana yayÕlmasÕ ile en önemli mesele stadyumlarÕn inúa edilmesi olmuútur. Futbolda Azerbaycan KupasÕ ilk defa 1936 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr (7:23.kulübünün takÕmÕ olmuútur. Bu kupayÕ Cenub ønúaatçÕsÕ kulübü almÕútÕr (48:146). 1936-1991 yÕllarÕ arasÕnda Azerbaycan’Õ SSCB ùampiyonalarÕ’nda çeúitli gruplarda úu takÕmlar temsil etmiútir: Temp (Bakü). sonraki yÕllarda ødmançÕ takÕmÕ daha öne çÕkmÕútÕr (48:145). Bu Azerbaycan futbolcularÕnÕn ilk uluslararasÕ maçÕ olmuútur.25). 1933 yÕlÕnda Bakü’de 58 futbol hakemi bulunmaktadÕr. Bütün takÕmlarÕn yönetim kurulu seçilmiútir. Bakü’de ilk resmi úampiyona 1911 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr (7:21). 1935’de yapÕlan Azerbaycan futbol hakemlerinin ilk konferansÕna 107 hakem katÕlmÕútÕr. Bu tür organizasyonlar yurtiçi futbol turnuvalarÕnÕn da yapÕlmasÕnÕ teúvik etmiútir. Bu müsabaka AzerbaycanlÕ futbolcularÕn galibiyeti ile sonuçlanmÕútÕr. Azerbaycan futbol milli takÕmÕ SSCB ùampiyonasÕ’na katÕlmÕútÕr. Azerbaycan’da resmi yarÕúmalar düzenlenmiú ve bu ba÷lamda il birincilikleri yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. 1932 yÕlÕnda. Bu tarihten itibaren. Dinamo 25 .

DaúgÕn (Zagatala). Tereggi (Gence). SSCB milli takÕmÕ içinde Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil etmiútir. Tohucu (Mingeçevir). Polad (SumqayÕt). Göyezen (Kazah). Voshod (SumqayÕt).000 seyircinin katÕldÕ÷Õ görkemli bir açÕlÕú olmuútur (48:145. Karaba÷ (Hankendi).(Bakü). Genclik (Bakü). 15 yaúÕnda usta sporcularÕn takÕmÕna katÕlmÕú. Araz (NahçÕvan). Üst düzey devlet yetkilileri ile birlikte 40. SSCB döneminde Azerbaycan futbolu Bakü’nün Neftçi takÕmÕ ile tanÕnmÕútÕr. Stadyumun temeli 1939’da atÕlmasÕna ra÷men. Anatoli Baniúevski. Ülkenin bir numaralÕ takÕmÕ sayÕlan Neftçi. Bakü’de el üzerinde taúÕnmÕú. Bakü’de yetiúen birçok iyi sporcudan biri olan Baniúevski. KimyaçÕ (SumqayÕt). Neftçi futbol takÕmÕ üçüncü sÕrada bronz madalyaya layÕk görülmüútür (7:26). Bu.109). Bu takÕm içerisinde yer alan Anatoli Baniúevski tüm zamanlarÕn en iyi Azeri futbolcusu olmuútur. Cenub ønúaatçÕsÕ (Bakü). Termist (Bakü). Tohucu (Gence). Baniúevski toplam 50 milli maçta oynamÕú ve 19 gol atmÕútÕr. savaú nedeni ile açÕlÕúÕ 1951 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr. Bu stadyumlar arasÕnda dünyaca ünlü hakem Tofig Behramov’un adÕnÕ taúÕyan stadyumun ayrÕ bir önemi vardÕr. herkes onu aile kutlamalarÕna davet etmeyi veya sadece onunla içmeyi bir onur olarak görmüútür (22:107. Sonraki yÕllarda Bakü’de ve Azerbaycan’Õn de÷iúik bölgelerinde çok sayÕda futbol sahalarÕ ve stadyumlarÕ inúa edilmiútir. olmuúlardÕr (48:146). Futbolcular ilk yÕlda 24 puan toplayarak 14. Kariyeri boyunca 100’den fazla gol atmÕútÕr. Avtomobilçi (Mingeçevir). 1949 yÕlÕnda SSCB Süper Ligi’ne çÕkmÕútÕr. 19 yaúÕna geldi÷inde ise Nikolay Morozov onu ilk milli takÕm maçÕna davet etmiútir. Neftçi (Bakü). Spartak (Bakü). Hazar (Lenkeran). Tereggi (Bakü). Metallurg (SumqayÕt). Dinamo (Gence). Karaba÷ (A÷dam) (7:25). 26 . Kepez (Gence). OynadÕ÷Õ sekiz maçta yedi gol atmÕútÕr. Neft DaúlarÕ (Bakü). Azerbaycan futbolcularÕ SSCB ùampiyonalarÕ’nda en büyük baúarÕyÕ 1966 yÕlÕnda kazanmÕútÕr. Avtomobilçi (Bakü). Sovyet dönemi boyunca Azerbaycan takÕmÕnÕn tek baúarÕsÕ olmuútur. Temp (SumqayÕt).146).

32). Azerbaycan futbolcularÕ Anatoli Baniúevski ve Eduard Markarov 1966 yÕlÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya almÕúlardÕr. Azerbaycan futbolu için 1968 yÕlÕ önemli yÕllardan biri olarak kabul edilir. SSCB ùampiyonalarÕ’nÕn en tutarlÕ 100 futbolcusu arasÕnda Azerbaycan’Õn yetiútirdi÷i Eduard Markarov. 1972 yÕlÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya alan SSCB milli takÕmÕ içinde Anatoli Baniúevski’de yer almÕútÕr. 1967 yÕlÕnda SSCB Süper Ligi’nde hakemlik yapmaya baúlamÕútÕr. Grigory Fedotov Kulübü’nün de üyesi olmuútur (22:109). Çünkü. 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda futbol final müsabakasÕnÕn baú hakemi olmasÕyla zirveye çÕkmÕútÕr (48:148). 1976 yÕlÕnda ilk defa uluslararasÕ bir maçta hakemlik yapmÕútÕr. Azerbaycan’Õn baúarÕlÕ sporcularÕna halk ilgi gösterirdi. Anatoli Baniúevski ve Kazbek Tuayev’de bulunmaktadÕr. Arka arkaya birkaç yÕl SSCB’nin en iyi 10 hakemi listesine dahil olmuútur. Neftçi’nin 12 futbolcusu SSCB Olimpiyat milli takÕmÕnda resmi maçlara katÕlmÕúlardÕr. Baniúevski geldi÷inde annem dahi balkona çÕkmÕútÕ. 27 . Neftçi takÕmÕnda SSCB ùampiyonasÕ’nÕn Süper Ligi’nde en çok futbol oynayan Sergey Kramarenko olmuútur. Baniúevski. AzerbaycanlÕ hakem Tofig Behramov UluslararasÕ Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (FIFA)’nin “AltÕn Düdük” ünvanÕnÕ almÕútÕr (7:28. Yine aynÕ yÕl SSCB dereceli hakem olmuútur. sözlü görüúme)’a göre. bu yÕlda SSCB Süper Ligi’ne Neftçi takÕmÕnÕn yanÕnda Dinamo takÕmÕ da çÕkmÕútÕr (48:146). Anatoli Baniúevski ve Elbrus Abbasov (7:31. Neftçi’nin 9 futbolcusu çeúitli yÕllarda SSCB milli takÕmÕnda resmi turnuvalarda mücadele etmiúlerdir. bayanlar sporla çok ilgilenmezdi. SSCB ùampiyonalarÕ’nÕn Birinci Ligi’nin en tutarlÕ 100 futbolcusu arasÕna Azerbaycan futbolunun üç temsilcisi de girmiútir: Nikolay Smolnikov. SSCB ùampiyonalarÕ’nda en çok oyun oynayan 100 futbolcu arasÕnda Eduard Markarov. Sergey Kramarenko ve Kazbek Tuayev’de yer almÕútÕr. Ama ben annemden biliyorum. Yine Neftçi’nin 11 futbolcusu muhtelif yÕllarda SSCB’nin en iyi futbolcularÕ arasÕna girmiútir.29). AyrÕca. Ünlü hakemlerden biri de Eldar Azimzade’dir.T Askerov (2008. Azerbaycan futbolunun yetiútirdi÷i Eldar Azimzade. O 286 oyuna katÕlmÕútÕr.

2003 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda AFFA’nÕn VI. CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev tarafÕndan “ùöhret” adlÕ madalya verilmiútir.33). Anatoli Baniúevski ve Kazbek Tuayev’e. 1992 yÕlÕnÕn Mart ayÕnda kurulmuútur. Futbol kulüplerinin. Azerbaycan ùampiyonasÕ’nÕ protesto ederek katÕlmamÕúlardÕr. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’nÕn. Futbol kulüpleri AFFA bayra÷Õ altÕnda oynamaya razÕ edilmiú. Sonradan úampiyona özel bir organizasyon komitesi nezaretinde devam ettirilse de. Azerbaycan Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (AFFA). Azerbaycan futbolu 1997-2003 yÕllarÕ arasÕnda derin bir buhran içine girmiútir. yeni tüzü÷e göre demokratik yolla AFFA’nÕn yönetim organlarÕ seçilmiútir. Bu zaman zarfÕnda kulüpler Avrupa’daki turnuvalara da katÕlamamÕúlardÕr. FIFA’nÕn ve UEFA’nÕn katÕlÕmÕ ile 2003 yÕlÕnda Zürih antlaúmasÕ imzalanmÕú. Futbol kulüplerinin AFFA yönetimi ile giriúti÷i mücadele sonuçsuz kalmÕú ve kulüpler 11. Azerbaycan’Õn üç büyük futbolcusu olan Alekber Memedov. AFFA yönetimi sonuçlarÕ tanÕmamÕútÕr. DünyanÕn en popüler olan spor dalÕna hiç kimse yeteri derecede ilgi göstermemiútir. Ancak 2005 yÕlÕndan itibaren bu durum devletin aldÕ÷Õ kararlarla olumlu yönde de÷iúmeye baúlamÕútÕr (21:103). Futbol teúkilatÕ 1994 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Avrupa Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (UEFA)’ne. AynÕ gün Azerbaycan futbolunun geliúmesinde yeni bir dönem baúlamÕútÕr (7:32. AFFA temsilcilerinin.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB da÷ÕldÕktan sonra Azeri futbolu da ülkenin içinde bulundu÷u durumdan olumsuz olarak etkilenmiútir.ii . ülke úampiyonasÕ baúlamÕútÕr. AynÕ yÕlÕn AralÕk ayÕnda Azerbaycan futbol tarihinde ilk defa üç hakeme: Tahir Süleymanov. AFFA’nÕn yeni tüzü÷ü hazÕrlanmÕútÕr. ola÷an konferansÕ yapÕlmÕú. Asim Hudiyev ve Hagani Memmedov’a FIFA derecesi verilmiútir. XII. 28 . Haziran ayÕnda da FIFA’ya üye olmuútur. Adalet BakanlÕ÷Õ’nÕn.

AFFA’da yapÕlan yönetim de÷iúikli÷i. devletin izledi÷i spor politikalarÕ ve takÕmÕn ana sponsoru “Palmali” úirketler gurubunun yarattÕ÷Õ elveriúli koúullar ve özverili çalÕúmalar sayesinde. ülkenin futbol haritasÕnda yer almamÕútÕr. Türk teknik adam Türkiye’den takÕmÕn kalecilerini çalÕútÕrmak için Rüútü’nün de hocasÕ olan Çetin Aykut’u. gerekse çevre bölgelerde güçlü futbol takÕmlarÕ oluúturulmuútur. TakÕmÕn baúÕna lig baúladÕktan sekiz hafta sonra geçen Rasim Kara. Sponsorun ve yönetimin çabalarÕ sayesinde “beyazyeúilliler” kendileri için ilk olan sezonda ülke úampiyonasÕnda gümüú madalya alarak Avrupa’nÕn ikinci önemli kupasÕ olan UEFA KupasÕ’nda oynama hakkÕnÕ kazanmÕúlardÕr (65:115. Lakin. Azerbaycan futbolunun daha kaliteli bir düzeye çÕkmasÕnda etkili olmuútur. Bunlardan biri de Hazar-Lenkeran futbol takÕmÕdÕr. Çok sayÕda devlet kuruluúu. FutbolcularÕn ortalama yaúÕnÕ 30’dan 25-26’ya çekmiútir. Bu süreçte Hazar-Lenkeran úehir stadyumu da imar edilmiú ve 2007 yÕlÕnda eski Sovyetler co÷rafyasÕndaki en iyi futbol sahasÕ konumuna gelmiútir. Gerek baúkent. özel kuruluú ve iúadamlarÕ bu bir numaralÕ spor dalÕna ciddi yatÕrÕmlar yapmaya baúlamÕúlardÕr.109). ølk önce kadro de÷iúikli÷ini gerçekleútirmiútir. öncelikle de kulüplere yansÕmÕútÕr. Hazar-Lenkeran’daki iyi bir takÕm oluúturma çabalarÕ devam etmiútir. Bu geliúme. Bu geliúmeler Hazar-Lenkeran’Õn transfer faaliyetlerinin Türkiye ve BDT ülkelerinin de ilgisini çekmeye baúlamasÕna sebep olmuútur.116). Hatta stadyumlarÕ bile fiziki açÕdan yeterli olmamÕútÕr. altyapÕ çalÕúmalarÕ için de Galatasaray. futbolu devlet deste÷inden yararlanma úansÕyla buluúturmuútur. Hazar-Lenkeran. UEFA yetkilileri bu geliúmeyi takdir ederek adÕ geçen stadyumu Güney Kafkasya 29 . úehir yeniden milli futbol ile buluúmuú ve futbolun önemli çekim merkezlerinden biri haline gelmiútir. Çünkü yÕllardÕr Lenkeran. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) BaúkanÕ ve CumhurbaúkanÕ olan ølham Aliyev’in izledi÷i spor politikasÕ.Azeri futbol tarihinde 2003 yÕlÕnÕn AralÕk döneminde yeni bir sayfa açÕlmÕútÕr. takÕmda birtakÕm de÷iúiklikler yapmaya baúlamÕútÕr. Avrupa basÕnÕ da takÕma gereken ilgiyi göstermiútir. 2004/05 sezonunda Azerbaycan Süper Ligi’nde HazarLenkeran 2 takÕmÕ da oynamÕútÕr (64:106). Fenerbahçe ve Milli TakÕm altyapÕ antrenörü olan Tamer Günel’i takÕma davet etmiútir (92:108. 2004 yÕlÕnÕn Temmuz ayÕnda kurulmuú ve takÕmÕn yönetimi iúe sÕfÕrdan baúlamak zorunda kalmÕútÕr.

Azerbaycan CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev’in 10 Ekim 2005’te imzaladÕ÷Õ “Azerbaycan Cumhuriyeti’nde 2005-2015 yÕllarÕ arasÕnda futbolun geliútirilmesine dair devlet programÕnÕn onaylanmasÕ hakkÕnda” kararnamenin yürürlü÷e girmesi futbol için önemli bir geliúme olmuútur. YapÕlan verimli çalÕúmalar çok kÕsa bir sürede neticelerini göstermiútir. Bu iúlerin görülmesi için Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ ile AFFA’nÕn 30 . Hazar-Lenkeran taraftarlarÕ sayÕca di÷er takÕm taraftarlarÕndan fazladÕr. greko-romen güreú. çocuk futbolcularÕn yetiútirilmesidir. kuralsÕz dövüúle ilgilenmektedir. Resmi olmayan bilgiye göre. futbolda da devlet deste÷inin arttÕrÕlmasÕ. Kulübün di÷er misyonu da. AFFA’nÕn talebi üzerine oluúturulan Taraftarlar Cemiyeti takÕmlarÕnÕ kendi sahalarÕnda ve deplasmanda desteklemektedir. judo. Güreú úubesinin baú antrenörü ømran Ramazanov ile kÕsa sürede uluslararasÕ spor arenasÕnda baúarÕlÕ sonuçlar elde edilmiútir (65:117). taraftar kültürünü onlara aúÕlamak. Lenkeran 2006/07 sezonunda hem lig úampiyonu olmuú hem de Azerbaycan Kupa’sÕnÕn sahibi olmuútur. Kararnameye göre Azerbaycan’da devlet deste÷i neticesinde bazÕ spor branúlarÕnda elde edilen yüksek baúarÕlar dikkate alÕnarak.bölgesinin en iyi tesisi olarak ilan etmiúlerdir (65:116). Hazar-Lenkeran’Õn kulüp baúkanÕ taraftarlar ile çalÕúmalar yapmaktadÕr. özellikle de serbest dövüú. rakip takÕma ve taraftarlarÕna hakaretlerde bulunmalarÕnÕ önlemek.117). ülke úampiyonasÕnda üçüncülü÷ü kazanmÕútÕr (65:116. 2006/07 sezonunda 1989-90 do÷umlu erkek çocuk takÕmÕ. bilimsel ve hukuki esaslarÕnÕn oluúturulmasÕ yönünde kararlar alÕnmÕútÕr. boks. ülkede henüz emsali olmayan sporcu tÕp merkezi açÕlmÕútÕr. Amaç. Hazar-Lenkeran spor kulübü aynÕ zamanda di÷er spor dallarÕyla. stadyumda taraftar eti÷ine uygun davranmalarÕnÕ sa÷lamaktÕr (64:107). onun teknik ve taktik esaslarÕnÕn geliútirilmesi. AynÕ úekilde Lenkeran kentinde takÕmÕn ünlü ve deneyimli baúhekimi Boris Hetagurov’un giriúimi ve kulüp yönetiminin katkÕlarÕyla. Dört farklÕ yaú grubuna göre ayrÕlmÕú hazÕrlÕk sÕnÕflarÕ úimdiden faaliyet göstermektedir.

Sporu kurtamak ve yeniden yapÕlanma ile ilgili toplantÕlar yapÕlmaktadÕr. Rusya’nÕn St. bu kez de eski Sovyetler Birli÷i cumhuriyetlerinden 15 úampiyonun ve SÕrbistan’Õn OFK takÕmÕnÕn misafir olarak katÕlÕmÕ ile gerçekleúen kupada Hazar-Lenkeran’Õn úampiyonlu÷unu kutlamÕútÕr. Kulüplere tesis ve altyapÕ mecburiyeti getirilecektir. Bizim bilgilerimizden de istifade edilmektedir. Türkiye’den Hasan Kabze ve Gökdeniz Karadeniz’in de futbol oynadÕ÷Õ. Moskova’da düzenlenen aynÕ turnuvada kazanan Neftçi’nin baúarÕsÕnÕ kutlarken (82:85).sporunrengi. Gurban Berdiyev bulunmaktadÕr (http://www. Bu netice ile Azerbaycan. Grup ve play-off sistemi üzerine tartÕúÕlmaktadÕr. sözlü görüúme)’ya göre.149). Ben Azerbaycan futbolunun kÕsa zamanda plan ve programla rayÕna oturaca÷ÕnÕ. Hazar-Lenkeran baú antrenörü A÷asalim Mircavadov ise iki farklÕ takÕm ile bu prestijli kupayÕ kazanan ilk teknik direktör olmuútur (21:102. Rubin Kazan takÕmÕnÕn baúÕnda Azeri çalÕútÕrÕcÕ 13. 31 . temsilcileri bu kupayÕ birkaç defa alan üçüncü ülke olmuútur. ùuanda netice elde etmek çok zor zamana ihtiyaç vardÕr. Özellikle Alman ekolü ile ilgilenmektedirler. son üç yÕl içinde Rusya ve Ukrayna’dan sonra. gençler yararlanacak ve iyi úeyler olacaktÕr. devlet dÕúarÕdan antrenörler getirmektedir.03.103). AyrÕca.com. alÕnan bu tedbirlerin hayata geçirilmesi için Bakanlar Kurulu’na ve yetkili icra organlarÕna da görevler verilmiútir (48:148. Belki takÕm sayÕsÕ arttÕrÕlabilir. R Kara (2008. Çok kÕsa zamanda bu gerçekleúecektir. ølham Aliyev spora her türlü deste÷i vermektedir. futbolcu üretimine baúlanaca÷ÕnÕ düúünüyorum. Rusya’da 2007/08 sezonunda úampiyon olan. 2008’in Ocak ayÕnda “BDT ve BaltÕk Ülkeleri’nin KupasÕ” düzenlenmiútir. Bu konuda çok azimli bir devlet var. Az maç oynanÕyor.2009). 2006 yÕlÕnda Azerbaycan. Petersburg úehrinde. Her úehirde spor kompleksleri açÕlmaktadÕr.birlikte çalÕúmasÕ kararlaútÕrÕlmÕútÕr. Ligde 14 takÕm var. Ama ideal bir modelin arayÕúÕ içindedirler. Buralar faaliyete geçti÷inde.

Sokak ve çocuk futboluna ilginin ülke futbolu açÕsÕndan çok önemli oldu÷unu ifade etmiútir.Saha-Alan Futbol FederasyonlarÕ Engelliler Futbol Federasyonu. NahçÕvan Bölge FF. katkÕlarÕyla birkaç sene içinde daha da ilerleyecektir. Salon Futbolu (Futsal) Federasyonu. salon futbolunda da baúarÕlar elde edilmiútir. Azerbaycan futbolunun daha da kalkÕnmasÕ için sokak futboluna ilgi arttÕrÕlmalÕdÕr. AFFA’ya ba÷lÕ Bayan Futbol Federasyonu kurulmuútur. Merkez Bölge FF.AFFA’nÕn Üyeleri iv . olmasÕ. Çocuk-Gençler Futbol Federasyonu. NahçÕvan’Õn Araz kulübü UEFA KupasÕ ikinci turuna çÕkmayÕ baúarmÕútÕr (82:85). BDT’nin müslüman ülkelerinin bayan futbolcularÕnÕn UluslararasÕ Nevruz TurnuvasÕ’nda 2. Bayan Futbol Federasyonu. Amatörler Futbol Federasyonu. BatÕ Bölge FF. Sovyetler döneminde sokak futbolu daha çok yaygÕn hale gelmiútir. sözlü görüúme)’a göre. Kuzey Bölge FF. TakÕm 2002 yÕlÕndan beri uluslararasÕ turnuvalara katÕlmaktadÕr. iii .A Mircavadov (2008. 2005 yÕlÕnda milli takÕm. Azerbaycan’da bayan futbolunun ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde geliúmeye baúladÕ÷Õ görülmüútür. Güney Bölge FF. Plaj Futbolu Federasyonu 32 . CumhurbaúkanÕmÕzÕn çabalarÕyla. Karaba÷ Bölge FF v . Kuzey-BatÕ Bölge FF. AyrÕca.Bölgesel Futbol FederasyonlarÕ Bakü Bölge FF. Bayan futbol takÕmlarÕ arasÕnda ülke birincili÷i yapÕlmÕú ve Avrupa’da bazÕ turnuvalara katÕlmÕúlardÕr. bu alandaki ilk baúarÕlarÕndan sayÕlmaktadÕr (48:149).

vi .com. Turan (Tovuz) (http://www. 2008/2009 XVII. kÕta çapÕnda “En iyi takÕm” kupasÕ gibi voleybolda birçok zafer kazanÕlmÕútÕr (48:136). 2010 Dünya KupasÕ’na katÕlmak için mücadele etmektedir.Futbol TeúkilatlarÕ Azerbaycan Futbolcular Birli÷i. Bakülü (Bakü).Sovyet Dönemi Azerbaycan’da voleybol 1926 yÕlÕndan itibaren geliúmeye baúlamÕútÕr.2009).com.az. Her gün bu alanlara dinlenmeye giden insanlar voleybol 33 .affa. Azerbaycan’da takÕm sporlarÕ arasÕnda voleybol liderdir. Simurg (Zagatala). Azerbaycan 3 Haziran 2009’da FIFA tarafÕndan açÕklanan ülkeler sÕralamasÕna göre 140. 08. Rusya.apasport. Futbol Antrenörleri Birli÷i. 13.2.2009). Finlandiya.06. Almanya.06. Olimpik (Bakü). Hazar (Lenkeran). Kervan (Yevlah). Wales ve Liechtenstein ile birlikte IV.azerisport.2009) Azerbaycan futbol milli takÕmÕ Alman teknik direktör Berti Vogts yönetiminde. Futbol Hakemleri Birli÷i. Bakü (Bakü).az. 13.06. Azerbaycan Futbolseverler Birli÷i (http://www. 6. ølk olarak demiryolu çalÕúanlarÕ tarafÕndan kuralsÕz bir úekilde oynanmÕútÕr (9:9).03. Bu sezonda Bakü takÕmÕ úampiyon olmuútur (www. Avrupa ùampiyonalarÕ’nÕn altÕn ve gümüú madalyalarÕ.1. Futbol VeteranlarÕ Birli÷i. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda kazanÕlan madalyalar.2009). sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. 03. MOøK (Bakü).2009). 08. Mu÷an (Salyan). Neftçi (Bakü). Standard (Bakü). Voleybol i . Azerbaycan Süper Ligi takÕmlarÕ úunlardÕr: ønter (Bakü). Bakü’nün bütün yeúil alanlarÕna ve parklarÕna voleybol sahalarÕ yapÕlmÕútÕr.fifa. Karaba÷ (A÷dam).com.03.fifa. Gebele (Gebele). sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. grupta yer alan Azerbaycan 1 puanla 5.

ùahmalov’un yetiútirdi÷i voleybolcular 1956-1972 yÕllarÕ arasÕnda 8 defa SSCB SpartakiadasÕ’nda úampiyon olmuúlardÕr. Bu sahalar Bakü’de voleybolun kitlesel olarak geliúmesine olanak sa÷lamÕútÕr. ù. Onun yönetimindeki Azerbaycan erkek milli takÕmÕ 1957 yÕlÕnda Ekim Devrimi’nin 40. Dinamo ve Komunalnik kulüpleri voleybol úubeleri açmÕúlardÕr. Ülkede voleybolun geliúiminde bazÕ uzmanlarÕn. Özellikle. 1976 Montreal’de ise gümüú madalya kazanmÕútÕr. il ve ilçe birincilikleri ile birlikte birçok yarÕúma düzenlenmiútir (9:9). olmuútur. Voleybol takÕmlarÕ uluslararasÕ 34 . 1972 Münih Olimpiyat OyunlarÕ’nda altÕn. Neftçi takÕmÕnda antrenörlük hayatÕna baúlamÕútÕr. Fakat. daha önce Avrupa úampiyonlu÷u bulunan ønna Riskal’de yer almÕútÕr. 1968 yÕlÕnda Meksika’da yapÕlan XIX. 1945 yÕlÕndan itibaren her yÕl ülke. Bu antrenörlerin her biri kendi döneminde voleybolun geliútirilmesi ve popülerleútirilmesi için özel çaba göstermiúlerdir. yÕlÕ anÕsÕna düzenlenen SSCB KupasÕ’nda úampiyon olmuútur. Olimpiyat OyunlarÕ’na dört defa katÕlan ønna Riskal. Spartak.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda da bayan voleybolu sporseverlerin en çok ilgi gösterdi÷i branúlardan biri olmuútur. 1928 yÕlÕnda ilk defa Tiflis’de düzenlenen 1. 1964 yÕlÕnda Tokyo Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB bayan milli takÕmÕ içinde. özellikle SSCB ve Azerbaycan’Õn emektar antrenörleri ùamil ùahmalov. ønna Riskal’e voleybolun geliúimindeki büyük hizmetlerinden dolayÕ “KÕzÕl Emek Bayra÷Õ” ve “Emek Reúadeti” (azmi) ünvanlarÕ verilmiútir (48:136. Faik Karayev gibi isimlerin büyük rolü olmuútur. 15 yÕl SSCB milli takÕmÕnda oynayan ønna Riskal sporculuk kariyerini sonlandÕrÕrken. ii . SSCB milli takÕmÕnÕn ikinci olmasÕyla birlikte ønna Riskal’de madalyalarÕ arasÕna bir de gümüú madalya katmÕútÕr. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Bakü’lü ønna Riskal ve Vera Lantratova Olimpiyat ùampiyonu olmuúlardÕr.oynamÕúlardÕr.137). demiryolu çalÕúanlarÕndan oluúan voleybol takÕmÕ birinci olmuútur. 1994 yÕlÕnda Brezilya’da düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan bayan voleybol milli takÕmÕ 9. bir müddet bu alanda duraklama yaúanmÕútÕr.Kafkasya SpartakiadasÕ (Ulusal Spor ùöleni)’nda Azerbaycan’Õ temsilen.

Fakat her úeye ra÷men Azerbaycan Voleybol Federasyonu uzmanlarÕ taúralardaki yetenekli ve perspektifli sporcularÕ aramaya devam etmektedirler. Bu takÕm 2002 yÕlÕnda “En iyi takÕm” kupasÕnÕ kazanmÕútÕr. ùampiyonlar Ligi 2004 sezonu ilk maçÕna zaferle baúlamÕú ve çeyrek finale kadar yenilmezliklerini korumuúlardÕr. 2002’den itibaren úampiyonlar liginde oynayan Azerreyl takÕmÕ. 2005 yÕlÕnda bayan milli takÕmÕ Avrupa ùampiyonasÕ finallerine katÕlma hakkÕnÕ kazanmÕútÕr. Di÷er taraftan bayan milli voleybolun bazÕ problemleri oldu÷u görülmektedir. Uzman kadrolarÕn yetersiz sayÕda olmasÕ da tabi ki ülkenin milli takÕmÕnÕ etkilemektedir.’lü÷e kadar yükselmiútir. Faik Karayev’in 2000 yÕlÕnda tekrar Azerbaycan’a gelmesiyle birlikte voleybolda o dönemden bu güne büyük bir yol katedilmiútir (82:80. ølham Aliyev “Olimpiyat Komitesi” yönetimine geldikten sonra geliúmeler hÕzlanmÕútÕr. Avrupa ùampiyonasÕ’nÕ 4. Özellikle yeteri sayÕda 35 . fakat inanÕyoruz ki bu problemler çözülecektir” (27:88.138). Dörtler finaline Bakü ev sahipli÷i yapmÕútÕr (48:137. Ünlü antrenör Faik Karayev’in milli voleybolun yükselmesinde büyük rolü olmuútur. Azerreyl’in kÕsa sürede bu baúarÕyÕ yakalamasÕnda.89). Azerbaycan Azerreyl voleybol takÕmÕ 2004 yÕlÕ Avrupa ùampiyonlar Ligi’nde 4. devletin spora verdi÷i deste÷in. Avrupa Grand-Prix turnuvasÕnda finalde güçlü Rus ekibini yenen Azerbaycan milli takÕmÕ úampiyon olmuútur. ülkede voleybol ile u÷raúan uzun boylu kÕzlarÕn eksikli÷i söz konusudur. olarak bitirmiútir. AyrÕca. Faik Karayev. Taúra mentalitesi bayan voleybolunun geliúmesini olumsuz bir úekilde etkilemektedir.müsabakalara katÕlamamÕúlardÕr. tecrübeli teknik direktör Faik Karayev’in ve bayan sporcularÕn azminin büyük etkisi olmuútur. Çünkü. Azerbaycan’da sporda problem çoktur. Azerbaycan Kültür ve DayanÕúma Derne÷i’ne gerçekleútirdi÷i ziyarette úöyle demiútir: “Azerbaycan’da spora ilgi 1997 yÕlÕndan itibaren artmaya baúlamÕútÕr. 26-31 Temmuz 2005’te Guba’da Avrupa KÕtasÕ’nÕn en güçlü 8 takÕmÕnÕn katÕlÕmÕyla yapÕlan. Kulüp seviyesinde baúarÕlarda akla gelen tek takÕm Azerreyl voleybol takÕmÕdÕr. Burada sporcularÕn fiziki yapÕlarÕ ayrÕ bir önem taúÕmaktadÕr.82). 1997 yÕlÕnda Milli Olimpiyat Komitesi’nin baúÕna ølham Aliyev’in gelmesiyle bu dönem son bulmuútur (48:137).

6. bayanlarÕn spora katÕlÕmÕna sÕcak bakmamaktadÕr. Her úeye ra÷men. AyrÕca. 2006 yÕlÕnda Azerbaycan bayan milli takÕmÕ dünya Grand-Prix kupasÕ oyunlarÕna katÕlmÕú ve dünyanÕn en güçlü takÕmlarÕ ile yarÕúmÕútÕr. Faik Karayev bir zamanlar Türkiye’de de baúarÕlÕ çalÕúmalara imza atmÕútÕr. Avrupa ùampiyonlar Ligi KupasÕ’na 2006/2007 sezonunda da katÕlan Azerreyl takÕmÕ grubunda 3.03. play-off mücadelesinde ilk 6 takÕm arasÕna girememiú ve elenmiútir. erkeklerde ise 81. Azerbaycan’Õn Müslüman bir ülke olmasÕdÕr. Burada en çok emek sarf eden milli takÕm antrenörü Faik Karayev’dir. sözlü görüúme)’a göre. olmuú ve 12 takÕm arasÕna girmiútir.3. 13. Hentbol i . Karayev aynÕ zamanda hem Azerreyl kulübü baúkanÕ hem de Voleybol Federasyonu Baúkan YardÕmcÕlÕ÷Õ görevlerini yürütmektedir. sÕradadÕr (http://www. bu úartlarda bile milli takÕm antrenörleri büyük baúarÕlara imza atmaktadÕr. Oyun programÕ çok yo÷un oldu÷undan ve takÕm bu tür programa alÕúmadÕ÷Õndan dolayÕ ancak 10. øslam. Özellikle Sovyet döneminde bunu daha fazla görmekteyiz. sÕrada yer alabilmiútir (81:93. Bunun temel nedeni ise. H Gurbanov (2008. Azerbaycan’lÕ hentbolcular SSCB döneminde daima madalya için 36 . Azerbaycan.94). Azerbaycan’da bayanlarÕn spora katÕlÕmÕ azdÕr. dünya sÕralamasÕnda bayanlarda 26.1.fivb. Azerbaycan bayan milli takÕmÕ tarihinde ikinci defa dünya úampiyonasÕna katÕlmÕú ve 24 takÕm içinde Kore ile 13. sÕrayÕ paylaúmÕútÕr.org. Fakat. AyrÕca. Ama günümüzde bayanlarÕn spora katÕlÕmÕ ile ilgili anlayÕúÕn yavaú yavaú de÷iúmeye baúladÕ÷Õ görülmektedir.2009).yedek oyuncularÕn olmamasÕ büyük bir sorun teúkil etmekte ve tüm yükü 7-8 oyuncu üstlenmektedir.Sovyet Dönemi TakÕm sporlarÕ arasÕnda Azerbaycan’da popüler olan sporlardan biri de hentboldur. toplumda bunu hoú karúÕlamamaktadÕr.

voleybolda oldu÷u gibi. onlara yeni oyunun kurallarÕnÕ anlatmÕú ve hentbolun teknik ve takti÷ini ö÷retmeye baúlamÕútÕr (54:9). Genç cumhuriyetin içinde bulundu÷u büyük 37 . üç defa SSCB ùampiyonasÕ’nda bronz madalya kazanmÕú. Lyudmila ùubina. ii . “Bakü KadÕnÕ” adlÕ takÕm úampiyonada 2. olmuútur (16:106). Bir de Sovyet’lerin da÷ÕlmasÕndan kÕsa bir zaman önce. 1983 yÕlÕnda Bakü’nün Avtomobilist takÕmÕ IHF KupasÕ’nÕn yani. futbolcu ve atlet içinden 15-20 genç seçmiú.140). 1957 yÕlÕnda Azerbaycan’da ilk hentbol takÕmÕnÕ kurmuútur. 1977 yÕlÕnda Bakü’nün “FST” takÕmÕ. birçok kez ülke úampiyonu olmuútur (16:106). Azerbaycan hentbol takÕmÕ ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde de hem kulüp. SpartakiadasÕ’nda üçüncü olmuú. hem de milli takÕm düzeyinde baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiútir (48:139. Larisa Savkina ve Sevil Bahúeliyeva gibi ünlü sporcular bulunmaktadÕr. 1979 yÕlÕnda SSCB halklarÕnÕn VII. Avrupa KupasÕ’nda finale çÕkmÕútÕr (16:106). SSCB zamanÕnda Azeri çocuk ve genç takÕmlarÕ. aynÕ baúarÕsÕnÕ UluslararasÕ Hentbol Federasyonu (IHF) KupasÕ’nda tekrarlamÕútÕr (48:139). Viktor øvanoviç Sorokin. Azerbaycan’da hentbolda popülerli÷ini korumuútur. 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda ise yine altÕn madalya kazanan SSCB bayan takÕmÕ içinde AzerbaycanlÕ sporcu Larisa Savkina da yer almÕútÕr (54:13). O.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB’nin da÷ÕlmasÕndan sonra. 1976 Montreal Olimpiyat OyunlarÕ’nda altÕn madalya kazanan SSCB bayan takÕmÕ içinde AzerbaycanlÕ sporcular Refige ùabanova ve Lyudmila ùubina da yer almÕútÕr (54:13). Fakat. Avrupa’nÕn üçüncü önemli kupasÕnÕn sahibi olmuútur (54:11). Buradan da hentbola ne kadar önem verildi÷i anlaúÕlmaktadÕr (48:139). ba÷ÕmsÕzlÕ÷a kavuútuktan sonra Azerbaycan’da hentbolda da bir düúüú yaúanmÕútÕr.mücadele eden takÕmlar arasÕnda olmuútur (48:139). Sevil Bahúeliyeva’nÕn 1970-80 yÕllarÕnda Azerbaycan hentbolunun geliúmesinde önemli katkÕlarÕ bulunmuútur. Bu spor branúÕnda Refige ùabanova. TakÕm sporlarÕ arasÕnda kulüplerarasÕ kÕta ölçekli turnuvalarda Azerbaycan takÕmlarÕnÕn ilk galibiyeti hentboldan gelmiútir. Viktor øvanoviç Sorokin onlarca basketbolcu.

Challenge KupasÕ’nÕ kazanarak uzun bir aradan sonra ilk büyük zaferini yaúamÕútÕr (16:107). Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ö÷retim üyelerinden øskender Asgerov. Grubunu ikinci olarak tamamlayan Azerbaycan takÕmÕ. Bunun sonucunda gerek bireysel uzmanlÕkta gerekse takÕm faaliyetlerinde bazÕ 38 . 2001 yÕlÕnda ilk defa Avrupa Trophy Cup (Kupa Galipleri KupasÕ) turnuvasÕna gözlemci olarak gönderilmiútir (48:140). kÕsa sürede olumlu sonuçlarÕnÕ göstermiútir (16:107). milli takÕm Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nÕn grup elemelerinde mücadele etmektedir. Bu kapsamda 2005 yÕlÕnda Bayanlar Dünya ùampiyonasÕ grup elemeleri Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Voronov. yüzyÕlÕn baúÕndan bu yana. Fakat. Bu nedenle 90’lÕ yÕllarda bayan hentbolcular uluslararasÕ arenada çok baúarÕlÕ olamamÕútÕr (16:106). Play-Off maçÕnda Avusturya’ya yenilen milli takÕm elenmiútir (48:140. AHF. çok baúarÕlÕ olamayan teknik adam. milli takÕmÕn yeni antrenörü ve aynÕ zamanda “ABU” kulübünün baúkanÕ olan UkraynalÕ Georgiy Voronov’a bÕrakmÕútÕr. 2005 yÕlÕ Dünya ùampiyonasÕ Play-Off maçlarÕna katÕlma hakkÕnÕ elde etmiútir. UluslararasÕ bazÕ turnuvalarÕn Bakü’de yapÕlmasÕ da hentbolun geliúmesine katkÕda bulunmuútur. Haydar Bahayev’in AHF’nin BaúkanlÕ÷Õ’na seçilmesi.sorunlar yüzünden hentbolla ilgilenilememiútir. Azerbaycan milli takÕmÕ. Bu elemelerde Azerbaycan bayan milli hentbol takÕmÕ ikinci olmuútur. XXI. AyrÕca. Azerbaycan Hentbol Federasyonu (AHF). 1992 yÕlÕnda IHF’ye üye olmuútur (54:12). antrenör yetiútirmekle birlikte. milli takÕma Beyaz Rusya’lÕ uzman Valeriy Pevnitski’yi davet etmiútir. Olimpiyat ùampiyonu Refige ùabanova. A÷ustos 2006’da yerini. oyuncularda profesyonellik düzeyinin düúmesine ve antrenmanlarÕn anlamÕnÕn eksik kavranmasÕna neden olmaktadÕr. 2002 yÕlÕnda baúta. Günümüzde Azerbaycan kulüpleri kÕta çapÕnda çeúitli turnuvalara katÕlmaktadÕr. “Gerçek bir úampiyonanÕn olmamasÕ ve “ABU” takÕmÕnÕn neredeyse hiç rakibinin bulunmamasÕ. Refige ùabanova olmak üzere. Azeri hentbolu canlanmaya baúlamÕútÕr. uluslararasÕ dereceli hakem olarak 2000 yÕlÕndaki turnuva ve úampiyonalarda önemli maçlarda görev almÕútÕr.141).

Bu tesadüf de÷ildir. Bu sebepten dolayÕ. Basketbol ile ilgili. Spartak (Bakü). 1920 yÕlÕndan önce yabancÕ ülkelerden. baúta øngiltere.2009). 13.108). Çünkü. 39 . ayrÕca UkraynalÕ “Motor” kulübü ve Rusya’nÕn güçlü takÕmlarÕnÕn da katÕldÕ÷Õ temsili turnuvada “ABU” takÕmÕ ikinci olmuútur (16:107. øsveç ve Almanya olmak üzere. Karada÷ (Bakü). Basketbol i .Sovyet Dönemi Azerbaycan’da basketbol. 1926 yÕlÕnda sadece Bakü’de 300’e yakÕn basketbol takÕmÕ ve spor e÷itimi veren yer bulunmaktadÕr. aralarÕnda Litvanya ve Beyaz Rusya mili takÕmlarÕ. Azerbaycan hem bayanlarda hem de erkeklerde 2001 yÕlÕndan itibaren Avrupa kupalarÕnda temsil edilmektedir. 1920’den itibaren ayrÕ ayrÕ emek kollektiflerinde. Dinamo (Bakü). Bakü’ye yatÕrÕm için gelmiú petrol úirketlerinin yöneticileri ve iúçileri tarafÕndan.eurohandball. FransÕz “Gavr” takÕmÕna yenilmiútir. Kupalar KupasÕ 1/8 finaline çÕkan “ABU”. daha önceden bildikleri bu sporu oynamaya baúlamalarÕ ile yayÕlmaya baúlamÕútÕr. Romanya’da gerçekleútirilen 2007 Dünya ùampiyonasÕ seçmelerinde bir talisizlik yaúanmÕútÕr.com. Karada÷-Sement (Bakü). Fakat Rusya’nÕn Zvenigrad kentinde gerçekleúen. Dinhk (Bakü). iúletmelerde. ABU (Bakü) takÕmlarÕ temsil etmektedir (www. Seçmelerde 4 maç oynayan Azeri hentbolcüler. 1923 yÕlÕndan itibaren bütün yarÕúmalarÕn ve Spartakiada’larÕn programÕna basketbol dahil edilmiú ve sadece basketbol ile ilgili spor sahalarÕ tüm halkÕn hizmetine açÕlmÕútÕr. Din (Bakü) bayanlarda ise.03. Bu sayede basketbol ile ilgilenen amatörlerin sayÕsÕ günden güne artmÕútÕr.1. Azerbaycan’Õ erkeklerde.eksiklikler ortaya çÕkmaktadÕr” demiútir.4. 6. yüksek e÷itim kurumlarÕnda. yalnÕzca bir maç kazanmÕúlardÕr. spor cemiyetlerinde takÕmlar kurulmuútur. Bakü’de basketbol.

basketbolun estetik açÕdan geliúmesine ve daha cazip hale gelmesine neden olmuútur. Yavaú yavaú basketbol Azerbaycan’Õn di÷er il ve ilçelerinde de geliútirilmeye baúlanmÕútÕr.TalÕúhanov’un. Abramov’un. N. ø. G. 1930 yÕlÕndan itibaren düzenli olarak yapÕlan Kafkasya Cumhuriyetleri’nin Spartakiada programÕna erkek ve bayan basketbol yarÕúmalarÕnÕn da dahil edilmesi.futbol ve voleyboldan sonra üçüncü sÕrada yer almÕútÕr. 40 . 1926 yÕlÕndan itibaren Dinamo’nun basketbol takÕmÕ liderli÷i ele almÕú ve uzun bir müddet kimseye vermemiútir. Balaken. Bunun neticesinde basketbol Lenkeran. øonov’un. Bu uzmanlar bütün hayatlarÕnÕ basketbola adamÕú ve yorulmadan bu spor branúÕnÕn yayÕlmasÕ için çalÕúmÕúlardÕr. basketbolun teknik ve taktik açÕdan kalitesinin arttÕrÕlmasÕ. 1936 yÕlÕna gelindi÷inde basketbol takÕmlarÕnÕn resmi turnuvalarda almÕú olduklarÕ baúarÕlar. 1931 yÕlÕnda Azerbaycan erkek basketbol takÕmÕ Kafkasya Birincili÷i’ni kazanmÕú ve ilk defa SSCB Birincili÷i’ne ba÷ÕmsÕz bir takÕm olarak katÕlma hakkÕ kazanmÕútÕr. Azerbaycan’da bu yÕllarda basketbolun geliúmesinde N. 1935 yÕlÕndan baúlayarak Azerbaycan erkek ve bayan milli takÕmlarÕ SSCB ùampiyonalarÕ’nda kendini göstermeye baúlamÕúlardÕr. Bu yÕldan itibaren Azerbaycan erkek takÕmÕ Kafkasya’da uzun müddet liderli÷ini korumuú ve yÕldan yÕla sporcularÕn teknik ve taktik seviyesi yükselmiútir. S. TakÕmlarÕn sayÕsÕnÕn artmasÕ ile birlikte. Pleskunova’nÕn ve Fomina’nÕn büyük hizmetleri olmuútur. Efendiyeva’nÕn. Zagatala ve di÷er yerlerde de kendi taraftarlarÕnÕ toplamÕútÕr. Basketbolun geliúmesinde Dinamo Spor Cemiyeti’nin de büyük katkÕlarÕ bulunmuútur. Arunov’un. 1930 yÕlÕnda basketbol okullarÕn SpartakiadasÕnÕn programÕna dahil olmuútur. 1934 yÕlÕndan itibaren ilk defa basketbolda ülke úampiyonasÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Bu takÕm uzun yÕllar Azerbaycan úampiyonu olmuútur. Tovuz. basketbolun Kafkasya’da daha fazla geliúmesine ve iyi basketbolcularÕn her üç cumhuriyette de yetiúmesine olanak sa÷lamÕútÕr. Basketbolun Azerbaycan’da yaygÕnlaúmasÕ ve kaliteli sporcularÕn yetiútirilmesi neticesinde. bayanlardan K. topun çembere bÕrakÕlmasÕnda yeni yöntemlerin denenmesi. Azerbaycan’da 1920-30’lu yÕllarda en güçlü basketbol takÕmÕ Demir Yolu Spor Kulübü’nün takÕmÕ olmuútur.

Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi XX. UluslararasÕ Basketbol Federasyonu’na üye olmuútur. Bu yÕllardan itibaren Azerbaycan basketbol takÕmlarÕ güçlü takÕmlarla mücadele edecek seviyeye ulaúmÕútÕr (44:8-12). 2005 yÕlÕnda ise yine Kurtinaytis yönetimindeki basketbol milli takÕmÕ øslam OyunlarÕ’nda altÕn madalya 41 . 1995 yÕlÕnda Türkiye. Gürcistan. Bu kapsamda 2002 yÕlÕnda milli takÕmÕn baúÕna Olimpiyat. ii . Azerbaycan’da basketbolun kitleselleúmesi için Celilabad ùehrinde ABF’nin güney bölge úubesi ve Gence’de de ABF’nin bölgesel merkezi kurulmuútur. olmuútur. Sonra uzun bir ara olmuútur (99:104). UluslararasÕ iliúkilerin yüksek seviyeye ulaúmasÕ ile birlikte ve ABF’nin de çabalarÕyla Azerbaycan basketbolcularÕ 2000 yÕlÕndan itibaren sürekli olarak uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmaya baúlamÕúlardÕr. Son zamanda Azerbaycan’da basketbolun popülaritesi artmÕútÕr. 1956 yÕlÕnda milliler SSCB Cumhuriyetleri Spor MüsabakasÕ’nda 6. Bu. En parlak dönemi ise milli takÕmÕn baúÕnda. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ ve Azerbaycan Basketbol Federasyonu’nun ortak çabalarÕyla gerçekleúmiútir. Kurtinaytis yönetimindeki Gala takÕmÕ 2004 yÕlÕnda Litvanya’da katÕldÕ÷Õ bir turnuvada ikinci olmuútur (99:107). Dünya ve Avrupa ùampiyonu LitvanyalÕ Rimas Kurtinaytis getirilmiútir (44:13-15). Türkmenistan ve Azerbaycan’Õn katÕlÕmÕ ile Bakü’de düzenlenen uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan erkek takÕmÕ birinci olmuútur. SSCB’nin ve Azerbaycan’Õn ünlü basketbol hocasÕ Tofik Abbasov’un bulundu÷u 50-60’lÕ yÕllarda yaúamÕútÕr. Azerbaycan birçok uluslararasÕ yarÕúmada baúarÕlar elde etmiútir. TakÕmlar her yÕl daha yetenekli ve genç sporcularla temsil olunmaya baúlanmÕútÕr. Rimas Kurtinaytis aynÕ zaman da Gala takÕmÕnÕn da teknik direktörüdür. yüzyÕlÕn sonlarÕnda durgunluk dönemi yaúayan Azerbaycan basketbolu Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan sporcularÕnÕn galibiyetlerinin etkisi ile tekrar canlanmaya baúlamÕútÕr. Milli Olimpiyat Komitesi.takÕmlarÕn teknik ve taktik açÕdan bir hayli yol kat etti÷ini göstermiútir. 1994 yÕlÕnda Azerbaycan Basketbol Federasyonu (ABF). O dönemin isimleri arasÕnda Avrupa ùampiyonasÕ’nÕn bronz madalya sahibi Elúad Gadaúev de bulunmaktadÕr. Bu da Azerbaycan’Õn bütün uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmasÕna olanak sa÷lamÕútÕr.

XX. yüzyÕlÕn baúlarÕnda sporla ilgili faaliyetlerde bireysel çabalarÕn a÷ÕrlÕkta oldu÷u görülmüútür. 1917’den sonra milli siyasetin bir parçasÕ olarak ülkenin her 42 . Azerbaycan’da beden e÷itiminin ilk uygulayÕcÕlarÕndan biri olmuú ve güreúin geliúmesinde önemli katkÕlarda bulunmuútur. aynÕ zamanda ö÷rencisidir. 1917 yÕlÕndan sonra geniú bir alana yayÕlmaya baúlamÕútÕr. Güreú i . Devletin spora ilgisi ve deste÷i çok düúük seviyede olmuútur. Ancak. Bu ünlü güreúçiler 1920’li yÕllarda hem güreúmeye devam etmiúler hem de antrenörlük yapmÕúlardÕr. O. Azerbaycan güreú tarihinde Floransa ve Paris Dünya ùampiyonalarÕ’nda iki defa zafer kazanmÕú olan efsanevi güreúçi Sali Süleyman ayrÕ bir yere sahip olmuútur.107). 1920 yÕlÕndan sonra Azerbaycan güreúçileri ile Rusya’nÕn profesyonel güreúçileri arasÕnda müsabakalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Bu milli spor branúÕnÕn geliúmesi için çeúitli faaliyetlerde bulunmuúlardÕr. Bu da birçok spor branúÕnÕn geliúmesine neden olmuútur.25). Bu güreúçilerden Sali Süleyman ve Reúid Yusifov öne çÕkmÕútÕr (70:24.5. 6. Bu dönemde halk.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor. Sirk ekiplerinde uzun süre sahneye çÕkan Süleyman. 1920’li yÕllarÕn ortalarÕndan baúlayarak kurultaylarda ve genel kurul toplantÕlarÕnda sporun birçok branúÕnda yarÕúmalar düzenlenmesi yönünde kararlar alÕnmÕú ve bununla ilgili kÕsa zamanda bazÕ tedbirler hayata geçirilmeye baúlanmÕútÕr. Bu kulüplerin ve cemiyetlerinin ise ilk faaliyet alanÕ güreú olmuútur. Bu yÕllardan itibaren Azerbaycan’da birçok spor kulübü ve cemiyeti kurulmuútur.1. Reúid Yusifov yaklaúÕk 50 yÕl güreúmiútir. sporu genç neslin yetiútirilmesinde önemli bir faaliyet olarak gördü÷ü için güreúle birlikte di÷er branúlara da yo÷un bir ilgi göstermiútir. UluslararasÕ turnuvalarda alÕnan bu baúarÕlar basketbolla ilgilenenlerin sayÕsÕnÕ günden güne arttÕrmÕútÕr. Azerbaycan’da güreúin geliúmesinde ve yayÕlmasÕnda sirklerde ve açÕk alanlarda güreúen güreúçilerin büyük rolü olmuútur. øvan Poddubniy’in arkadaúÕ. Bu uygulamalarÕn sporun geliúmesinde önemli bir payÕ olmuútur. Sonraki nesil parlak güreúçilerden Reúid Yusifov da son derece güçlü bir güreúçidir (91:106.kazanmÕútÕr (82:85).

bunu isterken daha çok baúarÕlÕ ve yetenekli sporcularÕ ön plan çÕkarmÕútÕr. biri de sosyo-kültürel faaliyetlerdir. Stalin devletin bütünlü÷ünü sa÷lamak. Özellikle Stalin döneminde spor alanÕnda önemli ilerlemeler kaydedilmiútir. 1946 yÕlÕna gelindi÷inde birçok profesyonel sporcu yetiúmiútir. ülkeye ilk altÕn madalyayÕ getirmiútir. Azerbaycan’Õn adÕ veya Azeri sporcunun adÕ ön planda olmamÕútÕr. O tarihte Azerbaycan’Õ iki güreúçi temsil etmiútir. Her anne ve baba çocuklarÕnÕn ya bir spor branúÕ ile ya da bir müzik türü ile ilgilenmelerini istemiútir. sözlü görüúme)’a göre. HÕzlÕ bir geliúme gösteren güreú sporunda. ùagayev ise çok iyi bir mücadele vererek. Bu siyasetin bir parçasÕ olarak da Azerbaycan’da da beden e÷itiminin geliúmesi için geniú imkanlar yaratÕlmÕútÕr. Azerbaycan’da güreúin geliúmesine önemli katkÕlarda bulunan di÷er bir ünlü güreúçi ise Rza Bahúeliyev’dir. Sovyetler Birli÷i döneminde devlet halkÕn spor yapmasÕnÕ istemiútir. 11 güreúçi içinden 6. M Turmuú (2008.tarafÕnda beden e÷itimi kültürü hÕzla geliúmeye baúlamÕútÕr. Azerbaycan’da profesyonel anlamda güreú 1925 yÕlÕndan itibaren kendini göstermeye baúlamÕútÕr. Bu anlayÕú köylerde yaúayan insanlara kadar yerleúmiútir. aslÕnda Azerbaycan güreúçileri ilk defa SSCB Birincili÷i’ne 1928 yÕlÕnda katÕlmÕúlardÕr. Bu uygulamalar Azerbaycan halkÕnÕn yaúam tarzÕ haline gelmiútir. 1937 yÕlÕndan itibaren ilçe. olmuútur. kendi ideolojisini devam ettirmek ve bu kapsamda halkÕ uyutmak için sporu kullanmÕútÕr. Ama. Her zaman siyasi rejim olan komünizmin adÕ daha önde olmuútur. Ülke birincili÷i için yapÕlan müsabakalar 1937 yÕlÕndan itibaren hayata geçirilmiú olsa da. Memmedov. Sovyetler döneminde halka iki önemli úey verilmiútir. Sporu kitlelere yayarak. Bu sporcularÕ devletin siyaseti u÷runda kullanmÕútÕr. Spor devletin gelece÷inin ve halklarÕn barÕúÕnÕn bir vasÕtasÕ olmuútur. il ve ülke birincilikleri düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. 1936 yÕlÕna kadar güreú müsabakalarÕ daha çok bölgesel nitelikte olmuútur. Üst düzeyde spor bilimcileri yetiútirmiútir. Sovyetler sportif anlamda çok kaliteli insanlar yetiútirmiútir. Rza Bahúeliyev’de di÷er ünlü güreúçiler gibi 43 . insanlarÕn gerçekler peúine düúmesini önlemek istemiútir. Biri spor.

Dadaúov altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. Azerbaycan takÕmÕ. Bu úampiyonada AzerbaycanlÕ güreúçiler üç madalya kazanmÕútÕr. 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan Reúid Memmedbeyov. Hazar øsayev. O. Burada Azerbaycan takÕm halinde üçüncü olmuútur. yüzyÕlÕn ilk yarÕsÕna kadar güreúçiler sirk sahnelerinden çÕkmÕúlardÕr. SSCB Birincili÷i düzenlenmiútir. 1950 yÕlÕndan sonra uluslararasÕ birçok güreú turnuvasÕna katÕlmÕútÕr. Milli takÕm içinde yer alan Azerbaycan’lÕ güreúçiler. çok iyi maçlar çÕkararak Sovyetler Birli÷i’ni baúarÕyla temsil etmiúlerdir (70:35-37). gümüú madalya kazanmÕútÕr. 1941 yÕlÕnda Almanya’nÕn Sovyetler Birli÷i’ne savaú açmasÕyla birlikte. Bu geliúmelerin sonucu olarak Musa Babayev 4 kez Sovyetler Birli÷i úampiyonu. bu günlerde de devam etmektedir..30. XX. Asya ve Amerika turnuvalarÕnda kazandÕklarÕ zaferleri ile Azerbaycan güreú tarihine adlarÕnÕ yazdÕrmÕúlardÕr (91:107).35). SSCB. Mahyaddin Allahverdiyev. Dünya. Bu tarihten itibaren AzerbaycanlÕ güreúçiler SSCB milli takÕmÕnda da güreúmeye baúlamÕúlardÕr. Avrupa ve Olimpiyat úampiyonu AydÕn øbrahimov defalarca dünya úampiyonlu÷unu elde etmiú. Geçen yüzyÕlÕn 50’li yÕllarÕndan itibaren Sovyetler Birli÷i ùampiyonalarÕ’nda yer almaya baúlamÕúlardÕr. 1938 yÕlÕndan itibaren Azerbaycan takÕm halinde de SSCB Birincili÷i’ne katÕlmaya baúlamÕútÕr. serbest güreúte ise 1. 46 kez milli úampiyon olmuútur (91:107). Babayev ve P. Kemander Mecidov ve di÷er güreúçiler Avrupa.34. UluslararasÕ arenadaki bu ilk önemli baúarÕdan sonra ülkede güreú sporuna olan merak artmÕú. 44 . birçok úehirde güreú kulüpleri açÕlmÕútÕr. Rza Bahúeliyev. Güreú sporunun geliúmesinin 60’lÕ yÕllarÕn sonundan baúlayan bir sonraki aúamasÕ. aynÕ zamanda 1924-1925’li yÕllarda Azerbaycan’da ilk güreú okulunu kuran kiúidir (70:27. Bu baúarÕ AzerbaycanlÕ güreúçilerin o zamana kadar yakaladÕ÷Õ en iyi baúarÕ olmuútur (70:37).28. 1945 yÕlÕna gelindi÷inde ise güreúmeyi bÕrakmÕútÕr. SSCB’nin savaútan zaferle çÕkmasÕndan sonra her úey normale dönmüútür. 1947 yÕlÕnda gençlerde SSCB TakÕm Birincili÷i düzenlenmiútir.sirklerde güreúmiútir. 1945’te klasik güreúte 14. 1955 yÕlÕnda yapÕlan SSCB Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. kardeúi Muhtar da Universiade OyunlarÕ’nÕn úampiyonu olmuútur (91:107). 1949 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan serbest güreú SSCB Birincili÷i’nde ise. AzerbaycanlÕlar içinde ilk defa M. bütün Sovyet sporcularÕ ülke savunmasÕ için savaúa katÕlmÕúlardÕr.

Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda AmerikalÕ Samuel Hanson’u finalde yenerek altÕn madalya kazanmÕútÕr. I. Almanya ve Bulgaristan’da düzenlenen Avrupa ve Dünya turnuvalarÕnda kazanÕlan galibiyetler takip etmiútir. øran. Türkiye. Moskova’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda ise bronz madalya kazanmÕútÕr (82:86-88). Dünya. milli takÕma tek altÕn madalya kazandÕran isim olmuútur (91:108).Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan’da 1993 yÕlÕndan itibaren bütün alanlarda baúlayan yeni dönemin getirdi÷i de÷iúiklikler. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda galibiyet serisini devam ettiren Farid Mansurov. 1993 yÕlÕnda Azerbaycan adÕna altÕn kazanan ilk sporcular güreúçiler olmuútur. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi BaúkanÕ ølham Aliyev’in kararÕ ve deste÷i ile. spor dünyasÕnda ve güreúte de yaúanmÕútÕr. Çin’de düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda altÕn. østanbul’da düzenlenen Avrupa Serbest ve Greko-Romen Güreú ùampiyonasÕ’nda Natik Eyvazov altÕn. ba÷ÕmsÕz Azerbaycan tarihinde. Rovúan Bayramov. Avrupa ve SSCB ùampiyonu olan birçok güreúçi bulunmaktadÕr (70:37). Gençlik Serbest Güreú ùampiyonasÕ 45 . Farid. güreúçilerin birço÷u uzun yÕllar SSCB milli takÕmÕnda güreúmiú ve birçok baúarÕya imza atmÕúlardÕr. Atlanta (ABD)’da 1996 yÕlÕnda yapÕlan Olimpiyat OyunlarÕ’nda NamÕk Abdullayev finalde ikinci gelerek gümüú madalya sahibi olmuútur. Çünkü. ølham Abbasov gümüú madalyalarÕn sahipleri olmuútur. 2006 yÕlÕnda. Bakü’de düzenlenen Dünya Askeri Oyunlar úampiyonu olmuú. Finlandiya.Azerbaycan’da güreú son yÕllarda da hÕzla geliúme göstermiútir. Bu baúarÕlarÕ ABD. Bu olimpiyat madalyalarÕnÕn ilki olmuútur. Günümüzde Azerbaycan’da Olimpiyat. øtalya. UluslararasÕ Güreú Federasyonu yeni oluúan Serbest ve Greko-Romen Güreú Federasyonu’nu resmen kabul etmiútir. Dört yÕl sonra NamÕk. Bakü’de ilk kez 2001 yÕlÕnda. hem olimpiyat úampiyonu. Avustralya. ii . hem de dünya úampiyonu kimliklerine sahip ilk sporcu olmuútur (55:114).

A Aliyev (2008. ùimdiki baúkan ølham Aliyev her yerde olimpiya kompleksleri yapmaktadÕr.. Yuliya Radkeviç ve Olesya Zamula’dÕr.000 € ödül taahhüdünde bulunmuútur. hem de milli sporcularÕn hazÕrlanmasÕna tahsis edilmektedir. Bu sporcular Mariya Stadnik. sözlü görüúme)’e göre.117). Bunun sonucunda sporculara verilen bu parayÕ ö÷renen insanlarÕn spora olan ilgisi daha da artmÕútÕr. Onun için bizim sporcular bu iúe daha fazla ilgi duymuúlardÕr. Bu úampiyonada Farid Mansurov 1. Dünya Askerler Birincilik YarÕúmasÕ galibi Rovúan Bayramov ise. Genel anlamda ise. baúarÕlÕ olamamÕútÕr. Federasyon BaúkanÕ ve Baúbakan YardÕmcÕsÕ Abbas Abbasov’un burada çok önemli katkÕlarÕ olmuútur (91:108). 46 . 2007 Avrupa úampiyonu. Azerbaycan CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev spor ve olimpiyat oyunlarÕnda Azerbaycan’Õ layÕkÕyla temsil eden sporculara her türlü deste÷i sa÷lamaktadÕr.düzenlenmiútir. Azerbaycan Hükümeti günümüzde sporu daha çok desteklemektedir.116. 1996 Atlanta OlimpiyatlarÕ’nda altÕn madalya alan sporculara 25. Sidney’de úampiyon olan sporculara ev. Devlet BaúkanÕ olimpiyat oyunlarÕnda úampiyon olan sporcularÕ ve hocalarÕ madalya ile onurlandÕrmanÕn yanÕ sÕra. Bu tesisler hem halkÕn kullanÕmÕna. Haydar Aliyev. Milli takÕmÕn Rusya milli takÕmÕnÕ yenmesi tarihi bir galibiyet olmuútur. Buda devletin sporcuya olan ilk maddi desteklerinden olmuútur. para ve bazÕ otomobil úirketleri araba hediye etmiútir. 2004 yÕlÕnda Azerbaycan’da 1-4 Nisan tarihleri arasÕnda düzenlenen Dünya KupasÕ turnuvalarÕnda güreúçiler kupayÕ kazanmayÕ baúarmÕúlardÕr. Azerbaycan bayan milli takÕmÕnda ki dört sporcudan üçü lisans almayÕ baúarmÕútÕr. Azerbaycan Milli Lideri Haydar Aliyev’in baúlattÕ÷Õ yaúam úartlarÕnÕ iyileútirme ve sosyal yapÕyÕ geliútirme gelene÷ini de sürdürmektedir (91:109). belirlenen hedeflere tam olarak ulaúÕlamamÕútÕr (55:114. Bakü’de 2007 yÕlÕnda yapÕlan Dünya Güreú ùampiyonasÕ’na 91 ülkeden toplam 811 güreúçi katÕlmÕútÕr. Çamsulvar Çamsulvarov 3. olmuú ve 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ için vize almÕúlardÕr. Örne÷in.

Ali øsayev altÕn.03. . 13. Çamsulvar Çamsulvarov. 47 . Litvanya’nÕn Vilnius úehrinde. 38 ülkenin katÕldÕ÷Õ. XXIX. Navruz Temrezov bronz. SSCB úampiyonalarÕnda 5.com/vilnius09. Azerbaycan’Õn bu olimpiyatlarda en fazla madalya kazandÕ÷Õ branú güreú olmuútur (http://www. greko-romende 29 puanla Ermenistan ile üçüncü sÕrayÕ paylaúmÕútÕr.-VII.org. dereceyi kazanmak gerekmiútir (79:94). yüzyÕla kadar uzanmaktadÕr (48:170). 05.2009). Türk sporculara çok de÷er verilmezdi.1. Khetag Gazyumov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. milliyetçilik de yapÕlÕrdÕ. Pekin Olimpiyat OyunlarÕ’nda Rovúan Bayramov ve Vitaliy Rahimov gümüú. Sovyet döneminde Azeri satranççÕlar uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlamamÕúlardÕr. 2008 yÕlÕnda Dünya Gençler Güreú ùampiyonasÕ’na ev sahipli÷i yapmÕútÕr. Ama. Bayan güreúçi Mariya Stadnik’te bronz madalya kazanÕrken.5 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda düzenlenen Avrupa Büyükler Güreú ùampiyonasÕ’nda serbest stilde Zelimkhan Hüseyinov. greko-romen stilde Shalva Gadabadze bronz madalya almÕúlardÕr.6.fila-wrestling. Greko-Romen stilde Türkiye 59 puanla takÕm halinde úampiyon olmuútur.østanbul. T Firdevsi (2008. Azerbaycan’da 33 puanla üçüncü olmuútur (89:24).04. sözlü görüúme)’e göre.noc-aze.6.2009). SSCB milli takÕmÕnda yer alabilmek için çok sÕkÕ elemelerden geçirilmiúlerdir. ùampiyonada øran 50 puanla ikinci olurken. takÕm sÕralamasÕnda serbestte 63 puanla birinci olurken. 31 Mart. Jabrayil Hasanov gümüú. Bayanlarda ise Mariya Stadnik altÕn.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da satrancÕn tarihi VI. Khetag Gayzumov. Azerbaycan. Zümrüd Kurbangajiyeva gümüú madalya almÕútÕr. 6. Sovyet döneminde sporculara çok de÷er verilirdi. Örne÷in. Bayanlar takÕm sÕralamasÕnda ise 26 puanla øsveç ile beúincili÷i paylaúmÕútÕr (http://www. Satranç i .

1920’li yÕllarda Azerbaycan’da ilk satranç dernekleri kurulmaya baúlanmÕútÕr. Kendisi 19 yaúÕnda Bakü birincisi olmuútur. Bu zaman zarfÕnda Azerbaycan’da birçok satranç ustasÕ yetiúmiútir. Ünlü Sovyet satranç ustalarÕ özellikle. 100 yÕldan daha fazla bir zaman diliminde 13 dünya úampiyonu çÕkmÕútÕr. Dünya ùampiyonu olan Garry Kasparov. yapÕlan yarÕúmalarÕn kapsamÕ geniúletilmiútir. Bakinski Raboçi gazetesinin satranç úubesi de dünyanÕn ünlü satranççÕlarÕnÕ amatörler ile bir araya getirmiú ve müsabakalar organize etmiútir. ikincili÷i Rus sporcu aldÕ÷Õnda. Onlar satranç oyununun teknik ve takti÷i ile ilgili dersler vermiúlerdir. Azerbaycan satranç okulunda yetiúmiútir. F.Müsabakalar sonucunda birincili÷i Türk sporcu. satranç sporunu SSCB ile rekabet edebilecek seviyeye getirmiútir (79:93. Rudnev Bakü’ye davet edilmiútir. Milli takÕm aynÕ yÕl Trans-Kafkasya Birincili÷i’ni kazanmÕútÕr. Garry Kasparov’un 48 . 60-70’li yÕllar Azerbaycan’da satrançta önemli galibiyetlerin yaúandÕ÷Õ yÕllar olmuútur. Duz-Xutomirski ve N.9). Bu Azerbaycan için önemli bir geliúme olmuútur. AynÕ yÕllarda “Bakinski Raboçi” gazetesindeki özel satranç köúesi de Bakü’de satrancÕn geliúmesinde önemli bir rol oynamÕútÕr (96:8. Dünya SavaúÕ’ndan sonraki yÕllarda Azerbaycan’da satranç büyük bir hÕzla yayÕlmaya devam etmiútir. Bunlardan 13. Bundan dolayÕ Azeri sporcular yeteneklerini tam anlamÕyla gösterme fÕrsatÕ bulamamÕúlardÕr. Azerbaycan’da satrancÕn geliúmesine baktÕ÷ÕmÕzda ilk akla gelen isim Vladimir Andreeviç Makagonov’dur. milli takÕma Türk sporcu ça÷rÕlmasÕ gerekirken ikinci olan Rus sporcu ça÷ÕrÕlÕrdÕ. 5. Ba÷Õrov satranççÕlar arasÕnda ilk defa uluslararasÕ grossmaster (büyük usta) ünvanÕnÕ almÕútÕr. Makagonov ise bireysel sÕralamada birinci olmuútur. 1933 yÕlÕnda Bakü’de düzenlenen satranç konferansÕndan sonra. halk tarafÕndan da yo÷un ilgi duyulan bir spor branúÕ olmuútur. dereceyi paylaúarak usta sporcu ünvanÕnÕ kazanmÕúlardÕr. yüzyÕldan itibaren süratli bir úekilde geliúmeye baúlayan satranç. IX. ilk defa ülke úampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. ve 6. Vladimir Andreeviç çok iyi bir pedagog olmakla birlikte. Dünya satranç tacÕ u÷runa yapÕlan müsabakalarda. Dört sene sonra 16 yaúÕndaki Mikhail Botvinnik ile birlikte ilk defa SSCB ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlar (Moskova 1926).94). Bir yÕl sonra Azerbaycan satranç tarihinde önemli bir olay yaúanmÕú. II. Birçok defa Azerbaycan úampiyonu olan V.

12). Birçok satranç okulu kapatÕlmÕú. 90’lÕ yÕllarÕn ortasÕndan baúlayarak satranç uzmanlarÕ Azerileri uluslararasÕ arenada elde ettikleri baúarÕlarla sevindirmiúlerdir. birçok yetenekli satranççÕlar yetiútirilmiú ve dünya úampiyonu olmuúlardÕr (96:9-11). 70’li yÕllarda satranca gösterilen ilgi neticesinde ülkenin her tarafÕnda satranç okullarÕ. Bu sayede. birçok okulun binasÕ bakÕmsÕzlÕk yüzünden kullanÕlamaz hale gelmiútir. 49 . Azerbaycan Cumhuriyeti’nin baúkanÕ Haydar Aliyev’in deste÷i sayesinde son 20 yÕlda 7 uluslararasÕ grossmaster.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕyla satranççÕlar bütün turnuvalara Azerbaycan bayra÷Õ altÕnda katÕlma imkanÕ bulmuúlar ve önemli baúarÕlara imza atmaya baúlamÕúlardÕr (79:94). ii . Bunun sonucunda genç satranççÕlar uluslararasÕ birçok yarÕúmada büyük baúarÕlar kazanmÕúlardÕr (96:11. Bu ilk aúama Haydar Aliyev’in kiúisel destekleri neticesinde gerçekleúmiútir. Azerbaycan’da satranç her zaman devlet tarafÕndan desteklenmiútir. 1998 yÕlÕna gelindi÷inde satranç tekrar canlanmaya baúlamÕútÕr. kÕsmen devlet ve özel kurumlar tarafÕndan zapt olunmuú. Dünya ùampiyonu Anatoly Karpov’u kabul etmesi. Fakat 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda satrançta bir duraklama yaúanmÕútÕr. Bu olumlu adÕmlar neticesinde kÕzlar ilk büyük baúarÕlarÕnÕ kazanmÕúlardÕr. Firuze Velihanova ve Ülviye Sultanova’dan oluúan takÕm SSCB’nin son dönemlerinde düzenlenen satranç úampiyonalarÕndan birinde birincili÷i elde etmiúlerdir (79:94). 1985 yÕlÕnda Aynur Sofiyeva.baúarÕlarÕ bu oyuna olan ilgiyi büyük ölçüde arttÕrmÕútÕr. Azerbaycan’da satrancÕn geliúmesinde önemli bir rol oynamÕútÕr. Haydar Aliyev’in 1998 yÕlÕnÕn Ocak ayÕnÕn ilk günlerinde 12. birçok kulüp ve satranç merkezleri kurulmuútur. 14 uluslararasÕ usta. Azerbaycan’da satranç bugün en popüler ve hÕzlÕ geliúen spor dallarÕndan biri haline gelmiútir. çocuk satrancÕna devlet deste÷inin arttÕrÕlmasÕ yönünde kararlar alÕnmasÕ. Azerbaycan’da Dünya ve Avrupa úampiyonlarÕ ortaya çÕkmÕú ve Azerbaycan dünyada satranç dalÕnda lider ülkeler arasÕna girmiútir (79:93). 6 UluslararasÕ Satranç Federasyonu (FIDE) ustasÕ ve 4 uluslararasÕ dereceli hakem yetiútirilmiútir (96:11).

2006 yÕlÕnda dünya sÕralamasÕnda 11. özellikle bir zamanlar Azerbaycan’da satranç sporunun geliúimine önemli katkÕda bulunan bölge okullarÕnÕn sorunlarÕnÕ çözmek gerekmektedir. Rauf Mamedov ve NamÕk Kuliev Azerbaycan’Õn en önemli sporcularÕdÕr. økisi de farklÕ yaúlarda Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nda dereceye girmiú ve birincili÷i kazanmÕú. Teymur Recebov. Pervane 1992 yÕlÕnda 10 yaú grubunda Dünya úampiyonu olmuútur. Bugün bu okullarÕn çalÕúmalarÕ etkinliklerini büyük ölçüde yitirdi÷i için reforma ihtiyaçlarÕ vardÕr. Bu baúarÕlarÕn süreklilik gösterece÷ini umut ettiklerini belirten milli takÕm antrenörü Fikret Sideifzade úunlarÕ söylemiútir: “Bunun içinde mevcut problemleri çözmek gerekiyor. daha sonra de÷iúik yaú gruplarÕnda da beú defa Avrupa ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya almÕútÕr. 2002 yÕlÕnda Slovenya’da düzenlenen Satranç Olimpiyat OyunlarÕ’nda en genç takÕm Azeri takÕmÕ olmuútur. bölgedeki yetenekli çocuklarÕ tespit ederek senede birkaç kez Bakü’ye davet etmek ve ülkenin en iyi satranç ö÷retmenleri gözetiminde e÷itim almalarÕnÕ sa÷lamaktÕr. ülkede bütün satranç harekatÕnÕ yürüten ve yöneten en önemli kuruluútur. SSCB’de popüler olan bu okullar 50 . øki yÕl sonra Avrupa úampiyonu. ùehriyar Mamedyarov. AyrÕca hepsinin genç bir sporcu olmasÕ da önemlidir. Vugar Haúimov. OyuncularÕn yaú ortalamasÕ 16-17’dir. Birçok defa Azerbaycan úampiyonu olmuútur (48:171). Bu okullarÕn iúleyiú tarzÕ. økisi de uluslararasÕ listelerde ilk 20’de yer almaktadÕr (79:94.95). Türkan Mamedyarova. ASF. Kadir Hüseyinov. Ben daima bir nevi açÕk ö÷retim okullarÕnÕn açÕlÕúÕ meselesini gündeme getiririm.Bakü’de 2001 yÕlÕnda yapÕlan ülke úampiyonasÕnda Pervane øsmayÕlova birinci olmuútur. Bu yÕllarda satranca yeni baúlayan çocuklar bugün milli takÕmda yer almaktadÕrlar. 1992 yÕlÕnda FIDE’ye üye olmuútur (96:12). sÕrada yer almÕútÕr (80:96). Azerbaycan Satranç Federasyonu (ASF). çeúitli uluslararasÕ turnuvalarda úampiyon olmuúlardÕr. Zeynep Mamedyarova. Teymur Recebov. Azerbaycan’Õn en iyi satranççÕlarÕ olarak bugün Teymur Recebov ve ùahriyar Mamedyarov’u göstermek mümkündür. Azeri sporcular 1995 yÕlÕndan itibaren katÕldÕklarÕ önemli müsabakalardan 30’dan fazla madalya ile ülkelerine dönmüúlerdir.

Kramnik. Dünya úampiyonlarÕ Anatoliy Karpov ve Garry Kasparov’a karúÕ zafer kazanan yeryüzündeki en güçlü satranç oyuncularÕndan biridir. Polgar hakkÕnda). 2005’te de. ASF. hatta bazÕ yarÕúmalarÕ da kazanmÕútÕr (48:170). Dünya ve Avrupa gençler yarÕúmalarÕnda 7 defa baúarÕ kazanmÕú (bunlardan 5’inde altÕn madalya almÕú). 2 defa Avrupa ùampiyonlarÕ KupasÕ’nÕ kazanmÕútÕr. 11 yaúÕndan beri “satranç ustasÕ”. Avrupa ùampiyonasÕ’nÕ kazanmÕútÕr (bu dünya rekoru úuana kadar kÕrÕlamamÕútÕr). Rublevskiy gibi sporcular uluslararasÕ ün kazanmÕútÕr”. “SatrancÕn Dahi ÇocuklarÕ” adlÕ kitap yayÕnlanmÕútÕr (Kapablanka. Bu kitapta ayrÕ bir bölüm Teymur Recebov’a ayrÕlmÕútÕr (80:99). “Yeni asÕr” adlÕ dünya takÕmÕnÕn üyesi olarak. Milli takÕm antrenörünün düúüncesine göre bugün en önemli sorunlarÕndan biri de özel satranç yayÕnÕnÕn olmamasÕdÕr. 18 yaúÕndakilerle yarÕúarak. Moskova’da yapÕlan satranç Grand Prix yarÕúmasÕnda finale kalmÕú. ùeki’de bayanlar satranç turnuvasÕ düzenlenmiú ve turnuvaya birçok satranççÕnÕn katÕldÕ÷ÕnÕ” ifade etmiútir (79:95). Tivyakov.sayesinde. FransÕz Chess Club ve Saraybosna’nÕn Bosna adlÕ kulüplerinin üyesi olarak. MayÕs ayÕnda Umummilli Liderimiz Haydar Aliyev anÕsÕna ‘CumhurbaúkanlÕ÷Õ KupasÕ’ adÕ altÕnda uluslararasÕ bir satranç festivali organize etmiútir. CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev KupasÕ’nda zafer kazanmÕú. Fikret Sideifzade: “Bir zamanlar ‘Satranç gazetesi’ adlÕ bir yayÕn organÕmÕz vardÕ. AmacÕmÕz. bu takÕmÕn Kremlin’de Rusya takÕmÕna karúÕ kazandÕ÷Õ zafere katÕlmÕútÕr. Fisher. Azerbaycan dilinde yayÕnlanan kitaplara büyük ihtiyacÕmÕz var. Satranç literatürü konusunda da ciddi zorluklar yaúÕyoruz. Ancak birçok olumlu geliúme de var. birçok prestijli uluslararasÕ Grossmaster turnuvasÕnda zafer ve ödül kazanmÕútÕr. Teymur Recebov. Botvinnik. 12 yaúÕndayken. 2005 yÕlÕnda Avrupa ikincisi olmuútur. Bakü Birincili÷i’ne 5 yaúÕnda katÕlmÕú. 13 yaúÕndan beri ise “büyük satranç ustasÕ” (grossmaster) ünvanÕna sahiptir (o anda satranç tarihinin en genç “büyük satranç ustasÕ” olmuútur). Kasporov. Kasparov. 2006 yÕlÕnda Rusya’da. 2004 Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya kazanmÕú. Teymur. onu ek olarak da olsa yeniden yayÕnlamaktÕr. 51 .

2008 yÕlÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkeklerde 6. FIDE her yÕl.dresden..fide.. 2004 yÕlÕnda yapÕlan Satranç Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya almÕútÕr.ùahriyar Mamedyarov ise. Rauf Mamedov 94.2009).org. bayanlarda ise 24. Azerbaycan ülkeler sÕralamasÕnda erkeklerde 5. olmuútur (48:171. Teymur. DünyanÕn ilk 100 en güçlü satranççÕlar listesinde Azerbaycan satranççÕlarÕ da bulunmaktadÕr (96:13). Kadir Hüseyinov 62. 2003 yÕlÕnda Grossmaster ünvanÕ alarak. Azerbaycan satranç takÕmÕ. Günümüzde Türkiye Satranç Federasyonu’na ba÷lÕ olarak Antalya’da bölge antrenörlü÷ü yapmaktadÕr.03.2009).03. 8 yaúÕnda satranç oynamaya baúlamÕú. süper turnuva Hooghoven-2007’de zafer kazanmÕú. Teymur Recebov bu turnuvada dünyanÕn bir numarasÕ Veselin Topalov’u yenmeyi baúarmÕútÕr. ikincisi ise øspanya’da gerçekleúmiútir. olmuútur (www. Teymur Recebov 2003 yÕlÕndaki Linares turnuvasÕnda Garry Kasparov ile yaptÕ÷Õ maçÕn birini kazanmÕú.. 2006 yÕlÕnÕn en güçlü yarÕúmasÕ olmuútur. ùehriyar Mamedyarov 18. Vugar Haúimov 19.. yÕlda dört defa dünyanÕn en iyi satranççÕlar listesini yayÕnlamaktadÕr.172). Azeri satranç antrenörü Sarhan Guliyev 2000’li yÕllarÕn baúÕndan 2004’e kadar Türk milli takÕmÕnÕ çalÕútÕrmÕútÕr.107). úu an dünyadaki 1158 büyük usta arasÕna girmiútir (102:105. birçok açÕk turnuvanÕn galibi olmuú. 2005 yÕlÕnda øsveç’te düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’nda 40 takÕm arasÕndan 9. Linares turnuvasÕ veya basÕnda anÕldÕ÷Õ gibi “Dünya Turnuva ùampiyonasÕ” veya “Satranç Wimbeldon’u”.com. süper turnuvalarda dereceye girmiú.. (102:105). durumdadÕr (http://ratings. bayanlarda 31. 52 . di÷er üç maçta da berabere kalmÕútÕr. iki defa 20 yaú altÕ oyuncular kategorisinde dünya úampiyonu olmuú. 30. Ocak 2009’da açÕklanan en iyi yüz listesinde Teymur Recebov 6. 13. Bu yÕl bu turnuva iki ülkede yapÕlmÕútÕr: Birinci aúama Meksika’da. sÕrada yer almaktadÕr. Teymur Recebov turnuvayÕ ikinci olarak bitirmiútir (80:98).

YayÕncÕlar Birli÷i ve Merkezi Beden E÷itimi Evi (Azerbaycan Devlet Filarmonisi) boks dernekleri kurmuú ve bu derneklere S. ùmidt fabrikasÕnda çalÕúan metal iúçileri bir boks derne÷i kurmuútur. Sovyet Esnaf ve Sanatkarlar Birli÷i. 1926 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Azerbaycan’Õn en güçlü boksörleri ilk defa Kafkasya Birincili÷i’ne katÕlmÕúlardÕr.6. O. Boks i . Azerbaycan’da boksun geliúmesinde. 1927 yÕlÕnda Azerbaycan boksörleri I. Tolstoy ve A. V. yüzyÕlÕn baúlarÕnda geliúmeye baúlamÕútÕr. teknik ve taktik seviyesinin daha da yükselmesinde Bakü’ye gelen Kaçunas’Õn büyük rolü olmuútur. A÷alarov Sovyet sporunu uluslararasÕ turnuva ve yarÕúmalarda temsil eder duruma gelmiúlerdir. güçlü boksörler ile birlikte bir dizi galibiyet kazanmÕú ve onlara çok úey ö÷retmiútir. Azerbaycan boksörleri 1929 yÕlÕnda Kafkasya úampiyonu olmuúlardÕr.1. Kaçunas. baúkanlÕk yapmÕúlardÕr. Tolstoy vb. 1923 yÕlÕnda L. Azerbaycan Boksörler Birli÷i ilk defa 1924 yÕlÕnda Boks Federasyonu’nu kurmuútur. Onlar ilk defa Türk milli takÕmÕ ile uluslararasÕ bir müsabaka 53 . Kaçunas’Õn yönetiminde faaliyet gösteren dernek di÷erlerinden daha fazla öne çÕkmÕútÕr. 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda Bakü’de boks dernekleri açÕlmaya baúlanmÕútÕr.7. 1930 yÕlÕnda Azerbaycan boksörlerinin spor hayatÕnda önemli bir olay gerçekleúmiútir. A. Bir yÕl sonra boksörlerden V. AynÕ yÕl yapÕlan SSCB SpartakiadasÕ’nda mücadele eden boksörler iyi sonuçlar elde etmiúlerdir.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da boks XX. Kafkasya SendikacÕlar SpartakiadasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. Kapeloviç. Bunlardan Sovyet Esnaf ve Sanatkarlar Birli÷i’nde. AynÕ yÕl içinde Azerbaycan boksörleri kendi aralarÕnda úehirlerarasÕ yarÕúmalar yapmÕúlardÕr. A. Bu derne÷in antrenörlü÷ünü Fayerman ve Tasalov yapmÕúlardÕr. Bu dernek çatÕsÕ altÕnda baúarÕlÕ sporcular yetiútirilmiú ve boksta Azerbaycan’a baúarÕlar getirmeye baúlamÕúlardÕr. Bu yÕllarda Bakü’ye gelen Rusya ve Avrupa ülkelerinin petrol úirketlerinin iúçi ve mühendisleri bu spor branúÕnÕ da beraber getirmiúlerdir.

Dünya SavaúÕ’na kadar her yÕl yapÕlmÕútÕr. A. Boksörler SSCB’nin en güçlü sporcularÕ arasÕna girmiúlerdir. Kitasov ve di÷er birçok boksör cepheden geri dönmemiúlerdir. Kayürov’a SSCB spor ustasÕ ünvanÕ verilmiútir. Bu yarÕúlar II. Kryuçkov ve ø. birçok ünlü boksörün spor hayatlarÕna son noktayÕ koymalarÕ ile. Bakü’nün büyük fabrika ve petrol úehirlerinde yeni boks úubeleri faaliyete baúlamÕútÕr. AynÕ yÕl Moskova’da SSCB’nin II. Odinov Sovyetler Birli÷i’nin en güçlü sporcularÕ arasÕna girmiútir. ø. Güzel geleneklere sahip olan Azerbaycan Boks Okulu’nda yeni yetenekli genç boksörler yetiúmeye baúlamÕútÕr. Kitasov ve N. 1947 yÕlÕnda yapÕlan SSCB Birincili÷i’nde Azerbaycan boksörleri. AynÕ zamanda birçok sporcu da SSCB milli takÕmÕ içinde uluslararasÕ müsabakalara katÕlmÕútÕr. Danimarka ve øsveç iúçi kulüplerinden olan boksörler uluslararasÕ bir turnuva için Bakü’ye gelmiúlerdir. 1950 yÕlÕnda yapÕlan SSCB KupasÕ’nda Bakü’nün Bolúevik Gönüllü ødman Cemiyeti’nin sporcularÕ iyi dereceler almÕúlardÕr. 1956 yÕlÕna kadar Azerbaycan’Õn genç boksörleri birçok ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕyla ülkelerini temsil etmiúlerdir. II. N. Genç boksörlerin hazÕrlÕk merkezi Dinamo. 1930’lu yÕllarÕn ilk yarÕsÕnda Azerbaycan boksunda hÕzlÕ bir geliúme yaúanmÕútÕr. boksta bir müddet ilerleme kaydedilememiútir. 1930’lu yÕllarÕn sonuna gelindi÷inde birçok baúarÕlÕ ve yetenekli boksör yetiúmiútir. Birçok Bakülü boksör bu geleneksel yarÕúlara birçok kez katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar kazanmÕúlardÕr. 1933 yÕlÕnda øngiltere. Kayurov. vatanlarÕnÕ savunmaya gitmiúlerdir. olmuúlardÕr. 1951 yÕlÕnda gerçekleútirilen SSCB Birincili÷i’nde Azerbaycan’lÕ boksör Mehdi Askerbeyov bronz madalya kazanarak ülkenin en güçlü boksörleri arasÕna dahil olmuútur. 1937 yÕlÕnda A. Savaútan sonra ülkede boks yeniden diriliú sürecine girmiútir. Sonraki yÕllarda köylerde dahi boks geliúmeye baúlamÕútÕr. Aúumov. 1956 yÕlÕnda SSCB 54 . A÷alarov. Birçok kez SSCB úampiyonu olmuú L. Dünya SavaúÕ ülkede boksun geliúmesine a÷Õr darbe vurmuútur. øki yÕl sonra Azerbaycan takÕmÕ Türk milli takÕmÕnÕ yenerek rövanúÕnÕ almayÕ baúarmÕútÕr. N. 1950 yÕlÕna kadar. Bu yÕllarda en güçlü boksörler ellerine silah alarak. Spartak. Neftyanik cemiyetleri ve gençler okulu olmuútur. takÕm sÕralamasÕnda 8. Bu ilk müsabakada Türk milli takÕmÕ galip gelmiútir.gerçekleútirmiúlerdir. Ferdi Birincili÷i yapÕlmÕútÕr. Burada Azerbaycan’lÕ sporcular galip gelmiúlerdir.

Bu Spartakiada’da genç boksör A÷can Abiyev çok iyi mücadele ederek ilk defa Spartakiada úampiyonu olmuútur. AynÕ yÕlÕn Eylül ayÕnda øzmir’de yapÕlan boks turnuvasÕnda Hanlar Mehmudov bronz. uluslararasÕ turnuvasÕnÕ gerçekleútirmiútir. Valeh Aliyev ise gümüú madalya kazanmÕútÕr (2:15). Ceyhun ùerifov gümüú madalya kazanmÕúlardÕr. K. Türkiye’de 1991 yÕlÕnda Ahmet Cömert adÕna yapÕlan turnuvaya katÕlmÕútÕr. SSCB SendikacÕlar Birli÷i’nin SpartakiadasÕ’nda SSCB spor ustalarÕ T.halklarÕnÕn SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan boksu için önemli bir geliúme olmuútur. Eldar Abilov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. Azerbaycan’da yapÕlan bu turnuvada øran milli takÕmÕnÕ yenmiúlerdir. ùamayev SSCB milli takÕmÕna katÕlmÕúlar ve birçok uluslararasÕ turnuvada baúarÕlÕ bir úekilde mücadele etmiúlerdir. 1958 yÕlÕnda.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazandÕktan sonra. BabanlÕ gümüú. 1970’li ve 80’li yÕllarda bu düúüúün nedenleri ortaya çÕkarÕlmÕú ve birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. Rövúen 55 . Ceyhun ùerifov bu turnuvada altÕn madalya. olmuútur. 1957 yÕlÕnda boks milli takÕmÕ Kafkasya ve Moldova Cumhuriyetleri’nin SpartakiadasÕ’nda bütün takÕmlarÕ yenmiútir. 1965 yÕlÕnda gençler arasÕnda yapÕlan SSCB TakÕm Birincili÷i’nde Azerbaycan milli takÕmÕ baúarÕlÕ müsabakalar yaparak. Avrupa. 1960’lÕ yÕllarÕn sonuna do÷ru boksta bir düúüú gözlenmiútir. Hüseynov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Ankara’da Atatürk adÕna yapÕlan uluslararasÕ boks turnuvasÕnda Vagif Mirzeyev altÕn. 20 yÕl aradan sonra Azerbaycan milli takÕmÕ II. ilk defa 4. SporcularÕn bu baúarÕlarÕndan sonra D. O. 1990 yÕlÕnda østanbul’da ilk defa Azerbaycan milli takÕmÕ uluslararasÕ boks turnuvasÕna katÕlmÕútÕr. Muradov. Azerbaycan milli takÕmÕ bu büyük yarÕúmada bir gümüú madalya kazanmÕú ve 18 takÕm arasÕndan 11. Gurbanov. 1958 yÕlÕ Azerbaycan boksörleri için baúarÕlÕ bir yÕl olmuútur. olmuútur. ii . gerekse sendikalar arasÕnda yapÕlan yarÕúmalarda ve birçok uluslararasÕ spor organizasyonunda Azerbaycan’lÕ boksörler önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Afrika ve Amerika’da yapÕlan birçok turnuvada hem gençlerde hem de büyüklerde önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir (4:13-24). S. 1965 yÕlÕna kadar. Bu turnuvada Hüseyin Memmedov bronz. Babayev ve G. Bu yÕllarda Azerbaycan’lÕ boksörler Asya. gerek üniversiteler arasÕnda.

1999 yÕlÕnda Bakü’de ilk defa yapÕlan gençler Avrupa Birincili÷i’nde AzerbaycanlÕ sporcular baúarÕlÕ bir úekilde mücadele ederek ülkelerini temsil etmiúlerdir. 1996 yÕlÕnda Adalet Memmedov ve ølham Kerimov XXVI Yaz Olimpiyat OyunlarÕ için lisans alan iki sporcudur. 1993 yÕlÕnda Bursa’da veteranlar arasÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda R. Rüfet Aslanov bronz. Avustralya’nÕn Sidney úehrinde yapÕlan XXVII. toplamda ise 81 madalya kazanÕlmÕútÕr (48:118).Hüseynov ise altÕn madalya kazanmÕúlardÕr (4:24). Amerika’nÕn Atlanta úehrinde yapÕlan XXVI Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’na dahil olan boks müsabakasÕnda A. Hüseynov Azerbaycan tarihinde ilk defa Avrupa ùampiyonu olan sporcudur. 56 . 13 gümüú ve 21 bronz. A. Reúat Süleymanov ise gümüú madalya kazanmÕúlardÕr. Tayland’Õn Bankok úehrinde yapÕlan Dünya KupasÕ yarÕúmalarÕnda Rövúen Hüseynov. 1994 yÕlÕnÕn Haziran ayÕnda. toplamda ise 52 madalya alÕnÕrken. Azerbaycan takÕmÕ 28 ülke içinden ikinci olmuútur. Ali øsmayilov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. AynÕ yÕl Azerbaycan Boks Federasyonu’nun BaúkanÕ. 28 gümüú ve 25 bronz. øsmayÕlov üçüncü olmuútur. 2004 yÕlÕnda 28 altÕn. Bu durumu 20032004 yÕllarÕnda alÕnan madalyalardan anlamak mümkündür. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin Rektörü Profesör A÷can Abiyev UluslararasÕ Boks Federasyonu øcra Komitesi’ne üye olmuútur. altÕn madalya almÕútÕr. 2000 yÕlÕnda Finlandiya’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda A. Azerbaycan boks tarihinde altÕn madalya alan ilk sporcu olmuútur. 2003 yÕlÕnda uluslararasÕ turnuva ve úampiyonalarda 18 altÕn. Abiyev’in ülkede boksun geliúmesinde önemli katkÕlarÕ olmuútur. Memmedov beúinci olmuútur. 1992 yÕlÕnda. 1995 yÕlÕnda ElazÕ÷’da yapÕlan ilk Gençler Avrupa ùampiyonasÕ’nda Sahib Ba÷Õrov. 1992 yÕlÕnda øskoçya’nÕn Edinburg úehrinde yapÕlan Avrupa Birincili÷i’nde Adalet Memmedov. 2001 yÕlÕnda Bakü’de ilk defa yapÕlan Dünya Gençler Boks ùampiyonasÕ’nda ve Liverpool’da yapÕlan Avrupa Gençler Birincili÷i’nde Azerbaycan’lÕ boksörler iyi neticeler elde etmiúlerdir (4:25-28). Bu Azerbaycan boks tarihinde ülkeye gelen ilk olimpiyat madalyasÕ olmuútur. SSCB’nin da÷ÕlmasÕ ve ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilan edilmesi ile birlikte Azerbaycan Boks Federasyonu hem UluslararasÕ (AIBA) hem de Avrupa (EABA) Amatör Boks Birli÷i’ne üye olmuútur (2:11). Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Vügar Alekberov bronz madalya kazanmÕútÕr.

127). 1956 yÕlÕnda kurulmuú ve iki spor dalÕyla.03. 8 ülkeden 100’den fazla sporcu katÕlmÕútÕr. Azerbaycan’lÕ cimnastikçiler ilk defa 1947 Tallinn TurnuvasÕ’nda adlarÕnÕ dünyaya duyurmuúlardÕr. uluslararasÕ cimnastik turnuvasÕna katÕlmÕútÕr.cn. 2005 yÕlÕnda Estonya’da yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’nde genç boksör Samir Memmedov altÕn madalya kazanmÕútÕr. Azerbaycan takÕmÕ bu yarÕúlarda bronz madalya almÕútÕr (48:126. Azerbaycan milli televizyonuyla aynÕ yÕlda. Azerbaycan Cimnastik Federasyonu (ACF). Ritmik cimnasti÷in geliúimi. Azerbaycan’lÕ boksörler Fuad Aslanov ve A÷asi Memmedov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Tayland’da yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda altÕn madalya kazanmÕútÕr.8. 13.1.2009). 57 kg’da mücadele eden Shahin ømranov bronz madalya kazanmÕútÕr (en. Azerbaycan’lÕ cimnastikçinin dünya arenasÕna ilk çÕkÕúÕ olmuútur. Bruvestnik Spor Cemiyeti’nin sporcusu olarak birçok kez SSCB 57 . Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda. 2006 yÕlÕnda Bakü’de Dünya KupasÕ yarÕúÕ yapÕlmÕútÕr. akrobasi ve artistik cimnastik ile ilgili çalÕúmalarÕna baúlamÕútÕr (13:113). SSCB milli takÕmÕnda Almanya’da yapÕlan 1. geçen yüzyÕlÕn 40’lÕ yÕllarÕnda baúlamÕútÕr. Azerbaycan’da ritmik cimnasti÷in temelini Nadejda Merkulova atmÕútÕr (48:150). Çin’in baúkenti Pekin’de 2008 yÕlÕnda yapÕlan Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan’Õn madalya aldÕ÷Õ branúlardan biri de boks olmuútur. Cimnastik i . 6. 1961 yÕlÕnda Lina Vinnikova. Bu. AynÕ yÕl içinde yapÕlan birçok uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan’lÕ sporcular önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir (4:28-30).Sovyet Dönemi Azerbaycan’da cimnastik branúlarÕ arasÕnda ritmik cimnastik daha geliúmiútir. 2003 yÕlÕnda ilk defa A÷asi Memmedov. Yunanistan’Õn Atina úehrinde 2004 yÕlÕnda düzenlenen XXVIII.Azerbaycan boks tarihinde.beijing2008. 1963 yÕlÕnda Bulgaristan’da yapÕlan UluslararasÕ Ö÷renci SpartakiadasÕ’nÕn galibi olan Lina. Bu Azerbaycan spor tarihinde bokstaki ilk dünya úampiyonlu÷u olmuútur.

ACF. Nurcahan Aliyeva.úampiyonu olmuútur. øsrail’de yapÕlan uluslararasÕ turnuvada 3. 2004 Atina 58 . Bu önemli turnuvalarÕn ilkinde Azerbaycan’Õ temsil eden Dinara Gimatova. Nergiz Celilova ve Larisa Sidorava Azerbaycan’Õn ritmik cimnastikteki uluslararasÕ dereceye sahip hakemleridir. önemli uluslararasÕ turnuvalarda Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil etmiú. Kariyerini bitiren Nurcahan Aliyeva hayatÕna ritmik cimnastik hakemli÷i yaparak devam etmektedir. Zamanla trambolin de yeni bir dal olarak Cimnastik Federasyonu çalÕúma programÕna dahil olmuútur (13:113. “Hazar Grand Prix” turnuvasÕnda birinci olmuútur. Macaristan’da düzenlenen 26. 1996 yÕlÕnda ise. Azerbaycan ritmik cimnasti÷indeki asÕl dönüm noktasÕ ise 2002 yÕlÕnda Mehriban Aliyeva’nÕn Azerbaycan Cimnastik Federasyonu BaúkanÕ olmasÕ ile olmuútur. Bu sporcularÕn devamÕnda Azerbaycan’da arka arkaya birçok zafere imza atan ritmik cimnastikçi Nurcahan Aliyeva olmuútur. Federasyonun kÕsa zaman içinde birçok faaliyet gerçekleútirmiútir (48:152).114). ii . 1997-99 yÕllarÕnda 3 defa ülke úampiyonlu÷unu kimseye vermeyen cimnastikçi. 1 gümüú ve 2 bronz madalyanÕn sahibi olmuútur. Ba÷ÕmsÕz Devlet Toplulu÷u takÕmÕ kadrosundaki Valeri Belenki’nin Olimpiyat ùampiyonu oldu÷u 1992 Barcelona Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azeri cimnastikçileri yeniden tanÕmÕútÕr. kuruluútan bir süre sonra çalÕúmalara uzun yÕllarÕ kapsayan bir ara vermiútir (13:113). UluslararasÕ Jimnastik Federasyonu’na ve Avrupa Cimnastik Birli÷i’ne üye olmuútur. Dünya Ritmik Cimnastik ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan. øki defa Azerbaycan úampiyonu olmuú Dinare Nebiyeva 1995 yÕlÕnda Türkiye’nin Antalya ilinde yapÕlan uluslararasÕ gençler festivalinde birinci olmuútur. bazÕ uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. Ritmik cimnasti÷in geliúmesi için Azerbaycan’da çeúitli spor cemiyetlerinin bünyesinde úubeler açÕlmÕútÕr. ACF.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Spor dünyasÕ. Natalya Bulanova da iki defa Azerbaycan úampiyonu olmuú. olmuútur. Buralarda birçok sporcu yetiútirilmiútir (48:151). 2003 A÷ustos ayÕnda Bakü’de A kategorisinde Ritmik Cimnastik Dünya KupasÕ Eleme TurnuvasÕ düzenlenmiútir.

Bu úampiyonaya Azerbaycan üç sporcu ile katÕlmÕútÕr: Dinara Gimatova. Bireysel yarÕúmalarda Anna Gurbanova topla serisinde 6.. Anna Gurbanova kurdelede 6. kurdele ile sundu÷u serisinde 7.Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlma hakkÕnÕ elde etmiútir. iple serisinde ise 7. 5 kurdele yarÕúmasÕnda ise 8. Azerbaycan ritmik cimnastik tarihinde ilk defa 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan’lÕ cimnastikçi Dinara Gimatova katÕlma hakkÕ elde etmiútir. 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise.. bu olimpik spor branúÕnda ilk defa bu çapta bir organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. Azerbaycan’Õn sÕralamada ilk altÕya girmesi önemli bir baúarÕ olmuútur. Anna Gurbanova ise 10. Dinara Gimatova ise 9. son hazÕrlÕklar yapÕlmÕú ve Bakü’de A kategorisinde Ritmik Cimnastik Dünya KupasÕ Eleme TurnuvasÕ düzenlenmiútir (13:114. Turnuvaya 24 ülkeden 105 sporcu katÕlmÕútÕr. 2004 Kiev Avrupa úampiyonasÕ. Azerbaycan.158-165). Ritmik Cimnastik Dünya ùampiyonasÕ Bakü’de gerçekleútirilmiútir. genel sÕralamada 8. Bu sporcular arasÕnda Dinara Gimatova ve Anna Gurbanova’da yer almÕútÕr. 21 takÕmda gruplarda mücadele etmiútir. olmuútur. Fakat. Finalde toplamda 24 cimnastikçi yarÕúmÕú. DünyanÕn 24 en güçlü ritmik cimnastikçisi arasÕnda yer alan sporcu olimpiyatlarda 14. olmuútur.. 2005 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Azerbaycan Cimnastik Federasyonu KupasÕ için uluslararasÕ bir turnuva düzenlenmiútir. Atina’dan önce bir genel prova niteli÷i taúÕmasÕyla birlikte. olmuútur. Azerbaycan milli takÕmÕ finalde yarÕúmÕú ve 9. Dinara. 2005 yÕlÕnda Fransa’da yapÕlan Grand Prix yarÕúlarÕna 20 ülkenin sporcularÕ katÕlmÕútÕr. Dinara Gimatova. Azerbaycan’lÕ cimnastikçiler 3 çember ve 2 lobut yarÕúmasÕnda 11. Bu iki grup yarÕúmalarÕnÕn neticesinde Azerbaycan takÕmÕ 21 takÕm arasÕndan 11. ùampiyonada 47 ülkeden sporcular bireysel programda. Olimpiyatlardan kÕsa bir süre önce. sakatlanmasÕ sebebiyle yerine Anna Gurbanova gönderilmiútir. topla yaptÕ÷Õ seride ise 7. olmuútur. olmuútur. 59 . TakÕm yarÕúmalarÕnda ise 21 takÕm mücadele etmiútir. Grup yarÕúmalarÕ 3 çember-2 lobut ve 5 kurdele ile yapÕlmÕútÕr.. olmuútur. 2004 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda Moskova’da yapÕlan Dünya KupasÕ finallerine Dinara Gimatova ve Anna Gurbanova’da katÕlmÕútÕr. olmuúlardÕr. AyrÕca takÕm halinde yarÕúmalara da katÕlmÕúlardÕr.115). Anna Gurbanova ve Vefa Hüseynova. Anna Gurbanova 8. olmuútur (48:153-155. olmuútur. olmuútur. ùampiyonanÕn son gününde bütün aletlerde final yarÕúmalarÕ yapÕlmÕútÕr.

olmuútur. 25. olmuútur. 30. Bireysel müsabakalarda ise Aliye Gariyeva 10 sporcu arasÕndan 6. tarihteki ilk altÕn madalyayÕ kazandÕrmÕútÕr.2009). Azerbaycan için önemli olmuútur.90). Di÷er önemli sayÕlabilecek zaferi.05. Avrupa Ritmik Cimnastik ùampiyonasÕ 14-17 MayÕs 2009’da Azerbaycan’Õn baúkenti Bakü’de yapÕlmÕútÕr.com. olmuútur (http://www.03.Sovyet Dönemi Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB’nin bayan ve erkek milli takÕmlarÕnÕn bronz madalya almalarÕ Azerbaycan’da çim hokeyine karúÕ olan ilgiyi önemli ölçüde arttÕrmÕú ve bunun sonucunda da Azerbaycan temsilcileri SSCB úampiyonalarÕnda ön sÕralara kadar yükselerek madalya kürsüsündeki yerler için mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr (87:89. Yunanistan’Õn Patras úehrinde 2007 yÕlÕnda düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan takÕm müsabakalarÕnda 30 ülke arasÕndan 3. 5 ip. büyükler ve yÕldÕzlarda gümüú madalya almÕúlardÕr (www. Haydar Aliyev Spor ve Konser Salonu’nda gerçekleúmiútir.fig-gymnastics. Bireysel alet finallerinde Anna Gurbanova topta bronz madalya almÕútÕr. 2 lobut ile yapÕlan grup müsabakalarÕnda 8 ülke arasÕndan 7. 3 çember.ueg-gymnastics. 6. 18. dördüncü gelen Azeri minik takÕmÕ getirmiútir (8:115). Avrupa ùampiyonasÕ. Pekin OlimpiyatlarÕ’na katÕlan Azerbaycan. 2007 yÕlÕnda. AlÕnan sonuçlar.1. Çim Hokeyi i .Kazan’da 2006 yÕlÕnÕn KasÕm ayÕnda düzenlenen uluslararasÕ turnuvada Dinara Gimatova birinci olmuútur. 19 yaúÕndaki Aliye Garayeva ülkesine. Bronz madalya alan bayan hokey takÕmÕ 60 . Anna Gurbanova da HÕrvatistan’daki turnuvada kendini baúarÕyla göstererek gümüú madalya almÕútÕr. XXIII.9.2009). ùampiyonaya 31 ülkeden 170 sporcu katÕlmÕútÕr. Bronz madalya alan Anna Gurbanova ile Dinara Gimatova da di÷er baúarÕlÕ iki bayan sporcudur. Grup finallerinde ise Azerbaycan.com.

Hem bayan. takÕm eski formuna kavuúmaya baúlamÕútÕr. bu branúta köklü de÷iúmeler ve geliúmeler görülmüútür (48:142). Mingeçevir úehirleri hokeyin geliúti÷i merkezler olmuútur. Bölge temsilcilerinin sayÕsÕ da her geçen gün artmÕútÕr (48:142). ùeki. Bayan takÕmÕ oldukça kÕsa bir dönem içerisinde kendinden söz ettirmeyi baúarmÕútÕr. Haçmaz. SSCB Spartakiada yarÕúmasÕnda da bronz madalya sahibi olmuútur. Celilabad. de÷iúik yaú gruplarÕndaki milli takÕmlar uluslararasÕ yarÕúmalarda ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. Bu yönetim de÷iúikli÷inden sonra. 25 yÕl takÕmda oynamÕú olan kaptan Zeynep Nuriyeva. Bugün GusarÕ.içinde AzerbaycanlÕ Tatyana ùvÕnganova’da yer almÕútÕr (www. Azerbaycan’da çim hokeyi 1970 yÕlÕnda ortaya çÕkmÕútÕr. ii . Lenkeran. Fakat her úeye sÕfÕrdan baúlanmÕútÕr. Bununla 61 . 23 ùubat 2001’de Azerbaycan Çim Hokeyi Federasyonu (AÇHF) BaúkanlÕ÷Õ’na Azerbaycan Vergi BakanÕ FazÕl Mehmedov seçilmiútir (29:106). 14.2009). TakÕmÕn baúÕna genç teknik direktör Adil Paúayev getirilmiútir. O dönemden itibaren. 7 yÕl sonra erkek sporculara bayan sporcular da katÕlmÕútÕr.06. yüzyÕlÕn baúlarÕna denk gelmiútir (87:90). yüzyÕlÕn sonu ve XXI. Astar. SSCB milli takÕmÕnda. hem de erkek hokeycilerin ülke úampiyonalarÕnÕn seviyesi yükselmiú. TakÕmÕn katÕldÕ÷Õ ilk ciddi yarÕúma Ukrayna’da düzenlenen açÕk turnuva olmuútur. Avrupa ùampiyonasÕ’nda bronz madalya sahibi olmuútur (29:106). Emekli oyuncu. Yetenekli genç oyuncularÕ yetiútirmek üzere 2001 yÕlÕnÕn sonuna do÷ru çocuk hokey kulüpleri açÕlmaya baúlanmÕútÕr. Hokeyin Azerbaycan’da yeniden geliúmesi XX. AÇHF’nin ana sponsorlu÷unu ise Ataholding üstlenmiútir.olympic.org. Ülke úampiyonasÕnda üçüncülü÷e ulaúan ATAspor kulübü. Bakü’nün merkezinde dünyanÕn en iyi kulüp ve ulusal takÕmlarÕnÕn katÕlÕmÕ ile gerçekleútirilen yarÕúmalarÕn düzenlendi÷i ve dünya standartlarÕ seviyesinde olan bir spor kompleksi inúa edilmiútir (87:90).Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB’nin da÷ÕlmasÕyla birlikte ülkenin içine düútü÷ü durumdan dolayÕ hokeyde de durum kötüye gitmiútir. Kökten de÷iúikli÷in ilk belirtileri 2000 Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’ndan sonra kendini göstermeye baúlamÕútÕr.

Avrupa ùampiyonlar KupasÕ’nÕn iki alt grubundaki di÷er 8 takÕm arasÕnda ATAspor birinci olmuútur.108). Ancak 2002’de Litvanya’nÕn ùualay kentinde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ eleme oyunlarÕnda Adil Paúayev’in yönetimindeki takÕm finale kadar yükselmeyi baúarmÕútÕr. Yeni katÕlan iki takÕm Lokbatan takÕmÕ ile SumgayÕt gençlik takÕmÕdÕr. Hokeyci bayanlar 2004 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Avrupa kulüp úampiyonlarÕnÕn “Trophy Cup” turnuvasÕnda oldu÷u gibi. 2000 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda Bakü’de düzenlenen seminer ve pratik çalÕúmalar.birlikte AÇHF yönetimi. 2005 62 . 2006 Dünya ùampiyonasÕ elemelerinde baúarÕlÕ olamayan bayan hokeyciler. son maçta øspanya birincisi “Campo de Madrid” takÕmÕyla 2:2’lik skorla berabere kalmÕú ve finale yükselmiútir. Bu galibiyetle birlikte. Geçen yÕlki turnuvanÕn finalisti olan Ukrayna’nÕn “Kolos” ve Alman “Russelschmeier” takÕmlarÕnÕ yenmiútir. Adil Paúayev bu takÕmla iyi sonuçlar elde edebilece÷ini kanÕtlamÕútÕr. taúra bölgelerinde de sporcular yetiútirme olana÷ÕnÕ sa÷lamÕútÕr. iliúkileri kesme ve takÕmÕ tekrar Paúayev’e teslim etme kararÕ almÕútÕr. 2005’te 6 takÕm yarÕúmÕútÕr. olmuúlardÕr. Federasyon yönetimi Almanya’dan Robert Willik’e takÕmÕn teknik yönetimini teklif etmiú. Azerbaycan takÕmÕ Avrupa’nÕn en iyi takÕmlarÕ arasÕna girmiútir. 2003 yÕlÕnda øspanya’daki Avrupa ùampiyonasÕ finalinde milli takÕm dokuzuncu olmuútur. Hokey erkek takÕmÕ ise. 5-11 Eylül 2005’te Bakü’de düzenlenen Avrupa milli takÕmlarÕnÕn “Trophy Cup” turnuvasÕnda da galip olmuútur. YabancÕ teknik adamdan yeterince verim alamayan federasyon. Bu çalÕúmalarÕn sonuçlarÕ kÕsa süre içinde kendini göstermiú. 2002 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda ilk ülke úampiyonasÕ düzenlenmiútir. ancak bu tedbirler etkili olmamÕútÕr. 2004 yÕlÕnda úampiyonaya sadece 4 bayan takÕmÕ katÕlmÕúken. bölge takÕmlarÕ da farklÕ gruplarda yarÕúa katÕlmÕú ve bir sonraki turnuva da aynÕ formatta düzenlenmiútir. ATAspor. 2007 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ’nda 5. Bakü ve SumgayÕt kulüp takÕmlarÕndan farklÕ olarak. Finalde Hollanda’nÕn Den Bosh takÕmÕna yenilen ATAspor ikinci olmuútur (29:107. bölgedeki tecrübeli sporcularÕ da ilgisiz bÕrakmamÕútÕr. 2000 yÕlÕna kadar kulübün ve milli takÕmÕnÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlarÕ bulunmamaktadÕr.

antrenör ve hakem kadrolarÕ için özel seminerler düzenlemelerini ve turnuvalar organize etmelerini istemiútir. SSCB Gençler Judo ùampiyonasÕ’na katÕlma kararÕ 63 . Bakü’nün en güçlü sambocularÕ Kafkasya OyunlarÕ programÕna dahil olan judo yarÕúlarÕna hazÕrlanÕrken. dünyanÕn en iyi 50 takÕmÕ arasÕna girmeyi baúarmÕútÕr. Ancak. ülkede judo sporu ile ilgilenen neredeyse yok gibidir.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da judo 1972 yÕlÕndan itibaren geliúmeye baúlamÕútÕr.yÕlÕnda Malta’da yapÕlan “Trophy Cup”da finale kadar yükselmesine ra÷men.1. Lakin. Sahib bu yarÕúlara katÕlmamÕútÕr. Pekin’e gitmeye hak kazanmÕútÕr. Bu tarihte.10. UluslararasÕ Hokey Federasyonu iki aylÕk bir de÷erlendirme sonucunda. Bu yÕllarda Bakü’de yetiúmiú çok sayÕda sambo güreúçisi vardÕr. Pakistan’lÕ teknik adam Tahir Zaman yönetimindeki takÕm. Erkek milli takÕmÕ da bu süreçte kendini toparlayarak. Bayan hokeyciler finalde øspanya ile karúÕlaúmÕúlardÕr. Çocuk takÕmlarÕ da her geçen gün geliúmektedir ve milli takÕm için yeni adaylar ortaya çÕkmaktadÕr (87:90. Final mücadelesinden sonra iki øspanyol oyuncunun doping yaptÕ÷Õ tespit edilmiútir. Bakü’de 2008’in Nisan ayÕnda olimpiyat vizesi için bir turnuva düzenlenmiútir. takÕmÕ de÷il de doping yapan iki oyuncuyu cezalandÕrmÕútÕr. O. Azerbaycan Spor Komitesi çeúitli kurum ve kuruluúlardan judo ile ilgili úubeler kurmalarÕnÕ.91). Düzenli olarak bayanlar kulüp takÕmlarÕ arasÕnda oldu÷u gibi erkek kulüp takÕmlarÕ arasÕnda da ulusal úampiyonalar yapÕlmaktadÕr. Azerbaycan’Õn ilk judocularÕ da sambo güreúçileri arasÕndan çÕkmÕútÕr. øspanya’ya yenilerek olimpiyatlara katÕlma hakkÕnÕ kaybetmiútir. Bunun sonucunda 1992’de de olimpiyat úampiyonu olmuú øspanya. 6. finalde Danimarka’ya yenilerek ikinci olmuútur (48:142-144). Judo i . onlar arasÕnda Sahib’de yer almÕútÕr. øspanya diskalifiye edilmesi gerekirken.

Bu olimpiyatlarda Azerbaycan Eski Sovyetler Birli÷i ülkeleri arasÕnda altÕncÕ. Elçin. erkeklerde ise 1. Di÷er baúarÕlÕ bir judocuda Elçin øsmayilov’dur. 1992 yÕlÕnda Barselona Olimpiyat OyunlarÕ’nda Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u takÕmÕnda yer alan Nazim Hüseynov tarafÕndan kazanÕlmÕútÕr. bu úampiyonada 74 rakipten 71 ‘ini yenerek 3.almÕútÕr. Judoda ilk büyük baúarÕ. olmuútur.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan Judo Federasyonu 1992 yÕlÕnda kurulmuútur (71:97). Bu sporcular arasÕnda Olimpiyat. iki kere de büyüklerde Avrupa ùampiyonu olmuútur. 2000 yÕlÕnda yapÕlan Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda Elçin øsmayilov 7. ii . SSCB mili takÕmÕna katÕlmÕútÕr (71:38. Dünya ùampiyonasÕ’na 22 ülkeden yaklaúÕk 300 sporcu katÕlmÕútÕr. Pekin OlimpiyatlarÕ ba÷ÕmsÕz Azerbaycan’Õn dördüncü olimpiyatÕdÕr. 2005 yÕlÕnda Hollanda’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda birinci olmuútur. AzerbaycanlÕ sporcular bireysel yarÕúmalarda 3 altÕn 6 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (48:132-135). olmuútur. Bu baúarÕdan sonra Sahib. Avrupa ülkeleri arasÕnda yirminci olmuútur. Elçin øsmayilov. AynÕ yÕl içinde Minsk’te yapÕlan büyükler arasÕndaki uluslararasÕ turnuvada üçüncü olmuútur. Azerbaycan takÕmÕ bayanlarda 3. daha sonra bir kere gençlerde. Dominik Cumhuriyeti’nin Santo-Domingo úehrinde düzenlenen Dünya Gençlik ùampiyonasÕ’nda ise Nicat ùÕhalizade altÕn madalya kazanmÕúlardÕr (82:86). 1998 yÕlÕnda Bükreú’te yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. AzerbaycanlÕ sporcu burada altÕn madalya kazanmÕútÕr. Burada Azerbaycan’a tek altÕn madalyayÕ kazandÕran judocu Elnur Mamedli olmuútur. O. Elçin øsmayilov. 2004 yÕlÕnda yapÕlan Atina Olimpiyat OyunlarÕ’nda Mehman Azizov ve Mövlud Miraliyev 5. olmuúlardÕr. Dünya ve Avrupa úampiyonlarÕ da vardÕr. 1999 yÕlÕnda Gençler Avrupa Birincili÷i’nde kÕta úampiyonu olmuútur. olmuútur.39). Bu ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde sporcularÕn elde etti÷i ilk ve en büyük baúarÕdÕr. 2006 yÕlÕnda Finlandiya’nÕn Tampere úehrinde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’nda Elnur Mamedli. Sahib.. Daha 20 yaúÕnda olan sporcu daha önce iki kez Avrupa ùampiyonu olmuú ve Dünya ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya 64 . 2004 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan askeri judocularÕn XXX.

altÕn madalya kazanmÕútÕr.kazanmÕútÕr.05. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda Azerbaycan’Õ temsilen Elena Cemayeva yer almÕútÕr. Sonraki yÕllarda Rus milli takÕmÕnda yer almÕútÕr. 1998 yÕlÕnda ølgar Memmedov’un eúi Elena Cemayeva eskrim Rusya ùampiyonu olmuútur. genel sÕralamada ise 22.eujudo. UluslararasÕ Eskrim Federasyonu hakemli÷i yapmaktadÕr.1. Elena Cemayeva Azerbaycan’Õn eskrimde ilk Dünya ve Avrupa ùampiyonu ve Dünya KupasÕ sahibi olmuútur (100:109-112).84. Dünya ùampiyonu ve dört kez Avrupa ùampiyonu olmuú olan ølgar Memmedov. Bu yüzden olimpiyat úampiyonu olan Bakülü sporcunun bu baúarÕsÕ daha da önem kazanmÕútÕr. 07. 1988 Seoul OlimpiyatlarÕ’nda ølgar Memmedov altÕn madalya kazanmÕútÕr..2009). Azeri sporcu Elkhan Mammadov bronz madalya almÕútÕr. bu baúarÕsÕndan dolayÕ CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev tarafÕndan “ùöhret” adlÕ madalya ile ödüllendirilmiútir (14:82. Azerbaycan erkeklerde 12. Eskrim Azerbaycan Eskrim sporunda bir Olimpiyat ùampiyonlu÷una sahiptir. Son 5 yÕlda uluslararasÕ 65 .2009). 1992 Barselona OlimpiyatlarÕ’nda Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) altÕnda mücadele eden sporcu beúinci olmuútur.05. olmuútur (www. Elnur. 2000 yÕlÕnda Sidney’de yapÕlan olimpiyatlardan madalyasÕz dönen sporcu. 3 MayÕs 2009 tarihinde güncellenen dünya sÕralamasÕnda 90 kg’da Elkhan Mammadov 4.11. kariyerini sonlandÕrmÕútÕr.eu.com.. Azerbaycan’da geleneksel olmayan bir spor branúÕdÕr. 6. Uzun bir aradan sonra.87). Bundan dolayÕ ilk Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmasÕ gerekirken. bayanlarda 23. Seoul’deki baúarÕsÕnÕ tekrarlayarak. Milli judocunun finaldeki galibiyeti olimpiyat tarihinin en hÕzlÕ galibiyeti olmuútur.intjudo. 07. Rusya Eskrim Federasyonu eskrimin olimpik bir spor olmamasÕnÕ gerekçe göstererek Cemayeva’yÕ dünya úampiyonasÕna göndermeyi reddetmiútir. Bundan dolayÕ Cemayeva Azerbaycan adÕna mücadele etme kararÕ almÕútÕr. Gürcistan’Õn baúkenti Tiflis’te 24-26 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda düzenlenen Avrupa Büyükler Judo ùampiyonasÕ’na 39 ülkeden 260 sporcu katÕlmÕútÕr. 1996 Atlanta’ya Rusya milli takÕmÕnda giden Azeri sporcu. øki kez Olimpiyat ùampiyonu. durumdadÕr (www. Eskrim.

2004 yÕlÕnÕn Ekim ayÕnda østanbul’da yapÕlan uluslararasÕ turnuvaya 8 ülkeden 150 sporcu katÕlmÕútÕr.ch. Binicilik Azerbaycan Binicilik Federasyonu 1996 yÕlÕnda kurulmuútur (48:177). Federasyon bu branúta profesyonel sporcularÕn yetiúmesi için çaba sarf etmektedir. Bina’da yeni hipodrom inúa edilmiú. Atina’da finallerde elenmiútir. Günümüzde UluslararasÕ Binicilik Federasyonu’nun (FEI) 100’den fazla üyesi arasÕnda Azerbaycan Binicilik Federasyonu’da vardÕr.103).yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil eden sporcu. Yaúar Memmedov. Eskrim sporunda daha iyi úartlar oluúturulmuútur (100:112). Her yÕl de÷iúik yaú gruplarÕnda ülke birincili÷i ve úampiyonasÕ AyrÕca. Azerbaycan bu turnuvaya 7 sporcusu ile katÕlmÕútÕr. iki kez olimpiyat úampiyonu ølgar Memmedov.1. Bugün milli takÕmda genç sporcular bulunmaktadÕr. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’nÕn katkÕsÕyla üç kulüp faaliyet göstermektedir.12.04. yapÕlmaktadÕr. Zenit spor merkezi de bu milli spor branúÕnÕn geliúmesi için faaliyetler düzenlemektedir (48:177). 6. Atina OlimpiyatlarÕ’ndan sonra Azerbaycan takÕmÕnda büyük de÷iúiklikler olmuútur. Azerbaycan’lÕ sporcular Janna MuradgÕzÕ altÕn.173). 66 . 18.2009). Azerbaycan’da eskrimin geliúmesinde Azerbaycan Eskrim Federasyonu Baúkan YardÕmcÕsÕ Yaúar Memmedov’un büyük rolü olmuútur. olimpiyat úampiyonu Boris Koretskiy gibi ünlü eskrimcileri ve birçok úampiyonu yetiútirmiútir. 2006 yÕlÕndan itibaren federasyon faaliyetleri ile Devlet BakanÕ NazÕm øbrahimov ilgilenmektedir.fie. 4-13 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda Kuzey ørlanda’nÕn Belfast úehrinde yapÕlan YÕldÕz ve Gençler Eskrim Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan 34. Sabine Amrahzadeni ise gümüú madalya almÕútÕr (48:172. Azerbaycan’lÕ biniciler uluslararasÕ yarÕúmalara da katÕlmaktadÕr. ùeki’de de binicilik ve at yetiútirme çok yaygÕn hale gelmiútir (76:102. olmuútur (http://www. Azerbaycan 1997 yÕlÕnda FEI üyesi olmuútur (76:102).

Toplam 40’dan fazla altÕn madalyaya sahip olmuútur. Fransa’da üç yaú grubunda 26 ülkeden 1200 sporcunun mücadelesinde Cemal Rahimov 2. 30. 67 . Bu yarÕúmaya sadece Türkiye’den de÷il. AzerbaycanlÕ sporcu yine Fransa’da engel atlamada yapÕlan uluslararasÕ turnuvada 300 sporcu arasÕndan 1. øsviçre’nin Schafhausen kentinde gerçekleúen gençlik Avrupa úampiyonasÕna katÕlmÕútÕr. Bakü’de de binicilik branúÕnda bazÕ uluslararasÕ turnuvalar yapÕlmaktadÕr (48:177). 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ’nda da Azerbaycan’Õ binicilik sporunda temsil etmiútir (http://www. Türkiye’de düzenlenen yarÕúmalar içinde bu bir rekordur.noc-aze.03. 2005 yÕlÕnda Fransa’da engel atlamada yapÕlan uluslararasÕ turnuvada. olmuútur. fakat bu turnuvaya Rus sporcularÕn dÕúÕnda eski Sovyet Cumhuriyetleri’nin sporcularÕndan sadece kendisi katÕlma hakkÕnÕ kazanmÕútÕr. Cemal Rahimov. olmuú ve 47 katÕlÕmcÕ arasÕndan Grand-Prix ünvanÕna layÕk görülmüútür. Ülkede bu branúta lider olan bir sporcu vardÕr: 20 yaúÕndaki spor uzmanÕ Cemal Rahimov. Orada bir ödül kazanamamÕú. Bu turnuva “ølkbahar KupasÕ” adlÕ üç aúamalÕ bir turnuvadÕr. 64 sporcu arasÕndan 3. BunlarÕn dÕúÕnda.org. yÕl dönümü kutlamalarÕnda øzmir’de düzenlenen turnuvada da birinci olmuútur. olmuútur (48:177). AzerbaycanlÕ binici Cemal Rahimov son yÕllarda önemli baúarÕlar elde etmiútir. Kendisi Avrupa ve Dünya çapÕndaki yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ temsil eden tek Azeri sporcudur (20:101). turnuva’nÕn en genç yarÕúmacÕsÕ olmasÕna ra÷men ikinci olmuútur (76:106). 2004 yÕlÕnda Azerbaycan’Õn Milli Lideri Haydar Aliyev anÕsÕna uluslararasÕ bir turnuva düzenlenmiútir. Cemal Rahimov. Bunlar dresaj. østanbul’da. Avrupa’dan ve Amerika’dan da sporcular katÕlmÕútÕr. Azerbaycan’da engel atlama yaygÕndÕr. Türkiye Cumhuriyeti’nin 82.Binicilik sporunda 3 olimpiyat yarÕúma türü vardÕr. gösteri atlayÕúlarÕ ve engel atlama (konkur)’dur.2009). Toplam 279 sporcu vardÕr.

Bununla birlikte Azerbaycan masa tenisçileri de÷iúik seviyedeki yarÕúmalara. 1975 yÕlÕndan beri masa tenisi oynamaktadÕr. 2005 yÕlÕnda Strasbourg’da 68 . Eski Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nü (bugün Beden E÷itimi ve Spor Akademisi) bitirmiútir.6. 2005 yÕlÕndan itibaren. SSCB ve uluslararasÕ turnuvalarda birincilik kazanmÕútÕr.178). Sabina Ahmedova ve Emin Fahretov gibi sporcular öne çÕkmaktadÕr. 2001 yÕlÕnda Azerbaycan Masa Tenisi Federasyonu’nun üyelik bedelini ödemesiyle birlikte. SumgayÕt Tahsil Birli÷i’nin temsilcileri olan Rüstem ve Sabina. federasyonun uluslararasÕ spor teúkilatlarÕna üyeli÷i kabul edilmiútir. Azerbaycan’da masa tenisinde geçmiú yÕllarda da sevilen bir spor branúÕdÕr. Ancak. Zudov 17 Ocak 1963 tarihinde Bakü’de do÷muútur. Di÷er kategoride A grubunda yarÕúan bayan sporcular da turnuva galibi olmuúlardÕr (48:177. 8 kez Azerbaycan úampiyonlu÷unu elde etmiú. Zudov alt yapÕya daha çok önem vermektedir. bu kapsamda da Devis KupasÕ gibi uluslararasÕ turnuvalara katÕlmaya baúlamÕúlardÕr. Valentina Popova gibi önemli bir sporcu Azerbaycan’da yetiúmiútir. 2005 yÕlÕndan bu yana Azerbaycan milli takÕmÕnÕ yönetmektedir. Sabina Ahmedova ve Aliye Muhtarova birinci olmuútur. Sovyetler Birli÷i milli takÕmÕnÕn da bir üyesi olmuútur. Masa Tenisi Azerbaycan. Azerbaycan’da masa tenisi branúÕnda önemli sporcular yetiúmiú ve yetiúmektedir. 2004 yÕlÕnda Rusya’da yapÕlan gençler turnuvasÕnda Rüstem Aliyev.1. Masa tenisi Azerbaycan’da çok yeni bir spor branúÕ oldu÷u için birtakÕm problemler yaúanmaktadÕr. ølkin Sevindikzade. Mili takÕmÕn baú antrenörü SSCB’nin usta sporcusu Alexander Zudov’dur. 2001 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan erkeklerde birinci olmuútur. Masa tenisinde Rüstem Aliyev. TarÕm BakanÕ øsmet Abbasov’un federasyon baúkanlÕ÷Õna gelmesiyle birlikte masa tenisindeki sorunlar gözle görülür seviyede azalmaya baúlamÕútÕr. 2000’li yÕllarÕn baúÕnda bir müddet masa tenisinde uluslararasÕ federasyona olan üyelik bedelinin ödenmemesinden dolayÕ uluslararasÕ yarÕúma ve turnuvalara katÕlamamÕútÕr.13.

Azerbaycan Hükümeti ülkede masa tenisinin geliúmesi için önemli çalÕúmalar yürütmektedir. Sabina 5. Bakü’de sadece 3-4 tane salon bulunmaktadÕr. bölgeler için örnek oyunlarÕn geliútirilmesi. Milli takÕma malzeme deste÷i de verilmektedir. Lokomotiv ve Neftçi kulüplerinde vardÕr (77:106-108). Bu spor dalÕyla ilgilenen çocuk sayÕsÕ 100’den daha azdÕr.. Yine de baúkent dÕúÕndaki bölgelerde masa tenisi daha yavaú geliúmektedir. Bu kapsamda milli takÕmÕn 24 oyuncusu özel burs almaktadÕr. Masa tenisi birimleri ise sadece Tahsil.düzenlenen 1. AyrÕca masa tenisinde toplumsal görüúlerden ötürü kÕz oyuncularÕn sayÕsÕ da yeterli de÷ildir. Fakat masa tenisi artÕk Guba. Azerbaycan’da 2005 yÕlÕnda yapÕlan bir araútÕrmaya göre. oyun salonlarÕnÕn sayÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ gibi çalÕúmalar sürdürülmektedir. bayanlarÕn %90’Õ sporun insan için gerekli oldu÷unu ve %82’si de uygun úartlar oldu÷unda kÕz 69 . Avrupa Minikler ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr.2009). Azeri kadÕnlarÕ Müslüman olduklarÕ için spora ilgi göstermemektedirler. AyrÕca fiziki úartlarÕn daha iyi hale getirilmesi için de giriúimlerde bulunulmaktadÕr. 13. Bakü’de masa tenisi henüz çok popüler olmamakla birlikte. olmuúlardÕr (http://www.ittf. di÷er milletlerden olmaktadÕrlar.03. Rüstem ise 18. Gusar ve ùeki’de de geliúmeye baúlamÕútÕr. Bundan dolayÕ Azerbaycan’Õ temsil eden Azeri bayan sporcularda baúka ülkelerin vatandaúÕ. kitlesel spor olma niteli÷inden de yoksundur. bayanlar da kendi gruplarÕnda 2. bölge kulüplerine oyun masalarÕnÕn verilmesi. sözlü görüúme)’e göre. Milli takÕm çalÕúmalarÕnÕ belirli saatlerde Olimpiyat spor kompleksinde sürdürmektedir. Milli takÕm kadrosu sürekli Bakü ve SumgayÕt’taki okul ö÷rencileri sayesinde geniúlemektedir.com. Ülkede masa tenisini geliútirmek için. masa tenisindeki bayan sporcularÕn eksikli÷i kültürden kaynaklanmaktadÕr. olmuútur.. ø Aliyev (2008. Almanya’nÕn Bremen úehrinde 2006 yÕlÕnda düzenlenen TakÕmlar Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkeklerde kendi grubunda 3.

1.64. Niyameddin Paúayev 2001 yÕlÕnda Dünya.ittf.109).14. Taekwondo Taekwondo Azerbaycan’da popüler olan spor branúlarÕndan biridir.. Azerbaycan’Õn taekwondo ile ilk tanÕúmasÕ 1990 yÕlÕnda olmuútur.. Beyaz Rusya ve Gürcistan’da birincilikler elde etmiútir.2009). Ziya GasÕmov ise gümüú madalya kazanmÕútÕr.03.com. 6. 2001 yÕlÕnda Rusya’da gerçekleúen uluslararasÕ turnuvada 2 altÕn. Sabina Ahmedova birçok uluslararasÕ yarÕúmaya katÕlarak birinci olmuútur. bayan takÕmÕ ise 73. sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. 2 gümüú. Erkeklerin ise %96’sÕ sporun insan için gerekli oldu÷unu ve %56’sÕ da uygun úartlar oldu÷unda eúlerini ve kÕzlarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini ifade etmiúlerdir (53:60. Asif Nuraliyev ve Gülare Azizova altÕn. 30. Azerbaycan takÕmlar sÕralamasÕnda erkeklerde 101. 2004’de ise Avrupa ùampiyonu olmuútur.68). Taekwondonun vatanÕ sayÕlan Kore’de düzenlenen úampiyonada 63 ülkeden 2013 sporcunun mücadelesinde Azerbaycan 2 altÕn. bayanlarda 87. Emin Fahretov ise birkaç uluslararasÕ turnuvaya katÕlmasÕna ra÷men henüz önemli bir sonuç elde edememiútir (77:108. 18 yaú altÕ erkek takÕmÕ 66. 2002 yÕlÕnda Belarus’ta 32 takÕmÕn katÕlÕmÕyla gerçekleútirilen uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan taekwondocularÕ takÕm sÕralamasÕnda birinci olmuútur. birkaç uluslararasÕ turnuvaya katÕlmÕú Rusya. Bireysel sÕralamada ise 15 yaú altÕ sporcularda Sabina Ahmedova 5. 3 gümüú ve 3 bronz madalya alarak takÕm sÕralamasÕnda birinci olmuútur.çocuklarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini ifade etmiúlerdir. Azerbaycan’Õn taekwondo camiasÕnda saygÕnlÕ÷Õ artmÕútÕr. Bu 70 . Rüstem Aliyev. 2 bronz madalya kazanmÕútÕr. Azerbaycan. Bu turnuvadan çok kÕsa bir süre sonra Fransa’da gerçekleúen geniú katÕlÕmlÕ bir turnuvada ølkin ùahbazov. Bu turnuvalar sayesinde AzerbaycanlÕ taekwondocularÕn profesyonelli÷i ve tecrübeleri daha da geliúmiú. durumdadÕr.66. sÕrada bulunmaktadÕr. Çocuklar ve gençlerin büyük ilgisini çeken bu spor branúÕnda ülkede çeúitli seviyelerde uluslararasÕ turnuvalar gerçekleúmektedir.

15. Fransa’da yapÕlan Avrupa KupasÕ yarÕúmalarÕnda takÕmlar sÕralamasÕnda üçüncü olmuúlardÕr. olmuútur. 15. 2005 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda yapÕlan Dünya Taekwondo Federasyonu’nun yönetim organlarÕnÕn seçimlerinde. Azerbaycan’Õn baúkenti Bakü’de 11-14 Haziran 2009 tarihleri arasÕnda Dünya Taekwondo TakÕmlar ùampiyonasÕ düzenlenmiútir. 1 gümüú madalya kazanmÕútÕr.Azerbaycan için yÕlÕn en büyük zaferi olmuútur. Bilardo Bilardo Federasyonu ilk olarak 1989 yÕlÕnda kurulmuú ve oldukça etkin faaliyetler sürdürmüútür.2009).org.06. Reúad Ahmedov ve Tevekkül Bayramov bronz madalya almÕúlardÕr. 2004 yÕlÕnda øsveç’te yÕldÕz. AynÕ yÕl içinde Bakü’de yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’ne 40 ülkeden 400 sporcu katÕlmÕútÕr. Norveç’te yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda Niyameddin Paúayev kÕta úampiyonu olmuú. 6. Genel sÕralamada ise. olmuútur. Elnur Amanov gümüú. Azerbaycan erkeklerde bronz madalya kazanmÕútÕr (www. Kore’de yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda ise Meftun Salmanov üçüncü olmuútur. Bu organizasyonda görev alan 30 uluslararasÕ dereceli hakem arasÕnda Gündüz Abdullayev ile Elúen Guliyev’de yer almÕútÕr. 2003 yÕlÕnda Yunanistan’Õn Atina úehrinde düzenlenen 14. Bayan taekwondo takÕmÕ ise. Azerbaycan 4. AynÕ yÕl Paris’te Olimpiyat vizesi için yapÕlan turnuvada Reúad Ahmedov ve Niyameddin Paúayev Atina OlimpiyatlarÕ’na katÕlma hakkÕnÕ elde etmiúlerdir. øsviçre’nin ardÕndan ikinci olmuútur. Taekwondo Gençler Avrupa Birincili÷i’nde taekwondocular 2 altÕn. Azerbaycan Taekwondo Federasyonu baúkanÕ Kemaleddin Heyderov baúkan yardÕmcÕsÕ seçilmiútir (48:128130). genç ve büyüklerde yapÕlan turnuvada Azerbaycan’lÕ taekwondocular 12 takÕm arasÕndan birinci olmuúlardÕr. 2005 yÕlÕnda Almanya’da gençler ve büyüklerde yapÕlan Ejderha KupasÕ’na katÕlan 12 sporcunun hepsi büyüklerde birinci olmuútur. øsviçre’de yapÕlan úampiyonaya toplamda 3000 sporcu katÕlmÕú ve Azerbaycan taekwondocularÕ 9 madalya alarak.wtf. 3 altÕn. 1 gümüú ve 2 bronz madalya kazanan taekwondocular birinci olmuútur. Fakat 1994 yÕlÕndaki dönem baúkanÕ Mamed Mamedov’un 71 .1. 1 gümüú ve 2 bronz madalya alarak 8.

kuruldu÷u 20 MayÕs 2000 tarihinden itibaren ülkenin tek bilardo kulübü olan “Pramit Bilardo Kulübü”nü açmakla baúlamÕútÕr.ani vefatÕ sebebiyle federasyonun faaliyeti tamamen durdurulmuútur. Bunlardan Azer Gaciyev. Pramit Kulübü’nde 2003’te inúa edilen yeni spor salonunun açÕlÕúÕ yÕlÕn en önemli geliúmelerinden biri olmuútur. Azerbaycan’da 2003 yÕlÕnda ise. Gerek yetiúkin. Seymur 72 . Azerbaycan’Õn úampiyonu. gerekse çocuklar için baúkent Bakü’de ve yurt genelinde úampiyonalar düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. ayrÕca. SporcularÕn uluslararasÕ resmi turnuvalara katÕlabilmesi için Azerbaycan Bilardo Federasyonu’nun yeniden kurulmasÕ gerekti÷i fikrini ortaya atmÕútÕr. Azeri bilardocularÕn katÕldÕklarÕ önemli bir organizasyon olmuútur. Günümüz Federasyon BaúkanÕ olan ølgar Aslanov projeye ilk olarak. Federasyonun kurulmasÕndan birkaç gün sonra düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ. Seymur. bu yeni tesise taúÕnmÕútÕr. Ukrayna’nÕn Ba÷ÕmsÕzlÕk YÕldönümü dolayÕsÕyla düzenlenen turnuvada üçüncülük kazanmÕútÕr. Böylelikle sporcular. Asya KupasÕ’nda beúinci olmuú. Avrupa’nÕn ilk sekiz bilardocusu arasÕna girmiú. o sene. 2004’te Avrupa ùampiyonasÕ’nda bronz madalya alarak ismini dünyaya duyurmuútur. Amatörler arasÕnda tecrübeli bir oyuncu olan ølgam Aslanov. en güçlü bilardo üstatlarÕnÕ aynÕ çatÕ altÕnda toplamayÕ baúarmÕútÕr. yeni bir yÕldÕz daha parlamÕútÕr. 7 Ekim 2000’de kulübün bünyesinde kurulan Bilardo Federasyonu. uluslararasÕ düzeyde ustalÕk ünvanÕnÕ almÕútÕr. Bilardo oyunu belli bir süre yalnÕzca Bakü’deki amatör kulüplerde ücretli olarak oynanabilmiútir. daha sonra Dünya ve Avrupa Bilardo Konfederasyonu’na üye olmuútur. Bilardo Federasyonu ve ileri gelen oyuncular. O. 2001 turnuvasÕnda birincilik kazanan Azer Gaciyev’dir. Azerbaycan Bilardo Federasyonu’nun ilk BaúkanÕ merhum Mamed Mamedov’un o÷lu Seymur Mamedov’dur. BaúarÕlÕ sonuçlarÕn gelmesi fazla uzun sürmemiú ve 2001 yÕlÕnda Vilnius’ta düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ dördüncüsü Emir Guseynov. söz konusu kuruluúlarÕn himayesi altÕnda düzenlenen turnuvalarÕn birço÷una katÕlma imkanÕ bulmuúlardÕr.

listenin onbirincisi olan Seymur Mamedov gelmektedir ki. Azerbaycan takÕmÕnda. Ermeni asÕllÕ Rus rakibi Eduard Galiyants’Õ yenmiútir. Azeri bilardosunu önemli bir noktaya ulaútÕran ølgar Aslanov. Mamedov bir dönem dünya yedincisi bile olmuútur. Azerbaycan’da 2007 yÕlÕnda dünya bilardo baúarÕ sÕralamasÕnda yer alan Azeri isimlerin baúÕnda. her iki finalde de birinci olamamÕútÕr. 2005 ve 2006 yÕllarÕnda üst üste iki kez çÕktÕ÷Õ Avrupa ùampiyonasÕ finalinde Gaciyev’in ünvanÕnÕ elinden almÕútÕr. O zaman üç sporcu ilk on listesine girmiútir. Ukrayna. bayan turnuvalarÕnda da temsil edilmeye baúlanmÕútÕr. Sporcular her yÕl 8-10 uluslararasÕ spor müsabakalarÕna katÕlmaktadÕr. Milli takÕmlar baúarÕ listesinde Azerbaycan. Seymur Mamedov’un 2005 Kafkasya AçÕk KupasÕ’ndaki mutlak galibiyeti de bu gelinen seviyenin bir göstergesi olmuútur. Finlandiya’da gerçekleúen 2006 Dünya ùampiyonasÕ’nda yarÕúan Kolupayeva.16. Bu süre içinde Federasyon dört uluslararasÕ düzeyde usta yetiútirmiú bulunmaktadÕr. Azerbaycan 2006’nÕn baúÕndan itibaren. Rugby Son yÕllarda Azerbaycan’da geleneksel spor dallarÕnÕn yanÕ sÕra popüaritesi daha az olan spor dallarÕ da geliúmektedir. Azeri oyuncularÕn Avrupa ùampiyonalarÕ’nda üç defa madalya sahibi olmalarÕnÕn yanÕ sÕra. 6. Bunlardan biri de.Mamedov. Ancak. Onun dÕúÕnda baúarÕ tablosuna 6 Azeri sporcu daha girmektedir. 18 ülke arasÕnda Rusya.1. 90’lÕ yÕllarda Azerbaycan’a gelen yabancÕ úirket çalÕúanlarÕ tarafÕndan Azerbaycan’a tanÕtÕlmÕú 73 . Federasyon BaúkanÕ olarak görev yaptÕ÷Õ bu altÕ sene içinde. Fakat Avrupa ùampiyonasÕ gibi önemli bir yarÕúmada iki gümüú madalya almÕútÕr. 2005’te oynadÕ÷Õ yarÕ final yarÕúmasÕnda 5:0 gibi bir skorla. erkek sporculardan daha baúarÕlÕ bir oyun çÕkarmÕú. çÕktÕ÷Õ çeyrek finalde ise elenmiútir. aslen Bakülü olup halen Moskova’da yaúayan Alla Kolupayeva da yarÕúmaktadÕr. Kazakistan ve Belarus’un ardÕndan beúinci olmuútur (12:90. AynÕ zamanda Mamedov.92-94).

Sporcular deplasmanda Bosna milli takÕmÕna yenildiyse de. yabancÕ aile çocuklarÕndan oluúan bu takÕmÕ yenmeyi baúarmÕútÕr (78:98. Zamanla Azeriler de bu oyuna alÕúmaya baúlamÕúlardÕr. tecrübeli GürcistanlÕ Guram Modebadze’dir. spor kulübünde rugby askeri bölümünün açÕlmasÕnÕ önermektedir. Teknik adam. Buna ra÷men Azeri çocuk takÕmÕ. AsÕl mesle÷i doktorluk olan bu sporcu. 15 yaúÕndan bu yana rugby oynamaktadÕr. Böylelikle. Ulusal rugby’nin en ciddi sorunlarÕndan biri sporcularÕn askere gitmeleridir. rugby sporu SumgayÕt ve Celilabad úehirlerinde de geliúmektedir. Rugby’nin ülkede tanÕtÕlmasÕnda ve Bakü Rugby Kulübü’nün kuruluúunda öncülü÷ü BP úirketi çalÕúanlarÕ yapmÕútÕr.olan Rugby’dir. Azerbaycan Rugby’sinin önde gelen isimlerinin baúÕnda Eldar Nasrullayev gelmektedir. iki hafta sonra rövanú maçÕnda galip gelmeyi baúarmÕútÕr. bu sporu neredeyse bebekliklerinden itibaren ö÷renmekte ve Azerbaycan’a özel olarak davet edilen øngiliz rugby uzmanÕ denetiminde antrenman yapmaktadÕrlar. iki çocuk esirgeme kurumunda yetiúen gençler de ö÷renmektedir. Bakü dÕúÕnda. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn antrenörü. Modebadze 2003 yÕlÕnda takÕmÕn baúÕna geçmiútir. milli sporcular antrenman yapma fÕrsatÕnÕ elde edebilirler.99). Milli takÕm 2005 yÕlÕnda uluslararasÕ alanda ilk resmi yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. Böylece ulusal rugby tarihine ilk galibiyet yazÕlmÕútÕr. 74 . Bu oyunu. Birkaç aylÕk antrenmandan sonra kendilerine rakip olarak Azerbaycan’da görev yapan yabancÕ ailelerin çocuklarÕndan oluúan bir takÕm seçmiúlerdir. YurtdÕúÕndan gelen genç rugby severler. Sivil hayata döndüklerinde ço÷unun eski formlarÕnÕ kazanmasÕ uzun zaman almaktadÕr. Cihangir Tagiyev’in baúkanÕ oldu÷u Azerbaycan Rugby Federasyonu resmi olarak 2005 yÕlÕnÕn Mart ayÕnda faaliyete geçmiú ve UluslararasÕ Rugby Konseyi’ne üye olmuútur.

Di÷er Spor BranúlarÕ Azerbaycan’da atÕcÕlÕk. AOF. okçulu÷un geliúmesi için bir dizi faaliyetler gerçekleútirmektedir.110). Mahsul. dünya ve kÕta çapÕndaki yarÕúmalar ile Sidney ve Atina OlimpiyatlarÕ’nda mücadele etmiúlerdir. yüzyÕlda 80’li yÕllardan itibaren popüler olmaya baúlamÕútÕr. Günümüzde 150’den fazla yÕldÕz ve genç kategorisinde sporcu bulunmaktadÕr. SporcularÕn uluslararasÕ yarÕúma ve turnuvalara katÕlmalarÕna olanak sa÷lamaktadÕr. Azerbaycan Atletizm Federasyonu ’nun 1989’da kurulmasÕyla birlikte geliúmeye baúlamÕútÕr. Dinamo spor kulüplerinde okçuluk úubeleri faaliyet göstermektedir. Birçok Azerbaycan’lÕ sporcu uzun yÕllar SSCB milli takÕmÕnda Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nda mücadele etmiúlerdir.. Bu kapsamda 1993 yÕlÕnda Azerbaycan Okçuluk Federasyonu (AOF) kurulmuútur. 14’ü ustalÕ÷a adaydÕr.6. olmuútur. 200m yarÕúlarÕnda grupta 7. Ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra di÷er spor branúlarÕnda oldu÷u gibi okçulukta da birtakÕm yeniliklerin yapÕlmasÕ gerekmiútir. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda ise ørade Haúimova ve Zemfira Meftaheddinova bronz madalya kazanmÕúlardÕr (107:24). 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda Dadaú øbrahimov. 1993-2004 yÕllarÕnda 85’e yakÕn ülke dahilinde resmi yarÕúma yapÕlmÕú. sporcular 2 Dünya ùampiyonasÕ. ølk defa 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan ørade Haúimova 25m tabanca atÕúÕnda 10. Bu sporculardan 5’i spor ustasÕ. Azerbaycan’da atletizm. 7 Avrupa Grand-Prix yarÕúmasÕ ve di÷er büyük çaplÕ uluslararasÕ turnuvalara katÕlmÕúlardÕr (48:169. Azerbaycan’da okçuluk. Bununla birlikte sporcular.17. Özellikle 1995 yÕlÕndan sonra federasyonun çalÕúmalarÕ AzerbaycanlÕ atletlerin teknik-taktik düzeylerinin geliúmesini sa÷lamÕútÕr. Spartak. Özellikle.170). genel sÕralamada ise 55 atlet arasÕndan 48. Alibey ùükürov ise 800m yarÕúlarÕnda 72 sporcu 75 . Lokomotiv. XX. AynÕ yÕlda Çek Cumhuriyeti’nde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’na birçok sporcu katÕlmÕútÕr.1. olmuútur. baúarÕlÕ sporcularÕn bulundu÷u bir branútÕr. 2000 Sidney OlimpiyatlarÕ’nda ise SSCB’nin emektar antrenörü olan Hafiz Caferov’un ö÷rencisi olan Zemfira Meftaheddinova skeet branúÕnda altÕn madalya almÕútÕr (72:97.

Azerbaycan’da da÷cÕlÕk. 13.2009)..gov. AynÕ yÕl Danimarka’da de÷iúik yaú gruplarÕnda düzenlenen Avrupa KupasÕ’nda AzerbaycanlÕ sporcular 3 altÕn madalya kazanmÕúlardÕr.04.gsgm. olmuútur. øntigam Zairov ve Nizami Paúayev’dir (http://www. øntigam Zairov 1 altÕn.org.2009). ve 447 puanla Azerbaycan 3. 13. 2008 Pekin Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan’Õ halterde beú sporcu temsil etmiútir. ùampiyonada erkeklerde 500 puanla Rusya 1. O.org. son teknoloji ekipmanlarla donatÕlmÕútÕr. Antrenman salonlarÕ yeniden dizayn edilmiú. Bu sporcular Sardar Hasanov.03. 93 bayan sporcu katÕlmÕútÕr (http://www.gov. olmuútur (http://www.noc-aze. 13.ewf. 06. Azerbaycan Halter Federasyonu tarafÕndan geliútirilmeye çalÕúÕlmaktadÕr.gsgm. 31 AralÕk 2004’te Dünya AzerbaycanlÕlar Günü dolayÕsÕyla bir grup da÷cÕ “Haydar Zirvesi”ne tÕrmanmÕútÕr. olmuútur (48:173).5kg kaldÕrarak 1. 20 Ocak 2005 yÕlÕnda 10 kiúilik bir da÷cÕ ekibi “20 Ocak” úehitlerinin anÕsÕna ùahda÷Õ’na.2009). Romanya’nÕn baúkenti Bükreú’te 04-12 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda yapÕlan 88. Afgan Bayramov.03. 16. Azerbaycan’da halter.04. 2005 yÕlÕnda 76 .tr.tr. olmuútur (48:175. Azerbaycan Sendikalar Birli÷i’nin Alpinist-Turist kulübünün sporcularÕ 1998 yÕlÕnda Gusar ilçesindeki 3763metre yüksekli÷indeki KÕzÕlkaya da÷ silsilesine tÕrmanmÕúlar ve oraya “Haydar Zirvesi” adÕnÕ vermiúlerdir. olan Nizami Paúayev.noc-aze.176). 2004 Atina OlimpiyatlarÕn’da Turan Mirzeyev 4. Atina’da yapÕlan Gençler Dünya ùampiyonasÕ’nda koparmada 203 kilo kaldÕrarak dünya rekoru kÕrmÕútÕr. 1998 yÕlÕnda Çek Cumhuriyeti’nde yapÕlan erkekler ve bayanlar Avrupa ùampiyonasÕ’nda bayanlarda Terane Abbasova 3.04. 2002 ve 2005 yÕllarÕnda dünya úampiyonu olmuútur.sm. 1 bronz.arasÕndan 66. 1999 yÕlÕnda Polonya’da yapÕlan Gençler Avrupa ùampiyonasÕ’nda Nizami Paúayev ikinci olmuútur. 4424metre yüksekli÷e tÕrmanmÕúlardÕr. 2006 yÕlÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda da birinci olmuútur. 494 puanla Türkiye 2.2009). Gençler Dünya ùampiyonasÕ’nda toplamda 365. ùampiyonada Azeri sporculardan Zülfükar Süleymanov 2 gümüú.2009). Erkekler ve 22. 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ’nda Azerbaycan’Õ Ruslan Abbasov ve Ramil Guliyev temsil etmiúlerdir (http://www. Bayanlar Halter ùampiyonasÕ’na 41 ülkeden 150 erkek. 1 gümüú madalya kazanmÕúlardÕr (http://www. Turan Mirzeyev.

Karate branúÕnÕn geliúmesinde AzerbaycanlÕ karate uzmanlarÕnÕn ve federasyonun büyük rolü olmuútur (48:179). Amal Atayev ise bronz madalya kazanmÕútÕr. Zirveye ulaúan her bir sporcuya özel bir gö÷üs niúanÕ ile sertifika verilmiútir (48:179). Azerbaycan. 97 ülkeden 888 sporcunun katÕldÕ÷Õ úampiyonada 4.05. erkek kumite takÕmÕnda 3. 2007 yÕlÕnda 83 ülkeden 1106 sporcunun katÕlÕmÕ ile østanbul’da gerçekleúen 5. 44. Azerbaycan’da karate. olmuútur (http://www.2009). 2006 yÕlÕnda Rafael Agayev Dünya ùampiyonu olmuútur (82:88). 8-10 MayÕs 2009 tarihleri arasÕnda.03. 58 ülkeden 800 sporcunun mücadele etti÷i úampiyonada sporcular 4 altÕn.org. TakÕmlar sÕralamasÕnda ise Azerbaycan.net. 44 ülkeden 479 sporcunun katÕldÕ÷Õ úampiyonada Niyazi Aliyev ve Rafael Agayev kumite’de altÕn. Ülkenin ilk sambo 77 . Sambo güreúi Azerbaycan’a XX. Dünya YÕldÕz ve Gençler ùampiyonasÕ’nda. olmuútur (www. 13. 2008 yÕlÕnda Tokyo’da yapÕlan Dünya Büyükler Karate ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkekler 70 kg’da hem kumite’de hem de kumite açÕk’da Rafael Agayev ile 2 altÕn madalya alarak. Dünya ùampiyonasÕ’na 21 AzerbaycanlÕ karateci katÕlmÕútÕr. asrÕn 30’lu yÕllarÕnda gelmiútir. 25-28 Mart 1954 yÕlÕnda ilk defa Azerbaycan ùampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. HÕrvatistan’Õn baúkenti Zagreb’te. olmuútur. Avrupa Büyükler Karate ùampiyonasÕ düzenlenmiútir. Sambo tarihinde ilk resmi yarÕú da 28-29 KasÕm 1938 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Turnuvaya 16 ülkeden 30 sporcu katÕlmÕútÕr. 11. Bu úampiyonada sadece bir bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. Azerbaycan’da sambo güreúi.øslam KadÕnlarÕ arasÕnda uluslararasÕ da÷cÕlÕk turnuvasÕ yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan’lÕ karateciler ilk defa 1996 yÕlÕnda Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr.karateworld. popüler olan spor branúlarÕndan biridir. 5 gümüú ve 6 bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Sambonun geliúiminde øsmail Ahmedov’un önemli katkÕlarÕ olmuútur. øsmail Ahmedov’un ö÷rencileri SSCB çapÕndaki birçok yarÕúmada ikinci ve üçüncü olmuúlardÕr. Turnuva kapsamÕnda Azerbaycan’Õn en yüksek zirvesi olan ùahda÷ ve Babada÷’a tÕrmanÕlmÕútÕr. 2000 yÕlÕna gelindi÷inde. Endonezya’da yapÕlan UluslararasÕ Stokan Karate Federasyonu’nun 7.ekf-karate.2009). 70kg erkekler kata müsabakalarÕnda øsrafil Shirinov ile 1 altÕn madalya kazanarak 10.

sambo. 1997 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr. 2006 yÕlÕnda øslam GasÕmov Dünya ùampiyonu olmuútur (82:88). Bayanlar arasÕnda 4 defa Avrupa.10-12. 2008 yÕlÕnÕn MayÕs 78 .14).eurosambo. 1994-95 yÕllarÕnda Azeri sambocular Avrupa ve Dünya ùampiyonlarÕ’nda üst üste 50’den fazla madalya alarak dünyanÕn ilk beú ülkesi arasÕna girmiútir.6). 2000 yÕlÕnda Madrid’te yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’na 24 ülkeden 128 güreúçi katÕlmÕútÕr. 2 gümüú madalya kazanan Azerbaycan milli takÕmÕ Avrupa ùampiyonu olmuútur. Bu yÕlda Azerbaycan Sambo Federasyonu BaúkanÕ Zelimhan Memmedov. Azad Ragimov.2009). 4 gümüú ve 3 bronz madalya alarak 31 takÕm içinden 3. 28. Azerbaycan. 2 gümüú. Ceyhun Mamedov aynÕ zamanda UluslararasÕ Sambo Federasyonu’nun da Yönetim Kurulu üyesidir (www. Zaur Paúayev bronz madalya almÕútÕr (www. 18 AralÕk 1992’de Azerbaycan Sambo Federasyonu kurulmuútur. 1997 Avrupa úampiyonu.com. büyüklerde ise 3 altÕn. Azad Ragimov’un Gençlik Spor ve Turizm BakanÕ olarak atanmasÕyla baúlamÕútÕr. 3 bronz. Bu úampiyonada yÕldÕzlarda 5 altÕn. 1 bronz. Galib Spor Kulübü’nün sporcusu olan Galib Hümmetov bu úampiyonada da kÕtanÕn en iyisi olmuútur (48:180). 5 defa Dünya ùampiyonu olmuú Zülfiyye Hüseynova Azerbaycan’Õn önemli sporcularÕndan biridir.derne÷i 1975 yÕlÕnda A÷dam’da açÕlmÕútÕr (83:5. olmuútur. Türkiye’nin Gaziantep ve Hatay yörelerinde mahalli olarak yapÕlan. Sambo güreúi. Azerbaycan’da salon danslarÕna bir spor dalÕ olarak yaklaúÕm. 28. 8-13 A÷ustos 1993’te øtalya’nÕn Torino úehrinde yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda ikinci olmuútur. Avrupa Sambo Federasyonu Yönetim Kurulu üyeli÷ine seçilmiútir (83:6. Gençlerde 2 defa dünya ve 3 defa Avrupa birincisi.05. Birçok defa Dünya ve Avrupa úampiyonu olmuú Ceyhun Memmedov Azerbaycan sambosunun en önemli temsilcisidir.05. gençlerde 5 altÕn. ülke için oldukça yeni bir spor dalÕdÕr. 14-18 MayÕs 2009’da Milan’da yapÕlan Avrupa Büyükler ùampiyonasÕ’nda Tarlan KasÕmov altÕn.com. Azerbaycan’da dans. Onun Sovyet döneminden baúlattÕ÷Õ zafer serisi günümüz sambocularÕ tarafÕndan devam ettirilmektedir (48:180). Günümüzde Avrupa Sambo Federasyonu Yönetim Kurulu üyesi olarak Ceyhun Mamedov görev yapmaktadÕr. AynÕ yÕlÕn Eylül ayÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda 4 altÕn. giysi ve tutuú özellikleri farklÕ olmasÕna ra÷men aba güreúleri ile benzerdir (68:72).2009).

Azerbaycan’da Sovyet döneminde spor yönetimi. Azerbaycan 2005 yÕlÕndan itibaren dans yarÕúmalarÕna katÕlmaya baúlamÕútÕr.2. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn temelini Tatyana Çernova’nÕn kurdu÷u Dance Team Shane Spor Kulübü’nün üyeleri ve ö÷rencileri oluúturmaktadÕr (98:69. Azerbaycan’da ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde spor yönetimi ve Azerbaycan’da beden e÷itimi sisteminin geliúimi úeklindedir. Daha sonra Almanya’nÕn Karlshure kentinde. Sovyetlerde spor yönetimi. Sporcular ilk dünya úampiyonasÕnda ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir.ayÕnda Azerbaycan Spor DanslarÕ Federasyonu (ASDF) baúkanlÕ÷ÕnÕ üstlenmiútir. Bu kapsamda. idari yapÕlanmasÕ. Her dört bölümde de devletin spor politikalarÕ incelenmiútir. olmuútur. tesisleúme durumu. dört alt baúlÕkta incelenmiútir. 2007 ve 2008 yÕllarÕnda resmi lisans turnuvalarÕ gerçekleútirilmiútir. Dünyadan ve BDT ülkelerinden davet edilen jüri üyelerinin katÕlÕmÕyla ülke ve úehir úampiyonalarÕ düzenlemektedir. 80 ülkenin katÕldÕ÷Õ Latin danslarÕ programÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. 6. SSCB milli 79 . O zamandan günümüze milliler birçok kez Dünya.71). Bunlar. Avrupa ve di÷er turnuvalarda yer almÕúlardÕr. UluslararasÕ Dans Spor Federasyonu turnuvasÕnda gerçekleúmiútir. Eldar Cafarov-Anna Snejine çifti dünyanÕn en iyi 25 çifti arasÕna girmiútir. Bogdan Tyaglov-Anatasiya Ermiúova çifti beúinci olmuútur. Millilerin ilk yarÕúÕ Kiev’de. yurtdÕúÕndan katÕlÕmcÕlarÕn da oldu÷u uluslararasÕ spor turnuvalarÕ düzenlemektedir. Azerbaycan her yÕl tüm önemli turnuvalara davet edilmektedir. spor yapan kiúi sayÕlarÕ. çalÕúmalar daha hÕzlÕ yürütülmeye baúlamÕútÕr. Azad Ragimov’un verdi÷i destek ile danslarÕn spor yönü öne çÕkmÕú. Turnuva’da Azerbaycan’Õ Nergiz ve ølham Osmanov kardeúler ve Eldar Cafarov-Anna Snejine çiftleri temsil etmiúlerdir. sporun yönetim úekli. Di÷er tüm çiftler de uluslararasÕ dereceye sahip olmuúlardÕr. Azerbaycan’da Spor Yönetimi Azerbaycan’da spor yönetimi ana baúlÕ÷Õ. Eldar CafarovAnna Snejine’nin Eurovizyon yarÕúmasÕndaki baúarÕlÕ performansÕndan dolayÕ spor danslarÕ Azerbaycan’da daha popüler olmuútur. spor ile ilgili çÕkarÕlan kanunlar. Azerbaycan ve SSCB çapÕnda düzenlenen sportif etkinlikler. Eldar Cafarov-Anna Snejine 48 çift arasÕndan 21. Son zamanlarda Azerbaycan. ASDF. Bu yarÕúmada Azeri çift beúinci olmuútur.

Sosyalizmin altÕnda úekillenen Sovyet kültürü. 1921 yÕlÕnda da Moskova’da KÕzÕl Spor Enternasyoneli úeklinde bir oluúum meydana gelmiútir.takÕmlarÕnda mücadele eden Azeri sporcular ve kazandÕklarÕ madalyalar. Sovyetlerde Spor Yönetimi Rusya’da gerçekleúen Ekim sosyalist devrimi insanlÕk tarihinde yeni bir sayfa açmÕútÕr. Rusya’nÕn halk kitlelerinin yaúam tarzlarÕnda. beden e÷itimi sisteminin geliúim süreci vb. 6.49). Netice de Sovyet sporunun marksizme dayanan ideolojisi ortaya çÕkmÕútÕr. sa÷lÕk ve hijyenin. sa÷lÕk.). SSCB. 80 . askeri e÷itim vb. Sovyetler Birli÷i’nde sa÷lÕklÕ toplum. Sovyet hakimiyetinin beden e÷itimi (halk e÷itimi. Sovyetlerde spor geniú halk kitlelerine yayÕlmÕú ve onlar spor alanÕnda kendi yetenek ve becerilerini gösterme fÕrsatÕna sahip olmuúlardÕr. Sovyetler sporu. iç savaú. devletin savunma gücünün sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ vasÕtasÕ oldu÷u için. Birinci Dünya SavaúÕ’nÕ takiben emekçi liderleri. spor karúÕlaúmalarÕ ile daha fazla ilgilenmeye baúlamÕúlardÕr. 1917-1920 yÕllarÕ. Beden e÷itimi ve spor emekçilerin dövüú yeteneklerinin arttÕrÕlmasÕ. kültür ve ideolojisinde köklü de÷iúiklikler meydana getirmiútir. 1920’de “Sosyalist øúçiler Spor Birli÷i” ortaya çÕkmÕú ve iki milyon üye toplamayÕ baúarmÕútÕr. emek verimlili÷inin. onlarÕn sosyalist eme÷inin ve savunma hazÕrlÕ÷ÕnÕn vasÕtalarÕndan birine çevirmiútir (5:94). savunmanÕn.2. sosyalizmin baúarÕlÕ bir úekilde yaygÕnlaúmasÕ için gerekli görüldü÷ünden. Sovyet Hükümeti sporu sürekli desteklemiú ve spor teúkilatlarÕnÕn oluúturulmasÕnÕ askeri idare organlarÕna havale etmiútir (6:56). uluslararasÕ tanÕnma ve prestijin vasÕtasÕ olarak görmüútür (101:94). Sovyetlerde sporun teorisi ve uygulamasÕ birbirinden ayrÕlmaz bir parça olmuú ve spor bilimleri alanÕndaki çalÕúmalar için de elveriúli úartlar oluúturulmuútur. SSCB halklarÕnÕn her yönlü fiziki e÷itimini. AmacÕ. incelenmiútir.1. fiziksel sa÷lÕk Sovyet politikasÕnÕn her zaman içinde olmuútur (32:192.193). spora çok önem vermiútir. Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra elde etti÷i uluslararasÕ sportif baúarÕlar. proleter devrimi desteklemek olmuútur (109:48. kadÕnlarÕn eúitli÷inin.

Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn ilk teúkilatlarÕnÕn kurulmasÕ. devlet ödevidir. ama. Sovyetlerde sporun yönetiminin kuramsal çerçevesini tekdüze anayasa kurallarÕ ve dolayÕsÕyla tüm temel politikalarÕnÕ devlet belirlemiútir. Sovyet beden e÷itimi sisteminin amaç ve görevlerinin belirtilmesi ile ilgili kanun hükmünde kararnamelerin çÕkarÕldÕ÷Õ bir dönem olmuútur. bazÕlarÕnda tek cümleyle (Polonya). AyrÕldÕklarÕ ana noktaysa. çünkü. Birey hakkÕdÕr. yukarÕdan aúa÷Õya iúleyen devlet hiyerarúisine paralel olarak aúa÷Õdan yukarÕya örgütlenen bir kamusal kitle örgütleri diziliúi oluúturmalarÕ olmuútur. Bu yÕllarda Sovyet beden e÷itiminin nasÕl olaca÷Õ ve onun toplumun hayatÕnda hangi yeri tutaca÷Õ ile ilgili çalÕúmalar sürdürülmüútür (5:95). Sovyetler. çünkü. beden e÷itimi ve spor. bu ülkelerde. sosyalist kiúili÷in eksiksiz biçimlenmesini. hem yurttaúlar açÕsÕndan onlarÕn kiúili÷ine ba÷lÕ vazgeçilmez bir birey hakkÕ. beden e÷itimi ve spor devletçe yönlendirilmedi÷i sürece. sosyalist ülkelerin. Öte yandan. BazÕ sosyalist ülkelerin anayasasÕnda ayrÕntÕlÕ (Do÷u Almanya). kültürel gereksinmelerin karúÕlanmasÕnÕ. emekçilerin ve gençlerin e÷itimi ve sa÷lÕklarÕnÕn korunmasÕnÕn vasÕtasÕ olarak görülmüútür. Bu egemen organ Sovyetlerde Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’dir. tümünde aynÕ úekilde ele alÕnan beden e÷itimi ve spor. hem birey haklarÕndan kaynaklanan birey üstü amaçlar bireysel çabalarla gerçekleútirilemez. yurttaúlarÕn toplumsal yaúamda eylemli-katÕlmalÕ biçimde yer almalarÕnÕ. devletin temel spor politikasÕnÕ saptayÕp uygulayan tek bir organca yönlendirildikleri görülmektedir. sosyalist sistem dÕúÕndaki ülkelerin üst yönetimden tabandaki örgütlere do÷ru tek yanlÕ buyuran bir yönetim düzeni kurmalarÕna karúÕlÕk. 1921-1925 yÕllarÕ arasÕ beden e÷itimi ve spor. Dünyada ki yönetim modellerinin ortak yönetsel ve yasal özelli÷i sporun devlet hiyerarúisi içinde kamu tüzel kiúilerince yaptÕrÕlmasÕdÕr. uluslararasÕ spor hiyerarúisine karúÕ içiúlerinde görece en ba÷ÕmsÕz sportif örgütlenmesini gerçekleúmiútir. 81 . 1917 devriminden baúlayarak yÕllar içinde. Bu sistemde elit spor ile kitle sporunun organik bir iliúkiye girdiklerini. hem de yerine getirilmesi zorunlu bir devlet ödevidir. yaúam ve çalÕúma koúullarÕnÕ planlÕ bir úekilde geliútiren süreçler içinde halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn ve emek gücünün korunmasÕnÕ sa÷lamaktadÕr. hem de sosyalist sistemin bütünlü÷ü içinde birer alt sistem oluúturan spor örgütlerinin ana sistemi optimal biçimde iúletmeleri sa÷lanamaz. kiúilerin çok yönlü ruhsal ve bedensel geliúmelerini.

” Sovyetler Birli÷i yasalarÕnÕn spor konusunda devlet hiyerarúisine verdi÷i ödevler bunlarla sÕnÕrlÕ de÷ildir. bedensel ve düúünsel bakÕmlardan uyumlu geliúmiú bir genç kuúa÷Õn erken çocukluktan baúlayarak e÷itilmesini çok önemli bir ödev saymÕútÕr. kentsel ve kÕrsal alanlarda da kulüp. “Geniú çapta sporun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕnÕ öngörmüútür. “Parti. ilk. Komünist Partisi 25’inci KurultayÕ (1976)’nda benimsenen Onuncu Beú YÕllÕk Plan.” Öte yandan. poliklinik. tüm kÕrsal ve kentsel kesim iúyerlerinde beden e÷itimi ve sporun yaptÕrÕlmasÕ yasal zorunluluktur. 82 . kÕrsal iúyerleri. büyük çapta beden e÷itimi ve spor yaptÕran örgütler. merkezdeki uzmanlaúmÕú genel yönetim birimleri ile onlarÕn taúra kuruluúlarÕdÕr. sanatoryum. kentlerin içinde oluúan bütün yeni yerleúme birimlerine bir stadyum. hastane ve tÕp ö÷renim kurumlarÕnda beden e÷itimi ve spor çalÕúmalarÕ yaptÕrÕr. bir yüzme havuzu ve açÕk hava spor alanlarÕ inúa etmek zorunludur.SSCB Komünist Partisi ProgramÕ’na göre. bir kapalÕ spor salonu. E÷itim BakanlÕ÷Õ ve onun hiyerarúisi. Yerleúme merkezlerinde bu tür çalÕúmalarÕn örgütlenmesi Konut Geliútirme BakanlÕ÷Õ’nÕn. kreúlerde. KÕrsal kesimdeki spor tesislerinin yapÕmÕ için büyük ödenekler ayrÕlmÕú. orta ve yüksek ö÷renim kurumlarÕnda spor ile ilgili çalÕúmalarÕ örgütler. bu yapÕnÕn iúleyiúini sa÷lamaktadÕrlar (58:185-187). ana okullarda. askeri birliklerle her türlü sa÷lÕk kurumunda düzenli spor programlarÕnÕn uygulanmasÕ. Buna göre. oda ve kültür evleri yoluyla Kültür BakanlÕ÷Õ’nÕn ödevidir. spor hekimleri vb. sanayi iúletmeleri. Halk Sa÷lÕ÷Õ BakanlÕ÷Õ. araç ve gereçlerinin sa÷lanmasÕ iúçi sendikalarÕyla di÷er kamu kuruluúlarÕna görev olarak verilmiútir. Örne÷in. e÷itim kurumlarÕyla tarÕm ve sanayideki iúyerlerine spor alan. nüfusun artan sayÕda kesimlerinin ve özellikle gençlerin spora çekilmelerini gerektirir. Bu ödev kitle sporu ve beden e÷itiminin tüm türlerinin özellikle okullarda özendirilmesini. BakanlÕk birimlerince ya da di÷er devlet örgütlerince çalÕútÕrÕlan spor uzmanlarÕ. Ama. bürolar ve araútÕrma örgütlerinden sorumlu olan. Bu yapÕnÕn di÷er ö÷elerini Pavlov úu úekilde belirtmiútir: “Okul öncesi çocuk bakÕm kurumlarÕyla her düzeydeki e÷itim kuruluúunda beden e÷itimi ve sporun alfabesinin ö÷retilmesi. ana çocuk sa÷lÕ÷Õ merkezlerinde.

115). beden e÷itimi ve spor ile ilgili devlet ve kamu kuruluúlarÕnÕn temsilcileriyle. Sovyet sisteminde üçüncü önemli organ ise Bakanlar Kurulu’dur. Her basama÷Õn otorite. öte yandan. Bu organ en yüksek icra organÕ olarak kabul edilmektedir. spor konularÕnda bilimsel araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕ. hiyerarúinin ikinci basama÷Õna inildi÷inde. Komite hiyerarúisinin en üst basama÷Õ. Bakanlar Kurulu. Böylece. üç yatay alt komite bulundu÷unu. Ülke çapÕnda beden e÷itimi ve spor çalÕúmalarÕnÕn koordine edilmesi. genel politikanÕn uygulanmasÕndan sorumlu bir Yönetim Kurulu ve yapÕnÕn tüzel kiúili÷ini temsil eden bir Baúkan’dan oluúmuútur. Ama. dördü taúrada. Sonra Yüksek Sovyet (Meclis) gelmektedir. genel politikanÕn belirlenmesinden sorumlu bir Genel Kurul. devlet hiyerarúisinde bireysel bakanlÕklarÕn üstünde yer tutmuú ve sporla ilgili tüm devlet kuruluúlarÕnÕn izleyecekleri eylem programlarÕnÕ saptayarak çalÕúmalarÕnÕ koordine etmiútir. AynÕ anda hem federal bir devlet kuruluú tarzÕnÕ. Sovyet spor hiyerarúisi. ama. devlet örgütünün di÷er bütün uzmanlaúmÕú yönetimleri gibi. görev. özellikle ülkenin úartlarÕna ve halkÕn e÷ilimlerine göre program yapmalarÕ mümkün olmamÕútÕr (110:114. Bu düzenleme. SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ olarak örgütlenen Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi. do÷rudan do÷ruya ondan aldÕ÷Õ yetkiyle. spor uzmanlarÕnÕn yetiútirilmesi vb. bir baúka deyiúle. komitenin kendi içinde dikey iú bölümü planÕdÕr. Cumhuriyetlerin kendi kendilerine. konularda görev yapan bu üst organ. kendi içinde yaptÕ÷Õ iú bölümüyle. yetki ve sorumluluklarÕ komite olgusunda somutlaúmÕú. bir komite. de÷iúik düzeydeki komitelerin yatay ve dikey etkileúmelerinden do÷an bir iliúkiler bütünü olarak karúÕmÕza çÕkmaktadÕr (58:187).SSCB’nin birinci ve en önemli organÕ Komünist Parti’dir. uzmanlaúmÕú spor yapÕlarÕnÕn temsilcilerinden oluúan SSCB Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’nin kendisidir (111:492). ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarÕn örgütlenmesi. üstün sporcu yetiútirme planlarÕnÕn hazÕrlanmasÕ ve uygulamalarÕn izlenmesi. talimatlarÕ do÷rudan do÷ruya Sovyet Komünist Partisi’nden almaktadÕr. kiúilerden de÷il alt sistem durumundaki baúka komitelerden oluúmuútur. toplam yedi basamaklÕ bir hiyerarúidir. 83 . her yaú ve meslekten kiúilerin spora kazandÕrÕlmasÕ. yurttaúlarÕn beden ve ruh sa÷lÕ÷ÕnÕn geliútirilmesi. hem de Komünist Partisi’nin organsal diziliúini yineleyerek yukarÕdan aúa÷Õ örgütlenen Devlet Spor Komitesi modeli üçü merkezde.

Yedi basamaklÕ komite hiyerarúisinin ayaklarÕ kulüplerle yere de÷erken. biri de Spor Bilimi konularÕndan sorumlu üç ayrÕ alt komiteden meydana gelmiútir. gönüllü ve toplumsal olan beden e÷itimi ve spor kolektifleri. sporun sanayi. Bireysel iúyerlerinde sosyalist sendikacÕlÕk akÕmÕnÕn genel ilkelerine göre kurulan ve sosyalist sistemin en geniú tabanlÕ kitle örgütü olan sendikalarÕn 84 . kentin spor yönetimi ile de bölgesel iliúkiye giren. ba÷ÕmsÕz. iki toplantÕ arasÕnda görev yapacak bir Baúkan ve Yönetim KurullarÕ’nÕ seçmektedirler. ba÷ÕmsÕz kamusal kitle örgütlerinin oluúturduklarÕ ikinci bir yönetsel yapÕ yükselmektedir.üst komite denilen organÕn aslÕnda biri Beden E÷itimi. çünkü. Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’nin genel gözetimi altÕnda özerktir. Sistemin kendisine aktardÕ÷Õ yetkilerle genel hedeflerin kesimsel dökümünü yapan ve yine kendi görev alanlarÕ içinde tüm uygulamalarÕ denetleyen bu alt komiteler. yani kulüp ve kümeler. kulüp (ya da kümeler). Beden E÷itimi ve Spor Komiteleri hiyerarúisinin temel örgütlenme birimi. koordinasyon ile ilgili bir problem yaúanmamaktadÕr. Sovyet parti ve devlet modeli gibi. Gürcistan) anÕlan bir Beden E÷itimi ve Spor Komitesi bulunmakta. Bu yapÕlar uluslararasÕ spor dilinde ulusal spor federasyonlarÕ olarak anÕlmaktadÕr. sporun ikinci örgütsel biçimini oluúturan. Sendikal yapÕyla bütünleúen bu paralel hiyerarúi. Üretseldir. yöre ve kent) somut görev alanÕnÕ belirlemek için bölgesel ön adÕyla (Azerbaycan. devlet hiyerarúisiyle yönetsel. bunlar da merkez örgütündeki üç basamaklÕ komite yapÕsÕnÕ yinelemektedirler. Her alt komitenin baúkanÕ üst komitenin baúkan yardÕmcÕsÕ oldu÷u için. biri Spor. bir araya geldiklerinde Genel Kurul’u oluúturan. SSCB’de 200. kendi sistemati÷i içinde. spor hiyerarúisinin birde bölgesel boyutu vardÕr. Bölgesel esaslara göre örgütlenen Sovyet devlet hiyerarúisinin her basama÷Õnda (Federe Cumhuriyet ve Özerk Bölge. ama. yukarÕya do÷ru.000 kadar kÕrsal ve kentsel kesimde yaklaúÕk 52 milyon kiúiye spor yaptÕrmaktadÕr. ama. tÕpkÕ üst komite gibi düzenli aralÕklarla toplanarak çalÕúmalarÕnÕ gözden geçirmekte. Sovyet modelinde. Bu alt komiteler. ülke içinde kendi alanlarÕnÕn teknik sorumlusu olarak görev yaparken uluslararasÕ kuruluúlarda ülkeyi temsil eden eúdüzey spor uzmanlÕk alt komiteleridir. aynÕ kulüp olgusundan baúlayarak. üretsel esaslara göre örgütlenen kulüp olgusudur. 1974 yÕlÕna gelindi÷inde. tarÕm ve hizmet iúyerlerindeki do÷al örgütlenme biçimidir.

Örne÷in. yukarÕya do÷ru. SSCB’de. sÕrasÕyla. gerekse iúyeri yönetimleri spor kulüplerine önemli yardÕm ve katkÕlarda bulunmaktadÕrlar. yani spor yapmak ve yaptÕrmak oldu÷u açÕktÕr. iúletme ve bakÕm giderlerini karúÕlamak. iúkolu esasÕna göre örgütlenmiútir. öteki kentsel kulüpleri kapsayan ikiúer. 1974 yÕlÕnda SSCB’de. Spartak Kulübü. bir yönüyle de kuruldu÷u iúyerinin yönetiminden ba÷ÕmsÕz de÷ildir. yöre. Sendikal yapÕyla büyük ölçüde bütünleúen bir sistemin genel kapsayÕcÕlÕ÷Õ konusunda 85 . yalnÕzca hizmet kesimindeki bir iúyerinin iúçi ve memurlarÕna spor yaptÕran bir örgüt de÷il. on beú cumhuriyet için biri kÕrsal. üye ödeneklerinden sa÷ladÕklarÕ gelirin %25’lik bir bölümünü spor iúlerine ayÕrma ödev ve yetkisi iúyeri sendikasÕnÕn yönetim kuruluna verilmekte. Sovyet devlet modeli gibi bölgesel ilkelere göre iúleyen spor kulüpleri. gerek sendikalar. Spor yapmanÕn maddi ve fiziki koúullarÕnÕn her düzeyde kulüp dÕúÕnda. Lokomotif demiryolculuk. aynÕ iú kolunun kent. elektrik. Vodnik deniz ticareti ve taúmacÕlÕk. kent sÕnÕrlarÕ içinde bütün hizmet iúyerlerinin kulüp temsilcileri bir araya gelerek kent Spartak’ÕnÕ oluúturmuú. aúa÷Õdan yukarÕya do÷ru. kulübün ba÷ÕmsÕz gelir kaynaklarÕndan do÷acak vergileri ödemek. Spartak gibi üretsel esaslara göre örgütlenmiú. öteki koldan devletin üretim birimleri (iúyeri) ba÷ÕmsÕz hiyerarúilerince oluúturulmasÕnÕ öngören bu iúbölümü planÕ içinde. Yürürlükteki yasalara göre. Kulüp. AynÕ úekilde. kulüplerin tek iúlevinin teknik. federe cumhuriyet ve federal devlet kulüplerini oluúturmaktadÕrlar. aynÕ süreçler kentten yöreye.genel gözetimine giren kulüpler. bir koldan kamu kitle örgütleri (sendika). Devlet hiyerarúisinin basamaklarÕ izlenerek yukarÕya çÕkÕldÕ÷Õnda. Bu kamu örgütleri hiyerarúisinin doru÷u Ulusal Kulüpler Birli÷i’dir. Ekonominin hizmetler kesiminde çalÕúanlarÕ spor kulübü olan Spartak örne÷inden yola çÕkarsak. yöre. federal devlet düzeyinde 7. sporunu devlet politikasÕ olarak örgütleyen Sovyetlerde. federe cumhuriyet ve federal devlet düzeyinde de temsilcisidir. toplam otuz kulüp birli÷inin oluútu÷u görülmektedir. Burevestnik de e÷itim-ö÷retim kesimlerinde benzeri biçimde örgütlenmiútir. kent. su ve yakÕt sa÷lamak gibi görevler üstlenmektedir. Bu noktada. yöreden federe cumhuriyetlere. spor tesisi kurmak. iúyeri yönetimiyse. bir yönüyle genel gözetiminde bulundu÷u iúyeri sendikasÕndan. cumhuriyetler düzeyinde 30 spor kulübü vardÕr. oradan da Federal Cumhuriyet Spartak’Õna yinelenmiútir. iúyeri kulübüne yaptÕ÷Õ parasal yardÕmlarÕn yanÕnda. her iúyerinde alt sistemleri bulunan. her hizmet iúyerinde bir Spartak kurulmuú.

ikinci ve birinci derece. Olimpiyat programÕndaki spor dallarÕnÕn ilk yarÕúmalarÕ iúyeri spor kümeleri düzeyinde yapÕlmakta. aynÕ seçme düzeni sÕrasÕyla kent. 676.000 spor tesisine yayÕlan bu yarÕúma düzeninin son dura÷Õ. 1959 sonrasÕndakiler de dört yÕlda bir ve genellikle Olimpiyat OyunlarÕ’nÕn hemen öncesinde düzenlenen Spartakiada’lar tabanÕnda ülkenin milyonlarca spor heveslisinin. doru÷unda da ulusal ve uluslararasÕ düzeydeki spor ustalarÕnÕn yer aldÕklarÕ bir simgesel pramid görünümündedir. 66. cumhuriyetler adÕna takÕmlarÕn katÕlmasÕyla federatif bir kiúilik kazanan Spartakiada’dÕr. aynÕ úekilde SSCB’deki ulusal spor yönetimi de Ulusal Spor ùöleni (Spartakiada) adÕyla tek uluslu. SSCB’nin yalnÕzca spor yönetimi de÷il. 1980 yÕlÕna gelindi÷inde. yetiúkin ö÷retici ve uzmanlarÕn denetiminde kÕzlÕerkekli topluluklara spor yaptÕrmaktadÕrlar”.úu örne÷i vermek yeterli olacaktÕr. Bu pramidin basamaklarÕ.000 ö÷rencisi olan 2300 spor okulu çalÕútÕrmakta. Buna göre. 1400 yüzme havuzu ve irili-ufaklÕ 600. “Kamu spor örgütleri. Toplumsal yaúayÕúÕn tüm kesimlerinin devletçe denetlendi÷i bir sistem 86 . Spor UstasÕ AdayÕ.000 kapalÕ spor salonu. yöre ve federe cumhuriyet düzeyinde yinelenmektedir. SSCB’de sporcular üçüncü. birkaç milyon sporcu ile baúlayan ve iki-üç yÕllÕk bir süreyle ülkedeki 3000 büyük stadyum. küme birincileri iúyeri kulüpleri düzeyinde yarÕúarak kent birinciliklerine katÕlacak kulüp takÕmÕnÕ oluúturmakta. bu yönetim tarafÕndan düzenlenen spor yarÕúmalarÕ da devlet-parti hiyerarúisinin kuruluú ve iúleyiú biçimini büyük ölçüde izlemektedir. aynÕ zamanda spor hiyerarúisinin de basamaklarÕdÕr. çabalarÕnÕn büyük bölümünü çocuklara yöneltmiúlerdir. Görüldü÷ü gibi. UluslararasÕ spor yönetimi denilen gövdenin somut spor prati÷ine dönüúmesi nasÕl Olimpiyat OyunlarÕ yoluyla oluyorsa. UluslararasÕ Spor UstasÕ. Sovyetler Birli÷i’nde ilki 1928 yÕlÕnda. Örne÷in. UluslararasÕ yarÕúma sporunun yeni adaylarÕ için tek uygun yetiúme ortamÕ olan geniú tabanlÕ kitlesel beden e÷itimi ve spor akÕmÕyla yüksek düzeyde spor arasÕnda en önemli ba÷lantÕ halkasÕ olarak da görev yapan bu düzenlemenin yönlendirici ilkesi úudur: “Milyonlarca hevesli içinden en iyi birkaç yüzünün seçilmesi” úeklindedir. Yüksek Spor UstasÕ olarak sÕnÕflandÕrÕlmÕúlardÕr. 1979 yÕlÕnda. çok sporlu düzenlemeyle canlanmaktadÕr.

ekonomik ve gençli÷in askeri e÷itiminin de önemli bir aracÕ olarak düúünülmelidir. sporun birçok branúÕ burjuva sporu ilan edilmiú. muharebeler. 1921-1923 yÕllarÕnda Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn nasÕl bir teúkilat yapÕsÕyla yürütülece÷i belirlenmiútir. øç savaú bittikten sonra Sovyet beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn baúlÕca vazifesi. fakat aynÕ yakÕnlÕ÷Õ UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi (IOC) üyeleri göstermemiúlerdir (109:49). 1931 yÕlÕnda Viyana’da tekrarlanmÕútÕr. kitlelerin e÷itim metodlarÕndan biri olarak görülmelidir ” denilmiútir (111:490). Bununla ilgili Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi RK(b) P MK’nin 1925 yÕlÕndaki beden e÷itimi hakkÕndaki kararÕnda “ Sovyet beden kültürü sadece beden e÷itimi ve sa÷lÕ÷Õn de÷il. AynÕ yÕllarda sporda teúkilatlanma büyük siyasi önem taúÕmÕútÕr. Sonuçta. sporun içinde yapÕldÕ÷Õ toplumun yapÕ ve dengelerine çok duyarlÕ bir toplumsal kurum. beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕlarÕ. bir bakÕma do÷al bile karúÕlanmaktadÕr (58:187192). Öyle ki. Sovyet beden e÷itimi sisteminin esaslarÕnÕn düzgün bir úekilde oluúturulmasÕ büyük bir önem taúÕmakla birlikte. karúÕlÕ÷Õnda ise Sovyet fiziki hareketleri geliútirilmiútir (5:96). 100 bin seyircinin katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. Birçok insan. Coubertin bu gruplara yakÕnlaúma e÷iliminde olmuú. AynÕ dönemde Sovyet beden e÷itiminin gayesi ile ilgili ideolojik tartÕúmalar geniúlemiútir. 1923-1925 yÕllarÕnda ise beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn organizasyon yapÕsÕ oluúturulmuú ve Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ kurulmuútur. Viyana’ya 23 ülkeden 80 bin sporcu ile 250 bin seyirci katÕlmÕútÕr. burjuva ve Sovyet beden e÷itimi sistemleri arasÕndaki faklarÕ amaca yönelik ve esas niteli÷i açÕsÕndan de÷il. fiziki hareketlerin kendisinde aramÕúlardÕr. aynÕ zamanda kültürel. Özellikle. yapÕyÕ görüntüleyen bir yansÕtÕcÕ oldu÷u düúünülürse. 87 . genç devletin hayatÕndaki siyasi rolünü daha da belirginleútirmiútir. açlÕk ve mahrumiyetler neticesinde gençlerin kaybedilmiú sa÷lÕklarÕnÕn yeniden kazandÕrÕlmasÕ ve daha iyi seviyeye getirilmesi olmuútur. 1925 yÕlÕnda hem yaz hem de kÕú sporlarÕnda “øúçi OlimpiyatlarÕ” düzenlenmiútir. bu. Beden kültürü ayrÕca.içinde bunu ola÷an karúÕlamak gerekmektedir. kaçÕnÕlmaz olmuútur.

yüksek baúarÕlar kazanmak için oluúturulan fonda beden e÷itimcilerin sayÕsÕ azalmÕútÕr. kÕzÕl dövüúçü insanlarÕn e÷itiminin. Örne÷in. bütün bu yapÕlanlar yeterli olmamÕútÕr. Bu yÕllarda milyonlarca insanÕn katÕldÕ÷Õ Sovyet beden e÷itimi harekatÕ meydana gelmiútir. Sanayileúmenin sa÷lanmasÕndan ve köy ekonomilerinin kollektifleúmesinden sonra ülkenin sosyal. Sporun siyasetten ba÷ÕmsÕz olmasÕnÕ. parti konferansÕnda Sendikalar Birli÷i ile ilgili rapor müzakere edilirken. kitleselli÷in ve sa÷lÕ÷Õn aracÕ olmuútur. uygulamada ciddi hatalar yapÕlmÕútÕr. Daha önce SSCB’deki bütün cumhuriyetlerde ve illerde spor yarÕúmalarÕ düzenlenmektedir. Parti. Bu da Sovyet beden e÷itimi sisteminin geliúimi ve beden e÷itimi harekatÕnÕn yayÕlmasÕ için gerekli ortamÕ yaratmÕútÕr. Kurumlar arasÕ anlaúmazlÕklar ortaya çÕkmÕútÕr. Beden e÷itimi ile ilgili kurumlar. profesyonelleúmenin ve rekor kÕrmanÕn aracÕ iken. Beden e÷itimi metodolojisini daha iyi hale getirmek ve Sovyetlerin taleplerine cevap veren Sovyet 88 . Fakat. Komsomol (genç komünistler birli÷i teúkilatÕ) ve Sendikalar Birli÷i tarafÕndan her zaman desteklenmiú ve bu kuruluúlarÕn spor üzerindeki etkisi daima hissedilmiútir. RK(b) P MK’nin beden e÷itimi hakkÕnda 1929 yÕlÕnda aldÕ÷Õ karar ile. SSCB’de spor 1926 yÕlÕndan itibaren daha da geliúmeye baúlamÕútÕr. özellikle de gençlerin fiziki e÷itiminin siyasi e÷itimden ayrÕ kalmasÕna sebep olacak bütün unsurlar ortadan kaldÕrÕlmÕútÕr. siyaset ve kültür ile iliúkili ve ideolojik bir olgu olmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕnÕn güçlendirilmesinin esaslarÕ belirlenmiútir. SSCB’de spor. bireyselleúmenin. siyasi ve ekonomik hayatÕnda daha çok yer almaya baúlamÕútÕr. SSCB SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. 1926 yÕlÕnda 15. takÕmlar ülkenin sosyal. Sovyet gençlerinin bedensel e÷itiminde sporun ve spor yarÕúlarÕnÕn önemi bir kez daha vurgulanmÕútÕr. Spor burjuva için e÷lence iken. sosyalizmin bir parçasÕ. kollektivizmin. Sporun. 1929 yÕlÕnÕn son aylarÕnda yeniden yapÕlanma çalÕúmalarÕna baúlanmÕútÕr. burjuva sporu faúistlerin e÷itiminin. siyasi ve kültürel hayatÕnda meydana gelen ciddi de÷iúiklikler beden e÷itimi sahasÕnda da kendini göstermiútir. Bütün bu geliúmelere ra÷men. proleterya için zorunluluk olarak görülmüútür (32:200). Sovyet sporu. kulüpler. 1928 yÕlÕnda I.SSCB’ye göre. Bununla birlikte beden e÷itimcilerin ihtiyaçlarÕnÕn giderilmesi ve spor teúkilatlarÕnÕn yaygÕnlaúmasÕ için elveriúli ortamlar oluúturulmuútur.

ülkenin savunmasÕ ve gündelik hayat için (yüzme. EMH programÕ ile SSCB halklarÕnÕn fiziki hazÕrlÕ÷Õ yapÕlmÕútÕr.HaftalÕk hareket rejimi. ProgramÕn standart talepleri minimal seviyede olmuútur. daha verimli çalÕúan ve her zaman ülkeyi savunmaya hazÕr insanlar meydana getirilmiútir. EMH programÕnÕn Sovyet sporu için önemi. Her bir aúama dört ana bölümden meydana gelmiútir: 1. VII. sÕnÕflar için. bayanlar için 40-55 yaú). Gençler için beden e÷itiminin esasÕ olan EMH ise 1934 yÕlÕnda kabul edilmiútir.SÕnav türleri ve normlar (6:61-63). aúama. EMH programÕ. 3. EMH normlarÕnÕn yerine getirilmesi ile. aúama. EMH’a katÕlan insanlara göstermiú olduklarÕ baúarÕlara göre niúan ve sertifika verilmiútir (60:300). Genel fiziki hazÕrlÕ÷Õn belirli seviyeye çÕkmasÕ. Gençler için EMH dört aúamadan oluúmuútur. kuvvet ve mertlik (16 -17 yaú).-VI.-II. Sovyet beden e÷itimi sisteminin esasÕnÕ teúkil eden Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm (EMH) programÕ ilk defa 1931-1933 yÕllarÕnda kabul edilmiútir. bu harekatÕn bütün halka yayÕlmasÕnÕ ve gençlerin beden e÷itiminin EMH programÕ temelinde yapÕlmasÕnÕ ön görmüútür (6:60. III.) gerekli olan en önemli becerileri benimsemekle spor alanÕnda da mükemmelleúmek mümkün olmuútur. beden e÷itimi seviyesinin yükselmesine yardÕmcÕ olmuútur. aúama. onun ideolojik temelli olmasÕndan kaynaklanmÕútÕr. sporu olumsuz etkileyece÷ini öne sürmüúlerdir.Beceri. I. EMH standartlarÕ programÕn teknik tarafÕnÕ oluúturmuú ve de÷iútirilebilmiútir. 3. sÕnÕflar için. güç. 3. kÕzak vb. çeviklik. daha sa÷lÕklÕ olan. V. sÕnÕflar için. dayanÕklÕlÕk ve genel askeri kabiyetlerin geliútirilmesi olmuútur. 4. 2. aúama. aúama.98). 89 . Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕnÕn daha da güçlendirilmesini.61).Bilgi. BazÕ kiúiler bu programÕn uygulanmasÕnÕn.beden e÷itimi sisteminin temel metodoloji esaslarÕnÕ belirlemek için daha fazla çaba sarf edilmiútir (5:97. 4.-VIII. aúama. Verilen en büyük unvan Spor UstasÕ’dÕr (33:112). sÕnÕflar içindir. 6-15 yaúlarÕnÕ kapsamÕútÕr: 1. 2 aúama. Ülkede EMH programÕna karúÕ çÕkanlarda olmuútur. bedeni mükemmellik (18-39 yaú).-IV. 2. sa÷lÕk için hareket (erkekler için 40-60 yaú. EMH’Õn yetiúkin programÕ ise. EMH’Õn amacÕ insanlarda hÕz. “Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm” programÕnÕn Sovyet beden e÷itimi sisteminin esasÕ olarak kabul edilmesi. üç aúamadan oluúmuútur: 1.

yaptÕ÷Õ konuúmalarda Õrk saflÕ÷Õndan ve Alman ÕrkÕnÕn üstünlü÷ünden söz etmiútir. Spor derslerinden alÕnan notlar. Spor derslerinden baúarÕsÕz olunmasÕ. Sonradan koúu. 90 . Bölge kurumlarÕnÕn küçük kollektifleri sportif güçlerini ve maddi olanaklarÕnÕ bir yerde toplamayÕ baúarmÕúlardÕr. 1933 yÕlÕndan itibaren Yahudi ve Çingene asÕllÕ sporcular Alman spor birliklerinden ve tesislerinden dÕúlanmaya baúlanmÕútÕr. merkezi úuralar da dahil olmakla birlikte beden e÷itimcilerinin kendileri tarafÕndan seçilmiútir (5:99). Hitler’in “Gençli÷imin güçlü ve güzel olmasÕnÕ istiyorum. Bu kararÕn sonucunda zayÕf kollektiflerde e÷itim ve spor yaygÕnlaúmÕútÕr. sa÷lam úubelerin oluúturulmasÕ. Naziler. Bu yÕllarda Hitler’in uyguladÕ÷Õ spor politikalarÕnÕn benzeri. Atletik bir gençlik istiyorum” dedi÷i söylenmektedir. Bundan dolayÕ. özellikle Stalin’in politikalarÕnda da görülmüútür. di÷er derslerden alÕnan notlardan daha önemli hale gelmiútir. Almanya’da 1936 yÕlÕnda okullardaki beden e÷itimi ve spor derslerinin sayÕsÕ arttÕrÕlmÕútÕr. takÕmlardaki iç disiplini arttÕrmÕútÕr. sa÷lam karakterli ve mücadele yetene÷ine sahip insanlar yetiútirmek üzere kurulmuútur. azimli. spor hizmetini daha iyi hale getirmiú. Bu sendikalar birli÷inin spor takÕmlarÕnÕ güçlendirmiú. Gençlerin bütün e÷itim sistemi yüksek hedeflere ulaúmak için. ciddi antrenman yapÕmÕnÕ gerektiren spor ve spor yarÕúmalarÕ yaygÕnlaútÕrÕlmÕútÕr. yeni düzenlemeler yapÕlmasÕ ve faaliyetlerin çeúitlendirilmesi amacÕyla. ö÷rencilerin okuldan uzaklaútÕrÕlmasÕ ile sonuçlanmÕútÕr. Sovyetlerde.Sosyalist devletin kurulmasÕ ve geliúmesi SSCB vatandaúlarÕnÕn hayatÕnda ola÷anüstü toplumsal ve kültürel yükseliúe neden olmuútur. futbol ve boks müfredata dahil edilmiútir. büyük fiziki ve ruhsal güç. gönüllü spor cemiyetlerinin yöneticileri. Spor teúkilatlarÕnÕn faaliyet alanlarÕ geniúlemiú ve e÷itim programlarÕnÕn içerikleri zenginleútirilmiútir. 1936 yÕlÕnda. Sovyet spor harekatÕ daha demokratik hale gelmiútir. kurumlarda beden e÷itimi harekatÕnÕn asÕl halkasÕ olarak zayÕf kollektifin güçlendirilmesi. Çünkü. 64 gönüllü spor cemiyetinin kurulmasÕ hakkÕnda karar kabul edilmiútir. Hitler. sporu da ari Õrk yaratmak ve Alman gençli÷ini savaúa hazÕrlamak için kullanmÕúlardÕr.

Bu dönemde mahallelere kadar her yerde spor tesisleri yapÕlmÕútÕr. Alman Boks Federasyonu. Alman tenisçi Fon Geberlix. Finalde. kapitalist ülkeyi yenmeliydi. George tarafÕndan Lord ünvanÕ verilirken.Örne÷in. genel anlamda da dünyaya ari ÕrkÕn üstünlü÷ü gösterilmiú olacaktÕr. 91 . Sporcu hangi konumda olursa olsun. Geberlix finale kalmÕú ve finalde øngiliz rakibi Fred Perri ile karúÕlaúmÕútÕr. Sa÷lam bedende sa÷lam ruh olur ideolojisi çerçevesinde spora önem verilirdi. Yenilirse ismi lekelenirdi. kimden kaynaklandÕ÷Õ ortaya çÕkarÕldÕ. E÷lence merkezleri yasak oldu÷u için insanlar spor yaparlardÕ. sözlü görüúme)’e göre. Çünkü. Perri’ye Kral IV. Ma÷lup olanlara kötü maumale yapÕlÕyordu. ø Meherremli (2008. Geberlix sÕnÕrdan ülkesine girerken gizli servis tarafÕndan vatana ihanet. Derslerden baúarÕsÕz olsan bile sporda baúarÕlÕ isen derslerden geçerdin veya girmeyebilirdin. üç ay sonrada idam edilmiútir (85:11). Alman ÕrkÕnÕn úeref ve haysiyetini düúürme gibi birçok suçlamaya maruz kalarak hapse atÕlmÕú. Sadece sporda de÷il. Halk çalÕúÕrdÕ ve spor yapardÕ. SSCB döneminde insanlar sporla ilgilenmek zorundaydÕ. gelece÷i kararÕrdÕ. Bundan dolayÕ Sovyetler sporda da kapitalist ülkelere yenilmek istemiyordu. Berlin OlimpiyatlarÕ öncesinde. amatör úampiyonlardan Erich Seeling’i Yahudi oldu÷u için ihraç etmiútir (109:62-64). Kapitalist ülkelere yenilmeye izin verilmezdi. siyasi ve toplumsal bazda da bu anlayÕú vardÕ. Hitler burada alÕnacak galibiyete çok önem vermiútir. dünyanÕn dört büyük tenis turnuvasÕndan biri olan Rolland Garros (Fransa AçÕk Tenis ùampiyonasÕ)’a katÕlmÕútÕr. Sovyetler ile kapitalist ülkeler arasÕnda bir rekabet vardÕ. Geberlix Perri’ye 3-2 yenilmiútir. 1970 yÕlÕnda Sovyetler Futbol Dünya ùampiyonasÕ’nda yenilmiútir. Sovyet zamanÕnda en büyük amaç kapitalist ülkelere yenilmemekti. 1980’li yÕllarda spor yaparken devlet okula mektup gönderirdi ve spor yaptÕ÷Õm için bazÕ derslerden muaf olurdum. sözlü görüúme)’ye göre. Bu yenilginin nedenleri araútÕrÕldÕ. ø Aliyev (2008. bu galibiyetle Nazi AlmanyasÕ ile rekabette olan Fransa ve øngiltere’ye.

biyoloji ve beúeri bilimler vasÕtasÕ ile özel araútÕrmalar yapÕlmÕútÕr. Beden e÷itimi sahasÕnda elde edilen bilimsel baúarÕlar sadece Pavlov’dan yararlanarak elde edilmemiútir. Yaz aylarÕnda.67). AyrÕca. Dünya SavaúÕ öncesinde Sovyet beden e÷itimi harekatÕ hÕzlÕ bir geliúme göstermiútir. spor tÕbbÕ. Bu yÕllarda büyük katÕlÕmlÕ spor úenlikleri düzenlenmiútir. Uygulamada her yönden desteklenen spor bilimleri. Pavlov’un metodundan yararlanarak.Sovyetlerin kuruldu÷u ilk günlerden itibaren beden e÷itimi alanÕnda bilimsel bilgiye önem verilmiú. Bu dönemde. tarih ve sosyoloji alanÕnda yapÕlan araútÕrmalar da büyük rol oynamÕútÕr. SporcularÕn teknik seviyelerinin arttÕrÕlmasÕ ile ilgili mücadele ideolojik esaslara göre yapÕlmÕútÕr. tabiata ait bütün meseleleri diyalektik materyalizmi kullanarak çözümlemiútir.Pavlov’un e÷itimi. SporcularÕn sayÕsÕ arttÕkça. Pavlov’un eserlerinin büyük önemi olmuútur.Pavlov. e÷itim ve antrenman tekniklerinin geliútirilmesi için çalÕúÕlmÕú. sportif yarÕúmalarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. Sovyet sporcularÕnÕn teknik ve taktik seviyesi de oldukça yükselmiútir. fakat bu etkinlikler sporun kalitesini arttÕramamÕútÕr. beden e÷itimi teorisi ve tarihi gibi daha birçok alanda ve birçok ünlü bilim adamÕndan da yararlanÕlmÕútÕr (6:66. anatomi. Sovyet beden e÷itimi harekatÕ ile aynÕ yönde geliúmiútir. kitle sporunda da önemli geliúmeler kaydedilmiú. fizyoloji alanÕnda hem teorik hem de pratik anlamda beyin ve kasÕn karúÕlÕklÕ iliúkisi üzerine önemli bilimsel çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr. Halk ekonomisinin yeniden yapÕlanmasÕ sürecinde cimnastik ve spor ile meúgul olanlar üzerinde hekimler nezaretinde araútÕrmalar ön plana çekilmiútir. yöneticilerin sporla ilgilenmeleri 92 . E÷itim bilimleri sahasÕnda elde edilmiú baúarÕlar. Bu faaliyetlerin yapÕlmasÕ için büyük maddi kaynaklar aktarÕlmÕú. II. sportif baúarÕlarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. 2. Sovyetlerde spor bilimlerinin geliúmesinde ünlü fizyolog ø. o dönemdeki do÷a bilimlerinin bütün baúarÕlarÕnÕ kendinde toplamÕútÕr. øç savaú yÕllarÕnda beden e÷itimi metodolojisinin geliúimine çok önem verilmiútir. Bu eserler úu açÕlardan önemlidir: 1.

Savaú yÕllarÕnda sporcularÕn ve spor teúkilatlarÕnÕn ülkenin savunmasÕnda önemli bir rolü olmuútur. bütün dünyada barÕú için mücadeleyi daha önceki yÕllara kÕyasla nispeten daha iyi hale getirmiútir. Spor halklar arasÕnda dostlu÷un geliúmesi. Ülkenin her bir köúesinde spor geliúmiútir. Bütün bu uygulamalarÕn olumlu taraflarÕ ile birlikte olumsuz taraflarÕ da olmuútur. birçok yenilikte yapÕlmÕútÕr.1946 yÕlÕndan itibaren Sovyet sporcularÕ uluslararasÕ spor arenasÕna çÕkmÕú ve spor teúkilatlarÕ da uluslararasÕ federasyonlara üye olmaya baúlamÕúlardÕr. Savaú bittikten sonra Sovyet sporunun yükseliúi devam etmiútir. Okullarda da beden e÷itim dersleri istenilen düzeyde yapÕlamamÕútÕr.Hastanelerde ve askeri birliklerde iyileúmekte olan askerler üzerinde fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ.Büyük vatan muharebesi yÕllarÕnda ülkenin spor hayatÕ. II. 2. Savaú úartlarÕna ba÷lÕ olarak kayÕplar olsa da. Sovyetlerin galibiyeti kapitalist ülkelerin emekçileri arasÕnda da beden e÷itimi faaliyetlerinin geliúmesine tesir etmiútir. 5. Savaú öncesinde uluslararasÕ sportif iliúkiler zayÕflamÕútÕr.üretim faaliyetleri üzerindeki dikkatlerini azaltmÕútÕr.Savaú sonrasÕnda gençlerin beden e÷itimi ve spora ilgisi ve bununla ilgili spor teúkilatlarÕnÕn da sayÕsÕ hÕzlÕ bir úekilde artmÕútÕr. baúka ülkelerin ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õ için de mücadele etmiútir. Bu dönemde sportif anlamda úu geliúmeler yaúanmÕútÕr: 1. 3. Dünya SavaúÕ yÕllarÕnda Sovyet halkÕ sadece kendi ülkeleri için de÷il.Genel askeri e÷itim sistemi içinde beden e÷itiminin durumu. 2. 93 . 3. Birçok spor branúÕnda yeni e÷itim metodolojileri geliútirilmiútir. Bu süreçte úu konularda önemli çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr: 1.Cephedeki ve cephe arkasÕndaki Sovyet beden e÷itimcileri ve sporcularÕnÕn konumu. 4. Milyonlarca insan askeri hazÕrlÕk sürecine dahil olmuútur.Bütün spor teúkilatlarÕnÕn savaú döneminin taleplerine uygun olarak yeniden yapÕlanmasÕ.Sporda kazanÕlan baúarÕlar artmÕútÕr.

Devlet beden e÷itimi ve sporun geliúimi için açÕk ve kesin kararlar almÕútÕr.Kitlesel yarÕúmalar yaygÕnlaúmÕútÕr. siyasi sistem ve millet için bir test alanÕ olarak kullanÕlmÕútÕr. Maoist Çin’in. 10.Spor cemiyetlerinde e÷itim kalitesi arttÕrÕlmÕútÕr. Modern spor.4. 4. spor kuruluúlarÕnÕn teúkilat yapÕsÕ daha iyi hale getirilmiútir). John Hoberman.UluslararasÕ müsabakalarÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. 8. Sovyet spor teúkilatlarÕ birçok spor branúÕnda uluslararasÕ spor federasyonlarÕna üye olmuútur.Beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕ güçlendirilmiútir (yönetim yapÕlarÕ de÷iútirilmiú.Sportif baúarÕlar artmÕútÕr. Bu kararla birlikte.Yeni. 11. 1.Beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ ile ilgili özel e÷itim kurumlarÕnÕn sayÕsÕ artmÕútÕr.Spor teúkilatlarÕnÕn kitleselli÷i artmÕú ve köylerdeki tarÕm kooperatiflerinde gönüllü spor cemiyetleri kurulmuútur. 2. kapitalist batÕ demokratlarÕnÕn ve 94 .Bilimsel araútÕrmalar artmÕútÕr. Komünist Sovyet ve Küba’nÕn. 7. 6. özellikle müsabaka sporlarÕ.Spor kitle iletiúim araçlarÕ kullanÕlarak daha fazla insana ulaútÕrÕlmÕútÕr (5:102-105). gelinen bu seviyenin de bir göstergesi olmuútur.EMH programÕ ile ilgili çalÕúmalar geniúlemiútir. RK(b) P MK’nin beden e÷itimi hakkÕnda 27 AralÕk 1948 yÕlÕnda aldÕ÷Õ karar. e÷itim ve yÕl boyu sürecek antrenman metodlarÕ hazÕrlanmÕútÕr. Sportif yeteneklerin daha da arttÕrÕlmasÕ beden e÷itimi harekatÕnÕn asÕl vazifesi olmuútur. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕ daha da geliútirmiútir. 5. Faúist øtalya’nÕn. 9. Nazi AlmanyasÕ’nÕn. Hem ulusal hem de uluslararasÕ spor müsabakalarÕnda elde edilen baúarÕlar. Sovyet sporcularÕnÕn teknik seviyeleri oldukça yükselmiútir. 3. 12.Spor tesislerinin inúasÕ yaygÕnlaúmÕútÕr. Sendikalar Birli÷i’nin gönüllü spor cemiyetleri güçlendirilmiú. Savaútan sonraki yÕllarda sportif faaliyetler önemli ölçüde yaygÕnlaúmÕú ve Sovyet spor teúkilatlarÕnÕn kitleselli÷i artmÕútÕr.

Bir sonraki oyunlara son derece programlÕ ve bilimsel metodlar kullanarak hazÕrlanmÕúlardÕr. Kestirme Sovyet politikasÕnÕn bir örne÷i burada görülmüútür. sporu. Dünya SavaúÕ. 95 . AmaçlarÕ teknikleri. çalÕúma organizasyonlarÕ hakkÕnda bilgi toplamak olmuútur. spor e÷itimi ve spor bilimlerini rejimin bir propaganda aleti olarak kullanmÕútÕr. Edström buna úiddetle tepki göstermesine ra÷men.Latin Amerika cuntasÕnÕn bu oyunu oynadÕklarÕnÕ ve ona inandÕklarÕnÕ söylemiútir (59:26). bu uygulamanÕn rutin olmadÕ÷ÕnÕ. iki sene gibi kÕsa bir süre içinde büyük geliúme kaydetmiútir. bulunmuúlardÕr. Bu çalÕúma ve geliúmenin ilk meyvelerini. ve bilimsel incelemelerde úekilleri. Sovyet vatandaúlarÕna yabancÕ ülkelere seyahat fÕrsatÕnÕ yaratmÕútÕr. sporcularÕnÕn hazÕr olmadÕ÷Õ gerekçesiyle bu teklifi geri çevirmiúlerdir. üst düzey IOC yetkilileri için sorun oluúturmuútur. Ancak. reddedilmelerine ra÷men bu taleplerini tekrarlamÕúlardÕr. Nitekim Sovyet sporcularÕ. Bununla beraber bu oyunlara gözlemciler BatÕlÕ göndermiúler atletlerin. dünyanÕn politik çehresinde büyük de÷iúikliklere yol açmÕútÕr. Konstantin Andrianov 1951 yÕlÕnda resmen seçilmiútir. 1948 Londra Olimpiyat OyunlarÕ’na davet edilmiútir. Bu ba÷lamda. 1950 yÕlÕndaki Avrupa ùampiyonasÕ’nda fazlasÕyla toplamÕúlardÕr (109:77). Bunun yanÕ sÕra olimpiyat oyunlarÕnÕn yapÕsÕnda da bazÕ de÷iúiklikler yaratmÕútÕr. Sovyet sporcularÕna devlet tarafÕndan sa÷lanan olanaklar. II. 1951 yÕlÕnda Viyana’da yapÕlan IOC toplantÕsÕnda SSCB. Bununla beraber Stalin’in insiyatifi do÷rultusunda. SSCB. Bu de÷iúikliklerden biri de Sovyetlerin olimpiyatlara sistematik organizasyon ve planlamayÕ getirmesi olmuútur. Ama Sovyet delege. her ne kadar komünistlerin Yürütme Kurulu’na seçilme hususunda isteksiz olsa da komünist ülkelerin olimpiyat oyunlarÕna davet edilmesi gerekti÷i görüúünü savunmuútur. Sovyet sporcularÕnÕn amatörlük konusundaki belirsiz durumu. SSCB kendi IOC üyesini tek taraflÕ olarak ilan etmiútir. SSCB. Stalin. Ancak Rus yetkililer. sporcularÕn ço÷unun ö÷renci ya da kamu hizmetlerinde görev alan memur ya da silahlÕ kuvvetler görevlisi oldu÷unu belirtmiútir. AyrÕca olimpiyat oyunlarÕ ve spor. IOC BaúkanÕ Sigfrid Edström. Yürütme Kurulu’nda bir koltuk talebinde bulunmuú. IOC ve Andrianov arasÕnda tartÕúma konusu olmuútur. IOC’ye baúvurmuú ve IOC tarafÕndan tanÕnmÕútÕr (33:111). sÕnÕrlÕ sayÕda da olsa.

sözlü görüúme)’e göre. Getiremedi÷i takdirde. sadece rejime sadakatinden emin olduklarÕ sporcularÕ getirmiúlerdir. Milli takÕmÕn kendisini oluúturan CSKA takÕmÕ la÷v edilmiú.A Abdullayev (2008. RuslarÕn katÕldÕ÷Õ ilk olimpiyat olmuútur. ancak dört yÕl sonra yarÕúmalara katÕlabilmiúlerdir. SSCB’de spor ve sporcular görünüm olarak amatördü. oyunlarÕnda üstün baúarÕ elde etmek istemiúlerdir. T Askerov (2008. her úeyin elinden alÕndÕ÷ÕnÕ ve daha sefil duruma düútü÷ünü ve hatta intihara teúebbüs edenlerin oldu÷unu ifade etmiútir. ev. Sovyetler bu oyunlara katÕlmÕú olmak için katÕlmamÕúlardÕr. Sovyet döneminde sporcuya iyi bakÕldÕ÷ÕnÕ. AyrÕca 1972 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ finalinde BatÕ Almanya takÕmÕna yenilen Sovyet futbolcularÕ (Anatoli Baniúevski’nin de oldu÷u takÕm) cezalandÕrÕlmÕú ve emektar spor ustasÕ ünvanlarÕ ellerinden alÕnmÕútÕr (85:11). ya memur ya da askerdi. SSCB. sözlü görüúme)’a göre. Herhangi bir kurum ya da fabrikada kayÕtlÕydÕ. Joseph Stalin. o yÕllarda profesyonel spor yoktu. Amerika ile SSCB arasÕndaki so÷uk savaú nedeniyle. Sovyetler Birli÷i’nde görünüm olarak profesyonel spor yoktu. Bu kiúilerin tek iúi spor yapmaktÕ. araba vb. her úey verildi÷ini ve karúÕlÕ÷Õnda ülkeye madalya getirmesi gerekti÷ini söylemiútir. FinlandiyalÕlar bunu isteksiz bir úekilde kabul etmiúlerdir. Bu ba÷lamda. Çünkü. 1952 yÕlÕnda Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlaca÷ÕnÕ açÕklamÕútÕr. Bütün sporcular ya iúçi. bu iki ülke sporcularÕ arasÕnda da özel bir rekabet oluúmuútur. BatÕlÕlar tarafÕndan yenilmenin kabul edilemez oldu÷unu açÕklamÕútÕr (109:78-80). Ancak kendi sporcularÕnÕn di÷er Do÷u Bloku ülkesi sporcularÕyla birlikte. Sporcular amatör olmasÕ gerekiyordu. Her iki taraf da rejimlerinin propagandasÕ açÕsÕndan. 96 . Devlet bu sporcularÕ her zaman desteklerdi. Helsinki’de baúarÕsÕz olan Sovyet futbolcularÕ cezalandÕrÕlmÕútÕr. Ama. Ama gerçek o úekilde de÷ildi. Sadece isimleri görülürdü. KayÕtlÕ olduklarÕ kurumlardan para alÕrlardÕ. Helsinki. ayrÕ bir olimpiyat köyünde kalmasÕnÕ istemiútir. Buna ra÷men Sovyetler. bu kiúiler buralarda çalÕúmazlardÕ. Bütün sporcular profesyoneldi.

SSCB’nin burjuva spor arenalarÕna ilk giriúi 1946 yÕlÕnda FIFA’ya üye olmasÕyla baúlamÕútÕr. Dünya SavaúÕ’ndan sonra elit spor ile kitle sporu arasÕndaki farklÕlÕklar geniúlemiútir.633. 1949 yÕlÕnda alÕnan bir kararla. Komünist Parti Merkezi Komitesi 1948 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda. II. Stalin. bu durumun Azerbaycan’da halen geçerlili÷ini korudu÷unu söylemiútir. 1955 yÕlÕna gelindi÷inde bu sayÕ 25’i aúmÕútÕr (111:490. 96 beraberlik ve 78 yenilgi almÕútÕr (101:96). 22 Ekim 1945 yÕlÕnda. So÷uk savaú döneminde spor.000 25. so÷uk savaú döneminde üniversitede okuyan bir ö÷renci. Pravda.000 – 15. normale dönüúün bir parçasÕ olarak görülmüútür (95:123). bazÕ üniversitelerde iki yÕl zorunlu oldu÷unu. 1991 yÕlÕndaki son uluslararasÕ maçÕnda da KÕbrÕs Rum Kesimi’ni yenmiútir.000 ruble arasÕnda. AyrÕca beden e÷itimi derslerini geçemeyen bir ö÷rencinin baúka dersleri alamadÕ÷ÕnÕ hatta bir üst sÕnÕfa geçmenin de mümkün olmadÕ÷ÕnÕ ifade etmiútir.000 ruble arasÕnda nakit para ödülü verilece÷ini açÕklamÕútÕr. Sovyet sporcularÕnÕn 97 . SSCB’nin Rus olmayan cumhuriyetleri içinde milli kimliklerin ortaya çÕkÕúÕ ve spor arasÕndaki ba÷lantÕlar yükselmiútir. ølki 1934 yÕlÕnda açÕlan bu okullarÕn sayÕsÕ 1975 yÕlÕna gelindi÷inde 4938. bölümü ne olursa olsun beden e÷itimi derslerini almak zorundaydÕ.II. sözlü görüúme)’a göre. ølk uluslararasÕ maçÕnÕ Bulgaristan ile yapan Sovyetler galip gelmiútir. ilk ve orta ö÷retimde (10 yÕl) beden e÷itimi dersleri koydu÷unu.498). ö÷renci sayÕsÕ da 1. Dünya SavaúÕ’ndan sonra so÷uk savaú dönemine girilmesiyle birlikte. Savaútan sonra ülkenin yenilenmesinde sporun önemli bir rolü olmuútur. Komünist Parti Merkezi Komitesi atletik üstünlükteki hedeflerini ilan etmiútir. SSCB’nin burjuva spor arenalarÕna girmelerine ve yeni Sovyet insanÕnÕn atletik üstünlü÷ünü göstermelerine karar vermiútir. gelecek birkaç yÕl içinde önemli spor branúlarÕnda dünyada üstünlük kazanma ile ilgili politikasÕnÕ tekrar tanÕmlamÕútÕr. SSCB rekorlarÕ içinse 5. SSCB Milli E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn üniversitelerde (4 yÕl). 1946 yÕlÕnÕn sonunda SSCB sadece iki uluslararasÕ spor kuruluúunda temsil edilirken. Bu süre zarfÕnda 391 maçta 217 galibiyet. Müsabaka sporlarÕna yönelim artmÕú. Sovyetlerde atletik olarak yetenekli sporcularÕn okuduklarÕ özel okullar açÕlmÕútÕr. dünya rekorlarÕ için 15.132’ye ulaúmÕútÕr (60:302). R Cümúüto÷lu (2008.

Örne÷in. aynÕ zamanda içerisinde birçok branúÕnÕn ve spor tesisinin oldu÷u spor kompleksi özelli÷i taúÕmaktadÕr. 1952 yÕlÕna gelindi÷inde. A Aliyev (2008. Sportif alanda kazanÕlacak olan zaferler. SSCB’de düzenlenen ilk Spartakiada’lara on binlerce sporcu katÕlmÕútÕr. gücünü dünyaya spor ile göstermek istemiútir. O dönemde Avrupa’nÕn en büyük stadyumu olmuútur. Bu ba÷lamda. daha sonra 55000 seyirci kapasiteli olan Dinamo Stadyumu’na 90000 seyirci maçlarÕ izlemek için gelmiútir (40:46). burasÕ sadece bir stadyum de÷il. komünist propagandanÕn amaçlarÕ için kullanÕlan bir enstrüman haline gelmiútir (30:175. Köylere kadar spor kulüpleri kurulmuútur. Sovyet toplum úeklinin ve sosyalist spor sisteminin kapitalist ülkeler üzerindeki üstünlü÷ünün bir göstergesi olarak de÷erlendirilmiútir. köylerde dahi Spartakiada’larÕn yapÕlmasÕ istenmiútir.baúarÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ için sportif faaliyetler yeniden düzenlenmiútir. Stalin. PolitikayÕ spor ile yapmaktadÕr. AyrÕca. Stalin döneminde her yÕl sporla ilgili kararname çÕkarÕlmÕútÕr. basketbol ve voleybol sahalarÕ ve antrenman sahalarÕ gibi birçok spor tesisi bulunmaktadÕr (84:75). çocuk stadyumu. Bu Spartakiada’lar Sovyet sporcularÕnÕn teknik-taktik seviyelerini yükseltmiú. SSCB Komünist Partisi tarafÕndan her yerde. 12. savaúla bir úey elde edilemeyece÷ini anladÕ÷Õ için. milyonlarca insanÕn spor yaptÕ÷Õ 40. 1956 yÕlÕnda gelindi÷inde ise günümüzdeki adÕ Lushniki Stadyum’u olan. 26000 basketbol ve voleybol alanÕ ve 7000 kayak istasyonuna sahip olmuútur (104:27). 800 stadyum.176). Lenin Stadyumu inúa edilmiútir. büyük bir yüzme havuzu.000 spor kulübü.000 seyici kapasiteli hokey arenasÕ. 14000 atletizm sahasÕ. Bununla 98 . milli takÕmlar için yetenekli sporcularÕn seçilmesine olanak sa÷lamÕútÕr. 1956 yÕlÕndaki olimpiyatlarda SSCB’nin birincili÷i dünyaya gücünü göstermiútir. Dünyaya spor ile úu mesajÕ vermektedir: Ben istedi÷im ülke ile savaúa hazÕrÕm. Bu da Sovyet sporcularÕnÕn Olimpiyat OyunlarÕ’nda baúarÕlar kazanmasÕnÕ sa÷lanmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i tesisleúme yönünde de önemli adÕmlar atmÕútÕr. CSKA Moskova futbol takÕmÕnÕn önemli maçlarÕnda. AyrÕca. Spor. insanlar da spora çok ilgi göstermiúlerdir. sözlü görüúme) ile yaptÕ÷Õm görüúmede. 3000 spor salonu. 1928 yÕlÕnda ilk açÕldÕ÷Õnda 35000 (39:1451).

Süreç içinde Küba. SSCB SpartakiadalarÕ. Hem ulusal geliúmenin hem de dÕú siyasetin bir enstrümanÕ olan spora. Amstredam Olimpiyat OyunlarÕ’na 2883 sporcu katÕlÕrken (www. Sovyet spor sistemi. Castro.olympic. Sovyetler Birli÷i spor aracÕlÕ÷Õyla.org. çeúitli ülke ve úehirlerin sporcularÕ ile yapÕlan turnuvalara çevrilmesi. 1967 yÕlÕnda yapÕlan Spartakiada finallerine 11 binden fazla sporcu katÕlmÕútÕr. 1959’dan itibaren hem kitle sporunu hem de elit sporu birlikte yürütmüútür. Toplumun dikkatinin beden e÷itimi ve spora. sadece uydusunda olan Sovyet bloku ülkelerini de÷il. spor ile ilgili bilimsel araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕna. Spartakiada’ya 80 milyondan fazla Sovyet vatandaúÕ katÕlmÕútÕr.birlikte. Küba. 1959’dan sonra sporda tesisleúmeye çok önem verilmiútir. 13. 1974-1975 yÕllarÕnda yapÕlan 6.06. Sosyalist Küba’nÕn devrimci yönetimi için. ülkesinin kültürel karakteri ve spor gelene÷i ile komünist ideolojiyi birleútirmiútir. Küba sporunun kurumsal yapÕsÕ. Küba spor sistemi. Sovyet hükümetinin verilerine göre. di÷er kitlesel yarÕúmalar gibi ülkenin sosyal ve siyasi hayatÕnda çok önemli bir yere sahip olmuútur (6:63). Bütün bu Spartakiada’larda yüzlerce Sovyet ve dünya rekoru kÕrÕlmÕútÕr (60:300). SSCB’de beden e÷itimi ve sporun gelecekteki geliúimi içinde önemli bir rol oynamÕútÕr (6:63). müsabaka baúarÕlarÕ ve uluslararasÕ spor arenasÕndaki seviyesi oldukça yükselmiútir. sporda Latin Amerika ülkelerinin lideri olmuútur. Sovyet spor sisteminden etkilenen ülkelerin baúÕnda Küba gelmektedir. Orta Amerika ve Karayip OyunlarÕ’nda devletin sosyalist sisteminin üstünlü÷ünü ve insanlarÕn cesaretini tekrar göstermiútir. takÕmlarÕn hazÕrlanmasÕna ve aynÕ zamanda spor tesislerinin inúasÕna. Bu sayede hem oyun kalitesinde hem de spor yapanlarÕn ve seyredenlerin oranÕnda olumlu 99 . aynÕ yÕl Amsterdam’da yapÕlan Olimpiyat OyunlarÕ’ndan daha fazla kiúi katÕlmÕútÕr (15:94). aynÕ yÕlda yapÕlan ilk Spartakiada’ya 25000 sporcu katÕlmÕútÕr (59:44). Spartakiada’ya katÕlan bütün insanlar bir ön elemeden geçirilmiúlerdir. aynÕ zamanda dünyanÕn çeúitli sosyalist ülkelerini de etkilemiútir. Moskova’da büyük Lenin Stadyumu’nda yapÕlan finallere binlerce sporcu katÕlmÕútÕr. di÷er sosyalist ülkeler ile iliúkilerini güçlendirmiútir. Örne÷in. Fidel Kastro Hükümeti çok fazla yatÕrÕm yapmÕútÕr. antrenman teknikleri.2009). beden e÷itimi ve rekreasyonu da içinde bulunduran spor. çeúitli formlara ve derecelere sahip olan önemli bir elemet olmuútur. 1928 yÕlÕnda Moskova’da yapÕlan ilk Spartakiada’ya. 1966 yÕlÕnda 10.

geliúmeler yaúanmÕútÕr. Sporda ulaútÕ÷Õ standartlardan dolayÕ Küba’ya, “Latin Amerika’nÕn Do÷u Almanya’sÕ” denilmiútir. Küba, özellikle atletizm, boks, halter, beyzbol ve voleybol branúlarÕnda önemli baúarÕlar elde etmiútir (18:319-321). Küba’da spora verilen önem neticesinde, 1980’li yÕllarÕn sonuna do÷ru kötüye giden ekonomiye ra÷men, Küba sporu baúarÕsÕnÕ devam ettirmiútir. 1959 devriminden önce sadece beyzbol ve boksta baúarÕlarÕ varken, Fidel Castro ile birlikte birçok spor branúÕnda benzersiz bir geliúme sa÷lamÕútÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda, Küba’da spor hem ülke imajÕnÕn hem de para kazanmanÕn aracÕ haline gelmiútir. Küba sporu kendi kendine yeten bir duruma gelmiútir. Resmi rakamlara göre, Küba bu yÕllarda 120 milyon$ spordan para kazanmaktadÕr. Gelirler, uluslararasÕ müsabakalarda elde edilen para ödülleri, spor malzemeleri ihracÕ ve olimpik sporlardaki KübalÕ antrenörlerin kontratlarÕndan (Antrenörler gelirlerinin yarÕsÕnÕ Küba spor programÕna vermelidirler) elde edilmektedir (90:167-171).

Sosyalizmin tam olarak toplumda yerleúmesi ile birlikte spor da geliúmeye devam etmiútir. 1960-1980 yÕllarÕ arasÕnÕ kapsayan bu süreçte úu geliúmeler yaúanmÕútÕr: 1- Devlet kurumlarÕnÕn ve toplumsal teúkilatlarÕn, sporun halkÕn yaúam tarzÕ haline gelmesi için çabalarÕ artmÕútÕr. 2- Sovyet sporcularÕnÕn teknik seviyesi daha da yükselmiútir. 3- Spor tesislerinin sayÕsÕ ve beden e÷itimi kadrolarÕnÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. 4- Spor bilimleri daha da üst seviyeye çÕkmÕútÕr. 5- Sovyet beden e÷itimi sistemi tam anlamÕyla olgunlaúmÕútÕr. 6- SSCB’de beden e÷itimi ve sporun durumu analiz edilmiú, güçlü ve zayÕf yönler de÷erlendirilmiútir. 7- UluslararasÕ sportif iliúkiler geliúmiú ve Sovyet sporcularÕ Olimpiyat OyunlarÕ’na ve di÷er büyük turnuvalara üst düzeyde katÕlmÕútÕr (5:106,107).

ønsanlarÕn refah düzeyinin yükselmesi, haftalÕk çalÕúma süresinin düúmesi ile birlikte tatil ve izin sürelerinin artmasÕ (34:92), yaúam standartlarÕnÕn yükselmesi, spor tesislerinin sayÕsÕnÕn artmasÕ, halkÕn e÷itim, sa÷lÕk ve kültür düzeyinin artmasÕ beden e÷itimi ve sporun geliúmesini sa÷lamÕútÕr. ønsanlar istedi÷i branúÕ seçme ve o

100

branúta yeteneklerini gösterme fÕrsatÕ bulmuútur. E÷itim sahasÕnda da spor önemli bir yere sahip olmuútur. Yüksek e÷itim almÕú pedagoji ve antrenör kadrolarÕ sayesinde okullarda beden e÷itimi ve spor faaliyetleri oldukça geliúmiútir. Spor bu dönemde sa÷lÕk açÕsÕndan da çok önem kazanmÕútÕr. Bedensel güç kullanÕmÕnÕn azalmasÕ, üretimde makinalaúmanÕn artmasÕ, daha az çalÕúÕlmasÕ, insanÕn fiziksel gücünün sa÷lanmasÕ için spora olan ihtiyaç artmÕútÕr. Bundan dolayÕ da, beden e÷itimi araçlarÕ ve metodlarÕ geniúlemiútir (6:69).

II. Dünya SavaúÕ’ndan sonra sporda do÷a bilimleri ve pedagojik esaslar sayesinde araútÕrmalar artmÕú, Sovyet sporcularÕnÕn uluslararasÕ spor arenasÕna çÕkmasÕyla birlikte sportif seviyeleri yükselmiú, e÷itim ve antrenman metodlarÕ da geliúmiútir. 1960 yÕlÕndan sonra spor bilimleri ile ilgili araútÕrmalar en üst seviyeye çÕkmÕú, uygulamaya çok önem verilmiútir. Bu yÕllarda daha çok bilimsel yayÕn yapÕlmÕútÕr. Özellikle, anatomi, biomekanik, fizyoloji, biokimya, psikoloji, beden e÷itimi teorisi, spor tarihi ve çeúitli branúlara yönelik e÷itim ve antrenman metodolojisi üzerine yayÕnlar yapÕlmÕútÕr. Bütün branúlarda beden e÷itimi ve sporun teorik esaslarÕ ile ilgili ders kitaplarÕ basÕlmÕútÕr. Bu dönemde elde edilen bilimsel baúarÕlarÕn sportif uygulamalara olan etkisi artsa da bilim adamlarÕnÕn baúarÕlarÕ istenilen düzeyde olmamÕútÕr. Teorinin uygulama ile, bilimin hayatla olan iliúkisi yeterli olmamÕútÕr.

Bilimsel araútÕrmalar beden e÷itimi enstitülerinde daha fazla geliúmiútir. E÷itim enstitülerinde ve di÷er kuruluúlarda da araútÕrmalarÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. AyrÕca, spor sosyolojisi, beden e÷itimi teknikleri ve kompleks antrenman uygulamalarÕ alanÕnda da çalÕúmalar baúlamÕútÕr. Yüksek e÷itimli uzmanlarÕn hazÕrlÕ÷Õna büyük önem verilmiútir.

Gençlerin e÷itimine artan talepler; Sovyet beden e÷itimi sisteminin fiziki e÷itim vasÕtalarÕnÕn, yeni cimnastik, spor, oyun úeklinde olan fiziki hareketlerin, onlarÕ yeni materyallerle zenginleútirmekle beden e÷itimi metodlarÕnÕn, bu ba÷lamda, bütün derecelerden ve yaúlardan olan sporcularÕn antrenman metodlarÕnÕn, Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilatlanmasÕ ve yönetim úekillerinin, programlarÕn ve

101

standart taleplerin kesintisiz yerine getirilmesi zorunlulu÷unu ortaya çÕkarmÕútÕr. 1966 yÕlÕnda, sporun halkÕn yaúam tarzÕ haline getirilmesi, spor bilimlerinin geliútirilmesi, sporun geliúimi için maddi imkanlarÕn arttÕrÕlmasÕ, kadrolarÕn hazÕrlanmasÕ, köylerdeki sportif faaliyetlerin daha iyi hale getirilmesi ile ilgili birtakÕm kararlar alÕnmÕútÕr.

Ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn ve bütün beden e÷itimi faaliyetlerinin yönetimi ile ilgili devlet organlarÕnÕn oluúturulmasÕ kararÕ 1968 yÕlÕnda alÕnmÕútÕr. Bu adÕmla hükümet beden e÷itiminin devlet deste÷inde oldu÷unu ve bütün ülke halklarÕnÕn önemli bir e÷itim vasÕtasÕ oldu÷unu bir daha vurgulamÕútÕr. Beden e÷itimi sisteminin geliúmesine büyük ve toplumsal bir önem verilmiútir. 1 Mart 1972 yÕlÕnda 10 yaúÕndan 60 yaúÕna kadar herkesi kapsayan ve beú aúamadan oluúan “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕ uygulanmÕútÕr. Programda çok yönlülük, uygulama ve sa÷lÕk konularÕna daha fazla önem verilmiútir. 1980 yÕlÕna gelindi÷inde sporun kitleselleúmesi artmÕú ve bütün sosyal tabakadaki insanlarÕn yaúamlarÕna girmiútir. SSCB milli takÕmlarÕnÕn olimpiyat madalya sayÕlarÕ artmÕútÕr. Sportif gazete ve dergilerinin sayÕsÕ artmÕútÕr. Spor sÕnÕflarÕ oluúturulmuú, okul spartakiadalarÕnÕn, çocuk spor oyunlarÕnÕn düzenli olarak yapÕlmasÕ ile birlikte ö÷rencilerin beden e÷itimi uygulamalarÕnda yenilikler yapÕlmÕútÕr. Spor teúkilatlarÕ yüksek e÷itimli uzmanlar tarafÕndan idare edilmeye baúlanmÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporun maddi altyapÕsÕ geliúmiútir. Bütün Sovyet beden e÷itimi sistemi üç ana prensibe dayandÕrÕlmÕútÕr: 1- Beden e÷itiminin emek ve savunma faaliyeti ile ilgili prensibi 2- Kiúili÷in her yönden geliúimi prensibi 3- Beden e÷itiminin sa÷lÕk prensibi Bu yÕllarda Sovyet sporunun uluslararasÕ spor arenasÕnda nüfuzu daha da artmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor alanÕnda iúbirli÷i baúarÕlÕ bir úekilde yürütülmüútür. Düzenli olarak dostluk turnuvalarÕ ve çeúitli spor branúlarÕnda yarÕúmalar organize edilmiútir (5:107-109).

Sovyet sporcularÕn elde etti÷i baúarÕlarda, özellikle bayanlarÕn, kullandÕ÷Õ anabolik steroidlerin önemli bir rolü olmuútur. Sovyetler da÷ÕldÕktan sonra, bazÕ

102

yönetici ve antrenörler bu ola÷anüstü baúarÕlarda doping kullanÕmÕnÕn önemli bir payÕ oldu÷unu itiraf etmiúlerdir. Örne÷in, 1974 yÕlÕnda SSCB’nin en iyi yüzme antrenörü bütün Sovyet yüzücülerinin yasaklÕ madde kullandÕ÷ÕnÕ itiraf etmiútir. Hatta, kiúisel olarak bütün sporculara doping kullanÕmÕnÕ önerdi÷ini ayrÕca nasÕl yakalanmayacaklarÕnÕ da anlattÕ÷ÕnÕ söylemiútir (60:302,303).

SSCB’de 1981 yÕlÕndan itibaren gençlerin beden e÷itimi ve spora ilgisi ve Sovyet sporcularÕn uluslararasÕ müsabakalarda baúarÕlarÕ daha da artmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor harekatÕnÕn tüm halkÕn yaúam tarzÕ haline getirilmesi için, 1980’li yÕllarÕn baúlarÕnda devlet ve toplumsal kuruluúlarÕn programlarÕ buna göre düzenlenmiútir. Beden e÷itimi ve sporun özellikle gençler arasÕnda daha fazla yaygÕnlaúmasÕ için önemli tedbirler hayata geçirilmeye baúlanmÕú, bu ba÷lamda gençler arasÕnda beden e÷itimi, spor ve turizm faaliyetleri geliútirilmeye çalÕúÕlmÕútÕr. RK(b) P MK ve SSCB Bakanlar Kurulu 1981 yÕlÕnÕn Eylül ayÕnda “Beden e÷itimi ve sporun kitleselli÷inin daha da yükseltilmesi hakkÕnda” bir karar almÕútÕr. Kararla, beden e÷itimi ve sporun halkÕn hayatÕna daha fazla girmesi amaçlanmÕútÕr. Spor bütün halk için hayati öneme sahip olmuútur. Spor teúkilatlarÕ beden e÷itimi faaliyetlerini çeúitli araç-gereç ve metodlarla uygulamaya baúlamÕúlardÕr. Beden e÷itimi ve spor faaliyetleri sa÷lÕk kuruluúlarÕnda, stadyumlarda, kültür ve dinlenme parklarÕnda yaygÕnlaúamaya baúlamÕútÕr. YarÕúmalarÕn, il ve ilçe birinciliklerinin uygulanma sistemi her yÕl daha üst seviyeye çÕkmÕútÕr. Düzenli olarak, ö÷renci spartakiadalarÕ, SSCB gençler müsabakalarÕ, SSCB SpartakiadalarÕ, çeúitli branúlarda ülke úampiyonalarÕ, spor úölenleri vb. yapÕlmÕútÕr. Bu yÕllarda Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn geliúmesi için bir dizi uygulamalar yapÕlmÕútÕr:

1- Milli takÕmlarÕn antrenmanlarÕ için özel spor merkezleri kurulmuútur. 2- Sanayi ve e÷itim kuruluúlarÕnda spor kulüpleri kurulmuútur. 3- Beden e÷itimi ve sporun yönetimi merkezileútirilmiú ve milli takÕmlara, özellikle olimpik branú milli takÕmlarÕna devlet garantisi verilmiútir. 4- Hem kitle sporunda hem de elit sporda spor bilimlerinde elde edilen baúarÕlar hemen uygulanmÕútÕr

103

Bütün bunlara. Spor tesislerinden ve beden e÷itimi kadrolarÕndan istifadede yönetim engelleri. Spor tesislerinden zayÕf ve yanlÕú istifade edilmesi devleti “Kulüplere ait kuruluúlar ve tesislerinden istifadenin daha iyi hale getirilmesi hakkÕnda” 1985 yÕlÕnda bir karar çÕkarmaya mecbur bÕrakmÕútÕr. EMH programÕnÕn zorunlu branúlarÕndan olan yüzme sporunu bilen okul ça÷Õndaki çocuklarÕn oranÕ %1. Kitle ve elit sporun geliúiminde. Komsomol son beú yÕlda 6 milyon üyesini kaybetmiútir (94:134-137). beden e÷itim harekatÕnda uygulanan sert politikalar. Genel siyasi boúluk.111). Hiçbir gerekçesi olmadan Sendikalar Birli÷i bünyesinde bulunan spor cemiyetleri kapatÕlmÕútÕr. ekonomik sÕkÕntÕlar vb. bayanlarÕn %2’si düzenli olarak spor yapmaktadÕr. etkenler SSCB’nin da÷ÕlmasÕna sebep olmuútur (5:111. sporun geliúimini durdurmuútur. ekonomik hayatta yaúanan durgunluk ve sosyo-kültürel hayata yeteri derecede önem verilmemesi olmuútur. EMH standartlarÕnÕ sa÷layan ö÷rencilerin seviyesinde de düúüúler yaúanmÕútÕr. çocuklar ve gençler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun önemi arttÕrÕlmÕútÕr. bu kapsamda bilim okullarÕnÕn úekillenmesi. beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinin sadece kazanÕlan kupa ve madalya sayÕsÕna göre de÷erlendirilmesi. Bu yÕllarda erkeklerin %8’i. amatörler ve profesyoneller arasÕndaki ayrÕlÕklar derinleúmiútir. Moskova’daki çocuklarÕn %70’i yüzmeyi bilmemektedir. Bu geliúme beden e÷itimi harekatÕnÕn ana sisteminin kaçÕnÕlmaz olarak bozulmasÕna ve spor cemiyetleri arasÕnda rekabetin yok olmasÕna neden olmuútur.Okullarda.112). spor bilimlerinin daha da geliúmesi. Bununla birlikte 1980’li yÕllarÕn ortasÕndan itibaren beden e÷itimi ve spor ile ilgili zayÕf yönler ortaya çÕkmaya baúlamÕútÕr. ünlü Sovyet bilim adamlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor hakkÕndaki fikirleri de önemli ölçüde destek olmuútur (5:110. OkullararasÕ turnuvalara katÕlan ö÷renci sayÕsÕ azalmÕútÕr. Kabul edilen kararlarÕn yürütülmesi için gerekli yapÕlarÕn olmamasÕ durgunlu÷un ana sebebi olmuútur.5. EMH yüzme normlarÕnÕ yerine getiren çocuklarÕn oranÕ ise %5 olmuútur. 104 . Bu yÕllarda SSCB’de beden e÷itimi ve sporun geliúimini engelleyen baúlÕca sebepler.

kültür. Sovyet Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi Azerbaycan’da 28 Nisan 1920 yÕlÕnda Sovyet hakimiyetinin kurulmasÕyla ülkenin tarihinde yeni bir sayfa açÕlmÕú ve proleterya diktatörlü÷ü kurulmuútur. ekonomik ve kültürel hayatÕnÕ yeniden kurmaya baúlamÕútÕr.2. Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn teúebbüsüyle. e÷itim. Çocuk ve gençlerin bedensel e÷itimi genel e÷itimin bir parçasÕ haline gelmiútir (6:145). sosyal güvenceler alanÕnda elde edilen baúarÕlar gibi olumlu hususlar da göz ardÕ edilmemektedir (61:43). Neticede genel askeri e÷itim idaresi kurulmuútur. beden e÷itimi ve sporun çocuklarÕn genel 105 . Sovyet hakimiyeti Azerbaycan’Õn bütün siyasi. Sovyet Rusya. Stalin’ci sistemin olumsuz yönleri ve topluma verdi÷i zararlar bir bir sayÕlÕrken. AyrÕca. ÇarlÕk Rusya’sÕna kÕyasla emekçilerin bedensel ve ruhsal geliúimi için daha elveriúli bir ortam oluúturmuú. Rusya øúçi. Azerbaycan Sovyet Hükümeti tarafÕndan MayÕs 1920’de “Azerbaycan emekçilerinin zorunlu askeri e÷itimi hakkÕnda” olarak aynen kabul edilmiútir. 1920 yÕlÕnda bu okuldan 38 kiúi mezun olmuú ve ülkenin çeúitli bölgelerine gönderilmiúlerdir.2. AynÕ yÕlda Azerbaycan’da E÷itim ødaresi nezdinde Beden E÷itimi ùurasÕ kurulmuútur.6. ilk ve ortaö÷retimde. Bu yeni rejim hem yeni bir toplumun oluúmasÕnda hem de beden e÷itiminde birtakÕm de÷iúikliklere sebep olmuútur. Kurultayda ilk defa okullarda beden e÷itiminin durumu konuúulmuú ve daha iyi hale getirilmesi için birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor askeri hazÕrlÕ÷Õn ayrÕlmaz bir parçasÕ haline gelmiútir. 1920 yÕlÕnda Azerbaycan e÷itim ve sosyalist kültür iúçilerinin kurultayÕnda gündeme gelmiútir. kültür ve e÷itim kurumlarÕnda. Asker ve Köylü Milletvekilleri Merkezi Yürütme Birli÷i’nin 22 Nisan 1918 tarihli kararnamesi. kültürün ve beden e÷itiminin kitleselleúmesi için çalÕúmÕútÕr (5:151). çocuk evlerinde ve beden e÷itimi ö÷retmeni hazÕrlayan iúçi kulüplerindeki beden e÷itimi faaliyetleri bir düzene sokulmuú ve ilk spor dernekleri kurulmuútur. Beden e÷itimi ve sporun geliúimi. Beden e÷itimi harekatÕnÕn idaresi emekçilerin genel askeri e÷itim organlarÕna bÕrakÕlmÕútÕr. Emekçilerin ilk cemiyet ve birlikleri olarak iúçi ve asker spor dernekleri kurulmuútur. ùura beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren bir okul açmÕútÕr. sa÷lÕk.

ùeki. futbol. Azerbaycan Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ (AYBEù) kurulmasÕ kararÕ alÕnmÕútÕr. onlarÕn askeri-uygulamalÕ derslere katÕlmalarÕnÕ sa÷lamak için yeni bir program hazÕrlamÕútÕr. sendikalarÕn. Bakü’de. AYBEù’e ve ona ba÷lÕ birimlere. bir müddet sonra da “Dinamo” spor cemiyeti kurulmuútur. 1923’te “Azerbaycan’da beden e÷itiminin geliúimi hakkÕndaki kanun” ülkenin ilk kanunlarÕndan biridir. Üst sÕnÕflarÕn programlarÕna askeri hazÕrlÕk.153). Köy dernekleri ve úubelerinde cimnastik. oyun ve düzen alÕútÕrmalarÕ gibi dersler konulmuútur. Bu nedenle kurultay. Sporu daha da yaygÕnlaútÕrmak için çeúitli branúlarda yarÕúmalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. ùamahÕ ve Bakü yakÕnlarÕndaki köylere beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútirmek üzere üç aylÕk kurslar düzenlemek için gönderilmiúlerdir. Bu kanunda. Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’ne ba÷lÕ olarak. cimnastik. Okul spor bayramlarÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. “Vodnik”. ister devlet. Daha sonra ismi “Spartak” olmuútur (6:146). 1923 yÕlÕnÕn sonlarÕnda beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren okullar açÕlmÕútÕr. ülkedeki iúçi ve köylülerin genç neslinin bedensel geliúimi için. 1923 yÕlÕnda Bakü’deki sportif derneklerin sayÕsÕ 232’ye çÕkmÕútÕr. 1923 yÕlÕnda da ortaö÷retim ve üniversitelerin müfredatlarÕna bir saat beden e÷itimi dersi konulmuútur. Bu kapsamda. “Reçnik”. kÕzÕl ordunun. emekçilerin sa÷lÕ÷ÕnÕn arttÕrÕlmasÕ. Beden e÷itimi ve spor. isterse de toplumsal teúkilatlarÕn. atletizm. güreú. ülkedeki beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin yürütülmesi görevi verilmiútir. 1920/21 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda ilkö÷retimlerin müfredatlarÕna iki saat beden e÷itimi dersi. fabrikalarÕn. çok yönlü geliúimi. kulüplerin ve kültür müesseselerinin ayrÕlmaz bir parçasÕ haline gelmiútir. donanma birliklerinin ve Komsomol (komünist gençler birli÷i teúkilatÕ)’un ortak kararÕyla. 1921 yÕlÕndan itibaren de÷iúik branúlarda iller arasÕ yarÕúmalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Bu yÕllarda “Avtomotor”.e÷itimindeki önemine dikkat çekilmiútir. 1923 yÕlÕnda Azerbaycan’da “Genç øúçi” gazetesinin eki olarak “KÕzÕl Sporcu” gazetesi yayÕnlanmaya baúlamÕútÕr. eme÷e ve savunmaya hazÕrlÕk amacÕ ile onlarÕn beden e÷itimi ve spor ile daha fazla meúgul olmalarÕ için bir dizi çalÕúmalar 106 . eskrim ve birçok spor branúÕ geliúmeye baúlamÕútÕr (5:152. okul ça÷Õndaki bütün çocuklar için beden e÷itimi derslerinin zorunlu hale getirilmesini istemiútir. Bu okullarÕn ilk mezunlarÕ Gence. Kurultaydan sonra Azerbaycan e÷itim organlarÕ ö÷rencilerin yaúlarÕnÕ ve fiziksel geliúim düzeylerini dikkate alarak.

Progress dÕúÕnda. Yüksekö÷retim kurumlarÕ futbolcularÕnÕn teúebbüsü ile. su topu ve kule atlama dahil edilmiútir (5:153. Bu kulübün kurulmasÕ ile e÷itim kurumlarÕnda sportif etkinlikler canlanmÕú. Hazar denizi sahilinde Kara úehir semtinden BayÕl’a kadar olan alandaki su istasyonlarÕnda geliúmiútir. madenciler. sonra bütün futbol maçlarÕ burada yapÕlmÕútÕr. Su nakliyatçÕlarÕ. “Lokomotiv” ve MBTE (Merkezi Beden E÷itimi Evi)’de de faaliyet göstermiúlerdir. Azerbaycan Teknoloji Enstitüsü. e÷itim alan ö÷renciler spor ile daha fazla ilgilenmeye baúlamÕúlardÕr. Bu yÕllarda hem Azerbaycan’da hem de Kafkasya’da Balahani iúçi kulübünün “Progress” takÕmÕ çok güçlüdür. Birçok spor branúÕnÕn popülerli÷i artmÕútÕr. Bu kulüplerden biri olan “Kustrud”un kurucusu ve üyesi. Ülkede spor sadece úehirlerde de÷il. Yüzme. 1925 yÕlÕna gelindi÷inde basketbol takÕmÕ sayÕsÕ 52’ye ulaúmÕútÕr. Merkezi øúçi Fakültesi’nin de güçlü takÕmlarÕ vardÕr. Azerbaycan’da futbol da geniú bir alana yayÕlmÕútÕr. Halter ve güreú úubeleri genç spor cemiyetlerinden “Dinamo”. mobilyacÕlar ve di÷er iúletme kulüplerinde sÕk sÕk su bayramlarÕ yapÕlmÕú ve programlarÕna yüzme. matbaacÕlar. Bu dönemde halter ve güreú kulüpleri de çok fazla sayÕda sporcunun spor yaptÕ÷Õ kulüplerden olmuútur. 1923 yÕlÕnda çim futbol sahasÕ inúa edilmeye baúlanmÕú. Örne÷in. Azerbaycan hükümeti yüzme için kaynak ayÕrmÕútÕr. Boks ve yüzme de 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda popüler olmaya baúlamÕútÕr. Kustrud’un sporcularÕ ulusal ve uluslararasÕ spor arenasÕnda ün yapmÕú birçok güreúçi ile müsabakalar yapmÕúlardÕr.154). 1921 yÕlÕnda Bakü Futbol Ligi tekrar kurulmuú ve yeniden il birincili÷i düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. “Temp”. AynÕ yÕl içinde Bakü’nün en büyük spor teúkilatlarÕndan biri olan “E÷itim Müesseseleri Spor Kulübü” kurulmuútur. aynÕ zamanda köylerde de geliúmeye baúlamÕútÕr.yapÕlmÕútÕr. daha sonra SSCB emektar spor ustasÕ ünvanÕnÕ alan Rza Bahúeliyev’dir. Günümüzde bu tesiste “Neftçi” futbol takÕmÕ müsabakalarÕnÕ 107 . 1923 yÕlÕnda ülkede basketbol sadece “Sokol ve Unita” spor cemiyetlerinde mevcut iken. Bakü Devlet Üniversitesi. Bu sayÕ iki yÕl sonra 300’e çÕkmÕútÕr.

Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi’nin “Partinin beden e÷itimi sahasÕndaki görevleri” hakkÕnda 13 Temmuz 1925 tarihli kararÕnÕ olumlu karúÕlamÕútÕr. Çünkü. Basketbolcular kendi úampiyonalarÕnÕ yapmÕúlardÕr. onun siyasi. Zabrat gibi yerlerde daha popüler hale gelmiútir. Kitlesel beden e÷itimi harekatÕnÕn yayÕlmasÕnÕ. ülke emekçilerinin yabancÕ ülkelerinin iúçi teúkilatlarÕ ile kuraca÷Õ sportif iliúkiler uluslararasÕ iúçi cephesini daha da güçlendirecektir”. AlÕnan karar çerçevesinde beden e÷itimi. bütün Parti organlarÕndan beden e÷itimi ve spora ayrÕ bir önem vermesini istemiútir.yapmaktadÕr. Bakü’de ilk resmi atletizm yarÕúlarÕ 1922’de yapÕlmÕútÕr. Zagatala ve Gence’de atletizm úubeleri açÕlmÕútÕr. Karar SSCB’de beden e÷itimi ve sporun önemli vazifelerini özel olarak belirtmiútir. e÷itim kurumlarÕ. SendikalarÕn en iyi atletleri önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Spor camiasÕ. demiryolu çalÕúanlarÕ ve esnaflar spor bayramlarÕ düzenlemiúlerdir. Bu karar ile SSCB’de beden e÷itimi ve sporun amaçlarÕ ve geliúim yollarÕ belirgin hale getirilmiútir. kÕzÕl ordu. Azerbaycan’da atletizm. 1924 yÕlÕndan itibaren Bakü’nün ve Azerbaycan’Õn ilk rekorlarÕ kÕrÕlmaya baúlanmÕútÕr. 108 . sa÷lÕk kuruluúlarÕ) faaliyet programlarÕna dahil edilmiútir.148). Guba. genel siyasi ve kültürel e÷itimin ve kitlelerin sa÷lÕ÷ÕnÕn ayrÕlmaz bir parçasÕ olmuú ve bununla ilgili bütün sivil kuruluúlar ve devlet teúkilatlarÕnÕn (Sendikalar. AynÕ kararda ülkede beden e÷itimi ve sporun gelecekte kitlesel geliúiminin metodlarÕ ve teúkilat esaslarÕ belirlenmiútir. 1921-24 yÕllarÕnda çok sayÕda iller arasÕ futbol maçlarÕ gerçekleútirilmiútir (6:147. AlÕnan bu kararlar kapsamÕnda Azerbaycan’da da devlet ve sivil kuruluúlar bir araya gelmiú ve konu ile ilgili toplantÕlar düzenlemiúlerdir. 1925 yÕlÕ Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ açÕsÕndan önemli bir yÕl olmuútur. Madenciler. özellikle Bakü’nün deniz kenarÕndaki parklarÕnda ve Bakü etrafÕndaki petrol semtleri olan Sabunçu. sosyokültürel ve savunmadaki önemini vurgulayan Merkezi Komite. Bu karara göre: “SSCB’de beden e÷itiminin geliúimi uluslararasÕ iúçi harekatÕ için büyük önem taúÕmaktadÕr. 1923’ün sonlarÕ 1924’ün baúlarÕnda Lenkeran. Balahani.

sporun yabancÕ formlarÕnÕ suni úekilde aúÕlama çabalarÕ. Bu dönem.149). Bu tür kiúiler milli de÷erleri dikkate almadan sporun burjuva sistemlerini halka benimsetmeye çalÕúmÕúlardÕr. ülkenin Kafkasya Federasyonu içinde yer aldÕ÷Õ dönem ayrÕ bir öneme sahiptir. ülkenin de÷iúik yerlerindeki beden e÷itimi ö÷retmenleri. Halka. Azerbaycan sporcularÕ ile yabancÕ ülke sporcularÕnÕn uluslararasÕ karúÕlaúmalarÕnÕn oldu÷u bir dönem olmuútur. Bunun gibi. Beden e÷itimi ve sporun geliúmesinde ciddi sorunlar ortaya çÕkmÕútÕr. Bu sportif karúÕlaúmalar 1925 yÕlÕnÕn sonlarÕndan itibaren daha da yo÷unlaúmÕútÕr. görev ve ilkelerini belirlemek amacÕyla yapÕlan. Kafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (ZSFSR) beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn uluslararasÕ amaç. ülkede beden e÷itiminin her yönden geliúimi. Fakat. Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi ve spor hayatÕnda. onlarÕn yönetimlerini ellerine geçirmiú ve geniú halk kitlelerinin buralarda spor yapmalarÕnÕ sÕnÕrlandÕrmaya çalÕúmÕúlardÕr. Beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin daha da yaygÕnlaúmasÕnda. mevcut eksikliklerin giderilmesi. Kafkasya’nÕn beden e÷itimi teúkilatÕ KÕzÕl Spor Entarnasyoneli Do÷u ùubesi’ne bu tarihte katÕlmÕútÕr. büyük devletçilik úovenizmi olarak nitelendirilmiútir. Bu dönemde. insanlarÕ modern spora ve kültüre yönlendirmek gerekti÷ini ifade etmiúlerdir.Beden e÷itimi derneklerinin spor úubelerinin ve sporla meúgul olan insanlarÕn sayÕsÕnda artÕú gözlenmiútir (5:155-158). faaliyetlerinin ilk zamanlarÕnda önemli baúarÕlar elde etseler de. bu kuruluúlarÕn yöneticileri iúçi spor teúkilatlarÕnÕn kurumsal zayÕflÕ÷Õndan istifade ederek. Ülkedeki köklü spor kulüplerinin ve derneklerinin. I. artÕk milli spor branúlarÕnÕn ve kültürün kayboldu÷unu öne sürerek.Kafkasya beden e÷itimi toplantÕsÕnÕn önemli katkÕlarÕ olmuútur. iúçi beden e÷itimi teúkilatlarÕ ile birleúmeleri sonucunda. birtakÕm olumsuzluklar ülkede beden 109 . Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ. Azerbaycan’da beden e÷itimi hala istenilen seviyeye ulaúamamÕútÕr. ülkenin di÷er bölgelerinde ise sporda kitleselleúme istenilen düzeye ulaúmamÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor esasen Bakü’de daha fazla geliúme imkanÕ bulmuú. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun mahiyetinin ve amaçlarÕnÕn daha açÕk bir úekilde belirlenmesi ve halkÕn hayatÕnda tuttu÷u yer ile iliúkilendirilmiútir (6:148.

Spartakiada’sÕnÕ düzenleme kararÕ almÕútÕr.” denmiútir. Azerbaycan halter takÕmÕ Kafkasya Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. Bu yarÕúmalarda AzerbaycanlÕ sporcular 18 ülke. kültürel ve genel e÷itim yapÕsÕna daha çok nüfuz edebilen beden e÷itimi ve spor önemli bir yer tutmuútur. Fakat. 1930 yÕlÕnda Bakü’de Kafkasya Beden E÷itimi Enstitüsü’nün açÕlmasÕ ile birlikte çözülmeye baúlamÕútÕr. AyrÕca bu yÕllarda beden e÷itimi kadrolarÕnda yaúanan bu açÕ÷Õ kapatmak için. øúçi beden e÷itimciler geleneksel sporlarÕ tamamÕ ile reddetmiúlerdir. 8 Kafkasya rekoru kÕrmÕúlardÕr. 1930’da ise 781 kiúi yetiútirilmiútir. Azerbaycan’Õn baúarÕlÕ sporcularÕ yüksek ö÷renim görmek üzere. Moskova ve St. sporun halkÕn hayatÕna girmesine ve onun e÷itici yönünden istifade edilmesine mani olmuútur. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmiúlerdir (6:149). Spartakiada’ya hazÕrlÕk kapsamÕnda Azerbaycan’da çok sayÕda yarÕú ve spor bayramlarÕ düzenlenmiútir.. 1926 yÕlÕnda Bakü’de KÕzÕl Spor Enternasyoneli kongresinin yapÕlmasÕ beden e÷itimi teúkilatÕnÕn hayatÕnda sosyal ve siyasi açÕdan büyük bir öneme sahip olmuútur. 1927’de 436. KÕsa müddetli bu kurslarda 1926’da 382. Azerbaycan. Di÷er spor branúlarÕnda da önemli 110 . AlÕnan bu tedbirler beden e÷itimi ve spordaki açÕ÷Õ kapatmaya yeterli olmamÕútÕr. Azerbaycan’da beden e÷itimi alanÕnda yaúanan kadro problemi. Azerbaycan’Õn geliúmesinde hem devlet hem de sivil toplum kuruluúlarÕnÕn siyasi. Azerbaycan basÕnÕ ve ülkenin önde gelen devlet ve bilim adamlarÕ geleneksel spor ile modern sporun beden e÷itimi sistemi içinde beraber uygulanmasÕ gerekti÷ini ifade etmiúlerdir (5:158-161). gerekse geleneksel sporda yeniden yapÕlanma gerekli olmuútur.. SSCB Merkezi øcra Komitesi. iúçi beden e÷itimcilerin aksine. Bundan dolayÕ. geleneksel spor ile modern spor arasÕnda bir geçiú süreci yaúamÕútÕr. Bakü’de antrenör ve ö÷retmen yetiútirmek için dört ay süren kurslar açÕlmÕútÕr. Beden e÷itimi kadrolarÕna büyük ihtiyaç duyulmuútur.e÷itiminin geliúimini geciktirmiú. Kongrede alÕnan karar göre: “Modern sporu reddetmek ve yalnÕzca geleneksel spordan istifade etmek geriye gitmek olur. Azerbaycan Beden E÷itimi Komitesi il ve ilçelerde ö÷retmenler yetiútirmek için kurslar düzenlemiútir. Bunun için gerek modern sporda. 1927 yÕlÕnda Sovyetlerin I.

Spartakiada’nÕn finallerine 750 kiúi katÕlmÕútÕr. aúamasÕ 1931 yÕlÕnda hazÕrlanmÕú ve onaylanmÕútÕr. beden e÷itimi ve spor Sovyetler Birli÷i’nin bütün milletlerinin ve halk emekçilerinin milletlerarasÕ birli÷inin sa÷lamlaútÕrÕlmasÕnÕn. ülkelerde sporun daha uygun metod ve úekillerinden istifade etmek için milli sporlarÕ ö÷renmeyi tavsiye etmiútir. 1933 yÕlÕnda Taúkent’te yaptÕ÷Õ ve bazÕ tedbirlerin alÕndÕ÷Õ toplantÕnÕn önemli bir yeri olmuútur. “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕnÕn ülkelerde uygulanmasÕ. anlamca uluslararasÕ sporun geliúmesinde SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn bilim komitesinin. tenis. Yine bu hazÕrlÕk sürecinde. Genel Kurul toplantÕsÕnda “Beden e÷itimi harekatÕnda geleneksel sporlar” ile ilgili kararÕnda. spor teúkilatlarÕna beden e÷itimi ve sporun milli branúlarÕ arasÕndan bütün faydalÕ ve amaca uygun nitelikleri ortaya çÕkarmayÕ. fakat öz bakÕmÕndan sosyalist (110:120) kültürün kurulmasÕnÕn vasÕtasÕ olmalÕdÕr. bisiklet. Bu program beden e÷itimi ile ilgili yeni metodlar geliútirmekle. cimnastik.baúarÕlar elde edilmiútir. Azerbaycan’da bu dönemde birçok sporcu yetiúmiútir. ùekil olarak milli. voleybol. ilk amaç haline getirilmiútir. Azerbaycan takÕmÕ 116 erkek ve 50 bayan sporcudan oluúmuútur. úekil itibariyle milli. Kafkasya Federasyonu ve Kafkasya Beden E÷itimi ùurasÕ tarafÕndan Kafkas halklarÕnÕn I. ProgramÕn I. Bundan dolayÕ. EMH programÕnÕn uygulanmasÕ ile Sovyet beden e÷itimi sisteminin tek metodoloji esasÕ oluúturulmuútur. ülkelerin ekonomisinin güçlendirilmesinin. SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ. EMH programÕnda Sovyet beden e÷itimi sisteminin bütün ana prensipleri belirlenmiútir. Azerbaycan’da birçok spor branúÕnÕn 111 . SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. Kafkasya ve Orta Asya Cumhuriyetleri’nde sporun daha iyi hale getirilmesi için. Genel Kurul kararÕna göre. SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn 29 Mart 1931 tarihli 2. geleneksel sporlarÕn daha da güçlendirilmesi gerekti÷i ileri sürülmüútür. Ülkede geleneksel sporlar popülerli÷ini korumuúlardÕr. basketbol. Spartakiada programÕna futbol. atletizm ve hentbol dahil edilmiútir. atÕcÕlÕk. Kafkasya SpartakiadasÕ’nÕn sonucunda ZSFSR milli takÕmÕna Azerbaycan’dan 134 sporcu katÕlmÕútÕr. yüzme. Geleneksel sporlarÕn geliúimi için özel merkezler kurulmuútur. milli meselelerin çözümünün.

Köy Ekonomisi Enstitüleri’nde beden e÷itimi ve spor Ana Bilim DallarÕ açÕlmÕútÕr. ö÷rencileri görmek mümkün olmuútur. Gençler “Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm” sloganÕ ile çeúitli gruplar kurmuúlardÕr. aúamalarÕnÕn uygulanmasÕyla birlikte. “KÕzÕl Bayrak” ve “Ehtiyat Emek 112 . Pedogoji. Gençlerin beden e÷itimi ve sporla ilgilenmeleri. bu olumsuz úartlara ra÷men.163. Fakat.geliúimine olanak sa÷lamÕútÕr. Sanayi. onlarÕn halk arasÕnda popülerli÷inin artmasÕna neden olmuútur. TeúkilatlarÕn yeniden yapÕlandÕrÕldÕ÷Õ yerlerde beden e÷itiminin daha da kitleselleúti÷i görülmüútür.152). Beden e÷itimi ö÷retmenleri köy okullarÕna gitmemiú ve bu okullar ça÷daú programlara sahip olamamÕúlardÕr. Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nde. EMH programÕ sanayi beden e÷itimi takÕmlarÕnda daha fazla yaygÕnlaúmÕútÕr (5:161. 1929 yÕlÕndan itibaren beden e÷itimi zorunlu bir ders olarak ülkenin bütün yüksek ö÷renim kurumlarÕnda ve meslek yüksek okullarÕnda uygulanmaya baúlanmÕútÕr. Azerbaycan’da bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini program esasÕnda yeniden yapÕlandÕrmÕúlardÕr. EMH niúanÕ alanlar arasÕnda iúçileri. köylüleri. Bütün okullarda beden e÷itimi faaliyetleri arttÕrÕlmÕútÕr. EMH normlarÕ bütün halka bildirilmiútir. sporla daha fazla insanÕn ilgilenmesi sa÷lanmÕútÕr (6:151. EMH programÕ kabul edildikten sonra. Ö÷renciler arasÕnda spor yeterince geliúmemiú ve birçok spor branúÕ istenilen düzeyde yaygÕnlaúamamÕútÕr. “øaúeçi”. Ülkede beden e÷itimi dersleri tam olarak her okulda e÷itim sürecine dahil edilememiútir. NiúancÕlarÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ. askerleri. 1936 yÕlÕnÕn ilk yarÕsÕnda Azerbaycan’da sendikalar birli÷i tarafÕndan “Neftçi”. ö÷rencilerin beden e÷itiminin geliúiminde bazÕ ilerlemeler gözlenmiútir. ve 2.165). Okul sporlarÕnÕn yeterli teknik altyapÕsÕ oluúturulamamÕútÕr. görkemli bir úekilde sanayi kuruluúlarÕnÕn veya e÷itim kurumlarÕnÕn beden e÷itimcilerinin genel toplantÕlarÕnda gerçekleútirilmiútir. 1930 yÕlÕndan baúlayarak. Bununla birlikte bazÕ eksiklikler bulunmaktadÕr. Ö÷renciler arasÕnda EMH niúanÕ alanlarÕn sayÕsÕ istenilen seviyeye ulaúamamÕútÕr. EMH programÕnÕn 1. Spor teúkilatlarÕ tarafÕndan yapÕlan büyük ve önemli iúler ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn alanÕnÕ geniúletmiútir. TÕp. Beden e÷itimi faaliyetleri geniúlemiú ve spor ile ilgili metodoloji güçlenmiútir.

Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn kendi faaliyetlerinin geliúimi yanÕnda. Devlet bünyesinde bu zamana kadar faaliyet gösteren Beden E÷itimi ùurasÕ yeniden yapÕlandÕrÕlmÕútÕr.Kuvvetleri (Sovyetler Birli÷i’nde özel ihtisas okullarÕnda çeúitli sanatlarÕ ö÷reterek yetiútirilen genç iúçiler)” gibi spor cemiyetleri kurulmuútur. Azerbaycan halkÕnÕn spora olan ilgisi artmÕú ve bu ilgi úehir stadyumlarÕnda ve fabrika alanlarÕnda görülmüútür. Bu yÕllarda “Bakü Beden E÷itimcisi”. devletin deste÷i de artmÕútÕr. “Spor ve Av”. Bu kapsamda devlet çatÕsÕ altÕnda Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuútur. eskrim ve yüzme gibi branúlar öne çÕkmÕútÕr. ülkenin savunma gücünün arttÕrÕlmasÕ için spor teúkilatlarÕndan halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn arttÕrÕlmasÕ. Beden e÷itiminin kitleselleúmesi sayesinde 1940 yÕlÕnda 2036 takÕmda. Bu 113 . Spor altyapÕsÕ daha da güçlendirilmiú ve spor halkÕn yaúamÕna daha fazla girmeye baúlamÕútÕr. halkÕn refah düzeyinde artÕú gözlenmiútir. Savaú öncesinde beden e÷itimi ve spor bayanlar arasÕnda da geliúmiútir. Eme÷e ve VatanÕn MüdafaasÕna HazÕrÕm”. Kafkasya Federasyonu 5 AralÕk 1936 yÕlÕnda da÷ÕlmÕú ve Kafkasya’da 3 cumhuriyet – Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti. 1938 yÕlÕnda kabul edilen halk ekonomisinin güçlendirilmesi ile ilgili üçüncü beú yÕllÕk kalkÕnma planÕnÕn gerçekleútirilmesi. Bu Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun daha da kitlesel hale gelmesini sa÷lamÕútÕr. beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn da yapÕsal de÷iúikliklerini zorunlu kÕlmÕútÕr. 81000’den fazla beden e÷itimcisi yer almÕútÕr. “Beden E÷itimi Haberi”. Bu dönemde beden e÷itimi ve sporda uygulamaya çok önem verilmiútir. askeri hazÕrlÕ÷Õ ve bedensel dayanÕklÕlÕ÷Õ için faaliyetler yapmasÕnÕ istemiútir. Binicilik. Beden e÷itimi ve spor herkesin istifade edebildi÷i bir duruma gelmiútir. Emekçilerin maddi refah seviyesinin kÕsmen artmasÕ ve halkÕn genel kültür seviyesinin yükselmesi. Azerbaycan’da ekonomik alanda yapÕlan bazÕ yenilikler sayesinde. Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi harekatÕ sürecinde bayanlar arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕ istenilen düzeyde olmamÕútÕr. Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuútur. “Kafkasya Beden E÷itimcisi” gibi spor ile ilgili yayÕnlar çÕkarÕlmÕútÕr. beden e÷itimi ve sporun bütün teúkilatlarda geliúmesini sa÷lamÕútÕr. Savaú tehlikesinin arttÕ÷Õ bu yÕllarda devlet.

Bugün Azerbaycan bayan takÕmlarÕnda oynayan sporcularÕn birço÷u Azeri de÷ildir. Bu turnuvalara binlerce ö÷renci katÕlmÕútÕr. Ben kardeúimin. Bugün úehirlerde. Sovyetler Birli÷i’de devlet sporu desteklerdi. Ülke SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. A Nadirov (2008. eúimin sporcu olmasÕnÕ istemem. BaúarÕlÕ sporculara devlet politikasÕnÕn amaçlarÕ do÷rultusunda de÷er verilirdi. kÕzÕmÕn. Birçok rekor kÕrÕlmÕútÕr. kültürel hayatta da görülmüútür. iyi bir Müslüman kÕzÕnÕ. Sporculara belirli imkanlar sa÷lanÕrdÕ.durum sadece sporda de÷il. Devlet halk arasÕnda sporun geliúmesi için özel bir çaba sarf etmiútir. Bu sebeplerden ötürü bizde bayanlar arasÕnda spor yeterince yaygÕnlaúmamÕútÕr. Yaz aylarÕnda Abúeron’daki izcilerin geleneksel SpartakiadalarÕ. K Mehmetyaraov (2008. örne÷in ritmik cimnasti÷e vermez. Fakat.169-172). Okullardaki beden e÷itimi faaliyetlerinde de ilerlemeler kaydedilmiútir. 1940-41’li yÕllarda okullardaki beden e÷itimi ö÷retmenleri için seminerler düzenlenmiútir. bu dönemde spor tesisleri inúaatlarÕ ve EMH niúancÕlarÕnÕn hazÕrlÕ÷Õ yavaú gitmiútir. Ama. 1940 yÕlÕnda ö÷rencilerin I. Okullar arasÕ yarÕúmalarÕn kapsamÕ geniúletilmiútir. Bundan dolayÕ takÕmlarda genellikle baúka milletlerden bayanlar olurdu. YÕllardÕr arka planda kalmÕú kadÕnÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlÕmÕna devlet önem vermiútir. Onun haricinde sporcunun devlet için hiçbir önemi yoktu. 114 . sözlü görüúme)’a göre. Bu devletin ülke emekçilerinin beden e÷itimi ve spor alanÕnda yürüttü÷ü milli siyasetin bir parçasÕ olmuútur (5:166. Günümüzde de bu durum böyledir. KadÕnlarÕn sosyokültürel hayata daha aktif katÕlÕmÕ için bir dizi tedbir alÕnmÕútÕr. Bu eksiklere ra÷men beden e÷itimi ve spor ülke çapÕnda yaygÕnlaúmÕútÕr. sözlü görüúme)’e göre. özellikle Bakü’de bu durum biraz de÷iúmeye baúlamÕútÕr. ö÷renciler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun merkezine çevrilmiútir.167. bir islam ülkesi oldu÷umuz için toplum bayanlarÕn spor yapmasÕna sÕcak bakmÕyordu. Devlet baúarÕlÕ sporcular üzerinden uluslararasÕ siyasetini güçlendirirdi.

23 Eylül 1941 yÕlÕnda Sovyet Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’nin “ Eli silah tutan herkesin askeri e÷itimi hakkÕnda” aldÕ÷Õ özel kararÕn. hasta tedavisi ve askeri spor dernekleri kurulmuútur. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü’nde ve Meslek YüksekokullarÕnda e÷itim alan ö÷rencilere askeri e÷itimin yanÕnda. okul dÕúÕ askeri spor oyunlarÕ ile ilgili e÷itim programÕ kabul edilmiú ve uygulanmasÕ için 2300 beden e÷itimi ö÷retmeni görevlendirilmiútir. ülkenin Komsomol ve Sendikalar Birli÷i organize etmiútir (6:154. SavaúÕn ilk aylarÕnda fabrikalarda.II. e÷itim kurumlarÕnda askeri e÷itim için gruplar. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn ve halk e÷itim merkezlerinin çabalarÕ neticesinde. AyrÕca. uygulamalÕ beden e÷itimi ve spor branúlarÕ ile ilgili yarÕúmalarÕn yapÕlmasÕnÕ. her yerde savunma sporlarÕ uzmanlarÕ yetiútirmek için kurslar açÕlmÕú ve seminerler düzenlenmiútir. kÕzÕl ordunun yaralanmÕú askerlerini en kÕsa zamanda iyileútirmek için çalÕúmÕútÕr. tarÕm kooperatiflerinde ve iúletmelerinde. Devlet Savunma Komitesi’nin kontrolünde. Savaú yÕllarÕnda ülkedeki e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi yeniden yapÕlandÕrÕlmÕútÕr. Eski çocuk spor okullarÕnÕn yenilenmesine ve yenilerinin yapÕlmasÕna büyük önem verilmiútir. fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ yetiútirilmesine önem verilmiútir. askeri spor oyunlarÕna. Ordunun sa÷lam ve güçlü insanlara olan ihtiyacÕnÕn giderilmesi için. Bu dönemde okullarÕn ilk vazifesi: “Yetiúmekte olan nesli vatanperverlik. ö÷renciler arasÕnda askeri ve fiziksel e÷itim oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr. binicilik. ö÷rencilere askeri ve fiziksel e÷itimin özel olarak verilmesi için. bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕndan halkÕn fiziksel hazÕrlÕ÷ÕnÕ güçlendirmesi istenmiútir. izci ve ö÷rencilerin askeri ve fiziksel e÷itimine önem verilmiútir. e÷itim alan ö÷rencilerin ve askere ça÷rÕlma yaúÕnda olanlarÕn askeri-fiziki hazÕrlÕ÷ÕnÕ. Azerbaycan beden e÷itimi ve spor harekatÕnÕ olumsuz etkilemiútir. düúmana karúÕ nefret duygusu ile yetiútirmek ve onlarÕn mücadele ruhunu güçlendirmek” olmuútur. hem fiziksel hem de ruhsal e÷itim verilmiútir. Bu derneklerde beden e÷itimi teúkilatlarÕ. Savunma sporu kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕnÕ.155). Dünya SavaúÕ. Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini oluúan úartlara göre yeniden yapÕlandÕrmÕútÕr. atÕcÕlÕk. 1943 yÕlÕnda 13 çocuk spor okulunda 2500 ö÷renci e÷itim görmüútür. 1941 yÕlÕndan itibaren Sovyet Beden 115 . Bu çerçevede. 1942-44 yÕllarÕnÕ kapsayan.

kürek ve baúka birçok branúta úubeler açÕlmÕútÕr. üst düzey baúarÕlarÕ da dikkat çekmiútir. kuruluúlarÕ fizik tedavi ve rehabilitasyonun geliúmesi çok ciddi çalÕúmalar yürütmüúlerdir. Bu Spartakiada’lara savaú süresince yapÕlmaya devam edilmiútir. Savaú. Sonra bu seminerler düzenli olarak yapÕlmÕútÕr. Ülkenin beden e÷itimi harekatÕna büyük zarar vermiútir (6:157). Fizik tedavi faaliyetlerini Azerbaycan Halk Sa÷lÕ÷Õ BaúkanlÕ÷Õ ve beden e÷itimi teúkilatlarÕ beraber yürütmüúlerdir. voleybol. Galina Ganeker. bayanlar yüksek atlama da 1943. Azerbaycan. Fizik Tedavi Bilim ùurasÕ kurmuútur. Ülkedeki hastanelerde atletizm. II. Ülkenin de÷iúik bölgelerinde fizik tedavi uzmanÕ yetiútirmek için açÕlan kurslardan mezun olanlar. Savaú yÕllarÕnda dahi Azerbaycan’da spor bayramlarÕ yapÕlmÕútÕr. Bu kapsamda. KatÕlÕmcÕlarÕn bedensel kabiliyetlerinin yanÕ sÕra. Binden fazla Azeri sporcu devlet tarafÕndan madalyalarla ödüllendirilmiútir. birçok úeye zarar vermiútir. 1944 ve 1945 yÕllarÕnda SSCB úampiyonu olmuútur. voleybol. Yedi kiúi SSCB KahramanÕ ünvanÕnÕ almÕútÕr (5:173-178). Azeri sporcular bu yÕllarda dahi Sovyetler Birli÷i úampiyonalarÕnda mücadele etmiúlerdir. atÕcÕlÕk gibi birçok spor branúÕnda da e÷itilmiúlerdir. 1942 yÕlÕnda yapÕlan hastaneler arasÕndaki Azerbaycan SpartakiadasÕ’na yüzlerce kiúi katÕlmÕútÕr. bütün teúkilatlarÕ ve halkÕ ile ülke savunmasÕ için büyük çaba göstermiútir. AynÕ yÕl ùura.E÷itimi ve Spor Komitesi fizik tedavi uzmanlarÕnÕn bütün hastanelerde bulunmasÕnÕ ve aktif sporculardan da yeni uzmanlarÕn hazÕrlanmasÕnÕ istemiútir. 116 . Ülkede büyük insani ve maddi kayÕplar yaúanmÕútÕr. Halk Sa÷lÕ÷Õ BaúkanlÕ÷Õ bünyesinde Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi bir büro açmÕú ve burada iyileúmekte olan askerlerin spor faaliyetlerine önem verilmiútir. Dünya SavaúÕ 9 MayÕs 1945’te Hitler AlmanyasÕ’nÕn yenilgisi ile sonuçlanmÕútÕr. fizik tedavi ve rehabilitasyon semineri Ülkenin spor düzenlemiútir. Fizik tedavi seviyesini yükseltmek amacÕ ile Azerbaycan Spor Komitesi. Azerbaycan’da birçok sporcu ve spor bilimci cepheden geri dönmemiútir. çeúitli hastanelere gönderilmiú ve buralarda hem hijyen e÷itimi almÕúlar hem de atletizm. Azerbaycan’lÕ sporcular savaú yÕllarÕnda çok ön planda olmuúlardÕr. 1944 yÕlÕnda yapÕlan SSCB güreú úampiyonasÕnda baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiúlerdir.

yeniden ülkede beden e÷itimi ve sporu geliútirmek için çalÕúmaya baúlamÕúlardÕr. zarar görmüú spor tesislerinin onarÕlmasÕ ve yenilerinin yapÕlmasÕ için önemli çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr. Bu karar bütün spor teúkilatlarÕnda tartÕúÕlmÕú ve sporun geliúimine önemli katkÕlar sa÷lanmÕútÕr. Spor teúkilatlarÕnÕn ekonomik imkanlarÕ geniúlemiútir. SSCB ve uluslararasÕ ölçekteki yarÕúmalara birçok AzerbaycanlÕ sporcu katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Savaútan kÕsa bir zaman sonra insanlarÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlmasÕ. Azerbaycan’Õn beden e÷itimi ö÷retmenleri ve sporcularÕ. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerini barÕú döneminin úartlarÕna uygun olarak yeniden yapÕlandÕrmak ve metodolojik olarak da geliúmesini sa÷lamak zorunlu hale gelmiútir.183-186). Bu yÕllarda birçok spor takÕmÕ kurulmuútur. 374 futbol sahasÕ. 96 futbol sahasÕ.SavaúÕn bitimi ile birlikte. 1950 yÕlÕnda. 1950 yÕlÕnda beden e÷itimi kadrolarÕna olan ihtiyacÕ karúÕlamak için Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’nde Beden E÷itimi Fakültesi açÕlmÕútÕr. 17 spor sahasÕ. 117 . 57 basketbol ve voleybol sahasÕ. basketbol. tenis kortu ve çok amaçlÕ spor salonu vardÕr. Azerbaycan K(b)PMK’nÕn 8 ùubat 1949’da kabul etti÷i “Beden e÷itimi ve sporun geliúimindeki önemli eksikliklerin giderilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” karar alÕnmÕú ve halkÕn ekonomisinin arttÕrÕlmasÕ amaçlanmÕútÕr. Bu çerçevede de Sendikalar Birli÷i’ne önemli görevler düúmüútür. 2 çocuk stadyumu. Azerbaycan’daki sporcular aynÕ zamanda Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nde ö÷renciydiler. 2281 voleybol. 6 stadyum. Azerbaycan sporcularÕn kullanÕmÕnda. 1951 yÕlÕnÕn sonlarÕnda Azerbaycan’da 17 spor cemiyeti kayÕt altÕna alÕnmÕútÕr. 7 spor salonu halkÕn kullanÕmÕna sunulmuútur. Azerbaycan’da sporun geliúmesinde sporcularÕn büyük rolü olmuútur. 1946 yÕlÕndan itibaren birçok branúta ülke birincili÷i yapÕlmaya baúlanmÕú.181. Mezunlar özellikle köylerdeki okullara gönderilmiúlerdir (5:180. Enstitü mezunlarÕ beden e÷itimi ö÷retmeni diplomasÕ almakla birlikte. ulusal. ayrÕca anatomi ihtisasÕ da almÕúlardÕr. 1950 yÕlÕnÕn sonlarÕnda Azerbaycan’da 262 000 sporcunun spor yaptÕ÷Õ 3881 spor takÕmÕ vardÕr. 1940’lÕ yÕllarÕn sonu ve 1950’li yÕllarÕn baúlarÕnda AzerbaycanlÕ sporcularÕn uluslararasÕ müsabakalara katÕlÕmÕnda artÕú olmuútur.

Yine bu yÕllarda. Ülke çapÕndaki ilk ve orta ö÷retim beden e÷itimi ö÷retmenlerini ise Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü hazÕrlamaktadÕr. “Sovetskiy Sport” gazetesinin 1957 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda çÕkan sayÕlarÕnÕn birinde. 1950 yÕlÕnda kurulan Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’ndeki Beden E÷itimi Fakültesi. Buna göre. 9 Ocak 1959 yÕlÕnda beden e÷itimi harekatÕnda toplumsal esaslarÕn geniúletilmesine yönelik “Ülkede beden e÷itimi yönetimi hakkÕnda” kararÕ kabul etmiútir.SSCB’nin ilk defa katÕldÕ÷Õ 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’nda Sovyet milli takÕmÕ içinde mücade eden serbest güreúçi Reúid Memmedbeyov gümüú madalya kazanmÕútÕr. bir milli takÕmda olimpiyat oyunlarÕna katÕlmak hiç de kolay olmamÕútÕr. yerine SSCB Spor Kulüpleri ve TeúkilatlarÕ Birli÷i 118 . Belarus gibi ülkelerde spor Azerbaycan’a kÕyasla daha fazla geliúmiútir. Bu çerçevede 1 Mart 1959 yÕlÕnda SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi tasfiye edilerek. 27 tane de SSCB dereceli hakem bulunmaktadÕr. Azerbaycan sporcularÕnÕn baúarÕlarÕ yazÕlmÕútÕr. Bu dönemde Azeri sporcular Sovyetler Birli÷i bayra÷Õ altÕnda müsabakalara katÕlmÕúlardÕr. Ülkede 13 emektar spor ustasÕ. Azerbaycan’da 300. onlar arasÕndan birincilik kazanmak zor olmuútur. 1959 yÕlÕna gelindi÷inde 259 beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútirmiútir. 1957 yÕlÕnda Antrenörler Okulu’na çevrilen Gence Beden E÷itimi Meslek Yüksekokulu’da ülke sporuna 800’den fazla beden e÷itimi ve spor ö÷retmeni kazandÕrmÕútÕr. Çeúitli spor branúlarÕnda bu ülkelerin sporcularÕ ile müsabaka yapmak. Ukrayna. Di÷er taraftan. Rusya sporcularÕnÕn milli takÕmlara daha çok katÕlmasÕ. seçim sürecindeki uzmanlarÕn yanlÕ davranmasÕ gibi daha birçok sebepten dolayÕ Azeri sporcular olimpiyat oyunlarÕna yeteri düzeyde katÕlamamÕúlardÕr (1:30. Fakat SSCB milli takÕmlarÕna girmek. Ülke büyüklü÷ü ve nüfus açÕsÕndan da her zaman Azerbaycan’dan önde olmuúlardÕr. 218 ülke çapÕnda dereceli.31). di÷er cumhuriyetlere daha az yer verilmesi. Eski Sovyetler Birli÷i’ne dahil olan Rusya. AynÕ karar Azerbaycan Hükümeti tarafÕndan da kabul edilmiútir.000’den fazla kiúinin spor yaptÕ÷Õ 3860 spor takÕmÕ vardÕr. 150 spor ustasÕ. 1311 dereceli sporcu vardÕr. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü kuruldu÷undan bu yana 1385 yüksek e÷itimli uzman yetiútirmiútir. Sovyetler Birli÷i’nin ideolojisi de burada kendini göstermiútir. SSCB Hükümeti.

ülkedeki di÷er bütün sa÷lÕk ve spor teúkilatlarÕ ile beraber çalÕúmÕú.000’den fazla bayan sporcu katÕlmÕútÕr. sporu kitlesel hale getirmek için çalÕúmÕútÕr. kadÕnlar arasÕnda sporun geliúmesine katkÕ sa÷lamÕútÕr. e÷itim kurumlarÕndaki spor faaliyetleri için birtakÕm programlar geliútirilmesi için çalÕúmalar yapÕlmasÕnÕ istemiútir. ülke sporunun esaslarÕ geliútirilmiútir. HazÕrlÕklar kapsamÕnda. Spartakiada’ya baúarÕlÕ bir úekilde hazÕrlanmak için bir dizi çalÕúmalar yapmÕúlardÕr. 3000’den fazla voleybol ve basketbol sahasÕ. 679 spor salonu. ProgramlarÕn uygulanmasÕ ile birlikte ö÷rencilerin beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine olan ilgisi günden güne artmÕútÕr. Azerbaycan devleti. Bu da Azerbaycan halkÕnÕn %8. fizik tedavi ve rehabilitasyon ile ilgili seminerler düzenlemiútir. SpartakiadasÕ’ndan önce uygulamaya koyulmuútur. 1960 yÕlÕnda Azerbaycan’da 23 stadyum (1500 ve daha fazla seyirci kapasiteli). SpartakiadasÕ’nÕn yapÕlmasÕ. Bu Spartakiada’ya 100. bayanlar arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕ için önemli bir adÕm olmuútur.8’ini oluúturmaktadÕr. yeni metodlar geliútirmeye çalÕúmÕúlardÕr. 1962 yÕlÕnda Azerbaycan’da bayanlarÕn I. YalnÕz. Beden e÷itimi ve sporun kitleselleúmesinde de önemli bir noktaya gelinmiútir. Ülkedeki bütün spor ile ilgili kuruluúlar bu birli÷e ba÷lanmÕútÕr. Bu ba÷lamda. Bu geliúmeler ö÷rencilerin genel e÷itim sürecine de olumlu 119 . 493 futbol sahasÕ. günün taleplerine cevap verecek yeni tedbirler alÕnmasÕ gerekmiútir. 1962 yÕlÕnda Bakü’de kadÕn ve spor üzerine toplantÕlar yapÕlmasÕ. Beden e÷itimi ve sporu daha da geliútirmek için.kurulmuútur. devlet tarafÕndan alÕnan tedbirler SSCB’nin II. 19 yüzme havuzu. 59 atÕcÕlÕk tesisi. AyrÕca. Bu merkez. ülke sporcularÕnÕn teknik ve taktik düzeyinin yükseltilmesi daha öncelikli bir konu olmuútur. Daha sa÷lÕklÕ ve güçlü bireyler yetiútirilmesi için. Bu yÕllarda Azerbaycan’daki sporcu sayÕsÕ 324. Birlik. Emekçilerin sa÷lÕklÕ olmasÕnÕ da bütün devlet organlarÕ çok önemsemiútir. Azerbaycan beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ. 3 avcÕlÕk sahasÕ bulunmaktadÕr. 24 tenis kortu. halkÕn bütün tabakalarÕnÕn düzenli olarak spora katÕlÕmÕnÕ sa÷lamak için. Azerbaycan’da ilk defa spor tÕbbÕ ile ilgili faaliyet gösteren Bakü Sa÷lÕk Merkezi kurulmuútur. Azerbaycan spor teúkilatlarÕ.800’e ulaúmÕútÕr.

spor köylü gençlerin bedensel sa÷lÕ÷ÕnÕn en önemli aracÕ olsun” kararÕ alÕnmÕútÕr. Beden e÷itimi uzmanlarÕ ülkenin her tarafÕna da÷ÕlmÕúlardÕr. spor tesislerinin yapÕmÕnda. Bu liselerin hepsi ayrÕ ayrÕ spor branúlarÕnda faaliyet göstermiúlerdir. yarÕúmalarÕn düzenlenmesinde gösterdi÷i bütün çabalarÕnÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ gerekir ki. spor tesislerinin azlÕ÷Õ. 120 . emek verimlili÷inin arttÕrÕlmasÕnÕn ve sa÷lÕklÕ bireylerin yetiútirilmesinin bir vasÕtasÕ olarak görülmüútür (6:161). spor kulüplerinin teúkilat zayÕflÕ÷Õ. Bunlardan 130’u bayandÕr (5:186.187. 1965 yÕlÕnda Azerbaycan’daki çocuk spor okulu sayÕsÕ 26’ya ulaúmÕútÕr. Azerbaycan’da 1933 yÕlÕndan 1965 yÕlÕna kadar olan dönemde toplamda 2589 beden e÷itimi uzmanÕ (546’sÕ bayan) hazÕrlanmÕútÕr. beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine de çok önem verilmiútir. øl ve ilçelerdeki spor okullarÕna teorik ve uygulamalÕ alanlarda destek için. Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü Beden E÷itim Fakültesi’nde 259 beden e÷itimi uzmanÕ hazÕrlamÕútÕr. Son yedi yÕl içinde ülkede 994 yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanÕ yetiútirilmiútir. Bu yÕllarda beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕna ayrÕ bir önem verilmiútir. Beden e÷itimi ve spor köylerde bütün halka ulaúamamÕútÕr. Fakat. uzman kadrolarÕn yetersizli÷i etkili olmuútur. Bu çalÕúmalarÕn sonucu olarak. Ülkenin bütün köylerinde sosyo-kültürel faaliyetler yanÕnda. Birçok zirai üretim ve tarÕm iúletmesinde beden e÷itimi ve spor. Ülkedeki e÷itim kurumlarÕndaki beden e÷itimi ve sporu daha da geliútirmek için Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn özel bir kararÕ ile 72 tane spor lisesi açÕlmÕútÕr. E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn Beden E÷itimi ùubesi’ne ba÷lÕ bir spor okulu kurulmuútur. Bu dönemde köylerde de beden e÷itimi ve spor geliúmeye baúlamÕútÕr. Köylerde gerekli olan sportif altyapÕnÕn oluúturulmasÕ ile ilgili “Toplumun. Bu uzmanlarÕn yetiútirilmesinde en büyük pay 2330 uzman ile Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsüne aittir. köylerdeki bu geliúmeler istenilen seviyeye gelmemiútir. Köylerde beden e÷itiminin yeterince geliúmemesinde. “Kadrolar herúeyi halleder” sloganÕ ile beden e÷itimi ve sporun geliúmesi için çalÕúÕlmÕútÕr. Köylerde beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinde eksikliklerin giderilmesi ve kitle sporunun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕ ile ilgili 9 Ocak 1959’da bir karar alÕnmÕútÕr.189-192). iúçilerin e÷itiminin.yansÕmÕútÕr.

1959 yÕlÕnda 66500 sporcu varken. Spor tesisleri ile ilgili problemler kÕsmen giderilmiú olsa da tam olarak çözülememiútir. Köylerde sporun geliúmesinde elde edilen baúarÕlar. zihinsel ve ruhsal geliúiminde önemli olan sporun. yeni spor tesislerine de ihtiyaç duyulmuútur. istenilen seviyeye gelmese de ülke genelinde bu 7 yÕllÕk zaman zarfÕnda sporda önemli baúarÕlar elde edilmiútir. haftada 4 saatten az olmamak kaydÕyla. Örne÷in. Köylerdeki sportif faaliyetler. Tenis sahalarÕ 15 1200 5100 Ülkenin ilkö÷retim. Beden e÷itimi ve spora olan talebin artmasÕyla birlikte. Azerbaycan Hükümeti’nin 1966 yÕlÕnda “Beden e÷itimi ve sporun daha da geliútirilmesiyle ilgili tedbirler hakkÕnda” aldÕ÷Õ karara göre. Basketbol. ortaö÷retim ve yüksekö÷retiminde spor iyi bir seviyeye ulaúmÕútÕr. spor yapan bayanlarÕn sayÕsÕ da oldukça az olmuútur. her bir kuruluúta uygulanmasÕ. dahil edilmiútir. 1959’dan 1966’ya kadar olan 7 yÕllÕk sürede köylerdeki sporcularÕn sayÕsÕ üç kat artmÕútÕr.AlÕnan bu karar neticesinde. Tablo -1: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor takÕmlarÕ ve sporcu sayÕlarÕ Spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ Sporcu sayÕsÕ (bin) 1965 yÕlÕnda SSCB spor ustasÕ olanlar Derece kazanmÕú sporcular (bin) 5054 825 139 135. 1965 yÕlÕnda bu sayÕ 187000’e ulaúmÕútÕr. Beden e÷itimi dersleri bütün kuruluúlarÕn e÷itim programlarÕna. Bütün bunlara ra÷men. 1965 yÕlÕna gelindi÷inde köylerdeki beden e÷itimi ve spor artan taleplere cevap verememiútir. okullardaki ö÷rencilerin sportif yeteneklerinin geliútirilmesi ve bütün e÷itim kurumlarÕnda ö÷rencilerin spor yapabilece÷i fiziki 121 .8 Tablo – 2: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor tesisleri ve sahalarÕ sayÕsÕ Stadyum (seyirci kapasitesi 1500 ve daha üstü olan) Futbol sahasÕ Voleybol. Köy sporcularÕnÕn teknik-taktik altyapÕsÕnÕn güçlü olmamasÕnÕn yanÕ sÕra. Bütün e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi dersleri ön plana çekilmiútir. insanÕn bedensel. köy halkÕnÕn maddi refah düzeyinin ve kültür seviyesinin durmadan yükselmesinin bir sonucu olmuútur.

fiziki ve ruhsal olarak geliúmesini sa÷layan bütün faaliyet alanlarÕ yaygÕnlaútÕrÕlmÕútÕr. Gençlerin sivil dünya de÷erlerine sahip olmasÕ. halkÕn sa÷lÕ÷Õ ile ilgili önemli bir sosyal alandÕr. Haydar Aliyev’in spora verdi÷i deste÷i úu ifadelerinden de anlamak mümkündür: “Genellikle. Bu yÕllarda gençlerin sosyal. ølki CumhurbaúkanÕ herhangi bir ülkeye gitti÷inde kaldÕrÕlÕr. AlÕnan kararda özellikle spor tesislerinin inúasÕna. ilçede. 1973 yÕlÕnda Bakü’de spor sarayÕnÕn temeli atÕlmÕútÕr. Spor Kulüpleri ve TeúkilatlarÕ Birli÷i kapatÕlmÕútÕr. beden e÷itimi ve spor. belde ve köylerdeki e÷itim ve iú merkezlerinde spor kompleksleri. 1975 yÕlÕnda sadece Bakü’de 250 spor sahasÕ ve merkezi kullanÕma sunulmuútur.úartlarÕn oluúturulmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. økincisi ise sporcular uluslararasÕ yarÕúmalarda úampiyon oldu÷unda. her ilde. spor bilimlerinin geliúimine. Haydar Aliyev. ülke sporunun dünya seviyesine çÕkarÕlmasÕ. Ülkenin 790 bin sporcusu Olimpiyat OyunlarÕ öncesinde muhtelif ölçeklerdeki turnuvalara katÕlmÕúlardÕr (5:193-196. Spor için para aktarÕlmÕú. salonlarÕ. bir ülkenin bayra÷Õ dünyada resmen iki defa kaldÕrÕlÕr. tesisleri. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn verimli çalÕúmalarÕ sayesinde ülkede sadece beden e÷itimcilerin ve sporcularÕn sayÕsÕ de÷il.198. Haydar Aliyev’in Azerbaycan’Õ yönetti÷i 1969-1982 yÕllarÕ arasÕnda beden e÷itimi ve sporun geliúmesi için önemli iúler görülmüútür. köylerdeki sportif faaliyetlerin daha üst seviyeye çÕkarÕlmasÕna öncelik verilmiútir. sahalarÕ ve merkezleri açÕlmÕútÕr (69:3). hem devlet marúÕ çalÕnÕr hem de 122 . Sportif alandaki yeni yapÕlanmalar kapsamÕnda 1968 yÕlÕnda Azerbaycan Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuú. halkÕn bedensel sa÷lÕ÷Õ için beden e÷itiminin kitleselli÷inin arttÕrÕlmasÕ gibi konular her zaman hükümetin gündeminde olmuú ve bu hususta birçok adÕm atÕlmÕútÕr (1:12-14). AyrÕca. Bu okullarda 690 antrenör çalÕúmaktadÕr.200). sporcularÕn teknik-taktik seviyesi ile spor tesislerinin niceli÷i ve kalitesi de artmÕútÕr. 1970-80’li yÕllarda Azerbaycan’da sporun maddi ve teknik alt yapÕsÕnÕn geliúmesi için önemli çalÕúmalar yapmÕútÕr (1:12). 1974 yÕlÕnda Bakü’den baúka 36 ilde faaliyet gösteren 59 tane çocuklar ve gençler spor okulu bulunmaktadÕr.

Azerbaycan milli takÕmÕnÕn SSCB ùampiyonasÕ’nda 4. Bu yÕllarda beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕ daha iyi hale getirmek için birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. sporcularÕn baúarÕsÕnÕn siyasi karakter taúÕdÕ÷ÕnÕ.5 bin emekçi düzenli olarak spor yapmÕútÕr. AlÕnan karara göre: “ Beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi büyük siyasi önemi olan bir meseledir. 23. e÷itim müesseselerinin. Bunun için beden e÷itimi ve spor bütün Parti teúkilatlarÕnÕn daima dikkat merkezinde olmalÕdÕr”. bu baúarÕnÕn aynÕ zamanda devlet baúarÕsÕ oldu÷u söylemiútir (69:4).4 bin (69:7) kiúi de sa÷lÕk gruplarÕnda çalÕúmÕútÕr. 1972 yÕlÕnda 16 spor kampÕ faaliyet göstermiútir. Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm programÕnÕn yeni bir aúamasÕnÕn uygulamaya konmasÕyla birlikte halkÕn sportif faaliyetlere katÕlmasÕnda iyi sonuçlar elde edilmiútir. 6 A÷ustos 1974 yÕlÕnda Azerbaycan Komünist Parti Merkezi Komitesi ve Bakanlar Kurulu: “Ülkedeki beden e÷itimi ve sporun durumu ve daha da geliútirilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” bir karar kabul etmiútir. ülke kurumlarÕnÕn. olmasÕ. tarÕm kredi kooperatiflerinin ve iúletmelerinin on binlerce sporcusunun çeúitli yarÕúmalarda elde ettikleri baúarÕlarla alÕnmÕútÕr. Buna göre.bayrak kaldÕrÕlÕr…”. Bu çalÕúmalarÕn neticeleri. Haydar Aliyev. köylerde ve halkÕn yaúadÕ÷Õ yerlerde spor tesislerinin arttÕrÕlmasÕ. ülkenin önde gelen sporcularÕnÕn seviyelerinin 123 . Çünkü Partimiz halkÕn sa÷lÕ÷Õna daima birinci derecede önem vermektedir. 1972 yÕlÕnÕn sonlarÕna do÷ru Bakü’de de÷iúik branúlarda birçok yarÕú yapÕlmÕútÕr. Burada beden e÷itimi ve spor her yönüyle analiz edilmiútir. AyrÕca. Bundan bir müddet sonra. 5. Basketbol. 3433 spor takÕmÕnda 611. Tenis sahalarÕ 1969 25 2077 5260 1973 26 2497 5370 Ülkedeki beden e÷itimci ve sporcu hazÕrlÕ÷ÕnÕn daha iyi hale getirilmesi için 21 Haziran 1974 yÕlÕnda bir toplantÕ yapÕlmÕútÕr.3 bin kiúi fiziki hazÕrlÕk gruplarÕnda. Tablo-3: Azerbaycan’da 1969 ve 1973 yÕllarÕndaki spor tesisleri sayÕsÕ (69:6) Tesisler Stadyum (seyirci kapasitesi 1500 ve daha üstü olan) Futbol sahasÕ Voleybol.

A÷daú. Son 10 yÕlda düzenli olarak spor yapanlarÕn sayÕsÕ iki kat artmÕútÕr.163). ülke sporcularÕnÕn teknik kapasitelerinin arttÕrÕlmasÕ zorunlulu÷u. Bu yÕllarda sporda bilimsel araútÕrmalar oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr. 1972. Bu yarÕúmalarda 20 ülke rekoru kÕrÕlmÕútÕr. yapÕlan bilimsel araútÕrma sonuçlarÕnÕ yayÕnlamaya baúlamÕútÕr. beden e÷itimi ve sporun idare úeklinin de yeniden yapÕlanmasÕ úeklinde kararlar alÕnmÕútÕr (5:200. 28 kiúi bronz madalya almÕúlardÕr. Bilim adamlarÕ tarafÕndan hazÕrlanan bilimsel makaleler. 2 bronz) kazanmÕútÕr. ùuúa. Spartakiada’da Azerbaycan milli takÕmÕ sadece 7 madalya ( 1 altÕn. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü 1966 – 1974 yÕllarÕ arasÕnda 1743 kiúi yetiútirmiútir. Ülkedeki sporun kitleselleúti÷inin göstergesi. Bu yÕllarda beden e÷itimi ö÷retmenlerinin sayÕsÕnda da artÕú gözlenmiútir. 1974 yÕlÕnda bu sayÕ 884. SSCB geneline kÕyasla daha geri kalmÕútÕr. Ülkenin kitlesel yarÕúmalarÕ olan. 1974 yÕlÕnda Moskova’da yapÕlan “Ça÷daú Toplumda Spor” adlÕ uluslararasÕ kongrede Azerbaycan’dan birçok spor bilimci makalelerini sunmuútur. V. 4 gümüú. spor bilimlerinin daha iyi hale getirilmesini gerekli kÕlmÕútÕr. araútÕrmalar.433’e ulaúmÕútÕr. Azerbaycan kendi içinde sporda ciddi ilerlemeler kaydetmiú olsa da. 1973) 708 kiúi mezun etmiútir. ülkenin tüm kuruluúlarÕnÕn yapmÕú oldu÷u yarÕúmalar olmuútur. Özellikle köy okullarÕnda beden e÷itimi ö÷retmenine olan ihtiyacÕ karúÕlamak için ùamahÕ. SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan’Õn 83 sporcusu baúarÕlÕ olmuútur. Sporda kitleselleúmenin artmasÕ. 2 kiúi altÕn. kitaplar ülkenin de÷iúik yerlerinde basÕlmÕú ve yayÕnlanmÕútÕr. 5 kiúi gümüú. A÷dam. Bu yÕllarda Azerbaycan’da ortaö÷retim ve yüksekö÷retimden mezun olan beden 124 . Bu amaçla 1975 yÕlÕnda Spor Komitesi’ne ba÷lÕ Bilimsel AraútÕrma Merkezi kurulmuútur. Merkez üç ayda bir. 1974-1975 yÕllarÕnda yapÕlan Spartakiada’lara 673 bin’den fazla kiúi katÕlmÕútÕr.201). ùeki’deki pedagoji okullarÕnda beden e÷itimi úubeleri açÕlmÕútÕr (6:162.yükseltilmesi ile ilgili önemli adÕmlarÕn atÕlmasÕyla birlikte. SSCB halklarÕnÕn VI. Bu sonuçlar bir önceki Spartakiada’da elde edilen sonuçlardan daha iyi olmuútur. Sadece Bakü’de Beden E÷itim Meslek Yüksekokulu 3 yÕlda (1971.

Ülkeye iki altÕn madalyayÕ hentbolcu bayanlardan Refige ùabanova ve Lyudmila ùubina getirmiútir. 10 küçük kitap yayÕnlamÕúlardÕr. 125 . Gelinen bu nokta SSCB ortalamasÕndan % 23 daha fazladÕr. Beden e÷itimi ve sporun sosyo-pedagojik etkileri ile ilgili araútÕrmalar yaygÕnlaúmÕútÕr. Avrupa. Azerbaycan Sendikalar Birli÷i Sekreterli÷i ve Spor Komitesi “Kurum ve kuruluúlarda. AzerbaycanlÕ antrenörler ve beden e÷itimi ö÷retmenleri tecrübe paylaúÕmÕ ve sporcu hazÕrlamak için de÷iúik ülkelere gitmiúlerdir. yabancÕ ülke takÕmlarÕ ile dostluk yarÕúmalarÕ yapÕlmÕútÕr. 3162 spor takÕmÕ kurulmuútur. sÕnÕf ö÷rencisi katÕlmÕú. Bu yÕllarda Azerbaycan sporunun uluslararasÕ arenadaki nüfuzu da artmÕútÕr. AynÕ yÕlda “Okulda beden e÷itimi” ve “Azerbaycan okulu” dergilerinin spor ekleri de yayÕnlanmaya baúlamÕútÕr. 1975 yÕlÕna gelindi÷inde % 25’e çÕkmÕútÕr. ùubede görev yapan bilim adamlarÕ 60’dan fazla bilimsel makale.e÷itimcilerin sayÕsÕ % 80 artmÕútÕr. Ülkenin bütün kurum ve kuruluúlarÕnÕn çabasÕ sayesinde beden e÷itimi ve sporun daha fazla insanÕn hayatÕna girmesi için alÕnan tedbirler. 2 milyona yakÕn kiúinin spor faaliyetlerine katÕlÕmÕ sa÷lamÕútÕr. Bunlardan 14 bini altÕn niúan seviyesine ulaúmÕútÕr. Ünlü voleybolcu ønna Riskal ise gümüú madalya kazanmÕútÕr. 4 kitap. Montreal Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azeri sporcular SSCB milli takÕmÕ içinde baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiúlerdir. Ülkede sporun toplumdaki rolü hakkÕnda pedagojik araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕ için 1976 yÕlÕnda Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’ne ba÷lÕ olarak beden e÷itimi úubesi açÕlmÕútÕr. 1974 yÕlÕnda okullardaki beden e÷itimi derslerine 937 bin IV. Asya ve Afrika ülkelerinin sporcularÕ ile iliúkiler geliúmiútir. De÷iúik branúlarda uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlar elde edilmiú.-X. 1972 yÕlÕnda yüksekö÷retimde EMH normlarÕnÕ sa÷layan ö÷rencilerin oranÕ % 1 iken. AynÕ yÕlda 706. Bu dönemde yüksekö÷retimde de spor oldukça geliúmiútir. 1975/76 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda ülkenin ilk ve ortaö÷retim kurumlarÕnda 35 tane spor sÕnÕfÕ açÕlmÕútÕr. tarÕm kredi kooperatifleri ve tarÕm iúletmelerinde spor yarÕúmalarÕnÕn düzenlenmesi hakkÕnda” karar almÕúlardÕr. okullar için müfredat. Bu yÕllarda beden e÷itimi ve spor anayasal seviyede devlet deste÷i ile buluúmuútur.8 bin ö÷renci EMH normlarÕnÕ yerine getirmiútir. Beden e÷itimi faaliyetlerinin daha kitlesel hale getirilmesi için.

130 spor salonu. 200’e yakÕn SSCB spor ustasÕ hazÕrlanmÕútÕr. Azerbaycan ve SSCB çapÕndaki yarÕúmalara katÕlan ö÷rencilerin sayÕsÕ artmÕútÕr. hentbolcular 71 müsabaka yapmÕúlardÕr. 397’si dÕúarÕda) yapmÕúlardÕr. 1979 yÕlÕnda E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn çocuklar ve gençler spor okullarÕ 16 SSCB spor ustasÕ hazÕrlamÕútÕr.Azeri sporcularÕn isimleri dünyanÕn birçok ülkesinde bilinir hale gelmiútir. güreúçiler 132. OkullarÕn geneli spor tesisleri ile donatÕlmÕútÕr. gerisi II. øran (95). Okullardaki spor sÕnÕflarÕnda 2 binden fazla genç sporcu e÷itim almÕútÕr. Sadece 1979 yÕlÕnda 500 bin EMH niúanÕ alan sporcu. Okullardaki spor salonlarÕnÕn sayÕsÕ 860’a çÕkmÕútÕr. 1 milyona yakÕn insan düzenli olarak spor yapmaktadÕr. 1979 yÕlÕnda spor yapan kiúi sayÕsÕ 2 milyon 100 bine ulaúmÕútÕr. BunlarÕn dÕúÕnda daha birçok spor tesisinin de yapÕmÕ sürdürülmüútür (6:165). 772 binden daha fazla çocuk ülke çapÕndaki yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. Bu müsabakalarÕn sadece 12 tanesi 1941 yÕlÕna kadar yapÕlmÕú. yaz tatillerini hem dinlenerek hem de spor yaparak geçirmiúlerdir. En çok müsabaka Polonya (96). 315 bin dereceli sporcu. 127 futbol sahasÕ. Bu da 1974 yÕlÕndan 200 bin kiúi daha fazladÕr. 1978 yÕlÕnda okullardaki spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ 3391’e ulaúmÕútÕr. Azeri voleybolcular yabancÕ ülke rakipleri ile 174. Bu sayÕ 1974 yÕlÕndaki sayÕdan iki kat daha fazladÕr. Yine bu yÕllarda çocuklar ve gençler spor okullarÕnÕn sayÕsÕ 108’e ulaúmÕútÕr. Dünya SavaúÕ’ndan sonra yapÕlmÕútÕr. Bütün okullarda 5004 beden e÷itimi ö÷retmeni görev yapmÕútÕr. Romanya (58) takÕmlarÕ ile yapÕlmÕútÕr. 1977-78 yÕllarÕnda ülkede 8 stadyum. 126 . Bu Azerbaycan’Õn uluslararasÕ spor camiasÕ ile iliúkilerinin artmasÕnÕn sonucu olmuútur. UluslararasÕ çocuk yÕlÕ ilan edilen 1979 yÕlÕnda. Ülkedeki okullarÕn kullanÕmÕnda olan 7000 spor sahasÕ ve birçok spor tesisi hizmet vermiútir. Azeri sporcular 531 müsabakada galip gelmiúlerdir (5:202-208). Azerbaycan’da tesisleúme yolunda da önemli adÕmlar atÕlmÕútÕr. 55 ülke ile 806 müsabaka (409’u SSCB’de. ülkede bulunan 1500 izci kampÕnda 265 bin çocuk. futbolcular 161. Macaristan ve Do÷u Almanya (61). 27 atÕcÕlÕk tesisi açÕlmÕútÕr. basketbolcular 80. 1 Ocak 1977 yÕlÕna kadar Azeri sporcular 25 spor branúÕnda.

Beden e÷itimi sisteminin geliútirilmesinin yollarÕ ve úekilleri 3. Azerbaycan Hükümeti genç neslin e÷itiminde önemli bir yeri olan beden e÷itimi ve spora büyük önem vermiútir. Kürekte Vasili Yakuúa. SSCB çim hokeyi milli takÕmÕnda yer alan Tatyana ùviqanova bronz madalya kazanmÕúlardÕr. spor kompleksleri ve tesislerinin inúasÕna da büyük önem verilmiútir. 69 gümüú. AyrÕca fiziki úartlarÕ daha da geliútirmek için stadyum. 46 bronz madalya kazanmÕútÕr (49:73). Beden e÷itimi ve sporun geliúimine ve kitleselleúmesine büyük önem 127 .Kiúili÷in her taraflÕ ve ahenkli geliúiminde beden e÷itimi ve sporun rolü (5:208-212) 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB 80 altÕn. Madalya kazananlar arasÕnda Azeri sporcularda bulunmaktadÕr. özellikle de çocuk ve kadÕnlar arasÕnda popüler hale gelmiútir. Azerbaycan’Õn ekonomik açÕdan güçlenmesi neticesinde beden e÷itimi ve spor toplumun bütün tabakalarÕnda. AynÕ ölçüde okullarda sporun yaygÕnlaúmasÕ için de giriúimlerde bulunulmuútur. Bu konferanslardan biri de 24-27 Nisan 1979’da Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Konferansta aúa÷Õdaki konular üzerinde ciddi bir úekilde durulmuútur. Bu müzakereye ba÷lÕ olarak “Beden e÷itimi ve sporun durumu ve daha da geliútirilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” karar kabul edilmiútir. 1. Viktor Perevezin.Yüksekö÷retim kurumlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor anabilim dallarÕnda bilimsel araútÕrmalarÕn sayÕsÕ oldukça artmÕútÕr. Bu kapsamda ülkedeki bütün kuruluúlar beden e÷itimi ve sporun daha da yaygÕnlaúmasÕ için çalÕúmalar sürdürmüúlerdir. yüzme havuzu.Modern toplumda beden e÷itimi ve sporun geliúiminin sosyal kanuna uygunlu÷u ve fonksiyonlarÕ 2. Gennadi Kryckin ve Aleksandr Lukyanov gümüú. 28 Mart 1980’de Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun durumu etraflÕ bir úekilde müzakere edilmiútir. Azerbaycan Hükümeti’nin almÕú oldu÷u bu kararlar ülkenin her tarafÕnda uygulanmaya baúlanmÕú ve halk arasÕnda spor yaygÕnlaúmaya baúlamÕútÕr. Hentbolda Larisa Savkina altÕn. Birçok yüksekö÷retim kurumunda spor bilimleri konferansÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr.

Birçok Azeri sporcu SSCB spor ustasÕ ünvanÕ almÕú. Ülkenin her köúesinde tesisleúmede ciddi adÕmlar atÕlmÕútÕr. ve Tovuz úehirlerinde çok amaçlÕ kullanÕma uygun olan stadyumlar yapÕlmÕútÕr. 30’dan fazla sÕnÕfÕ olan okullarda okul dÕúÕnda e÷itim veren ö÷retmenlerin maaúÕ arttÕrÕlmÕútÕr.25 milyon manat (1. dayanÕklÕ ve yüksek manevi niteliklerin úekillenmesine. AçÕlan bu pist Azerbaycan’da atletizmde uluslararasÕ standartlara uygun ilk ve tek kapalÕ atletizm pisti olmuútur. Spartakiada’sÕna 1980’lerin ilk yÕllarÕnda da hazÕrlÕklar sürdürülmüútür. sporun geliúmesi için her türlü adÕmÕ atmÕútÕr. Azerbaycan’Õn bütün 128 . güçlü. Berde. Burada 32 spor branúÕndan 28’inde Azerbaycan’dan 394 sporcu mücadele etmiútir. SSCB rekoru kÕrmÕú ve kendi ülke rekorlarÕnÕ da geliútirmiúlerdir. vatanÕn savunmasÕna hazÕr olmasÕna. Azerbaycan Komünist Partisi Merkezi Komitesi. 26 Nisan 1983’te “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕ ve daha iyi sporcular yetiútirilmesi” ile ilgili bir karar almÕútÕr. E÷itim alan gençlerin beden e÷itimi sisteminin geliútirilmesi için de önemli adÕmlar atÕlmÕútÕr. Bu kapsamda 9 stadyum. insanlarÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn artÕrÕlmasÕna. SSCB halklarÕnÕn VIII. 1982 yÕlÕnda ùamahÕ. Bu kararla birlikte özellikle köylerde sporu daha da geliútirmek için çalÕúÕlmÕútÕr. aynÕ zamanda Kafkasya’nÕn da en büyük Çocuklar ve Gençler Spor Kompleksi açÕlmÕútÕr. 1981 yÕlÕnda Gence’de sadece ülkenin de÷il. Bu karara göre “Beden e÷itimi harekatÕnÕn.veren Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK) ve SSCB Bakanlar Kurulu 2 Eylül 1981’de “Beden e÷itimi ve sporun daha da kitleselleútirilmesi hakkÕnda” özel bir karar almÕútÕr.5 milyon$) harcanarak yapÕlmÕútÕr. ülkenin 30’dan fazla ilinde çocuk ve gençler spor okullarÕnÕn açÕlmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. AyrÕca. Ö÷rencilere beden e÷itimi için ayrÕlan kaynaklar da ço÷altÕlmÕútÕr. bütün fiziki e÷itim sisteminin vazifesi. Bakü Devlet Komisyonu tarafÕndan stadyum içinde atletizm pisti kullanÕma açÕlmÕútÕr. AlÕnan bu kararÕ iyi bir úekilde analiz eden Azerbaycan. onlarÕn emek kabiliyetlerinin ve emek verimlili÷inin yükseltilmesine. sa÷lÕklÕ ve mutlu bir neslin yetiútirilmesine yardÕm etmektir”. 4 yüzme havuzu ve 75 spor salonu ve birçok spor tesisi yapÕlmÕútÕr. O dönemin kuru ile 1.

çocuk ve gençlerin sportif faaliyetlere katÕlmasÕ için büyük çaba harcamÕúlardÕr. Sadece 1985 yÕlÕnda 28 tane çocuklar ve gençler spor okulu açÕlmÕútÕr. Kanada. Fransa. Bununla birlikte ülkedeki okullarÕn sayÕsÕ 253’e ulaúmÕútÕr. Ülkenin bütün spor teúkilatlarÕ. 1981 yÕlÕndan itibaren. øsviçre gibi ülkelerin sporcularÕ da katÕlmÕúlardÕr. 129 . 2 gümüú ve 3 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (6:167. Bu oyunlara sosyalist ülkeler ile birlikte Avusturya.217-219). 16’sÕ gümüú. Bunlardan 5’i altÕn madalyadÕr. SSCB. Gençler SSCB Spor OyunlarÕ’nda 4’ü altÕn. AyrÕca. Satrançla meúgul olanlarÕn sayÕsÕ 6000’e ulaúmÕútÕr (5:212. Azerbaycan’dan 16 sporcu katÕlmÕútÕr. 836 tane de antrenör bulunmuútur. Azerice ve Rusça olmak üzere ayda iki defa “ùahmat” ve ùahmatÕ” gazeteleri basÕlmÕútÕr. Bu okullarda 28 bin ö÷renci ile birlikte. 1985 yÕlÕnda Azerbaycan’da 59 spor sÕnÕfÕ açÕlmÕútÕr. Bunun yerine sosyalist ülkeler Moskova’da “Dostluk-84” oyunlarÕnÕ düzenleme kararÕnÕ almÕúlardÕr. SSCB SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan çocuk ve gençler spor okullarÕnÕn ö÷rencileri 18 madalya kazanmÕúlardÕr. Sadece 1985 yÕlÕnda Sendikalar Birli÷i’ne ba÷lÕ olarak 68 çocuklar ve gençler spor okulu faaliyet göstermiútir. Burada 18 dünya rekoru ve 47 spor branúÕnda 94 olimpiyat rekoru kÕrÕlmÕútÕr. Ülkenin spor yurtlarÕnda 40 ilden 543 çocuk bulunmaktadÕr. 1984 Los Angeles Olimpiyat OyunlarÕ’nÕ boykot etmiútir. Bu dönemde çocuklar ve gençler arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕnda çocuklar ve gençler spor okullarÕnÕn rolü büyük olmuútur. Okullardaki spor sÕnÕflarÕ E÷itim BakanlÕ÷Õ ve spor teúkilatlarÕnÕn çalÕúmalarÕ neticesinde açÕlmÕútÕr. Ö÷rencilerin 17.215. okullarda spor sÕnÕflarÕnÕn açÕlmasÕ da sporcu hazÕrlÕ÷Õnda önemli bir aúama olmuútur. AynÕ zamanda güreúçiler Avrupa ùampiyonasÕ’nda üç altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. 16’sÕ ise bronz madalya olmak üzere toplamda 36 madalya kazanÕlmÕútÕr. 20 kiúi ise SSCB spor ustasÕ ünvanÕnÕ almÕútÕr. 1983 yÕlÕnda ülkede 4000 genç satranççÕnÕn satranç oynadÕ÷Õ 15 satranç okulu bulunmaktadÕr. Bu sporcular 11 altÕn.kurum ve kuruluúlarÕ özellikle satrancÕn geliúmesi için de yo÷un çalÕúmalar yürütmüúlerdir.168). Bu dönemde çocuk ve gençler spor okullarÕnda 1639 antrenör çalÕúmÕútÕr. YapÕlan çalÕúmalar neticesinde ülkenin birçok ilinde çocuk ve gençler satranç spor okullarÕ açÕlmÕútÕr.214.

Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK)’nin “Kulüplerden ve spor tesislerinden istifade edilmesinin daha iyi hale getirilmesi” ile ilgili 12 Haziran 1985 tarihli kararÕ, spor tesislerinin daha da geliúmesine ve daha verimli kullanÕlmasÕna olanak sa÷lamÕútÕr. Bu karara ba÷lÕ olarak Azerbaycan’da, spor tesislerinden yararlanmanÕn iyileútirilmesi ile ilgili geniú bir plan hazÕrlanmÕútÕr. Tesislerden daha rasyonel ve verimli bir úekilde yararlanmak için, beden e÷itimcilerinin ve sporcularÕnÕn mesuliyetinin arttÕrÕlmasÕ için birtakÕm uygulamalar getirilmiútir.

Azerbaycan’da sporu kitleselleútirme çabalarÕnÕn odak merkezinde kadÕnlarÕn, özellikle de yerli Azeri kadÕnlarÕn ve ö÷rencilerin düzenli olarak beden e÷itimi ve spora yönlendirilmesi bulunmuútur.

SSCB V. Yaz Köy OyunlarÕ’nÕn 1985’te Azerbaycan’da yapÕlmasÕ ülkenin spor hayatÕnda önemli bir yere sahip olmuútur. OyunlarÕn yapÕlmasÕ için, spor teúkilatlarÕ önemli iúler yapmÕúlardÕr. Ülkenin birçok úehrindeki spor tesisleri yenilenmiútir. Azerbaycan bu oyunlarda 21 altÕn, 18 gümüú, 17 bronz madalya kazanmÕútÕr. Bundan önceki oyunlarda 8. olan milli takÕm, burada 4. olmuútur. Köy sporcularÕnÕn yüksek sportif baúarÕlarÕ köydeki emekçilerin beden e÷itimi ve spora ilgisinin artmasÕnÕn, köylerin sosyal geliúiminin ve sporun köy emekçilerinin yaúamlarÕna çok fazla nüfuz etmesinin bir göstergesi olmuútur. Sportif anlamda yapÕlan bütün çalÕúmalar neticesini göstermiú ve Azeri sporcularÕn hem SSCB’de hem de uluslararasÕ spor kamuoyunda daha fazla tanÕnmalarÕnÕ sa÷lamÕútÕr. Bu dönemde beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlÕ÷Õ da baúarÕlÕ bir úekilde yürütülmüútür. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü ile birlikte Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’de yüksek e÷itimli spor uzmanlarÕ hazÕrlamaya baúlamÕútÕr. 1985 yÕlÕnda APø’nin beden e÷itimi ve savaúa hazÕrlÕ÷a giriú fakültesi ilk mezunlarÕnÕ vermiútir. Azerbaycan’da ilk defa 145 kiúi beden e÷itimi ve savaúa hazÕrlÕ÷a giriú ö÷retmeni diplomasÕ almÕútÕr.

Gençler arasÕnda sporun daha da yaygÕnlaúmasÕ ve sportif baúarÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ için Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ 1985 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Hankendi

130

úehrinde beden e÷itimi ve spor anabilim dallarÕ baúkanlarÕnÕn katÕlÕmÕyla üç günlük bir seminer düzenlemiútir. Burada Moskova, Kiev ve St. Petersburg’un ünlü spor bilimcileri de bildirilerini sunmuúlardÕr. Azerbaycan’Õn de÷iúik kurum ve kuruluúlarÕndan birçok spor bilimci de sunumlarÕnÕ yapmÕúlardÕr. Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ spor bilimlerinin geliúimine çok önem vermiútir. 1978 yÕlÕndan itibaren Moskova, St. Petersburg, Kiev gibi daha birçok úehirden ünlü spor bilimcilerin katÕlÕmÕ ile üç tane spor bilimleri kongresi yapÕlmÕútÕr. Kongrede sunulan bildiriler daha sonra yayÕnlanmÕútÕr. Spor bilimcilerin yetiútirilmesine ayrÕca önem verilmiútir. Bu kapsamda ilk defa, APø’de beden e÷itimi teorisi ve metodolojisi’nde yüksek lisans programÕ açÕlmÕútÕr. Tez savunmasÕ yapacak olan ö÷renciler, Moskova, St. Peterburg ve Kiev’deki özel úuralara gönderilmiúlerdir. SatrançÕn geliúimi içinde özel bir çaba gösterilmiútir. Ülkenin il ve ilçelerinde 24 bin kiúinin meúgul oldu÷u 44 satranç okulu faaliyet göstermiútir.

Bütün bu sportif geliúmelere ra÷men çocuklarÕn ve ö÷rencilerin sportif e÷itiminde ve iyi sporcularÕn hazÕrlanmasÕnda bazÕ eksiklikler gözlenmiútir. Birçok okulda derse girmeden önce sabah cimnasti÷i yapÕlmamÕú ve beden e÷itimi dersleri çok düúük seviyede uygulanmÕútÕr. On binlerce çocuk genellikle beden e÷itimi derslerinden muaf tutulmuútur. Ö÷renciler arasÕnda yarÕúmalara katÕlÕm oranÕ %60’Õ geçmemiútir. Spor okullarÕnÕn veriminin düúük olmasÕnÕn nedenleri arasÕnda, yetenekli çocuklarÕn seçiminin iyi bir úekilde yapÕlmamasÕ da etkili olmuútur. Bu sebeple okullara kayÕt yaptÕran birçok ö÷renci daha sonra kayÕtlarÕnÕ sildirmiúlerdir. Bu okullarÕn kalitesinin düúük olmasÕnda iyi bir antrenman programlarÕnÕn olmamasÕ ve antrenörlerin de mesleki açÕdan yetersiz olmalarÕnÕn payÕ büyük olmuútur. Antrenörlerin geneli birden fazla iú yapmÕúlardÕr. 1639 kadrolu antrenörün sadece %53.1’i üniversiteden mezun olmuútur. Yönetim kadrosunun da üçte biri üniversite diplomasÕ almamÕútÕr (5:220-224,226,228).

Seoul Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan’dan 19 sporcu katÕlmÕútÕr. Azeri sporcular, 3 altÕn, 1 gümüú ve 2 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (3:48). Azerbaycan sporcularÕnÕn yüksek baúarÕlar elde etmesi beden e÷itimi ve spor kadrolarÕnÕn baúarÕlÕ bir úekilde hazÕrlanmasÕ ile mümkün olmuútur. øyi sporcular ve spor adamlarÕ kendi

131

sportif beceri ve yeteneklerini geliútirmek için düzenli olarak, SSCB’nin iyi olan beden e÷itimi kuruluúlarÕna gönderilmiúlerdir. Genç spor adamlarÕ yüksek lisans yapmak için Moskova’ya, St. Peterburg’a ve Kiev’e gitmiúlerdir. 1990 yÕlÕnda ülkenin bütün e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi derslerini, o alanÕn uzmanlarÕ vermiúlerdir. Azerbaycan’Õn beden e÷itimi teúkilatlarÕnda 17 bin beden e÷itimi ö÷retmeni görev yapmÕútÕr. Bunlardan 11700’ü üniversiteden mezun olmuútur. 1990’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda Azerbaycan halkÕnÕn üçte biri sporla meúgul olmuú, altÕda biri ise spor kuruluúlarÕnda çalÕúmÕútÕr. Ülkede bulunan bütün kurum ve kuruluúlara ait takÕm sayÕsÕ 8000’e ulaúmÕútÕr. AyrÕca, 70 tane stadyum, 2000’den fazla futbol sahasÕ, 30’dan fazla yüzme havuzu, 1300 spor salonu ve 9000’e yakÕn oyun sahasÕ bulunmaktadÕr. Ülkedeki sportif kuruluúlarda çalÕúan spor adamlarÕnÕn %90’Õ ya üniversite ya da liselerin spor bölümlerinden mezun olmuúlardÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda okullarda 7000 beden e÷itimi ö÷retmeni e÷itim vermiútir. Hepsi kendi alanÕnda uzmanlÕ÷a sahip olmuúlardÕr. Bu yÕllarda beden e÷itimi ve sporun geliúmesi ve halk arasÕnda daha da yaygÕnlaúmasÕ için birtakÕm devlet kararlarÕ kabul edilmiútir. Sporun geliúmesi için ayrÕlan kaynak arttÕrÕlmÕútÕr. Bir dizi modern spor tesisi yapÕlmÕú, beden e÷itimi ve spor kadrolarÕ geniúletilmiú, spor uzmanlarÕnÕn hazÕrlÕ÷ÕnÕn kalitesi yükselmiú, sporla ilgilenenlerin sayÕsÕ artmÕútÕr. Ülkede 42 spor branúÕnda faaliyet gösterilmiútir. Bunlardan 10’u milli spor branúlarÕ olmuútur.

HalkÕn

spora

olan

ilgisinin

artmasÕ,

beden

e÷itimi

teúkilatlarÕnÕn

kitleselleúmesinin ve sosyo-pedagojik öneminin artmasÕna, sportif e÷itimin kalitesinin yükselmesine, anlamÕnÕn geniúlemesine ve verimlili÷in artmasÕna, Azerbaycan sporcularÕnÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlarÕnÕn artmasÕna neden olmuútur. Ülkenin birçok sporcusu Olimpiyat, Dünya ve Avrupa ùampiyonu olmuúlardÕr (5:229-232).

6.2.3. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi

Azerbaycan’da 80’li yÕllarÕn sonu, 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda toplumsal hayatÕn di÷er alanlarÕnda oldu÷u gibi Azeri sporunun geliúimi de durmuútur. Bu dönemde toplumu olumsuz olarak etkileyen siyasi, ekonomik ve ideolojik problemler

132

yüzünden ülkede gençler ve spor siyasetine yeteri derecede önem verilememiútir. Sovyetler Birli÷i döneminde kazandÕ÷Õ baúarÕlarla bütün dünyada ün yapmÕú sporcularÕn büyük ço÷unlu÷u kötü yaúam úartlarÕndan dolayÕ ülkeyi terk etmek zorunda kalmÕú, yapÕlan spor tesisleri de bakÕmsÕzlÕk yüzünden kullanÕlamaz hale gelmiútir (1:14). SSCB 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda da÷ÕlmÕútÕr. Azerbaycan 18 Ekim 1991’de ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ ilan etmiútir. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte, Azerbaycan sporcularÕ uluslararasÕ spor arenasÕnda kendi ülkeleri için mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr. Ülkede beden e÷itimi ve sporun geliúmesine Milli Olimpiyat Komitesi’nin kurulmasÕ, ulusal federasyonlarÕn uluslararasÕ federasyonlara üye olmasÕ önemli bir katkÕ sa÷lamÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporda mevcut olan zengin kültürel miras Azeri sporunun daha da geliúmesi için önemli bir kaynak oluúturmuútur. Devlet kurumlarÕ ve Milli Olimpiyat Komitesi’nin destekleriyle Azerbaycan’da sporun altyapÕsÕ daha da geliúmiútir. 2 KasÕm 1992 yÕlÕnda Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) Avrupa Olimpiyat Komitesi’ne, 24 Eylül 1993’te de UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi (IOC)’ne üye olmuútur. 1993 yÕlÕnÕn sonlarÕnda 14 tane olimpik spor federasyonu, uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr.

Ba÷ÕmsÕz

Azerbaycan’Õn

spor

teúkilatlarÕnÕn

esas

vazifesi

ülkedeki

sporcularÕn sayÕsÕnÕn daha da arttÕrÕlmasÕ ve alÕnan sportif baúarÕlarÕn seviyesinin daha üst noktalara taúÕnmasÕ olmuútur. Bu amaçlar do÷rultusunda, antrenman sistemlerinin daha da geliútirilmesi, tesisleúme oranÕnÕn arttÕrÕlmasÕ ve antrenörlerin uzmanlÕklarÕnÕn yükseltilmesi zorunlu olmuútur. Azerbaycan olimpik sporlara daha fazla önem vermiútir. Birçok spor branúÕnda her yÕl il ve ülke úampiyonalarÕ yapÕlmÕútÕr. Azeri sporcular Olimpiyat OyunlarÕ, Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ gibi birçok uluslararasÕ úampiyonaya katÕlmÕúlardÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕ ba÷ÕmsÕz Azerbaycan Cumhuriyeti’nin beden e÷itim harekatÕnÕn úekillenme dönemi olmuútur (5:233,234). Ba÷ÕmsÕz Azerbaycan milli takÕmlarÕ ilk defa 1992 yÕlÕnda Barselona Olimpiyat OyunlarÕ’na Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) içinde katÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan’dan joducu Nazim Hüseynov, cimnastikçi Valeri Belenki, eskrimci ølgar Memmedov, atÕcÕ Valeri Timoxin ve masa tenisçi Valentina Popova katÕlmÕúlardÕr (46:211). Judocu Nazim Hüseynov ülkeye ilk olimpiyat altÕn madalyasÕnÕ getirmiútir. 1988 Seoul OlimpiyatlarÕ’nda altÕn madalya kazanan ølgar Memmedov, bu

133

olimpiyatlarda beúinci olmuútur. Valeri Belenki ise takÕm yarÕúmalarÕnda altÕn, bireysel yarÕúmalarda bronz madalya kazanmÕútÕr. Bu olimpiyatlar Azerbaycan olimpiyat tarihinde yeni sayfalar açmÕútÕr (1:32,33). AynÕ yÕl içinde Azerbaycan boks, halter, güreú ve atÕcÕlÕk gibi birçok branúta madalyalar kazanmÕútÕr. Sadece 1993 yÕlÕnda Azeri sporcular de÷iúik branúlardaki Dünya ùampiyonalarÕ’nda 27 madalya (9 altÕn, 12 gümüú, 6 bronz), Avrupa ùampiyonalarÕ’nda ise 33 madalya (14 altÕn, 11 gümüú, 8 bronz) kazanmÕúlardÕr. 1995 yÕlÕna gelindi÷inde ise 23 altÕn madalya kazanÕlmÕútÕr (5:234,235).

Azerbaycan gençli÷inin teúkilatlanmasÕ, gençler ile ilgili faaliyetlerin tek merkezden yönetilmesi amacÕyla 26 Temmuz 1994 tarihinde Gençlik ve Spor BakanlÕ÷Õ kurulmuútur (26:5). Haydar Aliyev yeni kurulan bakanlÕ÷a önemli vazifeler vermiútir. Bu vazifeler; Azerbaycan devletinin gençler siyasetinin daha iyi yürütülmesinden, Azerbaycan’da sporun geliúmesinden, Azerbaycan’Õn güçlü bir devlete çevrilmesi sürecinde gençlerden daha verimli istifade edilmesi ve bütün bunlar için sosyal, siyasi, ekonomik ve teknik alt yapÕsÕnÕn oluúturulmasÕndan ibaret olmuútur. AyrÕca genç neslin e÷itimi, onlarÕn sosyal, fiziki ve ruhsal açÕdan geliúimini sa÷layacak faaliyet alanlarÕnÕn çeúitlendirilmesi, gençlerin evrensel de÷erlere sahip olmasÕ, sporun uluslararasÕ seviyeye yükseltilmesi, beden e÷itimi ve sporun kitleselli÷inin sa÷lanmasÕ gibi birçok önemli faaliyeti BakanlÕk yürütmüútür. Bu BakanlÕk daha sonra Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’na dönüútürülmüútür. 5 Mart 1995’te Azerbaycan CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev yeni bir kanun hükmünde kararname imzalamÕútÕr. Bu kararnameye göre, halk arasÕnda sa÷lÕklÕ yaúam tarzÕnÕn yaygÕnlaúmasÕ ve beden e÷itimi ve sporun altyapÕsÕnÕn geliútirilmesi, bu alana bütün halkÕn yardÕmÕnÕn sa÷lanmasÕ amacÕyla gençlerin spora olan ilgisinin arttÕrÕlmasÕ ve Azerbaycan sporunun uluslararasÕ arenaya çÕkmasÕna gerçek bir zemin oluúturmak için Azerbaycan CumhurbaúkanÕ’na ba÷lÕ Spor Fonu kurulmuútur. AynÕ yÕl içinde bazÕ sporcularÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ ile ilgili bir kararname çÕkarÕlmÕútÕr. Buna göre Olimpiyat ùampiyonu Nazim Hüseyinov “ùöhret” adlÕ devlet niúanÕ, 12 kiúi de “ Tereggi” (ilerleme) adlÕ madalya ile ödüllendirilmiútir. AyrÕca bu sporcularÕn birço÷una bir ömür boyu maaú ba÷lanmÕútÕr. Haydar Aliyev birçok kez gençlerle bir araya gelmiú, 1996 yÕlÕnda yapÕlan I. Gençler Forumu’na katÕlmÕú ve üç yÕlda bir

134

gelecek vaat eden sporcular ve antrenörleri için ücretlendirme esasnamesini onaylamÕútÕr. sporcularÕn yaúam standartlarÕ ve antrenman yerleri yÕldan yÕla daha iyi hale getirilmiútir (1:17-22). 2000 yÕlÕndaki 135 . 1997’de 136.2 milyon$) daha fazla para harcanmÕútÕr. Azerbaycan’da ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn yeniden kazanÕlmasÕyla. tüm alanlarda oldu÷u gibi sporda da uluslararasÕ arenaya çÕkma úansÕ kazanmÕútÕr. 2001’de 173. Bu dönemde Azerbaycan Hükümeti’nin uluslararasÕ spor kamuoyu ile de iliúkileri geniúlemiútir (5:235).61). AMOK. 1998-2004 yÕllarÕ arasÕnda sporcular için 5 milyar manattan (1. Ülkedeki spor hayatÕnda köklü reformlar yapÕlmasÕ ihtiyacÕ sonucunda AMOK’un 31 Temmuz 1997 tarihinde yapÕlan Genel Kurulu’nda Komite’nin yeni yönetim kurulu belirlenmiú. Azeri sporcular de÷iúik uluslararasÕ yarÕúmalarda 500’den fazla madalya kazanmÕúlardÕr. 2002’de175. ølham Aliyev baúkan seçilmiútir. Sadece 2000-2003 yÕllarÕnda. sporcularÕn sosyal durumunu araútÕrarak. 1998 yÕlÕnda bazÕ sporcular ve onlarÕn antrenörleri için AMOK aylÕk ücret ödemeye baúlamÕútÕr. 2 ùubat’Õ Gençler Günü ilan etmiútir (1:26). hazÕrlÕk için kamp yerleri ayarlama vb. Azerbaycan 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ’na 23 sporcu ile katÕlmÕú ve güreúte Namig Abdullayev gümüú madalya kazanmÕútÕr. sporcularÕn uluslararasÕ arenada gösterdikleri baúarÕyÕ olumlu etkilemiútir.yapÕlmasÕnÕ istemiútir. AMOK Yürütme Kurulu’nun 1997 yÕlÕndaki toplantÕsÕnda Sidney OlimpiyatlarÕ’na hazÕrlÕk için program ve komite komisyonlarÕ belirlenerek onaylanmÕú ve Milli Olimpiyat Akademisi’nin oluúturulmasÕ hakkÕnda karar alÕnmÕútÕr. Bu esasnameye dayanarak. Yeni yönetim kurulu ilk olarak cumhuriyetin kamu spor kurumlarÕyla iletiúim kurmuú. genç cumhuriyet. Haydar Aliyev. ço÷u olimpik sporlarda olmak üzere. Sporculara verilen maddi destek. 2000’de 160. Bu dönemde beden e÷itimi ve spor ile. konularda faaliyete geçilmiútir (28:60. tesisleúmenin artmasÕ ve yüksek seviyeli antrenörlerin sayÕsÕnÕn ço÷almasÕ. 2003’de 188 madalya kazanÕlmÕútÕr. 1999’da 166. milli spor federasyonlarÕnÕn durumunu incelemiú ve bu çalÕúma sonucunda federasyonlarÕn faaliyetleri aktifleútirilmiútir. Azerbaycan. devlet gençler siyaseti hakkÕnda kanunlar kabul edilmiú. 1998 yÕlÕnÕn ilk aylarÕndan itibaren sporcularÕn yarÕúmalara katÕlmasÕnÕ sa÷lama. 1998’de 168. 1997 yÕlÕnda forumun birinci yÕl dönümünde.

112. Her üç olimpiyat oyununda da Azeri sporcular madalya kazanamamÕúlardÕr (51:105. 2000 yÕlÕnda Azerbaycan boks tarihinde ilk defa Gençler Dünya Boks ùampiyonasÕ’nda Ferhad Acalov úampiyonanÕn en teknik sporcusu ünvanÕnÕ alarak.2002 Serbest Güreú Avrupa ùampiyonasÕ 4. Bunlardan bazÕlarÕ úunlardÕr: 1.2002 Gençler Satranç Avrupa ùampiyonasÕ 5. uluslararasÕ federasyonlar birçok organizasyonu Azerbaycan’da gerçekleútirmiútir. NahçÕvan. Bakü’de uluslararasÕ standartlarda kürek ve atÕcÕlÕk tesisleri inúa edilmiú ve birçok 136 .117). altÕn madalya kazanmÕútÕr. futbol. Serbest güreúte Namig Abdullayev. atÕcÕlÕkta Zemfira Meftahedinova altÕn. sambo güreúi branúlarÕnda birçok madalya kazanÕlmÕútÕr. hentbol. Guba.236). Gençler Boks Avrupa ùampiyonasÕ 3. boksta Vugar Elekberov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. 2002 yÕlÕnda Salt Lake City úehrinde yapÕlan XIX. KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan 4 sporcu ile katÕlmÕútÕr. Gence. ùeki.1999 IV. boks. Serbest güreúte ise Ceyhun Zahidov Avrupa ve Dünya ùampiyonu olmuútur. Bu yÕllarda Azerbaycan’Õn Bakü. Berde. Ülkede kÕú sporlarÕnda da sporcular mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr. olmuútur. AynÕ yÕl içinde Nizami Paúayev gençlerde halter Dünya ùampiyonu olmuútur. çim hokeyi gibi daha birçok branúta uluslararasÕ organizasyon yapÕlmÕútÕr.2003 Ritmik Jimnastik Dünya KupasÕ 7. SatranççÕ Teymur Recebov ise dünyanÕn en genç gross master (büyük usta) ünvanÕnÕ almÕútÕr (5:235.2003 Gençler Judo Avrupa ùampiyonasÕ Azerbaycan’da voleybol.2003 Gençler Satranç Dünya ùampiyonasÕ 6.Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda 200 ülke içinden 34. 2006 yÕlÕnda Torino’da yapÕlan XX.1996 UluslararasÕ Enver Çoudri Boks TurnuvasÕ 2. Lenkeran úehirlerinde modern spor kompleksleri yapÕlmÕútÕr. KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na ise 2 sporcu ile katÕlmÕútÕr. Azerbaycan’da 90’lÕ yÕllarÕn ikinci yarÕsÕnda elde edilen yüksek sportif baúarÕlardan dolayÕ. 2001-2003 yÕllarÕ arasÕnda judo. 1998 yÕlÕnda Azerbaycan’Õn 5 sporcusu ilk defa Nagano úehrindeki KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlmÕúlardÕr.

Henüz ülkede bu rekoru kÕran gazete olmamÕútÕr. “Çempion”. Çünkü. 1998 yÕlÕnda “Olimpiya” ve 2004 yÕlÕnda “Sportsmen” dergileri. Sadece ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda yayÕnlanmayan gazete. Olimpiyat Akademisi olimpizmin ruhunu insanlara aktarmak için bilimsel konferanslar ve sempozyumlar düzenlemiútir. Bu kapsamda 6 Nisan 2001’de UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi’nin ola÷an toplantÕsÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr (5:236238). TirajÕnÕn 100. Azerbaycan’da spor ilgili konularda nesnel davranmadÕklarÕ söylenebilir. Günümüz Azerbaycan spor medyasÕ. Sovyet döneminde Azerice ve Rusça yayÕnlanmÕútÕr. 137 . Bakü. Spor ile ilgili birçok yayÕn çÕkmaya baúlamÕútÕr. özellikle devlet ile do÷rudan veya dolaylÕ iliúkisi olan medya organlarÕ. AFFA’ya ba÷lÕ olarak “Futbol DünyasÕ” gazeteleri yayÕnlanmaktadÕr. T Askerov (2008. 18 Nisan 1998 yÕlÕnda Milli Olimpiyat Akademisi kurulmuútur. 2001 yÕlÕnda AMOK tarafÕndan “Olimpiya DünyasÕ” gazetesi çÕkarÕlmaya baúlanmÕútÕr. Bu da yazÕlÕ kaynaklarÕn güvenilirli÷i konusunu gündeme getirmektedir. Günümüzde “Futbol+”. “Futbol+gol”. AyrÕca Bakü. Spor ile ilgili problemlere yeterince temas etmedikleri görülmektedir. her yÕl spor bilimleri ile ilgili konferanslar yapmaya baúlamÕúlardÕr.spor tesisi de yenilenmiútir.000’lere çÕktÕ÷Õ dönemlerde olmuútur. elektronik posta) ile yapÕlan görüúmede spor yayÕnlarÕ ile ilgili úu bilgileri aktarmÕútÕr. Bu uygulamalarÕ spor alanÕnda yayÕnlanan kitaplarda da görmek mümkündür. Devletin olumsuz spor politikalarÕnÕ eleútirememektedirler. ølki 1932 yÕlÕnda yayÕnlanmaya baúlayan “ødman Gazetesi” Sovyet döneminde Beden E÷itimi ve Spor Komitesi tarafÕndan çÕkarÕlmÕú ve günümüzde Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ çÕkarmaya devam etmektedir. Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ö÷retim üyeleri ve ö÷rencileri. “Het-trik”. Günümüzde spor ile ilgili yayÕnlanan birçok yazÕlÕ kaynakta devletin spor siyaseti ile ilgili olumsuz ifadelere rastlamak çok zordur. gerek Avrupa gerekse UluslararasÕ ölçekli birçok sportif toplantÕ ve yarÕúmanÕn yapÕldÕ÷Õ yer haline gelmiútir. uluslararasÕ spor organizasyonlarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ popüler bir úehir haline gelmiútir.

Azerbaycan Boks Federasyonu BaúkanÕ Prof. Türkiye’den ve øran’dan da birçok ö÷renci lisans ve yüksek lisans e÷itimlerini burada tamamlamÕúlardÕr. Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’ne çevrilmiútir. Kanun 4 bölüm ve 30 maddeden oluúmuútur (47:63). Ülkede resmi kayÕtlarda 58 federasyona ulaúÕlmÕútÕr. Azerbaycan. IOC’nin kararÕ ile 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nÕn boks müsabakalarÕnda genel sekreter olmuútur. A÷acan Abiyev’in sayesinde 1992-2003 yÕllarÕ arasÕnda birçok Azeri boksör Avrupa. Bu büyük e÷itim kurumunda Avrupa ve Dünya ùampiyonalarÕ ile Olimpiyat OyunlarÕ’nda birçok madalya kazanmÕú sporcular e÷itim almÕúlardÕr. Dünya ve Olimpiyat úampiyonu olmuútur.ølk defa 27 AralÕk 1997 yÕlÕnda “Beden E÷itimi ve Spor” hakkÕnda kanun kabul edilmiútir. 2003 yÕlÕna kadar Azerbaycan’Õn 50’den fazla federasyonu uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr. finalde Rusya milli takÕmÕna galip gelmiú ve Dünya KupasÕ’nÕ kazanmÕútÕr. Azerbaycan’da baúarÕlÕ sporcularÕn ve beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕnda Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin büyük hizmetleri olmuútur. CumhurbaúkanÕ tarafÕndan üstün hizmetlerinden dolayÕ 4 ö÷retim üyesine “ùeref Ordeni” (úeref madalyasÕ). Azerbaycan güreúçileri de önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. 2004 yÕlÕnda Güreú Dünya KupasÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr. 39 bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. 99 gümüú ve 187 bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. Dr. A÷acan Abiyev. Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda boksta birçok baúarÕ elde edilmiútir. Hükümetin 23 Mart 1999 tarihli kararÕ ile Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü. Ba÷ÕmsÕz Azerbaycan’Õn ilk madalya alan sporcularÕ güreúçiler olmuúlardÕr. 23 gümüú. Beden e÷itimi ve spor sahasÕnda hazÕrlanan uzmanlarÕn sayÕsÕ sürekli artmÕútÕr. di÷er branúlarda Avrupa. Bunlardan 23 tanesi olimpik spor federasyonudur. 25 Mart 2002 yÕlÕndan itibaren de Bakü Beden 138 . 9 ö÷retim üyesine “Tereggi MadalyasÕ” ve 21 ö÷retim üyesine de “Ülkenin Emektar Ö÷retmeni” ünvanÕ verilmiútir. Azerbaycan bu zaman zarfÕnda birçok branúta iyi dereceler elde etmiú ve birçok madalya kazanmÕútÕr. 1993-2003 yÕllarÕ arasÕnda uluslararasÕ boks turnuvalarÕnda 112 altÕn. AynÕ dönemde (1993-2003). Dünya ve Olimpiyat OyunlarÕ gibi büyük organizasyonlarda 21 altÕn.

e÷itimin. Dr. 07.2009). BunlarÕn 74’ü olimpik spor branúlarÕna aittir. Azeri birçok hakem Avrupa. antrenman uygulamalarÕnÕn daha iyi seviyelere çÕkarÕlmasÕ. 1 gümüú ve 1 bronz madalya kazanmÕútÕr. Dünya ùampiyonlarÕ ve Olimpiyat OyunlarÕ’nda hakemlik yapmÕútÕr. Ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda ise sadece iki Olimpiyat Oyunu’nda (1996-2000). Sadece 2002-2003 yÕllarÕnda Akademi’de 1452. Bu Olimpiyat OyunlarÕ’na 52 Azeri sporcu katÕlmÕútÕr.aiba. Azerbaycan sporcularÕ SSCB milli takÕmlarÕnda Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕldÕ÷Õ yÕllar arasÕnda (1952-1988) 10 altÕn. UluslararasÕ hakem olan. Birçok AzerbaycanlÕ spor adamÕ ülkelerini uluslararasÕ federasyonlarda ve spor teúkilatlarÕnda temsil etmiútir (5:239-245). Prof. SporcularÕn uluslararasÕ alanda elde ettikleri baúarÕlar devletin spora verdi÷i deste÷in açÕk bir göstergesi olmuútur. 12 gümüú ve 6 bronz madalya kazanmÕútÕr. yazÕlÕ kaynaklarÕn hazÕrlanmasÕ gibi birçok önemli iúler yapÕlmÕútÕr. Sadece 2003 yÕlÕnda ülkenin sporcularÕ 188 madalya kazanmÕúlardÕr.org. AIBA Yönetim Kurulu ile Bilim ve AraútÕrma Komisyonu üyesidir (www. hem de ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra (1993-2003) Azerbaycan’Õn yönetiminde oldu÷u dönemlerde halkÕn sosyo-ekonomik. 139 . Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda ülkedeki spor bilimlerinin geliúmesi. bilimin ve ülkenin savunma gücünün geliútirilmesi ile birlikte. Beden E÷itimi ve Turizm Koleji’ne çevrilmiútir. insanlarÕn sa÷lÕklÕ bir yaúama sahip olmasÕ amacÕyla beden e÷itimi ve sporun kitleselleúmesi ve sporcularÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda iyi sonuçlar elde etmesi için önemli iúler görmüú ve spora devamlÕ ilgi göstermiútir (52:5). sosyo kültürel yapÕsÕnÕn. A÷acan Abiyev. Akademide yapÕlan bilimsel araútÕrmalar sayesinde hem bilim adamlarÕ kendilerini daha fazla geliútirmiú hem de üst düzey sporcular yetiútirilmiútir.E÷itimi Meslek Yüksekokulu.05. 2 altÕn. 54 kiúiden oluúan milli takÕm 8 ayrÕ branúta oyunlara katÕlmÕú. Haydar Aliyev’in hem SSCB (1969-1982). kolejde ise 276 kiúi yetiútirilmiútir.

Buna ba÷lÕ olarak da Organizasyon Komitesi kurulmuútur. maddesine göre. Milli Olimpiyat Komitesi. Program 2005-2008 yÕllarÕnÕ kapsamÕú.5 milyondan fazla insan spor yapmaktadÕr. boks. takÕm sporlarÕna göre daha ileri seviyede olmuútur.. Kanunun yerine getirilmesi amacÕyla Bakanlar Kurulu’nun 30 A÷ustos 2004 tarihli kararnamesiyle “Beden e÷itimi ve sporun geliúiminin devlet programÕ” onaylanmÕútÕr. Atina OlimpiyatlarÕ’nda ise 1 altÕn ve 4 bronz madalya kazanarak 48. yapÕlmasÕ gerekenler ve sporun geliúim yollarÕ belirtilmiútir. olmuútur. 10 branúta olimpiyatlara katÕlabilmiútir. komitelerin. halter. taekwondo. Azerbaycan Atina’da güreú. ülkede faaliyet gösteren bütün sportif teúkilatlarÕn.Azerbaycan’da 1. Birçok ülke AzerbaycanlÕ antrenörleri kendi sporcularÕnÕ hazÕrlamak için ülkelerine davet etmiútir. Azerbaycan Sidney OlimpiyatlarÕ’nda 2 altÕn ve 1 bronz madalya kazanarak 34. Olimpiyat OyunlarÕ’na hazÕrlÕk ve katÕlÕm devlet tarafÕndan yürütülmüútür. Böylelikle. Fakat. Spor TeúkilatlarÕ ve FederasyonlarÕ hazÕrlÕk sürecini beraber yürütmüúlerdir. Azerbaycan ilk defa teakwondo ve ritmik jimnastik branúlarÕnda olimpiyatlara katÕlmÕútÕr. 2005-2008 140 . Azerbaycan’da sporun her yönden geliútirilmesi 1997 yÕlÕnda kabul edilen “Beden E÷itimi ve Spor HakkÕnda” kanun ile düzenlenmiútir. 38 sporcu. atÕcÕlÕk. úirketlerin ve il özel idarelerinin bünyesinde bulunan sosyal birlik ve teúkilatlarÕna önemli yükümlülükler vermiútir. ülkede olimpik hareket daha da yaygÕnlaúmÕú. Azerbaycan’da olimpiyatlarda baúarÕlÕ olmuú sporcular Milli Kahraman ilan edilmiútir. olimpik programa göre yapÕlan uygulamalar ülke genelinde hayata geçmiú. 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ’na 166 sporcu ve 18 spor branúÕnda hazÕrlÕklara baúlanmÕútÕr. ülkede beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi devlet siyasetinin bir parçasÕdÕr. Azerbaycan’da ferdi branúlarÕn hazÕrlÕ÷Õ. Devlet programÕ sporun geliúimi ile ilgili. Beden e÷itimi ve spor hakkÕndaki kanunun 1. Azerbaycan Hükümeti Olimpiyat OyunlarÕ’na hazÕrlÕkla ilgili özel bir kararname çÕkarmÕútÕr. 1996 yÕlÕndan itibaren. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ. Azeri sporcular 40’a yakÕn yaz ve kÕú sporlarÕnda uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmÕúlardÕr. judo. yüzme. atletizm. eskrim ve ritmik jimnastik branúlarÕnda mücadele etmiútir. özellikle bakanlÕklarÕn.

kamu ve sivil spor teúkilatlarÕ. Bayanlar Gençler Teakwondo Avrupa ùampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. bugünde CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev tarafÕndan devam ettirilmektedir. Vladimir Zayets bronz. Azerbaycan spordaki baúarÕsÕnÕ 2005 yÕlÕnda yapmÕú oldu÷u iki uluslararasÕ organizasyon ile tekrar göstermiútir. daha sa÷lÕklÕ bireylerin yetiútirilmesi ve üst düzey sporcularÕn hazÕrlanmasÕ sürecinde devlet kurumlarÕnÕn ve toplumsal teúkilatlarÕn görevlerini açÕk bir úekilde belirtmiútir. AynÕ yÕl içinde Bakü’de o dönemin UluslararasÕ Boks Birli÷i (AIBA)’nÕn baúkanÕ olan Enver Çoudri anÕsÕna düzenlenen uluslararasÕ boks turnuvasÕna 17 ülkeden 140’dan fazla sporcun katÕlmÕú ve Azerbaycan milli takÕmÕ birinci olmuútur (5:245. Ça÷daú seviyede Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ. erkekler uzun atlamada Oleg Panyutin bronz.250-252). Azerbaycan.247. kulüpler. e÷itim kurumlarÕ ve sporla ilgili di÷er kuruluúlar tarafÕndan yürütülmektedir. Bakü’de 15. Bu kuruluúlarÕn hepsi kitle sporu ve elit sporunu beraber yürütmektedirler. erkekler 200 metrede Vugar 141 . Gülle atmada ise iki dünya rekoru kÕran Olohan Musayev altÕn madalya kazanmÕútÕr. Ramin øbragimov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. 8. Erkekler.248. Haydar Aliyev döneminde baúlatÕlan sporda tesisleúme çalÕúmalarÕ. CumhurbaúkanÕ’nÕn talimatÕyla özel olimpiyat bursu ba÷lanmÕútÕr (23:117). Bu baúarÕsÕ neticesinde. 2004 Atina Paralimpik OyunlarÕ’nda 2 altÕn. ølham Zakiyev’e CumhurbaúkanÕ tarafÕndan úeref madalyasÕ verilmiútir. Di÷er madalya kazanan sporcular ise úunlardÕr: Erkekler üç adÕm atlamada Zeyniddin Bilalov gümüú. 1 gümüú ve 1 bronz madalya kazanÕrken (1:117). 9 erkek 7 bayan sporcu ile katÕlmÕú ve 3’ü altÕn olmak üzere 9 madalya kazanmÕúlardÕr.yÕllarÕnda Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun geliúimi devlet programÕna uygun olarak hayata geçirilmiú ve amaçlarÕ tayin edilmiútir. Kabul edilen kanun. Devlet hem kitle sporunu hem de elit sporu geliútirmek için çalÕúmalar yürütmüútür. Tofik Mamedov ve Kerim Sardarov gümüú. Milli Olimpiyat Komitesi. ùampiyonaya 36 ülkeden 336 sporcu katÕlmÕú ve o zamana kadar yapÕlmÕú en yüksek katÕlÕmlÕ organizasyon olmuútur. Azerbaycan. 148 ülkeden 4000’den fazla sporcunun katÕldÕ÷Õ oyunlarda judoda ølham Zakiyev altÕn. 2008 Pekin Paralimpik OyunlarÕ’nda ise 10 madalya kazanmÕútÕr.

T Askerov (2008. olmuútur (www.cn. Bu dört Olimpiyatta 4 altÕn. results. M Rüstemli (2008. Bizim olimpiyat oyunlarÕ yapma potansiyelimiz úu an yoktur. 6 bronz madalya kazanmasÕna ra÷men.05. elektronik posta) ile yapÕlan görüúmede. Prag (Çek Cumhuriyeti). Rio de Janerio (Brezilya) ve Madrid'in (øspanya) ön elemeyi geçti÷i bildirilmiútir. 2016 Olimpiyat OyunlarÕ’na aday olmuútur. Beden e÷itimi ve spor devletin ekonomik. ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte 4 Olimpiyat Oyunu’na 135 sporcu ile katÕlmÕútÕr. sporda devletin deste÷i görülmeye baúlanmÕútÕr. Bakü. 12 gümüú. Azerbaycan bu sonuçlarla ülkeler sÕralamasÕnda 38. Gelen sporcularÕ a÷Õrlamaya ne otelimiz var. sözlü görüúme)’ye göre Bakü’nün 2016 Olimpiyat OyunlarÕ adaylÕ÷Õ tamamen reklam amaçlÕdÕr. Sovyet döneminde Azerbaycan’dan 52 sporcu SSCB milli takÕmlarÕ içinde mücadele etmiútir. Bu dönemden itibaren ben sporumuzu “memur sporu” olarak adlandÕrÕyorum. Bakü (Azerbaycan) ve Doha (Katar) ise elenmiútir. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor halk arasÕnda yaygÕn hale gelmiú ve gençlerin genel e÷itim sistemi içerisinde önemli bir yere sahip olmuútur. ùimdiye kadar bütün 142 .Mehdiyev bronz.beijing2008. Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde ülkede yaúanan olmusuz koúullardan dolayÕ spor hiç kimseyi ilgilendirmiyordu. Tokyo (Japonya). bilim ve kültür sahasÕnda elde etti÷i baúarÕlarla do÷ru orantÕlÕ olarak geliúmektedir. ølham Aliyev’in Milli Olimpiyat Komitesi BaúkanÕ seçildikten sonra.2009). Azeri sporcular Sovyet döneminde katÕldÕ÷Õ 9 Olimpiyat Oyunu’nda 10 altÕn. 2008 yÕlÕnda Atina’da yapÕlan IOC Yönetim Kurulu toplantÕsÕnda Chicago (ABD). Bizim bu aday úehirlerle mücadele etmemiz çok zordur”. günümüz Azerbaycan’Õndaki sporda yaúanan bazÕ problemleri úu úekilde ifade etmiútir. ùehir açÕsÕndan da spor açÕsÕndan da yeterli de÷iliz. erkekler 400 metrede Rza Osmanov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. 9 bronz madalya kazanmÕútÕr. 3 gümüú. 31. ne de yollarÕmÕz var.

Azerbaycan’da bu kadar spor kompleksi inúa edilmesine ra÷men. Satranç Federasyonu’na Milli Banka’nÕn BaúkanÕ Elman Rustamov. Azerbaycan milli takÕmlarÕ içinde birçok yabancÕ sporcu bulunmaktadÕr. Azerbaycan’da spor aslÕnda memurlarÕn rekabetine çevrilmiútir.federsyonlara memurlar ve bakanlar baúkanlÕk yapmaktadÕrlar. bayan çim hokeyinde Koreliler’in a÷ÕrlÕ÷Õ göze çarpmaktadÕr. Sporda tesisleúmede önemli adÕmlar atÕlmasÕna ra÷men. di÷eri 8000 seyirci kapasitelidir. Azerbaycan’da spor devletin ya da iktidarÕn reklamÕ içindir. Bütün bu geliúmeler Azeri sporunu olumsuz etkilemektedir. Örne÷in. baúkanlÕk etmektedirler. Hentbol Federasyonu’na Ekonomi Geliúim BakanÕ Haydar Babayev. insanlarÕn ço÷u buralara gidip. Azerbaycan bayan milli takÕmlarÕna baktÕ÷ÕmÕzda Rus ve Ukrayna asÕllÕ sporcularÕn a÷ÕrlÕ÷ÕnÕn daha fazla oldu÷u görülmektedir. Günümüzde Azerbaycan’da sporda özerklik konusunda ve altyapÕ çalÕúmalarÕnda önemli eksiklikler bulunmaktadÕr. Ama Olimpiyat OyunlarÕ’nÕ düzenlemek için yeterli de÷ildir. AyrÕca birçok Avrupa ülkesinde vatandaúlÕk almak çok zor iken. 143 . Güreúte Da÷ÕstanlÕlar’Õn. bayan voleybolda UkraynalÕlar’Õn. Kimin takÕmÕ ya da sporcusu daha iyi sorusuna cevap aranmaktadÕr. Ritmik Jimnastik Federasyonu’na Milletvekili ve CumhurbaúkanÕ’nÕn eúi Mehriban Aliyeva. Her yÕl 4-5 spor kompleksi inúa edilmektedir. Biri 29000. Voleybol Federasyonu’na UlaútÕrma BakanÕ Ziya Mammadov vb. halkÕn tamamÕ bu tesislerden yararlanamamaktadÕr. baúarÕda süreklilik sa÷lanamamaktadÕr. Bu spor kompleksleri iyi bir geliúmedir. Fakat. spor yapmaya para ve zaman bulamamaktadÕrlar. Alt yapÕdan yeterli sporcu yetiúmedi÷i için. Futbol Federasyonu’na Devlet Petrol ùirketi’nin BaúkanÕ Rovnag Abdullayev. baúkent Bakü’de sedece iki tane iyi futbol stadyumu vardÕr. Son 6-7 yÕlda Azerbaycan’Õn birçok yerinde 50’ye yakÕn spor kompleksleri ve tesisleri inúa edilmiútir. Taekwondo Federasyonu’na Ola÷anüstü Haller BakanÕ Kemaleddin Haydarov. bu Azerbaycan’da çok kolay gerçekleúmektedir (86:12). Azerbaycan’da bayan sporcularÕn sayÕsÕ hiçbir zaman istenilen seviyeye ulaúmamÕútÕr.

Günümüzde. sporcuyu ve kulüpleri yeterince desteklememektedir. AynÕ branúta birden fazla yetenekli sporcuyu bulmanÕn zor olmasÕndan dolayÕ bireysel sporlar. Düúük yaúam standartlarÕna sahip insanlara. Günümüzde spor henüz iyi bir gelir kayna÷Õ olarak görülmemektedir. Yönetimde sivil kiúiler olursa sportif geliúme seviyesi daha da düúer. ønsanlarÕn spora ilgisini çekecek iddia gibi oyunlar bulunmamaktadÕr. Günümüz Azerbaycan úartlarÕnda federasyon baúkanÕnÕn bakan olmasÕ kaçÕnÕlmazdÕr. Ekonomik güç her úeyi yönlendirmektedir. Azerbaycan hÕzlÕ geliúmektedir. Kulüpler henüz úirketleúme sürecine girmemiútir. birden yüksek yaúam standartalarÕ sundu÷unuzda o kiúiden istenilen verim alÕnamamaktadÕr. Ya da bir sezon úampiyon olan hatta UEFA’ya giden bir takÕm. Bugün Azerbaycan’da insanlarÕn öncelikleri farkÕlÕdÕr. Azerbaycan’da sporda tarafsÕzlÕk konusunda ciddi sÕkÕntÕlar yaúanmaktadÕr. takÕm sporlarÕna nazaran daha ön plandadÕr. Bu geliúme spora da zaman içinde yansÕyacaktÕr. E Çelikel (2008. Bakü’nün Nesimi ilçesindeki Sovyet döneminden kalan spor alanlarÕnÕ gezerken. Devlet sporu. Azerbaycan’da yaúanan ekonomik sorunlar insanlarÕ farklÕ yollara sürüklemektedir. Profesyonellik çok alt seviyededir. bir sonraki sezonda ligde dahi olmayabilir. Devlet çeúitli kurum ve kuruluúlardan sporu desteklemelerini istemektedir. sözlü görüúme)’e göre. insanlarla yaptÕ÷Õm röportajda “Sovyet bitti spor bitti” ifadesini kullanmÕúlardÕr. Azerbaycan’da sporda ciddi sorunlar bulunmaktadÕr. futbol liginde úampiyon ile lig sonuncusu arasÕnda ciddi puan farkÕ bulunmaktadÕr. Örne÷in. Henüz bir sponsorluk yasasÕ bulunmamaktadÕr. Kanunlar bu tür uygulamalara izin vermemektedir. Spor camiasÕnda uzman insanlarÕn eksikli÷i sözkonusudur. halkÕn spora yaklaúÕmÕnda da de÷iúimler gözlenmektedir. Baúta rüúvet gibi yollarla insanlar ekonomik problemlerini 144 . Hakem sayÕsÕ çok azdÕr. Günümüz spor bilimcileri güncel bilgileri takip edememektedirler. ønsanlar spora meslek olarak bakmamaktadÕrlar.Günümüzde bu tesislerden genellikle milli takÕmlar ve ekonomik durumu iyi olanlar yararlanmaktadÕr. Türkiye’de oldu÷u gibi spora kaynak aktarÕmÕ sa÷layacak bir Spor-Toto TeúkilatÕ bulunmamaktadÕr.

4.çözmenin arayÕúÕ içindedirler.Spor cemiyetlerinde spor branúlarÕ ile meúgul olmak úeklinde olmuútur. Azerbaycan’da beden e÷itimi sisteminin oluúturulmasÕ iki istikamette yapÕlmÕútÕr: 1. PARAMETRELER 1992 1996 2000 2004 2008 (Tahmini) Spor yapanlarÕn sayÕsÕ (genel) BayanlarÕn sayÕsÕ Spor branúlarÕnÕn sayÕsÕ Spor teúkilatlarÕnÕn sayÕsÕ (genel) Spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ Spor cemiyetleri ve kulüpleri sayÕsÕ Spor federasyonlarÕ sayÕsÕ Çocuklar ve gençler spor okullarÕ sayÕsÕ (ÇGSO) UzmanlaútÕrÕlmÕú çocuk ve gençler spor okullarÕ sayÕsÕ (UÇGSO) ÇGSO + UÇGSO sayÕsÕ (genel) ÇGSO + UÇGSO bayanlarÕn sayÕsÕ Antrenör ve ö÷retmenlerin sayÕsÕ Spor kadrolarÕnÕn sayÕsÕ 29645 4324 2187 11645 49352 6814 2488 12079 94052 15502 4020 12335 107524 18709 4593 12420 110000 20000 4650 12600 10 12 16 17 20 218645 43260 24 753 709 30 14 197 298633 61825 30 556 488 33 32 189 355189 82918 67 628 455 122 51 175 539582 147942 74 853 651 138 64 204 700000 175000 78 1000 780 150 70 215 6. Ekonomik durumu kötü olan halk spor yapmak istedi÷inde devletin spor tesislerine para ödemek durumundadÕr.2. II. hükümet okullar hakkÕnda kanun hükmünde kararname kabul etmiútir. Azerbaycan’da Beden E÷itimi Sisteminin Geliúimi Azerbaycan’da 12 MayÕs 1920 yÕlÕnda Sovyet hakimiyetinin kurulmasÕ ile birlikte. Okullarda e÷itim almak bütün halk için zorunlu olmuútur. ve II. Tablo – 4: YÕllara göre bazÕ spor parametrelerindeki de÷iúiklikler (5:252). 1 Ekim 1920 yÕlÕnda I. E÷itim mümkün oldu÷unca ana dilde yapÕlmÕútÕr ve karma e÷itim sistemi uygulanmÕútÕr. Bundan dolayÕ insanlar spor yapamamaktadÕrlar. Okullarda e÷itim süresi I. derecede (ortaö÷retim) 4 yÕl (13-17 yaú) olmalÕdÕr”. derecede (ilkö÷retim) 5 yÕl (8-13 yaú). dereceli okullar için 145 . Bu kararnameye göre “Okul çok amaçlÕ e÷itim veren mükemmel bir kurum olmalÕdÕr. Bu durum sporu da olmusuz etkilemektedir.Okullarda beden e÷itimi dersleri (ders dÕúÕnda spor úubelerinde spor branúlarÕ ile meúgul olmak) 2.

ilk e÷itim planÕ hazÕrlanmÕú ve yayÕmlanmÕútÕr. 1920-21 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda beden e÷itimi dersi I. atletizm. dereceli okullarÕn kompleks programlara geçmesi için hazÕrlÕk yapmÕú ve bazÕ ilçe okullarÕnda kompleks programÕ uygulamaya baúlamÕútÕr. fiziki hareketleri iyice ö÷renmiú. sabah cimnasti÷i. Bu e÷itim planÕ geçici ve tahmini olmuútur. Genel e÷itim kurumlarÕnÕn altyapÕsÕ dikkate alÕnarak. güneú. Programda dersin içeri÷i ile birlikte ö÷retmenler içinde gerekli e÷itim materyalleri verilmiútir. grup için gösterilen hareketlerle birlikte ipe tÕrmanma. seyahatler. Program gruplara ayrÕlmÕú. hareketli oyunlar verilmiútir. nefes alma-verme. Çeúitli hareketli oyunlarÕn yapÕlmasÕ ö÷rencilerin bedensel geliúimini. gerekli fiziki beceri ve alÕúkanlÕklarÕ kazanmÕútÕr. aletli jimnastik. Beden e÷itimi programlarÕ ilk defa 1923 yÕlÕnda yayÕmlanmÕútÕr. Fakat bu planÕn eksikli÷i de “Tahmini” olmasÕndan kaynaklanmÕútÕr. ö÷rencilerin durumu ile ilgili olarak ö÷retmen tarafÕndan de÷iútirilebilmiútir. 1923 yÕlÕnda I. e÷itim yÕlÕnÕn dönemleri göz önünde bulundurularak düzenlenmiútir. II. hava ve sudan istifade etmeyi ve hareket etmeyi ö÷retmek olmuútur. Okullarda uygulanan beden e÷itiminin asÕl amacÕ ö÷rencilere sa÷lÕ÷Õ. Beden e÷itimi derslerinde ö÷renci çeúitli yürüme. OyunlarÕn de÷iúik úekillerde yapÕlmasÕ çocuklarda irade. Bu üç aylÕk programla birlikte her derse ait günlük plan düzenlemiúlerdir. koúma. geziler. bu fiziki hareketler ö÷rencilerin çeúitli kas gruplarÕnÕ geliútirmiú ve kuvvetini korumuútur. spor oyunlarÕ ve e÷lenceler almÕútÕr. serbest hareketler. kiúiliklerinin úekillenmesini ve zihinsel hazÕrlÕ÷ÕnÕ sa÷lamÕútÕr. 1925-27 yÕllarÕnda Azerbaycan Halk E÷itim BaúkanlÕ÷Õ I. temizlik alÕúkanlÕ÷ÕnÕ. atlama vb. beden e÷itimi zamanlarÕ. AyrÕca ö÷renci e÷itim sürecinde program materyallerini arka arkaya ve sistemli bir úekilde görmüú. dikkat. Halk E÷itim BaúkanlÕ÷Õ’nÕn izni ile okullara haftalÕk beden e÷itimi derslerinin miktarÕnÕ de÷iútirme yetkisi verilmiútir. Azerbaycan e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itiminin oluúturulmasÕnda esas rolü ders. sÕnÕf ve okul dÕúÕ beden e÷itimi uygulamalarÕ. dereceli okullarÕn programÕna her sÕnÕfta 2’úer saat olarak konulmuútur. geziler programa konulmuútur. Üç aylÕk programda müfredata alÕnan de÷iúik spor branúlarÕ ile ilgili ders saatleri. e÷itsel oyunlar gibi branúlarÕnÕn ve oyunlarÕnÕn kurallarÕnÕ ö÷renmiú. hafÕza gibi zihinsel 146 . ve II. cimnastik. I. beden e÷itimi derslerinin miktarÕ tayin edilmiútir. sporun atletizm. Ö÷retmenler üç aylÕk ders programÕ hazÕrlamÕútÕr. sÕra. grup için. dereceli okullar için yeni e÷itim planÕ kabul edilmiútir. Program.

ana okullarÕ. Azerbaycan’da beden e÷itimi sistemi úu úekilde yürütülmüútür: Devlet kanalÕyla. dereceli okullarÕn programÕ I. do÷um evleri. 2. Ö÷renciler Azerbaycan beden e÷itimi harekatÕnda önemli bir yer tutmaktadÕr. Program 7-9 ve 10-12 yaúlarÕna göre iki gruba ayrÕlmÕútÕr.Spor kulüpleri Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun devletteki teúkilatlanmasÕ Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’na ba÷lÕ il ve ilçe teúkilatlarÕ úeklindedir.28). meslek liseleri. 1. Programda 15-17 yaú grubu ö÷renciler dikkate alÕnmÕútÕr. Beden e÷itimi dersi Azerbaycan’da bütün ilk ve orta ö÷renim kurumlarÕnÕn ders programlarÕnda mevcuttur. AyrÕca federasyonlarda bu alanda önemli olan di÷er teúkilatlardÕr (97:27. Azerbaycan Hükümeti gençlerin bedensel e÷itimine ayrÕ bir önem vermektedir. 2000’li yÕllarÕn baúlarÕnda genel e÷itim kurumlarÕnda zorunlu bir ders olarak okutulan beden e÷itimi 147 . Bu yÕllarda ders dÕúÕnda beden e÷itimi dernekleri kurulmuú ve ö÷rencilerin bu derneklere katÕlmasÕ zorunlu kÕlÕnmÕútÕr (6:9-12). 0-3 yaú arasÕndaki çocuklarÕn bakÕldÕ÷Õ kurumlar. ilkö÷retim ve ortaö÷retim kurumlarÕ. çocuk esirgeme kurumu okullarÕ.18 ve üstü kiúiler için.6-7 yaúÕna kadar olan çocuklar için.7-17 yaúÕna kadar olan ilk ve orta ö÷renim ö÷rencileri için. hastaneler. dinlenme evleri ve tedavi merkezleri. ordu ve donanma birlikleri. 3.Her yaútan insana spor yaptÕran gönüllü kuruluúlar. 1927-1928 yÕllarÕnda ilk sabit beden e÷itimi programÕ kabul edilmiútir. dereceli okullardan farklÕ olmuútur. 1.fonksiyonlarÕ geliútirmiútir. Toplumsal kuruluúlar kanalÕyla. Bu dönemdeki en önemli e÷itim aracÕ oyundur. II. 2. Çocuklar ana okulundan itibaren beden e÷itimi sistemine dahil olurlar. yüksek ö÷renim kurumlarÕ.Toplumsal kurum ve kuruluúlarÕn sportif takÕmlarÕ 3. Her grubun yaú özellikleri dikkate alÕnarak bedensel hareketler uygulanmÕútÕr.

15. beden e÷itimi ile ilgili yüksekokullarda dahildir. ülkede beden e÷itimi sisteminin temeli ve sporun bilim merkezidir. Bunlardan 10’u profesör. 5-HalkÕ beden e÷itimi ve spor hakkÕnda bilgilendirmek. Toplamda 220 ö÷retim elemanÕ bulunmaktadÕr. 3-Üniversitelerde beden e÷itimi ile ilgili görev yapacak e÷itim kadrolarÕnÕ kazÕrlamak. Okul dÕúÕnda beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine ise iki milyona yakÕn çocuk ve genç katÕlmÕútÕr. AyrÕca. AyrÕca beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren yüksekokullarda bu sistemin tamalayÕcÕsÕ durumundadÕr. Akademi’de lisans e÷itim süresi dört yÕldÕr. Akademi. pedagoji enstitülerinin ve üniversitelerin beden e÷itimi fakültesi. Bu merkeze.14.17-19). Bu yÕllarda kademide 2000’den fazla ö÷renci e÷itim almaktadÕr. özellikle Beden E÷itimi ve Spor Akademisi önemli bir yer tutmaktadÕr. 148 . Akademi.derslerine bir milyon ö÷renci katÕlmÕútÕr. Bu yüksekokullarda birçok spor branúÕnda detaylÕ bir e÷itim verilir. Beden e÷itimi sistemi içinde yüksek e÷itim kurumlarÕ. sosyal yardÕma ihtiyacÕ olan çocuklar için e÷itim kurumlarÕ önemli bir yer tutmaktadÕr. 2-Beden e÷itimi ve sporun kalitesinin yükseltilmesi için çalÕúan bilim adamlarÕ yetiútirmek. Beden e÷itimi sistemi içinde. 6-Çeúitli spor branúlarÕnda ders kitaplarÕ hazÕrlamak. Akademi’nin görevleri arasÕnda úunlar vardÕr: 1-Beden e÷itimi ve spor alanÕnda yüksek e÷itimli antrenör ve ö÷retmen hazÕrlamak. Onun süresi ise iki yÕldÕr ( 73:9-12. 71’i doktordur. Bunlar arasÕnda cimnasti÷in ayrÕ bir yeri vardÕr. Akademi e÷itim-ö÷retim ve bilimsel araútÕrma konularÕnda bu kurumlara destek vermektedir. Bu okullarda ö÷rencilere beden e÷itimi dersleri ile fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ yapÕlmaktadÕr. Orta ö÷renim mezunu ö÷rencilerin %70’i EMH normlarÕnÕ yerine getirmiútir. 4-Beden e÷itimi ö÷retmenlerinin ve antrenörlerinin uzmanlÕklarÕnÕ attÕrmak. 2000’li yÕllarÕn baúlarÕna gelindi÷inde 15 binden fazla beden e÷itimi ö÷retmeni hazÕrlamÕútÕr. Kolejlerin beden e÷itimi sistemi içinde özel bir yeri vardÕr. yüksek lisans e÷itimi de verilmektedir.

branúlar ve madalyalar (50:288. Savkina V. Yakuúa V. 45:6. Riskal A. ùabanova L. Konovalov Atletizm 1 2 1960 Roma Olimpiyat OyunlarÕ (øtalya) Y. Memmedbeyov Serbest Güreú 1 2 1956 Melbourne Olimpiyat OyunlarÕ (Avustralya) Y. Minayev Serbest Güreú Su Topu Su Topu Voleybol M. Konovalov Y. Kuznetsov ø. Pereverzev Q.Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. Saltsin Atletizm Su Topu 1 1 2 2 1964 Tokyo Olimpiyat OyunlarÕ (Japonya) A. øbrahimov Z. Kryuçkin A. Pentatlon 1 1 1 1 1 3 3 3 2 1 1968 Mexico City Olimpiyat OyunlarÕ (Meksika) ø. Kornelyuk Voleybol Atletizm 1 1 1 2 1976 Montreal Olimpiyat OyunlarÕ ( Kanada) ø. Riskal V. ùubina Voleybol Hentbol Hentbol 1 1 1 2 1 1 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ (SSCB) L.48) SPORCU BRANù AltÕn MADALYA Gümüú Bronz SIRA 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ (Finlandiya) R. Bortkeviç N. Lantratova Voleybol Voleybol 1 1 1 1 1972 Münih Olimpiyat OyunlarÕ(BatÕ Almanya) ø. 3:27. ùvÕnqanova Hentbol Kürek Kürek Kürek Kürek Çim Hokeyi 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 3 1988 Seoul Olimpiyat OyunlarÕ (Güney Kore) ø.Lukyanov T. Riskal R. Memmedov B. Koretski Eskrim Eskrim 1 1 1 1 149 . Riskal V.

Quseva Futbol Kürek Kürek Hentbol 1 1 1 1 1 2 3 3 1992 Barselona Olimpiyat OyunlarÕ (øspanya) N. Mefteheddinova ø. Rahimov S. Aúumova A. Memmedli R. Mansurov Z.36.62. Miraliyev TOPLAM Judo GR Güreú GR Güreú Boks S. Bayramov V. ømranov K. Memmedov F. Hüseynov V. Panamaryov A. Yakuúa E. branúlar ve madalyalar (devam) ø.48. Abdullayev Z.Güreú S. Elekberov S. Güreú AtÕcÕlÕk Boks 1 1 1 34 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ (Yunanistan) F. Belinki Judo Jimnastik TOPLAM 1 1 12 12 1 7 1 1 Tablo – 6: Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕ olimpiyat madalyalarÕ ve ülke sÕralamalarÕ (72:167. 56:64).Güreú Judo 4 3 1 1 1 1 1 1 1 9 1 1 1 1 1 48 39 150 .47. Gayzumov M. Güreú 1 2000 Sidney Olimpiyat OyunlarÕ (Avustralya) N. Stadnik M. 107:11.24. 108:10. Mefteheddinova V. Aslanov GR Güreú AtÕcÕlÕk AtÕcÕlÕk Boks Boks 2008 Pekin Olimpiyat OyunlarÕ (Çin) E.Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. Abdullayev S.17. Lukyanov V. SPORCU BRANù AltÕn MADALYA Gümüú Bronz ÜLKE SIRALAMASI 61 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ (USA) N.48.

Tablo – 7: Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. Akademi’nin tarihinde ülkede meydana gelmiú büyük sosyo-ekonomik de÷iúiklikler önemli bir yere sahip 151 . 6.3. yapÕlan bilimsel araútÕrmalar ve Akademi’nin ö÷renci ve mezunlarÕnÕn ulusal ve uluslararasÕ spor yarÕúmalarÕnda elde ettikleri baúarÕlar vb. branúlar ve sporcu sayÕlarÕ (5:263). konulara Sovyet dönemi ve ba÷ÕmsÕzlÕk dönemi olmak üzere iki alt baúlÕk halinde de÷inilmiútir. Akademi’nin tarihi geliúim süreci içinde geçirmiú oldu÷u evreler. Branúlar Atletizm Güreú Judo Boks Halter Eskrim Su sporlarÕ AtÕcÕlÕk Ritmik Cimnastik Taekwondo Binicilik Toplam 1996 4 8 2 2 2 1 2 2 23 2000 4 9 4 5 4 3 2 31 2004 5 8 3 9 5 1 2 2 1 2 38 2008 2 16 6 2 5 2 1 7 1 1 43 6.1. e÷itim verdi÷i anabilim dallarÕ ve yetiútirdi÷i spor bilimcilerinin sayÕlarÕ. baúta Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi olmak üzere. Sovyet Döneminde Spor Bilimleri Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor ile ilgili yüksekö÷renim veren kuruluú Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’dir. di÷er yüksek ö÷renim kurumlarÕ da araútÕrÕlmÕútÕr. Azerbaycan’da Spor Bilimleri AraútÕrmanÕn üçüncü ana baúlÕ÷Õ altÕnda Azerbaycan’da spor bilimleri incelenmiútir. Spor bilimcileri yetiútiren ve spor bilimleri üzerine çalÕúma yapan.3.

spor yöneticileri ve fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ hazÕrlamak úeklinde belirlenmiútir. AynÕ dönemde bütün Sovyet cumhuriyetlerinde beden e÷itimi ve sporu yönetmek için devlet merkezleri. ùubelerin yönetimi e÷itim bölümü tarafÕndan gerçekleútirilmiú ve üç yÕl devam etmiútir. Kafkasya’nÕn ilk Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmuútur. Ekonomide ve kültürde ortaya çÕkan önemli de÷iúiklikler beden e÷itimi ve sporun geliúmesine büyük etkisi olmuú. 152 . ølk yÕllar Enstitü’de fakülteler yerine úubeler bulunmuútur. Bu müzakerelere uygun olarak Kafkasya Beden E÷itimi Enstitüsü’nün kurulmasÕ hakkÕndaki karar kabul edilmiútir. beden e÷itimi ö÷retmenleri. 8 KasÕm 1930 yÕlÕnda Enstitü’nün açÕlÕúÕ yapÕlmÕú ve tüzü÷ü onaylanmÕútÕr. bu tedbirler beden e÷itimi uzmanlarÕna olan ihtiyacÕ karúÕlayamamÕútÕr. Ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn sorunlarÕnÕn en baúÕnda kadro yetersizli÷i gelmiútir. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕnÕn kuruluú aúamasÕnda beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕnda çalÕúan kiúilerin e÷itim seviyesi oldukça düúük seviyede kalmÕútÕr. bu alandaki kadrolarÕn hazÕrlanmasÕ ile ilgili eksiklikler gösterilmiútir. Bu tüzükte Enstitü’nün baúlÕca vazifesi. Böylelikle. Yüksek Beden E÷itimi ùuralarÕ oluúturulmuútur.olmuútur. Ülkede beden e÷itimi ve spor kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ kurslar yolu ile ve yetenekli gençlerin Moskova ve St. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmesi ile gerçekleútirilmiútir. Fakat. Kafkasya Merkezi øcra Komitesi’nin 19 A÷ustos 1929 yÕlÕnda “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ ve mevcut durumu hakkÕnda” ve 24 Ekim 1930 yÕlÕnda Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ hakkÕnda” yapmÕú olduklarÕ toplantÕlarÕn sonucunda. Azerbaycan’da beden e÷itimi ö÷retmenlerinin yetersiz oldu÷u bildirilmiútir. Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK)’nin 23 KasÕm 1929 yÕlÕnda “Sovyet beden e÷itimi harekatÕnda devlet yönetimi hakkÕnda” yaptÕ÷Õ müzakerelerin sonucunda. beden e÷itiminin baúarÕsÕ iúaret edilerek. özel olarak Yüksek Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmuútur. antrenörler. Kafkasya Merkezi øcra Komitesi “ Yüksekö÷retim yapan beden e÷itimi kurumu ihtiyacÕnÕn karúÕlanmasÕ ve yüksek dereceli beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ” için Kafkasya’nÕn üretim merkezi olan Bakü’de Kafkasya Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmasÕ” hakkÕnda kararÕ kabul etmiútir.

Enstitü’nün faaliyetlerinin yeniden yapÕlandÕrÕlmasÕ ve geliútirilmesi kapsamÕnda.Enstitü’nün ilk e÷itim-ö÷retim yÕlÕndaki anabilim dallarÕ ve úubeler úunlardÕr: 1. 21’i Rus ve 9 kiúi de di÷er milletlerden olmuútur. ølk yÕllarda yaúanan maddi zorluklarla birlikte.Sosyal Bilimler Anabilim DalÕ 4. øki katlÕ binada toplam on sÕnÕf ve spor salonu olarak kullanÕlan bir sÕnÕf daha bulunmaktadÕr. Enstitü’nün kütüphanesi. Bu bina Enstitü için yeterli gelmemiútir. 39 kiúi diploma almÕútÕr ( 33 erkek. fiziki yetersizlikler yüzünden sorunlar yaúamÕútÕr. 1931-32 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnÕn I. yarÕsÕnda Enstitü’ye. rektörün kararÕ ile 19 Ocak 1932 yÕlÕnda e÷itim süresi 3 yÕldan 4 yÕla çÕkarÕlmÕútÕr (25:9-11). 3’ü Gürcü.Askeri Bilimler Anabilim DalÕ 2. müze. özellikle üniversitelerde yeni açÕlan beden e÷itimi anabilim dallarÕnda olmak üzere Bakü’deki e÷itim kurumlarÕnda çalÕúmaya 153 .Beden E÷itimi Metodolojisi ve UygulamasÕ Anabilim DalÕ 10. 4 spor salonu. ølk mezunlarÕn 29’u Bakü’de kalmÕú. 6 toplantÕ salonu.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9. idari kÕsÕm ve di÷er teçhizatlarla donatÕlmÕútÕr. 6 kÕz). ambulans ve ana binanÕn yanÕnda açÕk spor sahasÕ yapÕlmÕútÕr. Enstitü yavaú yavaú gerekli olan laboratuarlar. e÷itim plan ve programlarÕnÕn olmamasÕ da ciddi problemler yaratmÕútÕr.Kimya Anabilim DalÕ 6.Fizik ve Matematik Anabilim DalÕ 8. yemekhanesi ve 120 yatak kapasiteli yurdu bulunmaktadÕr.ønsan Morfolojisi Anabilim DalÕ 3. Enstitü’de e÷itim Rus dilinde yapÕlmÕútÕr. Mezun olanlardan 6’sÕ Azeri.Biyoloji Anabilim DalÕ 5.Sa÷lÕk Anabilim DalÕ 7. 10 çalÕúma odasÕ.Bilimsel AraútÕrma ùubesi Günümüzdeki Azerbaycan Devlet Filarmoni binasÕnda ilk açÕlÕúÕnÕ gerçekleútiren Enstitü. Enstitü 1933 yÕlÕnda ilk mezunlarÕnÕ vermiútir.Beden E÷itimi Tarihi Anabilim DalÕ 11.

Enstitü yavaú yavaú ülkenin spor teúkilatlarÕ arasÕnda popülerli÷ini arttÕrmÕú ve beden e÷itimi sahasÕnda önemli bir e÷itim kurumu haline gelmiútir. beden e÷itimi ve sporun sanayi kuruluúlarÕ. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenlerinin. tarÕm iúletmeleri. Bundan dolayÕ. fakat komsomol (genç komünistler birli÷i teúkilatÕ) ve sendikalarda iú tecrübesi olan yerli komünistler Beden E÷itimi Enstitüsü’ne alÕnmÕúlardÕr. Bu dönemde Gürcistan ve Ermenistan’da da Beden E÷itimi Enstitüleri’nin kurulmasÕyla birlikte Kafkasya Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nün adÕ. On yÕllÕk sürede 351 yüksek e÷itimli spor uzmanÕ hazÕrlanmÕútÕr. Enstitü’de ilk maaúlÕ kiúiler çalÕúmaya baúlamÕúlardÕr. 1940 yÕlÕna gelindi÷inde onuncu yÕlÕnÕ tamamlayan Enstitü. ülkede kitlesel spor yarÕúmalarÕnÕn. bayramlarÕnÕn ve spartakiadalarÕn yapÕlmasÕnda. Bu ba÷lamda Enstitü’nün ilk yÕllarÕndaki faaliyetlerini yakÕndan takip etmiútir. 1935 yÕlÕnda Enstitü’nün beúinci yÕlÕnÕ doldurmasÕ ile birlikte. 1933-34 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda Enstitü’nün Azerbaycan úubesi açÕlmÕútÕr. Fakat. bütün zorluklara ra÷men yüksek e÷itimli uzmanlarÕn hazÕrlanmasÕnda önemli baúarÕlar elde etmiútir. Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Onursal FermanÕ”na layÕk görülmüútür. gençlerin e÷itim seviyesinin düúük olmasÕ.baúlamÕúlardÕr (5:259). yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanlarÕ hazÕrlamasÕndan dolayÕ. e÷itim kurumlarÕ gibi daha birçok kurumda uygulanmasÕnda büyük hizmetleri olmuútur. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü olarak de÷iútirilmiú ve Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’ne ba÷lanmÕútÕr. Azerbaycan Hükümeti beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕna çok önem vermiútir. onlara verilen görevleri her zaman verimli bir úekilde yapmalarÕna engel olmuútur. 21 Temmuz 1936 yÕlÕnda SSCB Halk BaúkanlÕ÷Õ’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuú ve bu komite ülkede beden e÷itimi ve sporun yönetimini üstlenmiútir. iúçi ve köylüler arasÕndan spor altyapÕsÕ olmayan. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenleri her 154 . 1930’lu yÕllarda Moskova’da KÕzÕl Meydan’da yapÕlan spor gösterilerine. ö÷rencilerin milli ve sosyal durumunun radikal bir úekilde de÷iúmesi. Enstitü’nün ilk yÕllarÕnda üst sÕnÕf ö÷rencileri aynÕ zamanda ö÷retmenlikte yapmÕúlardÕr. AynÕ yÕlda Enstitü’de 265 kiúi e÷itim almÕútÕr. 1936 yÕlÕnda Enstitü’de çocuk spor kulübü ve spor hazÕrlÕk grubu açÕlmÕútÕr. Bu zamanda beden e÷itimi ve sporda devlet deste÷i kaçÕnÕlmaz olmuútur.

tekrar Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Onursal FermanÕ”na layÕk görülmüútür. Bu yÕllarÕn mezunlarÕ arasÕnda birçok ünlü sporcu bulunmaktadÕr. 15 Ocak 1944 tarihinde “Sporun geliúmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” aldÕ÷Õ kararlardan sonra en iyi beden e÷itimi ve spor uzmanlarÕnÕn cepheye gönderilmesi. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenlerinin bir kÕsmÕ da cephe arkasÕnda faaliyetlerini sürdürmüú ve hastanelerde yaralÕ askerleri tedavi etmiúlerdir. 155 . Enstitü. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmiúlerdir. Dünya SavaúÕ’nÕn baúlamasÕ beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinde önemli de÷iúikliklere neden olmuútur. Enstitü’nün birçok ö÷renci. Ülkenin spor teúkilatlarÕ 1942 yÕlÕnda vatanÕn daha iyi savunulabilmesi için çok sayÕda kiúiye yakÕn dövüú teknikleri. Her yÕl birçok Azeri sporcu Moskova ve St. Bundan dolayÕ Azerbaycan Hükümeti 1943 yÕlÕnÕn Temmuz ayÕnda aldÕ÷Õ kararla. SavaúÕn a÷Õr yÕllarÕnda Azerbaycan Hükümeti Enstitü’ye ayrÕ bir önem göstermiútir. SavaúÕn ilk günlerinde Enstitü’nün bütün ö÷renci ve ö÷retmenleri askeri idarenin emri ile ülkenin birçok yerinde insanlarÕ savaúa hazÕrlamÕúlardÕr. Enstitü’yü aynÕ isimle tekrar kurmuútur.zaman katÕlmÕúlardÕr. SSCB Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’nin 25 Temmuz 1941 tarihinde “Spor teúkilatlarÕnÕn halkÕn askeri hazÕrlÕ÷Õ ile ilgili”. Spor yoluyla elde edilen fiziksel beceri ve yetenekler savaú yÕllarÕnda birçok kiúi tarafÕndan baúarÕyla kullanÕlmÕútÕr. 1943 yÕlÕnda ülkenin spor hayatÕnda büyük bir dönüúüm yaúanmÕútÕr. yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanlarÕ hazÕrlamasÕndan dolayÕ. SSCB’nin bütün spor teúkilatlarÕnda sporun zayÕflamasÕna neden olmuútur. Sporda bir canlanma görülse de sportif kadrolarÕn hazÕrlanmasÕnda birtakÕm eksiklikler meydana gelmiútir. 1940 yÕlÕnda Enstitü’nün onuncu yÕlÕnÕ doldurmasÕ ile birlikte. ö÷retmeni ve mezununu savaú yÕllarÕnda göstermiú olduklarÕ üstün çabalardan ötürü ödüllendirmiútir. Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin bir fakültesi olarak e÷itim hayatÕna devam etmiútir. Enstitü’nün yetiútirmiú oldu÷u kiúiler savaúta eúsiz bir kahramanlÕk göstermiúlerdir. SavaúÕn baúlangÕcÕnda enstitüden 314 kiúi cepheye gitmiútir. ülkedeki ö÷retmen kadrolarÕndan daha verimli istifade edilmesi için 11 KasÕm 1941 yÕlÕnda Beden E÷itimi Enstitüsü ile Azerbaycan Devlet Üniversitesi birleútirilmiútir. II. Enstitü’de e÷itim gören ö÷rencilerin sayÕsÕnÕn önemli ölçüde düúmesinden dolayÕ. 1943 yÕlÕnda Hükümet. süngü ile savaúma ve yüzmeyi ö÷retmeye baúlamÕútÕr.

Atletizm Anabilim DalÕ 11. beden e÷itimi ve halk e÷itimi teúkilatlarÕnÕn birlikte çalÕúmasÕ neticesinde de ö÷renciler arasÕnda askeri-bedensel hazÕrlÕk oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr. Komite’nin kararÕna göre “ 156 . sÕnÕf dÕúÕ askeri-spor oyunlarÕ gibi derslerin en iyi úekilde geçirilmesi için 2300 beden e÷itimi ö÷retmeni seferber edilmiútir. Komsomol. Bu yÕllarda eski spor okullarÕnÕn yenilenmesine ve yenilerinin inúa edilmesine de büyük önem verilmiútir. ortaö÷retim ve yüksekokullardaki ö÷rencilerin askeri-bedensel hazÕrlÕ÷a dahil edilmesi” kararÕ ö÷rencilerin askeri-bedensel e÷itim iúinin daha iyi hale getirilmesinde önemli rol oynamÕútÕr.Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim DalÕ 10.Diller Anabilim DalÕ 3. Fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ Sovyet askerlerinin sa÷lÕ÷ÕnÕn korunmasÕna yöneltilmiútir.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9.Beden E÷itimi Tarihi Anabilim DalÕ 8.Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ 4.1943-1944 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda Ensitü’de aúa÷Õdaki anabilim dallarÕ bulunmaktadÕr: 1. 25 Haziran 1941 yÕlÕnda SSCB Spor Komitesi bütün hastanelerde fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕnÕn hayata geçirilmesini istemiú.Yüzme Anabilim DalÕ 1942-1944 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕnda e÷itim planlarÕnda uygulanan askeribedensel hazÕrlÕk.Kimya Anabilim DalÕ 6.Cimnastik Anabilim DalÕ 12. SSCB Hükümeti’nin 1942 yÕlÕnÕn Ekim ayÕnda “ilkö÷retim.Dövüú SanatlarÕ ve Eskrim Anabilim DalÕ 13.Marksizm-Leninizm EsaslarÕ Anabilim DalÕ 2. bunun içinde sporun içinde olan kiúiler arasÕndan uzmanlar hazÕrlanmasÕnÕ teklif etmiútir.Anatomi Anabilim DalÕ 5.Beden E÷itimi Teorisi Anabilim DalÕ 7.

hekimler. profesörler. laboratuarlar ve yatakhaneler yeterli araç ve gerece sahip de÷illerdir. AyrÕca cephede savaúan birçok Enstitü ö÷rencisi. Bu kararla Azerbaycan’Õn birçok úehrinde savaúÕn ilk yÕllarÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon kurslarÕ faaliyet göstermeye baúlamÕútÕr. E÷itim sÕnÕflarÕ. Azerbaycan Spor Komitesi 29 Ocak 1942 yÕlÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon bilim úurasÕnÕn kurulmasÕnÕ onaylamÕútÕr. mezunu ve ö÷retmeni büyük baúarÕlar elde etmiú. øyileúmekte olan askerlerle meúgul olmak için. Enstitü’de mevcut olan bu eksikliklere ra÷men. Bu yÕllarda Enstitü’de maddi ve teknik açÕdan ciddi eksiklikler ortaya çÕkmÕútÕr. Enstitü’nün e÷itim kadrosu sayesinde yüksek e÷itimli kadrolarÕn hazÕrlÕk planÕ hayata geçirilmiútir. ùuraya 15 ünlü tÕp ve beden e÷itimi uzmanÕ. Dünya SavaúÕ’nÕn bitmesi ile birlikte her yerde beden e÷itimi ve spor canlanmaya baúlamÕútÕr. II. Spor teúkilatlarÕ di÷er teúkilatlarla birlikte beden e÷itimi ve sporun geliúimi ve yeniden yapÕlanmasÕ için çalÕúmalar sürdürmüúlerdir. AynÕ yÕlÕn Temmuz ayÕnda ùura. Hastanelerde çalÕúmak için sporun içinde olan kiúiler arasÕndan (baúta kadÕnlardan) olmak üzere fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ yetiútirilmesi için kurslar ve seminerler yapÕlmalÕdÕr. sa÷lÕk ve KÕzÕl Ordu’nun tedavi merkezlerinin bulundu÷u di÷er sa÷lÕk kuruluúlarÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon biriminin kurulmasÕ gerekmektedir. hastane ve tedavi merkezlerinde gerekli olan spor malzemeleri temin edilmelidir”. ülkede fizik tedavi ve rehabilitasyon ile ilgili ilk seminerini yapmÕútÕr. Savaútan sonraki ilk yÕlda Enstitü’nün birçok ö÷renci ve ö÷retmeni Enstitü’ye geri dönmüúlerdir. Bu kurslarÕn mezunlarÕ ülkedeki hastanelere gönderilmiúlerdir. Savaú yÕllarÕnda Enstitü’nün birçok ö÷renci ve ö÷retmeni SSCB çapÕnda düzenlenen spor müsabakalarÕnda baúarÕlar elde etmiúlerdir. beden e÷itimi uzmanlarÕ üye olarak seçilmiúlerdir.Hastanelerde. gönüllü spor cemiyetleri ve spor kulüpleri faaliyetlerine yeniden baúlamÕúlardÕr. Daha sonra bu seminerler Bakü’de düzenli olarak yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. baúarÕlarÕnÕn neticesinde de ödüllendirilmiúlerdir. Ülkede spor uzmanlarÕnÕn 157 . birçok Azeri beden e÷itimci de cepheden geri dönememiútir. beden e÷itimi ve spor komiteleri. Seminerde uzmanlar tecrübe paylaúÕmÕnda bulunmuúlardÕr. Fakat. Savaútan kÕsa bir zaman sonra.

Beden E÷itimi Tarihi ve Yönetimi Anabilim DalÕ 7.Pedagoji. Birçok spor bilimci SSCB çapÕndaki ve uluslararasÕ ölçekteki bilimsel konferans ve sempozyumlara katÕlmÕúlardÕr.SSCB Komünist Partisi Tarihi Anabilim DalÕ 2. 1946 yÕlÕnda Enstitü’de spor kulübü kurulmuú ve ülke çapÕnda çeúitli spor branúlarÕnda faaliyetlere baúlamÕútÕr. Bilimsel araútÕrmalarÕn içinde birçok ö÷rencide yer almÕútÕr. bilimsel araútÕrma ve makale yayÕnlanmÕútÕr. 1950-1951 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda 17 kiúi mezun edilmiútir.Atletizm Anabilim DalÕ 158 . Beden e÷itiminin güncel problemleri ve sporda yüksek baúarÕlarÕn kazanÕlmasÕ ile ilgili bilimsel çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr.Cimnastik Anabilim DalÕ 10. Psikoloji ve Diller Anabilim DalÕ 4. Enstitü’nün kuruluúunun 21.Anatomi Anabilim DalÕ 8.Beden E÷itimi Teorisi Anabilim DalÕ 5. 1967 yÕlÕnda Enstitü’de yeni e÷itim ve spor fakülteleri kurulmuútur.Marksizm-Leninizm Felsefesi ve Bilimsel Komünizm Anabilim DalÕ 3. 1000’den fazla kitap. AyrÕca Enstitü’deki spor bilimciler ülkenin çeúitli branúlarÕndaki milli takÕmlara danÕúmanlÕk yapmÕúlardÕr.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9.Spor OyunlarÕ Anabilim DalÕ 11. uzmanlÕklarÕnÕn artÕrÕlmasÕ için bütün parti ve spor teúkilatlarÕ birlikte çalÕúmÕúlardÕr. yÕlÕnda mezun sayÕsÕ 750’ye ulaúmÕútÕr. 1971-1972 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda Enstitü’de aúa÷Õdaki anabilim dallarÕ bulunmaktadÕr: 1. AynÕ yÕllarda Enstitü’de bilimsel çalÕúmalarÕn seviyesi de yükselmiútir. AynÕ zamanda anabilim dallarÕnda 60 ö÷retim elemanÕ çalÕúmaktadÕr.Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim DalÕ 6. 1948-1949 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕndaki anabilim dalÕ baúkanlarÕndan sadece bir tanesi doçent. altÕsÕ emektar spor ustasÕ ve dokuzu SSCB spor ustasÕdÕr. Bu dönemde en önemli konularÕn baúÕnda akademik kadronun yeterli düzeyde olmamasÕ gelmiútir. beúi doktor.yetiútirilmesi. Ö÷rencilerin ço÷u SSCB ve Azerbaycan’da yapÕlan bilimsel konferansa katÕlmÕú ve yaptÕklarÕ araútÕrmalarÕ sunmuúlardÕr.

Anabilim dallarÕnÕn sayÕsÕ 19’a ulaúmÕútÕr. Bu kiúiler Azerbaycan Hükümeti tarafÕndan ödüllendirilmiútir.12.Futbol Anabilim DalÕ 15. Enstitü’de bulunan anabilim dallarÕ 4 gruba ayrÕlmÕútÕr: 1.Teorik-Pedagoji Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Beden E÷itimi Teorisi ve Metodolojisi Anabilim DalÕ b-) Beden E÷itimi Tarihi ve Yönetimi Anabilim DalÕ c-) Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ d-) Rusça Anabilim DalÕ e-) Diller Anabilim DalÕ f-) Yüksek Matematik ve Muhasebe Anabilim DalÕ 2-Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕ a-) Cimnastik ve Akrobasi Anabilim DalÕ b-) Güreú ve Metodolojisi Anabilim DalÕ c-) Basketbol ve Hentbol Anabilim DalÕ d-) Voleybol ve Tenis Anabilim DalÕ e-) Boks ve Halter Anabilim DalÕ f-) UygulamalÕ Spor BranúlarÕ Anabilim DalÕ g-) Atletizm Anabilim DalÕ h-) Futbol Anabilim DalÕ Õ-) Yüzme Anabilim DalÕ 159 .Güreú Anabilim DalÕ Enstitü’de birçok ö÷retim elemanÕ 50 yÕl boyunca çalÕúmÕútÕr. açÕk ö÷retime de 100 ö÷renci kabul edilmiútir. 1972 yÕlÕnda Enstitü’nün yeni binasÕna taúÕnmasÕ ile birlikte örgün e÷itime 350.Halter ve Boks Anabilim DalÕ 14.Yüzme Anabilim DalÕ 16.UygulamalÕ Sporlar Anabilim DalÕ 13.

Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Spor Bilimleri Azerbaycan ile Ermenistan arasÕnda ortaya çÕkan Karaba÷ savaúÕnda enstitünün birçok ö÷rencisi savaúa gönderilmiúlerdir.3. A÷dam ve di÷er bölgelerdeki okullara beden e÷itimi ö÷retmeni olarak gönderilmiúlerdir. Dr.3. Rektörlü÷ün teúebbüsü ile 1990-1992 yÕllarÕnda bir grup ö÷renci üç aylÕ÷Õna HocalÕ. Akademi Marmara Üniversitesi ö÷rencileri ile sportif iliúkiler kurmuú ve bu iliúkiler günden güne geniúlemiútir. Fakat. Ermenilere karúÕ baúarÕlÕ bir úekilde mücadele eden iki Enstitü mezununa “Azerbaycan Milli KahramanÕ” ünvanÕ verilmiútir. Daha sonra Bilim ùurasÕ’nÕn kararÕ ile 1994 yÕlÕnda IOC BaúkanÕ Juan Antonio Samaranch’a.TÕbbi-Biyoloji Anabilim DallarÕ a-) Fizyoloji Anabilim DalÕ b-) Anatomi Anabilim DalÕ c-) Spor Hijyeni ve TÕbbÕ Anabilim DalÕ 4. Ahmet Hamdi Turgut’a vermiútir. Enver Çoudri’ye ve EABA BaúkanÕ Emil Jeçev’e. Spor OyunlarÕ SarayÕ’nda Haydar Aliyev spor camiasÕ ile bir araya gelmiú. ùuúa. Savaútan dolayÕ göç eden halka enstitülü ö÷renciler destek olmuú ve onlarÕn tedavileri ile ilgilenmiúlerdir. 1995 yÕllarÕnda AIBA BaúkanÕ Prof.2. Dr. devlet ve sivil kuruluúlarÕndan birçok üst düzey yönetici ve bilim adamÕ ziyaret etmiútir. Jacques Rogge’a fahri doktora ünvanÕ verilmiútir 160 . 33 Enstitü mezunu úehit olmuútur.Sosyal Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Sosyal-Siyasi Bilimler Anabilim DalÕ b-) Genel Beúeri Bilimler Anabilim DalÕ 6. baúarÕlÕ sporcularÕ de÷iúik ödüllerle mükafatlandÕrmÕútÕr. 2000 yÕlÕnda da IOC BaúkanÕ Dr. 1994 yÕlÕndan itibaren enstitüyü uluslararasÕ spor teúkilatlarÕndan. Enstitü ilk fahri doktora ünvanÕnÕ Marmara Üniversitesi’nden Prof. Ülkede siyasi istikrarÕn 2 Mart 1995 yÕlÕnda yeniden sa÷lanmasÕ ile birlikte.

dolayÕsÕyla Azerbaycan’da vuku bulan içtimai. 6’sÕ uluslararasÕ hakem. ö÷rencilerin sayÕsÕ artmÕú. Azerbaycan’da 2000’li yÕllara do÷ru bilimsel yayÕnlarda bir düúüú görülmektedir. siyasi ve sosyal olaylarÕn oldu÷u söylenmektedir. 38’i spor ustasÕ.28-34). 13’ü fahri spor ustasÕ. 6’sÕ uluslararasÕ dereceli usta. 84’ü doktordur. Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕnda çalÕúan ö÷retim elemanlarÕnÕn 23’ü emektar antrenör. de÷iúik ülkelerde ö÷retim üyeli÷i yapmÕú ve birçok spor uzmanÕ da yabancÕ ülkelerden davet almÕú ve onlarÕn de÷iúik branúlarda milli takÕmlarÕnÕ çalÕútÕrmÕúlardÕr. 12. 2006 yÕlÕna gelindi÷inde ise akademide ö÷renim gören ö÷renci sayÕsÕ 2500’ü geçmiútir. Bu düúüúün spor bilimlerini de etkiledi÷ini söyleyebiliriz. Örne÷in. Bunlardan 14’ü doçent/profesör. Bu düúüúün sebebi ise geçen asrÕn 80’li yÕllarÕnÕn ortalarÕndan itibaren Sovyetler Birli÷i’nde.edu. 33’ü ülke dereceli hakem. Akademi’de Doktora ve Bilim ùurasÕ ve Askeri Anabilim DalÕ açÕlmasÕ planlanmÕútÕr (www. en önemlisi e÷itim seviyesi yükselmiútir.05. Akademi 2000’li yÕllara gelindi÷inde.03. Ö÷retim elemanÕ sayÕsÕ da 311’e ulaúmÕútÕr (74:31). Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 23. Burada 2500’e yakÕn kÕz ve erkek e÷itim almaktadÕr. Bununla birlikte. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü. 161 . beden e÷itimi ve spor sahasÕnda önemli bir bilim ve e÷itim merkezi olmuútur.mekteb. 1981 yÕlÕnda 552 yayÕn yapÕlÕrken bu oran 2000 yÕlÕnda 183’e düúmüútür (62:622. spor ve bilimsel çalÕúmalarÕ 230 kiúilik bir akademik kadro ile yürütülmektedir (25:11-24. Spor bilimciler birçok uluslararasÕ spor bilimleri kongrelerine katÕlmÕú.az.624).2009). Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’ne dönüútürülmüútür.Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕyla birlikte Enstitü’nün maddi ve teknik alt yapÕsÕ güçlenmiú.1999 tarihinde aldÕ÷Õ bir karar ile. 7’si emektar azimli sporcu’dur (25:24). Ö÷rencilerin e÷itim.

Azerbaycan’da ilk defa bilimsel anlamda testlerin yapÕldÕ÷Õ. Niftullayev. Savkina. Ö÷retim elemanlarÕ 2000’den fazla ders kitabÕ. ølgar Mamedov. Belenkiy. bilimsel araútÕrma ve makale yazmÕúlardÕr.edu. Buradaki spor bilimcilerin dünyadaki spor bilimlerinin geliúimini takip etmeye imkanlarÕ yoktur. Ponomaryov. N. üç kez Dünya ùampiyonu ve Avrupa ùampiyonu M. Azerbaycan’da spor bilimcilerin bilgi düzeyi göreceli bir kavramdÕr.12. maçlarÕn analizlerinin yapÕlmasÕ ve bu analizlere göre de antrenmanlarÕn plandÕ÷Õ bir yapÕ içinde çalÕúÕyoruz. Son yÕllarda Akademi’de genç spor bilimcilerin 162 . L. Allahverdiyev. Akademi’nin birçok mezunu baúarÕlÕ bir beden e÷itimi ö÷retmeni.az. Lyudmila ùubina. A.2009). Paúayev. Burada spor bilimcilerin yeteri derecede ekonomik özgürlü÷ü bulunmamaktadÕr. Burada bulundu÷um süre içinde spor bilimleri ile ilgili hiçbir bilimsel makale. R. antrenör.mekteb. Bundan dolayÕ bilimsel çalÕúmalara da yeterince zaman ayÕramamaktadÕrlar. Hem ulusal hem de uluslararasÕ ölçekteki birçok spor bilimleri kongrelerine katÕlmaktadÕrlar. Haciyev. Akademi 70 yÕl zarfÕnda 16 binden fazla spor uzmanÕ hazÕrlamÕútÕr (www. Bunlardan. A. T. Dünya ve Avrupa ùampiyonlarÕ Kh. R. spor yöneticisi ve spor bilimcisi olmuúlardÕr. øsayev. S.M Ak (2008. Hüseynov. V. dört defa Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan. ikisinde altÕn ikisinde de gümüú alan ünlü voleybolcu ønna Riskal. sözlü görüúme)’a göre. Akademi’nin ö÷retim elemanÕ kadrosu beden e÷itimi ve sporun güncel problemleri ile ilgili çeúitli konularda bilimsel çalÕúmalar yapmaktadÕrlar. Huseynov. bildiri vb. bu testlerin sonucunda ortaya çÕkan bilimsel verileri kullanarak antrenman programlarÕ hazÕrlayan. Azerbaycan’daki spor bilimcilerin yeteri derecede bilimsel çalÕúma yaptÕ÷ÕnÕ sanmÕyorum. 05. Aliyev bazÕlarÕdÕr. Daha önce bu ölçekte bilimsel veriler kullanarak. kaynaklarla karúÕlaúmadÕm. olimpiyat úampiyonlarÕ Refiga ùabanova. øbrahimov. Akademi’nin birçok ö÷renci ve mezunu hem SSCB çapÕnda hem de uluslararasÕ spor müsabakalarÕnda baúarÕlar elde etmiúlerdir. çalÕúmalar yapÕldÕ÷ÕnÕ duymadÕm. B. Spor bilimlerinde arz talep eksikli÷i söz konusudur. ø. Sporun de÷iúik branúlarÕnda ülkenin milli takÕmlarÕna düzenli olarak bilimsel destek vermektedirler. Koretskiy.

36). Akademi’nin ö÷renci bilim kurulu üyeleri bilimsel araútÕrmalar yapmakta. ö÷renci ve tecrübe úubelerine de rehberlik etmekle birlikte. 1930 yÕlÕndan 2005 yÕlÕna kadar 20149 kiúi mezun olmuútur. Akademi’den. görev ve kararlarÕnÕn yerine getirilmesi sürecini de yönetmektedir (25:2428. yüksek lisans düzeyinde ise bilimsel araútÕrma ve e÷itim uygulamalarÕnÕ. federasyonlarda.sayÕsÕnda artÕú gözlenmektedir. E÷itim úubesi zamanÕn taleplerine uygun olarak teknolojik geliúmelerin takip edilmesi. Akademi’de. Akademi’nin bir grup ö÷rencisi bilimsel araútÕrmalarÕnÕ baúarÕlÕ bir úekilde sürdürmüú ve çeúitli bilimsel dereceler elde etmiúlerdir. Akademi’nin kuruldu÷u ilk günden itibaren faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu mezunlardan 9405’i ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda hazÕrlanmÕútÕr. BunlarÕn arasÕnda bayanlarÕn sayÕsÕ oldukça düúük seviyededir. bakanlÕklarÕn emir. ùube. Ö÷renci bilim kurulu üyelerinden yüksek lisans için gönderilenler tezlerini verdikten sonra akademiye ö÷retim elemanÕ olarak dönmüúlerdir.35. yeni e÷itim programlarÕn hazÕrlanmasÕ sürecini de yürütmektedir. bilim úuralarÕnda ve de÷iúik birçok spor teúkilatlarÕnda aktif olarak faaliyetlerde bulunmaktadÕrlar. ølk zamanlar küçük fakülte ve anabilim dallarÕnÕn yerlerini tutan úubelere rehberlik etmiú ve bu rehberlik günümüzde de devam etmektedir. e÷itim programlarÕnÕn yapÕlmasÕ ile ilgili çeúitli idare ve teúkilatlarÕn. bakanlÕk ve e÷itim kuruluúlarÕ ile iliúkilerin kurulmasÕ. ö÷renci úubesinde her ö÷rencinin úahsi iúlerinin yapÕlmasÕ ve ö÷rencilerin kayÕtlarÕnÕn alÕnmasÕ gibi konularla ilgilenmektedir. Akademi’nin ö÷retmen ve ö÷rencileri ülkenin her yerinde spor teúkilatlarÕnda çalÕúmaktadÕrlar. ùube. Azerbaycan ve Rusya çapÕnda düzenlenen ö÷renci spor bilimleri kongrelerinde sporun çeúitli branúlarÕnda birçok bildiri sunmaktadÕrlar. 1971 yÕlÕndan 2005 yÕlÕna kadar 907 163 . Ö÷retim elemanlarÕnÕn ço÷u hakemler kurulunda. Tecrübe (Uygulama) úubesi ise lisans düzeyinde e÷itim ve antrenörlük uygulamalarÕnÕ. E÷itim úubesi. 1930 yÕlÕndan 1970 yÕlÕna kadar 56 bayan beden e÷itimi uzmanÕ hazÕrlanÕrken. fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕnÕn ve ö÷rencilerinin klinik deneyimler kazanmasÕ sürecini yürütmektedir. gerek lisans gerekse yüksek lisans e÷itim programlarÕnÕn yapÕlmasÕ ile e÷itim úubesi ilgilenmektedir.

edu. 1 çok amaçlÕ kapalÕ spor salonu. Kütüphaneden 2920 ö÷renci. E Acalov (2008. 220 ö÷retim elemanÕ. 05. Örne÷in. Anabilim dallarÕnÕn sayÕsÕ 19’dur (www. spor bilimlerini de olumsuz etkilemektedir. kÕzlarÕnÕn sporla ilgilenmesini istememektedir. açÕk e÷itime ise 100 ö÷renci alÕnmaktadÕr.2009).bayan beden e÷itimci hazÕrlanmÕútÕr (6:16). 12. santranç salonu. 1 yüzme havuzu. Bütün bu olumlu çalÕúmalara ra÷men. sÕnÕfta. antrenörler yetiútirmek ve ülkenin spor alanÕndaki statüsünü yükseltmek için kendi maddi-teknolojik imkanlarÕnÕn geliútirilmesi ve bilimselpedagojik kadro potansiyelini yükseltmek için çalÕúmalarÕnÕ sürdürmektedir (www.12. 1 güreú salonu. sÕnÕfta ve 1 kiúi de yüksek lisans sÕnÕfÕnda bulunmuútur. Azerbaycan için yüksek e÷itimli beden e÷itimi ö÷retmenleri. 2 bilgisayar sÕnÕfÕ bulunmaktadÕr. 2 araútÕrma laboratuarÕ. Akademi’de 2000 yÕlÕnda 254 Türk ö÷renci de e÷itim almÕútÕr. dini inançlarÕn.mekteb. bu durumun oluúmasÕnda milli hususiyetlerin. 1 kütüphane. 34’ü IV. devletin e÷itime genel bütçeden çok az kaynak aktarmasÕ. Burada 1930 yÕlÕndan itibaren yayÕnlanan beden e÷itimi ve spor ile ilgili gazete ve dergiler bulunmaktadÕr. Aileler Akademi’nin kütüphanesi zengin bir kaynak envanterine sahiptir. ailenin spora karúÕ ilgisinin etkisi olmaktadÕr. Bunlardan 50’si hazÕrlÕkta. 1954-1955 yÕllarÕnda kütüphanede kitaplarÕn sayÕsÕ 28885 iken. Kütüphanede zengin bir gazete ve dergi envanteri vardÕr. voleybol ve hentbol sahalarÕ. Günümüzde Akademi’de Türkiye’den ö÷renci bulunmamaktadÕr (25:93. sÕnÕfta. Ama 100 tane bile kÕz yoktur. sÕnÕfta. 1 jimnastik salonu. 1999-2000 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕnda 200000 olmuútur. Akademi. binicilik parkuru. sporcular.05.95). 93’ü II. 28’i III. Akademide 2500 ö÷renci var. açÕk futbol. Günümüzde her yÕl örgün e÷itime 525. 48’i I.2009). Akademi’nin 1 stadyumu. 2008 yÕlÕ itibariyle 164 .edu. sözlü görüúme)’a göre.mekteb. 350 kiúi de di÷er çalÕúanlar istifade etmektedir.az.az.

Akademi’nin temel e÷itim-ö÷retim yapÕlarÕ olan Anabilim DallarÕ dört ana grupta toplanmÕútÕr: 1.TÕp-Biyoloji Anabilim DallarÕ a-) Genel Fizyoloji ve Spor Fizyolojisi Anabilim DalÕ b-) Spor Hekimli÷i ve Hijyenli÷i Anabilim DalÕ c-) Anatomi Anabilim DalÕ 165 . Bu düúük ücret.spor bilimleri alanÕnda uzman olan bir profesör 250 TL aylÕk para kazanmaktadÕr.Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕ a-) Voleybol ve Masa Tenisi Anabilim DalÕ b-) Jimnastik ve Akrobasi Anabilim DalÕ c-) Güreú Anabilim DalÕ d-) Boks ve Halter Anabilim DalÕ e-) Futbol Anabilim DalÕ f-) Atletizm Anabilim DalÕ g-) Basketbol ve Hentbol Anabilim DalÕ h-) UygulamalÕ Sporlar BranúlarÕ Anabilim DalÕ 2. hem bilimsel çalÕúmalarÕn yeterli düzeyde olmasÕnÕ olumsuz olarak etkilemekte.Teorik ve Pedagoji (Bilimleri) Anabilim DallarÕ a-) Beden E÷itimi Teorisi ve Metodolojisi Anabilim DalÕ b-) Beden E÷itimi Tarihi ve ødaresi Anabilim DalÕ c-) Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ d-) Yüksek Matematik ve Bilgisayar Teknolojisi Anabilim DalÕ e-) Diller Anabilim DalÕ 3. hem de spor bilimcilerini rüúvet gibi olumsuz tutumlara sürüklemektedir.

Sosyal Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Genel Beúeri Bilimler Anabilim DalÕ b-) Sosyal-Siyasi Bilimler Anabilim DalÕ (www.05. Azerice.06. Matematik. Bu gruptaki alanlara baúvuru yapanlar.2009).mekteb. FarklÕ gruplar. TGDK’nÕn yetenek sÕnavlarÕndan sonra yaptÕ÷Õ. yetenek sÕnavÕnda baúarÕlÕ olanlar Spor Akademisi úÕkkÕnÕ iúaretleyebilirler. Kimya. grupta yer almaktadÕr. Fizik.tqdk. farklÕ sÕnav içeriklerine sahiptirler.edu. 12.az.gov. Ö÷renci yerleútirme sÕnavlarÕnda alanlar 4 gruba ayrÕlmaktadÕr. Özel yetenek sÕnavlarÕ 4. Akademi’ye baúvuru yapmak isteyen ö÷renci adayÕ. 166 .az. Bu grupta özel yetenek gerektiren spor alanlarÕnÕn yanÕ sÕra. Azerbaycan Cumhuriyeti Ö÷renci Kabulü Devlet Komisyonu (TGDK)’nun merkezi sistemle yaptÕ÷Õ ö÷renci yerleútirme sÕnavlarÕndan önce özel yetenek sÕnavÕna girmesi gerekmektedir.2007). ö÷renci yerleútirme sÕnavÕna baúvuru sÕrasÕnda. tÕp. biyoloji ve kimya gibi alanlarda yer almaktadÕr. Biyoloji sÕnavlarÕna girmek zorundadÕrlar (www. 16.4. Yetenek sÕnavlarÕ da TGDK tarafÕndan merkezi bir sistemle yapÕlmaktadÕr.

SSCB’de sporun tüm temel politikalarÕnÕ devlet belirlemiútir. TARTIùMA ve SONUÇ Sovyetler Birli÷i’nde spor sosyalizmin bir parçasÕ. siyaset ve kültür ile iliúkili ve ideolojik bir olgu olarak geliúmiútir. bu yÕllarda insanlarÕn sa÷lÕklarÕnÕn korunmasÕnÕn ve emek veriminin arttÕrÕlmasÕnÕn önemli bir vasÕtasÕ olmasÕyla 167 . basketbol. kadÕnlarÕn eúitli÷inin.7. savunmanÕn. Her kurum kendi yapÕlanmasÕ içinde sportif faaliyetlerin uygulanmasÕndan sorumlu olmuútur. Özellikle So÷uk Savaú dönemine kadar.) geliúmesinde batÕlÕ ülkelerin petrol úirketlerinin yönetici ve çalÕúanlarÕnÕn önemli katkÕlarÕ olmuútur. ideolojinin devamÕnÕn ve halklarÕn barÕúÕnÕnÕn bir vasÕtasÕ olarak görülmüútür. uluslararasÕ tanÕnma ve prestijin vasÕtasÕ olarak görülmüútür. satranç vb. Devlet siyasetinin ya da rejimin propagandasÕ için baúarÕlÕ ve yetenekli sporcular sürekli desteklenmiútir. atletizm. Bu vesile ile birçok AzerbaycanlÕ bu yeni spor dallarÕnÕn kurallarÕnÕ ö÷renmiú ve zaman içerisinde de ülkede daha fazla yaygÕnlaúmasÕnÕ sa÷lamÕúlardÕr. Bu kiúiler kendi ülkelerinde oynadÕklarÕ spor branúlarÕnÕ Azerbaycan’da da devam ettirmiúlerdir. bir yüzme havuzu ve açÕk hava spor alanlarÕ inúa etmeyi zorunlu tutmuútur. sporlara da halk her zaman ilgi göstermiútir. Bunun yanÕnda ülke tarihinde çok eskilere dayanan güreú. emek verimlili÷inin. Sovyetler kentlerin içinde oluúan bütün yeni yerleúim birimlerine bir stadyum. Spor yapÕlmasÕ zorunlu bir faaliyet olmuútur. futbol. spor aracÕlÕ÷Õyla daha sa÷lÕklÕ bireyler yetiútirmek ve iúgücü verimini arttÕrmak hedeflenmiútir. bir kapalÕ spor salonu. Ekim ihtilali ile birlikte sosyalist kültür úekillenmeye baúlamÕútÕr. 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda içinde Azerbaycan’Õnda oldu÷u bütün birlik ülkelerinde spor geliúmeye baúlamÕútÕr. Spor aynÕ zamanda devlet bütünlü÷ünün sa÷lanmasÕnÕn. sa÷lÕk ve hijyenin. Azerbaycan’da çeúitli spor branúlarÕnÕn (cimnastik. boks vb. hem sosyalist kültürün yaygÕnlaúmasÕ hem de sanayileúme çalÕúmalarÕ hÕz kazanmÕútÕr. Bu kültürün bir parçasÕ olan spor da bu yeni ideolojiden etkilenmiútir. Stalin döneminde (1924-1953). Sovyetlerde spor. yüzme. Spor marksist felsefe ile yapÕlmÕútÕr. halter. Spor.

BaúarÕlÕ sporculara her zaman ilgi göstermiúlerdir. devlet hiyerarúisinde bireysel bakanlÕklarÕn üstünde yer tutmuú ve sporla ilgili tüm devlet kuruluúlarÕnÕn izleyecekleri eylem programlarÕnÕ saptayarak çalÕúmalarÕnÕ koordine etmiútir. Spor bilimlerinde øvan Pavlov gibi birçok ünlü bilim adamÕndan istifade edilmiútir. Sovyetler Birli÷i. HalkÕn spora katÕlÕmÕn artmasÕ için tesisleúmeye çok önem verilmiútir. proleter devrimi desteklemek olmuútur. Sadece bu yapÕlanmadan bile Sovyetlerin spora ne kadar önem verdi÷i anlaúÕlmaktadÕr Sovyet döneminde Azeri halkÕ spora ve sporcuya çok önem vermiútir. Bakü’nün Nesimi ilçesini gezerken Sovyet döneminden kalan birçok açÕk spor alanlarÕna rastlanmÕútÕr. bilimsel araútÕrma ve yayÕnlar direk Moskova üzerinden gelmiútir. Bu tür oluúumlar dünyadaki di÷er iúçi örgütleriyle sporu kullanarak iliúkilerini daha ileri seviyeye taúÕmÕúlardÕr. Azeri bayanlarÕn sporla çok ilgilenmemesine ra÷men. her sokak arasÕna açÕk alanda aletli cimnastik yapÕlabilecek spor aletleri yerleútirilmiútir. Sovyetler Birli÷i sporun geliúmesine ve halk arasÕnda yaygÕnlaúmasÕna çok önem vermiútir. ønsanlarÕn yo÷un olarak yaúadÕ÷Õ yerlerde açÕk spor alanlarÕ yapÕlmÕútÕr. Neredeyse. onlar dahi baúarÕlÕ sporculara ilgi duymuúlardÕr. AmacÕ. Sovyet döneminde hiçbir Azeri spor bilimci kendi baúÕna araútÕrma yapamamÕú. Bu ba÷lamda 1921 yÕlÕnda Moskova’da KÕzÕl Spor Enternasyoneli úeklinde bir oluúum meydana gelmiútir. uluslararasÕ iúçi cephesinin güçlenmesinin de bir aracÕ olmuútur.birlikte. spor bilimlerine çok önemsemiútir. Azeri spor bilimciler sadece bunlarÕ 168 . E÷itim ve antrenman programlarÕ uygulanÕrken bilimsel verilerden yararlanÕlmÕútÕr. Ülke ekonomisinin geliúmesi sürecinde ve Sovyet kültürünün bütün insanlarÕn yaúam tarzÕ haline gelmesi için kitle sporuna çok önem vermiútir. Bu süreçte SSCB sportif teúkilatlanmasÕnÕ da hÕzlÕ bir úekilde gerçekleútirmiútir. do÷rudan do÷ruya ondan aldÕ÷Õ yetkiyle. Sovyetlerde Komünist Parti’deki siyasi yapÕlanmanÕn aynÕsÕ sporda da görülmektedir. SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ olarak örgütlenen Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi.

Azeri spor bilimcilerin yaptÕ÷Õ bilimsel çalÕúmalar. program sayesinde köylere kadar yaygÕnlaúmÕútÕr. Spor. AyrÕca. Beden e÷itimi faaliyetleri geniúlemiú ve spor ile ilgili metodoloji güçlenmiútir. EMH programÕnÕn uygulanmasÕ ile Sovyet beden e÷itimi sisteminin tek metodoloji esasÕ oluúturulmuútur. Bu Spartakiadalara birçok AzerbaycanlÕ sporcu katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Slav ÕrkÕndan olmasÕnÕn önemi yanÕnda. EMH programÕnda Sovyet beden e÷itimi sisteminin bütün ana prensipleri belirlenmiútir. 169 . ProgramÕn I. Sovyetler Birli÷i’nde ilki 1928 yÕlÕnda düzenlenen Spartakiada’lar sayesinde binlerce yetenekli sporcu tespit edilmiú ve milli takÕm kadrolarÕ oluúturulmuútur. Sovyetler. oradan onay geldikten sonra yayÕnlanabilmiútir. Sovyetler Birli÷i’nde her alanda görülen Rus milliyetçili÷i. Azeri sporcular tam olarak yeteneklerini gösterme fÕrsatÕ bulamamÕúlardÕr. daha verimli çalÕúan ve her zaman ülkeyi savunmaya hazÕr insanlar yetiútirilmiútir.uygulamÕúlardÕr. Milli takÕmlara seçilecek sporcularÕn sadece baúarÕlÕ olmasÕ yeterli de÷ildir. aúamasÕ 1931 yÕlÕnda hazÕrlanmÕú ve onaylanmÕútÕr. EMH programÕ sayesinde. daha sa÷lÕklÕ olan. Azerbaycan’da birçok spor branúÕnÕn geliúimine olanak sa÷lamÕútÕr. EMH normlarÕ bütün halka bildirilmiútir. köylüleri. önce Moskova’ya gitmiú. Bu program beden e÷itimi ile ilgili yeni metodlar geliútirmekle. bütün sportif faaliyetlerini bu program çerçevesinde yürütmüútür. ilk amaç haline getirilmiútir. “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕnÕn ülkelerde uygulanmasÕ. Sovyet döneminde milli takÕmlarda mücadele eden Azeri sporcular önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. EMH niúanÕ alanlar arasÕnda iúçileri. sporda da yo÷un bir úekilde görülmüútür. SSCB’nin spor hayatÕnda önemli bir yer tutan faaliyetlerden biri de Spartakiada’lar olmuútur. askerleri. rejime sadakatinden emin olunan sporcular milli takÕmlara seçilmiútir. EMH programÕ kabul edildikten sonra. IrkçÕlÕ÷Õn yo÷un bir úekilde yapÕlmasÕndan dolayÕ. Azerbaycan’da bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini program esasÕnda yeniden yapÕlandÕrmÕúlardÕr. ö÷rencileri görmek mümkün olmuútur. bu ba÷lamda Azerbaycan.

BaúarÕsÕz olduklarÕnda bütün bunlar geri alÕnmÕútÕr. Azerbaycan’Õn en iyi sporcularÕ savaúa katÕlmÕú ve birço÷u cepheden geri dönmemiútir. Stalinci sistemin olumsuz yönleri ve topluma verdi÷i zararlar bir bir sayÕlÕrken. Bu kapsamda spor tüm halk tarafÕndan yararlanÕlabilecek bir faaliyet olmuútur. ønsanlar spor yoluyla birtakÕm imkanlara kavuúmuúlardÕr. øki kutuplu dünyada. Spor artÕk savaúÕn baúka bir úekli haline gelmiútir. Savaú yÕllarÕnda dahi hastaneler arasÕ spor yarÕúmalarÕ düzenlenmiútir. spora baúlamadan önceki durumundan daha da kötü duruma düúmüútür. Dünya SavaúÕ sonrasÕnda sporun yapÕlÕú amacÕ de÷iúmiútir. sÕcak çatÕúma yerine so÷uk savaú dönemi baúlamÕú. Savaú birçok úeye zarar verdi÷i gibi. Dünya SavaúÕ’na kadar olan dönemde hem Sovyetlerde hem de Azerbaycan’da kitle sporunun daha fazla geliúti÷i görülmektedir. BazÕ sporcular. spora da çok zarar vermiútir. özellikle II. sosyal güvenceler alanÕnda elde edilen baúarÕlar gibi olumlu hususlar da göz ardÕ edilmemiútir. Hastanelerde spor úubeleri açÕlmÕútÕr. øntihara teúebbüs eden sporcular da olmuútur. SporcularÕn baúarÕsÕzlÕ÷Õnda hapis cezalarÕ ve idamlar da görülmüútür. para ve çeúitli ünvanlar verilmiútir.Savaú yaklaúÕrken spora verilen önem daha da artmÕútÕr. 170 . Bu ba÷lamda cephede ön sÕralarda savaúanlar arasÕnda daha çok sporcular yer almÕútÕr. Bundan dolayÕ savaú sonrasÕnda sporda bir müddet duraklama yaúanmÕútÕr. BaúarÕlÕ olmadÕklarÕnda ise bedeli a÷Õr olmuútur. KarúÕlÕ÷Õnda ise baúarÕlÕ olmalarÕ istenmiútir. Sovyetlerde modern spor. Sovyet döneminde baúarÕlÕ sporculara ev. e÷itim. sa÷lÕk. özellikle müsabaka sporlarÕ siyasi sistem ve millet için bir test alanÕ olarak kullanÕlmÕútÕr. Sovyet döneminde. II. Sporcular bu imkanlara baúarÕlÕ olduklarÕ sürece sahip olmuúlardÕr. ønsanlara birçok olanaklar sunulmuútur. bu dönemin en önemli enstrümanÕ ise spor olmuútur. araba. Savaú sÕrasÕnda güçlü ve sa÷lam kiúilere ihtiyaç duyulmuútur. SporcularÕn hazÕrlÕ÷Õ savaúa hazÕrlÕk úekline dönmüútür. Yaralanan askerlerin iyileútirilmesi için fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕna a÷ÕrlÕk verilmiútir. øyileúmekte olanlar bu úubelere gönderilmiúlerdir. kültür.

Haydar Aliyev’in hem Sovyet döneminde hem de ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde CumhurbaúkanlÕ÷Õ yaptÕ÷Õ süre içerisinde sporda ciddi atÕlÕmlar yapÕlmÕútÕr. Hem siyasi alanda hem de ekonomik alanda yaúanan bu olumsuzluklar spora da yansÕmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i ülkeleri kendi kendilerine yetersiz kÕldÕ÷Õ için. Azerbaycan. Elit sporda ise. Bundan dolayÕ ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda sporda bir düúüú gözlenmiútir. Azerbaycan’da ise Sovyetlerin ÕrkçÕ yaklaúÕmlarÕndan dolayÕ So÷uk savaú döneminde elit spor çok geliúmemiútir. Belli branúlarda Sovyet milli takÕmlarÕna katÕlan Azeri sporcular ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte. Azerbaycan. halkÕn %80’i orta sÕnÕfÕ oluúturmuútur. Ülkenin içinde bulundu÷u durumdan dolayÕ spora yeterince ilgi gösterilememiútir. Sovyet döneminde uygulanan ekonomik politikalardan dolayÕ büyük bir oranda di÷er ülkelere ba÷ÕmlÕ hale gelmiútir. Haydar Aliyev. otuz yaúÕn üstündeki belli bir kesim Sovyet dönemine özlem duymaktadÕr. Dünya SavaúÕ’ndan sonra ya da So÷uk Savaú döneminde Sovyetlerde kitle sporu ile birlikte elit sporda geliúmiútir. Sovyetlerin da÷ÕlmasÕyla birlikte ekonomik ve siyasi istikrarsÕzlÕk içine sürüklenmiútir. konaklama ve iú gibi imkanlar devlet tarafÕndan karúÕlanmÕú. Demokratik sisteme geçiú sürecinde yaúanan siyasi istikrarsÕzlÕk ve Ermenistan ile yaúanan savaú ekonomiyi olumsuz etkilemiútir. gençlerle sürekli bir arada olmuú. e÷itim. gençlerin fiziki e÷itimine çok önem vermiú. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte kapitalizm ile tanÕúan Azerbaycan ise birçok sosyal ve ekonomik problemle karúÕ karúÕya kalmÕútÕr. ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte. fiyatlar artmÕú ve enflasyon yükselmiútir. 171 .II. Bundan dolayÕ. kitle sporunda bir düúüú gözlenmiútir. Bu dönemlerde hem tesisleúme açÕsÕndan hem de sporun kitleselleúmesi açÕsÕndan önemli bir aúamaya gelinmiútir. BaúarÕlÕ sporculara maddi ve manevi birçok ödül verilmiútir. sporculara her zaman destek olmuútur. Sovyet döneminde sa÷lÕk. özellikle ferdi branúlarda belli baúarÕlar elde edilmiútir.

Azerbaycan bugün genç bir nüfusa sahiptir. Günümüzde Azerbaycan’Õn %52’si kentlerde yaúamaktadÕr. kÕrsal bölgede yaúayan insanlara göre. takÕm sporlarÕ yeterince geliúmemiútir. AyrÕca özel sektör ve çeúitli iú adamlarÕ da sporu desteklemektedir. AzerbaycanlÕ sporcular ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte kendi ülkeleri adÕna yarÕúma fÕrsatÕ elde etmiúlerdir. Azerbaycan Hükümeti. Azerbaycan’da bireysel sporlarÕn daha ön planda oldu÷u görülmektedir. Akademide kÕzlarÕn azlÕ÷Õ dikkat çekmektedir. Birden fazla yetenekli sporcuyu bir araya getirmek çok zor oldu÷u için. AyrÕca. Azerbaycan’da. spora bakÕúÕnda da de÷iúimler gözlenmektedir. Spordaki bu ödüller insanlarÕn spora bakÕúÕnÕ da olumlu olarak etkilemektedir. toplumun dini inanÕúlarÕndan ve sosyo-kültürel yapÕsÕndan kaynaklandÕ÷ÕnÕ söyleyebiliriz. Günümüzde bu büyüme oranÕnda bir düúüú olsa da yine de iyi bir büyüme grafi÷i çizmektedir. Dünya ve Olimpiyat OyunlarÕ gibi büyük ölçekli sportif organizasyonlarda madalya kazanan sporculara ev.1990’lÕ yÕllarÕn ortalarÕndan itibaren spor daha fazla geliúmeye baúlamÕútÕr. araba ve para ödülleri ile birlikte çeúitli madalya ve ünvanlar vermektedir. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) ve birçok federasyon kurulmuú ve uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr. YapÕlan araútÕrmalar anne ve babalarÕn uygun úartlar oldu÷unda kÕz çocuklarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini göstermiútir. Azerbaycan. Azerbaycan Hükümeti baúta futbol olmak üzere son yÕllarda sporu daha fazla desteklemeye baúlamÕútÕr. özellikle kÕrsal yerlerde bayanlarÕn spor yapmasÕna sÕcak bakÕlmamaktadÕr. Bu durumun temel nedenini ise. Akademi. genel anlamda bir spor okulu görünümü vermemektedir. 2006 yÕlÕnda milli gelirin büyüme oranÕna göre lider ülkeler arasÕnda yer almÕútÕr. takÕm sporlarÕnda yeterli sayÕda takÕm olmadÕ÷Õ için sporcularÕn teknik ve taktik altyapÕsÕ çok düúük seviyede kalmaktadÕr. Bu durumu Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nde görmek mümkündür. Özellikle Bakü gibi büyük kentlerde yaúayan insanlarÕn. Kiúi baúÕna düúen gelirde her geçen yÕl 172 . Avrupa. Fakat insanlarÕn ortalama yaúam süresi düúmektedir.

Ülkenin zengin petrol kaynaklarÕna ra÷men ülkenin büyük bir kÕsmÕ yoksulluk sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamakatadÕr. 5. Bu olumlu ekonomik veriler henüz halka tam olarak yansÕmamÕútÕr. Orta tabaka neredeyse yok gibidir.Beden e÷itimi derslerinin sayÕsÕ arttÕrÕlabilir.EMH programÕ gibi ülkenin bütün insanlarÕ kapsaycak bir program hazÕrlanabilir.Atletik olarak yetenekli çocuklar için özel okullar açÕlabilir. Olimpiyatlarda elde edilen altÕn madalya sayÕsÕnda bir düúüú gözlenmektedir. Gelir da÷ÕlÕmÕnda adaletsizlikler mevcuttur.Spartakiada’ya benzer. birçok uluslararasÕ organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. Üst tabaka ile alt tabaka rasÕnda büyük bir uçurum vardÕr.artmaktadÕr. Dünya ve Olimpiyatlar gibi önemli spor organizasyonunda çok sayÕda madalya kazanmÕúlardÕr. Azeri sporu sporda tam anlamÕyla profesyonelleúmenin sa÷lanmasÕ.Tesis sayÕsÕ arttÕrÕlmalÕdÕr. Bu úölenin yapÕlmasÕnda úu yol izlenebilir: Köy-belde-ilçe-il-bölge-ülke müsabakalarÕ úeklinde gerçekleúebilir. baúta olimpik sporlar olmak üzere ulusal spor úöleni yapÕlabilir ve milli takÕmlar bu úekilde oluúturulabilir. alt yapÕnÕn geliútirilmesi ve halkÕn ekonomisinin daha iyi hale gelmesiyle birlikte önümüzdeki yÕllarda daha fazla geliúme gösterecektir. AzerbaycanlÕ sporcular ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte birçok Avrupa. 173 . Özellikle Bakü. 4. 3. ÖNERøLER: 1. 2.

157 (2):92-97. (2007). Qԥdԥúov EN. (2006). Voleybol. Azerbaycan DünyasÕ. (2007). Quliyev D. 8. (2004). Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ønkiúafÕnÕn Ümumbԥúԥri Tarixi. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. Akyol T. 14. 29:80-87. 16. 7. Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan Sovyetler ve Ötesi. (2007). Alizade R. 11. 174 . BakÕ. Azerbaycan. 3. Vԥtԥn NԥúriyyatÕ. 5. 2. (2005). Acalov E. Abiyev AQ. Ԥkbԥrov V. 20:106109. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. Aliyev E. BakÕ. BakÕ. BakÕ. AFFA (Azԥrbaycan Futbol FederasiyalarÕ AssosiasiyasÕ). Azԥrbaycan Boksu 80 øldԥ. øHH. Turan Evi. BakÕ. 13. Hüseynov EA. Burak YayÕnevi. BabanlÕ TX. Mehdiyev Q. østanbul. Abiyev A. 10. (2003). 5:112-116. 4. østanbul. (2002). BakÕ. 6. Teúekkürler Güzel SporcularÕmÕz. BakÕ. Acalov E. KAYNAKLAR 1. Azԥrbaycan Futbolu (Tԥqvim-Mԥlumat KitabÕ). Sԥhԥr NԥúriyyatÕ. Helsinki’dԥn Baúlayan Yol. Boks. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. XalqÕn Mԥnԥvi vԥ Fiziki ønkiúafÕnÕn Qay÷Õkeúi. Pekin OlimpiyatlarÕ’nÕn KahramanÕ. (2004). Alizadeh R. (2008). 19:90-95. Azerbaycan Cimnasti÷inde AltÕn Ça÷. Azerbaycan DünyasÕ. The Olympic Movement and the End of the Cold War. 15. 9. Agayev ø. BabanlÕ T. 12. (1994). Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman Tarixi. Bahis Konusu Gençler. Müԥllim NԥúriyyatÕ. 22:112-117. Bilardo DünyasÕ Azerbaycan’Õ TanÕdÕ. Amiraslanov T. World Affairs. (2007). (2007). Akman A. (2005). A÷ayev OM. Abiyev A. Abiyev A. Azerbaycan DünyasÕ.8. BakÕ. (2005). Azerbaycan DünyasÕ. Ԥzizova ù. (1990). Allison L.

Azerbaycan DünyasÕ. BDT KupasÕ Yine Azerbaycan’da. Çeviren: Türköz øO. 2:58-65. 27. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. (2005). Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan Futbolunun Efsanesi. Azerbaycan DünyasÕ. 23. Azerbaycan DünyasÕ. Bernstein FL. Askerov T. Contemporary British History. 24:100-105. (2009). (2007).. (2001). Azerbaycan’Õn AltÕn KÕzlarÕ (2004). Sabri Artam VakfÕ. Pekin Yolculu÷u Trophy Cup’tan Geçiyor. 11:23-50. Artam A. 28. Russian Review. (2003). 25. 19 (2):169-185. Hong Kong’u Hayal Eden Binici. 1:86-89. 9:319-328. 24. 18. Askerov T. 175 . (1981). Britain and the Cold War's ‘Cultural Olympics’: Responding to the Political Drive of Soviet Sport. Envisioning Health in Revolutionary Russia: The Politics of Gender in Sexual-Enlightenment. 25:100-105. 30. Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan’Õn Olimpiyat OyunlarÕ’nda AltÕn Dönemi (2004). Askerov T. 32:110-117. Türk Cumhuriyetlerinin Sosyo-Ekonomik Analizleri ve Türkiye øliúkileri. Askerov T. Aslan Y. 21. (2008). Azerbaycan DünyasÕ. 31. 26. Sport and Revolution: The Continuing Cuban Experience. 22. 1945–58. (2008). BakÕ. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ.17. Turan Evi. 8:104-108. østanbul. (2005). (1990). 29. Azerbaycan DünyasÕ.. 56:154-159. 57 (2):191-217. Studies in Latin American Popular Culture. Heydԥr Ԥliyev vԥ Azԥrbaycan ødmanÕ. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. Azeri P. Türkistan Mücadelesi. østanbul. Azerbaycan’da Defin Merasimleri ve Di÷er Milli Cumhuriyetlerde Dini Vaziyet. OnlarÕn Hepsi Birer ùampiyon. Bennigsen A. 20. Andican A. 19. Beck P. BakÕ. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. Emre YayÕnlarÕ. (1998). Arbena JL. (1988). Azԥrbaycan RespublikasÕ Gԥnçlԥr ødman vԥ Turizm Nazirliyi. (1993). Sovyet MüslümanlarÕ ve øslam DünyasÕ. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. (2004). 32. 26:106-110.

1900-1945.33. 48. Cԥlilova N. Eren A. 36. AzDBTøA. 176 . 34. ErsanlÕ Behar B. (2007). (1994). 40. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. Ԥliyev AԤ. Hüseynov FC. BakÕ. Stalin & His Soccer Soldiers. Ça÷daú Türk DünyasÕ. (2005). øbrahimova NM. Türk Cumhuriyetleri Kültür Profili AraútÕrmasÕ. Ԥliyev A. (2006). Spartak Soccer. Edelman R. TøKA YayÕnlarÕ. Basketbol. Müԥllim NԥúriyyatÕ. (1981).Russian Athletes are Great. 39. BakÕ. Burjuademov K. Ankara. BakÕ. 45. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ødarԥ Edilmԥsi vԥ øqtisadiyyatÕ. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. (2003). Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman AkademiyasÕ. 37. Çeviren: Türköz øO. 28:38-47. Çeviren: Taygan S. Devlet N. BakÕ. Sovyetlerle SÕr MaçlarÕmÕz.114. Belge YayÕnlarÕ. (1993). 227 (44):28-29. ABU. (1976). Ԥsgԥrov AY. 44. I Must Admit . Devlet N. Dan Ulduzu. Sovyetler Birli÷i’ndeki Türkleri RuslaútÕrmada Yeni AdÕmlar. Yay Olimpiya OyunlarÕnÕn ønkiúaf Tarixindԥn (1992-2004). Minareler ve Marx. Critchlow J. Ԥsgԥrova N. 41. KazÕn Aya÷Õ. American Historical Review. Aleskerli A. 53:24-27. 47. 38. BakÕ. QasÕmov Ԥ. 35. Qurbanov AK. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. (2008). østanbul. ErsanlÕ Behar B. (1989). Saturday Evening Post. Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi YayÕnlarÕ No:12. Ankara. History Today.111-112. Ankara. Müstԥqil Azԥrbaycanda Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ønkiúaf Tarixi (1991-2006). 43 (2):46-51. (2009). 42. Ԥlԥkbԥrov HY. 46. Edelman R. Ԥliyev V. Ԥliyev A. Ԥliyev A. 14:161-179. (2002). Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman HԥrԥkatÕnÕn ødarԥ Edilmԥsi. (1955). (1984). 107 (5):1441-1474. 43. Brundage A. (2005). Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. and the Communist Party. østanbul. (1994). Tam Saha. Yeni Anayasalar (Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u ve BaltÕk Cumhuriyetleri). ÇakÕr VO. A Small Way of Saying 'No': Moscow Working Men. Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ølk YÕllarÕ.

5 (1):2558. 53. Beynԥlxalq Olimpiya Komitԥsinin Prezidentlԥri (1895-2006). Gürsoy Naskali E. Guttmann A. Azerbaycan DünyasÕ. AzDBTøA. Vahapzadԥ E. Hԥndbol. Ozan NԥúriyyatÕ. (2003). 21:78-86. Girginov V. Fiúek K. Azԥrbaycan MüsԥlmanlarÕ vԥ ødman. Ԥliyev A. A÷ayeva J. Fayzullayev Z. SporcularÕmÕz Rekor KÕrÕyor. (2004). Hazar-Lankaran AltÕn Duble (2007). 65. 177 . BakÕ. UluslararasÕ Hukuk AçÕsÕndan Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u’nun Statüsü. Ԥliyev A. Gürsoy Naskali E. Fataliyev R. ùahin E. ùahin L. Ԥlizadԥ Z. Kaknüs YayÕnlarÕ. NaxçÕvan Muxtar RespublikasÕnda Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman HԥrԥkatÕ. 58. 54. Azԥrbaycan Dövlԥt Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. Massachusetts. Quliyev D. SadÕxova V. 64. 51. 57. (1983). Azerbaycan DünyasÕ. (2006). (2004). 55. 3:6269. Azerbaycan DünyasÕ. Sovyetler Birli÷i ve Hür Dünya AçÕsÕndan Türkistan’Õn Stratejik Önemi. (2005). Hayit B.49. Ԥliyev A. Ԥsgԥrova N. 60. (2004) Totalitarian Sport: Towards an Understanding of Its Logic. Çeviren: KÕrÕmlÕ H. Quliyev R. (1982). Ԥcԥmi NԥúriyyatÕ. BakÕ. (2007). 52. Devlet PolitikasÕ ve Toplumsal YapÕyla øliúkileri AçÕsÕndan Dünyada ve Türkiye’de Spor Yönetimi. 4:104-107. TøKA YayÕnlarÕ. 50. AzDBTøA. Ԥliyev M. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman Tarixi. 63. 61. BakÕ. (1999). Cԥlilova N. Practice and Legacy. Mansurov Döndü. Stalin ve Türk DünyasÕ. Rusya’daki Türklere KarúÕ Sovyet PolitikasÕnÕn Geliúimi (1917-1965). NaxçÕvan. Haarlem. 21:112-117. 62. (2005). BakÕ. Azerbaycan DünyasÕ. (2002). QÕú Olimpiya OyunlarÕnÕn Tarixindԥn (1924-2006). Sports. Ankara. Hüseynov F. YÕlÕnda Türk Cumhuriyetleri. (2003). Hazar-Lenkeran RotamÕz ùampiyonluk (2004). Fazlur R. 59. Qurbanov X. Sota YayÕnlarÕ. (2004). Ԥsgԥrov ø. østanbul. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Ba÷ÕmsÕzlÕklarÕnÕn 10. (2007). 23:139-166. østanbul. 56. 66. BakÕ. 23:114-117. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. YGS YayÕnlarÕ. (2007). University of Massachusetts Press. Müԥllim NԥúriyyatÕ. Totalitarian Movements & Political Religions.

80. BakÕ. Ana Amaç-Olimpiyat. 17:92-95. 77. 16:96-99. 11:102-107. Mehdiyev ø. 76. MT Amman). (2006). 73. Mehdiyev ø. Qurbanov HH. Qurbanov HH. (2003). 70. (2003). (2002). Tԥknur NԥúriyyatÕ. Teymur Racabov Yeni ørtifalara HazÕr. (1998). BakÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Quliyev D. Azԥrbaycan ødmanÕnÕn Dünԥni vԥ Bu Günü. (1970-2000). østanbul. BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. Marmara Üniversitesi Ortado÷u ve øslam Ülkeleri Ekonomik AraútÕrma Merkezi. (2005). Azerbaycan DünyasÕ. (2005). Kara F. 75. Doktora Tezi. (2006). 12:106-109. Quliyev D.67. Voleybolda 20 YÕl. Azԥrbaycan Milli Gülԥúi. 74.Ü. BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. (2001). 82. 81. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. (2006). Fiziki Tԥrbiyԥ Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. Mehdiyev ø. (2006).88. Quliyev D. Olimpiyat OyunlarÕ’ndaki Umudumuz Cemal Rahimov. Quliyev D. Mehdiyev ø. 79. Ԥsgԥrov A. M. (2006). Mehdiyev ø. (DanÕúman: Prof. BakÕ. 69. Azerbaycan DünyasÕ. Küreselleúme ve Geleneksel Türk SporlarÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Sԥfԥrova A. Küreselleúme Sürecinde BatÕ Türkistan Cumhuriyetleri ve Türkiye. 14:96-99. Yeniden YapÕlanma Sürecinde Türk Cumhuriyetleri ve øslam Ülkelerinin Sosyo-Ekonomik YapÕlarÕ ve Türkiye øle øliúkileri. Sa÷lÕk Bilimleri Enstitüsü. Dr. BakÕ. Azerbaycan DünyasÕ. BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. Azԥrbaycan’da Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødmana Dövlԥt Qay÷ÕsÕ . Marmara Üniversitesi Ortado÷u ve øslam Ülkeleri Ekonomik AraútÕrma Merkezi YayÕnlarÕ. 72. (2006). Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. 159:67-74. Azerbaycan DünyasÕ. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. (2000). Mehdiyev ø. Azԥrbaycanda Cüdo (1972-2002). Azerbaycan’da Satranç Coúkusu. Ԥsgԥrov AY. Azerbaycan Rugby’sinin ølk BaúarÕlarÕ. BakÕ. Mehdiyev ø. 178 . BakÕ. (2007). (2006). Avropa NԥúriyyatÕ. 78. Karahüseyino÷lu MF. Ramazanov ԤX. 71. Küçük Raketin UstalarÕ. østanbul. 68. 15:92-95. 18:80-86.

91. 10:24-25. Canadian Journal of History. Novruzo÷lu F. Rzayeva ZH. Türk DünyasÕ. (2005). Hazar-Lenkeran AltÕnla ParÕldayan Gümüú. (2000). Pettavino PJ. Sananly K. Dövlԥtimizin Fiaskoya U÷rayan ødman Siyasԥti. (2007) Sport in the USSR: Physical Culture . (2008). BakÕ. Sugden J. 103. Özey R. 84. 21 (1):191-219. Novruzo÷lu F. 92. Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. (2005). 27:12. 87. 6:104-108. Azerbaycan Basketbolu Yeniden Do÷uyor. 93. ødman Böyük DiplomatiyadÕr. (2002). Journal of Third World Studies. Azerbaycan DünyasÕ. Raidbeyli P. Azerbaijan Descending ønto the Third World After a Decade of øndependence. Society. 31:75-80. Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. 24 Saat. Riordan J. 98. Ressentiment and Resistance in the Break-up of the Former Soviet Union. 102. (1990). Tomlinson A. Notes on Soviet Sport. 13:165-184. 3 (2):89-108. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. (2008). ùahmat. 85. (2006). 42 (1):133-145. 42 (1):122-124. Sport in Cuba: Castro's Last Stand. TÜDEV. 7:106-109. 25:11-12. Sport. (2008). Azerbaycan DünyasÕ. 96. 9:104-109. Football. 24 Saat. BakÕ. Rüstԥmov B. ùimúek A. Silahúörler Ailesi. (2009). Cԥfԥrov QM. 88. Olimpiyat Vizesine Bir AdÕm Kala. Dövlԥtimizin ødman Siyasԥti vԥ Yaxud Berti Foqts Na÷ÕlÕ. 31:102-111. 30:66-71. Olimpiyat DanslarÕ. 95. AzDBTøA. (1998). Bitmeyen Mücadele. (1960). 86. (2008). Türk DünyasÕ Co÷rafyasÕ. 99.83. Mԥmmԥdli Z. (2004). østanbul. Rasizade A. Vԥtԥn NԥúriyyatÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Playing to New Rules: Soviet Sport and Perestroika. 101. Müԥllim NԥúriyyatÕ. 89. (2005). Soviet Studies. Rahidbeyli P. Pekin 2008’de 8 Madalya. (2008). (2002). Ankara. Gençlik ve Spor østanbul. 90. 27:108-112. Aktif YayÕnlarÕ. Studies in Latin American Popular Culture. BakÕ. Culture. ùehriyar’Õn HayatÕ ve Satranç. Soviet Survey. (2004). 94. Morton H. Pye G. (1994). 28:88-91. Senanli K. 179 . (2008). 97.Visual Culture. Rowley A. 100.

104. østanbul. Ankara. How Good are Russian Athletes?. (1996). Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi. 19:10-48. Saturday Evening Post. Atina 28’inci Yaz Olimpiyat OyunlarÕ Sonuçlar/Notlar”. Olimpiyat DünyasÕ Dergisi Özel Eki. (1952). Ankara. (1956). 180 .87-89. (1977). Üstel LC. 225 (3):26-27. 110. 34 (3):490499. østanbul. Komünizmin øç Yüzü. 112. 106. (1995). Morpa Kültür YayÕnlarÕ. 109. 1894’ten 2004’e Olimpiyat Tarihi. Thoreau HD. Weingast DE. Çeviren: Sefercio÷lu N. Ankara. Sport As a Soviet Tool. Sidney 27’nci Yaz Olimpiyat OyunlarÕ Sonuçlar/Notlar”. YalçÕnkaya A. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. 108. (2000). Olimpiyat DünyasÕ Dergisi Özel Eki. Simurg YayÕncÕlÕk. Azerbaycan Ülke Raporu. (1999). 29:11-62. (2005). TøKA YayÕnlarÕ. (2004). Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi. 105. 111. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi. Yetmiú YÕllÕk Kriz: Sovyetler Birli÷i’nde MoskovaTürkler øliúkileri. Washburn J N. Foreign Affairs. 107. TøKA YayÕnlarÕ. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi. Kafkasya ve Orta Asya: Ba÷ÕmsÕzlÕktan Sonra Geçmiú ve Gelecek KonferansÕ.

1. Bunun spor bilimlerine yansÕmasÕ ne düzeydedir? 6.Sporda bir yÕlda kaç tane bilimsel çalÕúma yapÕlmaktadÕr? 7-Spor bilimcileri ile spor uygulayÕcÕlarÕ arasÕnda ortak bir çalÕúma var mÕdÕr? 8. EKLER 9.9.Sportif anlamda o günden bu güne neler de÷iúti? 11-Antrenör olarak bilimsel çalÕúmalardan ne ölçüde faydalanÕyorsunuz? Spor Bilimcileri Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-UzmanlÕk alanÕnÕz 3-Sovyet döneminde spor bilimleri çalÕúmalarÕnÕn durumu nasÕldÕ? 4-Ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra spor bilimlerinin durumu nedir? 5-1981-2000 yÕllarÕ arasÕnda Azerbaycan’da bilimsel çalÕúmalarda bir azalma görülmektedir.Herhangi bir spor kuruluúu ile ortak çalÕúmalarÕnÕz var mÕdÕr? 181 . AraútÕrma Mülakat Formu Antrenörler ve Sporcular Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-Hangi spor branúÕ ile ilgileniyorsunuz? 3-Kaç yÕldÕr spor yapÕyorsunuz? 4-Kaç yÕldÕr antrenörlük yapÕyorsunuz? 5-Amatör ya da profesyonel olarak mÕ bu sporu yaptÕnÕz/yapÕyorsunuz? 6-Halen aktif olarak spor yaúantÕnÕz devam ediyor mu? 7-Spor yaptÕ÷ÕnÕz yÕllarda toplumun spora ve sporcuya bakÕúÕ nasÕldÕ? 8-Spora baúladÕ÷ÕnÕzda nasÕl bir spor ortamÕ vardÕ? 9-Devletin spora ve sporcuya deste÷i hangi boyuttaydÕ/boyuttadÕr? 10.

Stalin.Spor Yöneticileri Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-Kaç yÕldÕr spor yönetiminin içindesiniz? 3-Geçmiúte nerelerde yöneticilik yaptÕnÕz? 4-Azerbaycan anayasasÕnda spora yer verilmiú midir? 5-Azerbaycan’da spor ile ilgili yasal düzenlemeler var mÕdÕr? 6-Azerbaycan Cumhuriyeti’nin bir spor politikasÕ var mÕdÕr? 7-Sovyet spor politikasÕnÕn günümüze yansÕmalarÕ var mÕdÕr? 8-Ba÷ÕmsÕzlÕk öncesi ve sonrasÕ devletin spora deste÷i ne düzeydeydi/düzeydedir? 9-Stalin döneminde Sovyet altyapÕsÕ spora nasÕl yansÕmÕútÕr? 10-So÷uk savaú döneminde sporda ne tür geliúmeler oldu? 11-Sporda karúÕlaúÕlan yönetimsel sorunlar nelerdir? 12. sporu. spor e÷itimini ve spor bilimini rejimin bir propaganda aleti olarak kullanmÕú mÕdÕr? 182 .

halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕ yükseltmek. görevlerini ve sorumluluklarÕnÕ belirlemek. 183 . Beden E÷itimi ve Spor HakkÕnda Azerbaycan Hükümeti Kanunu Beden e÷itimi ve spor hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanunu bu kanundan. gençleri fiziki ve ruhsal açÕdan vatanÕn savunmasÕna hazÕrlamaktÕr. fiziki ve hukuki úahÕslarÕn beden e÷itimi ve spor sahasÕndaki haklarÕnÕ.9. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu Bu kanun beden e÷itimi ve spor alanÕnda oluúan iliúkileri düzenler. Bu kanunun görevleri: VatandaúlarÕn beden e÷itimi ve sporla meúgul olma hakkÕnÕ temin etmek. aktif. zararlÕ alÕúkanlÕklara engel olmak. hastalÕklara. Azerbaycan Cumhuriyeti devlet siyasetini tayin eder. Kanunun Amaç ve Görevleri Bu kanunun amacÕ. uluslararasÕ arenada Azerbaycan sporunun nüfuzunun artmasÕna nail olmak. sa÷lÕklÕ yaúam tarzÕnÕ temin etmek. beden e÷itimi ve spor vasÕtasÕyla insanÕn her yönden geliúimini. beden e÷itimi ve spor sisteminin aktifli÷i ve geliúimi için hukuki teminat oluúturmak. beden e÷itimi ve spor ile herkesin meúgul olma hakkÕna teminat verir. Madde 2. I. bu alanda meydana gelen iliúkileri düzenlemekten ibarettir.2. uzun ömürlü bir yaúama sahip olmak. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin di÷er normatif-hukuki antlaúma ve uluslararasÕ antlaúmalardan ibarettir. Bölüm Genel Esaslar Madde 1.

Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Devlet Siyaseti Beden e÷itimi ve spor alanÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet siyaseti. Federasyonlar. kÕta ve dünya úampiyonalarÕna.Madde 3. ba÷lÕ oldu÷u kuruma ve mülkiyet úekline bakmadan bütün spor teúkilatlarÕ için birlikte imkanlar oluúturmaktan ibarettir. ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarÕn ve turnuvalarÕn geçirilmesini sa÷lar. beden e÷itimi ve spor ile ilgili devlet programÕna uygun olarak faaliyette olduklarÕ spor branúlarÕnÕ geliútirir. beden e÷itimi ve spor endüstrisini geliútirmek. ilgili uluslararasÕ federasyonun talimatnamesi ve onun belirledi÷i kurallara ve Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak faaliyet gösteren toplumsal kuruluúlardÕr. ilgili spor branúÕ ile ilgili kulüpleri ve takÕmlarÕn gönüllü üyeli÷i esasÕnda oluúturulan. Beden E÷itimi ve Sporla ølgili Toplumsal Kuruluúlar Beden e÷itimi ve sporun geliúimi için oluúturulan ve asÕl amacÕ gelir lede etmek olmayan spor kuruluúlarÕ. faaliyet alanÕndaki spor branúÕnÕn ülkede geliúimini sa÷layan. Madde 4. federasyon yönetimleri sporcularÕn ve milli takÕmlarÕn uluslararasÕ yarÕúmalara. Beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar kendi faaliyetlerini. bu kanuna ve di÷er normatif-hukuki antlaúmalara” göre yürütürler. federasyonlar ve cemiyetler. beden e÷itimi ve sporun altyapÕsÕnÕ oluúturmak. “Toplumsal kuruluúlar hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanununa. uluslararasÕ federasyonlarda Azerbaycan’Õ temsil eder. yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ için beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ ve çocuk spor müesseseleri sistemini oluúturmak. kulüpler (vb. olimpiyat oyunlarÕna hazÕrlÕ÷ÕnÕ ve katÕlÕmÕnÕ 184 . Federasyonlar. fonlar. beden e÷itimi ve sporun geliúimini sa÷lamak. halkÕn beden e÷itimi ve sporu geliútiren di÷er kuruluúlar) beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar olarak kabul edilir. beden e÷itimi ve sporun geliúimi için zorunlu maddi ve teknik altyapÕyÕ kurmak.

bu kapsamda elit sporla meúgul olmak. spor tesisleri ve araç-gereçlerinden yararlanma hakkÕ vrdÕr. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Mülkiyet Azerbaycan vatandaúlarÕ profesyonel spor kulüpleri ve birlikleri kurmak. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar kitlesel iletiúim vasÕtalarÕ ile beden e÷itimi ve sporu teúvik ve tebli÷ ederler. kiraya vermek. Spor teúkilatlarÕ ve sporcular yarÕúma kurallarÕna ve uluslararasÕ spor teúkilatlarÕnÕn talimatnamelerine uygun olarak uluslararasÕ spor organizasyonlarÕna katÕlabilirler. Sporda 185 . Madde 7. Spor AlanÕnda UluslararasÕ øliúkiler Spor teúkilatlarÕ uluslararasÕ sportif iliúkilerde ba÷ÕmsÕzdÕrlar. Her yÕl milli takÕmlarÕn ve antrenörlerin heyetini belirler ve hakemlerin hazÕrlanmasÕ ile ilgilenir. spor tesisleri ve di÷er sportif araç-gereçleri elde etmek. onun belirledi÷i kurallar içindeki spor federasyonuna ve di÷er spor ile ilgili yoplumsal kuruluúlara aittir. ayrÕ ayrÕ kiúilere paralÕ hizmet vermek. beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕna. Madde 5. Madde 8. spor harekatÕnÕn yönetimine katÕlmak. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal teúkilatlara katÕlmak. mülkiyet hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak di÷er faaliyetlerle ilgilenmek hakkÕna sahiptirler. HalkÕn Beden E÷itimi ve Spor AlanÕndaki HaklarÕ Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi ve sporla. Madde 6.gerçekleútirir. UluslararasÕ yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ resmi olarak temsil etme hakkÕ ilgili yönetim organÕna. Beden E÷itimi ve Sporun Teúvik ve Tebli÷ Edilmesi Yetkili yönetim organlarÕ.

Beden E÷itimi ve Spor AnlayÕúÕ Beden e÷itimi genel kültürün ayrÕlmaz bir parçasÕ olup. e÷itimin gençlerin eme÷e ve vatanÕn savunmasÕna bu kanunun amaçlarÕna uygun olarak úekillendirilir ve fiziksel haraketler kompleksi vasÕtasÕ ile sistematik olarak úahsÕn fiziki hazÕrlÕ÷ÕnÕn daha iyi hale getirilmesine. bütün ö÷renim ve okul ça÷Õna kadarki e÷itim kurumlarÕnÕn esas görevlerindendir. ö÷rencilerin sa÷lÕ÷ÕnÕ korumak ve daha iyi hale getirmek. Sportif kuruluúlarda. devlet programlarÕ ve fiziki hazÕrlÕk normlarÕ esasÕnda. yarÕúmalarda iyi neticeler alÕnmasÕna yöneltilmiú fiziki e÷itimin bir parçasÕdÕr. çocuklarÕn. mücadele ve ruhsal becerilerin úekillenmesine. Bölüm Beden E÷itimi ve Spor Madde 9. Beden e÷itimi her bir kiúinin ilgisi. beden e÷itimi derslerinin. ekonominin. E÷itim kurumlarÕ. spor yarÕúmalarÕnÕn televizyon ve radyo ile yayÕnÕ yapÕlÕrken alkollü içkilerin ve tütün mamüllerinin reklamÕ yasaktÕr. yasaklanmÕú usüllerin kullanÕlmasÕna ve uygulanmasÕna izin verilmemektedir.insan yeteneklerinin zayÕflatÕlmasÕna. Ö÷renme ve Okul Ça÷Õna Kadar E÷itim KurumlarÕnda Beden E÷itimi ve Spor Okul ça÷Õna kadar. insan sa÷lÕ÷ÕnÕn sa÷lanmasÕ ve bedensel geliúimine yöneltilmiú sosyal faaliyet alanlarÕndan biridir. spor faaliyetlerinin úekil ve usüllerini ba÷ÕmsÕz olarak belirler. onlarda fiziki mükemmelli÷e ve sa÷lÕklÕ yaúam tazÕna olan ihtiyacÕ úekillendirmek. 186 . II. yerli úart ve e÷itim alanlarÕn ilgileri dikkate alÕnarak. Madde 10.

Yaú sÕnÕrÕ dikkate alÕnmakla birlikte bütün askeri organlar için fiziki hazÕrlÕkla ilgili zorunlu test yöntemi uygulanÕr. devlet tarafÕndan onaylanmÕú normlara uygun olarak her yÕl çocuklarÕn ve ö÷recilerin hazÕrlÕk testini yaparlar. Fiziki hazÕrlÕ÷Õn normlarÕ yetkili organlar tarafÕndan belirlenir. Ö÷rencilerin okul dÕúÕnda. Bütün askeri organlar için dikkate alÕnan spor branúlarÕ veya kendilerinin seçtikleri spor branúlarÕ ile imkan dahilinde meúgul olmalarÕ için uygun úartlar sa÷lanÕr. Okulda ve okul ça÷Õna gelmemiú kiúilere e÷itim veren kurumlar. gönüllü askeri vatanperverlik ve teknik-spor cemiyetleri ile birlikte hayata geçirirler. onlarÕn fiziki açÕdan mükemmelleúmesi için ortam oluúturur. gençlik teúkilatlarÕ. E÷itim kurumlarÕ ö÷rencilerin askeri-spor hazÕrlÕ÷ÕnÕ askeri organlar. Okul ça÷Õna gelmemiú çocuklarÕn fiziki e÷itimi. sa÷lÕk ve spor teúkilatlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlmasÕ. bu yaútaki çocuklara e÷itim veren kurumlarÕn e÷itim-ö÷retim programÕna dahil edilerek beden e÷itimi faaliyeti úeklinde hayata geçirilir. ayrÕca okul dÕúÕndaki kuruluúlarda. Askeri OrganlarÕn Fiziki HazÕrlÕ÷Õ Askeri organlarÕn fiziki hazÕrlÕ÷Õ onlarÕn askerlik borçlarÕnÕn ve esas hizmet vazifelerinin yerine getirilmesine hizmet etmektedir.Okul ça÷Õnda ve okul ça÷Õna gelmemiú kiúilere e÷itim veren kuruluúlarda beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin içeri÷i ilgili yönetim organlarÕ tarafÕndan belirlenir. Sa÷lÕk sorunlarÕ olanlara beden e÷itimi dersleri ve spor faaliyetleri e÷itim programÕna dahil edilmiú özel ve ferdi programlar ile yaptÕrÕlÕr. Madde 11. 187 . spor faaliyetlerine aktif bir úekilde katÕlmak amacÕyla e÷itim kurumlarÕnda spor kulüpleri kurulur. Ders dÕúÕ beden e÷itimi ve spor faaliyetlerini amaca yönelik hayata geçirmek. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlarda gerçekleútirilir. Ders dÕúÕ beden e÷itimi ve spor faaliyetleri okulda.

Sa÷lÕk bölgelerinde ve dinlenme parklarÕnda halkÕn kiúisel sa÷lÕ÷Õ. beden e÷itimi ve sporla ilgilenmesi için yetkili kuruluúlar tarafÕndan özel alanlar ayrÕlmalÕdÕr. müessese ve teúkilatlarda çalÕúanlarÕn beden e÷itimi ve spor ile meúgul olmalarÕnÕ sa÷lamak için aynÕ kurumun bünyesinde spor kulüpleri kurulabilir. çocuk ve gençlerin boú zamanlarÕnÕ verimli geçirmelerinin sa÷lanmasÕ. müessese ve teúkilatlarÕn yöneticileri. Spor ve Sa÷lÕk øúleri Hastane ve tedavi kuruluúlarÕnÕn. Hastane ve Tedavi KuruluúlarÕnda. HalkÕn Beden E÷itimi ve Sporu Engelliler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun geliúimi onlarÕn rehabilitasyonuna hizmet eder. Müessese ve Teúkilatlarda Beden E÷itimi ve Spor Mülkiyet úekline bakÕlmadan bütün idare. Dinlenme Evlerinde ve Turistik Yerlerde Beden E÷itimi. Yetkili organlar “HalkÕn hastalanmasÕna engel olunmasÕ. çalÕúanlarÕn beden e÷itimi ve sporla meúgul olmalarÕ. engellilerin rehabilitasyonu ve sosyal savunmasÕ hakkÕnda” Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak bütçe ayrÕlmasÕ ve di÷er kaynaklardan istifade 188 . Yaúam ve Kitlesel Dinlenme Yerlerinde Beden E÷itimi ve Spor Yaúam ve kitlesel dinlenme yerlerinde halkÕn beden e÷itimi ve spor ile meúgul olmalarÕ için gerekli ortamÕn oluúturulmasÕ. spor ve spor turizmi faaliyetlerine katÕlmalarÕ için gerekli úartlarÕ yaratmalÕ ve bu amaçla kaynak ayÕrmalÕdÕrlar. Madde 13. ødare. ødare.Madde 12. Madde 14. dinlenme evlerinin ve turistik yerlerin yöneticileri dinlenenlerin daha sa÷lÕklÕ olmasÕ. Madde 15. beden e÷itimi ve sporun geliúimi devlet programÕna uygun olarak yetkili organ tarafÕndan bütçe ve di÷er kaynaklarÕn aktarÕlmasÕ ile yapÕlÕr. hastalÕklarÕn önlenmesi ve tedavisi amacÕ ile tedavi ve dinlenme sürecinde beden e÷itimi ve sporun kullanÕlmasÕ için olanak sa÷larlar.

edilmesi. bu kapsamda yabancÕ spor kulüplerine geçmesi yetkili organlar tarafÕndan onaylanmasÕ ile birlikte sporcu ve aynÕ teúkilatlar arasÕnda yapÕlan antlaúma esasÕnda hayata geçirilir. Ekonomik açÕdan ve tesis açÕsÕndan ça÷daú taleplere cevap veren uzman kurumlarda yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ. bireysel olarak antrenörlük faaliyeti ile meúgul olan kiúiler. AynÕ teúkilatlarÕn üyesi omayan sporcu baúkasÕnÕn vasÕtasÕyla uzman kurumlarla antlaúma yapabilir. Yüksek Dereceli SporcularÕn HazÕrlanmasÕ Yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Milli TakÕmlarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin milli takÕmlarÕnÕn üyelerine sportif birliklerin teklifleri yetkili organlar tarafÕndan tasdik edilir. sporcularÕn üye oldu÷u beden e÷itimi ve spor birlikleri ile yapÕlan antlaúmalar esasÕnda hayata geçirilir. bu alan için özel kadrolarÕn hazÕrlÕ÷ÕnÕ. 189 . özellikle mülkiyet durumuna bakÕlmaksÕzÕn bu amaç için kurulan uzman kurumlar (kulüpler. tÕbbi deste÷i ve hekim kontrolünü yetkili organlar kaynak ayÕrarak hayata geçirirler. Madde 16. Madde 17. Engellilerin rehabilitasyonu sürecinde beden e÷itimi ve sporla ilgilenmelerini. Milli takÕmlara katÕlmÕú sporcularÕn beden e÷itimi ve spor ile ilgili kuruluúlardan di÷erine. engellilerin spor tesislerinde beden e÷itimi ve sporla meúgul olmasÕ için gerekli úartlarÕ oluútururlar. bilimsel çalÕúmalarÕ.) tarafÕndan yapÕlÕr. Azerbaycan Cumhuriyeti engelli sporcularÕ ülkelerini uluslararasÕ spor arenasÕnda Paralimpik ve Özel Olimpiyat Komitelerinde temsil ederler. spor okullarÕ vb.

Profesyonel Spor Profesyonel spor yüksek spor hazÕrlÕ÷Õ talep eden. bu ba÷lamda tÕbbÕ destek devlet adÕna yetkili organ tarafÕndan yapÕlÕr. Madde 18. seyretme karakterli. Madde 19. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda E÷itim Faaliyetiyle Beden E÷itimi ve Spor øle ølgili Pedagojik E÷itim Alan Antrenörler Meúgul Olabilirler E÷itim verdi÷i branúta spor ustasÕ normlarÕnÕ yerine getirmiú ve özel anternörlük kursuna katÕlmÕú kiúiler antrenörlük faaliyeti ile meúgul olabilirler. Profesyonel spor faaliyeti yetkili organ tarafÕndan kabul edilen normatif hukuki antlaúmalrla düzenlenir. Hile ve Araçlara øzin Verilmez Sporda netice elde etmek amacÕyla kullanÕlmasÕna izin verilmeyen usül. Beden e÷itimi alanÕnda. hile ve araçlarÕn yollarÕ beden e÷itimi ve spor kuruluúlarÕnÕn iste÷i ve uluslararasÕ kurallara uygun olarak yetkili organlar tarafÕndan belirtilir. Sporda YasaklanmÕú Usül. Milli takÕmlarÕn hazÕrlÕ÷Õ ile ilgili yetkili organ tarafÕndan ülkeye getirilen sportif araç ve gereçler gümrük vergisinden ve di÷er vergilerden muaftÕr.Milli takÕmlarÕn uluslararasÕ spor yarÕúmalarÕna hazÕrlÕk ve katÕlÕm zamanÕ hekim kontrolü. kazanç amaçlÕ emek faaliyetidir. Madde 20. rehabilitasyon uygulamalarÕnÕ sadece özel e÷itimi olan kiúiler yapabilirler. 190 .

sa÷lÕk ve spor tesisleri için düúünülmüú arazi alanlarÕnda baúka proje. Beden E÷itimi. televizyon yayÕnlarÕndan. gerçek ve tüzel kiúilerin maddi yardÕm ve di÷er kaynaklardan aktarÕlan para ile yürütülür. spor toto-loto gelirlerinden.III. Madde 23. Beden E÷itimi ve Sporun Maddi KaynaklarÕ Beden e÷itimi ve spor faaliyeti Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet bütçesinden. inúaat ve yapÕ iúlerinin yapÕlmasÕ. sa÷lÕk ve spor tesisleri için arazilerin ayrÕlmasÕ ve onlardan istifade edilmesinin kurallarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yetkili organlarÕ tarafÕndan belirlenir. Bölüm Beden E÷itimi ve Sporun Maddi TeminatÕ Madde 21. seyirci karakterli beden e÷itimi ve spor yarÕúmalarÕndan. bu kapsamda beden e÷itimi ve spor uzmanlarÕ hazÕrlayan yüksek ö÷retim ve orta ö÷retim kurumlarÕnÕn spor tesisleri ve alanlarÕ onlarÕn daima istifadesindedir. 191 . Madde 22. Sa÷lÕk ve Spor Tesisleri øçin AyrÕlan Arazilerin Statüsü Beden e÷itimi. Kitlesel beden e÷itimi ve spor yarÕúmalarÕnÕn yapÕlmasÕnÕ temin eden devlet ve toplumsal kuruluúlarÕnÕn. bu úekilde aynÕ arazi alanlarÕndan di÷er amaçlar için istifade edilmesi yasaktÕr. Arazi sahibinin rÕzasÕ olmadan beden e÷itimi. Beden E÷itimi ve Spora Sponsorluk Beden e÷itimi ve sporun geliúimine sporsorlu÷un esaslarÕ ve kurallarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yetkili organlarÕ tarafÕndan belirlenir.

IV. Beden E÷itimi Sa÷lÕk ve Spor Tesisleri Yaúam alanlarÕnÕn inúaat planlarÕnda di÷er altyapÕ çalÕúmalarÕ ile birlikte beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor tesisleri yapÕmÕnÕn úartlarÕnÕ halkÕn nüfusu ve yerli iklim úartlarÕ dikkate alÕnarak yetkili organlar belirler. Yaúam alanlarÕnÕ düzenleyen komisyonlara yetkili organÕn beden e÷itimi ve spor bölümlerinin temsilcileri de katÕlmalÕdÕrlar Yetkili organlar. beden e÷itimi ve sporla meúgul olanlarÕn tÕbbi yardÕm gösterme imkanÕnÕ vermelidir. sa÷lÕk ve spor tesislerinin sigortasÕ kanunla belirlenmiú kurallarla hayata geçirilir. sa÷lÕk ve spor tesislerini kapatmak yasaktÕr. inúasÕna ve kullanÕma verilmesine uygun normlar esasÕnda nezaret ederler. kendilerinin arazisinde beden e÷itimi. Bölüm Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Teminatlar Madde 25. 192 . projelendirilmesine. sa÷lÕk ve spor tesisleri de yer almalÕdÕr.Madde 24. Beden E÷itimi ve Sporla Meúgul Olan HalkÕn Sa÷lÕ÷ÕnÕn KorunmasÕ Beden e÷itimi. Beden e÷itimi. Her türlü okul öncesi e÷itim kurumlarÕ ve normal e÷itim kurumlarÕnÕn inúasÕ ve yeniden kurulma planlarÕna beden e÷itimi. Uygun alanda yenisini yapmadan mevcut beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor tesislerinin de inúasÕ eklenmesi zorunludur. sa÷lÕk ve spor tesislerinin planlanmasÕna. Yaúam alanlarÕnda beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor kuruluúlarÕnÕn ve tesislerinin yönetimi faaliyetlerin ve yarÕúmalarÕn yapÕlaca÷Õ yerlerin güvenlik kurallarÕna ve sa÷lÕk-hijyen normlarÕna uygunlu÷u.

UluslararasÕ yarÕúmalara katÕlan sporcularÕn sigortasÕ onlar gönderen teúkilatlar tarafÕndan gerçekleútirilir. Yüksek Dereceli SporcularÕn Spor AdamlarÕnÕn Emeklerinin KÕymetlendirilmesi Beden e÷itimi ve spor alanÕnda gösterdikleri büyük hizmetlere ve elde ettikleri yüksek baúarÕlara göre Azerbaycan Cumhuriyeti’nin vatandaúlarÕ uygun úartlarda devlet mükafaatlarÕna ve ünvanlara sahip olurlar Olimpiyat OyunlarÕ’nda baúarÕ kazananlara. Beden E÷itimi ve Spor øle Meúgul Olan VatandaúlarÕn SigortasÕ Beden e÷itimi ve sporla meúgul olan vatandaúlarÕn.Normal úartlarda beden e÷itimi ve spor ile meúgul olurken sa÷lÕ÷Õ zarar görmüú insanlara yetkili organ tarafÕndan belirlenmiú kurallarda tÕbbi. Antrenörün ve Hakemin Sa÷lÕ÷ÕnÕn Zarar Görmesi Durumunda Mesuliyet Normal úartlarda beden e÷itimi ve spor ile meúgul olurken sporcunun. sosyal ve profesyonel rehabilitasyon hizmeti verilir. Madde 28. sa÷lÕk ve spor teúkilatÕ ile yaptÕ÷Õ antlaúma úartlarÕna ve Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ilgili kanunlarÕna uygun olarak belirlenir. anternörün ve hakemin sa÷lÕ÷Õna zarar gelmesi durumunda mesuliyet onlarÕn beden e÷itimi. Madde 26. ayrÕca iki defadan fazla olimpik sporlarda Dünya ve kÕta úampiyonalarÕnÕn galiplerine kanunla belirlenmiú úartlarda emeklilik parasÕ verilir 193 . bununla birlikte sporcu ve hakemin sigortalanmasÕnÕn kural ve úartlarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanunlarÕna ve beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ ile yapÕlmÕú antlaúmaya esasen berlirlenir. Sporcunun. Madde 27.

194 . Bu kanunun BozulmasÕ Durumunda Mesuliyet Bu kanunun bozulmasÕ durumunda gerçek ve tüzel kiúiler Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ilgili kanununa uygun olarak mesuliyet taúÕrlar.Madde 29. Madde 30. UluslararasÕ Antlaúmalar Azerbaycan Cumhutiyeti’nin taraftar oldu÷u devletlerarasÕ antlaúmalarla bu kanun arasÕnda zÕtlÕklar olursa aynÕ uluslararasÕ antlaúmalar uygulanÕr.

BazÕ özel ilim sahalarÕna ait çeúitli yüksekokullarÕn adÕ.9. iúi. mahareti. da÷cÕlÕkla u÷raúan Alpinizm: Da÷ turizmi. sÕçramak. AtletikacÕ: Atlet Avar çeken: Kürek çeken AvarçÕ: Kürekçi Avar çekmek: Kürek çekmek Azarkeú: Sporda taraftar Badaq/Badalaq: Serbest güreúte rakibi ayak takarak yere düúürme oyunu Balet: Bale Baletmeyster: Bale ö÷retmeni. jokey Atlet: Atletizm branúÕnda spor yapan kimse Atletik: Atletizme ait olan Atletika: ønsanÕn fiziki gücünü arttÕrmak. atletizm. Akrobatika: Cimnastik ve sirk sanatÕnÕn bir çeúidi. koúma. vücudunu ve kabiliyetlerini geliútirmeye yarayan atlama. yüksek bir yerden kendini aúa÷Õ bÕrakmak. Azerbaycan Türkçesi Spor Terminolojisi A÷Õr atletika: Halter Akademiya: ølim ve güzel sanatlarÕ geliútirmek maksadÕyla kurulan kurum. balerin Basketbol: Basketbol 195 . atlamak. 3. CambazlÕk Alpinist: Da÷cÕ. AkrobatlÕq: AkrobatÕn sanatÕ. at binmede yi÷itlik göstermek At se÷irtmek: At koúturmak Atlanmaq: Ata binmek. atla yarÕú etmek At oynatmaq: At binip hüner göstermek. Akrobat: Cambaz. bir úeyin üzerinden atlayÕp geçmek At çapdÕ: At yarÕúÕ/At koútumak At çapan:YarÕú atÕ binicisi. da÷cÕlÕk At çapmaq: At koúturmak. Akrobatik: Akrobasiye ait olan. balet. disk atma gibi bireysel olarak yapÕlan beden e÷itimi çalÕúmalarÕ. Cimnastikte özel olarak akrobasi ile ilgilenen sporcu.

b. At yarÕútÕrmak CÕ÷al: Oyun bozan CÕ÷albaz: Oyun bozan CÕ÷albazlÕq: Oyun bozanlÕk CÕ÷allamaq: KasÕtlÕ olarak oyun kurallarÕnÕ ihlal etmek. beden e÷itimi Beynelhalq: UluslararasÕ Bilyard: Bilardo BilyardçÕ: Bilardocu Bilyardhana: Bilardo salonu Birinci: Birinci Birincilik: Birincilik Boks: Boks Boksyor: Boksör Boksçu: Boksör Bürünc: Bronz Cedaq: Ok Cemiyyet: Teúkilat CÕdÕr: Hipodrom CÕdÕra çÕhmaq: At yarÕúÕna katÕlmak. icra etme. birinci olmak Beden terbiyeçisi: Vücut geliútirme ve terbiyesi ile u÷raúan adam Beden terbiyesi: Spor. gösteri yapma (folklorcular.) Çohnövçü: Sporun birkaç branúÕ ile u÷raúan sporcu Çohnövçülük: Sporun birkaç çeúidinden oluúan yarÕúma. oyun bozanlÕk etmek CÕ÷allÕq: Oyun bozanlÕk. modern heptatlon 196 . atla yarÕúmak Çarhovuz: Büyük havuz Çempion: ùampiyon ÇÕhÕú: Spor müsabakalarÕna katÕlma. cimnastik ve programlÕ bir hayat ve düzenli rejimle insan vücudunun her yönden geliútirilmesi. oyunun kurallarÕnÕ kasten ihlal etme Cudo: Judo ÇapÕúmag: At yarÕútÕrmak. sirk mensuplarÕ v.Basketbolcu: Basketbol oyuncusu Baúa çÕhmag: Galip gelmek.

voleybol. mücadele etmek. çarpÕúmak. vuruúmak.Çövken: Eskiden. galip gelme. basketbol v. üstünlük Qaliblik: Galip gelme. yarÕúmasÕ QaçÕúmak: Koúu yarÕúÕ yapmak. Eltopu/Hendbol: Hentbol El oyunu: Sporda tenis.b. yakÕn dövüú Elbeyaha olmaq: Yaka paça kavga etmek. elle oynanan oyunlar Estafet: SporcularÕn atletizm. birinci olmak Qalibiyyet: Yenme. Bu oyunda kullanÕlan top. yenen Qalib gelmek/olmaq/çÕhmaq: Galip gelmek. üstünlük QapÕ: Kale (futbol) 197 . koúu müsabakasÕnda yarÕúmak Qalib: Yenmiú. yüzme v.dallarda yaptÕklarÕ bayrak yarÕúÕ Eúúek: Jimnastik hareketlerini yapmak için üzerine deri geçirilmiú a÷aç. Elbeyaha: Yaka paça dövüúme. atÕn üzerinde ucu e÷ri sopayla topu kaleye sokma oyunu.b. atlama beygiri Federasiya: Federasyon Fende salmag: Spor müsabakalarÕnda rakibi yanÕltmak için tatbik edilen yollar Figurist: Zor ve kompleks figürler yapan sporcu Final: Final Fuks: Bilardo oyununda topa tesadüfi olarak vurulan baúarÕlÕ vuruú Futbol: Futbol Futbolçu: Futbolcu Futbolka: Forma Futbol meydancasÕ: Futbol sahasÕ Güleú: Güreú Güleúçi: Güreúçi Güleúmek: Güreúmek Gimnast: Cimnastikçi Gimnastik: Cimnastik Gimnastika: Cimnastik hareketleri sistemi QaçÕú: Koúu müsabakasÕ QaçÕúma: Koúu müsabakasÕ.

sporla u÷raúma ødman UstasÕ: Üst düzey antrenör ønstitut: Enstitü 198 . tarz Qelebe: Galibiyet Qelebe qazanmaq/elde etmek/çalmaq: Galip gelmek. mücadeleyi süratlendirme. santranç. gerginleútirme. sporlardaki forvet oyuncusu) Xal: Spor müsabakalarÕnda ve oyunlarÕnda verilen puanlar ødman cemiyeti: Spor kulübü ødman: Spor ødmançÕ: Sporcu.b. üstün gelmek. sporlarda puan almak için daha aktif hareket etme. güreú v. disk Hantel: Adeleleri geliútirmek için kullanÕlan kÕsa bir kolun iki tarafÕnda a÷ÕrlÕk demirleri olan alet. yol.b. çim hokeyi) Hokkeyçi: Hokey oyuncusu Hovuz: Havuz Hovuzcuq: Küçük havuz Hovuzlu: Havuzu olan Hücum: Futbol.müsabakalarda ilk puanÕ kazanmak Hokkey: Hokey (buz hokeyi. tertip. düzen. voleybol.b. usül. dambÕl HesabÕ açmaq: Futbol. sporla u÷raúma ødmançÕlÕg: Sporculuk. kazanmak QÕlÕnc: KÕlÕç QÕlÕnc oynatmaq: KÕlÕç oynatmak QÕzÕl: AltÕn Qol: Gol.QapÕcÕ: Kaleci Qayda: Kural. rakibi sÕkÕútÕrma Hücumçu: Hücum bölgesinde oynayan sporcu (Futbol v. hokey. Qrossmeysterlik: Santranç ustalarÕ için verilen en yüksek unvan Halga: Atletizm müsabakalarÕnda kullanÕlan alet. boks v. Qol vurmaq: Gol atmak Qrossmeyster: Santranç ustalarÕna verilen en yüksek ünvan ve bu ünvanÕ almÕú santranç ustasÕ.

hokey gibi oyunlarda müdafaa yapÕlan saha. ok ve yay Ohlamaq: Okla vurmak Ohlanmaq: Okla vurulmak Olimpiya: Olimpiyat Olimpiyada: Olimpiyat oyunlarÕ.b. spor yarÕúmalarÕ OlimpiyaçÕ: Olimpiyat oyunlarÕna katÕlan sporcu 199 . müdafaacÕ Müdafieçi: Futbol v. sahada elde edilmiú baúarÕ Nize: MÕzrak Növ: Branú. sporlarda müdafaa oynayan sporcu Nailiyyet: Herhangi bir iúte. tür. çeúit Ox: Ok Ohatan: Ok ve yay ile teçhiz olunmuú asker Ohdan: Sadak Oh-kaman: Ok ve yaydan oluúan silah.Jokey: YarÕú atÕ binicisi Kaman: Yay Klub: Kulüp Komanda: TakÕm Kombinasiya: Oyunda galip gelmek için tatbik edilen çeúitli tedbirler Kos: Top (oyun topu) Kotekoriya: Kategori Kroket: Kriket Kroketçi: Kriket oyuncusu Kubok: Kupa Marafon: Maraton Marafonçu: Maratoncu Maz: Bilardo ÕstakasÕ Medal: Madalya Meúqçi: Antrenör Miyandar: A÷Õr spor faaliyetlerinin yapÕldÕ÷Õ spor salonunun yöneticisi MiyandarlÕq: Spor salonunu yöneticili÷i Motodrom: Motorsiklet yarÕúlarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ parkur Müdafie: Futbol.

eskrimci Reqib: Rakip Reqbi: Amerikan futbolu Reqbiçi: Amerikan futbolu oynayan sporcu Rekord: Rekor Rekordçu/Rekordsmen: Rekor kÕrmÕú sporcu Rekordizm/Rekordçuluq: Sa÷lÕklÕ olmayan rekabet neticesinde rekor kÕrmak için ola÷anüstü gayret gösterme Rinq: Ring (Boks sahasÕ) Sambo: Ruslara özgü bir güreú çeúidi.b. kendini silahsÕz savunma Samboçu: Sambo güreúçisi Sekundant: Boksör.Orden: Niúan. masa tenisi raketi Rapira: Dörtgen úeklinde elastik gövdeli ucu sivri kÕlÕç (úimdi eskrimde kullanÕlÕyor) RapiraçÕ: Bu kÕlÕçla yarÕúan sporcu. gösteri Paraúütçülük: Paraúüt sporu Paraúüt: Paraúüt Paraúütçü: Paraúütçü Pehlevan: Güreúçi Stolustu tenis: Masa tenisi Raketka: Tenis raketi. dansçÕ Parad: Spor. santranç oyuncusunun v. teúkilatlarÕn resmi geçidi.b. gençlik v. madalya Otustu hokkey: Çim hokeyi Oyun: Oyun Oyunçu: Oyuncu. ö÷renci. menejeri Stadion: Stadyum Stend: AtÕú poligonu Suya atlama: Kule atlama ùahmat: Satranç oyunu ùahmatçÕ: Satranç oyuncusu ùest: OkçularÕn parmaklarÕna taktÕ÷Õ kemik parmaklÕk ùtang: Halterde kullanÕlan a÷ÕrlÕk diskleri 200 .

ùtangçÕ/ùtangist: Halterci Tekbetek: Birer birer. salon. yarÕúmada kazanmak. kavgada. atlama. müsabaka YarÕúçÕ: YarÕúmacÕ Yay: Yay YÕ÷ma komanda: Milli takÕm Yüngül atletika: Atletizmin koúu. cirit. disk vs. yarÕúta iki kiúinin baú baúa mücadelesi Tenis: Tenis Tenisçi: Tenisçi Teúkilat: Kuruluú. Züy: Buz pateni salonu. dövüúte. buz pateni yapma 201 . Hem hücum hem de müdafaa oynayan oyuncu YarÕmorta: YarÕ orta siklet YarÕmyüngül: YarÕ hafif siklet YarÕú: YarÕúma. hokeyde v. örgüt. her biri ayrÕ ayrÕ. atma branúlarÕ Zorhana: Eskiden a÷Õr spor çalÕúmalarÕnÕn ve yarÕúmalarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ yer. yarÕúmada kaybetmek. galip gelmek Uduzmaq: Oyunda. organizasyon Tullanmag: Atletizmde uzun ve yüksek atlama Turnir: Turnuva Udmaq: Oyunda. yenilmek Umumdünya: UluslararasÕ Üzgüçülük: Yüzme Üzücü/Üzgüçü: Yüzücü Vaterpol(o): Sutopu Velosiped: Bisiklet Velosipedçi: Bisikletçi Voleybol: Voleybol Voleybolçu: Voleybolcu Yaht-Klub: Su sporlarÕ ile u÷raúanlarÕn kulübü YarÕm müdafieçi: Futbolda.b.

orta. Exel. Genel Müdürlü÷ü KadÕköy Gençlik ve Spor ølçe Müdürl÷ü Süre (YÕl . zayÕf olarak de÷erlendirin YabancÕ Dil SÕnav Notu KPDS ÜDS IELTS TOEFL IBT TOEFL PBT TOEFL CBT FCE CAE CPE 50 60 BaúarÕlmÕú birden fazla sÕnav varsa.345 Kullanma becerisi øyi Orta *Çok iyi. CPE: Certificate of Proficiency in English SayÕsal LES PuanÕ (Di÷er) PuanÕ Bilgisayar Bilgisi Program Office(Word. iyi.727 Eúit A÷ÕrlÕk 45.C. Yaz Spor OkullarÕ Koodinatörü 3. CAE: Certificate in Advanced English. ÖZGEÇMøù Kiúisel Bilgiler AdÕ Do÷um Yeri Uyru÷u E-mail E÷itim Düzeyi Mezun Oldu÷u Kurumun AdÕ Doktora/UzmanlÕk Yüksek Lisans Lisans Lise Marmara Üniversitesi Beden E÷itimi ve Spor ABD Ünye Teknik Lise ve Endüstri Meslek Lisesi 2009 1998 Marmara Üniversitesi Beden E÷itimi ve Spor Yüksek Okulu 2005 Mezuniyet YÕlÕ Murat Gölköy/Ordu T. bdmurat81@hotmail. Power Point) SPSS 45. IELTS: International English Language Testing System. ÜDS: ÜniversitelerarasÕ Kurul YabancÕ Dil SÕnavÕ.2005 - * Çok iyi. tüm sonuçlar yazÕlmalÕdÕr KPDS: Kamu Personeli YabancÕ Dil SÕnavÕ.536 Sözel 45.ù. orta. zayÕf olarak de÷erlendirin UluslararasÕ ve Ulusal YayÕnlarÕ/Bildirileri/SertifikalarÕ/Ödülleri/Di÷er 202 .com SoyadÕ Do÷um Tarihi TC Kimlik No Tel Yüksel 07.10. iyi.10. TOEFL IBT: Test of English as a Foreign Language-InternetBased Test TOEFL PBT: Test of English as a Foreign Language-Paper-Based Test.1981 54730448588 0506 336 05 89 øú Deneyimi (Sondan geçmiúe do÷ru sÕralayÕn) Görevi 1. TOEFL CBT: Test of English as a Foreign Language-Computer-Based Test.YÕl) 200806. FCE: First Certificate in English. Ar-Ge Personeli 2. YabancÕ Dilleri øngilizce Okudu÷unu Anlama* øyi Konuúma* øyi Yazma* øyi Kurum øBB Spor A.2005-08.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful