TÜRKøYE CUMHURøYETø MARMARA ÜNøVERSøTESø SAöLIK BøLøMLERø ENSTøTÜSÜ

SOVYET DÖNEMø VE SONRASINDA AZERBAYCAN’DA SPOR

MURAT YÜKSEL YÜKSEK LøSANS TEZø

BEDEN EöøTøMø VE SPOR ANABøLøM DALI

DANIùMAN Prof. Dr. M. Tayfun AMMAN

øSTANBUL - 2009

I. TEùEKKÜR
Bu çalÕúma konusunun seçiminde bana yol gösteren, her türlü maddi ve manevi deste÷i veren, çalÕúmanÕn bu aúamaya gelmesinde büyük katkÕlarÕ olan tez danÕúmanÕm ve hocam Prof. Dr. M. Tayfun Amman’a saygÕlarÕmÕ sunar, kendisine teúekkür etmeyi borç bilirim. ÇalÕúma sürecinde her zaman desteklerini hissetti÷im Yrd. Doç. Dr. Veysel Küçük’e ve Yrd. Doç. Dr. Mehmet Yorulmazlar’a çok teúekkür ederim.

Bakü’de bulundu÷um süre içinde her konuda yardÕmcÕ olan Prof. Dr. A÷acan Abiyev’e, Prof. Dr. Hanefi Hüseyino÷lu Gurbanov’a, Tural Askerov’a, özellikle kaynak bulma ve Azeri Türkçesi’nin tercümesi konusunda yardÕmlarÕnÕ hiç esirgemeyen, Din Sosyolojisi doktoru olan de÷erli hocam Behram Hasanov’a çok teúekkür ederim.

Mülakat sürecinde deste÷ini gördü÷üm Yrd. Doç. Dr. ørfan Gülmez’e, Azerbaycan’da birçok spor adamÕ ile iliúki kurmamda yardÕmcÕ olan Sami Yavrucuk’a, Türkiye’de yaúayan ve her zaman yanÕmda olan de÷erli arkadaúlarÕm Tural Elekberov’a, Reúadet Ahmedov’a, Hano÷lan Haciyev’e, Gülden Kuvvet’e ve Mehluge Caferova’ya çok teúekkür ederim.

Bakü’ye araútÕrma yapmak için gitmeme, maddi anlamda yardÕmcÕ olan Ordulular Birli÷i Hizmet VakfÕ BaúkanÕ Ahmet Örsün’e minnettarlÕ÷ÕmÕ bildiririm.

AyrÕca, bu çalÕúmanÕn bu alanda yapÕlacak araútÕrma ve çalÕúmalara ÕúÕk tutmasÕnÕ temenni ederim.

Murat YÜKSEL østanbul – 2009

i

1. 1. 42 6.. 1. 16 5.... v 1. Futbol ………………………………………………………………… 24 6. Co÷rafi YapÕ …………………………………………………………… 6 4... 9 4. TEùEKKÜR ………………………………………………. II... 1. 6...... 6. 4.. Güreú ………………………………………………………………….. Siyasi ve ødari YapÕ ……………………………………………………...... 24 6.. IV.. BULGULAR …………………………………………………………. 65 ii ..... ÖZET …………………………………………………………………... 57 6. Çim Hokeyi ……………………………………………... Boks …………………………………………………………………. 7. Cimnastik ……………………………………………………………. Demografik YapÕ ………………………………………………………..... 5.. Judo ………………………………………………………………….. 53 6. Eskrim ………………………………………………………………..... 1... 7 4. Satranç ……………………………………………………………….... Basketbol ……………………………………………….. 1 2.……. 36 6.. SUMMARY …………………………………………………………. Sosyo-Kültürel YapÕ …………………………………………………… 11 4... 1. 9.. 1. 1.... i øÇøNDEKøLER ………………………………………….. III. 5. 2..... Hentbol ………………………………………………………………. 8.. 1. 23 6.. GEREÇ VE YÖNTEM …………………………………………….. iv TABLOLAR ………………………………………………. 1... GøRøù VE AMAÇ …………………………………………………… 3 4... ii KISALTMALAR ………………………………………………... 47 6..... 1.. Voleybol ……………………………………………………………. 39 6.. 11. 1.... 4..... Azerbaycan’da Spor ……………………………………………………... 1.. 60 6. 63 6. 3. 3.... 1. 33 6. 10. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler …………………………………… 6 4...... 24 6.II.... GENEL BøLGøLER ………………………………………………… 6 4. øÇøNDEKøLER I. Ekonomik YapÕ ………………………………………………. 2. 2 3.

... Sovyet Döneminde Spor Bilimleri ……………………………………151 6.... 2. 1. Sovyetlerde Spor Yönetimi ……………………………... Taekwondo ………………………………………………………….. 79 6. 4.... 2... TARTIùMA VE SONUÇ ………………………………………… 167 8. 2..80 6...... Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu . 183 9. 68 6. 1....... Azerbaycan’da Beden E÷itimi Sisteminin Geliúimi ………………….. 1... 132 6.. 17...... Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi ……………..... Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Spor Bilimleri …………………………….. Binicilik …………………………………………………………….. 2...... AraútÕrma Mülakat Formu ……………………………………………… 181 9.. 1. 16.... 3... KAYNAKLAR ………………………………………………………. Di÷er Spor BranúlarÕ …………………………………. 1. Azerbaycan Türkçesi Spor Terminolojisi …………………….... Masa Tenisi ………………………………………………………….... 3. Rugby ………………………………………………………………...... 13. 70 6. 202 iii .. 1. 3.. 12...... 195 10. 15. 145 6... 1. 14.. ÖZGEÇMøù …………………………………………………. 2..... 2... 73 6.. 2. 75 6.... EKLER ………………………………………………………………… 181 9. 105 6... Azerbaycan’da Spor Bilimleri ………………………………………….6. 2. Azerbaycan’da Spor Yönetimi ………………………………………….. 3.. Sovyet Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi ………………….. Bilardo ……………………………………………………………… 71 6. 3. 1.. 160 7...... 174 9.. 1. 151 6.. 66 6...

KISALTMALAR ABF: Azerbaycan Basketbol Federasyonu ACF: Azerbaycan Cimnastik Federasyonu AÇHF: Azerbaycan Çim Hokeyi Federasyonu AFFA: Azerbaycan Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i AHF: Azerbaycan Hentbol Federasyonu AIBA: UluslararasÕ Boks Birli÷i AMOK: Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi AOF: Azerbaycan Okçuluk Federasyonu APø: Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü ASDF: Azerbaycan Spor DanslarÕ Federasyonu ASF: Azerbaycan Satranç Federasyonu AYBEù: Azerbaycan Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ BDT: Ba÷ÕmsÕz Devlet Toplulu÷u EABA: Avrupa Boks Birli÷i EMH: Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm FEI: UluslararasÕ Binicilik Federasyonu FIDE: UluslararasÕ Satranç Federasyonu FIFA: UluslararasÕ Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i IHF: UluslararasÕ Hentbol Federasyonu IMF: UluslararasÕ Para Fonu IOC: UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi RK(b) P MK: Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi SSCB: Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli÷i TGDK: Azerbaycan Cumhuriyeti Ö÷renci Kabulü Devlet Komisyonu UEFA: Avrupa Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i ZSFSR: Kafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti iv .III.

TABLOLAR Tablo – 1: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor takÕmlarÕ ve sporcu sayÕlarÕ …….151 v .121 Tablo – 3: Azerbaycan’da 1969 ve 1973 yÕllarÕndaki spor tesisleri sayÕsÕ ……… 123 Tablo – 4: YÕllara göre bazÕ spor parametrelerindeki de÷iúiklikler …………….. 145 Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar.. branúlar ve madalyalar …… 149 Tablo – 6: Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕ olimpiyat madalyalarÕ ve ülke sÕralamalarÕ ….... branúlar ve sporcu sayÕlarÕ ……………………………………………………………………………..IV....150 Tablo – 7: Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. 121 Tablo – 2: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor tesisleri ve saha sayÕlarÕ ……….

Azerbaycan halkÕnÕn çok rahat yapabildi÷i bir faaliyet olmuútur. spor bilimcisi. Spor. Görüúmeler. spor yazarÕ.1. Bilimsel çalÕúmalarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. Azerbaycan’da Sovyetler Birli÷i döneminde merkezi bir anlayÕúla yönetilen spor. Sovyetler Birli÷i. sa÷lÕklÕ bireyler yetiútirmeyi ve iúgücü verimini arttÕrmayÕ amaçlamÕútÕr. spor yönetimini ve spor bilimlerini Sovyet döneminde ve sonrasÕnda karúÕlaútÕrmalÕ olarak incelemek ve iki dönem arasÕndaki farklÕlÕklarÕ tartÕúmaktÕr. Spor bilimleri alanÕnda lisans ve lisansüstü e÷itim veren tek kuruluú olan Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi. So÷uk savaú döneminde ise kitle sporunun yanÕnda elit spora da çok önem verilmiútir. Azerbaycan’da sporu. ÖZET Bu çalÕúmanÕn amacÕ. Sovyetler Birli÷i II. ülkenin içinde bulundu÷u siyasi ve ekonomik istikrarsÕzlÕk spora da yansÕmÕútÕr. AyrÕca. Dünya ve Avrupa úampiyonu olmuúlardÕr. ÇalÕúmada literatür taramasÕ ve mülakat (görüúme) tekni÷i kullanÕlmÕútÕr. úimdiye kadar birçok spor uzmanÕ hazÕrlamÕú ve bilimsel çalÕúma yapmÕútÕr. Dünya SavaúÕ’na kadar sporda öncelikle. Sosyalizm. Bu baúarÕlar özellikle bireysel sporlarda kazanÕlmÕútÕr. Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda. Anahtar Sözcükler: Azerbaycan. sosyalizmin kuruluú sürecinde özellikle kitle sporuna çok önem verilmiútir. Spor 1 . antrenör ya da beden e÷itimi ö÷retmeni olan toplamda 20 kiúi ile yapÕlmÕútÕr. Spor Yönetimi. Sovyet döneminde. Birçok AzerbaycanlÕ sporcu Sovyetler Birli÷i milli takÕmlarÕ içinde Olimpiyat. spor rejimin gücünü gösteren bir araç haline getirilmiútir. Devletin spora verdi÷i destek sayesinde birçok uluslararasÕ spor organizasyonunda önemli baúarÕlar elde edilmiútir. Azerbaycan 1990’lÕ yÕllarÕn ortalarÕndan itibaren spor alanÕnda kendini göstermeye baúlamÕútÕr. spor yöneticisi. Azerbaycan birçok uluslararasÕ organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. günümüzde Türkiye’deki sportif yapÕlanmaya benzer bir úekilde yönetilmektedir. Bu dönemde sporun yapÕlÕú amacÕ de÷iúmiú.

in Azerbaijan during Soviet era and post Soviet era and to discuss differences of two eras. elite sport was given importance as well as the mass sport. Literature scanning and interview techniques have been used on this study. Key Words: Azerbaijan. sport manager. Azerbaijan started to show herself since the middle of 1990’s in the sport field. Azerbaijan have got very important achievements in many international sport organizations. Socialism. Besides. In the first years of independence the economic and political instability of the country has effected to sport. Azerbaijan State Academy of Physical Education and Sport (which is the sole sport academy of country involved in bachelor and master level education) has been educated so many physical education specialists and created serious number of scientific studies until now. However. sport writer. the goal of the sport has been changed into a tool which is used to show of power of the regime. A lot of Azerbaijani sportmen won Olympic. number of scientific researchs improved. Interviews were made with 20 people in total sport scientist. the sport has been managed centrally during Soviet era. Sport Management. Soviet Union especially aimed in sport to grow up healthy population and to increase efficiency of labor force until World War II. SUMMARY Sport In Azerbaijan During Soviet Era And Post Soviet Era The aim of the study is to research comperatively sport. Sport. During Cold War era. Sport became an activity to made by Azerbaijani citizens’s conveniently. Soviet Union. Also. World and European Championships in Soviet Union national teams. In this period. 2 . nowadays there is a sport management structure which is similar to Turkey’s sport management structure. In Soviet era. mass sport has been paid more attention especially of the establishment of socialism. trainer or teacher of physical education. sport management and sport sciences. a lot of international sport organizations were held in Azerbaijan. These triumphes were especially gained on individual sports. Through the government support into sport.2.

gerek Amerika Birleúik Devletleri. GøRøù ve AMAÇ II. “ Sovyet Dönemi ve SonrasÕnda Azerbaycan’da Spor. Türkiye ve Türk Cumhuriyetleri ile olan iliúkilerini daha da güçlendirmek istemektedirler. dünyanÕn dengeleri de÷iúmiú ve birçok ülke ba÷ÕmsÕz hale gelmiútir. özellikle Sovyet hakimiyeti sÕrasÕnda ki sporun durumu ile ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra ki sporun durumu araútÕrÕlarak. sporda devlet politikalarÕ ve Azerbaycan’da spor bilimleri ile sÕnÕrlandÕrÕlmÕútÕr. bu çalÕúmanÕn önemli bir boúlu÷u doldurmada ilk adÕm olmasÕ hedeflenmektedir. Türk DünyasÕ ile gerçekleúecek olan iliúkiler de Türkiye’nin bu co÷rafyayÕ daha iyi tanÕmasÕndan dolayÕ. Günümüzde.3. bu iliúkilerde önemli bir yere sahiptir. ülkemiz bu süreçte bir köprü görevi görecek ve bu çerçevede yapÕlacak bilimsel çalÕúmalar daha da de÷er kazanacaktÕr. Bu araútÕrmanÕn amacÕ. AraútÕrmanÕn çerçevesi. Hem co÷rafi açÕdan hem de sosyo-kültürel açÕdan Türkiye’ye daha yakÕn olan Azerbaycan. Sovyet döneminden günümüze. bu iki dönem arasÕndaki farklÕlÕklarÕ ortaya çÕkarmaktÕr. 3 . So÷uk Savaú dönemine girilmiú ve iki kutuplu dünya düzeni meydana gelmiútir. Sovyetler Birli÷i’nin da÷ÕlmasÕyla. Bu alanda çalÕúan bilim adamlarÕnÕn ve yapÕlan bilimsel çalÕúmalarÕn yetersizli÷inden dolayÕ. Azeri Sporu’nu her yönüyle incelemek. Bu kapsamda sportif iliúkilerde önem kazanmaktadÕr. Türk Cumhuriyetleri ile olan tarihsel ba÷larÕ bu ülkelere daha da yakÕnlaúmasÕna neden olmuútur. gerekse Avrupa Birli÷i her geçen süreçte. Spor Yönetimi ve Spor Bilimleri” bu çalÕúmanÕn konusunu teúkil etmektedir. bazÕ spor branúlarÕnÕn geliúim süreci ve günümüzdeki durumu. AyrÕca. Türkiye konumu itibariyle hem Orta Do÷u hem de baúta Türk Cumhuriyetleri olmak üzere ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanan ülkeler ile iliúkiler geliútirmeye çalÕúmÕútÕr. Birçok ülke ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte yeni arayÕúlar içine girmiútir. Dünya SavaúÕ’nÕn bitmesiyle birlikte. bu çalÕúma sayesinde Azerbaycan ile olan sportif iliúkilerimiz güçlenece÷i için bu çalÕúmanÕn önemi daha da artacaktÕr. Türkiye’nin.

Sovyetler Birli÷i’nde. yazÕlÕ bilgiler Sovyetler dönemini yaúamÕú olan kiúiler ile yapÕlan mülakatlar ile desteklenmiútir. AraútÕrma literatür taramasÕ ve mülakat tekni÷i ile yapÕlmÕútÕr. Sovyet dönemi Azerbaycan’da ve ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde uygulanan devlet politikalarÕ incelenmiútir. Azerbaycan’da Spor. økinci bölümde ise. Bilimsel bir araútÕrmada. yeterli bilgi toplama ve görüúme sürecinde yaúanan zorluklarlardÕr. Di÷er önemli bir zorluk ise. Azeri vakÕf ve dernekler ile Türkiye’de ikamet eden bazÕ Azeri vatandaúlarÕnÕn deste÷i de alÕnmÕútÕr. AraútÕrma sürecinde birtakÕm zorluklarla karúÕlaúÕlmÕútÕr. Bakü’de spor bilimcisi. AraútÕrma Mülakat Formu. siyasi/idari görevleri olan kiúilerden elde edilecek bilgilerin. Sovyet dÕúÕ araútÕrmacÕlarÕn çalÕúmalarÕndan da istifade edilmiútir. Azerbaycan’da Spor Bilimleri kapsamÕnda Spor Bilimleri üzerine e÷itim veren Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ve bu alandaki di÷er kuruluúlar incelenmiútir. internet. spor yazarÕ ve beden e÷itimi ö÷retmeni olan toplamda 20 kiúi ile mülakatlar yapÕlmÕútÕr. YÕrlardÕr kapalÕ bir sistem içinde yaúayan Azerbaycan halkÕnÕn 4 . spor yöneticisi. antrenör. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu ve Azeri Türkçesi Spor Terminolojisi ile ilgili çalÕúmalarda ekler kÕsmÕnda sunulmuútur. AyrÕca. Bakü’deki Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ve Ahundov Kütüphanesi ile Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi (TøKA)’nden yararlanÕlmÕútÕr. ølk bölüm olan Azerbaycan’da Spor kÕsmÕnda. bu kiúilerin konumlarÕ/angajmanlarÕ nedeniyle gerçe÷in sÕnÕrlÕ ve yanlÕ olmasÕ muhtemeldir. Bu nedenle araútÕrmada ba÷ÕmsÕz olan kiúi ve kurumlarÕn deste÷i ile açÕk ve net bilgilere ulaúÕlmaya çalÕúÕlmÕútÕr. Bu zorluklarÕn baúÕnda araútÕrmanÕn yerinde yapÕlabilmesi için yaúanan ulaúÕm zorlu÷u gelmektedir. 7’si olimpik olmayan toplamda 24 spor branúÕnÕn geliúim süreci ve günümüzdeki durumlarÕ üzerinde durulmuútur. Son ana bölümde ise. AraútÕrmada sadece Sovyetler tarafÕndan yayÕnlanan kaynaklarla yetinilmemiú. 17’si olimpik. AraútÕrma sürecinde. Azerbaycan’da Spor Yönetimi ve Azerbaycan’da Spor Bilimleri olmak üzere üç ana bölümden oluúmaktadÕr. AyrÕca.ÇalÕúma. AyrÕca.

Bu çalÕúmada spor üç makro düzlemde incelenmiútir. Azerbaycan’da Spor Yönetimi ve Azerbaycan’da Spor Bilimleri bu çalÕúmanÕn problemati÷ini oluúturmaktadÕr. Sovyet Dönemi ve SonrasÕnda olarak incelenen bu üç ana baúlÕk. Azerbaycan’da Spor. 5 . Spor. birçok yönüyle ve birçok baúlÕkta incelenebilecek bir faaliyettir.güvenini kazanmak önemlidir. AraútÕrmanÕn güvenilirli÷i için ve yapÕlan görüúmelerde yeterli bilgilere ulaúmak için bu güveni sa÷lamak kaçÕnÕlmaz olmuútur. altÕ bölüm halinde sunulmuútur.

Azerbaycan. Gürcü Ortodoks Kilisesi ve Malakan). 2009 yÕlÕndaki resmi rakamlara göre ise halkÕn %96'sÕ Müslüman (ço÷unlu÷u ùii). Ali BayramlÕ. øran.2 (19:64) iken.600 km²’dir (75:410). SumgayÕt. %2.1. 4. Baúkenti Bakü’dür.wikipedia. ùeki. Gence. %1. %2. kuzeyde Da÷Õstan da÷larÕ. spor ile iliúkilendirilmeye çalÕúÕlmÕútÕr. Lezgice ve Gürcüce’de konuúulan diller arasÕndadÕr. Azerice’nin resmi dil oldu÷u ülkede. 4. ùuúa ülkenin önemli úehirleridir (106:7).8’i di÷er dinlerden oluúmaktadÕr (10:13). Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler Resmi adÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’dir.05. GENEL BøLGøLER Genel Bilgiler baúlÕ÷Õ altÕnda. Sosyo-Kültürel YapÕ ve Siyasi ve ødari YapÕ baúlÕklarÕ incelenmiútir. Ülke Orta Asya. Rusça.5’u Rus Ortodoks. Fakat Azerbaycan'da dinsel ba÷lÕlÕk nominal oldu÷u için. güneyde Aras nehri ile Karada÷’Õn etekleri ve Lenkeran da÷larÕ. Co÷rafi YapÕ. Demografik YapÕ. Türkiye ve Da÷Õstan Özerk Cumhuriyeti’dir (10:13).1. 21. 1979’da %82. 38º-25º kuzey enlemleri ile 44º-50º do÷u boylamlarÕ arasÕnda bulunur. Mingeçevir. Guba.3. KomúularÕ Gürcistan.4’ü Müslüman. Toplam 60 kaza ve 45 úehir mevcuttur.127 km² iken.4. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler. Azerbaycan’Õn 1919’daki ölçümlere göre yüzölçümü 94. Ermenistan.org. Ekonomik YapÕ. 6 . Ortado÷u ve Ön Asya’nÕn ortasÕnda Kafkas da÷larÕnÕn güneydo÷u yamaçlarÕnda yer almaktadÕr. Hankendi. Lenkeran. pratikteki taraftar oranlarÕ çok daha düúüktür (www.2009). Naftalan. batÕda Gürcistan ile Gökçe Gölü’nün sahilleri. Ermenice.7. Ülke sÕnÕrlarÕnÕn toplam uzunlu÷u 3660 km’dir (10:15). 1989’da %84. Azerbaycan’Õn %93. Azerbaycan’da Müslüman nüfus oranÕ 1959’da %71. %3-4'ü HÕristiyandÕr (ço÷unlu÷u Rus Ortodoks Kilisesi. özellikle. Para birimi ise Manat’tÕr (10:13).3’ü Ermeni Ortodoks. Bu yapÕlar incelenirken. günümüzde 86. Co÷rafi YapÕ Azerbaycan.2. 2005 yÕlÕ verilerine göre. 1970’de %78.

do÷uda Hazar Denizi ile sÕnÕrlanmÕútÕr (19:31). Türkiye ile do÷rudan sÕnÕrÕ ancak Nahçivan Özerk Bölgesi ile olan 11 km’lik bölgedir (41:43). Azerbaycan, Nahçivan Özerk Bölgesi ile Da÷lÕk Karaba÷ Özerk Yönetim Birimi’ni de içine almaktadÕr. TopraklarÕnÕn %50’si da÷lÕk alanlardan oluúan Azerbaycan, denizden 657metre yükseklikte bulunmaktadÕr (10:15). Azerbaycan iklimi dünyadaki 11 çeúit iklimden dokuzuna sahiptir (103:38). Azerbaycan, yeraltÕ kaynaklarÕ bakÕmÕndan da oldukça zengin bir ülkedir. Ülke arazisinin %70’i petrol ve do÷algaz rezervleri bakÕmÕndan yüksek potansiyele sahiptir. Üretime baúlanÕldÕ÷Õ yÕllardan itibaren petrol rezervlerinin 2/5’sinden biraz fazlasÕ, do÷algaz rezervlerinin ise 1/5’i tüketilmiútir. Petrol ve do÷algaz yataklarÕ Azerbaycan için, önemli gelir kayna÷Õ olmakla birlikte, ülkeyi büyük güçlerin nüfuz mücadelesinin ortasÕnda bÕrakmaktadÕr (10:16).

4.3. Demografik YapÕ

Azerbaycan’Õn verdi÷i resmi istatistiklere göre 1919 yÕlÕnda nüfusu 4.6 milyon iken, Sovyet istatistiklerine göre 1926 yÕlÕnda 2.3 milyon olarak tespit edilmiútir. Bu yÕlda nüfusun %71’ini Azeriler oluúturmuútur (88:61). Azerbaycan’Õn nüfusu 1940’da 3.3 milyon, 1959’da 3.7 milyon, 1970’de 5 milyon, 1979’da 6 milyon, 1989’da 7 milyon (93:196), 1992’de 7.2 milyon (43:15), 1993’te 7.3 milyon, 1998’de 7.5 milyon (75:401), 2006’da 7.9 milyon (88:34), 2009’da Temmuz ayÕ tahmini nüfus 8.2 milyon (www.cia.gov, 16.05.2009), nüfus artÕú oranÕ ise, 1959-70 yÕllarÕ arasÕnda %2 (10:17), 1990’da %1.6 (19:45), 1994’te %0.9 (106:8), 1995-2000 yÕllarÕ arasÕnda %0.4 (88:43), 2000-2003 döneminde %0.8 (10:17) iken, 2009 yÕlÕnda %0.7 olaca÷Õ tahmin edilmektedir (www.cia.gov, 16.05.2009). Nüfus artÕú hÕzÕndaki bu düúüúün sebepleri, do÷um oranÕnÕn 1990’da 1000 kiúi baúÕna 26.3 iken 2003’te 14’e düúmesi ve 1990’lardaki göçtür. Ölüm oranÕ ise 1990’dan 2005 yÕlÕna kadar sabit kalmÕútÕr (10:17). Günümüzdeki do÷um oranÕ 1000 kiúi baúÕna 17.6 iken, ölüm oranÕ ise 2008 verilerine göre 1000 kiúi baúÕna 8.3’tür (www.cia.gov, 16.05.2009). 1998 yÕlÕna gelindi÷inde nüfusun %30’unu 0-14 yaú grubu, %60’ÕnÕ 15-64 yaú grubu, %10’unu da 65 yaú ve üzeri (88:43) oluúturmakta iken, 2005 yÕlÕnda ise %26.4’ünü 0-14 yaú grubu, %65.7’sini 15-64 yaú grubu, %7.8’ini de 65 yaú ve üzeri oluúturmaktadÕr (10:17). Günümüzde ise, %23.9 0-14 yaú grubunu, %69.4 15-64 yaú

7

grubunu, %6.7 ise 65 yaú ve üzeri yaú grubunu oluúturmaktadÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). 2005 yÕlÕnda nüfusun %97’si okuma yazma bilmekte iken (10:17), günümüzde bu oran %98.8’e ulaúmÕútÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). Ortalama yaúam süresi 1995’te 69.5 (106:8), 1998’de 68.5 (103:39), günümüzde 66.6’dÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). 1998 yÕlÕnda nüfusun %75’i ùii, %25’i Sünni’dir (75:413). 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise nüfusun %70’i ùii, %30’u ise Sünni Müslümanlar’dan oluúmaktadÕr (10:17).

Azerbaycan’da kÕr-kent nüfus de÷iúimi özellikle Sovyet döneminde sürekli kent nüfusu lehinde geliúmiútir. Kent nüfus oranÕ; 1860’da %22, 1926’da %28, 1939’da %36, 1959’da %48, 1970’de %50, 1989’da %53 ve 1991’de %54 olarak tespit edilmiútir. Özellikle úehirsel yerleúmelerdeki sanayi, e÷itim, kültür ve sosyal refah düzeyinin de÷iúme göstermesiyle birlikte, kÕrsal yerleúmelerden úehirlere göçler devam etmiú ve sürekli olarak úehirsel nüfus artmÕútÕr. 1991 yÕlÕna gelindi÷inde, toplam nüfusun %54’ü úehirlerde yaúarken, kÕrsal nüfus oranÕ %46’ya düúmüútür. Bu de÷iúimde, Sovyet rejiminin küçük ölçekli köy yerleúmelerini da÷Õtarak, mevcut nüfusu daha büyük yerleúmelere yerleútirmesi büyük rol oynamÕútÕr (88:65). 1998 yÕlÕnda ise nüfusun %53’ü kentlerde, %47’si kÕrsal alanda yaúamaktadÕr (103:39). 2003 yÕlÕ rakamlarÕna göre nüfusun %51.5’i úehirlerde yaúamaktadÕr. 2008 verilerine göre nüfusun %52’si kentlerde yaúamaktadÕr (www.cia.gov, 16.05.2009).

Azerilerin yarÕya yakÕnÕnÕn yaúadÕ÷Õ kÕrsal kesimdeki nüfus artÕúÕ daha yüksektir. 2005 yÕlÕnda nüfusun %91’ini Azerilerin (Azerbaycan Türklerinin) oluúturdu÷u ülkenin en önemli özelliklerden biri, pek çok etnik grubu bünyesinde barÕndÕrÕyor olmasÕdÕr. ÇarlÕk RusyasÕ ve Sovyetler Birli÷i’nin nüfus ve göç politikalarÕ sonucunda Azerbaycan’a yerleúen Ruslar, ülkedeki (Lezgilerden sonra) ikinci büyük azÕnlÕk grubunu oluúturmaktadÕr. 1939 yÕlÕ RuslarÕn Azerbaycan’da en yüksek oranda bulundu÷u yÕldÕr. 1939 yÕlÕnda RuslarÕn toplam nüfus içindeki oranÕ %16.5’tir (10:17,18). 1990 yÕlÕna gelindi÷inde RuslarÕn oranÕ %7.9’a düúmüútür (106:7). 1998 yÕlÕnda nüfusun %87’si Azeri, %3.5’i Rus, %3’ü Ermeni, %6.5’i ise di÷er milletlerden oluúmaktadÕr (75:410). Karaba÷ sorunu Ermenilerin büyük çapta

8

Ermenistan’a göç etmesi sonucunu do÷urdu÷u için gerek Bakü’de gerekse SumgayÕt’taki Ermeni nüfusu çok azalmÕútÕr (42:100,101). RuslarÕn Azerbaycan’dan ve di÷er eski Sovyet ülkelerinden Rusya’ya göç hÕzÕ son 20-30 yÕlda artÕú göstermiútir. Bunun en önemli nedenlerinden biri, ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra ülkede yaúanan çatÕúmalar ve savaúlardÕr. Bir baúka nedeni ise, Azerbaycan’da yaúayan RuslarÕn, Sovyetler Birli÷i döneminde sosyo-ekonomik alanda elde ettikleri üstünlükleri yavaú yavaú kaybetme trendine girmiú olmalarÕdÕr. Tüm bu nedenlerden dolayÕ 1999 yÕlÕnda yapÕlan sayÕmlara göre Rus nüfus oranÕ %1.8’e düúmüútür. RuslarÕn do÷um oranÕ yaúadÕklarÕ ülkelerin yerli halkÕnÕn do÷um oranÕndan her zaman daha düúük olmuútur (10:18). Günümüzde Rus nüfus oranÕ 1.78’dir (www.wikipedia.org, 16.05.2009).

4.4. Ekonomik YapÕ

Azerbaycan ekonomisi büyük ölçüde 70 yÕl boyunca içinde bulundu÷u Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli÷i (SSCB)’nin ekonomik planlamalarÕyla

úekillendirilmiútir (10:22). Bu süreçte, Azerbaycan çevresindeki dünyadan ve son derece yapay bir úekilde do÷al evriminden uzaklaúmÕútÕr. Gerek Rusya ile gerekse di÷er cumhuriyetler ile ekonomik iliúkilerin özelli÷ini bozan ve pazar güçlerini baskÕ altÕna alan bir ekonomik sistem uygulanmaya baúlanmÕútÕr (105:95). Bu nedenle 1991 yÕlÕnda ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazandÕ÷Õnda, Azerbaycan komünist sistemin bÕraktÕ÷Õ pek çok ekonomik problemle yüz yüze gelmiútir. Sovyetler Birli÷i, ülkeyi oluúturan cumhuriyetleri entegre etmeye çalÕúmÕútÕr. Böylelikle hem ülkelerin kendi kendine yeterli olmamasÕ sa÷lanarak Sovyetlerin gelece÷i güvence altÕna alÕnmÕú, hem de daha verimli bir üretim sa÷lanmÕútÕr. Bu do÷rultuda Azerbaycan, merkezi planlama neticesinde bir tarÕm ülkesi haline getirilmiútir. Sanayi ise aynÕ stratejiye ba÷lÕ olarak kendi kendine yetersiz kÕlÕnarak büyük ölçüde di÷er cumhuriyetlere ba÷ÕmlÕ hale getirilmiútir. Bu nedenle ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕnÕn ardÕndan Azerbaycan, komünist ekonomiyle uzun süre yönetilmiú di÷er ülkelerde oldu÷u gibi, pek çok alanda sorunlarla karúÕ karúÕya kalmÕútÕr. Fiyatlar hÕzla artmÕú, enflasyon yükselmiútir. Demokratik sisteme geçiú sÕrasÕnda ortaya çÕkan siyasi istikrarsÕzlÕk ve çekiúmeler, 1988 yÕlÕnda Ermenistan ile baúlayan Karaba÷ sorununun yarattÕ÷Õ savaú

9

durumu, zaten zor durumda olan ekonomiyi olumsuz yönde etkilemiútir. BunlarÕn yanÕ sÕra Sovyetler Birli÷i’nin da÷ÕlmasÕyla Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) pazarlarÕnÕ da kaybetmesi Azerbaycan’Õn dÕú ticaretini dar bo÷aza sürüklemiútir (10:22,23).

Azerbaycan Hükümeti Ekonomik Reform ProgramÕ çerçevesinde, Haziran 1991’de “Ekonomik Ba÷ÕmsÕzlÕk Temeli HakkÕnda Kanun”u çÕkararak serbest piyasa ekonomisine geçiú sürecinde ilk adÕmÕ atmÕútÕr. “Toprak Kanunu” ile çiftçilerin toprak sahipli÷i yasal temele oturtulmuútur. Bu süreçte bunlar gibi daha birçok kanun çÕkarÕlmÕútÕr (106:14). Küresel ekonomiye entegre olmak ve yabancÕ sermayeyi çekebilmek için 1992 yÕlÕnda UluslararasÕ Para Fonu (IMF)’na üye olmuú, 1994 sonlarÕnda IMF ile görüúmeler baúlatÕlmÕú, IMF ile yapÕlan görüúmelerden sonra, esas amacÕ enflasyonun düúürülmesi ve manatÕn de÷erinin sabitleútirilmesi olan program 1995 yÕlÕnda uygulamaya konulmuútur. Da÷Õlma ve savaú sonrasÕnda ortaya çÕkan sorunlar nedeniyle milli gelirin büyüme hÕzÕ birkaç yÕl boyunca negatif de÷erlerde seyretmiú, enflasyon dört haneli rakamlara çÕkmÕútÕr. Milli gelirin büyüme hÕzÕ 1993’te % -23.1, 1994’te % -19.7, 1995’te % -11.8 olarak kaydedilmiútir. MayÕs 1994’te Ermenistan ile gerçekleútirilen ateúkes sonrasÕnda ancak 1996 yÕlÕnÕn ikinci yarÕsÕndan itibaren büyüme baúlamÕú, %1.3’lük pozitif büyüme hÕzÕna ulaúÕlmÕútÕr. Milli gelirin büyüme hÕzÕ 1997’de %5.8, 1998’de %10, 1999’da %7.4, 2000’de %11.4 olmuútur. 2004 yÕlÕnda ise bu oran %9.8 olarak gerçekleúmiútir. Büyümenin en önemli nedeni, petrol ve ba÷lÕ sektörlerdeki yabancÕ yatÕrÕmlar olmuútur. Topraktaki özelleútirmenin kÕsmi olarak devam etmesine ra÷men tarÕm sektöründe de pozitif büyüme gerçekleúmiútir (10:23,24). Milli gelir, 2006’da %30.5, 2007’de %23.4, 2008’de ise %11.6 oranÕnda büyüme göstermiútir (www.cia.gov,

16.05.2009).

Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda çok yüksek de÷erlere ulaúan enflasyon, 1995’te baúlatÕlan istikrar programÕ sonrasÕnda iniúe geçmiútir. 1991’de %329.7 olan enflasyon, 1992’de %1672.4, 1993’te %1129.1, 1994’te %1666.5 olmuútur. 1995’te %411.8, 1996’da %19.8 olan oran, 1997’de %3.6’ya, 1998’de -0.8’e, 1999’da 8.6’ya düúmüútür. 2004 yÕlÕ enflasyonu ise %4.6 olmuútur (10:24). 2008 yÕlÕ

10

21. 2008 yÕlÕnda ise 9000$ olmuútur (www. ülkenin zengin petrol kaynaklarÕna ra÷men fakirlik sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamaktadÕr ve ülkedeki gelir da÷ÕlÕmÕnda adaletsizlikler mevcuttur. Sovyet döneminde halkÕn %80’i orta sÕnÕfÕ oluúturmuútur. konaklama ve iú gibi imkanlar devlet tarafÕndan karúÕlanmÕútÕr.192). 16. 4.05. özellikle Stalin döneminde baskÕlar had safhaya ulaúmÕútÕr. Azerbaycan topraklarÕnda önemli alim ve úairler yetiúmiútir. e÷itim.31). yüzyÕlÕn baúlarÕnda Azerbaycan halkÕnÕn ço÷u yoksulluk sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamaktadÕr. AyrÕca. 20. 70 yÕllÕk Bolúevik rejimi altÕnda. ùiirsellik tek baúÕna ve çok güçlü bir biçimde belirgin bir Azeri özelli÷idir (42:201). yazarlar ideolojik propaganda araçlarÕ haline getirilmek istenmiútir (10:30. Komünist Parti’yi desteklemeyen yazar ve aydÕnlar cezalandÕrÕlmÕú. Kiúi baúÕna düúen gelir 2006 yÕlÕnda 6600$. II. Yönetici elitler iú dünyasÕnda tekel oluúturmakta ve zenginlikten paylarÕnÕ fazlasÕyla almaktadÕr (10:24).cia. BunlarÕn baúÕnda Nizami Gencevi ve Fuzuli gelmektedir. Günümüzde bu problemlerin birço÷u devam etmektedir.gov.5.05.800 dolar olmuútur (10:24).2009).2009). Muhammed Hüseyin ùehriyar ve Bahtiyar Vahapzade’de Azerbaycan’Õn önemli úairleridir.enflasyon oranÕ %21. Sovyet döneminde sa÷lÕk. 2004 yÕlÕnda 3.6 olarak gerçekleúmiútir (www. yüzyÕlÕn baúÕnda gerçekleúen Bolúevik Devrimi ile Azeri edebiyatÕ darbe almÕútÕr.cia. 2001 rakamlarÕna göre nüfusun %17’si aúÕrÕ derecede fakirdir. Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra kapitalizm ile tanÕúÕnca birçok sosyal ve ekonomik problemle karúÕ karúÕya kalmÕútÕr (93:191. 2007 yÕlÕnda 8100$. Azerbaycan’da. Sosyo-Kültürel YapÕ Azerbaycan’da önemli kültürel faaliyetlerin eskiden beri var oldu÷unu. Dünya SavaúÕ sÕrasÕnda 600 bin AzerbaycanlÕ 11 . Ülkede kiúi baúÕna düúen milli gelir 1998 yÕlÕnda 317$ (103:41) iken.gov. Nüfusun hemen hemen yarÕsÕ. bunlar arasÕnda edebiyat ve özellikle úiirsellik ve opera-balenin öne çÕktÕ÷Õ görülmektedir. YÕllar içinde ekonomide gerçekleúen görece iyileúmeye ra÷men halk hala ekonomik sÕkÕntÕlar içerisindedir. 16.

Komünist Partisi içindeki muhaliflerini devrim düúmanlÕ÷Õ. Bundan daha önemlisi. 1930’lu yÕllarda tarihe “büyük temizlik” adÕyla geçecek olan. bu kiúileri Azerbaycan halkÕna önderlik etmesinler diye öldürtmüútür. 56 bin aydÕnÕ ise tutuklamÕú ve Sibirya’ya sürgüne göndermiútir. en iyi e÷itim görmüú. en kültürlü kiúiler. ölüm ve hapis cezalarÕna çarptÕrmÕútÕr (110:133). kendisine ve rejime muhalif olan veya muhalefet potansiyeline sahip olan siyasi. Lenin ise. Stalin 26 bin aydÕnÕ öldürmüú. 1937 ve 1938 yÕllarÕnda. gidemeyen. Bu kapsamda 1937-38 yÕllarÕnda Azerbaycan aydÕnlarÕ Stalin tarafÕndan cezalandÕrÕlmÕú ve eski kitaplar yakÕlmÕútÕr. Stalin.genç hayatÕnÕ kaybetmiútir (11:11). gizli servisçe tamamen elenmiú. Panislamist diye öldürmüúlerdir. Her akÕllÕ ve zeki insanÕ Pantürkist. Yo÷un baskÕlar altÕnda olan halk úehitlerinin ismini dahi a÷ÕzlarÕna alamamÕú. Stalin. Marx dini “halkÕn afyonu” olarak kötülemiútir.73. kaçamayan ya da razÕ olmayanlar infaz ya da sürgünle temizlenmiúlerdir (105:196). Dini kurumlar ona göre “sömürüyü korumaya ve emekçi sÕnÕfÕnÕn uyuúturulmasÕna hizmet eden burjuva reaksiyonunun 12 . Pantürkizm ve Türkiye casuslu÷u gibi kavramlarÕ kullanmÕútÕr (17:440). Stalin korkak bir nesil yetiútirtmiútir. Proleterya enternasyonalizmi adÕ altÕnda 70 yÕllÕk bir RuslaútÕrma siyaseti güdülmüútür. kültürel bakÕmdan elit katliamÕ olmuútur. Azerbaycan’Õ milli kökünden koparmak amacÕyla iki defa alfabesi de÷iútirilmiútir. Stalin yönetimi. (11:11. dini ve bölgesel bütün önderleri sürgün. Stalin zamanÕnda mezar taúlarÕ parçalanmÕútÕr. alanlar ise Pantürkist diye suçlanÕp öldürülmüúler veya Sibirya’ya sürgüne gönderilmiúlerdir. Bu yÕllarda 3 milyon nüfusa sahip Azerbaycan için. Türk gruplarla ilgili tasfiyelerde Panturanizm. bu orandaki aydÕn ve yetiúmiú insan kaybÕ. 1936. ülkenin sosyo-kültürel hayatÕna darbe vurmuútur. 1918-1920 arasÕndaki Milli Azerbaycan Cumhuriyeti Türkiye’ye ve Avrupa’ya çok fazla ö÷renci göndermiútir. Çar ve Sovyet rejimleri süresince etnik temizlik yapÕlmÕútÕr. emperyalist ülkelere hizmet gibi suçlamalarla tasfiye ederken.21. “halk düúmanÕ” olarak damgalanmÕú pek çok kimsenin tutuklanmasÕ ve yargÕlanmasÕ emredilmiútir (112:13).20.74). TanrÕ düúüncesini “düúünülemez bir rezillik” olarak kÕnamÕútÕr. Rus olmayan.

1920’den önce Azerbaycan’da 2000 kadar cami ile 786 mektep ve medrese bulunmasÕna ra÷men 1928 yÕlÕnda yapÕlan bir araútÕrmada cami sayÕsÕnÕn 1369’a düútü÷ü tespit edilmiútir. Kalan camilerin hemen hepsi 1935-1938 yÕllarÕ arasÕnda kapatÕlmÕútÕr (110:154). Bütün bu faaliyetler içinde dinin hiçbir rol oynamamasÕna özen gösterilmiútir. etnik enstitülerin kurulmasÕ ve etnik kültürün -siyasi yönü hariç. Bu yÕllarda Stalin tarafÕndan RuslaútÕrma çalÕúmalarÕ hÕzlanmaya baúlamÕútÕr. Azerbaycan’da Dede Korkut) kitaplardan çÕkarÕlmasÕ. RusçanÕn yeniden önem kazanmasÕ.geliútirilmesi” için bütçeden büyük fonlar ayÕrmÕútÕr. hükümet insanlarÕn derin ve köklü inançlarÕnÕ engelleyememiútir (112:27). Bu yaklaúÕm “böl ve yönet” ilkesinin uygulamaya geçirilmiú örneklerini teúkil etmektedir (105:45). milyonlarca insanÕn. aynen 1917 yÕlÕndan önceki dönemlerdeki gibi safiyetini korumuútur (31:25). etnik cumhuriyetlere bölünmüútür. yurdundan de÷iúik bölgelere sürgünü ve yine milyonlarca insanÕn sömürü amacÕyla Türk ülkelerine yerleútirilmesiyle devam etmiútir (19:60. 40 yÕldan çok süren yo÷un bir propagandaya ra÷men. kuruluúunun ilk on yÕlÕnda büyük çapta etnik bir temele dayanarak yeni düzenlemeler gerçekleútirmiú ve 1930’lu yÕllara gelindi÷inde Sovyet hükümeti. ÇarlÕk RusyasÕ’nda 1913 yÕlÕnda cami sayÕsÕ 26. Çok uluslu karmaúÕk bir nüfusu bir arada tutmayÕ amaçlayan Sovyetler Birli÷i sistemi oldukça özgün bir 13 .61). 1935 yÕlÕndan itibaren ise Sünni ve ùii camileri sistemli bir biçimde kapatÕlmaya baúlanmÕútÕr. Rus kökenli olmasÕna dikkat edilmiútir. özellikle økinci Dünya SavaúÕ’ndan sonra da Sovyet zaferi ve kahramanlÕ÷ÕnÕn Rus halkÕna mal edilmesi ve ÇarlÕk Rusya tarihinin olumlanmasÕ gibi birtakÕm kültürel ö÷eler öne çÕkmÕútÕr. Ulusal güvenlik ve askeri konularda ayrÕcalÕklar yapÕlmÕú. Türk co÷rafyasÕ. idari tayinlerde Slav ÕrkÕndan. 1980’li yÕllara gelindi÷inde bu sayÕ 1000’lere düúmüútür (35:163). SSCB. e÷itimin bunlarla yapÕlmasÕ. Rusya’da. Sovyetlerde Türk uluslarÕ arasÕnda iletiúimi azaltmak amacÕyla dil ve alfabe reformlarÕ yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan’da toplam 18 cami bulunmaktadÕr (24:158). 1920’lerde bazÕ cumhuriyetlerde yerel liderlerin de÷iútirilmesi ile baúlayan tasfiye hareketi. ulusal destanlarÕn kahramanlarÕnÕn (örne÷in. 1988 yÕlÕna gelindi÷inde ise. øslam.organlarÕ” olmuúlardÕr (57:150). bölgenin do÷al özelliklerine uygun olmayan úekilde düzenlenmiú. 1980’li yÕllara gelindi÷inde. “Milli dillerin geliútirilmesi.279 (57:154) iken.

33). ÇarlÕk Rusya’sÕ döneminde ortaokullarda Azerice e÷itim yapÕlmasÕ ve Azerice e÷itim yapan üniversitelerin kurulmasÕ yasaklanmÕútÕr. Bu dönemde Azerice okuyup yazabilenlerin oranÕ.modele dayanmaktadÕr. 19. Azerice ve di÷er diller Rusça seviyesine yaklaúamamÕúlardÕr. Tüm Sovyetler Birli÷i co÷rafyasÕnda bilimsel geliúmeleri takip eden ders kitaplarÕ okutulmuú. Ancak. Rusça ikinci bir dil olarak ö÷renilmiútir. devlet kademelerinde Rusça dÕúÕndaki dillerin kabul görmemesi Rusça’yÕ baskÕn hale getirmiú. AyrÕca Rusça e÷itim veren okullarÕn kalitesi daha yüksek olmuútur (10:32. merkezi sistem tarafÕndan standardize edilmiú. bu yolla güçlü bir Marksist-Leninist propaganda yapÕlmÕútÕr. ÇarlÕk döneminde müslüman Türk halkÕ önce zorla 14 . Sovyetler. Bir tarafta Marksist-Leninist bir enternasyonalizm do÷rultusunda uluslar üstü bir Sovyet toplumu ve vatandaúÕ yaratÕlmaya çalÕúÕlmÕú. Sovyetler Birli÷i döneminde ise Azerbaycan’da e÷itim. ancak tek tip olan bu kitaplarda de÷iúiklik yapmak imkansÕz hale gelmiú. dolayÕsÕyla ders programlarÕna dini ve milli kimlik yansÕtÕlamamÕútÕr. AynÕ zamanda Sovyet sistemi Komünist Partisi vasÕtasÕyla federal yapÕyÕ sürekli zorlayan aúÕrÕ merkeziyetçi bir siyasi rejime dayanmÕútÕr. Azerbaycan’daki yüksek okullarda da ö÷renim dili Azerice olmuú ve Rusça ikinci planda kalmÕútÕr. Sovyet istatistiklerine göre SSCB döneminde okuma yazama oranÕ 10-15 yÕl içinde %100’e çÕkmÕútÕr (10:32). di÷er tarafta federal yapÕ ve idari sistem etnik temelde örgütlenmiútir. yüzyÕlÕn sonlarÕnda medrese e÷itiminin yerini seküler okullar almaya baúlamÕútÕr. Sovyet döneminde ö÷rencilerin kendi dillerinde e÷itim almalarÕna ve kültürlerini geliútirmelerine izin verilmiútir (42:33). özellikle Türkleri RuslaútÕrmak için daha yo÷un çaba göstermiútir. özellikle kadÕnlar arasÕnda çok düúük kalmÕútÕr. her alanda oldu÷u gibi e÷itim alanÕnda da uzun süre Sovyetler Birli÷i’nin etkisi altÕnda kalmÕú ve ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕnda kendi e÷itim programÕnÕ geliútirmeye çalÕúmÕútÕr. Sovyet öncesi Azerbaycan’Õnda çocuklara beú yaúÕndan baúlayarak medreselerde øslami e÷itim verilmiútir. Lenin-Stalin-Kruúçev-Brejnev dönemlerinde izlenen kültür politikalarÕnda bazÕ önemli de÷iúimler olmakla birlikte genelde etnik-ulusal tarih ve kültürün Sovyet ö÷retisi dÕúÕna çÕkmasÕ ve 1917 öncesine dönmesi engellenmiútir (42:37-39). Azerbaycan.

Azerbaycan Bilimler Akademisi’nin 16 bilimsel araútÕrma merkezi bulunmaktadÕr (19:69.100 ö÷renci ö÷renim görmüútür (88:65). 26 yüksek okul ve üniversite.2009). Bakü ve Hazar Üniversiteleri’nin yanÕnda. medya ve ülkenin önde gelen bazÕ aydÕnlarÕ sürekli propaganda yapmÕúlardÕr (38:38-47). 1998 yÕlÕnda üniversite sayÕsÕ 19 olmuútur (75:413).70. Dil üzerinde sürekli oynanmÕú ve Rusça’nÕn yaygÕnlaúmasÕ için Parti.000. özel e÷itim kurumlarÕnda 61. 25 yaú üzerindeki toplam nüfusun %10’undan fazlasÕ yüksek ö÷renim mezunu olmuútur. %58’i ise orta ö÷renim görmüútür (88:65).000. 28 devlet üniversitesi ve 17 özel 15 .1’ini oluúturmuútur (www. 107 akademi üyesi. Sorun nedeniyle 100 bin ö÷renci ve 10 bin ö÷retmen mülteci durumuna düúmüú ve kamplarda yaúamaya baúlamÕútÕr (10:33). 16.05. 2006 yÕlÕnda ise e÷itime yapÕlan harcama Gayri Safi Milli HasÕla’nÕn %2. 17 adet yüksek ö÷renim kurumu bulunmaktadÕr. 170’e yakÕn teknik lise. 4521 adet ilk ve orta dereceli okul. 2178 doktor olmaya aday kiúi bulunmaktadÕr. 18 yüksekokul ve bir de özel bir enstitü bulunmaktadÕr. Bu metod istenilen neticeyi vermeyince kültür yoluyla RuslaútÕrÕlmaya çalÕúÕlmÕútÕr.101). 2003 yÕlÕ verilerine göre e÷itime yapÕlan harcama Gayri Safi Milli HasÕla’nÕn %3. ülkede 2676 ilkö÷retim okulu. Karaba÷ sorunu ile birlikte Karaba÷ dÕúÕnda Ermenilerce iúgal edilen topraklar sebebiyle ülke 700’den fazla e÷itim kurumunu kaybetmiútir ki bu sayÕ toplam okul sayÕsÕnÕn beúte birine eúittir.357. yüksek ö÷retimde ise 105.3’ünü (10:33). Bu metodun en önemli aracÕ da dil olmuútur.100’e düúmüútür (106:8). Ülke de beyin göçüde yaúanmaktadÕr. 1990-91 ö÷retim yÕlÕnda ise. yüksek e÷itim kurumlarÕnda ise 100.gov.cia. 1994-95 ö÷retim yÕlÕnda ise yüksek ö÷retimdeki ö÷renci sayÕsÕ 89.hÕristiyanlaútÕrÕlmak ve böylece RuslaútÕrÕlmak istenmiútir. 4296 araútÕrmacÕ. ølk ve orta dereceli okullarda yaklaúÕk 1. Azerbaycan Bilimler Akademisi’nde 1988 yÕlÕnda. 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise. Azerbaycan’da 1989-90 ö÷retim yÕlÕ içerisinde. 4326 tane de ortaokul bulunmaktadÕr (42:158).450. Azerbaycan ekonomik yetersizliklerden dolayÕ e÷itim sisteminin ÕslahÕnda güçlükler yaúamaktadÕr. 337 doktor. E÷itime ayrÕlan bütçe oldukça düúüktür. genel e÷itim kurumlarÕnda 1. AyrÕca. Bunlardan en büyü÷ü Azerbaycan Petrol ve Kimya Enstitüsü’dür. 1994 yÕlÕnda Azerbaycan’da 42 teknik okul.000 ö÷renci bulunmaktadÕr.000. 1989 yÕlÕ itibari ile de.

Rusya’da 7 KasÕm 1917’de gerçekleútirilen ve Rus takvimine göre “Ekim Devrimi” diye adlandÕrÕlan devrim sonucu. Marksizmi ÇarlÕk Rusya’da uygulamaya koyduktan sonra. SSCB 2 AralÕk 1922’de ilk kuruluúunu gerçekleútirmiútir. øngiltere. Daha önce kabul edilen “Emekçi ve Sömürülen HalkÕn Haklar Beyannamesi” yeni Anayasa’nÕn baúlangÕç bölümüne konulmuútur. 10 Temmuz 1918 yÕlÕnda Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti’nin ilk Anayasa’sÕ kabul edilmiútir.üniversite bulunmaktadÕr. tüm sömürenleri acÕmadan ezmek. sosyalizm kurulmuú ve Marksist teori “Sosyalist anayasal sistem” ile uygulanmaya konulmuútur. Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕnda e÷itim standartlarÕnda düúüú gözlenmektedir. 4000 civarÕnda yabancÕ ö÷renci de Azeri üniversitelerinde okumaktadÕr (10:33. Fransa.6. 4. mutlak bir monarúi ile yönetilmiútir. toplumun sÕnÕflara bölünmesini tamamen ortadan kaldÕrmak. Beyannamenin birinci maddesinde sosyalist sistemin amacÕ: “ønsanÕn insanÕ her türlü sömürmesine son vermek. Fakat 27 Nisan 1920’de Bolúevik ordularÕ Azerbaycan’Õ iúgal etmiúlerdir (17:634).34). Bolúevik ihtilalinden sonra 28 MayÕs 1918’de Azerbaycan’da Azerbaycan Türk Cumhuriyeti kurulmuútur. Nüfus içindeki üniversite mezunu sayÕsÕ da 1990-2002 yÕllarÕ arasÕnda yarÕ yarÕya düúmüútür. yüzyÕlÕn baúlarÕnda. SSCB dönemindeki 15 ittifak cumhuriyetinden biri de Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’dir (37:12).8). her 10 bin kiúiden sadece 29’u üniversite mezunudur. Siyasi ve ødari YapÕ ÇarlÕk RusyasÕ. 15 yaú üzeri nüfusun yalnÕzca %59’u dokuz yÕllÕk e÷itim görmüútür ki. Daha sonra. Bolúeviklerin lideri olan Lenin. bu oran Sovyetler Birli÷i döneminde %90 düzeyine çÕkmÕútÕr. Türkiye gibi çeúitli ülkelerde okuyan yaklaúÕk 4000 Azeri ö÷renci bulunmaktadÕr. 19. toplumun sosyalist teúkilatlarÕnÕ kurmak ve sosyalizmi bütün ülkelerde zafere ulaútÕrmak” úekilde ilan edilmiútir. Japonya. 1936’dan 16 . Sovyetler Birli÷i 1957 yÕlÕna gelince 15 cumhuriyetten oluúan federe bir devlet haline gelmiútir (41:7. Marksizm-Leninizm olarak tanÕnmÕútÕr. AyrÕca yurt dÕúÕnda ABD. Zorunlu e÷itim süresi 11 yÕldÕr. Azerbaycan 1922-1936 yÕllarÕ arasÕnda Kafkas ötesi Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti’nin bir üyesi olmuú. Sovyet Marksizmi. 31 Ocak 1924 tarihinde kabul edilen yeni Anayasa ile Sovyetler Birli÷i resmen kurulmuútur.

Fakat bu onlarÕn politik haklar kazanmasÕ manasÕna gelmemiútir (37:17.sonra da Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adÕnÕ almÕútÕr (19:34). “iúçilerin. Devletin yapÕsal özellikleri yanÕnda vatandaúlarÕn hak ve sorumluluklarÕ. Sovyetler Birli÷i’nin anayasal sürecinin en önemli aúamalarÕndan biri de 5 AralÕk 1936 tarihli. ifade. federe cumhuriyetlere. Bu Anayasa’da sosyalist devlet sisteminin özellikleri açÕkça ortaya konmuútur. Bolúevikler milletlere kendi arzularÕnÕ kendileri tayin etme hakkÕ vermeden. Anayasa’ya göre. buna karúÕn din. Sovyetler Birli÷i AnayasasÕ úeklen de olsa Sovyet cumhuriyetlerine istedikleri takdirde SSCB’den ayrÕlma hakkÕ vermiútir (63:85). “eúit haklara sahip Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri’nin serbestçe kabul ettikleri birli÷e dayanan federal devlet” olarak tanÕmlanmÕútÕr. Anayasa temel hak ve özgürlüklere yer verirken daha çok sosyal ve ekonomik haklar üzerinde durmuútur. 7 Ekim 1977 tarihinde Sovyetler Birli÷i’nin yasama organÕ olan. basÕn ve toplantÕ gibi özgürlükler. ÇarlÕk devrinde bütün milletler merkezi idareye boyun e÷miú ve her türlü hak-hukuktan mahrum iken. federal düzeyden baúlayan. üretim araçlarÕndan özel mülkiyetin kaldÕrÕlmasÕna ve insanÕn insan tarafÕndan sömürülmesine son veren sosyalist ekonomik modele dayanmaktadÕr. devrim karúÕtÕ güçlerin ortadan kaldÕrÕlmasÕ. AyrÕca sosyalist sanayinin kurulmasÕ. devletin ekonomik temeli. dil ve dinlere mensup milletlere ancak kendi dillerini ve kültürlerini yaúatma imkanÕ sa÷lanmÕútÕr. Bu model. kapitalist ekonomik modelin tasfiyesine. oradan da özerk cumhuriyetlere. Stalin’in ölümünden sonra 1936 AnayasasÕ’nda birçok de÷iúiklikler yapÕlmÕútÕr. ÇalÕúma. seçim sistemi ve Anayasa’nÕn 2/3 oy çogunlu÷u ile Yüksek Sovyet tarafÕndan de÷iútirilebilece÷i Anayasa’da belirtilmiútir. cumhuriyetin tüm 17 . köylülerin ve aydÕnlarÕn. “iúçilerin ve köylülerin sosyalist devleti”. Sovyetler Birli÷i’ndeki de÷iúik Õrk. “Stalin AnayasasÕ”dÕr. Anayasa’da devlet úekli. sosyal güvenlik gibi haklara geniú yer verilmiú. sosyalist mülkiyet anlayÕúÕnÕn toplumun temeli olarak kabul edilmesi amaçlanmÕútÕr. Birli÷in son Anayasa’sÕ kabul edilmiútir. dinlenme. müúterek yaúamanÕn baúka formülünü bulmuúlardÕr. batÕlÕ anlamda gerekli güvencelere ba÷lanmamÕútÕr. özerk vilayetlere ve özerk bölgelere kadar uzanan aúamalÕ bir yapÕdÕr. Yüksek Sovyet’in VII. 1936 AnayasasÕ’nÕn öngördü÷ü federal devlet modeli çok uluslu ve aúamalÕ federal yapÕyÕ içermiútir.18). Bu Anayasa’da devlet. ola÷anüstü toplantÕsÕnda.

Komünist Parti ilk kez 1898 tarihinde Minsk’te yapÕlan bir kongrede kurulmuú ve daha sonra Lenin ve arkadaúlarÕnÕn gayreti ile 1912 yÕlÕnda Bolúevik (ço÷unluk) ve Menúevik (azÕnlÕk) olmak üzere ikiye ayrÕlmÕútÕr. YargÕ organÕ ba÷ÕmsÕz olmamÕú ve di÷er devlet organlarÕ gibi Parti örgütünün kontrolünde olmuútur. dikey yetki devri söz konusudur. Partinin bu tekelci özelli÷i. iúçi sÕnÕfÕnÕn koruyuculu÷unu yapmakta. devlet organlarÕ yanÕnda toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕnda etkili olmuútur. SSCB AnayasasÕ’nÕn 6. 18 . Yüksek Sovyet’in BaúkanÕ yasalar gere÷i Devlet BaúkanÕ olmasÕna ra÷men. Sovyet halkÕnÕn büyük kuruculuk faaliyetine önderlik eder. Yürütme yetkisi ve görevi Yüksek Sovyet tarafÕndan seçilen Bakanlar Kurulu tarafÕndan yerine getirilmiútir. Anayasa’nÕn öngördü÷ü devlet sisteminde kuvvetler ayrÕlÕ÷Õ ilkesine yer verilmemiútir. Sovyetler Birli÷i döneminde devlet sisteminin en belirgin özelli÷i. yönetim kadrolarÕnÕn atanmasÕ ve seçilmesini denetlemektedir. Devletin tüm siyasi yapÕlanmasÕ. demir gibi proleterya disiplini altÕnda birleúmiú militan bir teúkilat” olarak tanÕmlamÕútÕr. komünizmin zaferi u÷runa yapÕlan mücadeleye planlÕ ve bilimsel özellikler aúÕlar”.milletlerinden olan emekçilerin ve tüm halkÕn devleti” olarak tanÕmlanmÕútÕr. Rusya’da Ekim ihtilalinde üstün çÕkan Bolúevikler Partisi. Anayasa’da geçerli olan bu ilke dolayÕsÕyla. maddesinde. mülkiyet iliúkilerini belirlemekte. “Marksizm-Leninizm ö÷retisi ile silahlanmÕú Komünist Parti. 1932 yÕlÕnda ise Bolúevik isimi terk edilerek. toplumun geliúmesinin ana perspektifini. Devlet organlarÕ arasÕnda yatay bir yetki paylaúÕmÕ de÷il. Sovyetlerde toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕnda alÕnacak kararlarda Parti otoritesi hakim olmuútur. Komünist Parti tek parçalÕ bir örgüttür. “úuurlu. Parti. SSCB’nin iç ve dÕú siyasetini belirler. tek partili siyasal yapÕlanmadÕr. sadece Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi adÕnÕ almÕútÕr (37:19). bu yetkiler fiilen Komünist Partisi Merkezi Komitesi’nin Genel Sekreteri (partinin baúÕ) tarafÕndan kullanÕlmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi tarafÕndan oluúturulmuútur (41:8. Sovyetler devlet sisteminde Parti örgütü. toplumda. Bu bütünlü÷ü korumak için kendisini. Komünist Parti’nin toplumun önderi ve yönlendirici gücü oldu÷u úeklinde ifade edilmiútir.9). Anayasa’ya göre. 1924 yÕlÕnda Sovyetler Birli÷i Komünist (Bolúevik) Partisi.

kültürel. sanayi birimleri. Komünist Parti’de egemen olan önemli bir ilke de. Parti organlarÕnÕn aldÕ÷Õ kararlarÕ de÷il. SSCB Komünist Partisi. ticari ve bilimsel kuruluúlardan oluúmuútur. Bu hiyerarúik özellikten dolayÕ devlet yönetimi ve toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕ. federe cumhuriyetler. “kendi kendini eleútirme” ilkesidir. 4.Parti organlarÕnÕn aúa÷Õdan yukarÕya Parti tarafÕndan seçimle iúbaúÕna gelmesi. azÕnlÕ÷Õn mutlak suretle ço÷unlu÷a tabi olmasÕ. Partinin merkez organÕ. Fonksiyonel yapÕlanma ise. Bu eleútiri. vilayetler. SSCB Komünist Partisi’nin bir úubesi durumundadÕrlar (37:121). kararlarÕn yerine getirilip getirilmedi÷i ile ilgilidir.Her üst kademe organÕnÕn kararÕnÕn alt kademe organlar için ba÷layÕcÕ olmasÕ. 3. bu da.Güçlü parti disiplini. “yukarÕdan gelen” ve “aúa÷Õdan yapÕlan” úeklinde iki türlüdür. KararlarÕn eleútirisi yalnÕzca en üst mevkide bulunan yönetici tarafÕndan yapÕlabilir.Parti organlarÕnÕn kendi örgütlerine ve üst kademe organlara sürekli rapor vermesi. Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi. bölgeler. 1985 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda sosyalist sistemin potansiyelinin tam olarak kullanÕlmasÕ. Gerçekte bu eleútiri. Komünist Parti’nin karar ve direktifleri do÷rultusunda úekillenmiútir (41:11). 2. eleútiriden çok siyaset de÷iúikli÷ini ifade etmektedir. federe cumhuriyet ve alt yerel organlar ve hizmet yönünden organlar olmak üzere üçlü bir yapÕlanma içinde olmuútur (41:10. Parti merkez organlarÕ.Hizipçili÷in ve bölücülü÷ün mutlak anlamda yasaklandÕ÷Õ Parti’de. co÷rafi ve fonksiyonel olarak ikili bir yapÕlanma içinde olmuútur. çalÕúma disiplininin güçlendirilmesi ve sanayi 19 . “demokratik merkeziyet olarak adlandÕrÕlan úu ilkelere yer verilmiútir: 1. devlet kollektif çiftlikleri.11). Federe cumhuriyetlerde bulunan Komünist Partiler ba÷ÕmsÕz bir örgüt olarak de÷il. Co÷rafi yapÕlanma. úehirler ve ilçeler seviyesindeki organlardan oluúmuútur. Böylece Parti örgütü.

Bu uygulamalarla merkez kontrolü kaybetmiútir (17:17. Sovyetler Birli÷i’nde yaúanan de÷iúimin simge kavramlarÕ olan “yeniden yapÕlanma ve açÕklÕk” ilkeleri. Sovyetler Birli÷i’ni beklenilenden çok farklÕ bir noktaya götürmüú ve SSCB’nin da÷Õlma sürecinin ilk habercileri olmuútur. bir taraftan iúletmelerin haklarÕ geniúletilmiú. basÕn özgürlü÷ü ve özel mülkiyetin tanÕnmasÕ konularÕnÕ da içine almÕútÕr. fakat olumlu sonuçlar alÕnamamÕútÕr.754). ølk önceleri bir ekonomik de÷iúim siyasetini ifade eden “yeniden yapÕlanma” ve “hÕzlandÕrma” kavramlarÕ ciddi úekilde aksayan Sovyet ekonomisinin onarÕlmasÕ. Daha sonralarÕ bu kavramlara siyasal reform ihtiyacÕnÕ da ça÷rÕútÕran Glasnost (açÕklÕk) kavramÕ eklenmiútir. kitlelerin ihtiyacÕna daha iyi cevap verecek yeni bir 20 . Milli gelirin azalmasÕ halkÕn maddi durumunu olumsuz olarak etkilemiú ve 1989 yÕlÕnda ülkenin birçok yerinde grevler yapÕlmÕútÕr. fakat bu yönde herhangibir adÕm atmamÕútÕr (66:5).gücünün arttÕrÕlmasÕ amacÕyla “sosyo-ekonomik geliúimin hÕzlandÕrÕlmasÕ” politikasÕnÕ uygulamaya baúlamÕútÕr. HÕzlandÕrma politikasÕnÕn baúarÕsÕzlÕ÷Õ Gorbaçov yönetimini 1987 yÕlÕnda yeni bir politika modelini ortaya atmak zorunda bÕrakmÕútÕr: Perestroyka (yeniden yapÕlanma) (66:5). Bu de÷iúim hareketi Sovyet rejiminin temelini oluúturan ilkelerle açÕkça çeliúmiútir (41:11). Bu koúullarda Gorbaçov yönetimi aúamalÕ olarak piyasa ekonomisine geçiúin zorunlu oldu÷unu kabul etmiú. Bu kapsamda. AynÕ úekilde. Bu kapsamda bireysel çalÕúma faaliyetine. çok partili sisteme geçme. alkol karúÕtÕ giriúimler de ekonomi ve maliye sistemine ciddi darbe vurmuú. Gorbaçov’un amacÕ. di÷er taraftan bakanlÕk ve kurumlarÕn yetkileri aynen kalmÕútÕr. Bu çerçevede yolsuzluk sonucu elde edilen gelirlere karúÕ mücadele kampanyasÕ yürütülmüú. 1 Ocak 1988’de yürürlü÷e giren “Devlet øúletmeleri HakkÕnda Kanun” uzlaúmasÕ zor iki unsuru birleútirmeye çalÕúmÕútÕr. Gorbaçov tarafÕndan gündeme getirilen Glasnost ve Perestroyka politikalarÕ. ayrÕca tüketim mallarÕ ile ilgili sanayi ve hizmet alanÕnda kooperatiflerin kurulmasÕna izin verilmiútir. modernleútirilmesi ve daha etkin bir hale getirilmesi amacÕnÕ simgelemiútir (41:11). kaçak alkol üretimini ve uyuúturucu kullanÕmÕnÕ arttÕrmÕútÕr. Sovyetleri ça÷a uydurmak ve yeniden yapÕlandÕrmak amacÕyla.

seçimler (parlamento ve cumhurbaúkanlÕ÷Õ). 2.Özel mülkiyetin devlet tarafÕndan yasal güvence altÕna alÕnmasÕ. Azerbaycan Cumhuriyeti 12 KasÕm 1995’te yeni Anayasa’sÕnÕ kabul etmiútir. devlet armasÕ. konularda yasalar ve anayasal kanunlar kabul edilmiútir. yeniden yapÕlanma sürecinde Anayasa’nÕn kabulünden önce. CumhurbaúkanlÕ÷Õ görevi tesis edilmiú. Bu geliúmeler neticesinde Mart 1990 tarihinde Sovyetler Birli÷i Devlet BaúkanlÕ÷Õ görevi ihdas edilmiú ve Yüksek Sovyet Kongresi’nce göreve Gorbaçov getirilmiútir. Azerbaycan’da. Sovyet liderin yaptÕ÷Õ bazÕ yanlÕúlarla birleúince da÷Õlma süreci daha da hÕzlanmÕútÕr (67:68).Kuvvetler ayrÕlÕ÷ÕnÕn hukuk devletinin ayrÕlmaz bir ilkesi olarak tanÕnmasÕ. 24 A÷ustos 2002’de de Anayasa’da bazÕ de÷iúikler yapÕlmÕútÕr (41:11-15). geniú 21 .Hukukun ve yasalarÕn üstünlü÷ünün tanÕnmasÕ. eski Anayasa’da de÷iúiklikler ve ilaveler yapÕlmasÕ yoluna gidilmiútir. güçlü yürütme ilkesinden hareket ederek. 3. maddesi de kaldÕrÕlmÕútÕr. yeni mülkiyet türleri hakkÕnda yasalar kabul edilmiútir.Yerel yönetimin geniúletilmesi.düzen ortaya koymak olmuútur. siyasi partiler.Sosyalist sistemden kaçÕú. yeni liberal-demokratik modelin kabul edilmesi. devlet simgesi. 6. 4. YapÕlan bu de÷iúiklikler ülkede var olan siyasi ve ekonomik bunalÕmÕ önlemeye yetmemiú ve 25 AralÕk 1991’de Sovyetler Birli÷i resmen ortadan kalkmÕútÕr. ølk önce Cumhuriyetin adÕndaki “Sovyet Sosyalist” sözü çÕkarÕlmÕú. Kuvvetler ayrÕlÕ÷Õ ilkesi. Azerbaycan AnayasasÕ’nÕn baúlÕca özelli÷i. 5. çok partili sistem. devlet ve vatandaúÕn karúÕlÕklÕ görev ve yükümlülüklerinin berirlenmesi. Devlet organlarÕ arasÕnda yetki da÷ÕlÕmÕ yeniden belirlenmiú. AyrÕca bu tarihte Anayasa’nÕn Komünist Parti’nin tekelini öngören 6.UluslararasÕ hukuk normlarÕ ve ilkeleri çerçevesinde kiúi hak ve özgürlüklerinin güvence altÕna alÕnmasÕ. devlet bayra÷Õ ve milli marú de÷iútirilmiútir. özel mülkiyet vs. Kabul edilen bu Anayasa’da úu özellikler göze çarpmaktadÕr: 1. BaúlattÕ÷Õ açÕklÕk ve yeniden yapÕlanma politikalarÕnÕn getirdi÷i özgürlük ve demokratikleúme ortamÕ.

22 .yetkilerle donatÕlmÕú bir baúkanlÕk sistemini getirmesidir. Yeni Anayasa’da Azerbaycan devletinin nitelikleri demokratik. dünyevi. hukuki ve üniter Cumhuriyet olarak belirlenmiútir (41:46).

Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin kütüphanesi ile Ahundov kütüphanesindeki yerli ve yabancÕ kaynaklardan istifade edilmiútir. 2. Bu ba÷lamda. spor bilimcileri.Literatür taramasÕ: Konuyla ilgili mevcut yazÕlÕ kaynaklardan azami ölçüde istifade edilmesi anlamÕna gelmektedir.)’ndan oluúan toplam 20 kiúi ile görüúmeler yapÕlmÕútÕr.Mülakat tekni÷i: Mülakat tekni÷i ile Azerbaycan spor dünyasÕnda. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ VakfÕ (TÜDAV)’nÕn yayÕnÕ olan Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ dergilerinden. østanbul Gençlik ve Spor øl Müdürlü÷ü’nün kütüphanesindeki yayÕnlarÕndan kaynaklardan ve øslam AraútÕrmalarÕ AyrÕca. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi (TMOK)’nin. Bakü’de yaptÕ÷Õm mülakatlarda ise.5. Bu vesile ile hem SSCB döneminde yaúamÕú ve o dönemdeki sportif yapÕyÕ görmüú. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi (TøKA)’nin. dört kiúi çeúitli sebeplerle Azerbaycan’a yerleúmiú ve spor camiasÕ içinde yer alan Türk vatandaúlarÕdÕr. Tabi ki bu görüúmeler iki dönemi birbiri ile karúÕlaútÕrma fÕrsatÕ verece÷i için daha da önem kazanmÕú ve bu çalÕúmayÕ amacÕna daha da yaklaútÕrmÕútÕr. ÇalÕúmanÕn ön aúamasÕnda Türkiye’de yaúayan Azerbaycan vatandaúÕ akademisyenler ve ö÷renciler ile görüúülmüútür. GEREÇ ve YÖNTEM AraútÕrma. 23 . Azerbaycan Kültür ve DayanÕúma Derne÷i’nin yayÕnladÕ÷Õ Azerbaycan DünyasÕ dergisinin sporla ilgili kÕsÕmlarÕndan. spor yöneticileri. Di÷er onbeú kiúi ise Azerbaycan’da yaúayan Azerilerdir. spor yazarlarÕ ve spor uygulayÕcÕlarÕ (beden e÷itimi ö÷retmeni. Merkezi Bakü’de (øSAM) bulunan yararlanÕlmÕútÕr. Azeri olan bu kiúilerden biri Türkiye’de yaúamaktadÕr. hem de ba÷ÕmsÕzlÕktan sonraki spor alanÕndaki geliúmeleri yakÕndan takip etmiú spor uzmanlarÕ ile mülakatlar yapÕlmÕútÕr. konuyla ilgili yazÕlÕ kaynaklarÕn ve belgelerin incelenmesini ifade eden literatür taramasÕ ve niteliksel araútÕrma yöntemlerinden birisi olan mülakat (görüúme) tekni÷i ile yapÕlmÕútÕr: 1. antrenör vb.

atletizm. ødmanÕn DostlarÕ ve Kongres Azerbaycan’Õn ilk futbol takÕmlarÕ olmuútur. da÷cÕlÕk. XX. güreú. voleybol. judo. okçuluk. Bu takÕmlar yaz aylarÕnda kendi aralarÕnda müsabakalar yapmÕúlardÕr. atÕcÕlÕk). Sabunçu ilçesinin Unita. bilardo. Bu atÕlÕmÕn yansÕmalarÕ Azerbaycan’da da görülmüútür. ÇarlÕk döneminde çok iyi bir grafik çizmeyen Rus futbolu. masa tenisi. BULGULAR 6.1.1.6. atletizm. halter vb.Sovyet Dönemi XIX. Futbol i . Bu takÕmlar esasen Bakü’nün büyük petrol müesseselerini temsil etmiútir. Stella. yüzyÕlÕn sonlarÕ. Bu turnuvalara en çok katÕlan takÕm daha sonra Ay-Ulduz adÕ ile ünlenen Unita 24 . Balahani madenlerinde çalÕúan amatör futbolcular bütün úehirde tanÕnmÕútÕr (7:21). Askolda. 1907 yÕlÕnda takÕmlar. boks. sambo güreúi. basketbol. Örne÷in. Balahani Futbol Derne÷i. Geçen yüzyÕlÕn baúlarÕnda Bakü ve Tiflis’te yayÕnlanan gazetelerdeki bilgilere göre Azerbaycan’daki ilk futbol takÕmlarÕ 1905 yÕlÕnda kurulmuútur. øngiliz iúçi ve iúadamlarÕnÕn kurdu÷u kulüplerle dostluk turnuvalarÕ yapmaya baúlamÕúlardÕr. Bu branúlardan 17’si olimpik (futbol. karate. 7’si olimpik olmayan (satranç. Sovyetler Birli÷i döneminde birçok spor dalÕnda oldu÷u gibi futbolda da ciddi bir atÕlÕm yapmÕútÕr (36:24). 6. rugby. ølk zamanlarda takÕmlar e÷itim kurumlarÕnda ve müesseselerde kurulmuútur. taekwondo. halter. çim hokeyi. Azerbaycan’da Spor Azerbaycan’da spor bölümünde toplam 24 spor branúÕna yer verilmiútir. eskrim. binicilik. hentbol.1. BazÕ sporlarda Sovyet döneminde faaliyet olmadÕ÷Õ için iki döneme ayrÕlmamÕútÕr. dans) spor branúÕdÕr. spor branúlarÕ ile birlikte futbolun geliúmesini de sa÷lamÕútÕr (48:145). Branúlar Sovyet dönemi ve ba÷ÕmsÕzlÕk dönemi olmak üzere iki dönem halinde ele alÕnmÕútÕr. cimnastik. yüzme. yüzyÕlÕn baúlarÕnda bazÕ yabancÕ ülkelerin petrol úirketlerinin iú adamlarÕ ve iúçilerinin Azerbaycan’a gelmesi cimnastik.

1935’de yapÕlan Azerbaycan futbol hakemlerinin ilk konferansÕna 107 hakem katÕlmÕútÕr. Bütün takÕmlarÕn yönetim kurulu seçilmiútir. 1933 yÕlÕnda Bakü’de 58 futbol hakemi bulunmaktadÕr. Bu tür organizasyonlar yurtiçi futbol turnuvalarÕnÕn da yapÕlmasÕnÕ teúvik etmiútir. 1924 yÕlÕnda yapÕlan Kafkas OlimpiyatlarÕ’nda AzerbaycanlÕ futbolcular baúarÕlÕ bir oyun sergilemiúlerdir. Her iki maçta da Azerbaycan takÕmÕ galip gelmiútir (48:146). 1914 yÕlÕnda Bakü’de ilk Futbol Birli÷i ve Hakemler Kurulu oluúturulmuú ve 17 takÕm kayÕt altÕna alÕnmÕútÕr. 1911-12 yÕllarÕnda Britaniya takÕmÕ Azerbaycan’Õn en iyi takÕmÕ olsa da.kulübünün takÕmÕ olmuútur. Bu müsabaka AzerbaycanlÕ futbolcularÕn galibiyeti ile sonuçlanmÕútÕr. 1928 yÕlÕnda ilk defa yapÕlan Azerbaycan Futbol ùampiyonasÕ’na 8 takÕm katÕlmÕútÕr (7:23). Lokomotiv (Bakü). Bu Azerbaycan futbolcularÕnÕn ilk uluslararasÕ maçÕ olmuútur. Maç Azerbaycan futbolcularÕnÕn galibiyeti ile sonuçlanmÕútÕr (48:146). 1912 yÕlÕnda Tiflis takÕmÕ ile dostluk maçÕ yapÕlmÕútÕr. Bakü’de ilk uluslararasÕ futbol maçÕ 1926 yÕlÕnda øran’la yapÕlmÕútÕr. 1930 yÕlÕnda BakÕhanov semtindeki øsmet GayÕbov stadyumunda Almanya’nÕn iúçi takÕmÕ ile iki defa uluslararasÕ dostluk maçÕ yapÕlmÕútÕr. 1932 yÕlÕnda. Futbolda Azerbaycan KupasÕ ilk defa 1936 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr (7:23. Bakü’de ilk resmi úampiyona 1911 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr (7:21). Azerbaycan’da resmi yarÕúmalar düzenlenmiú ve bu ba÷lamda il birincilikleri yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. 1936-1991 yÕllarÕ arasÕnda Azerbaycan’Õ SSCB ùampiyonalarÕ’nda çeúitli gruplarda úu takÕmlar temsil etmiútir: Temp (Bakü). toplumun bütün kesimlerine duyurmak amacÕyla 1923 yÕlÕnda Molodoy Raboçi gazetesinin iki sayfalÕk Krasniy Sportmen eki yayÕnlanmaya baúlanmÕútÕr. Dinamo 25 . Futbolun geniú alana yayÕlmasÕ ile en önemli mesele stadyumlarÕn inúa edilmesi olmuútur. Azerbaycan futbol milli takÕmÕ SSCB ùampiyonasÕ’na katÕlmÕútÕr. Di÷er spor branúlarÕ ve futboldaki bu baúarÕlarÕ baúta gençler olmak üzere. Bu tarihten itibaren. 1923 yÕlÕnda Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü (APø)’nün ö÷rencileri stadyum inúa etme fikrini ileri sürmüúler ve bu fikirlerini kendileri uygulamaya koymuúlardÕr (48:145). sonraki yÕllarda ødmançÕ takÕmÕ daha öne çÕkmÕútÕr (48:145). Bu tür oluúumlar futbolun geliúimine önemli katkÕlar sa÷lamÕútÕr.25). Bu kupayÕ Cenub ønúaatçÕsÕ kulübü almÕútÕr (48:146).

000 seyircinin katÕldÕ÷Õ görkemli bir açÕlÕú olmuútur (48:145. 26 . KimyaçÕ (SumqayÕt). herkes onu aile kutlamalarÕna davet etmeyi veya sadece onunla içmeyi bir onur olarak görmüútür (22:107. savaú nedeni ile açÕlÕúÕ 1951 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr. 15 yaúÕnda usta sporcularÕn takÕmÕna katÕlmÕú. Göyezen (Kazah). Neftçi futbol takÕmÕ üçüncü sÕrada bronz madalyaya layÕk görülmüútür (7:26).146). Neftçi (Bakü). Kepez (Gence).109). Voshod (SumqayÕt). Spartak (Bakü). Anatoli Baniúevski. Polad (SumqayÕt). Bu takÕm içerisinde yer alan Anatoli Baniúevski tüm zamanlarÕn en iyi Azeri futbolcusu olmuútur. Tohucu (Mingeçevir). Bakü’de el üzerinde taúÕnmÕú. Bu stadyumlar arasÕnda dünyaca ünlü hakem Tofig Behramov’un adÕnÕ taúÕyan stadyumun ayrÕ bir önemi vardÕr. 19 yaúÕna geldi÷inde ise Nikolay Morozov onu ilk milli takÕm maçÕna davet etmiútir. OynadÕ÷Õ sekiz maçta yedi gol atmÕútÕr. SSCB döneminde Azerbaycan futbolu Bakü’nün Neftçi takÕmÕ ile tanÕnmÕútÕr. Azerbaycan futbolcularÕ SSCB ùampiyonalarÕ’nda en büyük baúarÕyÕ 1966 yÕlÕnda kazanmÕútÕr. Cenub ønúaatçÕsÕ (Bakü). Tereggi (Gence). Temp (SumqayÕt). 1949 yÕlÕnda SSCB Süper Ligi’ne çÕkmÕútÕr. Sonraki yÕllarda Bakü’de ve Azerbaycan’Õn de÷iúik bölgelerinde çok sayÕda futbol sahalarÕ ve stadyumlarÕ inúa edilmiútir. DaúgÕn (Zagatala). Karaba÷ (A÷dam) (7:25). Avtomobilçi (Mingeçevir). Hazar (Lenkeran). Tohucu (Gence). Neft DaúlarÕ (Bakü). Genclik (Bakü). Kariyeri boyunca 100’den fazla gol atmÕútÕr. Araz (NahçÕvan). Stadyumun temeli 1939’da atÕlmasÕna ra÷men. Bu. Metallurg (SumqayÕt). Futbolcular ilk yÕlda 24 puan toplayarak 14. Dinamo (Gence). Baniúevski toplam 50 milli maçta oynamÕú ve 19 gol atmÕútÕr. Bakü’de yetiúen birçok iyi sporcudan biri olan Baniúevski.(Bakü). Karaba÷ (Hankendi). olmuúlardÕr (48:146). SSCB milli takÕmÕ içinde Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil etmiútir. Sovyet dönemi boyunca Azerbaycan takÕmÕnÕn tek baúarÕsÕ olmuútur. Tereggi (Bakü). Termist (Bakü). Üst düzey devlet yetkilileri ile birlikte 40. Ülkenin bir numaralÕ takÕmÕ sayÕlan Neftçi. Avtomobilçi (Bakü).

Neftçi’nin 12 futbolcusu SSCB Olimpiyat milli takÕmÕnda resmi maçlara katÕlmÕúlardÕr. Neftçi takÕmÕnda SSCB ùampiyonasÕ’nÕn Süper Ligi’nde en çok futbol oynayan Sergey Kramarenko olmuútur. Arka arkaya birkaç yÕl SSCB’nin en iyi 10 hakemi listesine dahil olmuútur. Yine aynÕ yÕl SSCB dereceli hakem olmuútur. bu yÕlda SSCB Süper Ligi’ne Neftçi takÕmÕnÕn yanÕnda Dinamo takÕmÕ da çÕkmÕútÕr (48:146). 1972 yÕlÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya alan SSCB milli takÕmÕ içinde Anatoli Baniúevski’de yer almÕútÕr. Azerbaycan’Õn baúarÕlÕ sporcularÕna halk ilgi gösterirdi. Ünlü hakemlerden biri de Eldar Azimzade’dir. Azerbaycan futbolunun yetiútirdi÷i Eldar Azimzade. 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda futbol final müsabakasÕnÕn baú hakemi olmasÕyla zirveye çÕkmÕútÕr (48:148). O 286 oyuna katÕlmÕútÕr. Baniúevski. bayanlar sporla çok ilgilenmezdi. SSCB ùampiyonalarÕ’nÕn en tutarlÕ 100 futbolcusu arasÕnda Azerbaycan’Õn yetiútirdi÷i Eduard Markarov. 27 .32). Anatoli Baniúevski ve Elbrus Abbasov (7:31. SSCB ùampiyonalarÕ’nda en çok oyun oynayan 100 futbolcu arasÕnda Eduard Markarov. 1976 yÕlÕnda ilk defa uluslararasÕ bir maçta hakemlik yapmÕútÕr.T Askerov (2008. Sergey Kramarenko ve Kazbek Tuayev’de yer almÕútÕr. sözlü görüúme)’a göre. SSCB ùampiyonalarÕ’nÕn Birinci Ligi’nin en tutarlÕ 100 futbolcusu arasÕna Azerbaycan futbolunun üç temsilcisi de girmiútir: Nikolay Smolnikov. Neftçi’nin 9 futbolcusu çeúitli yÕllarda SSCB milli takÕmÕnda resmi turnuvalarda mücadele etmiúlerdir. Anatoli Baniúevski ve Kazbek Tuayev’de bulunmaktadÕr. Grigory Fedotov Kulübü’nün de üyesi olmuútur (22:109).29). Azerbaycan futbolcularÕ Anatoli Baniúevski ve Eduard Markarov 1966 yÕlÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya almÕúlardÕr. Ama ben annemden biliyorum. Yine Neftçi’nin 11 futbolcusu muhtelif yÕllarda SSCB’nin en iyi futbolcularÕ arasÕna girmiútir. Baniúevski geldi÷inde annem dahi balkona çÕkmÕútÕ. AzerbaycanlÕ hakem Tofig Behramov UluslararasÕ Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (FIFA)’nin “AltÕn Düdük” ünvanÕnÕ almÕútÕr (7:28. 1967 yÕlÕnda SSCB Süper Ligi’nde hakemlik yapmaya baúlamÕútÕr. Azerbaycan futbolu için 1968 yÕlÕ önemli yÕllardan biri olarak kabul edilir. Çünkü. AyrÕca.

28 . Azerbaycan Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (AFFA). AynÕ yÕlÕn AralÕk ayÕnda Azerbaycan futbol tarihinde ilk defa üç hakeme: Tahir Süleymanov.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB da÷ÕldÕktan sonra Azeri futbolu da ülkenin içinde bulundu÷u durumdan olumsuz olarak etkilenmiútir. AFFA’nÕn yeni tüzü÷ü hazÕrlanmÕútÕr. Azerbaycan’Õn üç büyük futbolcusu olan Alekber Memedov. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’nÕn. yeni tüzü÷e göre demokratik yolla AFFA’nÕn yönetim organlarÕ seçilmiútir. Asim Hudiyev ve Hagani Memmedov’a FIFA derecesi verilmiútir. FIFA’nÕn ve UEFA’nÕn katÕlÕmÕ ile 2003 yÕlÕnda Zürih antlaúmasÕ imzalanmÕú. ola÷an konferansÕ yapÕlmÕú. Azerbaycan ùampiyonasÕ’nÕ protesto ederek katÕlmamÕúlardÕr. Azerbaycan futbolu 1997-2003 yÕllarÕ arasÕnda derin bir buhran içine girmiútir. AynÕ gün Azerbaycan futbolunun geliúmesinde yeni bir dönem baúlamÕútÕr (7:32. 1992 yÕlÕnÕn Mart ayÕnda kurulmuútur. ülke úampiyonasÕ baúlamÕútÕr. Futbol kulüpleri AFFA bayra÷Õ altÕnda oynamaya razÕ edilmiú. DünyanÕn en popüler olan spor dalÕna hiç kimse yeteri derecede ilgi göstermemiútir. 2003 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda AFFA’nÕn VI. Futbol teúkilatÕ 1994 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Avrupa Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (UEFA)’ne. Futbol kulüplerinin AFFA yönetimi ile giriúti÷i mücadele sonuçsuz kalmÕú ve kulüpler 11. CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev tarafÕndan “ùöhret” adlÕ madalya verilmiútir. Anatoli Baniúevski ve Kazbek Tuayev’e. Sonradan úampiyona özel bir organizasyon komitesi nezaretinde devam ettirilse de. Haziran ayÕnda da FIFA’ya üye olmuútur. XII.33). AFFA yönetimi sonuçlarÕ tanÕmamÕútÕr. Futbol kulüplerinin. Adalet BakanlÕ÷Õ’nÕn. AFFA temsilcilerinin. Ancak 2005 yÕlÕndan itibaren bu durum devletin aldÕ÷Õ kararlarla olumlu yönde de÷iúmeye baúlamÕútÕr (21:103). Bu zaman zarfÕnda kulüpler Avrupa’daki turnuvalara da katÕlamamÕúlardÕr.ii .

özel kuruluú ve iúadamlarÕ bu bir numaralÕ spor dalÕna ciddi yatÕrÕmlar yapmaya baúlamÕúlardÕr. Bunlardan biri de Hazar-Lenkeran futbol takÕmÕdÕr. úehir yeniden milli futbol ile buluúmuú ve futbolun önemli çekim merkezlerinden biri haline gelmiútir. Çünkü yÕllardÕr Lenkeran. altyapÕ çalÕúmalarÕ için de Galatasaray.Azeri futbol tarihinde 2003 yÕlÕnÕn AralÕk döneminde yeni bir sayfa açÕlmÕútÕr. Sponsorun ve yönetimin çabalarÕ sayesinde “beyazyeúilliler” kendileri için ilk olan sezonda ülke úampiyonasÕnda gümüú madalya alarak Avrupa’nÕn ikinci önemli kupasÕ olan UEFA KupasÕ’nda oynama hakkÕnÕ kazanmÕúlardÕr (65:115. TakÕmÕn baúÕna lig baúladÕktan sekiz hafta sonra geçen Rasim Kara. Bu süreçte Hazar-Lenkeran úehir stadyumu da imar edilmiú ve 2007 yÕlÕnda eski Sovyetler co÷rafyasÕndaki en iyi futbol sahasÕ konumuna gelmiútir. Gerek baúkent. ülkenin futbol haritasÕnda yer almamÕútÕr. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) BaúkanÕ ve CumhurbaúkanÕ olan ølham Aliyev’in izledi÷i spor politikasÕ. Bu geliúme. Hazar-Lenkeran’daki iyi bir takÕm oluúturma çabalarÕ devam etmiútir. Çok sayÕda devlet kuruluúu. ølk önce kadro de÷iúikli÷ini gerçekleútirmiútir.116).109). futbolu devlet deste÷inden yararlanma úansÕyla buluúturmuútur. Fenerbahçe ve Milli TakÕm altyapÕ antrenörü olan Tamer Günel’i takÕma davet etmiútir (92:108. AFFA’da yapÕlan yönetim de÷iúikli÷i. Hazar-Lenkeran. Türk teknik adam Türkiye’den takÕmÕn kalecilerini çalÕútÕrmak için Rüútü’nün de hocasÕ olan Çetin Aykut’u. 2004/05 sezonunda Azerbaycan Süper Ligi’nde HazarLenkeran 2 takÕmÕ da oynamÕútÕr (64:106). Azerbaycan futbolunun daha kaliteli bir düzeye çÕkmasÕnda etkili olmuútur. Bu geliúmeler Hazar-Lenkeran’Õn transfer faaliyetlerinin Türkiye ve BDT ülkelerinin de ilgisini çekmeye baúlamasÕna sebep olmuútur. gerekse çevre bölgelerde güçlü futbol takÕmlarÕ oluúturulmuútur. Lakin. 2004 yÕlÕnÕn Temmuz ayÕnda kurulmuú ve takÕmÕn yönetimi iúe sÕfÕrdan baúlamak zorunda kalmÕútÕr. öncelikle de kulüplere yansÕmÕútÕr. FutbolcularÕn ortalama yaúÕnÕ 30’dan 25-26’ya çekmiútir. UEFA yetkilileri bu geliúmeyi takdir ederek adÕ geçen stadyumu Güney Kafkasya 29 . Hatta stadyumlarÕ bile fiziki açÕdan yeterli olmamÕútÕr. takÕmda birtakÕm de÷iúiklikler yapmaya baúlamÕútÕr. devletin izledi÷i spor politikalarÕ ve takÕmÕn ana sponsoru “Palmali” úirketler gurubunun yarattÕ÷Õ elveriúli koúullar ve özverili çalÕúmalar sayesinde. Avrupa basÕnÕ da takÕma gereken ilgiyi göstermiútir.

Amaç. Azerbaycan CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev’in 10 Ekim 2005’te imzaladÕ÷Õ “Azerbaycan Cumhuriyeti’nde 2005-2015 yÕllarÕ arasÕnda futbolun geliútirilmesine dair devlet programÕnÕn onaylanmasÕ hakkÕnda” kararnamenin yürürlü÷e girmesi futbol için önemli bir geliúme olmuútur. Hazar-Lenkeran taraftarlarÕ sayÕca di÷er takÕm taraftarlarÕndan fazladÕr. AynÕ úekilde Lenkeran kentinde takÕmÕn ünlü ve deneyimli baúhekimi Boris Hetagurov’un giriúimi ve kulüp yönetiminin katkÕlarÕyla.bölgesinin en iyi tesisi olarak ilan etmiúlerdir (65:116). taraftar kültürünü onlara aúÕlamak. futbolda da devlet deste÷inin arttÕrÕlmasÕ. Kararnameye göre Azerbaycan’da devlet deste÷i neticesinde bazÕ spor branúlarÕnda elde edilen yüksek baúarÕlar dikkate alÕnarak. rakip takÕma ve taraftarlarÕna hakaretlerde bulunmalarÕnÕ önlemek. Hazar-Lenkeran’Õn kulüp baúkanÕ taraftarlar ile çalÕúmalar yapmaktadÕr. bilimsel ve hukuki esaslarÕnÕn oluúturulmasÕ yönünde kararlar alÕnmÕútÕr. Resmi olmayan bilgiye göre. greko-romen güreú. özellikle de serbest dövüú. 2006/07 sezonunda 1989-90 do÷umlu erkek çocuk takÕmÕ. stadyumda taraftar eti÷ine uygun davranmalarÕnÕ sa÷lamaktÕr (64:107). Güreú úubesinin baú antrenörü ømran Ramazanov ile kÕsa sürede uluslararasÕ spor arenasÕnda baúarÕlÕ sonuçlar elde edilmiútir (65:117). Dört farklÕ yaú grubuna göre ayrÕlmÕú hazÕrlÕk sÕnÕflarÕ úimdiden faaliyet göstermektedir.117). kuralsÕz dövüúle ilgilenmektedir. onun teknik ve taktik esaslarÕnÕn geliútirilmesi. judo. Bu iúlerin görülmesi için Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ ile AFFA’nÕn 30 . YapÕlan verimli çalÕúmalar çok kÕsa bir sürede neticelerini göstermiútir. Kulübün di÷er misyonu da. boks. çocuk futbolcularÕn yetiútirilmesidir. ülkede henüz emsali olmayan sporcu tÕp merkezi açÕlmÕútÕr. Hazar-Lenkeran spor kulübü aynÕ zamanda di÷er spor dallarÕyla. Lenkeran 2006/07 sezonunda hem lig úampiyonu olmuú hem de Azerbaycan Kupa’sÕnÕn sahibi olmuútur. AFFA’nÕn talebi üzerine oluúturulan Taraftarlar Cemiyeti takÕmlarÕnÕ kendi sahalarÕnda ve deplasmanda desteklemektedir. ülke úampiyonasÕnda üçüncülü÷ü kazanmÕútÕr (65:116.

temsilcileri bu kupayÕ birkaç defa alan üçüncü ülke olmuútur. Rusya’da 2007/08 sezonunda úampiyon olan. bu kez de eski Sovyetler Birli÷i cumhuriyetlerinden 15 úampiyonun ve SÕrbistan’Õn OFK takÕmÕnÕn misafir olarak katÕlÕmÕ ile gerçekleúen kupada Hazar-Lenkeran’Õn úampiyonlu÷unu kutlamÕútÕr. 31 . Moskova’da düzenlenen aynÕ turnuvada kazanan Neftçi’nin baúarÕsÕnÕ kutlarken (82:85). Ben Azerbaycan futbolunun kÕsa zamanda plan ve programla rayÕna oturaca÷ÕnÕ. Çok kÕsa zamanda bu gerçekleúecektir. Türkiye’den Hasan Kabze ve Gökdeniz Karadeniz’in de futbol oynadÕ÷Õ. Bu konuda çok azimli bir devlet var. 2008’in Ocak ayÕnda “BDT ve BaltÕk Ülkeleri’nin KupasÕ” düzenlenmiútir. Her úehirde spor kompleksleri açÕlmaktadÕr. Grup ve play-off sistemi üzerine tartÕúÕlmaktadÕr. Buralar faaliyete geçti÷inde. Bu netice ile Azerbaycan.149).103). Sporu kurtamak ve yeniden yapÕlanma ile ilgili toplantÕlar yapÕlmaktadÕr.03. Gurban Berdiyev bulunmaktadÕr (http://www. Belki takÕm sayÕsÕ arttÕrÕlabilir.com. Rubin Kazan takÕmÕnÕn baúÕnda Azeri çalÕútÕrÕcÕ 13. Ligde 14 takÕm var.sporunrengi.birlikte çalÕúmasÕ kararlaútÕrÕlmÕútÕr. Rusya’nÕn St. Ama ideal bir modelin arayÕúÕ içindedirler. Hazar-Lenkeran baú antrenörü A÷asalim Mircavadov ise iki farklÕ takÕm ile bu prestijli kupayÕ kazanan ilk teknik direktör olmuútur (21:102. alÕnan bu tedbirlerin hayata geçirilmesi için Bakanlar Kurulu’na ve yetkili icra organlarÕna da görevler verilmiútir (48:148. Özellikle Alman ekolü ile ilgilenmektedirler. ùuanda netice elde etmek çok zor zamana ihtiyaç vardÕr. son üç yÕl içinde Rusya ve Ukrayna’dan sonra. 2006 yÕlÕnda Azerbaycan. gençler yararlanacak ve iyi úeyler olacaktÕr. Az maç oynanÕyor. futbolcu üretimine baúlanaca÷ÕnÕ düúünüyorum. AyrÕca. devlet dÕúarÕdan antrenörler getirmektedir. sözlü görüúme)’ya göre. Petersburg úehrinde. Kulüplere tesis ve altyapÕ mecburiyeti getirilecektir. ølham Aliyev spora her türlü deste÷i vermektedir. R Kara (2008. Bizim bilgilerimizden de istifade edilmektedir.2009).

CumhurbaúkanÕmÕzÕn çabalarÕyla.Bölgesel Futbol FederasyonlarÕ Bakü Bölge FF. katkÕlarÕyla birkaç sene içinde daha da ilerleyecektir. Plaj Futbolu Federasyonu 32 . Salon Futbolu (Futsal) Federasyonu. Çocuk-Gençler Futbol Federasyonu. Merkez Bölge FF. sözlü görüúme)’a göre. BDT’nin müslüman ülkelerinin bayan futbolcularÕnÕn UluslararasÕ Nevruz TurnuvasÕ’nda 2. Sovyetler döneminde sokak futbolu daha çok yaygÕn hale gelmiútir. 2005 yÕlÕnda milli takÕm. Azerbaycan futbolunun daha da kalkÕnmasÕ için sokak futboluna ilgi arttÕrÕlmalÕdÕr. Kuzey Bölge FF. AyrÕca. iii .A Mircavadov (2008. Bayan futbol takÕmlarÕ arasÕnda ülke birincili÷i yapÕlmÕú ve Avrupa’da bazÕ turnuvalara katÕlmÕúlardÕr. Sokak ve çocuk futboluna ilginin ülke futbolu açÕsÕndan çok önemli oldu÷unu ifade etmiútir. NahçÕvan Bölge FF. salon futbolunda da baúarÕlar elde edilmiútir. AFFA’ya ba÷lÕ Bayan Futbol Federasyonu kurulmuútur. Karaba÷ Bölge FF v . TakÕm 2002 yÕlÕndan beri uluslararasÕ turnuvalara katÕlmaktadÕr. Bayan Futbol Federasyonu. Kuzey-BatÕ Bölge FF. BatÕ Bölge FF. bu alandaki ilk baúarÕlarÕndan sayÕlmaktadÕr (48:149).Saha-Alan Futbol FederasyonlarÕ Engelliler Futbol Federasyonu. olmasÕ. Amatörler Futbol Federasyonu. Azerbaycan’da bayan futbolunun ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde geliúmeye baúladÕ÷Õ görülmüútür. Güney Bölge FF. NahçÕvan’Õn Araz kulübü UEFA KupasÕ ikinci turuna çÕkmayÕ baúarmÕútÕr (82:85).AFFA’nÕn Üyeleri iv .

Finlandiya. Rusya.com.az.fifa. 2008/2009 XVII. 13. ølk olarak demiryolu çalÕúanlarÕ tarafÕndan kuralsÕz bir úekilde oynanmÕútÕr (9:9). Avrupa ùampiyonalarÕ’nÕn altÕn ve gümüú madalyalarÕ. Standard (Bakü). Turan (Tovuz) (http://www. Azerbaycan Futbolseverler Birli÷i (http://www. 03. kÕta çapÕnda “En iyi takÕm” kupasÕ gibi voleybolda birçok zafer kazanÕlmÕútÕr (48:136).1.2009) Azerbaycan futbol milli takÕmÕ Alman teknik direktör Berti Vogts yönetiminde. Bakülü (Bakü). Her gün bu alanlara dinlenmeye giden insanlar voleybol 33 .fifa.2009). Futbol Hakemleri Birli÷i. Karaba÷ (A÷dam). Bakü’nün bütün yeúil alanlarÕna ve parklarÕna voleybol sahalarÕ yapÕlmÕútÕr. Futbol Antrenörleri Birli÷i. Neftçi (Bakü). 6. Hazar (Lenkeran).com. MOøK (Bakü).2009). Simurg (Zagatala).03.az. Wales ve Liechtenstein ile birlikte IV. Azerbaycan 3 Haziran 2009’da FIFA tarafÕndan açÕklanan ülkeler sÕralamasÕna göre 140. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda kazanÕlan madalyalar.2009). Mu÷an (Salyan).2. Voleybol i . Bu sezonda Bakü takÕmÕ úampiyon olmuútur (www. 08.affa. Gebele (Gebele).Sovyet Dönemi Azerbaycan’da voleybol 1926 yÕlÕndan itibaren geliúmeye baúlamÕútÕr.06.06. grupta yer alan Azerbaycan 1 puanla 5.azerisport. Azerbaycan Süper Ligi takÕmlarÕ úunlardÕr: ønter (Bakü). Azerbaycan’da takÕm sporlarÕ arasÕnda voleybol liderdir.2009).03. Bakü (Bakü). Kervan (Yevlah). 2010 Dünya KupasÕ’na katÕlmak için mücadele etmektedir.06.com. Futbol VeteranlarÕ Birli÷i. Olimpik (Bakü).Futbol TeúkilatlarÕ Azerbaycan Futbolcular Birli÷i. sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. 08. 13.apasport. Almanya.vi . sÕrada bulunmaktadÕr (http://www.

137). olmuútur. Onun yönetimindeki Azerbaycan erkek milli takÕmÕ 1957 yÕlÕnda Ekim Devrimi’nin 40. Ülkede voleybolun geliúiminde bazÕ uzmanlarÕn. il ve ilçe birincilikleri ile birlikte birçok yarÕúma düzenlenmiútir (9:9). Bu sahalar Bakü’de voleybolun kitlesel olarak geliúmesine olanak sa÷lamÕútÕr. 1964 yÕlÕnda Tokyo Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB bayan milli takÕmÕ içinde. yÕlÕ anÕsÕna düzenlenen SSCB KupasÕ’nda úampiyon olmuútur. demiryolu çalÕúanlarÕndan oluúan voleybol takÕmÕ birinci olmuútur. Voleybol takÕmlarÕ uluslararasÕ 34 . Bu antrenörlerin her biri kendi döneminde voleybolun geliútirilmesi ve popülerleútirilmesi için özel çaba göstermiúlerdir. bir müddet bu alanda duraklama yaúanmÕútÕr. Özellikle. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Bakü’lü ønna Riskal ve Vera Lantratova Olimpiyat ùampiyonu olmuúlardÕr. 1994 yÕlÕnda Brezilya’da düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan bayan voleybol milli takÕmÕ 9. ùahmalov’un yetiútirdi÷i voleybolcular 1956-1972 yÕllarÕ arasÕnda 8 defa SSCB SpartakiadasÕ’nda úampiyon olmuúlardÕr. 1972 Münih Olimpiyat OyunlarÕ’nda altÕn. Olimpiyat OyunlarÕ’na dört defa katÕlan ønna Riskal. özellikle SSCB ve Azerbaycan’Õn emektar antrenörleri ùamil ùahmalov. ii .Kafkasya SpartakiadasÕ (Ulusal Spor ùöleni)’nda Azerbaycan’Õ temsilen. ù. 1945 yÕlÕndan itibaren her yÕl ülke. ønna Riskal’e voleybolun geliúimindeki büyük hizmetlerinden dolayÕ “KÕzÕl Emek Bayra÷Õ” ve “Emek Reúadeti” (azmi) ünvanlarÕ verilmiútir (48:136. Spartak. 1968 yÕlÕnda Meksika’da yapÕlan XIX. 1976 Montreal’de ise gümüú madalya kazanmÕútÕr. Dinamo ve Komunalnik kulüpleri voleybol úubeleri açmÕúlardÕr. SSCB milli takÕmÕnÕn ikinci olmasÕyla birlikte ønna Riskal’de madalyalarÕ arasÕna bir de gümüú madalya katmÕútÕr. 1928 yÕlÕnda ilk defa Tiflis’de düzenlenen 1.oynamÕúlardÕr. Fakat. daha önce Avrupa úampiyonlu÷u bulunan ønna Riskal’de yer almÕútÕr. Faik Karayev gibi isimlerin büyük rolü olmuútur.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda da bayan voleybolu sporseverlerin en çok ilgi gösterdi÷i branúlardan biri olmuútur. Neftçi takÕmÕnda antrenörlük hayatÕna baúlamÕútÕr. 15 yÕl SSCB milli takÕmÕnda oynayan ønna Riskal sporculuk kariyerini sonlandÕrÕrken.

Taúra mentalitesi bayan voleybolunun geliúmesini olumsuz bir úekilde etkilemektedir. tecrübeli teknik direktör Faik Karayev’in ve bayan sporcularÕn azminin büyük etkisi olmuútur. Bu takÕm 2002 yÕlÕnda “En iyi takÕm” kupasÕnÕ kazanmÕútÕr. Di÷er taraftan bayan milli voleybolun bazÕ problemleri oldu÷u görülmektedir. fakat inanÕyoruz ki bu problemler çözülecektir” (27:88.89).138). ølham Aliyev “Olimpiyat Komitesi” yönetimine geldikten sonra geliúmeler hÕzlanmÕútÕr. Faik Karayev’in 2000 yÕlÕnda tekrar Azerbaycan’a gelmesiyle birlikte voleybolda o dönemden bu güne büyük bir yol katedilmiútir (82:80. Kulüp seviyesinde baúarÕlarda akla gelen tek takÕm Azerreyl voleybol takÕmÕdÕr. devletin spora verdi÷i deste÷in. Dörtler finaline Bakü ev sahipli÷i yapmÕútÕr (48:137. AyrÕca. 2005 yÕlÕnda bayan milli takÕmÕ Avrupa ùampiyonasÕ finallerine katÕlma hakkÕnÕ kazanmÕútÕr. 1997 yÕlÕnda Milli Olimpiyat Komitesi’nin baúÕna ølham Aliyev’in gelmesiyle bu dönem son bulmuútur (48:137).müsabakalara katÕlamamÕúlardÕr. Özellikle yeteri sayÕda 35 . Azerreyl’in kÕsa sürede bu baúarÕyÕ yakalamasÕnda. ùampiyonlar Ligi 2004 sezonu ilk maçÕna zaferle baúlamÕú ve çeyrek finale kadar yenilmezliklerini korumuúlardÕr. Azerbaycan Azerreyl voleybol takÕmÕ 2004 yÕlÕ Avrupa ùampiyonlar Ligi’nde 4. Çünkü. Faik Karayev. Azerbaycan Kültür ve DayanÕúma Derne÷i’ne gerçekleútirdi÷i ziyarette úöyle demiútir: “Azerbaycan’da spora ilgi 1997 yÕlÕndan itibaren artmaya baúlamÕútÕr. Ünlü antrenör Faik Karayev’in milli voleybolun yükselmesinde büyük rolü olmuútur.’lü÷e kadar yükselmiútir. Azerbaycan’da sporda problem çoktur. Burada sporcularÕn fiziki yapÕlarÕ ayrÕ bir önem taúÕmaktadÕr. olarak bitirmiútir.82). ülkede voleybol ile u÷raúan uzun boylu kÕzlarÕn eksikli÷i söz konusudur. Uzman kadrolarÕn yetersiz sayÕda olmasÕ da tabi ki ülkenin milli takÕmÕnÕ etkilemektedir. Fakat her úeye ra÷men Azerbaycan Voleybol Federasyonu uzmanlarÕ taúralardaki yetenekli ve perspektifli sporcularÕ aramaya devam etmektedirler. Avrupa Grand-Prix turnuvasÕnda finalde güçlü Rus ekibini yenen Azerbaycan milli takÕmÕ úampiyon olmuútur. Avrupa ùampiyonasÕ’nÕ 4. 26-31 Temmuz 2005’te Guba’da Avrupa KÕtasÕ’nÕn en güçlü 8 takÕmÕnÕn katÕlÕmÕyla yapÕlan. 2002’den itibaren úampiyonlar liginde oynayan Azerreyl takÕmÕ.

Burada en çok emek sarf eden milli takÕm antrenörü Faik Karayev’dir.Sovyet Dönemi TakÕm sporlarÕ arasÕnda Azerbaycan’da popüler olan sporlardan biri de hentboldur. Azerbaycan’lÕ hentbolcular SSCB döneminde daima madalya için 36 . øslam. Her úeye ra÷men. dünya sÕralamasÕnda bayanlarda 26. Azerbaycan bayan milli takÕmÕ tarihinde ikinci defa dünya úampiyonasÕna katÕlmÕú ve 24 takÕm içinde Kore ile 13. sÕrada yer alabilmiútir (81:93. Bunun temel nedeni ise. erkeklerde ise 81. sÕradadÕr (http://www.org. AyrÕca. Özellikle Sovyet döneminde bunu daha fazla görmekteyiz.yedek oyuncularÕn olmamasÕ büyük bir sorun teúkil etmekte ve tüm yükü 7-8 oyuncu üstlenmektedir.2009). toplumda bunu hoú karúÕlamamaktadÕr. Fakat. Avrupa ùampiyonlar Ligi KupasÕ’na 2006/2007 sezonunda da katÕlan Azerreyl takÕmÕ grubunda 3. Oyun programÕ çok yo÷un oldu÷undan ve takÕm bu tür programa alÕúmadÕ÷Õndan dolayÕ ancak 10. Faik Karayev bir zamanlar Türkiye’de de baúarÕlÕ çalÕúmalara imza atmÕútÕr. sözlü görüúme)’a göre. sÕrayÕ paylaúmÕútÕr. AyrÕca. 13.3. play-off mücadelesinde ilk 6 takÕm arasÕna girememiú ve elenmiútir. olmuú ve 12 takÕm arasÕna girmiútir. bu úartlarda bile milli takÕm antrenörleri büyük baúarÕlara imza atmaktadÕr. Ama günümüzde bayanlarÕn spora katÕlÕmÕ ile ilgili anlayÕúÕn yavaú yavaú de÷iúmeye baúladÕ÷Õ görülmektedir. 2006 yÕlÕnda Azerbaycan bayan milli takÕmÕ dünya Grand-Prix kupasÕ oyunlarÕna katÕlmÕú ve dünyanÕn en güçlü takÕmlarÕ ile yarÕúmÕútÕr. Karayev aynÕ zamanda hem Azerreyl kulübü baúkanÕ hem de Voleybol Federasyonu Baúkan YardÕmcÕlÕ÷Õ görevlerini yürütmektedir.94). bayanlarÕn spora katÕlÕmÕna sÕcak bakmamaktadÕr. H Gurbanov (2008.fivb. Hentbol i . 6.03. Azerbaycan’da bayanlarÕn spora katÕlÕmÕ azdÕr.1. Azerbaycan’Õn Müslüman bir ülke olmasÕdÕr. Azerbaycan.

140). üç defa SSCB ùampiyonasÕ’nda bronz madalya kazanmÕú. 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda ise yine altÕn madalya kazanan SSCB bayan takÕmÕ içinde AzerbaycanlÕ sporcu Larisa Savkina da yer almÕútÕr (54:13). Avrupa KupasÕ’nda finale çÕkmÕútÕr (16:106). 1976 Montreal Olimpiyat OyunlarÕ’nda altÕn madalya kazanan SSCB bayan takÕmÕ içinde AzerbaycanlÕ sporcular Refige ùabanova ve Lyudmila ùubina da yer almÕútÕr (54:13). birçok kez ülke úampiyonu olmuútur (16:106). onlara yeni oyunun kurallarÕnÕ anlatmÕú ve hentbolun teknik ve takti÷ini ö÷retmeye baúlamÕútÕr (54:9). Azerbaycan’da hentbolda popülerli÷ini korumuútur. Buradan da hentbola ne kadar önem verildi÷i anlaúÕlmaktadÕr (48:139). Viktor øvanoviç Sorokin. 1977 yÕlÕnda Bakü’nün “FST” takÕmÕ. Avrupa’nÕn üçüncü önemli kupasÕnÕn sahibi olmuútur (54:11). “Bakü KadÕnÕ” adlÕ takÕm úampiyonada 2. Viktor øvanoviç Sorokin onlarca basketbolcu. Larisa Savkina ve Sevil Bahúeliyeva gibi ünlü sporcular bulunmaktadÕr. 1957 yÕlÕnda Azerbaycan’da ilk hentbol takÕmÕnÕ kurmuútur. voleybolda oldu÷u gibi. 1979 yÕlÕnda SSCB halklarÕnÕn VII. 1983 yÕlÕnda Bakü’nün Avtomobilist takÕmÕ IHF KupasÕ’nÕn yani. Sevil Bahúeliyeva’nÕn 1970-80 yÕllarÕnda Azerbaycan hentbolunun geliúmesinde önemli katkÕlarÕ bulunmuútur. SpartakiadasÕ’nda üçüncü olmuú. SSCB zamanÕnda Azeri çocuk ve genç takÕmlarÕ. O. Bir de Sovyet’lerin da÷ÕlmasÕndan kÕsa bir zaman önce. TakÕm sporlarÕ arasÕnda kulüplerarasÕ kÕta ölçekli turnuvalarda Azerbaycan takÕmlarÕnÕn ilk galibiyeti hentboldan gelmiútir. aynÕ baúarÕsÕnÕ UluslararasÕ Hentbol Federasyonu (IHF) KupasÕ’nda tekrarlamÕútÕr (48:139). olmuútur (16:106).mücadele eden takÕmlar arasÕnda olmuútur (48:139). ii . ba÷ÕmsÕzlÕ÷a kavuútuktan sonra Azerbaycan’da hentbolda da bir düúüú yaúanmÕútÕr. Bu spor branúÕnda Refige ùabanova. futbolcu ve atlet içinden 15-20 genç seçmiú. Fakat. hem de milli takÕm düzeyinde baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiútir (48:139.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB’nin da÷ÕlmasÕndan sonra. Lyudmila ùubina. Azerbaycan hentbol takÕmÕ ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde de hem kulüp. Genç cumhuriyetin içinde bulundu÷u büyük 37 .

2002 yÕlÕnda baúta. AHF. Azerbaycan Hentbol Federasyonu (AHF). Olimpiyat ùampiyonu Refige ùabanova. Refige ùabanova olmak üzere. uluslararasÕ dereceli hakem olarak 2000 yÕlÕndaki turnuva ve úampiyonalarda önemli maçlarda görev almÕútÕr. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ö÷retim üyelerinden øskender Asgerov. Grubunu ikinci olarak tamamlayan Azerbaycan takÕmÕ. milli takÕmÕn yeni antrenörü ve aynÕ zamanda “ABU” kulübünün baúkanÕ olan UkraynalÕ Georgiy Voronov’a bÕrakmÕútÕr. A÷ustos 2006’da yerini. XXI. milli takÕma Beyaz Rusya’lÕ uzman Valeriy Pevnitski’yi davet etmiútir.141). Azeri hentbolu canlanmaya baúlamÕútÕr. çok baúarÕlÕ olamayan teknik adam. Günümüzde Azerbaycan kulüpleri kÕta çapÕnda çeúitli turnuvalara katÕlmaktadÕr. 1992 yÕlÕnda IHF’ye üye olmuútur (54:12). UluslararasÕ bazÕ turnuvalarÕn Bakü’de yapÕlmasÕ da hentbolun geliúmesine katkÕda bulunmuútur. Play-Off maçÕnda Avusturya’ya yenilen milli takÕm elenmiútir (48:140. Bu nedenle 90’lÕ yÕllarda bayan hentbolcular uluslararasÕ arenada çok baúarÕlÕ olamamÕútÕr (16:106). antrenör yetiútirmekle birlikte. Azerbaycan milli takÕmÕ. Bunun sonucunda gerek bireysel uzmanlÕkta gerekse takÕm faaliyetlerinde bazÕ 38 . 2001 yÕlÕnda ilk defa Avrupa Trophy Cup (Kupa Galipleri KupasÕ) turnuvasÕna gözlemci olarak gönderilmiútir (48:140). oyuncularda profesyonellik düzeyinin düúmesine ve antrenmanlarÕn anlamÕnÕn eksik kavranmasÕna neden olmaktadÕr. AyrÕca. Voronov. milli takÕm Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nÕn grup elemelerinde mücadele etmektedir. yüzyÕlÕn baúÕndan bu yana. Challenge KupasÕ’nÕ kazanarak uzun bir aradan sonra ilk büyük zaferini yaúamÕútÕr (16:107). 2005 yÕlÕ Dünya ùampiyonasÕ Play-Off maçlarÕna katÕlma hakkÕnÕ elde etmiútir. Bu elemelerde Azerbaycan bayan milli hentbol takÕmÕ ikinci olmuútur. Fakat. Haydar Bahayev’in AHF’nin BaúkanlÕ÷Õ’na seçilmesi. Bu kapsamda 2005 yÕlÕnda Bayanlar Dünya ùampiyonasÕ grup elemeleri Bakü’de yapÕlmÕútÕr. kÕsa sürede olumlu sonuçlarÕnÕ göstermiútir (16:107). “Gerçek bir úampiyonanÕn olmamasÕ ve “ABU” takÕmÕnÕn neredeyse hiç rakibinin bulunmamasÕ.sorunlar yüzünden hentbolla ilgilenilememiútir.

ABU (Bakü) takÕmlarÕ temsil etmektedir (www.1. Bu sebepten dolayÕ. 1920 yÕlÕndan önce yabancÕ ülkelerden. Din (Bakü) bayanlarda ise. Bakü’de basketbol. Dinamo (Bakü). 6. Seçmelerde 4 maç oynayan Azeri hentbolcüler. Spartak (Bakü). Çünkü. Basketbol i . yalnÕzca bir maç kazanmÕúlardÕr.108). Romanya’da gerçekleútirilen 2007 Dünya ùampiyonasÕ seçmelerinde bir talisizlik yaúanmÕútÕr. 1923 yÕlÕndan itibaren bütün yarÕúmalarÕn ve Spartakiada’larÕn programÕna basketbol dahil edilmiú ve sadece basketbol ile ilgili spor sahalarÕ tüm halkÕn hizmetine açÕlmÕútÕr. FransÕz “Gavr” takÕmÕna yenilmiútir.4.eurohandball. Karada÷-Sement (Bakü). øsveç ve Almanya olmak üzere. 13. Basketbol ile ilgili. Bu sayede basketbol ile ilgilenen amatörlerin sayÕsÕ günden güne artmÕútÕr. aralarÕnda Litvanya ve Beyaz Rusya mili takÕmlarÕ. Dinhk (Bakü).com.eksiklikler ortaya çÕkmaktadÕr” demiútir. 1920’den itibaren ayrÕ ayrÕ emek kollektiflerinde. Bakü’ye yatÕrÕm için gelmiú petrol úirketlerinin yöneticileri ve iúçileri tarafÕndan. 39 . Azerbaycan hem bayanlarda hem de erkeklerde 2001 yÕlÕndan itibaren Avrupa kupalarÕnda temsil edilmektedir. yüksek e÷itim kurumlarÕnda. daha önceden bildikleri bu sporu oynamaya baúlamalarÕ ile yayÕlmaya baúlamÕútÕr. iúletmelerde.2009).Sovyet Dönemi Azerbaycan’da basketbol. baúta øngiltere.03. Fakat Rusya’nÕn Zvenigrad kentinde gerçekleúen. Bu tesadüf de÷ildir. Kupalar KupasÕ 1/8 finaline çÕkan “ABU”. Karada÷ (Bakü). ayrÕca UkraynalÕ “Motor” kulübü ve Rusya’nÕn güçlü takÕmlarÕnÕn da katÕldÕ÷Õ temsili turnuvada “ABU” takÕmÕ ikinci olmuútur (16:107. Azerbaycan’Õ erkeklerde. spor cemiyetlerinde takÕmlar kurulmuútur. 1926 yÕlÕnda sadece Bakü’de 300’e yakÕn basketbol takÕmÕ ve spor e÷itimi veren yer bulunmaktadÕr.

basketbolun teknik ve taktik açÕdan kalitesinin arttÕrÕlmasÕ. 1934 yÕlÕndan itibaren ilk defa basketbolda ülke úampiyonasÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. topun çembere bÕrakÕlmasÕnda yeni yöntemlerin denenmesi. Abramov’un. 1926 yÕlÕndan itibaren Dinamo’nun basketbol takÕmÕ liderli÷i ele almÕú ve uzun bir müddet kimseye vermemiútir. Basketbolun geliúmesinde Dinamo Spor Cemiyeti’nin de büyük katkÕlarÕ bulunmuútur. 1936 yÕlÕna gelindi÷inde basketbol takÕmlarÕnÕn resmi turnuvalarda almÕú olduklarÕ baúarÕlar. Yavaú yavaú basketbol Azerbaycan’Õn di÷er il ve ilçelerinde de geliútirilmeye baúlanmÕútÕr. 1931 yÕlÕnda Azerbaycan erkek basketbol takÕmÕ Kafkasya Birincili÷i’ni kazanmÕú ve ilk defa SSCB Birincili÷i’ne ba÷ÕmsÕz bir takÕm olarak katÕlma hakkÕ kazanmÕútÕr. Arunov’un. øonov’un. Bu takÕm uzun yÕllar Azerbaycan úampiyonu olmuútur.futbol ve voleyboldan sonra üçüncü sÕrada yer almÕútÕr. Azerbaycan’da bu yÕllarda basketbolun geliúmesinde N. Efendiyeva’nÕn. Zagatala ve di÷er yerlerde de kendi taraftarlarÕnÕ toplamÕútÕr. 1935 yÕlÕndan baúlayarak Azerbaycan erkek ve bayan milli takÕmlarÕ SSCB ùampiyonalarÕ’nda kendini göstermeye baúlamÕúlardÕr.TalÕúhanov’un. basketbolun Kafkasya’da daha fazla geliúmesine ve iyi basketbolcularÕn her üç cumhuriyette de yetiúmesine olanak sa÷lamÕútÕr. Balaken. 1930 yÕlÕnda basketbol okullarÕn SpartakiadasÕnÕn programÕna dahil olmuútur. Bu uzmanlar bütün hayatlarÕnÕ basketbola adamÕú ve yorulmadan bu spor branúÕnÕn yayÕlmasÕ için çalÕúmÕúlardÕr. bayanlardan K. Basketbolun Azerbaycan’da yaygÕnlaúmasÕ ve kaliteli sporcularÕn yetiútirilmesi neticesinde. Tovuz. S. 1930 yÕlÕndan itibaren düzenli olarak yapÕlan Kafkasya Cumhuriyetleri’nin Spartakiada programÕna erkek ve bayan basketbol yarÕúmalarÕnÕn da dahil edilmesi. G. 40 . Azerbaycan’da 1920-30’lu yÕllarda en güçlü basketbol takÕmÕ Demir Yolu Spor Kulübü’nün takÕmÕ olmuútur. ø. Pleskunova’nÕn ve Fomina’nÕn büyük hizmetleri olmuútur. Bu yÕldan itibaren Azerbaycan erkek takÕmÕ Kafkasya’da uzun müddet liderli÷ini korumuú ve yÕldan yÕla sporcularÕn teknik ve taktik seviyesi yükselmiútir. N. Bunun neticesinde basketbol Lenkeran. basketbolun estetik açÕdan geliúmesine ve daha cazip hale gelmesine neden olmuútur. TakÕmlarÕn sayÕsÕnÕn artmasÕ ile birlikte.

UluslararasÕ iliúkilerin yüksek seviyeye ulaúmasÕ ile birlikte ve ABF’nin de çabalarÕyla Azerbaycan basketbolcularÕ 2000 yÕlÕndan itibaren sürekli olarak uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmaya baúlamÕúlardÕr. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ ve Azerbaycan Basketbol Federasyonu’nun ortak çabalarÕyla gerçekleúmiútir. Bu.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi XX. TakÕmlar her yÕl daha yetenekli ve genç sporcularla temsil olunmaya baúlanmÕútÕr. 1994 yÕlÕnda Azerbaycan Basketbol Federasyonu (ABF). Son zamanda Azerbaycan’da basketbolun popülaritesi artmÕútÕr. Gürcistan. Azerbaycan’da basketbolun kitleselleúmesi için Celilabad ùehrinde ABF’nin güney bölge úubesi ve Gence’de de ABF’nin bölgesel merkezi kurulmuútur. Bu kapsamda 2002 yÕlÕnda milli takÕmÕn baúÕna Olimpiyat. 1956 yÕlÕnda milliler SSCB Cumhuriyetleri Spor MüsabakasÕ’nda 6.takÕmlarÕn teknik ve taktik açÕdan bir hayli yol kat etti÷ini göstermiútir. Bu yÕllardan itibaren Azerbaycan basketbol takÕmlarÕ güçlü takÕmlarla mücadele edecek seviyeye ulaúmÕútÕr (44:8-12). ii . yüzyÕlÕn sonlarÕnda durgunluk dönemi yaúayan Azerbaycan basketbolu Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan sporcularÕnÕn galibiyetlerinin etkisi ile tekrar canlanmaya baúlamÕútÕr. Kurtinaytis yönetimindeki Gala takÕmÕ 2004 yÕlÕnda Litvanya’da katÕldÕ÷Õ bir turnuvada ikinci olmuútur (99:107). Azerbaycan birçok uluslararasÕ yarÕúmada baúarÕlar elde etmiútir. Dünya ve Avrupa ùampiyonu LitvanyalÕ Rimas Kurtinaytis getirilmiútir (44:13-15). Sonra uzun bir ara olmuútur (99:104). Milli Olimpiyat Komitesi. Türkmenistan ve Azerbaycan’Õn katÕlÕmÕ ile Bakü’de düzenlenen uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan erkek takÕmÕ birinci olmuútur. Rimas Kurtinaytis aynÕ zaman da Gala takÕmÕnÕn da teknik direktörüdür. 2005 yÕlÕnda ise yine Kurtinaytis yönetimindeki basketbol milli takÕmÕ øslam OyunlarÕ’nda altÕn madalya 41 . Bu da Azerbaycan’Õn bütün uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmasÕna olanak sa÷lamÕútÕr. O dönemin isimleri arasÕnda Avrupa ùampiyonasÕ’nÕn bronz madalya sahibi Elúad Gadaúev de bulunmaktadÕr. SSCB’nin ve Azerbaycan’Õn ünlü basketbol hocasÕ Tofik Abbasov’un bulundu÷u 50-60’lÕ yÕllarda yaúamÕútÕr. olmuútur. En parlak dönemi ise milli takÕmÕn baúÕnda. UluslararasÕ Basketbol Federasyonu’na üye olmuútur. 1995 yÕlÕnda Türkiye.

Bu uygulamalarÕn sporun geliúmesinde önemli bir payÕ olmuútur. Azerbaycan güreú tarihinde Floransa ve Paris Dünya ùampiyonalarÕ’nda iki defa zafer kazanmÕú olan efsanevi güreúçi Sali Süleyman ayrÕ bir yere sahip olmuútur.107). Azerbaycan’da güreúin geliúmesinde ve yayÕlmasÕnda sirklerde ve açÕk alanlarda güreúen güreúçilerin büyük rolü olmuútur. Bu güreúçilerden Sali Süleyman ve Reúid Yusifov öne çÕkmÕútÕr (70:24. Bu milli spor branúÕnÕn geliúmesi için çeúitli faaliyetlerde bulunmuúlardÕr. aynÕ zamanda ö÷rencisidir. Reúid Yusifov yaklaúÕk 50 yÕl güreúmiútir.1. 1920’li yÕllarÕn ortalarÕndan baúlayarak kurultaylarda ve genel kurul toplantÕlarÕnda sporun birçok branúÕnda yarÕúmalar düzenlenmesi yönünde kararlar alÕnmÕú ve bununla ilgili kÕsa zamanda bazÕ tedbirler hayata geçirilmeye baúlanmÕútÕr. 1917’den sonra milli siyasetin bir parçasÕ olarak ülkenin her 42 . Bu dönemde halk. O.25).5. 6. UluslararasÕ turnuvalarda alÕnan bu baúarÕlar basketbolla ilgilenenlerin sayÕsÕnÕ günden güne arttÕrmÕútÕr. Bu ünlü güreúçiler 1920’li yÕllarda hem güreúmeye devam etmiúler hem de antrenörlük yapmÕúlardÕr. 1920 yÕlÕndan sonra Azerbaycan güreúçileri ile Rusya’nÕn profesyonel güreúçileri arasÕnda müsabakalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Sirk ekiplerinde uzun süre sahneye çÕkan Süleyman. yüzyÕlÕn baúlarÕnda sporla ilgili faaliyetlerde bireysel çabalarÕn a÷ÕrlÕkta oldu÷u görülmüútür. Sonraki nesil parlak güreúçilerden Reúid Yusifov da son derece güçlü bir güreúçidir (91:106. Devletin spora ilgisi ve deste÷i çok düúük seviyede olmuútur. Bu da birçok spor branúÕnÕn geliúmesine neden olmuútur.kazanmÕútÕr (82:85). XX. sporu genç neslin yetiútirilmesinde önemli bir faaliyet olarak gördü÷ü için güreúle birlikte di÷er branúlara da yo÷un bir ilgi göstermiútir. Ancak. Güreú i . Azerbaycan’da beden e÷itiminin ilk uygulayÕcÕlarÕndan biri olmuú ve güreúin geliúmesinde önemli katkÕlarda bulunmuútur. Bu yÕllardan itibaren Azerbaycan’da birçok spor kulübü ve cemiyeti kurulmuútur. Bu kulüplerin ve cemiyetlerinin ise ilk faaliyet alanÕ güreú olmuútur. øvan Poddubniy’in arkadaúÕ. 1917 yÕlÕndan sonra geniú bir alana yayÕlmaya baúlamÕútÕr.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor.

Ama. sözlü görüúme)’a göre. ülkeye ilk altÕn madalyayÕ getirmiútir. Üst düzeyde spor bilimcileri yetiútirmiútir. olmuútur. ùagayev ise çok iyi bir mücadele vererek. Bu anlayÕú köylerde yaúayan insanlara kadar yerleúmiútir. Her zaman siyasi rejim olan komünizmin adÕ daha önde olmuútur. Bu uygulamalar Azerbaycan halkÕnÕn yaúam tarzÕ haline gelmiútir. Her anne ve baba çocuklarÕnÕn ya bir spor branúÕ ile ya da bir müzik türü ile ilgilenmelerini istemiútir. 1946 yÕlÕna gelindi÷inde birçok profesyonel sporcu yetiúmiútir.tarafÕnda beden e÷itimi kültürü hÕzla geliúmeye baúlamÕútÕr. Özellikle Stalin döneminde spor alanÕnda önemli ilerlemeler kaydedilmiútir. Biri spor. 1937 yÕlÕndan itibaren ilçe. il ve ülke birincilikleri düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. insanlarÕn gerçekler peúine düúmesini önlemek istemiútir. M Turmuú (2008. aslÕnda Azerbaycan güreúçileri ilk defa SSCB Birincili÷i’ne 1928 yÕlÕnda katÕlmÕúlardÕr. Sovyetler Birli÷i döneminde devlet halkÕn spor yapmasÕnÕ istemiútir. biri de sosyo-kültürel faaliyetlerdir. Rza Bahúeliyev’de di÷er ünlü güreúçiler gibi 43 . Ülke birincili÷i için yapÕlan müsabakalar 1937 yÕlÕndan itibaren hayata geçirilmiú olsa da. 11 güreúçi içinden 6. O tarihte Azerbaycan’Õ iki güreúçi temsil etmiútir. Memmedov. Bu siyasetin bir parçasÕ olarak da Azerbaycan’da da beden e÷itiminin geliúmesi için geniú imkanlar yaratÕlmÕútÕr. Spor devletin gelece÷inin ve halklarÕn barÕúÕnÕn bir vasÕtasÕ olmuútur. Sovyetler döneminde halka iki önemli úey verilmiútir. Sporu kitlelere yayarak. 1936 yÕlÕna kadar güreú müsabakalarÕ daha çok bölgesel nitelikte olmuútur. Azerbaycan’da güreúin geliúmesine önemli katkÕlarda bulunan di÷er bir ünlü güreúçi ise Rza Bahúeliyev’dir. Azerbaycan’Õn adÕ veya Azeri sporcunun adÕ ön planda olmamÕútÕr. Azerbaycan’da profesyonel anlamda güreú 1925 yÕlÕndan itibaren kendini göstermeye baúlamÕútÕr. HÕzlÕ bir geliúme gösteren güreú sporunda. Bu sporcularÕ devletin siyaseti u÷runda kullanmÕútÕr. bunu isterken daha çok baúarÕlÕ ve yetenekli sporcularÕ ön plan çÕkarmÕútÕr. Stalin devletin bütünlü÷ünü sa÷lamak. kendi ideolojisini devam ettirmek ve bu kapsamda halkÕ uyutmak için sporu kullanmÕútÕr. Sovyetler sportif anlamda çok kaliteli insanlar yetiútirmiútir.

Mahyaddin Allahverdiyev. 1955 yÕlÕnda yapÕlan SSCB Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. aynÕ zamanda 1924-1925’li yÕllarda Azerbaycan’da ilk güreú okulunu kuran kiúidir (70:27.. çok iyi maçlar çÕkararak Sovyetler Birli÷i’ni baúarÕyla temsil etmiúlerdir (70:35-37). Güreú sporunun geliúmesinin 60’lÕ yÕllarÕn sonundan baúlayan bir sonraki aúamasÕ.35). 1947 yÕlÕnda gençlerde SSCB TakÕm Birincili÷i düzenlenmiútir. 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan Reúid Memmedbeyov. Burada Azerbaycan takÕm halinde üçüncü olmuútur. 1945’te klasik güreúte 14. 1949 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan serbest güreú SSCB Birincili÷i’nde ise. Bu tarihten itibaren AzerbaycanlÕ güreúçiler SSCB milli takÕmÕnda da güreúmeye baúlamÕúlardÕr. UluslararasÕ arenadaki bu ilk önemli baúarÕdan sonra ülkede güreú sporuna olan merak artmÕú. Dünya. Bu úampiyonada AzerbaycanlÕ güreúçiler üç madalya kazanmÕútÕr. SSCB Birincili÷i düzenlenmiútir. 1941 yÕlÕnda Almanya’nÕn Sovyetler Birli÷i’ne savaú açmasÕyla birlikte. O. Geçen yüzyÕlÕn 50’li yÕllarÕndan itibaren Sovyetler Birli÷i ùampiyonalarÕ’nda yer almaya baúlamÕúlardÕr.28. birçok úehirde güreú kulüpleri açÕlmÕútÕr. 44 . 1938 yÕlÕndan itibaren Azerbaycan takÕm halinde de SSCB Birincili÷i’ne katÕlmaya baúlamÕútÕr. Kemander Mecidov ve di÷er güreúçiler Avrupa. Babayev ve P. Dadaúov altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. gümüú madalya kazanmÕútÕr. SSCB’nin savaútan zaferle çÕkmasÕndan sonra her úey normale dönmüútür. 46 kez milli úampiyon olmuútur (91:107). bütün Sovyet sporcularÕ ülke savunmasÕ için savaúa katÕlmÕúlardÕr. XX. Asya ve Amerika turnuvalarÕnda kazandÕklarÕ zaferleri ile Azerbaycan güreú tarihine adlarÕnÕ yazdÕrmÕúlardÕr (91:107). Bu geliúmelerin sonucu olarak Musa Babayev 4 kez Sovyetler Birli÷i úampiyonu. Hazar øsayev. 1950 yÕlÕndan sonra uluslararasÕ birçok güreú turnuvasÕna katÕlmÕútÕr. yüzyÕlÕn ilk yarÕsÕna kadar güreúçiler sirk sahnelerinden çÕkmÕúlardÕr.34. 1945 yÕlÕna gelindi÷inde ise güreúmeyi bÕrakmÕútÕr.sirklerde güreúmiútir. kardeúi Muhtar da Universiade OyunlarÕ’nÕn úampiyonu olmuútur (91:107). Azerbaycan takÕmÕ. Bu baúarÕ AzerbaycanlÕ güreúçilerin o zamana kadar yakaladÕ÷Õ en iyi baúarÕ olmuútur (70:37). Milli takÕm içinde yer alan Azerbaycan’lÕ güreúçiler.30. Avrupa ve Olimpiyat úampiyonu AydÕn øbrahimov defalarca dünya úampiyonlu÷unu elde etmiú. bu günlerde de devam etmektedir. Rza Bahúeliyev. serbest güreúte ise 1. AzerbaycanlÕlar içinde ilk defa M. SSCB.

Türkiye. güreúçilerin birço÷u uzun yÕllar SSCB milli takÕmÕnda güreúmiú ve birçok baúarÕya imza atmÕúlardÕr. 1993 yÕlÕnda Azerbaycan adÕna altÕn kazanan ilk sporcular güreúçiler olmuútur. ølham Abbasov gümüú madalyalarÕn sahipleri olmuútur. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi BaúkanÕ ølham Aliyev’in kararÕ ve deste÷i ile. øran. østanbul’da düzenlenen Avrupa Serbest ve Greko-Romen Güreú ùampiyonasÕ’nda Natik Eyvazov altÕn.Azerbaycan’da güreú son yÕllarda da hÕzla geliúme göstermiútir. Almanya ve Bulgaristan’da düzenlenen Avrupa ve Dünya turnuvalarÕnda kazanÕlan galibiyetler takip etmiútir. Finlandiya. Farid. Gençlik Serbest Güreú ùampiyonasÕ 45 . Çünkü. Dünya. UluslararasÕ Güreú Federasyonu yeni oluúan Serbest ve Greko-Romen Güreú Federasyonu’nu resmen kabul etmiútir. Rovúan Bayramov. milli takÕma tek altÕn madalya kazandÕran isim olmuútur (91:108). I. hem olimpiyat úampiyonu. Bu olimpiyat madalyalarÕnÕn ilki olmuútur. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda galibiyet serisini devam ettiren Farid Mansurov. øtalya. 2006 yÕlÕnda. Moskova’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda ise bronz madalya kazanmÕútÕr (82:86-88). ii . Bu baúarÕlarÕ ABD. Dört yÕl sonra NamÕk. ba÷ÕmsÕz Azerbaycan tarihinde. Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda AmerikalÕ Samuel Hanson’u finalde yenerek altÕn madalya kazanmÕútÕr. spor dünyasÕnda ve güreúte de yaúanmÕútÕr. Avustralya.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan’da 1993 yÕlÕndan itibaren bütün alanlarda baúlayan yeni dönemin getirdi÷i de÷iúiklikler. Bakü’de düzenlenen Dünya Askeri Oyunlar úampiyonu olmuú. Avrupa ve SSCB ùampiyonu olan birçok güreúçi bulunmaktadÕr (70:37). Bakü’de ilk kez 2001 yÕlÕnda. Atlanta (ABD)’da 1996 yÕlÕnda yapÕlan Olimpiyat OyunlarÕ’nda NamÕk Abdullayev finalde ikinci gelerek gümüú madalya sahibi olmuútur. Çin’de düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda altÕn. hem de dünya úampiyonu kimliklerine sahip ilk sporcu olmuútur (55:114). Günümüzde Azerbaycan’da Olimpiyat.

Federasyon BaúkanÕ ve Baúbakan YardÕmcÕsÕ Abbas Abbasov’un burada çok önemli katkÕlarÕ olmuútur (91:108). Yuliya Radkeviç ve Olesya Zamula’dÕr. Milli takÕmÕn Rusya milli takÕmÕnÕ yenmesi tarihi bir galibiyet olmuútur. belirlenen hedeflere tam olarak ulaúÕlamamÕútÕr (55:114.117). Azerbaycan bayan milli takÕmÕnda ki dört sporcudan üçü lisans almayÕ baúarmÕútÕr. Bu sporcular Mariya Stadnik. Devlet BaúkanÕ olimpiyat oyunlarÕnda úampiyon olan sporcularÕ ve hocalarÕ madalya ile onurlandÕrmanÕn yanÕ sÕra. ùimdiki baúkan ølham Aliyev her yerde olimpiya kompleksleri yapmaktadÕr. Azerbaycan Hükümeti günümüzde sporu daha çok desteklemektedir. Bu úampiyonada Farid Mansurov 1. 1996 Atlanta OlimpiyatlarÕ’nda altÕn madalya alan sporculara 25. 2004 yÕlÕnda Azerbaycan’da 1-4 Nisan tarihleri arasÕnda düzenlenen Dünya KupasÕ turnuvalarÕnda güreúçiler kupayÕ kazanmayÕ baúarmÕúlardÕr. hem de milli sporcularÕn hazÕrlanmasÕna tahsis edilmektedir. Bu tesisler hem halkÕn kullanÕmÕna. Bakü’de 2007 yÕlÕnda yapÕlan Dünya Güreú ùampiyonasÕ’na 91 ülkeden toplam 811 güreúçi katÕlmÕútÕr. 46 . baúarÕlÕ olamamÕútÕr. Dünya Askerler Birincilik YarÕúmasÕ galibi Rovúan Bayramov ise. Çamsulvar Çamsulvarov 3. 2007 Avrupa úampiyonu. Buda devletin sporcuya olan ilk maddi desteklerinden olmuútur.. sözlü görüúme)’e göre. A Aliyev (2008. Azerbaycan Milli Lideri Haydar Aliyev’in baúlattÕ÷Õ yaúam úartlarÕnÕ iyileútirme ve sosyal yapÕyÕ geliútirme gelene÷ini de sürdürmektedir (91:109). olmuú ve 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ için vize almÕúlardÕr. Sidney’de úampiyon olan sporculara ev. Genel anlamda ise.116. Onun için bizim sporcular bu iúe daha fazla ilgi duymuúlardÕr. para ve bazÕ otomobil úirketleri araba hediye etmiútir. Azerbaycan CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev spor ve olimpiyat oyunlarÕnda Azerbaycan’Õ layÕkÕyla temsil eden sporculara her türlü deste÷i sa÷lamaktadÕr.düzenlenmiútir. Haydar Aliyev. Örne÷in.000 € ödül taahhüdünde bulunmuútur. Bunun sonucunda sporculara verilen bu parayÕ ö÷renen insanlarÕn spora olan ilgisi daha da artmÕútÕr.

2008 yÕlÕnda Dünya Gençler Güreú ùampiyonasÕ’na ev sahipli÷i yapmÕútÕr. greko-romen stilde Shalva Gadabadze bronz madalya almÕúlardÕr. Azerbaycan’Õn bu olimpiyatlarda en fazla madalya kazandÕ÷Õ branú güreú olmuútur (http://www.2009).org. Greko-Romen stilde Türkiye 59 puanla takÕm halinde úampiyon olmuútur. yüzyÕla kadar uzanmaktadÕr (48:170). Jabrayil Hasanov gümüú. Bayanlarda ise Mariya Stadnik altÕn. takÕm sÕralamasÕnda serbestte 63 puanla birinci olurken. Satranç i .Sovyet Dönemi Azerbaycan’da satrancÕn tarihi VI.com/vilnius09.6. Litvanya’nÕn Vilnius úehrinde. 47 . Bayanlar takÕm sÕralamasÕnda ise 26 puanla øsveç ile beúincili÷i paylaúmÕútÕr (http://www.østanbul. Pekin Olimpiyat OyunlarÕ’nda Rovúan Bayramov ve Vitaliy Rahimov gümüú. Khetag Gayzumov. Türk sporculara çok de÷er verilmezdi. Sovyet döneminde sporculara çok de÷er verilirdi.03. Bayan güreúçi Mariya Stadnik’te bronz madalya kazanÕrken.5 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda düzenlenen Avrupa Büyükler Güreú ùampiyonasÕ’nda serbest stilde Zelimkhan Hüseyinov. sözlü görüúme)’e göre. Khetag Gazyumov ise bronz madalya kazanmÕútÕr.fila-wrestling. 05. Ama.noc-aze. ùampiyonada øran 50 puanla ikinci olurken. SSCB milli takÕmÕnda yer alabilmek için çok sÕkÕ elemelerden geçirilmiúlerdir.6. Zümrüd Kurbangajiyeva gümüú madalya almÕútÕr. greko-romende 29 puanla Ermenistan ile üçüncü sÕrayÕ paylaúmÕútÕr. Ali øsayev altÕn. XXIX. Azerbaycan’da 33 puanla üçüncü olmuútur (89:24). Çamsulvar Çamsulvarov. 13. milliyetçilik de yapÕlÕrdÕ. 6. . 38 ülkenin katÕldÕ÷Õ. Navruz Temrezov bronz. Azerbaycan. Örne÷in.-VII. SSCB úampiyonalarÕnda 5. T Firdevsi (2008. Sovyet döneminde Azeri satranççÕlar uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlamamÕúlardÕr. 31 Mart.04. dereceyi kazanmak gerekmiútir (79:94).1.2009).

Ba÷Õrov satranççÕlar arasÕnda ilk defa uluslararasÕ grossmaster (büyük usta) ünvanÕnÕ almÕútÕr. 60-70’li yÕllar Azerbaycan’da satrançta önemli galibiyetlerin yaúandÕ÷Õ yÕllar olmuútur. Birçok defa Azerbaycan úampiyonu olan V. yüzyÕldan itibaren süratli bir úekilde geliúmeye baúlayan satranç. Onlar satranç oyununun teknik ve takti÷i ile ilgili dersler vermiúlerdir. milli takÕma Türk sporcu ça÷rÕlmasÕ gerekirken ikinci olan Rus sporcu ça÷ÕrÕlÕrdÕ. Milli takÕm aynÕ yÕl Trans-Kafkasya Birincili÷i’ni kazanmÕútÕr. 5.Müsabakalar sonucunda birincili÷i Türk sporcu. dereceyi paylaúarak usta sporcu ünvanÕnÕ kazanmÕúlardÕr. Rudnev Bakü’ye davet edilmiútir. Makagonov ise bireysel sÕralamada birinci olmuútur. Bundan dolayÕ Azeri sporcular yeteneklerini tam anlamÕyla gösterme fÕrsatÕ bulamamÕúlardÕr. IX. halk tarafÕndan da yo÷un ilgi duyulan bir spor branúÕ olmuútur. 1933 yÕlÕnda Bakü’de düzenlenen satranç konferansÕndan sonra. Bunlardan 13. Bakinski Raboçi gazetesinin satranç úubesi de dünyanÕn ünlü satranççÕlarÕnÕ amatörler ile bir araya getirmiú ve müsabakalar organize etmiútir. 100 yÕldan daha fazla bir zaman diliminde 13 dünya úampiyonu çÕkmÕútÕr. 1920’li yÕllarda Azerbaycan’da ilk satranç dernekleri kurulmaya baúlanmÕútÕr. AynÕ yÕllarda “Bakinski Raboçi” gazetesindeki özel satranç köúesi de Bakü’de satrancÕn geliúmesinde önemli bir rol oynamÕútÕr (96:8. ikincili÷i Rus sporcu aldÕ÷Õnda. satranç sporunu SSCB ile rekabet edebilecek seviyeye getirmiútir (79:93. ilk defa ülke úampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr.9). Ünlü Sovyet satranç ustalarÕ özellikle. Dünya satranç tacÕ u÷runa yapÕlan müsabakalarda. yapÕlan yarÕúmalarÕn kapsamÕ geniúletilmiútir. Dünya ùampiyonu olan Garry Kasparov. Bu zaman zarfÕnda Azerbaycan’da birçok satranç ustasÕ yetiúmiútir. Dünya SavaúÕ’ndan sonraki yÕllarda Azerbaycan’da satranç büyük bir hÕzla yayÕlmaya devam etmiútir. Vladimir Andreeviç çok iyi bir pedagog olmakla birlikte. Dört sene sonra 16 yaúÕndaki Mikhail Botvinnik ile birlikte ilk defa SSCB ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlar (Moskova 1926). II. F. Duz-Xutomirski ve N. Kendisi 19 yaúÕnda Bakü birincisi olmuútur. Azerbaycan satranç okulunda yetiúmiútir. Azerbaycan’da satrancÕn geliúmesine baktÕ÷ÕmÕzda ilk akla gelen isim Vladimir Andreeviç Makagonov’dur.94). Bu Azerbaycan için önemli bir geliúme olmuútur. Garry Kasparov’un 48 . ve 6. Bir yÕl sonra Azerbaycan satranç tarihinde önemli bir olay yaúanmÕú.

12). çocuk satrancÕna devlet deste÷inin arttÕrÕlmasÕ yönünde kararlar alÕnmasÕ. Bu sayede. kÕsmen devlet ve özel kurumlar tarafÕndan zapt olunmuú. 90’lÕ yÕllarÕn ortasÕndan baúlayarak satranç uzmanlarÕ Azerileri uluslararasÕ arenada elde ettikleri baúarÕlarla sevindirmiúlerdir. Azerbaycan’da satranç her zaman devlet tarafÕndan desteklenmiútir.baúarÕlarÕ bu oyuna olan ilgiyi büyük ölçüde arttÕrmÕútÕr. 1985 yÕlÕnda Aynur Sofiyeva. Firuze Velihanova ve Ülviye Sultanova’dan oluúan takÕm SSCB’nin son dönemlerinde düzenlenen satranç úampiyonalarÕndan birinde birincili÷i elde etmiúlerdir (79:94). Dünya ùampiyonu Anatoly Karpov’u kabul etmesi. 49 . 70’li yÕllarda satranca gösterilen ilgi neticesinde ülkenin her tarafÕnda satranç okullarÕ. ii . 14 uluslararasÕ usta. 1998 yÕlÕna gelindi÷inde satranç tekrar canlanmaya baúlamÕútÕr. birçok okulun binasÕ bakÕmsÕzlÕk yüzünden kullanÕlamaz hale gelmiútir. Bu olumlu adÕmlar neticesinde kÕzlar ilk büyük baúarÕlarÕnÕ kazanmÕúlardÕr. Bu ilk aúama Haydar Aliyev’in kiúisel destekleri neticesinde gerçekleúmiútir. 6 UluslararasÕ Satranç Federasyonu (FIDE) ustasÕ ve 4 uluslararasÕ dereceli hakem yetiútirilmiútir (96:11). Azerbaycan’da satranç bugün en popüler ve hÕzlÕ geliúen spor dallarÕndan biri haline gelmiútir. Birçok satranç okulu kapatÕlmÕú. Haydar Aliyev’in 1998 yÕlÕnÕn Ocak ayÕnÕn ilk günlerinde 12. Azerbaycan’da Dünya ve Avrupa úampiyonlarÕ ortaya çÕkmÕú ve Azerbaycan dünyada satranç dalÕnda lider ülkeler arasÕna girmiútir (79:93). Fakat 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda satrançta bir duraklama yaúanmÕútÕr. Bunun sonucunda genç satranççÕlar uluslararasÕ birçok yarÕúmada büyük baúarÕlar kazanmÕúlardÕr (96:11. birçok kulüp ve satranç merkezleri kurulmuútur. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin baúkanÕ Haydar Aliyev’in deste÷i sayesinde son 20 yÕlda 7 uluslararasÕ grossmaster. birçok yetenekli satranççÕlar yetiútirilmiú ve dünya úampiyonu olmuúlardÕr (96:9-11). Azerbaycan’da satrancÕn geliúmesinde önemli bir rol oynamÕútÕr.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕyla satranççÕlar bütün turnuvalara Azerbaycan bayra÷Õ altÕnda katÕlma imkanÕ bulmuúlar ve önemli baúarÕlara imza atmaya baúlamÕúlardÕr (79:94).

Bu okullarÕn iúleyiú tarzÕ. Bu baúarÕlarÕn süreklilik gösterece÷ini umut ettiklerini belirten milli takÕm antrenörü Fikret Sideifzade úunlarÕ söylemiútir: “Bunun içinde mevcut problemleri çözmek gerekiyor. Birçok defa Azerbaycan úampiyonu olmuútur (48:171). bölgedeki yetenekli çocuklarÕ tespit ederek senede birkaç kez Bakü’ye davet etmek ve ülkenin en iyi satranç ö÷retmenleri gözetiminde e÷itim almalarÕnÕ sa÷lamaktÕr. SSCB’de popüler olan bu okullar 50 . çeúitli uluslararasÕ turnuvalarda úampiyon olmuúlardÕr. økisi de farklÕ yaúlarda Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nda dereceye girmiú ve birincili÷i kazanmÕú. Pervane 1992 yÕlÕnda 10 yaú grubunda Dünya úampiyonu olmuútur. Rauf Mamedov ve NamÕk Kuliev Azerbaycan’Õn en önemli sporcularÕdÕr. ASF. Bu yÕllarda satranca yeni baúlayan çocuklar bugün milli takÕmda yer almaktadÕrlar. Türkan Mamedyarova. øki yÕl sonra Avrupa úampiyonu. Bugün bu okullarÕn çalÕúmalarÕ etkinliklerini büyük ölçüde yitirdi÷i için reforma ihtiyaçlarÕ vardÕr. Azerbaycan Satranç Federasyonu (ASF). 2002 yÕlÕnda Slovenya’da düzenlenen Satranç Olimpiyat OyunlarÕ’nda en genç takÕm Azeri takÕmÕ olmuútur. Vugar Haúimov. Teymur Recebov. daha sonra de÷iúik yaú gruplarÕnda da beú defa Avrupa ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya almÕútÕr. Kadir Hüseyinov. Zeynep Mamedyarova. ùehriyar Mamedyarov.Bakü’de 2001 yÕlÕnda yapÕlan ülke úampiyonasÕnda Pervane øsmayÕlova birinci olmuútur.95). Teymur Recebov. 2006 yÕlÕnda dünya sÕralamasÕnda 11. økisi de uluslararasÕ listelerde ilk 20’de yer almaktadÕr (79:94. 1992 yÕlÕnda FIDE’ye üye olmuútur (96:12). OyuncularÕn yaú ortalamasÕ 16-17’dir. özellikle bir zamanlar Azerbaycan’da satranç sporunun geliúimine önemli katkÕda bulunan bölge okullarÕnÕn sorunlarÕnÕ çözmek gerekmektedir. Azerbaycan’Õn en iyi satranççÕlarÕ olarak bugün Teymur Recebov ve ùahriyar Mamedyarov’u göstermek mümkündür. AyrÕca hepsinin genç bir sporcu olmasÕ da önemlidir. sÕrada yer almÕútÕr (80:96). ülkede bütün satranç harekatÕnÕ yürüten ve yöneten en önemli kuruluútur. Ben daima bir nevi açÕk ö÷retim okullarÕnÕn açÕlÕúÕ meselesini gündeme getiririm. Azeri sporcular 1995 yÕlÕndan itibaren katÕldÕklarÕ önemli müsabakalardan 30’dan fazla madalya ile ülkelerine dönmüúlerdir.

2005 yÕlÕnda Avrupa ikincisi olmuútur. FransÕz Chess Club ve Saraybosna’nÕn Bosna adlÕ kulüplerinin üyesi olarak. Satranç literatürü konusunda da ciddi zorluklar yaúÕyoruz. Kasparov. Rublevskiy gibi sporcular uluslararasÕ ün kazanmÕútÕr”. Fikret Sideifzade: “Bir zamanlar ‘Satranç gazetesi’ adlÕ bir yayÕn organÕmÕz vardÕ. Polgar hakkÕnda). Milli takÕm antrenörünün düúüncesine göre bugün en önemli sorunlarÕndan biri de özel satranç yayÕnÕnÕn olmamasÕdÕr.sayesinde. Kasporov. 2006 yÕlÕnda Rusya’da. hatta bazÕ yarÕúmalarÕ da kazanmÕútÕr (48:170). bu takÕmÕn Kremlin’de Rusya takÕmÕna karúÕ kazandÕ÷Õ zafere katÕlmÕútÕr. AmacÕmÕz. 2 defa Avrupa ùampiyonlarÕ KupasÕ’nÕ kazanmÕútÕr. birçok prestijli uluslararasÕ Grossmaster turnuvasÕnda zafer ve ödül kazanmÕútÕr. Azerbaycan dilinde yayÕnlanan kitaplara büyük ihtiyacÕmÕz var. Kramnik. “Yeni asÕr” adlÕ dünya takÕmÕnÕn üyesi olarak. Avrupa ùampiyonasÕ’nÕ kazanmÕútÕr (bu dünya rekoru úuana kadar kÕrÕlamamÕútÕr). “SatrancÕn Dahi ÇocuklarÕ” adlÕ kitap yayÕnlanmÕútÕr (Kapablanka. 2005’te de. ASF. 2004 Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya kazanmÕú. Bu kitapta ayrÕ bir bölüm Teymur Recebov’a ayrÕlmÕútÕr (80:99). 13 yaúÕndan beri ise “büyük satranç ustasÕ” (grossmaster) ünvanÕna sahiptir (o anda satranç tarihinin en genç “büyük satranç ustasÕ” olmuútur). Tivyakov. 12 yaúÕndayken. Teymur Recebov. Moskova’da yapÕlan satranç Grand Prix yarÕúmasÕnda finale kalmÕú. ùeki’de bayanlar satranç turnuvasÕ düzenlenmiú ve turnuvaya birçok satranççÕnÕn katÕldÕ÷ÕnÕ” ifade etmiútir (79:95). 51 . MayÕs ayÕnda Umummilli Liderimiz Haydar Aliyev anÕsÕna ‘CumhurbaúkanlÕ÷Õ KupasÕ’ adÕ altÕnda uluslararasÕ bir satranç festivali organize etmiútir. Bakü Birincili÷i’ne 5 yaúÕnda katÕlmÕú. onu ek olarak da olsa yeniden yayÕnlamaktÕr. CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev KupasÕ’nda zafer kazanmÕú. Dünya ve Avrupa gençler yarÕúmalarÕnda 7 defa baúarÕ kazanmÕú (bunlardan 5’inde altÕn madalya almÕú). Dünya úampiyonlarÕ Anatoliy Karpov ve Garry Kasparov’a karúÕ zafer kazanan yeryüzündeki en güçlü satranç oyuncularÕndan biridir. Fisher. Ancak birçok olumlu geliúme de var. Botvinnik. Teymur. 18 yaúÕndakilerle yarÕúarak. 11 yaúÕndan beri “satranç ustasÕ”.

olmuútur (www. (102:105). 2008 yÕlÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkeklerde 6. 8 yaúÕnda satranç oynamaya baúlamÕú. 13. Vugar Haúimov 19. sÕrada yer almaktadÕr. 2005 yÕlÕnda øsveç’te düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’nda 40 takÕm arasÕndan 9. Günümüzde Türkiye Satranç Federasyonu’na ba÷lÕ olarak Antalya’da bölge antrenörlü÷ü yapmaktadÕr. 2004 yÕlÕnda yapÕlan Satranç Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya almÕútÕr. iki defa 20 yaú altÕ oyuncular kategorisinde dünya úampiyonu olmuú. Linares turnuvasÕ veya basÕnda anÕldÕ÷Õ gibi “Dünya Turnuva ùampiyonasÕ” veya “Satranç Wimbeldon’u”. durumdadÕr (http://ratings... úu an dünyadaki 1158 büyük usta arasÕna girmiútir (102:105. bayanlarda 31. Ocak 2009’da açÕklanan en iyi yüz listesinde Teymur Recebov 6. Azerbaycan ülkeler sÕralamasÕnda erkeklerde 5. ùehriyar Mamedyarov 18.107). Teymur.2009).172). 52 . ikincisi ise øspanya’da gerçekleúmiútir.2009).dresden.com. Teymur Recebov turnuvayÕ ikinci olarak bitirmiútir (80:98). di÷er üç maçta da berabere kalmÕútÕr. bayanlarda ise 24. 2006 yÕlÕnÕn en güçlü yarÕúmasÕ olmuútur. süper turnuva Hooghoven-2007’de zafer kazanmÕú.. Rauf Mamedov 94.03. FIDE her yÕl.03. Kadir Hüseyinov 62.fide... Bu yÕl bu turnuva iki ülkede yapÕlmÕútÕr: Birinci aúama Meksika’da. 2003 yÕlÕnda Grossmaster ünvanÕ alarak. Azerbaycan satranç takÕmÕ. Teymur Recebov bu turnuvada dünyanÕn bir numarasÕ Veselin Topalov’u yenmeyi baúarmÕútÕr. Azeri satranç antrenörü Sarhan Guliyev 2000’li yÕllarÕn baúÕndan 2004’e kadar Türk milli takÕmÕnÕ çalÕútÕrmÕútÕr. Teymur Recebov 2003 yÕlÕndaki Linares turnuvasÕnda Garry Kasparov ile yaptÕ÷Õ maçÕn birini kazanmÕú.org. yÕlda dört defa dünyanÕn en iyi satranççÕlar listesini yayÕnlamaktadÕr. olmuútur (48:171. DünyanÕn ilk 100 en güçlü satranççÕlar listesinde Azerbaycan satranççÕlarÕ da bulunmaktadÕr (96:13). süper turnuvalarda dereceye girmiú.ùahriyar Mamedyarov ise. 30. birçok açÕk turnuvanÕn galibi olmuú.

yüzyÕlÕn baúlarÕnda geliúmeye baúlamÕútÕr. Kafkasya SendikacÕlar SpartakiadasÕ’na katÕlmÕúlardÕr.1. V. Onlar ilk defa Türk milli takÕmÕ ile uluslararasÕ bir müsabaka 53 . teknik ve taktik seviyesinin daha da yükselmesinde Bakü’ye gelen Kaçunas’Õn büyük rolü olmuútur. baúkanlÕk yapmÕúlardÕr. Azerbaycan boksörleri 1929 yÕlÕnda Kafkasya úampiyonu olmuúlardÕr. AynÕ yÕl yapÕlan SSCB SpartakiadasÕ’nda mücadele eden boksörler iyi sonuçlar elde etmiúlerdir. YayÕncÕlar Birli÷i ve Merkezi Beden E÷itimi Evi (Azerbaycan Devlet Filarmonisi) boks dernekleri kurmuú ve bu derneklere S. O. Bunlardan Sovyet Esnaf ve Sanatkarlar Birli÷i’nde. Bu yÕllarda Bakü’ye gelen Rusya ve Avrupa ülkelerinin petrol úirketlerinin iúçi ve mühendisleri bu spor branúÕnÕ da beraber getirmiúlerdir. Bir yÕl sonra boksörlerden V. Kaçunas. Azerbaycan’da boksun geliúmesinde. Kaçunas’Õn yönetiminde faaliyet gösteren dernek di÷erlerinden daha fazla öne çÕkmÕútÕr. AynÕ yÕl içinde Azerbaycan boksörleri kendi aralarÕnda úehirlerarasÕ yarÕúmalar yapmÕúlardÕr. 1927 yÕlÕnda Azerbaycan boksörleri I. Sovyet Esnaf ve Sanatkarlar Birli÷i. Tolstoy ve A. Tolstoy vb. Azerbaycan Boksörler Birli÷i ilk defa 1924 yÕlÕnda Boks Federasyonu’nu kurmuútur.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da boks XX. 1923 yÕlÕnda L. Boks i . Bu dernek çatÕsÕ altÕnda baúarÕlÕ sporcular yetiútirilmiú ve boksta Azerbaycan’a baúarÕlar getirmeye baúlamÕúlardÕr. A. 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda Bakü’de boks dernekleri açÕlmaya baúlanmÕútÕr. güçlü boksörler ile birlikte bir dizi galibiyet kazanmÕú ve onlara çok úey ö÷retmiútir. ùmidt fabrikasÕnda çalÕúan metal iúçileri bir boks derne÷i kurmuútur. 1926 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Azerbaycan’Õn en güçlü boksörleri ilk defa Kafkasya Birincili÷i’ne katÕlmÕúlardÕr. A. Kapeloviç. Bu derne÷in antrenörlü÷ünü Fayerman ve Tasalov yapmÕúlardÕr. 1930 yÕlÕnda Azerbaycan boksörlerinin spor hayatÕnda önemli bir olay gerçekleúmiútir.7. A÷alarov Sovyet sporunu uluslararasÕ turnuva ve yarÕúmalarda temsil eder duruma gelmiúlerdir.6.

Bu yÕllarda en güçlü boksörler ellerine silah alarak. 1947 yÕlÕnda yapÕlan SSCB Birincili÷i’nde Azerbaycan boksörleri. Odinov Sovyetler Birli÷i’nin en güçlü sporcularÕ arasÕna girmiútir. 1930’lu yÕllarÕn sonuna gelindi÷inde birçok baúarÕlÕ ve yetenekli boksör yetiúmiútir. Savaútan sonra ülkede boks yeniden diriliú sürecine girmiútir. Dünya SavaúÕ ülkede boksun geliúmesine a÷Õr darbe vurmuútur. 1950 yÕlÕna kadar. ø. Neftyanik cemiyetleri ve gençler okulu olmuútur. Kitasov ve N. takÕm sÕralamasÕnda 8. 1933 yÕlÕnda øngiltere. Bakü’nün büyük fabrika ve petrol úehirlerinde yeni boks úubeleri faaliyete baúlamÕútÕr. A÷alarov. 1930’lu yÕllarÕn ilk yarÕsÕnda Azerbaycan boksunda hÕzlÕ bir geliúme yaúanmÕútÕr. Genç boksörlerin hazÕrlÕk merkezi Dinamo. 1950 yÕlÕnda yapÕlan SSCB KupasÕ’nda Bakü’nün Bolúevik Gönüllü ødman Cemiyeti’nin sporcularÕ iyi dereceler almÕúlardÕr. vatanlarÕnÕ savunmaya gitmiúlerdir. Kayurov. Bu ilk müsabakada Türk milli takÕmÕ galip gelmiútir. N. A. Spartak. AynÕ zamanda birçok sporcu da SSCB milli takÕmÕ içinde uluslararasÕ müsabakalara katÕlmÕútÕr. 1951 yÕlÕnda gerçekleútirilen SSCB Birincili÷i’nde Azerbaycan’lÕ boksör Mehdi Askerbeyov bronz madalya kazanarak ülkenin en güçlü boksörleri arasÕna dahil olmuútur. Kitasov ve di÷er birçok boksör cepheden geri dönmemiúlerdir. N. Danimarka ve øsveç iúçi kulüplerinden olan boksörler uluslararasÕ bir turnuva için Bakü’ye gelmiúlerdir. 1956 yÕlÕnda SSCB 54 . 1956 yÕlÕna kadar Azerbaycan’Õn genç boksörleri birçok ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕyla ülkelerini temsil etmiúlerdir. Ferdi Birincili÷i yapÕlmÕútÕr. boksta bir müddet ilerleme kaydedilememiútir. Güzel geleneklere sahip olan Azerbaycan Boks Okulu’nda yeni yetenekli genç boksörler yetiúmeye baúlamÕútÕr. Dünya SavaúÕ’na kadar her yÕl yapÕlmÕútÕr. Aúumov. Burada Azerbaycan’lÕ sporcular galip gelmiúlerdir. øki yÕl sonra Azerbaycan takÕmÕ Türk milli takÕmÕnÕ yenerek rövanúÕnÕ almayÕ baúarmÕútÕr. Boksörler SSCB’nin en güçlü sporcularÕ arasÕna girmiúlerdir. Bu yarÕúlar II. 1937 yÕlÕnda A. Kayürov’a SSCB spor ustasÕ ünvanÕ verilmiútir. Birçok kez SSCB úampiyonu olmuú L. olmuúlardÕr. Sonraki yÕllarda köylerde dahi boks geliúmeye baúlamÕútÕr. AynÕ yÕl Moskova’da SSCB’nin II. II. Kryuçkov ve ø. Birçok Bakülü boksör bu geleneksel yarÕúlara birçok kez katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar kazanmÕúlardÕr. birçok ünlü boksörün spor hayatlarÕna son noktayÕ koymalarÕ ile.gerçekleútirmiúlerdir.

20 yÕl aradan sonra Azerbaycan milli takÕmÕ II. S. Hüseynov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. 1990 yÕlÕnda østanbul’da ilk defa Azerbaycan milli takÕmÕ uluslararasÕ boks turnuvasÕna katÕlmÕútÕr. 1970’li ve 80’li yÕllarda bu düúüúün nedenleri ortaya çÕkarÕlmÕú ve birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. gerekse sendikalar arasÕnda yapÕlan yarÕúmalarda ve birçok uluslararasÕ spor organizasyonunda Azerbaycan’lÕ boksörler önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Afrika ve Amerika’da yapÕlan birçok turnuvada hem gençlerde hem de büyüklerde önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir (4:13-24).Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazandÕktan sonra. 1957 yÕlÕnda boks milli takÕmÕ Kafkasya ve Moldova Cumhuriyetleri’nin SpartakiadasÕ’nda bütün takÕmlarÕ yenmiútir. O. Ankara’da Atatürk adÕna yapÕlan uluslararasÕ boks turnuvasÕnda Vagif Mirzeyev altÕn. Bu yÕllarda Azerbaycan’lÕ boksörler Asya. olmuútur. ii . 1965 yÕlÕnda gençler arasÕnda yapÕlan SSCB TakÕm Birincili÷i’nde Azerbaycan milli takÕmÕ baúarÕlÕ müsabakalar yaparak. SporcularÕn bu baúarÕlarÕndan sonra D.halklarÕnÕn SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan boksu için önemli bir geliúme olmuútur. Eldar Abilov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. uluslararasÕ turnuvasÕnÕ gerçekleútirmiútir. ùamayev SSCB milli takÕmÕna katÕlmÕúlar ve birçok uluslararasÕ turnuvada baúarÕlÕ bir úekilde mücadele etmiúlerdir. 1960’lÕ yÕllarÕn sonuna do÷ru boksta bir düúüú gözlenmiútir. Ceyhun ùerifov gümüú madalya kazanmÕúlardÕr. Bu Spartakiada’da genç boksör A÷can Abiyev çok iyi mücadele ederek ilk defa Spartakiada úampiyonu olmuútur. gerek üniversiteler arasÕnda. Rövúen 55 . Muradov. ilk defa 4. Ceyhun ùerifov bu turnuvada altÕn madalya. Bu turnuvada Hüseyin Memmedov bronz. 1958 yÕlÕ Azerbaycan boksörleri için baúarÕlÕ bir yÕl olmuútur. SSCB SendikacÕlar Birli÷i’nin SpartakiadasÕ’nda SSCB spor ustalarÕ T. Azerbaycan’da yapÕlan bu turnuvada øran milli takÕmÕnÕ yenmiúlerdir. Azerbaycan milli takÕmÕ bu büyük yarÕúmada bir gümüú madalya kazanmÕú ve 18 takÕm arasÕndan 11. K. Avrupa. olmuútur. 1958 yÕlÕnda. Babayev ve G. BabanlÕ gümüú. Valeh Aliyev ise gümüú madalya kazanmÕútÕr (2:15). AynÕ yÕlÕn Eylül ayÕnda øzmir’de yapÕlan boks turnuvasÕnda Hanlar Mehmudov bronz. Türkiye’de 1991 yÕlÕnda Ahmet Cömert adÕna yapÕlan turnuvaya katÕlmÕútÕr. 1965 yÕlÕna kadar. Gurbanov.

Bu durumu 20032004 yÕllarÕnda alÕnan madalyalardan anlamak mümkündür. Memmedov beúinci olmuútur.Hüseynov ise altÕn madalya kazanmÕúlardÕr (4:24). 28 gümüú ve 25 bronz. øsmayÕlov üçüncü olmuútur. Abiyev’in ülkede boksun geliúmesinde önemli katkÕlarÕ olmuútur. altÕn madalya almÕútÕr. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Vügar Alekberov bronz madalya kazanmÕútÕr. AynÕ yÕl Azerbaycan Boks Federasyonu’nun BaúkanÕ. Azerbaycan takÕmÕ 28 ülke içinden ikinci olmuútur. toplamda ise 52 madalya alÕnÕrken. Reúat Süleymanov ise gümüú madalya kazanmÕúlardÕr. Azerbaycan boks tarihinde altÕn madalya alan ilk sporcu olmuútur. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin Rektörü Profesör A÷can Abiyev UluslararasÕ Boks Federasyonu øcra Komitesi’ne üye olmuútur. toplamda ise 81 madalya kazanÕlmÕútÕr (48:118). 1995 yÕlÕnda ElazÕ÷’da yapÕlan ilk Gençler Avrupa ùampiyonasÕ’nda Sahib Ba÷Õrov. 1999 yÕlÕnda Bakü’de ilk defa yapÕlan gençler Avrupa Birincili÷i’nde AzerbaycanlÕ sporcular baúarÕlÕ bir úekilde mücadele ederek ülkelerini temsil etmiúlerdir. 2000 yÕlÕnda Finlandiya’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda A. 1994 yÕlÕnÕn Haziran ayÕnda. 56 . 13 gümüú ve 21 bronz. Tayland’Õn Bankok úehrinde yapÕlan Dünya KupasÕ yarÕúmalarÕnda Rövúen Hüseynov. 1992 yÕlÕnda. SSCB’nin da÷ÕlmasÕ ve ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilan edilmesi ile birlikte Azerbaycan Boks Federasyonu hem UluslararasÕ (AIBA) hem de Avrupa (EABA) Amatör Boks Birli÷i’ne üye olmuútur (2:11). 2001 yÕlÕnda Bakü’de ilk defa yapÕlan Dünya Gençler Boks ùampiyonasÕ’nda ve Liverpool’da yapÕlan Avrupa Gençler Birincili÷i’nde Azerbaycan’lÕ boksörler iyi neticeler elde etmiúlerdir (4:25-28). Amerika’nÕn Atlanta úehrinde yapÕlan XXVI Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’na dahil olan boks müsabakasÕnda A. Avustralya’nÕn Sidney úehrinde yapÕlan XXVII. Rüfet Aslanov bronz. Ali øsmayilov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. 2004 yÕlÕnda 28 altÕn. A. 2003 yÕlÕnda uluslararasÕ turnuva ve úampiyonalarda 18 altÕn. 1996 yÕlÕnda Adalet Memmedov ve ølham Kerimov XXVI Yaz Olimpiyat OyunlarÕ için lisans alan iki sporcudur. 1993 yÕlÕnda Bursa’da veteranlar arasÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda R. Hüseynov Azerbaycan tarihinde ilk defa Avrupa ùampiyonu olan sporcudur. Bu Azerbaycan boks tarihinde ülkeye gelen ilk olimpiyat madalyasÕ olmuútur. 1992 yÕlÕnda øskoçya’nÕn Edinburg úehrinde yapÕlan Avrupa Birincili÷i’nde Adalet Memmedov.

Azerbaycan’da ritmik cimnasti÷in temelini Nadejda Merkulova atmÕútÕr (48:150). AynÕ yÕl içinde yapÕlan birçok uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan’lÕ sporcular önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir (4:28-30).2009). akrobasi ve artistik cimnastik ile ilgili çalÕúmalarÕna baúlamÕútÕr (13:113). 57 kg’da mücadele eden Shahin ømranov bronz madalya kazanmÕútÕr (en.cn.8. 6. Azerbaycan’lÕ cimnastikçiler ilk defa 1947 Tallinn TurnuvasÕ’nda adlarÕnÕ dünyaya duyurmuúlardÕr.beijing2008. Ritmik cimnasti÷in geliúimi. Bu Azerbaycan spor tarihinde bokstaki ilk dünya úampiyonlu÷u olmuútur. Çin’in baúkenti Pekin’de 2008 yÕlÕnda yapÕlan Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan’Õn madalya aldÕ÷Õ branúlardan biri de boks olmuútur. Azerbaycan’lÕ boksörler Fuad Aslanov ve A÷asi Memmedov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Azerbaycan’lÕ cimnastikçinin dünya arenasÕna ilk çÕkÕúÕ olmuútur. 2003 yÕlÕnda ilk defa A÷asi Memmedov. Bu. geçen yüzyÕlÕn 40’lÕ yÕllarÕnda baúlamÕútÕr. 1961 yÕlÕnda Lina Vinnikova.Azerbaycan boks tarihinde. Azerbaycan milli televizyonuyla aynÕ yÕlda. 1956 yÕlÕnda kurulmuú ve iki spor dalÕyla. Tayland’da yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda altÕn madalya kazanmÕútÕr. Azerbaycan Cimnastik Federasyonu (ACF). Bruvestnik Spor Cemiyeti’nin sporcusu olarak birçok kez SSCB 57 .1.03. Azerbaycan takÕmÕ bu yarÕúlarda bronz madalya almÕútÕr (48:126. SSCB milli takÕmÕnda Almanya’da yapÕlan 1. 2006 yÕlÕnda Bakü’de Dünya KupasÕ yarÕúÕ yapÕlmÕútÕr.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da cimnastik branúlarÕ arasÕnda ritmik cimnastik daha geliúmiútir. 1963 yÕlÕnda Bulgaristan’da yapÕlan UluslararasÕ Ö÷renci SpartakiadasÕ’nÕn galibi olan Lina. 2005 yÕlÕnda Estonya’da yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’nde genç boksör Samir Memmedov altÕn madalya kazanmÕútÕr. uluslararasÕ cimnastik turnuvasÕna katÕlmÕútÕr. 13. 8 ülkeden 100’den fazla sporcu katÕlmÕútÕr. Cimnastik i . Yunanistan’Õn Atina úehrinde 2004 yÕlÕnda düzenlenen XXVIII.127). Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda.

Kariyerini bitiren Nurcahan Aliyeva hayatÕna ritmik cimnastik hakemli÷i yaparak devam etmektedir. øsrail’de yapÕlan uluslararasÕ turnuvada 3. Nergiz Celilova ve Larisa Sidorava Azerbaycan’Õn ritmik cimnastikteki uluslararasÕ dereceye sahip hakemleridir. kuruluútan bir süre sonra çalÕúmalara uzun yÕllarÕ kapsayan bir ara vermiútir (13:113). Bu sporcularÕn devamÕnda Azerbaycan’da arka arkaya birçok zafere imza atan ritmik cimnastikçi Nurcahan Aliyeva olmuútur. Macaristan’da düzenlenen 26. Zamanla trambolin de yeni bir dal olarak Cimnastik Federasyonu çalÕúma programÕna dahil olmuútur (13:113. olmuútur. UluslararasÕ Jimnastik Federasyonu’na ve Avrupa Cimnastik Birli÷i’ne üye olmuútur. Buralarda birçok sporcu yetiútirilmiútir (48:151).114). Nurcahan Aliyeva. önemli uluslararasÕ turnuvalarda Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil etmiú. ii . 2004 Atina 58 . Bu önemli turnuvalarÕn ilkinde Azerbaycan’Õ temsil eden Dinara Gimatova.úampiyonu olmuútur. Ba÷ÕmsÕz Devlet Toplulu÷u takÕmÕ kadrosundaki Valeri Belenki’nin Olimpiyat ùampiyonu oldu÷u 1992 Barcelona Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azeri cimnastikçileri yeniden tanÕmÕútÕr. Natalya Bulanova da iki defa Azerbaycan úampiyonu olmuú. ACF. Dünya Ritmik Cimnastik ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan. Azerbaycan ritmik cimnasti÷indeki asÕl dönüm noktasÕ ise 2002 yÕlÕnda Mehriban Aliyeva’nÕn Azerbaycan Cimnastik Federasyonu BaúkanÕ olmasÕ ile olmuútur. Ritmik cimnasti÷in geliúmesi için Azerbaycan’da çeúitli spor cemiyetlerinin bünyesinde úubeler açÕlmÕútÕr. 2003 A÷ustos ayÕnda Bakü’de A kategorisinde Ritmik Cimnastik Dünya KupasÕ Eleme TurnuvasÕ düzenlenmiútir.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Spor dünyasÕ. 1997-99 yÕllarÕnda 3 defa ülke úampiyonlu÷unu kimseye vermeyen cimnastikçi. 1996 yÕlÕnda ise. bazÕ uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. “Hazar Grand Prix” turnuvasÕnda birinci olmuútur. Federasyonun kÕsa zaman içinde birçok faaliyet gerçekleútirmiútir (48:152). øki defa Azerbaycan úampiyonu olmuú Dinare Nebiyeva 1995 yÕlÕnda Türkiye’nin Antalya ilinde yapÕlan uluslararasÕ gençler festivalinde birinci olmuútur. ACF. 1 gümüú ve 2 bronz madalyanÕn sahibi olmuútur.

olmuútur (48:153-155. olmuútur. Dinara Gimatova. Atina’dan önce bir genel prova niteli÷i taúÕmasÕyla birlikte. 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise. Azerbaycan’Õn sÕralamada ilk altÕya girmesi önemli bir baúarÕ olmuútur. Dinara. Bu iki grup yarÕúmalarÕnÕn neticesinde Azerbaycan takÕmÕ 21 takÕm arasÕndan 11. Bu úampiyonaya Azerbaycan üç sporcu ile katÕlmÕútÕr: Dinara Gimatova. Dinara Gimatova ise 9. olmuútur. 2005 yÕlÕnda Fransa’da yapÕlan Grand Prix yarÕúlarÕna 20 ülkenin sporcularÕ katÕlmÕútÕr. Fakat. iple serisinde ise 7. Anna Gurbanova 8. 2004 Kiev Avrupa úampiyonasÕ. Azerbaycan’lÕ cimnastikçiler 3 çember ve 2 lobut yarÕúmasÕnda 11. DünyanÕn 24 en güçlü ritmik cimnastikçisi arasÕnda yer alan sporcu olimpiyatlarda 14. AyrÕca takÕm halinde yarÕúmalara da katÕlmÕúlardÕr. 2004 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda Moskova’da yapÕlan Dünya KupasÕ finallerine Dinara Gimatova ve Anna Gurbanova’da katÕlmÕútÕr. Azerbaycan ritmik cimnastik tarihinde ilk defa 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan’lÕ cimnastikçi Dinara Gimatova katÕlma hakkÕ elde etmiútir. 59 . olmuútur. sakatlanmasÕ sebebiyle yerine Anna Gurbanova gönderilmiútir. Turnuvaya 24 ülkeden 105 sporcu katÕlmÕútÕr. Bireysel yarÕúmalarda Anna Gurbanova topla serisinde 6.. son hazÕrlÕklar yapÕlmÕú ve Bakü’de A kategorisinde Ritmik Cimnastik Dünya KupasÕ Eleme TurnuvasÕ düzenlenmiútir (13:114. 2005 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Azerbaycan Cimnastik Federasyonu KupasÕ için uluslararasÕ bir turnuva düzenlenmiútir. TakÕm yarÕúmalarÕnda ise 21 takÕm mücadele etmiútir. olmuútur..158-165). ùampiyonada 47 ülkeden sporcular bireysel programda. Anna Gurbanova ve Vefa Hüseynova. Finalde toplamda 24 cimnastikçi yarÕúmÕú. Grup yarÕúmalarÕ 3 çember-2 lobut ve 5 kurdele ile yapÕlmÕútÕr. olmuúlardÕr. olmuútur. Anna Gurbanova ise 10. genel sÕralamada 8. olmuútur. 5 kurdele yarÕúmasÕnda ise 8.. 21 takÕmda gruplarda mücadele etmiútir. topla yaptÕ÷Õ seride ise 7. olmuútur. Azerbaycan. olmuútur. Bu sporcular arasÕnda Dinara Gimatova ve Anna Gurbanova’da yer almÕútÕr.Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlma hakkÕnÕ elde etmiútir. Ritmik Cimnastik Dünya ùampiyonasÕ Bakü’de gerçekleútirilmiútir. Olimpiyatlardan kÕsa bir süre önce.115).. Anna Gurbanova kurdelede 6. bu olimpik spor branúÕnda ilk defa bu çapta bir organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. ùampiyonanÕn son gününde bütün aletlerde final yarÕúmalarÕ yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan milli takÕmÕ finalde yarÕúmÕú ve 9. kurdele ile sundu÷u serisinde 7.

Bireysel alet finallerinde Anna Gurbanova topta bronz madalya almÕútÕr. büyükler ve yÕldÕzlarda gümüú madalya almÕúlardÕr (www. Grup finallerinde ise Azerbaycan. 3 çember.2009). Haydar Aliyev Spor ve Konser Salonu’nda gerçekleúmiútir. olmuútur.Kazan’da 2006 yÕlÕnÕn KasÕm ayÕnda düzenlenen uluslararasÕ turnuvada Dinara Gimatova birinci olmuútur. Avrupa ùampiyonasÕ. 18. Avrupa Ritmik Cimnastik ùampiyonasÕ 14-17 MayÕs 2009’da Azerbaycan’Õn baúkenti Bakü’de yapÕlmÕútÕr.2009). AlÕnan sonuçlar. tarihteki ilk altÕn madalyayÕ kazandÕrmÕútÕr. Pekin OlimpiyatlarÕ’na katÕlan Azerbaycan. Azerbaycan için önemli olmuútur. 5 ip.03. olmuútur. XXIII.ueg-gymnastics. dördüncü gelen Azeri minik takÕmÕ getirmiútir (8:115).fig-gymnastics. Bronz madalya alan bayan hokey takÕmÕ 60 .com.com. Di÷er önemli sayÕlabilecek zaferi.1.05. 19 yaúÕndaki Aliye Garayeva ülkesine.Sovyet Dönemi Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB’nin bayan ve erkek milli takÕmlarÕnÕn bronz madalya almalarÕ Azerbaycan’da çim hokeyine karúÕ olan ilgiyi önemli ölçüde arttÕrmÕú ve bunun sonucunda da Azerbaycan temsilcileri SSCB úampiyonalarÕnda ön sÕralara kadar yükselerek madalya kürsüsündeki yerler için mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr (87:89. Bronz madalya alan Anna Gurbanova ile Dinara Gimatova da di÷er baúarÕlÕ iki bayan sporcudur. ùampiyonaya 31 ülkeden 170 sporcu katÕlmÕútÕr. 25. Çim Hokeyi i . Anna Gurbanova da HÕrvatistan’daki turnuvada kendini baúarÕyla göstererek gümüú madalya almÕútÕr. 6. olmuútur (http://www. Yunanistan’Õn Patras úehrinde 2007 yÕlÕnda düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan takÕm müsabakalarÕnda 30 ülke arasÕndan 3.9. 2007 yÕlÕnda. 2 lobut ile yapÕlan grup müsabakalarÕnda 8 ülke arasÕndan 7.90). 30. Bireysel müsabakalarda ise Aliye Gariyeva 10 sporcu arasÕndan 6.

TakÕmÕn baúÕna genç teknik direktör Adil Paúayev getirilmiútir. 23 ùubat 2001’de Azerbaycan Çim Hokeyi Federasyonu (AÇHF) BaúkanlÕ÷Õ’na Azerbaycan Vergi BakanÕ FazÕl Mehmedov seçilmiútir (29:106). Hokeyin Azerbaycan’da yeniden geliúmesi XX. O dönemden itibaren. bu branúta köklü de÷iúmeler ve geliúmeler görülmüútür (48:142). Azerbaycan’da çim hokeyi 1970 yÕlÕnda ortaya çÕkmÕútÕr.org.olympic. AÇHF’nin ana sponsorlu÷unu ise Ataholding üstlenmiútir. Yetenekli genç oyuncularÕ yetiútirmek üzere 2001 yÕlÕnÕn sonuna do÷ru çocuk hokey kulüpleri açÕlmaya baúlanmÕútÕr. ùeki. Kökten de÷iúikli÷in ilk belirtileri 2000 Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’ndan sonra kendini göstermeye baúlamÕútÕr. Fakat her úeye sÕfÕrdan baúlanmÕútÕr. de÷iúik yaú gruplarÕndaki milli takÕmlar uluslararasÕ yarÕúmalarda ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. takÕm eski formuna kavuúmaya baúlamÕútÕr. Bugün GusarÕ. hem de erkek hokeycilerin ülke úampiyonalarÕnÕn seviyesi yükselmiú. 7 yÕl sonra erkek sporculara bayan sporcular da katÕlmÕútÕr.içinde AzerbaycanlÕ Tatyana ùvÕnganova’da yer almÕútÕr (www.06. Haçmaz. TakÕmÕn katÕldÕ÷Õ ilk ciddi yarÕúma Ukrayna’da düzenlenen açÕk turnuva olmuútur.2009). Lenkeran. Bakü’nün merkezinde dünyanÕn en iyi kulüp ve ulusal takÕmlarÕnÕn katÕlÕmÕ ile gerçekleútirilen yarÕúmalarÕn düzenlendi÷i ve dünya standartlarÕ seviyesinde olan bir spor kompleksi inúa edilmiútir (87:90). yüzyÕlÕn sonu ve XXI. Hem bayan. 25 yÕl takÕmda oynamÕú olan kaptan Zeynep Nuriyeva. ii . SSCB Spartakiada yarÕúmasÕnda da bronz madalya sahibi olmuútur. Celilabad. Mingeçevir úehirleri hokeyin geliúti÷i merkezler olmuútur. Bölge temsilcilerinin sayÕsÕ da her geçen gün artmÕútÕr (48:142). yüzyÕlÕn baúlarÕna denk gelmiútir (87:90). SSCB milli takÕmÕnda. Emekli oyuncu. Ülke úampiyonasÕnda üçüncülü÷e ulaúan ATAspor kulübü. Bununla 61 .Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB’nin da÷ÕlmasÕyla birlikte ülkenin içine düútü÷ü durumdan dolayÕ hokeyde de durum kötüye gitmiútir. Avrupa ùampiyonasÕ’nda bronz madalya sahibi olmuútur (29:106). Bayan takÕmÕ oldukça kÕsa bir dönem içerisinde kendinden söz ettirmeyi baúarmÕútÕr. 14. Bu yönetim de÷iúikli÷inden sonra. Astar.

2002 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda ilk ülke úampiyonasÕ düzenlenmiútir. 2000 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda Bakü’de düzenlenen seminer ve pratik çalÕúmalar. 2007 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ’nda 5. son maçta øspanya birincisi “Campo de Madrid” takÕmÕyla 2:2’lik skorla berabere kalmÕú ve finale yükselmiútir. bölgedeki tecrübeli sporcularÕ da ilgisiz bÕrakmamÕútÕr. Hokey erkek takÕmÕ ise. Bu galibiyetle birlikte. 2005 62 . olmuúlardÕr. Hokeyci bayanlar 2004 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Avrupa kulüp úampiyonlarÕnÕn “Trophy Cup” turnuvasÕnda oldu÷u gibi. Avrupa ùampiyonlar KupasÕ’nÕn iki alt grubundaki di÷er 8 takÕm arasÕnda ATAspor birinci olmuútur. YabancÕ teknik adamdan yeterince verim alamayan federasyon. iliúkileri kesme ve takÕmÕ tekrar Paúayev’e teslim etme kararÕ almÕútÕr. 5-11 Eylül 2005’te Bakü’de düzenlenen Avrupa milli takÕmlarÕnÕn “Trophy Cup” turnuvasÕnda da galip olmuútur. bölge takÕmlarÕ da farklÕ gruplarda yarÕúa katÕlmÕú ve bir sonraki turnuva da aynÕ formatta düzenlenmiútir. 2005’te 6 takÕm yarÕúmÕútÕr. Geçen yÕlki turnuvanÕn finalisti olan Ukrayna’nÕn “Kolos” ve Alman “Russelschmeier” takÕmlarÕnÕ yenmiútir. ancak bu tedbirler etkili olmamÕútÕr. taúra bölgelerinde de sporcular yetiútirme olana÷ÕnÕ sa÷lamÕútÕr. Yeni katÕlan iki takÕm Lokbatan takÕmÕ ile SumgayÕt gençlik takÕmÕdÕr. Adil Paúayev bu takÕmla iyi sonuçlar elde edebilece÷ini kanÕtlamÕútÕr.birlikte AÇHF yönetimi. 2006 Dünya ùampiyonasÕ elemelerinde baúarÕlÕ olamayan bayan hokeyciler. Federasyon yönetimi Almanya’dan Robert Willik’e takÕmÕn teknik yönetimini teklif etmiú. Ancak 2002’de Litvanya’nÕn ùualay kentinde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ eleme oyunlarÕnda Adil Paúayev’in yönetimindeki takÕm finale kadar yükselmeyi baúarmÕútÕr. 2000 yÕlÕna kadar kulübün ve milli takÕmÕnÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlarÕ bulunmamaktadÕr. Bakü ve SumgayÕt kulüp takÕmlarÕndan farklÕ olarak. 2003 yÕlÕnda øspanya’daki Avrupa ùampiyonasÕ finalinde milli takÕm dokuzuncu olmuútur. 2004 yÕlÕnda úampiyonaya sadece 4 bayan takÕmÕ katÕlmÕúken. Finalde Hollanda’nÕn Den Bosh takÕmÕna yenilen ATAspor ikinci olmuútur (29:107.108). Azerbaycan takÕmÕ Avrupa’nÕn en iyi takÕmlarÕ arasÕna girmiútir. ATAspor. Bu çalÕúmalarÕn sonuçlarÕ kÕsa süre içinde kendini göstermiú.

UluslararasÕ Hokey Federasyonu iki aylÕk bir de÷erlendirme sonucunda. Bu yÕllarda Bakü’de yetiúmiú çok sayÕda sambo güreúçisi vardÕr. finalde Danimarka’ya yenilerek ikinci olmuútur (48:142-144). Bayan hokeyciler finalde øspanya ile karúÕlaúmÕúlardÕr. dünyanÕn en iyi 50 takÕmÕ arasÕna girmeyi baúarmÕútÕr.91). SSCB Gençler Judo ùampiyonasÕ’na katÕlma kararÕ 63 . Bunun sonucunda 1992’de de olimpiyat úampiyonu olmuú øspanya. Düzenli olarak bayanlar kulüp takÕmlarÕ arasÕnda oldu÷u gibi erkek kulüp takÕmlarÕ arasÕnda da ulusal úampiyonalar yapÕlmaktadÕr. takÕmÕ de÷il de doping yapan iki oyuncuyu cezalandÕrmÕútÕr. Pekin’e gitmeye hak kazanmÕútÕr.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da judo 1972 yÕlÕndan itibaren geliúmeye baúlamÕútÕr. O. ülkede judo sporu ile ilgilenen neredeyse yok gibidir.yÕlÕnda Malta’da yapÕlan “Trophy Cup”da finale kadar yükselmesine ra÷men. 6. Lakin. øspanya’ya yenilerek olimpiyatlara katÕlma hakkÕnÕ kaybetmiútir.1. antrenör ve hakem kadrolarÕ için özel seminerler düzenlemelerini ve turnuvalar organize etmelerini istemiútir. Bu tarihte. Bakü’nün en güçlü sambocularÕ Kafkasya OyunlarÕ programÕna dahil olan judo yarÕúlarÕna hazÕrlanÕrken. Azerbaycan Spor Komitesi çeúitli kurum ve kuruluúlardan judo ile ilgili úubeler kurmalarÕnÕ. Judo i . Final mücadelesinden sonra iki øspanyol oyuncunun doping yaptÕ÷Õ tespit edilmiútir. Ancak. Pakistan’lÕ teknik adam Tahir Zaman yönetimindeki takÕm. Bakü’de 2008’in Nisan ayÕnda olimpiyat vizesi için bir turnuva düzenlenmiútir. onlar arasÕnda Sahib’de yer almÕútÕr. Çocuk takÕmlarÕ da her geçen gün geliúmektedir ve milli takÕm için yeni adaylar ortaya çÕkmaktadÕr (87:90.10. Erkek milli takÕmÕ da bu süreçte kendini toparlayarak. Sahib bu yarÕúlara katÕlmamÕútÕr. Azerbaycan’Õn ilk judocularÕ da sambo güreúçileri arasÕndan çÕkmÕútÕr. øspanya diskalifiye edilmesi gerekirken.

Sahib. Dünya ve Avrupa úampiyonlarÕ da vardÕr. Judoda ilk büyük baúarÕ. Bu ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde sporcularÕn elde etti÷i ilk ve en büyük baúarÕdÕr. Bu baúarÕdan sonra Sahib. erkeklerde ise 1.. Elçin øsmayilov. olmuútur. Dominik Cumhuriyeti’nin Santo-Domingo úehrinde düzenlenen Dünya Gençlik ùampiyonasÕ’nda ise Nicat ùÕhalizade altÕn madalya kazanmÕúlardÕr (82:86).almÕútÕr. Elçin øsmayilov. 2006 yÕlÕnda Finlandiya’nÕn Tampere úehrinde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’nda Elnur Mamedli. daha sonra bir kere gençlerde. Bu sporcular arasÕnda Olimpiyat. SSCB mili takÕmÕna katÕlmÕútÕr (71:38.39). 2000 yÕlÕnda yapÕlan Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda Elçin øsmayilov 7. O. Avrupa ülkeleri arasÕnda yirminci olmuútur. Dünya ùampiyonasÕ’na 22 ülkeden yaklaúÕk 300 sporcu katÕlmÕútÕr. Pekin OlimpiyatlarÕ ba÷ÕmsÕz Azerbaycan’Õn dördüncü olimpiyatÕdÕr. olmuútur. Burada Azerbaycan’a tek altÕn madalyayÕ kazandÕran judocu Elnur Mamedli olmuútur. AynÕ yÕl içinde Minsk’te yapÕlan büyükler arasÕndaki uluslararasÕ turnuvada üçüncü olmuútur. Daha 20 yaúÕnda olan sporcu daha önce iki kez Avrupa ùampiyonu olmuú ve Dünya ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya 64 . olmuútur. Elçin. Bu olimpiyatlarda Azerbaycan Eski Sovyetler Birli÷i ülkeleri arasÕnda altÕncÕ. 1998 yÕlÕnda Bükreú’te yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. ii . 1992 yÕlÕnda Barselona Olimpiyat OyunlarÕ’nda Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u takÕmÕnda yer alan Nazim Hüseynov tarafÕndan kazanÕlmÕútÕr. 2005 yÕlÕnda Hollanda’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda birinci olmuútur. 2004 yÕlÕnda yapÕlan Atina Olimpiyat OyunlarÕ’nda Mehman Azizov ve Mövlud Miraliyev 5.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan Judo Federasyonu 1992 yÕlÕnda kurulmuútur (71:97). 2004 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan askeri judocularÕn XXX. AzerbaycanlÕ sporcu burada altÕn madalya kazanmÕútÕr. olmuúlardÕr. Azerbaycan takÕmÕ bayanlarda 3. bu úampiyonada 74 rakipten 71 ‘ini yenerek 3. Di÷er baúarÕlÕ bir judocuda Elçin øsmayilov’dur. iki kere de büyüklerde Avrupa ùampiyonu olmuútur. AzerbaycanlÕ sporcular bireysel yarÕúmalarda 3 altÕn 6 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (48:132-135). 1999 yÕlÕnda Gençler Avrupa Birincili÷i’nde kÕta úampiyonu olmuútur.

kazanmÕútÕr. Elena Cemayeva Azerbaycan’Õn eskrimde ilk Dünya ve Avrupa ùampiyonu ve Dünya KupasÕ sahibi olmuútur (100:109-112). Eskrim. Uzun bir aradan sonra. Elnur. Son 5 yÕlda uluslararasÕ 65 . Bundan dolayÕ ilk Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmasÕ gerekirken. 07. 1992 Barselona OlimpiyatlarÕ’nda Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) altÕnda mücadele eden sporcu beúinci olmuútur.eujudo.05. 07. durumdadÕr (www.84. 3 MayÕs 2009 tarihinde güncellenen dünya sÕralamasÕnda 90 kg’da Elkhan Mammadov 4.. bu baúarÕsÕndan dolayÕ CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev tarafÕndan “ùöhret” adlÕ madalya ile ödüllendirilmiútir (14:82. Azerbaycan erkeklerde 12.05. UluslararasÕ Eskrim Federasyonu hakemli÷i yapmaktadÕr.. Azeri sporcu Elkhan Mammadov bronz madalya almÕútÕr. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda Azerbaycan’Õ temsilen Elena Cemayeva yer almÕútÕr. Azerbaycan’da geleneksel olmayan bir spor branúÕdÕr. Seoul’deki baúarÕsÕnÕ tekrarlayarak. Milli judocunun finaldeki galibiyeti olimpiyat tarihinin en hÕzlÕ galibiyeti olmuútur. Sonraki yÕllarda Rus milli takÕmÕnda yer almÕútÕr. altÕn madalya kazanmÕútÕr.1. genel sÕralamada ise 22. øki kez Olimpiyat ùampiyonu.87).2009).eu. 2000 yÕlÕnda Sidney’de yapÕlan olimpiyatlardan madalyasÕz dönen sporcu. 1996 Atlanta’ya Rusya milli takÕmÕnda giden Azeri sporcu. Bundan dolayÕ Cemayeva Azerbaycan adÕna mücadele etme kararÕ almÕútÕr.2009). Dünya ùampiyonu ve dört kez Avrupa ùampiyonu olmuú olan ølgar Memmedov. bayanlarda 23. Rusya Eskrim Federasyonu eskrimin olimpik bir spor olmamasÕnÕ gerekçe göstererek Cemayeva’yÕ dünya úampiyonasÕna göndermeyi reddetmiútir.11. Gürcistan’Õn baúkenti Tiflis’te 24-26 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda düzenlenen Avrupa Büyükler Judo ùampiyonasÕ’na 39 ülkeden 260 sporcu katÕlmÕútÕr. kariyerini sonlandÕrmÕútÕr. 6. Eskrim Azerbaycan Eskrim sporunda bir Olimpiyat ùampiyonlu÷una sahiptir. olmuútur (www. 1988 Seoul OlimpiyatlarÕ’nda ølgar Memmedov altÕn madalya kazanmÕútÕr. Bu yüzden olimpiyat úampiyonu olan Bakülü sporcunun bu baúarÕsÕ daha da önem kazanmÕútÕr.com.intjudo. 1998 yÕlÕnda ølgar Memmedov’un eúi Elena Cemayeva eskrim Rusya ùampiyonu olmuútur.

Bugün milli takÕmda genç sporcular bulunmaktadÕr. Her yÕl de÷iúik yaú gruplarÕnda ülke birincili÷i ve úampiyonasÕ AyrÕca. 2004 yÕlÕnÕn Ekim ayÕnda østanbul’da yapÕlan uluslararasÕ turnuvaya 8 ülkeden 150 sporcu katÕlmÕútÕr.173). 2006 yÕlÕndan itibaren federasyon faaliyetleri ile Devlet BakanÕ NazÕm øbrahimov ilgilenmektedir.1. 4-13 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda Kuzey ørlanda’nÕn Belfast úehrinde yapÕlan YÕldÕz ve Gençler Eskrim Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan 34. olmuútur (http://www.04. Azerbaycan’lÕ sporcular Janna MuradgÕzÕ altÕn.103). Binicilik Azerbaycan Binicilik Federasyonu 1996 yÕlÕnda kurulmuútur (48:177). ùeki’de de binicilik ve at yetiútirme çok yaygÕn hale gelmiútir (76:102. Azerbaycan 1997 yÕlÕnda FEI üyesi olmuútur (76:102). Atina OlimpiyatlarÕ’ndan sonra Azerbaycan takÕmÕnda büyük de÷iúiklikler olmuútur. Sabine Amrahzadeni ise gümüú madalya almÕútÕr (48:172. Eskrim sporunda daha iyi úartlar oluúturulmuútur (100:112). Azerbaycan’da eskrimin geliúmesinde Azerbaycan Eskrim Federasyonu Baúkan YardÕmcÕsÕ Yaúar Memmedov’un büyük rolü olmuútur.2009). 6. Zenit spor merkezi de bu milli spor branúÕnÕn geliúmesi için faaliyetler düzenlemektedir (48:177).yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil eden sporcu.12.ch. Yaúar Memmedov. Federasyon bu branúta profesyonel sporcularÕn yetiúmesi için çaba sarf etmektedir.fie. olimpiyat úampiyonu Boris Koretskiy gibi ünlü eskrimcileri ve birçok úampiyonu yetiútirmiútir. Azerbaycan’lÕ biniciler uluslararasÕ yarÕúmalara da katÕlmaktadÕr. Azerbaycan bu turnuvaya 7 sporcusu ile katÕlmÕútÕr. 18. Atina’da finallerde elenmiútir. 66 . Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’nÕn katkÕsÕyla üç kulüp faaliyet göstermektedir. Günümüzde UluslararasÕ Binicilik Federasyonu’nun (FEI) 100’den fazla üyesi arasÕnda Azerbaycan Binicilik Federasyonu’da vardÕr. iki kez olimpiyat úampiyonu ølgar Memmedov. Bina’da yeni hipodrom inúa edilmiú. yapÕlmaktadÕr.

BunlarÕn dÕúÕnda. Orada bir ödül kazanamamÕú. Azerbaycan’da engel atlama yaygÕndÕr. Bu turnuva “ølkbahar KupasÕ” adlÕ üç aúamalÕ bir turnuvadÕr. turnuva’nÕn en genç yarÕúmacÕsÕ olmasÕna ra÷men ikinci olmuútur (76:106). AzerbaycanlÕ binici Cemal Rahimov son yÕllarda önemli baúarÕlar elde etmiútir. Toplam 279 sporcu vardÕr. Bunlar dresaj. fakat bu turnuvaya Rus sporcularÕn dÕúÕnda eski Sovyet Cumhuriyetleri’nin sporcularÕndan sadece kendisi katÕlma hakkÕnÕ kazanmÕútÕr. Cemal Rahimov. Türkiye’de düzenlenen yarÕúmalar içinde bu bir rekordur. Türkiye Cumhuriyeti’nin 82. 67 . AzerbaycanlÕ sporcu yine Fransa’da engel atlamada yapÕlan uluslararasÕ turnuvada 300 sporcu arasÕndan 1. Fransa’da üç yaú grubunda 26 ülkeden 1200 sporcunun mücadelesinde Cemal Rahimov 2. 64 sporcu arasÕndan 3. olmuú ve 47 katÕlÕmcÕ arasÕndan Grand-Prix ünvanÕna layÕk görülmüútür. yÕl dönümü kutlamalarÕnda øzmir’de düzenlenen turnuvada da birinci olmuútur.noc-aze. olmuútur (48:177). 2005 yÕlÕnda Fransa’da engel atlamada yapÕlan uluslararasÕ turnuvada. 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ’nda da Azerbaycan’Õ binicilik sporunda temsil etmiútir (http://www. 30. Kendisi Avrupa ve Dünya çapÕndaki yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ temsil eden tek Azeri sporcudur (20:101).Binicilik sporunda 3 olimpiyat yarÕúma türü vardÕr. østanbul’da. gösteri atlayÕúlarÕ ve engel atlama (konkur)’dur.2009). Ülkede bu branúta lider olan bir sporcu vardÕr: 20 yaúÕndaki spor uzmanÕ Cemal Rahimov.org. olmuútur. Avrupa’dan ve Amerika’dan da sporcular katÕlmÕútÕr. Cemal Rahimov. Bu yarÕúmaya sadece Türkiye’den de÷il. Toplam 40’dan fazla altÕn madalyaya sahip olmuútur. Bakü’de de binicilik branúÕnda bazÕ uluslararasÕ turnuvalar yapÕlmaktadÕr (48:177). øsviçre’nin Schafhausen kentinde gerçekleúen gençlik Avrupa úampiyonasÕna katÕlmÕútÕr.03. 2004 yÕlÕnda Azerbaycan’Õn Milli Lideri Haydar Aliyev anÕsÕna uluslararasÕ bir turnuva düzenlenmiútir.

2005 yÕlÕndan bu yana Azerbaycan milli takÕmÕnÕ yönetmektedir. 1975 yÕlÕndan beri masa tenisi oynamaktadÕr. Sabina Ahmedova ve Aliye Muhtarova birinci olmuútur.6. Di÷er kategoride A grubunda yarÕúan bayan sporcular da turnuva galibi olmuúlardÕr (48:177. bu kapsamda da Devis KupasÕ gibi uluslararasÕ turnuvalara katÕlmaya baúlamÕúlardÕr.1. Sabina Ahmedova ve Emin Fahretov gibi sporcular öne çÕkmaktadÕr. 2001 yÕlÕnda Azerbaycan Masa Tenisi Federasyonu’nun üyelik bedelini ödemesiyle birlikte. SSCB ve uluslararasÕ turnuvalarda birincilik kazanmÕútÕr. Mili takÕmÕn baú antrenörü SSCB’nin usta sporcusu Alexander Zudov’dur. 2005 yÕlÕnda Strasbourg’da 68 . ølkin Sevindikzade.13. federasyonun uluslararasÕ spor teúkilatlarÕna üyeli÷i kabul edilmiútir. TarÕm BakanÕ øsmet Abbasov’un federasyon baúkanlÕ÷Õna gelmesiyle birlikte masa tenisindeki sorunlar gözle görülür seviyede azalmaya baúlamÕútÕr. Eski Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nü (bugün Beden E÷itimi ve Spor Akademisi) bitirmiútir. Sovyetler Birli÷i milli takÕmÕnÕn da bir üyesi olmuútur. 2001 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan erkeklerde birinci olmuútur. Azerbaycan’da masa tenisinde geçmiú yÕllarda da sevilen bir spor branúÕdÕr. Ancak.178). 2000’li yÕllarÕn baúÕnda bir müddet masa tenisinde uluslararasÕ federasyona olan üyelik bedelinin ödenmemesinden dolayÕ uluslararasÕ yarÕúma ve turnuvalara katÕlamamÕútÕr. Valentina Popova gibi önemli bir sporcu Azerbaycan’da yetiúmiútir. 2005 yÕlÕndan itibaren. Zudov alt yapÕya daha çok önem vermektedir. Masa tenisi Azerbaycan’da çok yeni bir spor branúÕ oldu÷u için birtakÕm problemler yaúanmaktadÕr. 8 kez Azerbaycan úampiyonlu÷unu elde etmiú. Masa Tenisi Azerbaycan. Zudov 17 Ocak 1963 tarihinde Bakü’de do÷muútur. SumgayÕt Tahsil Birli÷i’nin temsilcileri olan Rüstem ve Sabina. Bununla birlikte Azerbaycan masa tenisçileri de÷iúik seviyedeki yarÕúmalara. 2004 yÕlÕnda Rusya’da yapÕlan gençler turnuvasÕnda Rüstem Aliyev. Masa tenisinde Rüstem Aliyev. Azerbaycan’da masa tenisi branúÕnda önemli sporcular yetiúmiú ve yetiúmektedir.

. AyrÕca fiziki úartlarÕn daha iyi hale getirilmesi için de giriúimlerde bulunulmaktadÕr. Bundan dolayÕ Azerbaycan’Õ temsil eden Azeri bayan sporcularda baúka ülkelerin vatandaúÕ.2009). Rüstem ise 18. Milli takÕma malzeme deste÷i de verilmektedir. Masa tenisi birimleri ise sadece Tahsil. kitlesel spor olma niteli÷inden de yoksundur. Bu spor dalÕyla ilgilenen çocuk sayÕsÕ 100’den daha azdÕr. Avrupa Minikler ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. Azeri kadÕnlarÕ Müslüman olduklarÕ için spora ilgi göstermemektedirler.düzenlenen 1. Milli takÕm çalÕúmalarÕnÕ belirli saatlerde Olimpiyat spor kompleksinde sürdürmektedir. Milli takÕm kadrosu sürekli Bakü ve SumgayÕt’taki okul ö÷rencileri sayesinde geniúlemektedir. Azerbaycan’da 2005 yÕlÕnda yapÕlan bir araútÕrmaya göre. sözlü görüúme)’e göre. bölgeler için örnek oyunlarÕn geliútirilmesi. Yine de baúkent dÕúÕndaki bölgelerde masa tenisi daha yavaú geliúmektedir. Azerbaycan Hükümeti ülkede masa tenisinin geliúmesi için önemli çalÕúmalar yürütmektedir. Sabina 5. Lokomotiv ve Neftçi kulüplerinde vardÕr (77:106-108). olmuúlardÕr (http://www. olmuútur. bayanlarÕn %90’Õ sporun insan için gerekli oldu÷unu ve %82’si de uygun úartlar oldu÷unda kÕz 69 . Bakü’de masa tenisi henüz çok popüler olmamakla birlikte. masa tenisindeki bayan sporcularÕn eksikli÷i kültürden kaynaklanmaktadÕr. bölge kulüplerine oyun masalarÕnÕn verilmesi. ø Aliyev (2008.ittf. bayanlar da kendi gruplarÕnda 2. di÷er milletlerden olmaktadÕrlar. Almanya’nÕn Bremen úehrinde 2006 yÕlÕnda düzenlenen TakÕmlar Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkeklerde kendi grubunda 3.03. Bu kapsamda milli takÕmÕn 24 oyuncusu özel burs almaktadÕr. Bakü’de sadece 3-4 tane salon bulunmaktadÕr.. 13. Gusar ve ùeki’de de geliúmeye baúlamÕútÕr. AyrÕca masa tenisinde toplumsal görüúlerden ötürü kÕz oyuncularÕn sayÕsÕ da yeterli de÷ildir.com. Fakat masa tenisi artÕk Guba. Ülkede masa tenisini geliútirmek için. oyun salonlarÕnÕn sayÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ gibi çalÕúmalar sürdürülmektedir.

6. Emin Fahretov ise birkaç uluslararasÕ turnuvaya katÕlmasÕna ra÷men henüz önemli bir sonuç elde edememiútir (77:108. sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. bayan takÕmÕ ise 73. 2001 yÕlÕnda Rusya’da gerçekleúen uluslararasÕ turnuvada 2 altÕn. Azerbaycan’Õn taekwondo ile ilk tanÕúmasÕ 1990 yÕlÕnda olmuútur. Azerbaycan takÕmlar sÕralamasÕnda erkeklerde 101. 3 gümüú ve 3 bronz madalya alarak takÕm sÕralamasÕnda birinci olmuútur. bayanlarda 87. 18 yaú altÕ erkek takÕmÕ 66. 2 gümüú. Bireysel sÕralamada ise 15 yaú altÕ sporcularda Sabina Ahmedova 5.com. Niyameddin Paúayev 2001 yÕlÕnda Dünya. 2004’de ise Avrupa ùampiyonu olmuútur. sÕrada bulunmaktadÕr. Asif Nuraliyev ve Gülare Azizova altÕn. Rüstem Aliyev. 30.03. Bu 70 . Azerbaycan. birkaç uluslararasÕ turnuvaya katÕlmÕú Rusya. Erkeklerin ise %96’sÕ sporun insan için gerekli oldu÷unu ve %56’sÕ da uygun úartlar oldu÷unda eúlerini ve kÕzlarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini ifade etmiúlerdir (53:60.64.109). Ziya GasÕmov ise gümüú madalya kazanmÕútÕr..14.68).1. Bu turnuvadan çok kÕsa bir süre sonra Fransa’da gerçekleúen geniú katÕlÕmlÕ bir turnuvada ølkin ùahbazov. Taekwondonun vatanÕ sayÕlan Kore’de düzenlenen úampiyonada 63 ülkeden 2013 sporcunun mücadelesinde Azerbaycan 2 altÕn. Çocuklar ve gençlerin büyük ilgisini çeken bu spor branúÕnda ülkede çeúitli seviyelerde uluslararasÕ turnuvalar gerçekleúmektedir.66. durumdadÕr. Azerbaycan’Õn taekwondo camiasÕnda saygÕnlÕ÷Õ artmÕútÕr.ittf.. 2 bronz madalya kazanmÕútÕr. Beyaz Rusya ve Gürcistan’da birincilikler elde etmiútir.2009). 2002 yÕlÕnda Belarus’ta 32 takÕmÕn katÕlÕmÕyla gerçekleútirilen uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan taekwondocularÕ takÕm sÕralamasÕnda birinci olmuútur. Taekwondo Taekwondo Azerbaycan’da popüler olan spor branúlarÕndan biridir.çocuklarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini ifade etmiúlerdir. Sabina Ahmedova birçok uluslararasÕ yarÕúmaya katÕlarak birinci olmuútur. Bu turnuvalar sayesinde AzerbaycanlÕ taekwondocularÕn profesyonelli÷i ve tecrübeleri daha da geliúmiú.

1 gümüú madalya kazanmÕútÕr. Norveç’te yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda Niyameddin Paúayev kÕta úampiyonu olmuú. 1 gümüú ve 2 bronz madalya alarak 8. Bilardo Bilardo Federasyonu ilk olarak 1989 yÕlÕnda kurulmuú ve oldukça etkin faaliyetler sürdürmüútür. olmuútur. Genel sÕralamada ise. Fransa’da yapÕlan Avrupa KupasÕ yarÕúmalarÕnda takÕmlar sÕralamasÕnda üçüncü olmuúlardÕr. Taekwondo Gençler Avrupa Birincili÷i’nde taekwondocular 2 altÕn. 2004 yÕlÕnda øsveç’te yÕldÕz. Azerbaycan Taekwondo Federasyonu baúkanÕ Kemaleddin Heyderov baúkan yardÕmcÕsÕ seçilmiútir (48:128130).1. 2005 yÕlÕnda Almanya’da gençler ve büyüklerde yapÕlan Ejderha KupasÕ’na katÕlan 12 sporcunun hepsi büyüklerde birinci olmuútur. Kore’de yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda ise Meftun Salmanov üçüncü olmuútur. øsviçre’de yapÕlan úampiyonaya toplamda 3000 sporcu katÕlmÕú ve Azerbaycan taekwondocularÕ 9 madalya alarak. olmuútur. genç ve büyüklerde yapÕlan turnuvada Azerbaycan’lÕ taekwondocular 12 takÕm arasÕndan birinci olmuúlardÕr. 6. Azerbaycan erkeklerde bronz madalya kazanmÕútÕr (www. 2005 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda yapÕlan Dünya Taekwondo Federasyonu’nun yönetim organlarÕnÕn seçimlerinde. AynÕ yÕl Paris’te Olimpiyat vizesi için yapÕlan turnuvada Reúad Ahmedov ve Niyameddin Paúayev Atina OlimpiyatlarÕ’na katÕlma hakkÕnÕ elde etmiúlerdir. Bayan taekwondo takÕmÕ ise.Azerbaycan için yÕlÕn en büyük zaferi olmuútur. 15.2009).org.15. øsviçre’nin ardÕndan ikinci olmuútur. 3 altÕn. Reúad Ahmedov ve Tevekkül Bayramov bronz madalya almÕúlardÕr. Azerbaycan 4.06. Bu organizasyonda görev alan 30 uluslararasÕ dereceli hakem arasÕnda Gündüz Abdullayev ile Elúen Guliyev’de yer almÕútÕr. 1 gümüú ve 2 bronz madalya kazanan taekwondocular birinci olmuútur. 2003 yÕlÕnda Yunanistan’Õn Atina úehrinde düzenlenen 14. Azerbaycan’Õn baúkenti Bakü’de 11-14 Haziran 2009 tarihleri arasÕnda Dünya Taekwondo TakÕmlar ùampiyonasÕ düzenlenmiútir. AynÕ yÕl içinde Bakü’de yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’ne 40 ülkeden 400 sporcu katÕlmÕútÕr. Fakat 1994 yÕlÕndaki dönem baúkanÕ Mamed Mamedov’un 71 . Elnur Amanov gümüú.wtf.

kuruldu÷u 20 MayÕs 2000 tarihinden itibaren ülkenin tek bilardo kulübü olan “Pramit Bilardo Kulübü”nü açmakla baúlamÕútÕr. Gerek yetiúkin. Seymur. Avrupa’nÕn ilk sekiz bilardocusu arasÕna girmiú. Azerbaycan’Õn úampiyonu. 2004’te Avrupa ùampiyonasÕ’nda bronz madalya alarak ismini dünyaya duyurmuútur. Azeri bilardocularÕn katÕldÕklarÕ önemli bir organizasyon olmuútur. Federasyonun kurulmasÕndan birkaç gün sonra düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ. BaúarÕlÕ sonuçlarÕn gelmesi fazla uzun sürmemiú ve 2001 yÕlÕnda Vilnius’ta düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ dördüncüsü Emir Guseynov. Azerbaycan’da 2003 yÕlÕnda ise. Ukrayna’nÕn Ba÷ÕmsÕzlÕk YÕldönümü dolayÕsÕyla düzenlenen turnuvada üçüncülük kazanmÕútÕr. Seymur 72 . Amatörler arasÕnda tecrübeli bir oyuncu olan ølgam Aslanov. 2001 turnuvasÕnda birincilik kazanan Azer Gaciyev’dir. Bunlardan Azer Gaciyev. ayrÕca. Bilardo Federasyonu ve ileri gelen oyuncular. 7 Ekim 2000’de kulübün bünyesinde kurulan Bilardo Federasyonu. gerekse çocuklar için baúkent Bakü’de ve yurt genelinde úampiyonalar düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. Pramit Kulübü’nde 2003’te inúa edilen yeni spor salonunun açÕlÕúÕ yÕlÕn en önemli geliúmelerinden biri olmuútur. yeni bir yÕldÕz daha parlamÕútÕr. bu yeni tesise taúÕnmÕútÕr. O.ani vefatÕ sebebiyle federasyonun faaliyeti tamamen durdurulmuútur. Asya KupasÕ’nda beúinci olmuú. uluslararasÕ düzeyde ustalÕk ünvanÕnÕ almÕútÕr. daha sonra Dünya ve Avrupa Bilardo Konfederasyonu’na üye olmuútur. Azerbaycan Bilardo Federasyonu’nun ilk BaúkanÕ merhum Mamed Mamedov’un o÷lu Seymur Mamedov’dur. SporcularÕn uluslararasÕ resmi turnuvalara katÕlabilmesi için Azerbaycan Bilardo Federasyonu’nun yeniden kurulmasÕ gerekti÷i fikrini ortaya atmÕútÕr. o sene. Günümüz Federasyon BaúkanÕ olan ølgar Aslanov projeye ilk olarak. en güçlü bilardo üstatlarÕnÕ aynÕ çatÕ altÕnda toplamayÕ baúarmÕútÕr. Böylelikle sporcular. Bilardo oyunu belli bir süre yalnÕzca Bakü’deki amatör kulüplerde ücretli olarak oynanabilmiútir. söz konusu kuruluúlarÕn himayesi altÕnda düzenlenen turnuvalarÕn birço÷una katÕlma imkanÕ bulmuúlardÕr.

listenin onbirincisi olan Seymur Mamedov gelmektedir ki. çÕktÕ÷Õ çeyrek finalde ise elenmiútir. Sporcular her yÕl 8-10 uluslararasÕ spor müsabakalarÕna katÕlmaktadÕr. Azerbaycan 2006’nÕn baúÕndan itibaren. Seymur Mamedov’un 2005 Kafkasya AçÕk KupasÕ’ndaki mutlak galibiyeti de bu gelinen seviyenin bir göstergesi olmuútur. Federasyon BaúkanÕ olarak görev yaptÕ÷Õ bu altÕ sene içinde.16. 2005 ve 2006 yÕllarÕnda üst üste iki kez çÕktÕ÷Õ Avrupa ùampiyonasÕ finalinde Gaciyev’in ünvanÕnÕ elinden almÕútÕr. 90’lÕ yÕllarda Azerbaycan’a gelen yabancÕ úirket çalÕúanlarÕ tarafÕndan Azerbaycan’a tanÕtÕlmÕú 73 . O zaman üç sporcu ilk on listesine girmiútir. Kazakistan ve Belarus’un ardÕndan beúinci olmuútur (12:90. Ermeni asÕllÕ Rus rakibi Eduard Galiyants’Õ yenmiútir.92-94). Bu süre içinde Federasyon dört uluslararasÕ düzeyde usta yetiútirmiú bulunmaktadÕr.1. her iki finalde de birinci olamamÕútÕr. aslen Bakülü olup halen Moskova’da yaúayan Alla Kolupayeva da yarÕúmaktadÕr.Mamedov. Bunlardan biri de. AynÕ zamanda Mamedov. Azerbaycan takÕmÕnda. Azerbaycan’da 2007 yÕlÕnda dünya bilardo baúarÕ sÕralamasÕnda yer alan Azeri isimlerin baúÕnda. Fakat Avrupa ùampiyonasÕ gibi önemli bir yarÕúmada iki gümüú madalya almÕútÕr. 2005’te oynadÕ÷Õ yarÕ final yarÕúmasÕnda 5:0 gibi bir skorla. Azeri oyuncularÕn Avrupa ùampiyonalarÕ’nda üç defa madalya sahibi olmalarÕnÕn yanÕ sÕra. Milli takÕmlar baúarÕ listesinde Azerbaycan. Rugby Son yÕllarda Azerbaycan’da geleneksel spor dallarÕnÕn yanÕ sÕra popüaritesi daha az olan spor dallarÕ da geliúmektedir. Mamedov bir dönem dünya yedincisi bile olmuútur. Finlandiya’da gerçekleúen 2006 Dünya ùampiyonasÕ’nda yarÕúan Kolupayeva. Ancak. bayan turnuvalarÕnda da temsil edilmeye baúlanmÕútÕr. Onun dÕúÕnda baúarÕ tablosuna 6 Azeri sporcu daha girmektedir. 6. Azeri bilardosunu önemli bir noktaya ulaútÕran ølgar Aslanov. 18 ülke arasÕnda Rusya. Ukrayna. erkek sporculardan daha baúarÕlÕ bir oyun çÕkarmÕú.

Sporcular deplasmanda Bosna milli takÕmÕna yenildiyse de. Sivil hayata döndüklerinde ço÷unun eski formlarÕnÕ kazanmasÕ uzun zaman almaktadÕr. tecrübeli GürcistanlÕ Guram Modebadze’dir. 74 .olan Rugby’dir. Teknik adam.99). AsÕl mesle÷i doktorluk olan bu sporcu. Bu oyunu. rugby sporu SumgayÕt ve Celilabad úehirlerinde de geliúmektedir. Böylelikle. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn antrenörü. milli sporcular antrenman yapma fÕrsatÕnÕ elde edebilirler. Buna ra÷men Azeri çocuk takÕmÕ. Ulusal rugby’nin en ciddi sorunlarÕndan biri sporcularÕn askere gitmeleridir. Modebadze 2003 yÕlÕnda takÕmÕn baúÕna geçmiútir. yabancÕ aile çocuklarÕndan oluúan bu takÕmÕ yenmeyi baúarmÕútÕr (78:98. Birkaç aylÕk antrenmandan sonra kendilerine rakip olarak Azerbaycan’da görev yapan yabancÕ ailelerin çocuklarÕndan oluúan bir takÕm seçmiúlerdir. iki çocuk esirgeme kurumunda yetiúen gençler de ö÷renmektedir. Bakü dÕúÕnda. Azerbaycan Rugby’sinin önde gelen isimlerinin baúÕnda Eldar Nasrullayev gelmektedir. Cihangir Tagiyev’in baúkanÕ oldu÷u Azerbaycan Rugby Federasyonu resmi olarak 2005 yÕlÕnÕn Mart ayÕnda faaliyete geçmiú ve UluslararasÕ Rugby Konseyi’ne üye olmuútur. spor kulübünde rugby askeri bölümünün açÕlmasÕnÕ önermektedir. Zamanla Azeriler de bu oyuna alÕúmaya baúlamÕúlardÕr. Rugby’nin ülkede tanÕtÕlmasÕnda ve Bakü Rugby Kulübü’nün kuruluúunda öncülü÷ü BP úirketi çalÕúanlarÕ yapmÕútÕr. Böylece ulusal rugby tarihine ilk galibiyet yazÕlmÕútÕr. YurtdÕúÕndan gelen genç rugby severler. Milli takÕm 2005 yÕlÕnda uluslararasÕ alanda ilk resmi yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. 15 yaúÕndan bu yana rugby oynamaktadÕr. iki hafta sonra rövanú maçÕnda galip gelmeyi baúarmÕútÕr. bu sporu neredeyse bebekliklerinden itibaren ö÷renmekte ve Azerbaycan’a özel olarak davet edilen øngiliz rugby uzmanÕ denetiminde antrenman yapmaktadÕrlar.

14’ü ustalÕ÷a adaydÕr. Bu sporculardan 5’i spor ustasÕ. Lokomotiv. Birçok Azerbaycan’lÕ sporcu uzun yÕllar SSCB milli takÕmÕnda Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nda mücadele etmiúlerdir. Bu kapsamda 1993 yÕlÕnda Azerbaycan Okçuluk Federasyonu (AOF) kurulmuútur. AOF. AynÕ yÕlda Çek Cumhuriyeti’nde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’na birçok sporcu katÕlmÕútÕr. ølk defa 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan ørade Haúimova 25m tabanca atÕúÕnda 10. Bununla birlikte sporcular. baúarÕlÕ sporcularÕn bulundu÷u bir branútÕr. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda Dadaú øbrahimov. Azerbaycan’da okçuluk. 1993-2004 yÕllarÕnda 85’e yakÕn ülke dahilinde resmi yarÕúma yapÕlmÕú. Spartak. Özellikle 1995 yÕlÕndan sonra federasyonun çalÕúmalarÕ AzerbaycanlÕ atletlerin teknik-taktik düzeylerinin geliúmesini sa÷lamÕútÕr. Alibey ùükürov ise 800m yarÕúlarÕnda 72 sporcu 75 ..170). dünya ve kÕta çapÕndaki yarÕúmalar ile Sidney ve Atina OlimpiyatlarÕ’nda mücadele etmiúlerdir. Özellikle. SporcularÕn uluslararasÕ yarÕúma ve turnuvalara katÕlmalarÕna olanak sa÷lamaktadÕr. Günümüzde 150’den fazla yÕldÕz ve genç kategorisinde sporcu bulunmaktadÕr. 7 Avrupa Grand-Prix yarÕúmasÕ ve di÷er büyük çaplÕ uluslararasÕ turnuvalara katÕlmÕúlardÕr (48:169. XX. Dinamo spor kulüplerinde okçuluk úubeleri faaliyet göstermektedir. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda ise ørade Haúimova ve Zemfira Meftaheddinova bronz madalya kazanmÕúlardÕr (107:24).6.110). olmuútur. olmuútur. Azerbaycan Atletizm Federasyonu ’nun 1989’da kurulmasÕyla birlikte geliúmeye baúlamÕútÕr. 200m yarÕúlarÕnda grupta 7. yüzyÕlda 80’li yÕllardan itibaren popüler olmaya baúlamÕútÕr. sporcular 2 Dünya ùampiyonasÕ.1. Mahsul. 2000 Sidney OlimpiyatlarÕ’nda ise SSCB’nin emektar antrenörü olan Hafiz Caferov’un ö÷rencisi olan Zemfira Meftaheddinova skeet branúÕnda altÕn madalya almÕútÕr (72:97. Di÷er Spor BranúlarÕ Azerbaycan’da atÕcÕlÕk. okçulu÷un geliúmesi için bir dizi faaliyetler gerçekleútirmektedir. Azerbaycan’da atletizm. genel sÕralamada ise 55 atlet arasÕndan 48.17. Ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra di÷er spor branúlarÕnda oldu÷u gibi okçulukta da birtakÕm yeniliklerin yapÕlmasÕ gerekmiútir.

olmuútur.176). Afgan Bayramov. 93 bayan sporcu katÕlmÕútÕr (http://www.noc-aze.2009).gov.org. Atina’da yapÕlan Gençler Dünya ùampiyonasÕ’nda koparmada 203 kilo kaldÕrarak dünya rekoru kÕrmÕútÕr.gsgm.2009).tr. Azerbaycan Halter Federasyonu tarafÕndan geliútirilmeye çalÕúÕlmaktadÕr. ùampiyonada erkeklerde 500 puanla Rusya 1. 1999 yÕlÕnda Polonya’da yapÕlan Gençler Avrupa ùampiyonasÕ’nda Nizami Paúayev ikinci olmuútur. Gençler Dünya ùampiyonasÕ’nda toplamda 365. Azerbaycan’da halter. øntigam Zairov 1 altÕn. O.arasÕndan 66.04.5kg kaldÕrarak 1. 13. 06. Bayanlar Halter ùampiyonasÕ’na 41 ülkeden 150 erkek. 16. olmuútur (48:173). 13.gsgm.tr. 2002 ve 2005 yÕllarÕnda dünya úampiyonu olmuútur. 2006 yÕlÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda da birinci olmuútur. ùampiyonada Azeri sporculardan Zülfükar Süleymanov 2 gümüú. 2005 yÕlÕnda 76 . Azerbaycan Sendikalar Birli÷i’nin Alpinist-Turist kulübünün sporcularÕ 1998 yÕlÕnda Gusar ilçesindeki 3763metre yüksekli÷indeki KÕzÕlkaya da÷ silsilesine tÕrmanmÕúlar ve oraya “Haydar Zirvesi” adÕnÕ vermiúlerdir. Erkekler ve 22.org. 1 gümüú madalya kazanmÕúlardÕr (http://www.03. 20 Ocak 2005 yÕlÕnda 10 kiúilik bir da÷cÕ ekibi “20 Ocak” úehitlerinin anÕsÕna ùahda÷Õ’na. 494 puanla Türkiye 2. 2008 Pekin Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan’Õ halterde beú sporcu temsil etmiútir..04.2009). olmuútur (48:175. Azerbaycan’da da÷cÕlÕk. Turan Mirzeyev. 2004 Atina OlimpiyatlarÕn’da Turan Mirzeyev 4. ve 447 puanla Azerbaycan 3.sm. olan Nizami Paúayev. 1998 yÕlÕnda Çek Cumhuriyeti’nde yapÕlan erkekler ve bayanlar Avrupa ùampiyonasÕ’nda bayanlarda Terane Abbasova 3. AynÕ yÕl Danimarka’da de÷iúik yaú gruplarÕnda düzenlenen Avrupa KupasÕ’nda AzerbaycanlÕ sporcular 3 altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. Romanya’nÕn baúkenti Bükreú’te 04-12 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda yapÕlan 88. 1 bronz. Bu sporcular Sardar Hasanov. olmuútur (http://www.noc-aze. Antrenman salonlarÕ yeniden dizayn edilmiú.ewf. son teknoloji ekipmanlarla donatÕlmÕútÕr. 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ’nda Azerbaycan’Õ Ruslan Abbasov ve Ramil Guliyev temsil etmiúlerdir (http://www. øntigam Zairov ve Nizami Paúayev’dir (http://www.gov. 4424metre yüksekli÷e tÕrmanmÕúlardÕr.04.2009). 13.2009).03. 31 AralÕk 2004’te Dünya AzerbaycanlÕlar Günü dolayÕsÕyla bir grup da÷cÕ “Haydar Zirvesi”ne tÕrmanmÕútÕr.

popüler olan spor branúlarÕndan biridir. 2006 yÕlÕnda Rafael Agayev Dünya ùampiyonu olmuútur (82:88). Karate branúÕnÕn geliúmesinde AzerbaycanlÕ karate uzmanlarÕnÕn ve federasyonun büyük rolü olmuútur (48:179). 25-28 Mart 1954 yÕlÕnda ilk defa Azerbaycan ùampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. asrÕn 30’lu yÕllarÕnda gelmiútir. olmuútur (http://www.03.net.øslam KadÕnlarÕ arasÕnda uluslararasÕ da÷cÕlÕk turnuvasÕ yapÕlmÕútÕr. Dünya YÕldÕz ve Gençler ùampiyonasÕ’nda. 70kg erkekler kata müsabakalarÕnda øsrafil Shirinov ile 1 altÕn madalya kazanarak 10. 5 gümüú ve 6 bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Turnuva kapsamÕnda Azerbaycan’Õn en yüksek zirvesi olan ùahda÷ ve Babada÷’a tÕrmanÕlmÕútÕr. 2007 yÕlÕnda 83 ülkeden 1106 sporcunun katÕlÕmÕ ile østanbul’da gerçekleúen 5. Endonezya’da yapÕlan UluslararasÕ Stokan Karate Federasyonu’nun 7. Avrupa Büyükler Karate ùampiyonasÕ düzenlenmiútir. Azerbaycan’da sambo güreúi. olmuútur. erkek kumite takÕmÕnda 3. 8-10 MayÕs 2009 tarihleri arasÕnda. 13. Sambonun geliúiminde øsmail Ahmedov’un önemli katkÕlarÕ olmuútur.karateworld. Sambo güreúi Azerbaycan’a XX.ekf-karate. Ülkenin ilk sambo 77 . olmuútur (www. 2008 yÕlÕnda Tokyo’da yapÕlan Dünya Büyükler Karate ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkekler 70 kg’da hem kumite’de hem de kumite açÕk’da Rafael Agayev ile 2 altÕn madalya alarak. øsmail Ahmedov’un ö÷rencileri SSCB çapÕndaki birçok yarÕúmada ikinci ve üçüncü olmuúlardÕr. Azerbaycan’lÕ karateciler ilk defa 1996 yÕlÕnda Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. Amal Atayev ise bronz madalya kazanmÕútÕr. 58 ülkeden 800 sporcunun mücadele etti÷i úampiyonada sporcular 4 altÕn. Zirveye ulaúan her bir sporcuya özel bir gö÷üs niúanÕ ile sertifika verilmiútir (48:179). Turnuvaya 16 ülkeden 30 sporcu katÕlmÕútÕr. Azerbaycan.org. HÕrvatistan’Õn baúkenti Zagreb’te. 2000 yÕlÕna gelindi÷inde. 44 ülkeden 479 sporcunun katÕldÕ÷Õ úampiyonada Niyazi Aliyev ve Rafael Agayev kumite’de altÕn.05. Azerbaycan’da karate. 97 ülkeden 888 sporcunun katÕldÕ÷Õ úampiyonada 4.2009). TakÕmlar sÕralamasÕnda ise Azerbaycan. 44. Bu úampiyonada sadece bir bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. 11.2009). Sambo tarihinde ilk resmi yarÕú da 28-29 KasÕm 1938 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Dünya ùampiyonasÕ’na 21 AzerbaycanlÕ karateci katÕlmÕútÕr.

Sambo güreúi. 28. Bu yÕlda Azerbaycan Sambo Federasyonu BaúkanÕ Zelimhan Memmedov. 1 bronz. Azerbaycan. 14-18 MayÕs 2009’da Milan’da yapÕlan Avrupa Büyükler ùampiyonasÕ’nda Tarlan KasÕmov altÕn. Günümüzde Avrupa Sambo Federasyonu Yönetim Kurulu üyesi olarak Ceyhun Mamedov görev yapmaktadÕr.2009). Zaur Paúayev bronz madalya almÕútÕr (www. Onun Sovyet döneminden baúlattÕ÷Õ zafer serisi günümüz sambocularÕ tarafÕndan devam ettirilmektedir (48:180).eurosambo. 18 AralÕk 1992’de Azerbaycan Sambo Federasyonu kurulmuútur. olmuútur.derne÷i 1975 yÕlÕnda A÷dam’da açÕlmÕútÕr (83:5. Azerbaycan’da dans. Bu úampiyonada yÕldÕzlarda 5 altÕn. 1997 Avrupa úampiyonu. Azad Ragimov. Azad Ragimov’un Gençlik Spor ve Turizm BakanÕ olarak atanmasÕyla baúlamÕútÕr.com. Ceyhun Mamedov aynÕ zamanda UluslararasÕ Sambo Federasyonu’nun da Yönetim Kurulu üyesidir (www. 2 gümüú madalya kazanan Azerbaycan milli takÕmÕ Avrupa ùampiyonu olmuútur.2009). Avrupa Sambo Federasyonu Yönetim Kurulu üyeli÷ine seçilmiútir (83:6. 1997 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr.sambo. Birçok defa Dünya ve Avrupa úampiyonu olmuú Ceyhun Memmedov Azerbaycan sambosunun en önemli temsilcisidir. Türkiye’nin Gaziantep ve Hatay yörelerinde mahalli olarak yapÕlan. Gençlerde 2 defa dünya ve 3 defa Avrupa birincisi. 4 gümüú ve 3 bronz madalya alarak 31 takÕm içinden 3. 2006 yÕlÕnda øslam GasÕmov Dünya ùampiyonu olmuútur (82:88). gençlerde 5 altÕn. 1994-95 yÕllarÕnda Azeri sambocular Avrupa ve Dünya ùampiyonlarÕ’nda üst üste 50’den fazla madalya alarak dünyanÕn ilk beú ülkesi arasÕna girmiútir.05. 28.05. 2008 yÕlÕnÕn MayÕs 78 . Azerbaycan’da salon danslarÕna bir spor dalÕ olarak yaklaúÕm. büyüklerde ise 3 altÕn.com. ülke için oldukça yeni bir spor dalÕdÕr. Bayanlar arasÕnda 4 defa Avrupa.14). 5 defa Dünya ùampiyonu olmuú Zülfiyye Hüseynova Azerbaycan’Õn önemli sporcularÕndan biridir. 2 gümüú. AynÕ yÕlÕn Eylül ayÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda 4 altÕn. Galib Spor Kulübü’nün sporcusu olan Galib Hümmetov bu úampiyonada da kÕtanÕn en iyisi olmuútur (48:180). giysi ve tutuú özellikleri farklÕ olmasÕna ra÷men aba güreúleri ile benzerdir (68:72).6).10-12. 3 bronz. 8-13 A÷ustos 1993’te øtalya’nÕn Torino úehrinde yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda ikinci olmuútur. 2000 yÕlÕnda Madrid’te yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’na 24 ülkeden 128 güreúçi katÕlmÕútÕr.

sporun yönetim úekli.71). Azad Ragimov’un verdi÷i destek ile danslarÕn spor yönü öne çÕkmÕú. Bu kapsamda. 6. spor yapan kiúi sayÕlarÕ. Azerbaycan ve SSCB çapÕnda düzenlenen sportif etkinlikler. Daha sonra Almanya’nÕn Karlshure kentinde. Her dört bölümde de devletin spor politikalarÕ incelenmiútir. Bogdan Tyaglov-Anatasiya Ermiúova çifti beúinci olmuútur. çalÕúmalar daha hÕzlÕ yürütülmeye baúlamÕútÕr. Bu yarÕúmada Azeri çift beúinci olmuútur. Azerbaycan’da Sovyet döneminde spor yönetimi. dört alt baúlÕkta incelenmiútir. O zamandan günümüze milliler birçok kez Dünya. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn temelini Tatyana Çernova’nÕn kurdu÷u Dance Team Shane Spor Kulübü’nün üyeleri ve ö÷rencileri oluúturmaktadÕr (98:69. SSCB milli 79 . Son zamanlarda Azerbaycan. Bunlar. Millilerin ilk yarÕúÕ Kiev’de. Di÷er tüm çiftler de uluslararasÕ dereceye sahip olmuúlardÕr. Azerbaycan her yÕl tüm önemli turnuvalara davet edilmektedir. 80 ülkenin katÕldÕ÷Õ Latin danslarÕ programÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. spor ile ilgili çÕkarÕlan kanunlar. Azerbaycan 2005 yÕlÕndan itibaren dans yarÕúmalarÕna katÕlmaya baúlamÕútÕr. Eldar Cafarov-Anna Snejine çifti dünyanÕn en iyi 25 çifti arasÕna girmiútir. Sovyetlerde spor yönetimi. Eldar CafarovAnna Snejine’nin Eurovizyon yarÕúmasÕndaki baúarÕlÕ performansÕndan dolayÕ spor danslarÕ Azerbaycan’da daha popüler olmuútur.ayÕnda Azerbaycan Spor DanslarÕ Federasyonu (ASDF) baúkanlÕ÷ÕnÕ üstlenmiútir. UluslararasÕ Dans Spor Federasyonu turnuvasÕnda gerçekleúmiútir. Avrupa ve di÷er turnuvalarda yer almÕúlardÕr. olmuútur. ASDF.2. Turnuva’da Azerbaycan’Õ Nergiz ve ølham Osmanov kardeúler ve Eldar Cafarov-Anna Snejine çiftleri temsil etmiúlerdir. Eldar Cafarov-Anna Snejine 48 çift arasÕndan 21. idari yapÕlanmasÕ. 2007 ve 2008 yÕllarÕnda resmi lisans turnuvalarÕ gerçekleútirilmiútir. yurtdÕúÕndan katÕlÕmcÕlarÕn da oldu÷u uluslararasÕ spor turnuvalarÕ düzenlemektedir. Azerbaycan’da ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde spor yönetimi ve Azerbaycan’da beden e÷itimi sisteminin geliúimi úeklindedir. Sporcular ilk dünya úampiyonasÕnda ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. Dünyadan ve BDT ülkelerinden davet edilen jüri üyelerinin katÕlÕmÕyla ülke ve úehir úampiyonalarÕ düzenlemektedir. tesisleúme durumu. Azerbaycan’da Spor Yönetimi Azerbaycan’da spor yönetimi ana baúlÕ÷Õ.

emek verimlili÷inin.takÕmlarÕnda mücadele eden Azeri sporcular ve kazandÕklarÕ madalyalar. 1917-1920 yÕllarÕ.2. iç savaú. sa÷lÕk ve hijyenin. incelenmiútir. savunmanÕn. Beden e÷itimi ve spor emekçilerin dövüú yeteneklerinin arttÕrÕlmasÕ. spor karúÕlaúmalarÕ ile daha fazla ilgilenmeye baúlamÕúlardÕr. Sovyetlerde Spor Yönetimi Rusya’da gerçekleúen Ekim sosyalist devrimi insanlÕk tarihinde yeni bir sayfa açmÕútÕr. fiziksel sa÷lÕk Sovyet politikasÕnÕn her zaman içinde olmuútur (32:192.1. spora çok önem vermiútir. Birinci Dünya SavaúÕ’nÕ takiben emekçi liderleri. proleter devrimi desteklemek olmuútur (109:48. onlarÕn sosyalist eme÷inin ve savunma hazÕrlÕ÷ÕnÕn vasÕtalarÕndan birine çevirmiútir (5:94). askeri e÷itim vb. uluslararasÕ tanÕnma ve prestijin vasÕtasÕ olarak görmüútür (101:94). Sovyet hakimiyetinin beden e÷itimi (halk e÷itimi. sosyalizmin baúarÕlÕ bir úekilde yaygÕnlaúmasÕ için gerekli görüldü÷ünden. Sovyetler sporu.). devletin savunma gücünün sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ vasÕtasÕ oldu÷u için. 1921 yÕlÕnda da Moskova’da KÕzÕl Spor Enternasyoneli úeklinde bir oluúum meydana gelmiútir. Sovyetler Birli÷i’nde sa÷lÕklÕ toplum. 80 . kültür ve ideolojisinde köklü de÷iúiklikler meydana getirmiútir. kadÕnlarÕn eúitli÷inin. Sosyalizmin altÕnda úekillenen Sovyet kültürü.49). Rusya’nÕn halk kitlelerinin yaúam tarzlarÕnda. SSCB halklarÕnÕn her yönlü fiziki e÷itimini. SSCB. Sovyetlerde spor geniú halk kitlelerine yayÕlmÕú ve onlar spor alanÕnda kendi yetenek ve becerilerini gösterme fÕrsatÕna sahip olmuúlardÕr. Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra elde etti÷i uluslararasÕ sportif baúarÕlar. Sovyetlerde sporun teorisi ve uygulamasÕ birbirinden ayrÕlmaz bir parça olmuú ve spor bilimleri alanÕndaki çalÕúmalar için de elveriúli úartlar oluúturulmuútur. Netice de Sovyet sporunun marksizme dayanan ideolojisi ortaya çÕkmÕútÕr. beden e÷itimi sisteminin geliúim süreci vb. sa÷lÕk.193). 6. AmacÕ. Sovyet Hükümeti sporu sürekli desteklemiú ve spor teúkilatlarÕnÕn oluúturulmasÕnÕ askeri idare organlarÕna havale etmiútir (6:56). 1920’de “Sosyalist øúçiler Spor Birli÷i” ortaya çÕkmÕú ve iki milyon üye toplamayÕ baúarmÕútÕr.

uluslararasÕ spor hiyerarúisine karúÕ içiúlerinde görece en ba÷ÕmsÕz sportif örgütlenmesini gerçekleúmiútir. emekçilerin ve gençlerin e÷itimi ve sa÷lÕklarÕnÕn korunmasÕnÕn vasÕtasÕ olarak görülmüútür. çünkü. beden e÷itimi ve spor. Bu sistemde elit spor ile kitle sporunun organik bir iliúkiye girdiklerini. 1917 devriminden baúlayarak yÕllar içinde. yaúam ve çalÕúma koúullarÕnÕ planlÕ bir úekilde geliútiren süreçler içinde halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn ve emek gücünün korunmasÕnÕ sa÷lamaktadÕr. Dünyada ki yönetim modellerinin ortak yönetsel ve yasal özelli÷i sporun devlet hiyerarúisi içinde kamu tüzel kiúilerince yaptÕrÕlmasÕdÕr. kültürel gereksinmelerin karúÕlanmasÕnÕ. beden e÷itimi ve spor devletçe yönlendirilmedi÷i sürece. Birey hakkÕdÕr. 81 .Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn ilk teúkilatlarÕnÕn kurulmasÕ. devlet ödevidir. kiúilerin çok yönlü ruhsal ve bedensel geliúmelerini. 1921-1925 yÕllarÕ arasÕ beden e÷itimi ve spor. Bu yÕllarda Sovyet beden e÷itiminin nasÕl olaca÷Õ ve onun toplumun hayatÕnda hangi yeri tutaca÷Õ ile ilgili çalÕúmalar sürdürülmüútür (5:95). BazÕ sosyalist ülkelerin anayasasÕnda ayrÕntÕlÕ (Do÷u Almanya). devletin temel spor politikasÕnÕ saptayÕp uygulayan tek bir organca yönlendirildikleri görülmektedir. hem birey haklarÕndan kaynaklanan birey üstü amaçlar bireysel çabalarla gerçekleútirilemez. AyrÕldÕklarÕ ana noktaysa. Sovyetler. bu ülkelerde. hem yurttaúlar açÕsÕndan onlarÕn kiúili÷ine ba÷lÕ vazgeçilmez bir birey hakkÕ. Sovyet beden e÷itimi sisteminin amaç ve görevlerinin belirtilmesi ile ilgili kanun hükmünde kararnamelerin çÕkarÕldÕ÷Õ bir dönem olmuútur. sosyalist ülkelerin. Sovyetlerde sporun yönetiminin kuramsal çerçevesini tekdüze anayasa kurallarÕ ve dolayÕsÕyla tüm temel politikalarÕnÕ devlet belirlemiútir. ama. sosyalist kiúili÷in eksiksiz biçimlenmesini. tümünde aynÕ úekilde ele alÕnan beden e÷itimi ve spor. yurttaúlarÕn toplumsal yaúamda eylemli-katÕlmalÕ biçimde yer almalarÕnÕ. çünkü. sosyalist sistem dÕúÕndaki ülkelerin üst yönetimden tabandaki örgütlere do÷ru tek yanlÕ buyuran bir yönetim düzeni kurmalarÕna karúÕlÕk. bazÕlarÕnda tek cümleyle (Polonya). hem de sosyalist sistemin bütünlü÷ü içinde birer alt sistem oluúturan spor örgütlerinin ana sistemi optimal biçimde iúletmeleri sa÷lanamaz. Bu egemen organ Sovyetlerde Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’dir. Öte yandan. yukarÕdan aúa÷Õya iúleyen devlet hiyerarúisine paralel olarak aúa÷Õdan yukarÕya örgütlenen bir kamusal kitle örgütleri diziliúi oluúturmalarÕ olmuútur. hem de yerine getirilmesi zorunlu bir devlet ödevidir.

nüfusun artan sayÕda kesimlerinin ve özellikle gençlerin spora çekilmelerini gerektirir. kÕrsal iúyerleri. bir kapalÕ spor salonu. 82 . kentsel ve kÕrsal alanlarda da kulüp. Bu yapÕnÕn di÷er ö÷elerini Pavlov úu úekilde belirtmiútir: “Okul öncesi çocuk bakÕm kurumlarÕyla her düzeydeki e÷itim kuruluúunda beden e÷itimi ve sporun alfabesinin ö÷retilmesi. oda ve kültür evleri yoluyla Kültür BakanlÕ÷Õ’nÕn ödevidir. BakanlÕk birimlerince ya da di÷er devlet örgütlerince çalÕútÕrÕlan spor uzmanlarÕ. araç ve gereçlerinin sa÷lanmasÕ iúçi sendikalarÕyla di÷er kamu kuruluúlarÕna görev olarak verilmiútir. merkezdeki uzmanlaúmÕú genel yönetim birimleri ile onlarÕn taúra kuruluúlarÕdÕr. askeri birliklerle her türlü sa÷lÕk kurumunda düzenli spor programlarÕnÕn uygulanmasÕ.” Sovyetler Birli÷i yasalarÕnÕn spor konusunda devlet hiyerarúisine verdi÷i ödevler bunlarla sÕnÕrlÕ de÷ildir. e÷itim kurumlarÕyla tarÕm ve sanayideki iúyerlerine spor alan. “Parti. ana okullarda. bu yapÕnÕn iúleyiúini sa÷lamaktadÕrlar (58:185-187). hastane ve tÕp ö÷renim kurumlarÕnda beden e÷itimi ve spor çalÕúmalarÕ yaptÕrÕr. sanayi iúletmeleri. ana çocuk sa÷lÕ÷Õ merkezlerinde. Bu ödev kitle sporu ve beden e÷itiminin tüm türlerinin özellikle okullarda özendirilmesini.” Öte yandan. poliklinik. orta ve yüksek ö÷renim kurumlarÕnda spor ile ilgili çalÕúmalarÕ örgütler. spor hekimleri vb.SSCB Komünist Partisi ProgramÕ’na göre. E÷itim BakanlÕ÷Õ ve onun hiyerarúisi. Örne÷in. Komünist Partisi 25’inci KurultayÕ (1976)’nda benimsenen Onuncu Beú YÕllÕk Plan. Yerleúme merkezlerinde bu tür çalÕúmalarÕn örgütlenmesi Konut Geliútirme BakanlÕ÷Õ’nÕn. kreúlerde. KÕrsal kesimdeki spor tesislerinin yapÕmÕ için büyük ödenekler ayrÕlmÕú. kentlerin içinde oluúan bütün yeni yerleúme birimlerine bir stadyum. büyük çapta beden e÷itimi ve spor yaptÕran örgütler. sanatoryum. ilk. Buna göre. Halk Sa÷lÕ÷Õ BakanlÕ÷Õ. “Geniú çapta sporun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕnÕ öngörmüútür. bedensel ve düúünsel bakÕmlardan uyumlu geliúmiú bir genç kuúa÷Õn erken çocukluktan baúlayarak e÷itilmesini çok önemli bir ödev saymÕútÕr. Ama. bürolar ve araútÕrma örgütlerinden sorumlu olan. bir yüzme havuzu ve açÕk hava spor alanlarÕ inúa etmek zorunludur. tüm kÕrsal ve kentsel kesim iúyerlerinde beden e÷itimi ve sporun yaptÕrÕlmasÕ yasal zorunluluktur.

kiúilerden de÷il alt sistem durumundaki baúka komitelerden oluúmuútur. yetki ve sorumluluklarÕ komite olgusunda somutlaúmÕú. 83 . spor konularÕnda bilimsel araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕ. öte yandan. üç yatay alt komite bulundu÷unu. komitenin kendi içinde dikey iú bölümü planÕdÕr. hiyerarúinin ikinci basama÷Õna inildi÷inde. özellikle ülkenin úartlarÕna ve halkÕn e÷ilimlerine göre program yapmalarÕ mümkün olmamÕútÕr (110:114. kendi içinde yaptÕ÷Õ iú bölümüyle. uzmanlaúmÕú spor yapÕlarÕnÕn temsilcilerinden oluúan SSCB Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’nin kendisidir (111:492). Ülke çapÕnda beden e÷itimi ve spor çalÕúmalarÕnÕn koordine edilmesi. do÷rudan do÷ruya ondan aldÕ÷Õ yetkiyle. SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ olarak örgütlenen Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi. ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarÕn örgütlenmesi. Komite hiyerarúisinin en üst basama÷Õ. Sonra Yüksek Sovyet (Meclis) gelmektedir. Bu organ en yüksek icra organÕ olarak kabul edilmektedir. spor uzmanlarÕnÕn yetiútirilmesi vb. dördü taúrada. bir komite. beden e÷itimi ve spor ile ilgili devlet ve kamu kuruluúlarÕnÕn temsilcileriyle. Her basama÷Õn otorite. görev. Bakanlar Kurulu. devlet hiyerarúisinde bireysel bakanlÕklarÕn üstünde yer tutmuú ve sporla ilgili tüm devlet kuruluúlarÕnÕn izleyecekleri eylem programlarÕnÕ saptayarak çalÕúmalarÕnÕ koordine etmiútir.115).SSCB’nin birinci ve en önemli organÕ Komünist Parti’dir. yurttaúlarÕn beden ve ruh sa÷lÕ÷ÕnÕn geliútirilmesi. toplam yedi basamaklÕ bir hiyerarúidir. hem de Komünist Partisi’nin organsal diziliúini yineleyerek yukarÕdan aúa÷Õ örgütlenen Devlet Spor Komitesi modeli üçü merkezde. devlet örgütünün di÷er bütün uzmanlaúmÕú yönetimleri gibi. bir baúka deyiúle. Cumhuriyetlerin kendi kendilerine. genel politikanÕn belirlenmesinden sorumlu bir Genel Kurul. Sovyet spor hiyerarúisi. her yaú ve meslekten kiúilerin spora kazandÕrÕlmasÕ. AynÕ anda hem federal bir devlet kuruluú tarzÕnÕ. ama. Ama. üstün sporcu yetiútirme planlarÕnÕn hazÕrlanmasÕ ve uygulamalarÕn izlenmesi. Sovyet sisteminde üçüncü önemli organ ise Bakanlar Kurulu’dur. genel politikanÕn uygulanmasÕndan sorumlu bir Yönetim Kurulu ve yapÕnÕn tüzel kiúili÷ini temsil eden bir Baúkan’dan oluúmuútur. talimatlarÕ do÷rudan do÷ruya Sovyet Komünist Partisi’nden almaktadÕr. Bu düzenleme. konularda görev yapan bu üst organ. Böylece. de÷iúik düzeydeki komitelerin yatay ve dikey etkileúmelerinden do÷an bir iliúkiler bütünü olarak karúÕmÕza çÕkmaktadÕr (58:187).

ba÷ÕmsÕz kamusal kitle örgütlerinin oluúturduklarÕ ikinci bir yönetsel yapÕ yükselmektedir. iki toplantÕ arasÕnda görev yapacak bir Baúkan ve Yönetim KurullarÕ’nÕ seçmektedirler. yukarÕya do÷ru. Her alt komitenin baúkanÕ üst komitenin baúkan yardÕmcÕsÕ oldu÷u için. çünkü. Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’nin genel gözetimi altÕnda özerktir. sporun sanayi. Gürcistan) anÕlan bir Beden E÷itimi ve Spor Komitesi bulunmakta.üst komite denilen organÕn aslÕnda biri Beden E÷itimi. 1974 yÕlÕna gelindi÷inde. ba÷ÕmsÕz. Bu yapÕlar uluslararasÕ spor dilinde ulusal spor federasyonlarÕ olarak anÕlmaktadÕr. yöre ve kent) somut görev alanÕnÕ belirlemek için bölgesel ön adÕyla (Azerbaycan. Bölgesel esaslara göre örgütlenen Sovyet devlet hiyerarúisinin her basama÷Õnda (Federe Cumhuriyet ve Özerk Bölge. ama. bir araya geldiklerinde Genel Kurul’u oluúturan. devlet hiyerarúisiyle yönetsel. biri de Spor Bilimi konularÕndan sorumlu üç ayrÕ alt komiteden meydana gelmiútir. Bireysel iúyerlerinde sosyalist sendikacÕlÕk akÕmÕnÕn genel ilkelerine göre kurulan ve sosyalist sistemin en geniú tabanlÕ kitle örgütü olan sendikalarÕn 84 . gönüllü ve toplumsal olan beden e÷itimi ve spor kolektifleri. ülke içinde kendi alanlarÕnÕn teknik sorumlusu olarak görev yaparken uluslararasÕ kuruluúlarda ülkeyi temsil eden eúdüzey spor uzmanlÕk alt komiteleridir. SSCB’de 200. Üretseldir. spor hiyerarúisinin birde bölgesel boyutu vardÕr. aynÕ kulüp olgusundan baúlayarak. Beden E÷itimi ve Spor Komiteleri hiyerarúisinin temel örgütlenme birimi. bunlar da merkez örgütündeki üç basamaklÕ komite yapÕsÕnÕ yinelemektedirler. kulüp (ya da kümeler). biri Spor. Sovyet parti ve devlet modeli gibi. Bu alt komiteler. tarÕm ve hizmet iúyerlerindeki do÷al örgütlenme biçimidir. üretsel esaslara göre örgütlenen kulüp olgusudur.000 kadar kÕrsal ve kentsel kesimde yaklaúÕk 52 milyon kiúiye spor yaptÕrmaktadÕr. ama. yani kulüp ve kümeler. Sovyet modelinde. Sistemin kendisine aktardÕ÷Õ yetkilerle genel hedeflerin kesimsel dökümünü yapan ve yine kendi görev alanlarÕ içinde tüm uygulamalarÕ denetleyen bu alt komiteler. kentin spor yönetimi ile de bölgesel iliúkiye giren. kendi sistemati÷i içinde. tÕpkÕ üst komite gibi düzenli aralÕklarla toplanarak çalÕúmalarÕnÕ gözden geçirmekte. koordinasyon ile ilgili bir problem yaúanmamaktadÕr. sporun ikinci örgütsel biçimini oluúturan. Yedi basamaklÕ komite hiyerarúisinin ayaklarÕ kulüplerle yere de÷erken. Sendikal yapÕyla bütünleúen bu paralel hiyerarúi.

gerek sendikalar. yöreden federe cumhuriyetlere. kulüplerin tek iúlevinin teknik. Kulüp. spor tesisi kurmak. yöre. Ekonominin hizmetler kesiminde çalÕúanlarÕ spor kulübü olan Spartak örne÷inden yola çÕkarsak. cumhuriyetler düzeyinde 30 spor kulübü vardÕr. bir yönüyle de kuruldu÷u iúyerinin yönetiminden ba÷ÕmsÕz de÷ildir. bir yönüyle genel gözetiminde bulundu÷u iúyeri sendikasÕndan. Devlet hiyerarúisinin basamaklarÕ izlenerek yukarÕya çÕkÕldÕ÷Õnda. sporunu devlet politikasÕ olarak örgütleyen Sovyetlerde. iúyeri kulübüne yaptÕ÷Õ parasal yardÕmlarÕn yanÕnda. Spartak gibi üretsel esaslara göre örgütlenmiú. iúkolu esasÕna göre örgütlenmiútir. toplam otuz kulüp birli÷inin oluútu÷u görülmektedir. 1974 yÕlÕnda SSCB’de. on beú cumhuriyet için biri kÕrsal. Yürürlükteki yasalara göre. oradan da Federal Cumhuriyet Spartak’Õna yinelenmiútir. Örne÷in. federe cumhuriyet ve federal devlet düzeyinde de temsilcisidir. her iúyerinde alt sistemleri bulunan. öteki koldan devletin üretim birimleri (iúyeri) ba÷ÕmsÕz hiyerarúilerince oluúturulmasÕnÕ öngören bu iúbölümü planÕ içinde. kulübün ba÷ÕmsÕz gelir kaynaklarÕndan do÷acak vergileri ödemek. Bu kamu örgütleri hiyerarúisinin doru÷u Ulusal Kulüpler Birli÷i’dir. gerekse iúyeri yönetimleri spor kulüplerine önemli yardÕm ve katkÕlarda bulunmaktadÕrlar.genel gözetimine giren kulüpler. kent sÕnÕrlarÕ içinde bütün hizmet iúyerlerinin kulüp temsilcileri bir araya gelerek kent Spartak’ÕnÕ oluúturmuú. aynÕ süreçler kentten yöreye. federal devlet düzeyinde 7. Sovyet devlet modeli gibi bölgesel ilkelere göre iúleyen spor kulüpleri. Lokomotif demiryolculuk. Spartak Kulübü. öteki kentsel kulüpleri kapsayan ikiúer. sÕrasÕyla. Burevestnik de e÷itim-ö÷retim kesimlerinde benzeri biçimde örgütlenmiútir. üye ödeneklerinden sa÷ladÕklarÕ gelirin %25’lik bir bölümünü spor iúlerine ayÕrma ödev ve yetkisi iúyeri sendikasÕnÕn yönetim kuruluna verilmekte. iúletme ve bakÕm giderlerini karúÕlamak. Vodnik deniz ticareti ve taúmacÕlÕk. SSCB’de. elektrik. aúa÷Õdan yukarÕya do÷ru. Bu noktada. AynÕ úekilde. aynÕ iú kolunun kent. kent. iúyeri yönetimiyse. su ve yakÕt sa÷lamak gibi görevler üstlenmektedir. yalnÕzca hizmet kesimindeki bir iúyerinin iúçi ve memurlarÕna spor yaptÕran bir örgüt de÷il. bir koldan kamu kitle örgütleri (sendika). her hizmet iúyerinde bir Spartak kurulmuú. Spor yapmanÕn maddi ve fiziki koúullarÕnÕn her düzeyde kulüp dÕúÕnda. yani spor yapmak ve yaptÕrmak oldu÷u açÕktÕr. yöre. yukarÕya do÷ru. federe cumhuriyet ve federal devlet kulüplerini oluúturmaktadÕrlar. Sendikal yapÕyla büyük ölçüde bütünleúen bir sistemin genel kapsayÕcÕlÕ÷Õ konusunda 85 .

Spor UstasÕ AdayÕ. yetiúkin ö÷retici ve uzmanlarÕn denetiminde kÕzlÕerkekli topluluklara spor yaptÕrmaktadÕrlar”. UluslararasÕ Spor UstasÕ. 1400 yüzme havuzu ve irili-ufaklÕ 600. çok sporlu düzenlemeyle canlanmaktadÕr. 676. aynÕ zamanda spor hiyerarúisinin de basamaklarÕdÕr. doru÷unda da ulusal ve uluslararasÕ düzeydeki spor ustalarÕnÕn yer aldÕklarÕ bir simgesel pramid görünümündedir. Yüksek Spor UstasÕ olarak sÕnÕflandÕrÕlmÕúlardÕr. SSCB’nin yalnÕzca spor yönetimi de÷il. birkaç milyon sporcu ile baúlayan ve iki-üç yÕllÕk bir süreyle ülkedeki 3000 büyük stadyum. Bu pramidin basamaklarÕ. Görüldü÷ü gibi.000 kapalÕ spor salonu. SSCB’de sporcular üçüncü. cumhuriyetler adÕna takÕmlarÕn katÕlmasÕyla federatif bir kiúilik kazanan Spartakiada’dÕr. “Kamu spor örgütleri. 1979 yÕlÕnda. ikinci ve birinci derece. Toplumsal yaúayÕúÕn tüm kesimlerinin devletçe denetlendi÷i bir sistem 86 . çabalarÕnÕn büyük bölümünü çocuklara yöneltmiúlerdir. Örne÷in. aynÕ úekilde SSCB’deki ulusal spor yönetimi de Ulusal Spor ùöleni (Spartakiada) adÕyla tek uluslu. 1980 yÕlÕna gelindi÷inde. 1959 sonrasÕndakiler de dört yÕlda bir ve genellikle Olimpiyat OyunlarÕ’nÕn hemen öncesinde düzenlenen Spartakiada’lar tabanÕnda ülkenin milyonlarca spor heveslisinin. küme birincileri iúyeri kulüpleri düzeyinde yarÕúarak kent birinciliklerine katÕlacak kulüp takÕmÕnÕ oluúturmakta. Olimpiyat programÕndaki spor dallarÕnÕn ilk yarÕúmalarÕ iúyeri spor kümeleri düzeyinde yapÕlmakta. bu yönetim tarafÕndan düzenlenen spor yarÕúmalarÕ da devlet-parti hiyerarúisinin kuruluú ve iúleyiú biçimini büyük ölçüde izlemektedir. Sovyetler Birli÷i’nde ilki 1928 yÕlÕnda. UluslararasÕ spor yönetimi denilen gövdenin somut spor prati÷ine dönüúmesi nasÕl Olimpiyat OyunlarÕ yoluyla oluyorsa. Buna göre.000 spor tesisine yayÕlan bu yarÕúma düzeninin son dura÷Õ. aynÕ seçme düzeni sÕrasÕyla kent.000 ö÷rencisi olan 2300 spor okulu çalÕútÕrmakta.úu örne÷i vermek yeterli olacaktÕr. yöre ve federe cumhuriyet düzeyinde yinelenmektedir. 66. UluslararasÕ yarÕúma sporunun yeni adaylarÕ için tek uygun yetiúme ortamÕ olan geniú tabanlÕ kitlesel beden e÷itimi ve spor akÕmÕyla yüksek düzeyde spor arasÕnda en önemli ba÷lantÕ halkasÕ olarak da görev yapan bu düzenlemenin yönlendirici ilkesi úudur: “Milyonlarca hevesli içinden en iyi birkaç yüzünün seçilmesi” úeklindedir.

genç devletin hayatÕndaki siyasi rolünü daha da belirginleútirmiútir. sporun birçok branúÕ burjuva sporu ilan edilmiú. 1925 yÕlÕnda hem yaz hem de kÕú sporlarÕnda “øúçi OlimpiyatlarÕ” düzenlenmiútir. fakat aynÕ yakÕnlÕ÷Õ UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi (IOC) üyeleri göstermemiúlerdir (109:49). AynÕ dönemde Sovyet beden e÷itiminin gayesi ile ilgili ideolojik tartÕúmalar geniúlemiútir. Sovyet beden e÷itimi sisteminin esaslarÕnÕn düzgün bir úekilde oluúturulmasÕ büyük bir önem taúÕmakla birlikte. 87 . Birçok insan.içinde bunu ola÷an karúÕlamak gerekmektedir. aynÕ zamanda kültürel. fiziki hareketlerin kendisinde aramÕúlardÕr. beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕlarÕ. Bununla ilgili Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi RK(b) P MK’nin 1925 yÕlÕndaki beden e÷itimi hakkÕndaki kararÕnda “ Sovyet beden kültürü sadece beden e÷itimi ve sa÷lÕ÷Õn de÷il. 1921-1923 yÕllarÕnda Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn nasÕl bir teúkilat yapÕsÕyla yürütülece÷i belirlenmiútir. 1923-1925 yÕllarÕnda ise beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn organizasyon yapÕsÕ oluúturulmuú ve Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ kurulmuútur. Beden kültürü ayrÕca. Viyana’ya 23 ülkeden 80 bin sporcu ile 250 bin seyirci katÕlmÕútÕr. Özellikle. burjuva ve Sovyet beden e÷itimi sistemleri arasÕndaki faklarÕ amaca yönelik ve esas niteli÷i açÕsÕndan de÷il. yapÕyÕ görüntüleyen bir yansÕtÕcÕ oldu÷u düúünülürse. muharebeler. Sonuçta. ekonomik ve gençli÷in askeri e÷itiminin de önemli bir aracÕ olarak düúünülmelidir. sporun içinde yapÕldÕ÷Õ toplumun yapÕ ve dengelerine çok duyarlÕ bir toplumsal kurum. øç savaú bittikten sonra Sovyet beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn baúlÕca vazifesi. karúÕlÕ÷Õnda ise Sovyet fiziki hareketleri geliútirilmiútir (5:96). kaçÕnÕlmaz olmuútur. Öyle ki. 100 bin seyircinin katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. kitlelerin e÷itim metodlarÕndan biri olarak görülmelidir ” denilmiútir (111:490). Coubertin bu gruplara yakÕnlaúma e÷iliminde olmuú. 1931 yÕlÕnda Viyana’da tekrarlanmÕútÕr. bu. açlÕk ve mahrumiyetler neticesinde gençlerin kaybedilmiú sa÷lÕklarÕnÕn yeniden kazandÕrÕlmasÕ ve daha iyi seviyeye getirilmesi olmuútur. AynÕ yÕllarda sporda teúkilatlanma büyük siyasi önem taúÕmÕútÕr. bir bakÕma do÷al bile karúÕlanmaktadÕr (58:187192).

takÕmlar ülkenin sosyal. siyasi ve ekonomik hayatÕnda daha çok yer almaya baúlamÕútÕr. Bu da Sovyet beden e÷itimi sisteminin geliúimi ve beden e÷itimi harekatÕnÕn yayÕlmasÕ için gerekli ortamÕ yaratmÕútÕr. yüksek baúarÕlar kazanmak için oluúturulan fonda beden e÷itimcilerin sayÕsÕ azalmÕútÕr. özellikle de gençlerin fiziki e÷itiminin siyasi e÷itimden ayrÕ kalmasÕna sebep olacak bütün unsurlar ortadan kaldÕrÕlmÕútÕr. 1928 yÕlÕnda I. Daha önce SSCB’deki bütün cumhuriyetlerde ve illerde spor yarÕúmalarÕ düzenlenmektedir. 1926 yÕlÕnda 15. kÕzÕl dövüúçü insanlarÕn e÷itiminin. Sporun siyasetten ba÷ÕmsÕz olmasÕnÕ. Spor burjuva için e÷lence iken. uygulamada ciddi hatalar yapÕlmÕútÕr. Fakat.SSCB’ye göre. Örne÷in. proleterya için zorunluluk olarak görülmüútür (32:200). RK(b) P MK’nin beden e÷itimi hakkÕnda 1929 yÕlÕnda aldÕ÷Õ karar ile. profesyonelleúmenin ve rekor kÕrmanÕn aracÕ iken. Beden e÷itimi ile ilgili kurumlar. Sovyet gençlerinin bedensel e÷itiminde sporun ve spor yarÕúlarÕnÕn önemi bir kez daha vurgulanmÕútÕr. kulüpler. siyasi ve kültürel hayatÕnda meydana gelen ciddi de÷iúiklikler beden e÷itimi sahasÕnda da kendini göstermiútir. bireyselleúmenin. parti konferansÕnda Sendikalar Birli÷i ile ilgili rapor müzakere edilirken. Sanayileúmenin sa÷lanmasÕndan ve köy ekonomilerinin kollektifleúmesinden sonra ülkenin sosyal. SSCB’de spor 1926 yÕlÕndan itibaren daha da geliúmeye baúlamÕútÕr. SSCB’de spor. Sporun. kollektivizmin. Parti. burjuva sporu faúistlerin e÷itiminin. sosyalizmin bir parçasÕ. Komsomol (genç komünistler birli÷i teúkilatÕ) ve Sendikalar Birli÷i tarafÕndan her zaman desteklenmiú ve bu kuruluúlarÕn spor üzerindeki etkisi daima hissedilmiútir. Kurumlar arasÕ anlaúmazlÕklar ortaya çÕkmÕútÕr. Bütün bu geliúmelere ra÷men. Bununla birlikte beden e÷itimcilerin ihtiyaçlarÕnÕn giderilmesi ve spor teúkilatlarÕnÕn yaygÕnlaúmasÕ için elveriúli ortamlar oluúturulmuútur. siyaset ve kültür ile iliúkili ve ideolojik bir olgu olmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. Sovyet sporu. 1929 yÕlÕnÕn son aylarÕnda yeniden yapÕlanma çalÕúmalarÕna baúlanmÕútÕr. kitleselli÷in ve sa÷lÕ÷Õn aracÕ olmuútur. Beden e÷itimi metodolojisini daha iyi hale getirmek ve Sovyetlerin taleplerine cevap veren Sovyet 88 . SSCB SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. bütün bu yapÕlanlar yeterli olmamÕútÕr. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕnÕn güçlendirilmesinin esaslarÕ belirlenmiútir. Bu yÕllarda milyonlarca insanÕn katÕldÕ÷Õ Sovyet beden e÷itimi harekatÕ meydana gelmiútir.

-VI.SÕnav türleri ve normlar (6:61-63). EMH programÕ ile SSCB halklarÕnÕn fiziki hazÕrlÕ÷Õ yapÕlmÕútÕr. bayanlar için 40-55 yaú). VII. 2 aúama. EMH programÕ. EMH standartlarÕ programÕn teknik tarafÕnÕ oluúturmuú ve de÷iútirilebilmiútir. bu harekatÕn bütün halka yayÕlmasÕnÕ ve gençlerin beden e÷itiminin EMH programÕ temelinde yapÕlmasÕnÕ ön görmüútür (6:60. BazÕ kiúiler bu programÕn uygulanmasÕnÕn. sa÷lÕk için hareket (erkekler için 40-60 yaú. onun ideolojik temelli olmasÕndan kaynaklanmÕútÕr.HaftalÕk hareket rejimi. aúama. I. Ülkede EMH programÕna karúÕ çÕkanlarda olmuútur. ülkenin savunmasÕ ve gündelik hayat için (yüzme. 4. 2.98). EMH normlarÕnÕn yerine getirilmesi ile. aúama. bedeni mükemmellik (18-39 yaú). aúama. sÕnÕflar için.Bilgi. 3. sÕnÕflar için. üç aúamadan oluúmuútur: 1. Genel fiziki hazÕrlÕ÷Õn belirli seviyeye çÕkmasÕ. EMH’a katÕlan insanlara göstermiú olduklarÕ baúarÕlara göre niúan ve sertifika verilmiútir (60:300). 2.) gerekli olan en önemli becerileri benimsemekle spor alanÕnda da mükemmelleúmek mümkün olmuútur. Gençler için EMH dört aúamadan oluúmuútur.beden e÷itimi sisteminin temel metodoloji esaslarÕnÕ belirlemek için daha fazla çaba sarf edilmiútir (5:97.-VIII. güç. Sovyet beden e÷itimi sisteminin esasÕnÕ teúkil eden Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm (EMH) programÕ ilk defa 1931-1933 yÕllarÕnda kabul edilmiútir. beden e÷itimi seviyesinin yükselmesine yardÕmcÕ olmuútur. daha sa÷lÕklÕ olan. “Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm” programÕnÕn Sovyet beden e÷itimi sisteminin esasÕ olarak kabul edilmesi. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕnÕn daha da güçlendirilmesini.Beceri. aúama. 3. sporu olumsuz etkileyece÷ini öne sürmüúlerdir. 6-15 yaúlarÕnÕ kapsamÕútÕr: 1. V. ProgramÕn standart talepleri minimal seviyede olmuútur. aúama. kÕzak vb.-II. dayanÕklÕlÕk ve genel askeri kabiyetlerin geliútirilmesi olmuútur. kuvvet ve mertlik (16 -17 yaú). Gençler için beden e÷itiminin esasÕ olan EMH ise 1934 yÕlÕnda kabul edilmiútir. EMH programÕnÕn Sovyet sporu için önemi.-IV. III. 4. Her bir aúama dört ana bölümden meydana gelmiútir: 1. Verilen en büyük unvan Spor UstasÕ’dÕr (33:112). 3. çeviklik. sÕnÕflar içindir. aúama. EMH’Õn yetiúkin programÕ ise. daha verimli çalÕúan ve her zaman ülkeyi savunmaya hazÕr insanlar meydana getirilmiútir. sÕnÕflar için. EMH’Õn amacÕ insanlarda hÕz. 89 .61).

Sovyetlerde. kurumlarda beden e÷itimi harekatÕnÕn asÕl halkasÕ olarak zayÕf kollektifin güçlendirilmesi. Naziler. Hitler. 64 gönüllü spor cemiyetinin kurulmasÕ hakkÕnda karar kabul edilmiútir. Hitler’in “Gençli÷imin güçlü ve güzel olmasÕnÕ istiyorum. di÷er derslerden alÕnan notlardan daha önemli hale gelmiútir. Bu kararÕn sonucunda zayÕf kollektiflerde e÷itim ve spor yaygÕnlaúmÕútÕr. sporu da ari Õrk yaratmak ve Alman gençli÷ini savaúa hazÕrlamak için kullanmÕúlardÕr. ciddi antrenman yapÕmÕnÕ gerektiren spor ve spor yarÕúmalarÕ yaygÕnlaútÕrÕlmÕútÕr. yaptÕ÷Õ konuúmalarda Õrk saflÕ÷Õndan ve Alman ÕrkÕnÕn üstünlü÷ünden söz etmiútir. büyük fiziki ve ruhsal güç. Bu yÕllarda Hitler’in uyguladÕ÷Õ spor politikalarÕnÕn benzeri. Bu sendikalar birli÷inin spor takÕmlarÕnÕ güçlendirmiú. Almanya’da 1936 yÕlÕnda okullardaki beden e÷itimi ve spor derslerinin sayÕsÕ arttÕrÕlmÕútÕr. takÕmlardaki iç disiplini arttÕrmÕútÕr. özellikle Stalin’in politikalarÕnda da görülmüútür. Bölge kurumlarÕnÕn küçük kollektifleri sportif güçlerini ve maddi olanaklarÕnÕ bir yerde toplamayÕ baúarmÕúlardÕr. ö÷rencilerin okuldan uzaklaútÕrÕlmasÕ ile sonuçlanmÕútÕr. Spor teúkilatlarÕnÕn faaliyet alanlarÕ geniúlemiú ve e÷itim programlarÕnÕn içerikleri zenginleútirilmiútir. spor hizmetini daha iyi hale getirmiú. sa÷lam úubelerin oluúturulmasÕ. azimli. Çünkü. futbol ve boks müfredata dahil edilmiútir. Spor derslerinden alÕnan notlar. Atletik bir gençlik istiyorum” dedi÷i söylenmektedir.Sosyalist devletin kurulmasÕ ve geliúmesi SSCB vatandaúlarÕnÕn hayatÕnda ola÷anüstü toplumsal ve kültürel yükseliúe neden olmuútur. yeni düzenlemeler yapÕlmasÕ ve faaliyetlerin çeúitlendirilmesi amacÕyla. Gençlerin bütün e÷itim sistemi yüksek hedeflere ulaúmak için. sa÷lam karakterli ve mücadele yetene÷ine sahip insanlar yetiútirmek üzere kurulmuútur. Sonradan koúu. Bundan dolayÕ. 90 . 1933 yÕlÕndan itibaren Yahudi ve Çingene asÕllÕ sporcular Alman spor birliklerinden ve tesislerinden dÕúlanmaya baúlanmÕútÕr. gönüllü spor cemiyetlerinin yöneticileri. Sovyet spor harekatÕ daha demokratik hale gelmiútir. Spor derslerinden baúarÕsÕz olunmasÕ. 1936 yÕlÕnda. merkezi úuralar da dahil olmakla birlikte beden e÷itimcilerinin kendileri tarafÕndan seçilmiútir (5:99).

Alman Boks Federasyonu. George tarafÕndan Lord ünvanÕ verilirken. 91 . dünyanÕn dört büyük tenis turnuvasÕndan biri olan Rolland Garros (Fransa AçÕk Tenis ùampiyonasÕ)’a katÕlmÕútÕr. Halk çalÕúÕrdÕ ve spor yapardÕ. siyasi ve toplumsal bazda da bu anlayÕú vardÕ. genel anlamda da dünyaya ari ÕrkÕn üstünlü÷ü gösterilmiú olacaktÕr. Bu yenilginin nedenleri araútÕrÕldÕ. Sporcu hangi konumda olursa olsun. kapitalist ülkeyi yenmeliydi. SSCB döneminde insanlar sporla ilgilenmek zorundaydÕ. Geberlix finale kalmÕú ve finalde øngiliz rakibi Fred Perri ile karúÕlaúmÕútÕr.Örne÷in. ø Aliyev (2008. Alman ÕrkÕnÕn úeref ve haysiyetini düúürme gibi birçok suçlamaya maruz kalarak hapse atÕlmÕú. Bu dönemde mahallelere kadar her yerde spor tesisleri yapÕlmÕútÕr. Alman tenisçi Fon Geberlix. gelece÷i kararÕrdÕ. Sovyet zamanÕnda en büyük amaç kapitalist ülkelere yenilmemekti. amatör úampiyonlardan Erich Seeling’i Yahudi oldu÷u için ihraç etmiútir (109:62-64). Perri’ye Kral IV. Çünkü. Sadece sporda de÷il. 1980’li yÕllarda spor yaparken devlet okula mektup gönderirdi ve spor yaptÕ÷Õm için bazÕ derslerden muaf olurdum. E÷lence merkezleri yasak oldu÷u için insanlar spor yaparlardÕ. kimden kaynaklandÕ÷Õ ortaya çÕkarÕldÕ. Ma÷lup olanlara kötü maumale yapÕlÕyordu. 1970 yÕlÕnda Sovyetler Futbol Dünya ùampiyonasÕ’nda yenilmiútir. Berlin OlimpiyatlarÕ öncesinde. üç ay sonrada idam edilmiútir (85:11). Bundan dolayÕ Sovyetler sporda da kapitalist ülkelere yenilmek istemiyordu. ø Meherremli (2008. Sa÷lam bedende sa÷lam ruh olur ideolojisi çerçevesinde spora önem verilirdi. bu galibiyetle Nazi AlmanyasÕ ile rekabette olan Fransa ve øngiltere’ye. Hitler burada alÕnacak galibiyete çok önem vermiútir. Geberlix Perri’ye 3-2 yenilmiútir. Sovyetler ile kapitalist ülkeler arasÕnda bir rekabet vardÕ. Kapitalist ülkelere yenilmeye izin verilmezdi. Yenilirse ismi lekelenirdi. Finalde. Derslerden baúarÕsÕz olsan bile sporda baúarÕlÕ isen derslerden geçerdin veya girmeyebilirdin. sözlü görüúme)’e göre. Geberlix sÕnÕrdan ülkesine girerken gizli servis tarafÕndan vatana ihanet. sözlü görüúme)’ye göre.

anatomi. øç savaú yÕllarÕnda beden e÷itimi metodolojisinin geliúimine çok önem verilmiútir.67). SporcularÕn sayÕsÕ arttÕkça.Pavlov’un e÷itimi. Bu dönemde. biyoloji ve beúeri bilimler vasÕtasÕ ile özel araútÕrmalar yapÕlmÕútÕr. Sovyet beden e÷itimi harekatÕ ile aynÕ yönde geliúmiútir. Bu eserler úu açÕlardan önemlidir: 1. Sovyet sporcularÕnÕn teknik ve taktik seviyesi de oldukça yükselmiútir. o dönemdeki do÷a bilimlerinin bütün baúarÕlarÕnÕ kendinde toplamÕútÕr.Pavlov. Pavlov’un eserlerinin büyük önemi olmuútur. Uygulamada her yönden desteklenen spor bilimleri. II. e÷itim ve antrenman tekniklerinin geliútirilmesi için çalÕúÕlmÕú. Bu yÕllarda büyük katÕlÕmlÕ spor úenlikleri düzenlenmiútir. Bu faaliyetlerin yapÕlmasÕ için büyük maddi kaynaklar aktarÕlmÕú. fizyoloji alanÕnda hem teorik hem de pratik anlamda beyin ve kasÕn karúÕlÕklÕ iliúkisi üzerine önemli bilimsel çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr.Sovyetlerin kuruldu÷u ilk günlerden itibaren beden e÷itimi alanÕnda bilimsel bilgiye önem verilmiú. Halk ekonomisinin yeniden yapÕlanmasÕ sürecinde cimnastik ve spor ile meúgul olanlar üzerinde hekimler nezaretinde araútÕrmalar ön plana çekilmiútir. tabiata ait bütün meseleleri diyalektik materyalizmi kullanarak çözümlemiútir. fakat bu etkinlikler sporun kalitesini arttÕramamÕútÕr. yöneticilerin sporla ilgilenmeleri 92 . AyrÕca. Dünya SavaúÕ öncesinde Sovyet beden e÷itimi harekatÕ hÕzlÕ bir geliúme göstermiútir. beden e÷itimi teorisi ve tarihi gibi daha birçok alanda ve birçok ünlü bilim adamÕndan da yararlanÕlmÕútÕr (6:66. Sovyetlerde spor bilimlerinin geliúmesinde ünlü fizyolog ø. sportif baúarÕlarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. Pavlov’un metodundan yararlanarak. Beden e÷itimi sahasÕnda elde edilen bilimsel baúarÕlar sadece Pavlov’dan yararlanarak elde edilmemiútir. kitle sporunda da önemli geliúmeler kaydedilmiú. SporcularÕn teknik seviyelerinin arttÕrÕlmasÕ ile ilgili mücadele ideolojik esaslara göre yapÕlmÕútÕr. E÷itim bilimleri sahasÕnda elde edilmiú baúarÕlar. spor tÕbbÕ. Yaz aylarÕnda. sportif yarÕúmalarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. tarih ve sosyoloji alanÕnda yapÕlan araútÕrmalar da büyük rol oynamÕútÕr. 2.

Savaú öncesinde uluslararasÕ sportif iliúkiler zayÕflamÕútÕr.1946 yÕlÕndan itibaren Sovyet sporcularÕ uluslararasÕ spor arenasÕna çÕkmÕú ve spor teúkilatlarÕ da uluslararasÕ federasyonlara üye olmaya baúlamÕúlardÕr. Savaú úartlarÕna ba÷lÕ olarak kayÕplar olsa da. Bütün bu uygulamalarÕn olumlu taraflarÕ ile birlikte olumsuz taraflarÕ da olmuútur.Büyük vatan muharebesi yÕllarÕnda ülkenin spor hayatÕ. Bu dönemde sportif anlamda úu geliúmeler yaúanmÕútÕr: 1.Genel askeri e÷itim sistemi içinde beden e÷itiminin durumu. Bu süreçte úu konularda önemli çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr: 1. 2. 2. 93 . Savaú yÕllarÕnda sporcularÕn ve spor teúkilatlarÕnÕn ülkenin savunmasÕnda önemli bir rolü olmuútur. 5. 3. II. baúka ülkelerin ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õ için de mücadele etmiútir.Cephedeki ve cephe arkasÕndaki Sovyet beden e÷itimcileri ve sporcularÕnÕn konumu. Birçok spor branúÕnda yeni e÷itim metodolojileri geliútirilmiútir. Okullarda da beden e÷itim dersleri istenilen düzeyde yapÕlamamÕútÕr.Hastanelerde ve askeri birliklerde iyileúmekte olan askerler üzerinde fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ.Sporda kazanÕlan baúarÕlar artmÕútÕr. Sovyetlerin galibiyeti kapitalist ülkelerin emekçileri arasÕnda da beden e÷itimi faaliyetlerinin geliúmesine tesir etmiútir. 4. Savaú bittikten sonra Sovyet sporunun yükseliúi devam etmiútir. Dünya SavaúÕ yÕllarÕnda Sovyet halkÕ sadece kendi ülkeleri için de÷il.üretim faaliyetleri üzerindeki dikkatlerini azaltmÕútÕr. Milyonlarca insan askeri hazÕrlÕk sürecine dahil olmuútur. birçok yenilikte yapÕlmÕútÕr. bütün dünyada barÕú için mücadeleyi daha önceki yÕllara kÕyasla nispeten daha iyi hale getirmiútir. 3. Spor halklar arasÕnda dostlu÷un geliúmesi.Bütün spor teúkilatlarÕnÕn savaú döneminin taleplerine uygun olarak yeniden yapÕlanmasÕ. Ülkenin her bir köúesinde spor geliúmiútir.Savaú sonrasÕnda gençlerin beden e÷itimi ve spora ilgisi ve bununla ilgili spor teúkilatlarÕnÕn da sayÕsÕ hÕzlÕ bir úekilde artmÕútÕr.

Bilimsel araútÕrmalar artmÕútÕr. 3. Maoist Çin’in. Bu kararla birlikte.Kitlesel yarÕúmalar yaygÕnlaúmÕútÕr. siyasi sistem ve millet için bir test alanÕ olarak kullanÕlmÕútÕr. 5. Faúist øtalya’nÕn. 2.Spor kitle iletiúim araçlarÕ kullanÕlarak daha fazla insana ulaútÕrÕlmÕútÕr (5:102-105). 8.UluslararasÕ müsabakalarÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. 10. Modern spor. John Hoberman. 1. Sportif yeteneklerin daha da arttÕrÕlmasÕ beden e÷itimi harekatÕnÕn asÕl vazifesi olmuútur. Komünist Sovyet ve Küba’nÕn.4. Sovyet sporcularÕnÕn teknik seviyeleri oldukça yükselmiútir. Hem ulusal hem de uluslararasÕ spor müsabakalarÕnda elde edilen baúarÕlar. Nazi AlmanyasÕ’nÕn. kapitalist batÕ demokratlarÕnÕn ve 94 . spor kuruluúlarÕnÕn teúkilat yapÕsÕ daha iyi hale getirilmiútir).EMH programÕ ile ilgili çalÕúmalar geniúlemiútir.Beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ ile ilgili özel e÷itim kurumlarÕnÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. 7.Devlet beden e÷itimi ve sporun geliúimi için açÕk ve kesin kararlar almÕútÕr. 6. Sendikalar Birli÷i’nin gönüllü spor cemiyetleri güçlendirilmiú.Yeni. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕ daha da geliútirmiútir. Savaútan sonraki yÕllarda sportif faaliyetler önemli ölçüde yaygÕnlaúmÕú ve Sovyet spor teúkilatlarÕnÕn kitleselli÷i artmÕútÕr. 12.Spor teúkilatlarÕnÕn kitleselli÷i artmÕú ve köylerdeki tarÕm kooperatiflerinde gönüllü spor cemiyetleri kurulmuútur.Sportif baúarÕlar artmÕútÕr. e÷itim ve yÕl boyu sürecek antrenman metodlarÕ hazÕrlanmÕútÕr.Beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕ güçlendirilmiútir (yönetim yapÕlarÕ de÷iútirilmiú.Spor tesislerinin inúasÕ yaygÕnlaúmÕútÕr. 11. 9. 4. gelinen bu seviyenin de bir göstergesi olmuútur. RK(b) P MK’nin beden e÷itimi hakkÕnda 27 AralÕk 1948 yÕlÕnda aldÕ÷Õ karar. Sovyet spor teúkilatlarÕ birçok spor branúÕnda uluslararasÕ spor federasyonlarÕna üye olmuútur.Spor cemiyetlerinde e÷itim kalitesi arttÕrÕlmÕútÕr. özellikle müsabaka sporlarÕ.

95 . Kestirme Sovyet politikasÕnÕn bir örne÷i burada görülmüútür. Bu de÷iúikliklerden biri de Sovyetlerin olimpiyatlara sistematik organizasyon ve planlamayÕ getirmesi olmuútur. ve bilimsel incelemelerde úekilleri. spor e÷itimi ve spor bilimlerini rejimin bir propaganda aleti olarak kullanmÕútÕr. 1950 yÕlÕndaki Avrupa ùampiyonasÕ’nda fazlasÕyla toplamÕúlardÕr (109:77). Yürütme Kurulu’nda bir koltuk talebinde bulunmuú. Sovyet sporcularÕna devlet tarafÕndan sa÷lanan olanaklar. Edström buna úiddetle tepki göstermesine ra÷men. üst düzey IOC yetkilileri için sorun oluúturmuútur. reddedilmelerine ra÷men bu taleplerini tekrarlamÕúlardÕr. sporu. her ne kadar komünistlerin Yürütme Kurulu’na seçilme hususunda isteksiz olsa da komünist ülkelerin olimpiyat oyunlarÕna davet edilmesi gerekti÷i görüúünü savunmuútur. sporcularÕn ço÷unun ö÷renci ya da kamu hizmetlerinde görev alan memur ya da silahlÕ kuvvetler görevlisi oldu÷unu belirtmiútir. Bununla beraber Stalin’in insiyatifi do÷rultusunda. çalÕúma organizasyonlarÕ hakkÕnda bilgi toplamak olmuútur. SSCB kendi IOC üyesini tek taraflÕ olarak ilan etmiútir.Latin Amerika cuntasÕnÕn bu oyunu oynadÕklarÕnÕ ve ona inandÕklarÕnÕ söylemiútir (59:26). IOC BaúkanÕ Sigfrid Edström. bulunmuúlardÕr. Sovyet sporcularÕnÕn amatörlük konusundaki belirsiz durumu. SSCB. AyrÕca olimpiyat oyunlarÕ ve spor. Bunun yanÕ sÕra olimpiyat oyunlarÕnÕn yapÕsÕnda da bazÕ de÷iúiklikler yaratmÕútÕr. AmaçlarÕ teknikleri. 1948 Londra Olimpiyat OyunlarÕ’na davet edilmiútir. II. IOC’ye baúvurmuú ve IOC tarafÕndan tanÕnmÕútÕr (33:111). Ama Sovyet delege. Nitekim Sovyet sporcularÕ. Bir sonraki oyunlara son derece programlÕ ve bilimsel metodlar kullanarak hazÕrlanmÕúlardÕr. Ancak. Konstantin Andrianov 1951 yÕlÕnda resmen seçilmiútir. Ancak Rus yetkililer. dünyanÕn politik çehresinde büyük de÷iúikliklere yol açmÕútÕr. bu uygulamanÕn rutin olmadÕ÷ÕnÕ. sporcularÕnÕn hazÕr olmadÕ÷Õ gerekçesiyle bu teklifi geri çevirmiúlerdir. IOC ve Andrianov arasÕnda tartÕúma konusu olmuútur. Bu çalÕúma ve geliúmenin ilk meyvelerini. Stalin. Sovyet vatandaúlarÕna yabancÕ ülkelere seyahat fÕrsatÕnÕ yaratmÕútÕr. Bununla beraber bu oyunlara gözlemciler BatÕlÕ göndermiúler atletlerin. 1951 yÕlÕnda Viyana’da yapÕlan IOC toplantÕsÕnda SSCB. SSCB. Dünya SavaúÕ. sÕnÕrlÕ sayÕda da olsa. iki sene gibi kÕsa bir süre içinde büyük geliúme kaydetmiútir. Bu ba÷lamda.

Sovyet döneminde sporcuya iyi bakÕldÕ÷ÕnÕ. Devlet bu sporcularÕ her zaman desteklerdi. RuslarÕn katÕldÕ÷Õ ilk olimpiyat olmuútur. Sovyetler bu oyunlara katÕlmÕú olmak için katÕlmamÕúlardÕr. Milli takÕmÕn kendisini oluúturan CSKA takÕmÕ la÷v edilmiú. Ama gerçek o úekilde de÷ildi. sözlü görüúme)’a göre. Bu kiúilerin tek iúi spor yapmaktÕ. Bu ba÷lamda. Sovyetler Birli÷i’nde görünüm olarak profesyonel spor yoktu. ya memur ya da askerdi. araba vb. Ama. sözlü görüúme)’e göre.A Abdullayev (2008. Herhangi bir kurum ya da fabrikada kayÕtlÕydÕ. ancak dört yÕl sonra yarÕúmalara katÕlabilmiúlerdir. Helsinki’de baúarÕsÕz olan Sovyet futbolcularÕ cezalandÕrÕlmÕútÕr. T Askerov (2008. Getiremedi÷i takdirde. Her iki taraf da rejimlerinin propagandasÕ açÕsÕndan. 96 . bu iki ülke sporcularÕ arasÕnda da özel bir rekabet oluúmuútur. Bütün sporcular ya iúçi. Çünkü. oyunlarÕnda üstün baúarÕ elde etmek istemiúlerdir. her úeyin elinden alÕndÕ÷ÕnÕ ve daha sefil duruma düútü÷ünü ve hatta intihara teúebbüs edenlerin oldu÷unu ifade etmiútir. Sadece isimleri görülürdü. BatÕlÕlar tarafÕndan yenilmenin kabul edilemez oldu÷unu açÕklamÕútÕr (109:78-80). SSCB’de spor ve sporcular görünüm olarak amatördü. ev. AyrÕca 1972 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ finalinde BatÕ Almanya takÕmÕna yenilen Sovyet futbolcularÕ (Anatoli Baniúevski’nin de oldu÷u takÕm) cezalandÕrÕlmÕú ve emektar spor ustasÕ ünvanlarÕ ellerinden alÕnmÕútÕr (85:11). FinlandiyalÕlar bunu isteksiz bir úekilde kabul etmiúlerdir. Helsinki. 1952 yÕlÕnda Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlaca÷ÕnÕ açÕklamÕútÕr. Ancak kendi sporcularÕnÕn di÷er Do÷u Bloku ülkesi sporcularÕyla birlikte. her úey verildi÷ini ve karúÕlÕ÷Õnda ülkeye madalya getirmesi gerekti÷ini söylemiútir. sadece rejime sadakatinden emin olduklarÕ sporcularÕ getirmiúlerdir. Sporcular amatör olmasÕ gerekiyordu. ayrÕ bir olimpiyat köyünde kalmasÕnÕ istemiútir. SSCB. Joseph Stalin. Buna ra÷men Sovyetler. Bütün sporcular profesyoneldi. KayÕtlÕ olduklarÕ kurumlardan para alÕrlardÕ. Amerika ile SSCB arasÕndaki so÷uk savaú nedeniyle. o yÕllarda profesyonel spor yoktu. bu kiúiler buralarda çalÕúmazlardÕ.

Savaútan sonra ülkenin yenilenmesinde sporun önemli bir rolü olmuútur. Dünya SavaúÕ’ndan sonra so÷uk savaú dönemine girilmesiyle birlikte. SSCB’nin Rus olmayan cumhuriyetleri içinde milli kimliklerin ortaya çÕkÕúÕ ve spor arasÕndaki ba÷lantÕlar yükselmiútir.000 ruble arasÕnda. R Cümúüto÷lu (2008. ilk ve orta ö÷retimde (10 yÕl) beden e÷itimi dersleri koydu÷unu. sözlü görüúme)’a göre. Müsabaka sporlarÕna yönelim artmÕú. So÷uk savaú döneminde spor.000 ruble arasÕnda nakit para ödülü verilece÷ini açÕklamÕútÕr.498). Sovyet sporcularÕnÕn 97 . SSCB Milli E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn üniversitelerde (4 yÕl). AyrÕca beden e÷itimi derslerini geçemeyen bir ö÷rencinin baúka dersleri alamadÕ÷ÕnÕ hatta bir üst sÕnÕfa geçmenin de mümkün olmadÕ÷ÕnÕ ifade etmiútir. 96 beraberlik ve 78 yenilgi almÕútÕr (101:96). ølk uluslararasÕ maçÕnÕ Bulgaristan ile yapan Sovyetler galip gelmiútir. ö÷renci sayÕsÕ da 1. SSCB rekorlarÕ içinse 5.132’ye ulaúmÕútÕr (60:302). ølki 1934 yÕlÕnda açÕlan bu okullarÕn sayÕsÕ 1975 yÕlÕna gelindi÷inde 4938. 1946 yÕlÕnÕn sonunda SSCB sadece iki uluslararasÕ spor kuruluúunda temsil edilirken. gelecek birkaç yÕl içinde önemli spor branúlarÕnda dünyada üstünlük kazanma ile ilgili politikasÕnÕ tekrar tanÕmlamÕútÕr.000 – 15. bölümü ne olursa olsun beden e÷itimi derslerini almak zorundaydÕ. 22 Ekim 1945 yÕlÕnda. SSCB’nin burjuva spor arenalarÕna ilk giriúi 1946 yÕlÕnda FIFA’ya üye olmasÕyla baúlamÕútÕr. so÷uk savaú döneminde üniversitede okuyan bir ö÷renci. Stalin. bazÕ üniversitelerde iki yÕl zorunlu oldu÷unu. Sovyetlerde atletik olarak yetenekli sporcularÕn okuduklarÕ özel okullar açÕlmÕútÕr. normale dönüúün bir parçasÕ olarak görülmüútür (95:123). dünya rekorlarÕ için 15. Komünist Parti Merkezi Komitesi 1948 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda. Komünist Parti Merkezi Komitesi atletik üstünlükteki hedeflerini ilan etmiútir. SSCB’nin burjuva spor arenalarÕna girmelerine ve yeni Sovyet insanÕnÕn atletik üstünlü÷ünü göstermelerine karar vermiútir. Bu süre zarfÕnda 391 maçta 217 galibiyet. II. 1991 yÕlÕndaki son uluslararasÕ maçÕnda da KÕbrÕs Rum Kesimi’ni yenmiútir. Pravda. 1955 yÕlÕna gelindi÷inde bu sayÕ 25’i aúmÕútÕr (111:490. 1949 yÕlÕnda alÕnan bir kararla.000 25.633. Dünya SavaúÕ’ndan sonra elit spor ile kitle sporu arasÕndaki farklÕlÕklar geniúlemiútir.II. bu durumun Azerbaycan’da halen geçerlili÷ini korudu÷unu söylemiútir.

Bu Spartakiada’lar Sovyet sporcularÕnÕn teknik-taktik seviyelerini yükseltmiú. basketbol ve voleybol sahalarÕ ve antrenman sahalarÕ gibi birçok spor tesisi bulunmaktadÕr (84:75). büyük bir yüzme havuzu. Köylere kadar spor kulüpleri kurulmuútur. milyonlarca insanÕn spor yaptÕ÷Õ 40. Bu ba÷lamda. 12. Örne÷in. daha sonra 55000 seyirci kapasiteli olan Dinamo Stadyumu’na 90000 seyirci maçlarÕ izlemek için gelmiútir (40:46). A Aliyev (2008. milli takÕmlar için yetenekli sporcularÕn seçilmesine olanak sa÷lamÕútÕr. Bu da Sovyet sporcularÕnÕn Olimpiyat OyunlarÕ’nda baúarÕlar kazanmasÕnÕ sa÷lanmÕútÕr. köylerde dahi Spartakiada’larÕn yapÕlmasÕ istenmiútir. Sovyet toplum úeklinin ve sosyalist spor sisteminin kapitalist ülkeler üzerindeki üstünlü÷ünün bir göstergesi olarak de÷erlendirilmiútir. 1928 yÕlÕnda ilk açÕldÕ÷Õnda 35000 (39:1451). Stalin döneminde her yÕl sporla ilgili kararname çÕkarÕlmÕútÕr. O dönemde Avrupa’nÕn en büyük stadyumu olmuútur. AyrÕca. 800 stadyum. 26000 basketbol ve voleybol alanÕ ve 7000 kayak istasyonuna sahip olmuútur (104:27). 1956 yÕlÕndaki olimpiyatlarda SSCB’nin birincili÷i dünyaya gücünü göstermiútir. burasÕ sadece bir stadyum de÷il. Sportif alanda kazanÕlacak olan zaferler. komünist propagandanÕn amaçlarÕ için kullanÕlan bir enstrüman haline gelmiútir (30:175.000 spor kulübü. CSKA Moskova futbol takÕmÕnÕn önemli maçlarÕnda. Stalin. insanlar da spora çok ilgi göstermiúlerdir. aynÕ zamanda içerisinde birçok branúÕnÕn ve spor tesisinin oldu÷u spor kompleksi özelli÷i taúÕmaktadÕr.baúarÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ için sportif faaliyetler yeniden düzenlenmiútir.176). sözlü görüúme) ile yaptÕ÷Õm görüúmede. çocuk stadyumu. gücünü dünyaya spor ile göstermek istemiútir. Dünyaya spor ile úu mesajÕ vermektedir: Ben istedi÷im ülke ile savaúa hazÕrÕm. 1952 yÕlÕna gelindi÷inde. SSCB Komünist Partisi tarafÕndan her yerde. 14000 atletizm sahasÕ. Sovyetler Birli÷i tesisleúme yönünde de önemli adÕmlar atmÕútÕr. Bununla 98 . Lenin Stadyumu inúa edilmiútir. savaúla bir úey elde edilemeyece÷ini anladÕ÷Õ için. SSCB’de düzenlenen ilk Spartakiada’lara on binlerce sporcu katÕlmÕútÕr. AyrÕca. Spor. PolitikayÕ spor ile yapmaktadÕr. 1956 yÕlÕnda gelindi÷inde ise günümüzdeki adÕ Lushniki Stadyum’u olan.000 seyici kapasiteli hokey arenasÕ. 3000 spor salonu.

Küba sporunun kurumsal yapÕsÕ. Sovyet spor sistemi. çeúitli formlara ve derecelere sahip olan önemli bir elemet olmuútur.06. 1959’dan sonra sporda tesisleúmeye çok önem verilmiútir. Amstredam Olimpiyat OyunlarÕ’na 2883 sporcu katÕlÕrken (www. Hem ulusal geliúmenin hem de dÕú siyasetin bir enstrümanÕ olan spora. Bütün bu Spartakiada’larda yüzlerce Sovyet ve dünya rekoru kÕrÕlmÕútÕr (60:300). beden e÷itimi ve rekreasyonu da içinde bulunduran spor. çeúitli ülke ve úehirlerin sporcularÕ ile yapÕlan turnuvalara çevrilmesi. ülkesinin kültürel karakteri ve spor gelene÷i ile komünist ideolojiyi birleútirmiútir. Küba spor sistemi. 1966 yÕlÕnda 10. Sosyalist Küba’nÕn devrimci yönetimi için. 1928 yÕlÕnda Moskova’da yapÕlan ilk Spartakiada’ya. aynÕ yÕlda yapÕlan ilk Spartakiada’ya 25000 sporcu katÕlmÕútÕr (59:44). 1967 yÕlÕnda yapÕlan Spartakiada finallerine 11 binden fazla sporcu katÕlmÕútÕr. Orta Amerika ve Karayip OyunlarÕ’nda devletin sosyalist sisteminin üstünlü÷ünü ve insanlarÕn cesaretini tekrar göstermiútir. sporda Latin Amerika ülkelerinin lideri olmuútur. Toplumun dikkatinin beden e÷itimi ve spora. Sovyet spor sisteminden etkilenen ülkelerin baúÕnda Küba gelmektedir. Fidel Kastro Hükümeti çok fazla yatÕrÕm yapmÕútÕr. Moskova’da büyük Lenin Stadyumu’nda yapÕlan finallere binlerce sporcu katÕlmÕútÕr. aynÕ zamanda dünyanÕn çeúitli sosyalist ülkelerini de etkilemiútir. antrenman teknikleri. SSCB SpartakiadalarÕ.olympic. Küba. spor ile ilgili bilimsel araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕna. Bu sayede hem oyun kalitesinde hem de spor yapanlarÕn ve seyredenlerin oranÕnda olumlu 99 . aynÕ yÕl Amsterdam’da yapÕlan Olimpiyat OyunlarÕ’ndan daha fazla kiúi katÕlmÕútÕr (15:94). 13. di÷er kitlesel yarÕúmalar gibi ülkenin sosyal ve siyasi hayatÕnda çok önemli bir yere sahip olmuútur (6:63).org. 1974-1975 yÕllarÕnda yapÕlan 6. di÷er sosyalist ülkeler ile iliúkilerini güçlendirmiútir. Spartakiada’ya katÕlan bütün insanlar bir ön elemeden geçirilmiúlerdir. Örne÷in.birlikte. müsabaka baúarÕlarÕ ve uluslararasÕ spor arenasÕndaki seviyesi oldukça yükselmiútir. SSCB’de beden e÷itimi ve sporun gelecekteki geliúimi içinde önemli bir rol oynamÕútÕr (6:63). Süreç içinde Küba.2009). takÕmlarÕn hazÕrlanmasÕna ve aynÕ zamanda spor tesislerinin inúasÕna. Castro. 1959’dan itibaren hem kitle sporunu hem de elit sporu birlikte yürütmüútür. sadece uydusunda olan Sovyet bloku ülkelerini de÷il. Sovyetler Birli÷i spor aracÕlÕ÷Õyla. Spartakiada’ya 80 milyondan fazla Sovyet vatandaúÕ katÕlmÕútÕr. Sovyet hükümetinin verilerine göre.

geliúmeler yaúanmÕútÕr. Sporda ulaútÕ÷Õ standartlardan dolayÕ Küba’ya, “Latin Amerika’nÕn Do÷u Almanya’sÕ” denilmiútir. Küba, özellikle atletizm, boks, halter, beyzbol ve voleybol branúlarÕnda önemli baúarÕlar elde etmiútir (18:319-321). Küba’da spora verilen önem neticesinde, 1980’li yÕllarÕn sonuna do÷ru kötüye giden ekonomiye ra÷men, Küba sporu baúarÕsÕnÕ devam ettirmiútir. 1959 devriminden önce sadece beyzbol ve boksta baúarÕlarÕ varken, Fidel Castro ile birlikte birçok spor branúÕnda benzersiz bir geliúme sa÷lamÕútÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda, Küba’da spor hem ülke imajÕnÕn hem de para kazanmanÕn aracÕ haline gelmiútir. Küba sporu kendi kendine yeten bir duruma gelmiútir. Resmi rakamlara göre, Küba bu yÕllarda 120 milyon$ spordan para kazanmaktadÕr. Gelirler, uluslararasÕ müsabakalarda elde edilen para ödülleri, spor malzemeleri ihracÕ ve olimpik sporlardaki KübalÕ antrenörlerin kontratlarÕndan (Antrenörler gelirlerinin yarÕsÕnÕ Küba spor programÕna vermelidirler) elde edilmektedir (90:167-171).

Sosyalizmin tam olarak toplumda yerleúmesi ile birlikte spor da geliúmeye devam etmiútir. 1960-1980 yÕllarÕ arasÕnÕ kapsayan bu süreçte úu geliúmeler yaúanmÕútÕr: 1- Devlet kurumlarÕnÕn ve toplumsal teúkilatlarÕn, sporun halkÕn yaúam tarzÕ haline gelmesi için çabalarÕ artmÕútÕr. 2- Sovyet sporcularÕnÕn teknik seviyesi daha da yükselmiútir. 3- Spor tesislerinin sayÕsÕ ve beden e÷itimi kadrolarÕnÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. 4- Spor bilimleri daha da üst seviyeye çÕkmÕútÕr. 5- Sovyet beden e÷itimi sistemi tam anlamÕyla olgunlaúmÕútÕr. 6- SSCB’de beden e÷itimi ve sporun durumu analiz edilmiú, güçlü ve zayÕf yönler de÷erlendirilmiútir. 7- UluslararasÕ sportif iliúkiler geliúmiú ve Sovyet sporcularÕ Olimpiyat OyunlarÕ’na ve di÷er büyük turnuvalara üst düzeyde katÕlmÕútÕr (5:106,107).

ønsanlarÕn refah düzeyinin yükselmesi, haftalÕk çalÕúma süresinin düúmesi ile birlikte tatil ve izin sürelerinin artmasÕ (34:92), yaúam standartlarÕnÕn yükselmesi, spor tesislerinin sayÕsÕnÕn artmasÕ, halkÕn e÷itim, sa÷lÕk ve kültür düzeyinin artmasÕ beden e÷itimi ve sporun geliúmesini sa÷lamÕútÕr. ønsanlar istedi÷i branúÕ seçme ve o

100

branúta yeteneklerini gösterme fÕrsatÕ bulmuútur. E÷itim sahasÕnda da spor önemli bir yere sahip olmuútur. Yüksek e÷itim almÕú pedagoji ve antrenör kadrolarÕ sayesinde okullarda beden e÷itimi ve spor faaliyetleri oldukça geliúmiútir. Spor bu dönemde sa÷lÕk açÕsÕndan da çok önem kazanmÕútÕr. Bedensel güç kullanÕmÕnÕn azalmasÕ, üretimde makinalaúmanÕn artmasÕ, daha az çalÕúÕlmasÕ, insanÕn fiziksel gücünün sa÷lanmasÕ için spora olan ihtiyaç artmÕútÕr. Bundan dolayÕ da, beden e÷itimi araçlarÕ ve metodlarÕ geniúlemiútir (6:69).

II. Dünya SavaúÕ’ndan sonra sporda do÷a bilimleri ve pedagojik esaslar sayesinde araútÕrmalar artmÕú, Sovyet sporcularÕnÕn uluslararasÕ spor arenasÕna çÕkmasÕyla birlikte sportif seviyeleri yükselmiú, e÷itim ve antrenman metodlarÕ da geliúmiútir. 1960 yÕlÕndan sonra spor bilimleri ile ilgili araútÕrmalar en üst seviyeye çÕkmÕú, uygulamaya çok önem verilmiútir. Bu yÕllarda daha çok bilimsel yayÕn yapÕlmÕútÕr. Özellikle, anatomi, biomekanik, fizyoloji, biokimya, psikoloji, beden e÷itimi teorisi, spor tarihi ve çeúitli branúlara yönelik e÷itim ve antrenman metodolojisi üzerine yayÕnlar yapÕlmÕútÕr. Bütün branúlarda beden e÷itimi ve sporun teorik esaslarÕ ile ilgili ders kitaplarÕ basÕlmÕútÕr. Bu dönemde elde edilen bilimsel baúarÕlarÕn sportif uygulamalara olan etkisi artsa da bilim adamlarÕnÕn baúarÕlarÕ istenilen düzeyde olmamÕútÕr. Teorinin uygulama ile, bilimin hayatla olan iliúkisi yeterli olmamÕútÕr.

Bilimsel araútÕrmalar beden e÷itimi enstitülerinde daha fazla geliúmiútir. E÷itim enstitülerinde ve di÷er kuruluúlarda da araútÕrmalarÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. AyrÕca, spor sosyolojisi, beden e÷itimi teknikleri ve kompleks antrenman uygulamalarÕ alanÕnda da çalÕúmalar baúlamÕútÕr. Yüksek e÷itimli uzmanlarÕn hazÕrlÕ÷Õna büyük önem verilmiútir.

Gençlerin e÷itimine artan talepler; Sovyet beden e÷itimi sisteminin fiziki e÷itim vasÕtalarÕnÕn, yeni cimnastik, spor, oyun úeklinde olan fiziki hareketlerin, onlarÕ yeni materyallerle zenginleútirmekle beden e÷itimi metodlarÕnÕn, bu ba÷lamda, bütün derecelerden ve yaúlardan olan sporcularÕn antrenman metodlarÕnÕn, Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilatlanmasÕ ve yönetim úekillerinin, programlarÕn ve

101

standart taleplerin kesintisiz yerine getirilmesi zorunlulu÷unu ortaya çÕkarmÕútÕr. 1966 yÕlÕnda, sporun halkÕn yaúam tarzÕ haline getirilmesi, spor bilimlerinin geliútirilmesi, sporun geliúimi için maddi imkanlarÕn arttÕrÕlmasÕ, kadrolarÕn hazÕrlanmasÕ, köylerdeki sportif faaliyetlerin daha iyi hale getirilmesi ile ilgili birtakÕm kararlar alÕnmÕútÕr.

Ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn ve bütün beden e÷itimi faaliyetlerinin yönetimi ile ilgili devlet organlarÕnÕn oluúturulmasÕ kararÕ 1968 yÕlÕnda alÕnmÕútÕr. Bu adÕmla hükümet beden e÷itiminin devlet deste÷inde oldu÷unu ve bütün ülke halklarÕnÕn önemli bir e÷itim vasÕtasÕ oldu÷unu bir daha vurgulamÕútÕr. Beden e÷itimi sisteminin geliúmesine büyük ve toplumsal bir önem verilmiútir. 1 Mart 1972 yÕlÕnda 10 yaúÕndan 60 yaúÕna kadar herkesi kapsayan ve beú aúamadan oluúan “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕ uygulanmÕútÕr. Programda çok yönlülük, uygulama ve sa÷lÕk konularÕna daha fazla önem verilmiútir. 1980 yÕlÕna gelindi÷inde sporun kitleselleúmesi artmÕú ve bütün sosyal tabakadaki insanlarÕn yaúamlarÕna girmiútir. SSCB milli takÕmlarÕnÕn olimpiyat madalya sayÕlarÕ artmÕútÕr. Sportif gazete ve dergilerinin sayÕsÕ artmÕútÕr. Spor sÕnÕflarÕ oluúturulmuú, okul spartakiadalarÕnÕn, çocuk spor oyunlarÕnÕn düzenli olarak yapÕlmasÕ ile birlikte ö÷rencilerin beden e÷itimi uygulamalarÕnda yenilikler yapÕlmÕútÕr. Spor teúkilatlarÕ yüksek e÷itimli uzmanlar tarafÕndan idare edilmeye baúlanmÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporun maddi altyapÕsÕ geliúmiútir. Bütün Sovyet beden e÷itimi sistemi üç ana prensibe dayandÕrÕlmÕútÕr: 1- Beden e÷itiminin emek ve savunma faaliyeti ile ilgili prensibi 2- Kiúili÷in her yönden geliúimi prensibi 3- Beden e÷itiminin sa÷lÕk prensibi Bu yÕllarda Sovyet sporunun uluslararasÕ spor arenasÕnda nüfuzu daha da artmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor alanÕnda iúbirli÷i baúarÕlÕ bir úekilde yürütülmüútür. Düzenli olarak dostluk turnuvalarÕ ve çeúitli spor branúlarÕnda yarÕúmalar organize edilmiútir (5:107-109).

Sovyet sporcularÕn elde etti÷i baúarÕlarda, özellikle bayanlarÕn, kullandÕ÷Õ anabolik steroidlerin önemli bir rolü olmuútur. Sovyetler da÷ÕldÕktan sonra, bazÕ

102

yönetici ve antrenörler bu ola÷anüstü baúarÕlarda doping kullanÕmÕnÕn önemli bir payÕ oldu÷unu itiraf etmiúlerdir. Örne÷in, 1974 yÕlÕnda SSCB’nin en iyi yüzme antrenörü bütün Sovyet yüzücülerinin yasaklÕ madde kullandÕ÷ÕnÕ itiraf etmiútir. Hatta, kiúisel olarak bütün sporculara doping kullanÕmÕnÕ önerdi÷ini ayrÕca nasÕl yakalanmayacaklarÕnÕ da anlattÕ÷ÕnÕ söylemiútir (60:302,303).

SSCB’de 1981 yÕlÕndan itibaren gençlerin beden e÷itimi ve spora ilgisi ve Sovyet sporcularÕn uluslararasÕ müsabakalarda baúarÕlarÕ daha da artmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor harekatÕnÕn tüm halkÕn yaúam tarzÕ haline getirilmesi için, 1980’li yÕllarÕn baúlarÕnda devlet ve toplumsal kuruluúlarÕn programlarÕ buna göre düzenlenmiútir. Beden e÷itimi ve sporun özellikle gençler arasÕnda daha fazla yaygÕnlaúmasÕ için önemli tedbirler hayata geçirilmeye baúlanmÕú, bu ba÷lamda gençler arasÕnda beden e÷itimi, spor ve turizm faaliyetleri geliútirilmeye çalÕúÕlmÕútÕr. RK(b) P MK ve SSCB Bakanlar Kurulu 1981 yÕlÕnÕn Eylül ayÕnda “Beden e÷itimi ve sporun kitleselli÷inin daha da yükseltilmesi hakkÕnda” bir karar almÕútÕr. Kararla, beden e÷itimi ve sporun halkÕn hayatÕna daha fazla girmesi amaçlanmÕútÕr. Spor bütün halk için hayati öneme sahip olmuútur. Spor teúkilatlarÕ beden e÷itimi faaliyetlerini çeúitli araç-gereç ve metodlarla uygulamaya baúlamÕúlardÕr. Beden e÷itimi ve spor faaliyetleri sa÷lÕk kuruluúlarÕnda, stadyumlarda, kültür ve dinlenme parklarÕnda yaygÕnlaúamaya baúlamÕútÕr. YarÕúmalarÕn, il ve ilçe birinciliklerinin uygulanma sistemi her yÕl daha üst seviyeye çÕkmÕútÕr. Düzenli olarak, ö÷renci spartakiadalarÕ, SSCB gençler müsabakalarÕ, SSCB SpartakiadalarÕ, çeúitli branúlarda ülke úampiyonalarÕ, spor úölenleri vb. yapÕlmÕútÕr. Bu yÕllarda Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn geliúmesi için bir dizi uygulamalar yapÕlmÕútÕr:

1- Milli takÕmlarÕn antrenmanlarÕ için özel spor merkezleri kurulmuútur. 2- Sanayi ve e÷itim kuruluúlarÕnda spor kulüpleri kurulmuútur. 3- Beden e÷itimi ve sporun yönetimi merkezileútirilmiú ve milli takÕmlara, özellikle olimpik branú milli takÕmlarÕna devlet garantisi verilmiútir. 4- Hem kitle sporunda hem de elit sporda spor bilimlerinde elde edilen baúarÕlar hemen uygulanmÕútÕr

103

OkullararasÕ turnuvalara katÕlan ö÷renci sayÕsÕ azalmÕútÕr.111). Bu geliúme beden e÷itimi harekatÕnÕn ana sisteminin kaçÕnÕlmaz olarak bozulmasÕna ve spor cemiyetleri arasÕnda rekabetin yok olmasÕna neden olmuútur. ünlü Sovyet bilim adamlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor hakkÕndaki fikirleri de önemli ölçüde destek olmuútur (5:110. Moskova’daki çocuklarÕn %70’i yüzmeyi bilmemektedir. EMH programÕnÕn zorunlu branúlarÕndan olan yüzme sporunu bilen okul ça÷Õndaki çocuklarÕn oranÕ %1. sporun geliúimini durdurmuútur. Kabul edilen kararlarÕn yürütülmesi için gerekli yapÕlarÕn olmamasÕ durgunlu÷un ana sebebi olmuútur. bu kapsamda bilim okullarÕnÕn úekillenmesi. amatörler ve profesyoneller arasÕndaki ayrÕlÕklar derinleúmiútir. 104 . Hiçbir gerekçesi olmadan Sendikalar Birli÷i bünyesinde bulunan spor cemiyetleri kapatÕlmÕútÕr. Spor tesislerinden zayÕf ve yanlÕú istifade edilmesi devleti “Kulüplere ait kuruluúlar ve tesislerinden istifadenin daha iyi hale getirilmesi hakkÕnda” 1985 yÕlÕnda bir karar çÕkarmaya mecbur bÕrakmÕútÕr. Spor tesislerinden ve beden e÷itimi kadrolarÕndan istifadede yönetim engelleri. beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinin sadece kazanÕlan kupa ve madalya sayÕsÕna göre de÷erlendirilmesi. Genel siyasi boúluk. bayanlarÕn %2’si düzenli olarak spor yapmaktadÕr. Bununla birlikte 1980’li yÕllarÕn ortasÕndan itibaren beden e÷itimi ve spor ile ilgili zayÕf yönler ortaya çÕkmaya baúlamÕútÕr. Bu yÕllarda SSCB’de beden e÷itimi ve sporun geliúimini engelleyen baúlÕca sebepler. çocuklar ve gençler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun önemi arttÕrÕlmÕútÕr. Kitle ve elit sporun geliúiminde. Bütün bunlara. spor bilimlerinin daha da geliúmesi. EMH yüzme normlarÕnÕ yerine getiren çocuklarÕn oranÕ ise %5 olmuútur. Bu yÕllarda erkeklerin %8’i. ekonomik hayatta yaúanan durgunluk ve sosyo-kültürel hayata yeteri derecede önem verilmemesi olmuútur.5. Komsomol son beú yÕlda 6 milyon üyesini kaybetmiútir (94:134-137). EMH standartlarÕnÕ sa÷layan ö÷rencilerin seviyesinde de düúüúler yaúanmÕútÕr. ekonomik sÕkÕntÕlar vb. etkenler SSCB’nin da÷ÕlmasÕna sebep olmuútur (5:111.Okullarda. beden e÷itim harekatÕnda uygulanan sert politikalar.112).

Sovyet hakimiyeti Azerbaycan’Õn bütün siyasi. Çocuk ve gençlerin bedensel e÷itimi genel e÷itimin bir parçasÕ haline gelmiútir (6:145). Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn teúebbüsüyle. e÷itim. ilk ve ortaö÷retimde. Emekçilerin ilk cemiyet ve birlikleri olarak iúçi ve asker spor dernekleri kurulmuútur. kültürün ve beden e÷itiminin kitleselleúmesi için çalÕúmÕútÕr (5:151). çocuk evlerinde ve beden e÷itimi ö÷retmeni hazÕrlayan iúçi kulüplerindeki beden e÷itimi faaliyetleri bir düzene sokulmuú ve ilk spor dernekleri kurulmuútur. Sovyet Rusya. kültür ve e÷itim kurumlarÕnda. sa÷lÕk. 1920 yÕlÕnda Azerbaycan e÷itim ve sosyalist kültür iúçilerinin kurultayÕnda gündeme gelmiútir. Asker ve Köylü Milletvekilleri Merkezi Yürütme Birli÷i’nin 22 Nisan 1918 tarihli kararnamesi. Beden e÷itimi harekatÕnÕn idaresi emekçilerin genel askeri e÷itim organlarÕna bÕrakÕlmÕútÕr. Rusya øúçi. Beden e÷itimi ve sporun geliúimi. Kurultayda ilk defa okullarda beden e÷itiminin durumu konuúulmuú ve daha iyi hale getirilmesi için birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. ekonomik ve kültürel hayatÕnÕ yeniden kurmaya baúlamÕútÕr. beden e÷itimi ve sporun çocuklarÕn genel 105 .2. ùura beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren bir okul açmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor askeri hazÕrlÕ÷Õn ayrÕlmaz bir parçasÕ haline gelmiútir. AynÕ yÕlda Azerbaycan’da E÷itim ødaresi nezdinde Beden E÷itimi ùurasÕ kurulmuútur. Sovyet Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi Azerbaycan’da 28 Nisan 1920 yÕlÕnda Sovyet hakimiyetinin kurulmasÕyla ülkenin tarihinde yeni bir sayfa açÕlmÕú ve proleterya diktatörlü÷ü kurulmuútur. AyrÕca. kültür. Azerbaycan Sovyet Hükümeti tarafÕndan MayÕs 1920’de “Azerbaycan emekçilerinin zorunlu askeri e÷itimi hakkÕnda” olarak aynen kabul edilmiútir. ÇarlÕk Rusya’sÕna kÕyasla emekçilerin bedensel ve ruhsal geliúimi için daha elveriúli bir ortam oluúturmuú. Bu yeni rejim hem yeni bir toplumun oluúmasÕnda hem de beden e÷itiminde birtakÕm de÷iúikliklere sebep olmuútur. Neticede genel askeri e÷itim idaresi kurulmuútur. 1920 yÕlÕnda bu okuldan 38 kiúi mezun olmuú ve ülkenin çeúitli bölgelerine gönderilmiúlerdir. sosyal güvenceler alanÕnda elde edilen baúarÕlar gibi olumlu hususlar da göz ardÕ edilmemektedir (61:43).2.6. Stalin’ci sistemin olumsuz yönleri ve topluma verdi÷i zararlar bir bir sayÕlÕrken.

kÕzÕl ordunun. bir müddet sonra da “Dinamo” spor cemiyeti kurulmuútur. Bu kapsamda. cimnastik. Azerbaycan Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ (AYBEù) kurulmasÕ kararÕ alÕnmÕútÕr. oyun ve düzen alÕútÕrmalarÕ gibi dersler konulmuútur. atletizm.e÷itimindeki önemine dikkat çekilmiútir. 1923 yÕlÕnda Azerbaycan’da “Genç øúçi” gazetesinin eki olarak “KÕzÕl Sporcu” gazetesi yayÕnlanmaya baúlamÕútÕr. 1923 yÕlÕnda da ortaö÷retim ve üniversitelerin müfredatlarÕna bir saat beden e÷itimi dersi konulmuútur. Bu yÕllarda “Avtomotor”. güreú. donanma birliklerinin ve Komsomol (komünist gençler birli÷i teúkilatÕ)’un ortak kararÕyla. çok yönlü geliúimi. Beden e÷itimi ve spor. eskrim ve birçok spor branúÕ geliúmeye baúlamÕútÕr (5:152. 1923 yÕlÕnÕn sonlarÕnda beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren okullar açÕlmÕútÕr. emekçilerin sa÷lÕ÷ÕnÕn arttÕrÕlmasÕ. kulüplerin ve kültür müesseselerinin ayrÕlmaz bir parçasÕ haline gelmiútir. Daha sonra ismi “Spartak” olmuútur (6:146). fabrikalarÕn. ister devlet. 1923 yÕlÕnda Bakü’deki sportif derneklerin sayÕsÕ 232’ye çÕkmÕútÕr. “Reçnik”. 1923’te “Azerbaycan’da beden e÷itiminin geliúimi hakkÕndaki kanun” ülkenin ilk kanunlarÕndan biridir. eme÷e ve savunmaya hazÕrlÕk amacÕ ile onlarÕn beden e÷itimi ve spor ile daha fazla meúgul olmalarÕ için bir dizi çalÕúmalar 106 . Üst sÕnÕflarÕn programlarÕna askeri hazÕrlÕk. onlarÕn askeri-uygulamalÕ derslere katÕlmalarÕnÕ sa÷lamak için yeni bir program hazÕrlamÕútÕr.153). “Vodnik”. Bu kanunda. 1921 yÕlÕndan itibaren de÷iúik branúlarda iller arasÕ yarÕúmalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. AYBEù’e ve ona ba÷lÕ birimlere. Sporu daha da yaygÕnlaútÕrmak için çeúitli branúlarda yarÕúmalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Köy dernekleri ve úubelerinde cimnastik. sendikalarÕn. ùamahÕ ve Bakü yakÕnlarÕndaki köylere beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútirmek üzere üç aylÕk kurslar düzenlemek için gönderilmiúlerdir. ülkedeki beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin yürütülmesi görevi verilmiútir. isterse de toplumsal teúkilatlarÕn. Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’ne ba÷lÕ olarak. Bakü’de. ülkedeki iúçi ve köylülerin genç neslinin bedensel geliúimi için. 1920/21 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda ilkö÷retimlerin müfredatlarÕna iki saat beden e÷itimi dersi. Bu okullarÕn ilk mezunlarÕ Gence. Kurultaydan sonra Azerbaycan e÷itim organlarÕ ö÷rencilerin yaúlarÕnÕ ve fiziksel geliúim düzeylerini dikkate alarak. Bu nedenle kurultay. Okul spor bayramlarÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. futbol. ùeki. okul ça÷Õndaki bütün çocuklar için beden e÷itimi derslerinin zorunlu hale getirilmesini istemiútir.

mobilyacÕlar ve di÷er iúletme kulüplerinde sÕk sÕk su bayramlarÕ yapÕlmÕú ve programlarÕna yüzme. Günümüzde bu tesiste “Neftçi” futbol takÕmÕ müsabakalarÕnÕ 107 . su topu ve kule atlama dahil edilmiútir (5:153. Merkezi øúçi Fakültesi’nin de güçlü takÕmlarÕ vardÕr. Azerbaycan’da futbol da geniú bir alana yayÕlmÕútÕr. Progress dÕúÕnda. 1921 yÕlÕnda Bakü Futbol Ligi tekrar kurulmuú ve yeniden il birincili÷i düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. Bu kulüplerden biri olan “Kustrud”un kurucusu ve üyesi. AynÕ yÕl içinde Bakü’nün en büyük spor teúkilatlarÕndan biri olan “E÷itim Müesseseleri Spor Kulübü” kurulmuútur. Su nakliyatçÕlarÕ. madenciler. Örne÷in. Hazar denizi sahilinde Kara úehir semtinden BayÕl’a kadar olan alandaki su istasyonlarÕnda geliúmiútir. Boks ve yüzme de 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda popüler olmaya baúlamÕútÕr.154). aynÕ zamanda köylerde de geliúmeye baúlamÕútÕr. Bu dönemde halter ve güreú kulüpleri de çok fazla sayÕda sporcunun spor yaptÕ÷Õ kulüplerden olmuútur. Ülkede spor sadece úehirlerde de÷il. Bu sayÕ iki yÕl sonra 300’e çÕkmÕútÕr. Bu kulübün kurulmasÕ ile e÷itim kurumlarÕnda sportif etkinlikler canlanmÕú. 1925 yÕlÕna gelindi÷inde basketbol takÕmÕ sayÕsÕ 52’ye ulaúmÕútÕr. Azerbaycan hükümeti yüzme için kaynak ayÕrmÕútÕr.yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan Teknoloji Enstitüsü. “Lokomotiv” ve MBTE (Merkezi Beden E÷itimi Evi)’de de faaliyet göstermiúlerdir. Yüzme. Halter ve güreú úubeleri genç spor cemiyetlerinden “Dinamo”. Birçok spor branúÕnÕn popülerli÷i artmÕútÕr. “Temp”. Yüksekö÷retim kurumlarÕ futbolcularÕnÕn teúebbüsü ile. 1923 yÕlÕnda ülkede basketbol sadece “Sokol ve Unita” spor cemiyetlerinde mevcut iken. Bakü Devlet Üniversitesi. e÷itim alan ö÷renciler spor ile daha fazla ilgilenmeye baúlamÕúlardÕr. Bu yÕllarda hem Azerbaycan’da hem de Kafkasya’da Balahani iúçi kulübünün “Progress” takÕmÕ çok güçlüdür. Kustrud’un sporcularÕ ulusal ve uluslararasÕ spor arenasÕnda ün yapmÕú birçok güreúçi ile müsabakalar yapmÕúlardÕr. sonra bütün futbol maçlarÕ burada yapÕlmÕútÕr. 1923 yÕlÕnda çim futbol sahasÕ inúa edilmeye baúlanmÕú. daha sonra SSCB emektar spor ustasÕ ünvanÕnÕ alan Rza Bahúeliyev’dir. matbaacÕlar.

Spor camiasÕ. sosyokültürel ve savunmadaki önemini vurgulayan Merkezi Komite. 1925 yÕlÕ Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ açÕsÕndan önemli bir yÕl olmuútur. Karar SSCB’de beden e÷itimi ve sporun önemli vazifelerini özel olarak belirtmiútir. 1921-24 yÕllarÕnda çok sayÕda iller arasÕ futbol maçlarÕ gerçekleútirilmiútir (6:147. 1923’ün sonlarÕ 1924’ün baúlarÕnda Lenkeran. Guba. Zagatala ve Gence’de atletizm úubeleri açÕlmÕútÕr. kÕzÕl ordu. Kitlesel beden e÷itimi harekatÕnÕn yayÕlmasÕnÕ. Basketbolcular kendi úampiyonalarÕnÕ yapmÕúlardÕr. Bakü’de ilk resmi atletizm yarÕúlarÕ 1922’de yapÕlmÕútÕr. sa÷lÕk kuruluúlarÕ) faaliyet programlarÕna dahil edilmiútir. Madenciler. Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi’nin “Partinin beden e÷itimi sahasÕndaki görevleri” hakkÕnda 13 Temmuz 1925 tarihli kararÕnÕ olumlu karúÕlamÕútÕr.148). AlÕnan bu kararlar kapsamÕnda Azerbaycan’da da devlet ve sivil kuruluúlar bir araya gelmiú ve konu ile ilgili toplantÕlar düzenlemiúlerdir. özellikle Bakü’nün deniz kenarÕndaki parklarÕnda ve Bakü etrafÕndaki petrol semtleri olan Sabunçu. demiryolu çalÕúanlarÕ ve esnaflar spor bayramlarÕ düzenlemiúlerdir. AynÕ kararda ülkede beden e÷itimi ve sporun gelecekte kitlesel geliúiminin metodlarÕ ve teúkilat esaslarÕ belirlenmiútir. Çünkü. bütün Parti organlarÕndan beden e÷itimi ve spora ayrÕ bir önem vermesini istemiútir. SendikalarÕn en iyi atletleri önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Bu karar ile SSCB’de beden e÷itimi ve sporun amaçlarÕ ve geliúim yollarÕ belirgin hale getirilmiútir. 108 . Azerbaycan’da atletizm. Bu karara göre: “SSCB’de beden e÷itiminin geliúimi uluslararasÕ iúçi harekatÕ için büyük önem taúÕmaktadÕr. ülke emekçilerinin yabancÕ ülkelerinin iúçi teúkilatlarÕ ile kuraca÷Õ sportif iliúkiler uluslararasÕ iúçi cephesini daha da güçlendirecektir”. Balahani. onun siyasi. 1924 yÕlÕndan itibaren Bakü’nün ve Azerbaycan’Õn ilk rekorlarÕ kÕrÕlmaya baúlanmÕútÕr. e÷itim kurumlarÕ. AlÕnan karar çerçevesinde beden e÷itimi. Zabrat gibi yerlerde daha popüler hale gelmiútir.yapmaktadÕr. genel siyasi ve kültürel e÷itimin ve kitlelerin sa÷lÕ÷ÕnÕn ayrÕlmaz bir parçasÕ olmuú ve bununla ilgili bütün sivil kuruluúlar ve devlet teúkilatlarÕnÕn (Sendikalar.

insanlarÕ modern spora ve kültüre yönlendirmek gerekti÷ini ifade etmiúlerdir. Beden e÷itimi ve sporun geliúmesinde ciddi sorunlar ortaya çÕkmÕútÕr.149). I. ülkenin Kafkasya Federasyonu içinde yer aldÕ÷Õ dönem ayrÕ bir öneme sahiptir. artÕk milli spor branúlarÕnÕn ve kültürün kayboldu÷unu öne sürerek. birtakÕm olumsuzluklar ülkede beden 109 . Kafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (ZSFSR) beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn uluslararasÕ amaç. Bunun gibi. Beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin daha da yaygÕnlaúmasÕnda. Kafkasya’nÕn beden e÷itimi teúkilatÕ KÕzÕl Spor Entarnasyoneli Do÷u ùubesi’ne bu tarihte katÕlmÕútÕr. görev ve ilkelerini belirlemek amacÕyla yapÕlan. Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ. mevcut eksikliklerin giderilmesi. ülkede beden e÷itiminin her yönden geliúimi. Bu dönem. sporun yabancÕ formlarÕnÕ suni úekilde aúÕlama çabalarÕ. Bu dönemde. Ülkedeki köklü spor kulüplerinin ve derneklerinin. büyük devletçilik úovenizmi olarak nitelendirilmiútir. ülkenin de÷iúik yerlerindeki beden e÷itimi ö÷retmenleri. Halka. iúçi beden e÷itimi teúkilatlarÕ ile birleúmeleri sonucunda. ülkenin di÷er bölgelerinde ise sporda kitleselleúme istenilen düzeye ulaúmamÕútÕr. Bu tür kiúiler milli de÷erleri dikkate almadan sporun burjuva sistemlerini halka benimsetmeye çalÕúmÕúlardÕr. Beden e÷itimi ve spor esasen Bakü’de daha fazla geliúme imkanÕ bulmuú. Azerbaycan sporcularÕ ile yabancÕ ülke sporcularÕnÕn uluslararasÕ karúÕlaúmalarÕnÕn oldu÷u bir dönem olmuútur. onlarÕn yönetimlerini ellerine geçirmiú ve geniú halk kitlelerinin buralarda spor yapmalarÕnÕ sÕnÕrlandÕrmaya çalÕúmÕúlardÕr.Kafkasya beden e÷itimi toplantÕsÕnÕn önemli katkÕlarÕ olmuútur. faaliyetlerinin ilk zamanlarÕnda önemli baúarÕlar elde etseler de. Bu sportif karúÕlaúmalar 1925 yÕlÕnÕn sonlarÕndan itibaren daha da yo÷unlaúmÕútÕr. bu kuruluúlarÕn yöneticileri iúçi spor teúkilatlarÕnÕn kurumsal zayÕflÕ÷Õndan istifade ederek.Beden e÷itimi derneklerinin spor úubelerinin ve sporla meúgul olan insanlarÕn sayÕsÕnda artÕú gözlenmiútir (5:155-158). Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi ve spor hayatÕnda. Azerbaycan’da beden e÷itimi hala istenilen seviyeye ulaúamamÕútÕr. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun mahiyetinin ve amaçlarÕnÕn daha açÕk bir úekilde belirlenmesi ve halkÕn hayatÕnda tuttu÷u yer ile iliúkilendirilmiútir (6:148. Fakat.

gerekse geleneksel sporda yeniden yapÕlanma gerekli olmuútur. Azerbaycan’Õn geliúmesinde hem devlet hem de sivil toplum kuruluúlarÕnÕn siyasi. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmiúlerdir (6:149).. Beden e÷itimi kadrolarÕna büyük ihtiyaç duyulmuútur. Spartakiada’ya hazÕrlÕk kapsamÕnda Azerbaycan’da çok sayÕda yarÕú ve spor bayramlarÕ düzenlenmiútir. kültürel ve genel e÷itim yapÕsÕna daha çok nüfuz edebilen beden e÷itimi ve spor önemli bir yer tutmuútur.e÷itiminin geliúimini geciktirmiú. Azerbaycan basÕnÕ ve ülkenin önde gelen devlet ve bilim adamlarÕ geleneksel spor ile modern sporun beden e÷itimi sistemi içinde beraber uygulanmasÕ gerekti÷ini ifade etmiúlerdir (5:158-161). Di÷er spor branúlarÕnda da önemli 110 . Azerbaycan. Azerbaycan halter takÕmÕ Kafkasya Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. geleneksel spor ile modern spor arasÕnda bir geçiú süreci yaúamÕútÕr. Bakü’de antrenör ve ö÷retmen yetiútirmek için dört ay süren kurslar açÕlmÕútÕr.” denmiútir. Azerbaycan’da beden e÷itimi alanÕnda yaúanan kadro problemi. sporun halkÕn hayatÕna girmesine ve onun e÷itici yönünden istifade edilmesine mani olmuútur.. AyrÕca bu yÕllarda beden e÷itimi kadrolarÕnda yaúanan bu açÕ÷Õ kapatmak için. 1927 yÕlÕnda Sovyetlerin I. 1930 yÕlÕnda Bakü’de Kafkasya Beden E÷itimi Enstitüsü’nün açÕlmasÕ ile birlikte çözülmeye baúlamÕútÕr. Bundan dolayÕ. Spartakiada’sÕnÕ düzenleme kararÕ almÕútÕr. SSCB Merkezi øcra Komitesi. 1926 yÕlÕnda Bakü’de KÕzÕl Spor Enternasyoneli kongresinin yapÕlmasÕ beden e÷itimi teúkilatÕnÕn hayatÕnda sosyal ve siyasi açÕdan büyük bir öneme sahip olmuútur. iúçi beden e÷itimcilerin aksine. 1927’de 436. Kongrede alÕnan karar göre: “Modern sporu reddetmek ve yalnÕzca geleneksel spordan istifade etmek geriye gitmek olur. Moskova ve St. 8 Kafkasya rekoru kÕrmÕúlardÕr. AlÕnan bu tedbirler beden e÷itimi ve spordaki açÕ÷Õ kapatmaya yeterli olmamÕútÕr. øúçi beden e÷itimciler geleneksel sporlarÕ tamamÕ ile reddetmiúlerdir. 1930’da ise 781 kiúi yetiútirilmiútir. Azerbaycan Beden E÷itimi Komitesi il ve ilçelerde ö÷retmenler yetiútirmek için kurslar düzenlemiútir. Bu yarÕúmalarda AzerbaycanlÕ sporcular 18 ülke. Fakat. Bunun için gerek modern sporda. KÕsa müddetli bu kurslarda 1926’da 382. Azerbaycan’Õn baúarÕlÕ sporcularÕ yüksek ö÷renim görmek üzere.

Kafkasya ve Orta Asya Cumhuriyetleri’nde sporun daha iyi hale getirilmesi için. tenis. Kafkasya Federasyonu ve Kafkasya Beden E÷itimi ùurasÕ tarafÕndan Kafkas halklarÕnÕn I. Yine bu hazÕrlÕk sürecinde. fakat öz bakÕmÕndan sosyalist (110:120) kültürün kurulmasÕnÕn vasÕtasÕ olmalÕdÕr. EMH programÕnÕn uygulanmasÕ ile Sovyet beden e÷itimi sisteminin tek metodoloji esasÕ oluúturulmuútur. SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ. atletizm ve hentbol dahil edilmiútir. anlamca uluslararasÕ sporun geliúmesinde SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn bilim komitesinin. atÕcÕlÕk. basketbol. “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕnÕn ülkelerde uygulanmasÕ. 1933 yÕlÕnda Taúkent’te yaptÕ÷Õ ve bazÕ tedbirlerin alÕndÕ÷Õ toplantÕnÕn önemli bir yeri olmuútur. EMH programÕnda Sovyet beden e÷itimi sisteminin bütün ana prensipleri belirlenmiútir. Azerbaycan takÕmÕ 116 erkek ve 50 bayan sporcudan oluúmuútur. ùekil olarak milli. aúamasÕ 1931 yÕlÕnda hazÕrlanmÕú ve onaylanmÕútÕr. ülkelerde sporun daha uygun metod ve úekillerinden istifade etmek için milli sporlarÕ ö÷renmeyi tavsiye etmiútir. úekil itibariyle milli. spor teúkilatlarÕna beden e÷itimi ve sporun milli branúlarÕ arasÕndan bütün faydalÕ ve amaca uygun nitelikleri ortaya çÕkarmayÕ. Spartakiada programÕna futbol. yüzme. Azerbaycan’da bu dönemde birçok sporcu yetiúmiútir. Bu program beden e÷itimi ile ilgili yeni metodlar geliútirmekle. Genel Kurul toplantÕsÕnda “Beden e÷itimi harekatÕnda geleneksel sporlar” ile ilgili kararÕnda. Spartakiada’nÕn finallerine 750 kiúi katÕlmÕútÕr. ProgramÕn I. geleneksel sporlarÕn daha da güçlendirilmesi gerekti÷i ileri sürülmüútür. milli meselelerin çözümünün. Bundan dolayÕ. voleybol. Ülkede geleneksel sporlar popülerli÷ini korumuúlardÕr. ülkelerin ekonomisinin güçlendirilmesinin. SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn 29 Mart 1931 tarihli 2. ilk amaç haline getirilmiútir. Geleneksel sporlarÕn geliúimi için özel merkezler kurulmuútur. Genel Kurul kararÕna göre. Kafkasya SpartakiadasÕ’nÕn sonucunda ZSFSR milli takÕmÕna Azerbaycan’dan 134 sporcu katÕlmÕútÕr. cimnastik. beden e÷itimi ve spor Sovyetler Birli÷i’nin bütün milletlerinin ve halk emekçilerinin milletlerarasÕ birli÷inin sa÷lamlaútÕrÕlmasÕnÕn. bisiklet.baúarÕlar elde edilmiútir. Azerbaycan’da birçok spor branúÕnÕn 111 .

Okul sporlarÕnÕn yeterli teknik altyapÕsÕ oluúturulamamÕútÕr. TeúkilatlarÕn yeniden yapÕlandÕrÕldÕ÷Õ yerlerde beden e÷itiminin daha da kitleselleúti÷i görülmüútür. Ö÷renciler arasÕnda spor yeterince geliúmemiú ve birçok spor branúÕ istenilen düzeyde yaygÕnlaúamamÕútÕr. Bununla birlikte bazÕ eksiklikler bulunmaktadÕr. ö÷rencileri görmek mümkün olmuútur. Bütün okullarda beden e÷itimi faaliyetleri arttÕrÕlmÕútÕr. Ülkede beden e÷itimi dersleri tam olarak her okulda e÷itim sürecine dahil edilememiútir. sporla daha fazla insanÕn ilgilenmesi sa÷lanmÕútÕr (6:151. “KÕzÕl Bayrak” ve “Ehtiyat Emek 112 . EMH normlarÕ bütün halka bildirilmiútir. Ö÷renciler arasÕnda EMH niúanÕ alanlarÕn sayÕsÕ istenilen seviyeye ulaúamamÕútÕr. EMH programÕ sanayi beden e÷itimi takÕmlarÕnda daha fazla yaygÕnlaúmÕútÕr (5:161. askerleri.geliúimine olanak sa÷lamÕútÕr. köylüleri. EMH programÕ kabul edildikten sonra. Azerbaycan’da bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini program esasÕnda yeniden yapÕlandÕrmÕúlardÕr. Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nde. TÕp. EMH niúanÕ alanlar arasÕnda iúçileri. EMH programÕnÕn 1. onlarÕn halk arasÕnda popülerli÷inin artmasÕna neden olmuútur.152). ve 2. Beden e÷itimi faaliyetleri geniúlemiú ve spor ile ilgili metodoloji güçlenmiútir.165). Gençler “Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm” sloganÕ ile çeúitli gruplar kurmuúlardÕr. Fakat. Pedogoji. bu olumsuz úartlara ra÷men.163. Spor teúkilatlarÕ tarafÕndan yapÕlan büyük ve önemli iúler ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn alanÕnÕ geniúletmiútir. aúamalarÕnÕn uygulanmasÕyla birlikte. Beden e÷itimi ö÷retmenleri köy okullarÕna gitmemiú ve bu okullar ça÷daú programlara sahip olamamÕúlardÕr. görkemli bir úekilde sanayi kuruluúlarÕnÕn veya e÷itim kurumlarÕnÕn beden e÷itimcilerinin genel toplantÕlarÕnda gerçekleútirilmiútir. NiúancÕlarÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ. “øaúeçi”. 1929 yÕlÕndan itibaren beden e÷itimi zorunlu bir ders olarak ülkenin bütün yüksek ö÷renim kurumlarÕnda ve meslek yüksek okullarÕnda uygulanmaya baúlanmÕútÕr. 1936 yÕlÕnÕn ilk yarÕsÕnda Azerbaycan’da sendikalar birli÷i tarafÕndan “Neftçi”. ö÷rencilerin beden e÷itiminin geliúiminde bazÕ ilerlemeler gözlenmiútir. Köy Ekonomisi Enstitüleri’nde beden e÷itimi ve spor Ana Bilim DallarÕ açÕlmÕútÕr. Gençlerin beden e÷itimi ve sporla ilgilenmeleri. 1930 yÕlÕndan baúlayarak. Sanayi.

ülkenin savunma gücünün arttÕrÕlmasÕ için spor teúkilatlarÕndan halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn arttÕrÕlmasÕ. Bu dönemde beden e÷itimi ve sporda uygulamaya çok önem verilmiútir. Eme÷e ve VatanÕn MüdafaasÕna HazÕrÕm”. Devlet bünyesinde bu zamana kadar faaliyet gösteren Beden E÷itimi ùurasÕ yeniden yapÕlandÕrÕlmÕútÕr. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn kendi faaliyetlerinin geliúimi yanÕnda. Bu Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun daha da kitlesel hale gelmesini sa÷lamÕútÕr. Spor altyapÕsÕ daha da güçlendirilmiú ve spor halkÕn yaúamÕna daha fazla girmeye baúlamÕútÕr. devletin deste÷i de artmÕútÕr. Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi harekatÕ sürecinde bayanlar arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕ istenilen düzeyde olmamÕútÕr. “Spor ve Av”. Bu 113 . Kafkasya Federasyonu 5 AralÕk 1936 yÕlÕnda da÷ÕlmÕú ve Kafkasya’da 3 cumhuriyet – Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti. Binicilik. 81000’den fazla beden e÷itimcisi yer almÕútÕr. askeri hazÕrlÕ÷Õ ve bedensel dayanÕklÕlÕ÷Õ için faaliyetler yapmasÕnÕ istemiútir. Azerbaycan’da ekonomik alanda yapÕlan bazÕ yenilikler sayesinde. Bu kapsamda devlet çatÕsÕ altÕnda Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuútur. “Kafkasya Beden E÷itimcisi” gibi spor ile ilgili yayÕnlar çÕkarÕlmÕútÕr. beden e÷itimi ve sporun bütün teúkilatlarda geliúmesini sa÷lamÕútÕr. Emekçilerin maddi refah seviyesinin kÕsmen artmasÕ ve halkÕn genel kültür seviyesinin yükselmesi. “Beden E÷itimi Haberi”. 1938 yÕlÕnda kabul edilen halk ekonomisinin güçlendirilmesi ile ilgili üçüncü beú yÕllÕk kalkÕnma planÕnÕn gerçekleútirilmesi. eskrim ve yüzme gibi branúlar öne çÕkmÕútÕr. halkÕn refah düzeyinde artÕú gözlenmiútir. Beden e÷itimi ve spor herkesin istifade edebildi÷i bir duruma gelmiútir. beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn da yapÕsal de÷iúikliklerini zorunlu kÕlmÕútÕr. Beden e÷itiminin kitleselleúmesi sayesinde 1940 yÕlÕnda 2036 takÕmda. Azerbaycan halkÕnÕn spora olan ilgisi artmÕú ve bu ilgi úehir stadyumlarÕnda ve fabrika alanlarÕnda görülmüútür. Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuútur.Kuvvetleri (Sovyetler Birli÷i’nde özel ihtisas okullarÕnda çeúitli sanatlarÕ ö÷reterek yetiútirilen genç iúçiler)” gibi spor cemiyetleri kurulmuútur. Savaú tehlikesinin arttÕ÷Õ bu yÕllarda devlet. Bu yÕllarda “Bakü Beden E÷itimcisi”. Savaú öncesinde beden e÷itimi ve spor bayanlar arasÕnda da geliúmiútir.

durum sadece sporda de÷il. KadÕnlarÕn sosyokültürel hayata daha aktif katÕlÕmÕ için bir dizi tedbir alÕnmÕútÕr. Ülke SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr.169-172). Bu devletin ülke emekçilerinin beden e÷itimi ve spor alanÕnda yürüttü÷ü milli siyasetin bir parçasÕ olmuútur (5:166. YÕllardÕr arka planda kalmÕú kadÕnÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlÕmÕna devlet önem vermiútir. Ben kardeúimin. 1940-41’li yÕllarda okullardaki beden e÷itimi ö÷retmenleri için seminerler düzenlenmiútir. Okullar arasÕ yarÕúmalarÕn kapsamÕ geniúletilmiútir. Sovyetler Birli÷i’de devlet sporu desteklerdi. Bugün Azerbaycan bayan takÕmlarÕnda oynayan sporcularÕn birço÷u Azeri de÷ildir. ö÷renciler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun merkezine çevrilmiútir. Devlet baúarÕlÕ sporcular üzerinden uluslararasÕ siyasetini güçlendirirdi. Günümüzde de bu durum böyledir. sözlü görüúme)’a göre. Bundan dolayÕ takÕmlarda genellikle baúka milletlerden bayanlar olurdu. Yaz aylarÕnda Abúeron’daki izcilerin geleneksel SpartakiadalarÕ. Bu sebeplerden ötürü bizde bayanlar arasÕnda spor yeterince yaygÕnlaúmamÕútÕr. bu dönemde spor tesisleri inúaatlarÕ ve EMH niúancÕlarÕnÕn hazÕrlÕ÷Õ yavaú gitmiútir. Bu eksiklere ra÷men beden e÷itimi ve spor ülke çapÕnda yaygÕnlaúmÕútÕr.167. Fakat. Sporculara belirli imkanlar sa÷lanÕrdÕ. örne÷in ritmik cimnasti÷e vermez. eúimin sporcu olmasÕnÕ istemem. bir islam ülkesi oldu÷umuz için toplum bayanlarÕn spor yapmasÕna sÕcak bakmÕyordu. sözlü görüúme)’e göre. 1940 yÕlÕnda ö÷rencilerin I. kÕzÕmÕn. Devlet halk arasÕnda sporun geliúmesi için özel bir çaba sarf etmiútir. Bu turnuvalara binlerce ö÷renci katÕlmÕútÕr. kültürel hayatta da görülmüútür. Birçok rekor kÕrÕlmÕútÕr. Ama. Onun haricinde sporcunun devlet için hiçbir önemi yoktu. K Mehmetyaraov (2008. Okullardaki beden e÷itimi faaliyetlerinde de ilerlemeler kaydedilmiútir. iyi bir Müslüman kÕzÕnÕ. A Nadirov (2008. Bugün úehirlerde. 114 . özellikle Bakü’de bu durum biraz de÷iúmeye baúlamÕútÕr. BaúarÕlÕ sporculara devlet politikasÕnÕn amaçlarÕ do÷rultusunda de÷er verilirdi.

okul dÕúÕ askeri spor oyunlarÕ ile ilgili e÷itim programÕ kabul edilmiú ve uygulanmasÕ için 2300 beden e÷itimi ö÷retmeni görevlendirilmiútir. düúmana karúÕ nefret duygusu ile yetiútirmek ve onlarÕn mücadele ruhunu güçlendirmek” olmuútur. tarÕm kooperatiflerinde ve iúletmelerinde. 1942-44 yÕllarÕnÕ kapsayan. Savunma sporu kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕnÕ.II. SavaúÕn ilk aylarÕnda fabrikalarda. ö÷renciler arasÕnda askeri ve fiziksel e÷itim oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr. izci ve ö÷rencilerin askeri ve fiziksel e÷itimine önem verilmiútir. uygulamalÕ beden e÷itimi ve spor branúlarÕ ile ilgili yarÕúmalarÕn yapÕlmasÕnÕ. Ordunun sa÷lam ve güçlü insanlara olan ihtiyacÕnÕn giderilmesi için. 23 Eylül 1941 yÕlÕnda Sovyet Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’nin “ Eli silah tutan herkesin askeri e÷itimi hakkÕnda” aldÕ÷Õ özel kararÕn. fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ yetiútirilmesine önem verilmiútir. askeri spor oyunlarÕna. Eski çocuk spor okullarÕnÕn yenilenmesine ve yenilerinin yapÕlmasÕna büyük önem verilmiútir. e÷itim kurumlarÕnda askeri e÷itim için gruplar. ülkenin Komsomol ve Sendikalar Birli÷i organize etmiútir (6:154. Bu derneklerde beden e÷itimi teúkilatlarÕ. binicilik. bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕndan halkÕn fiziksel hazÕrlÕ÷ÕnÕ güçlendirmesi istenmiútir. hasta tedavisi ve askeri spor dernekleri kurulmuútur. e÷itim alan ö÷rencilerin ve askere ça÷rÕlma yaúÕnda olanlarÕn askeri-fiziki hazÕrlÕ÷ÕnÕ. Devlet Savunma Komitesi’nin kontrolünde. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn ve halk e÷itim merkezlerinin çabalarÕ neticesinde. ö÷rencilere askeri ve fiziksel e÷itimin özel olarak verilmesi için. atÕcÕlÕk. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü’nde ve Meslek YüksekokullarÕnda e÷itim alan ö÷rencilere askeri e÷itimin yanÕnda. kÕzÕl ordunun yaralanmÕú askerlerini en kÕsa zamanda iyileútirmek için çalÕúmÕútÕr. 1941 yÕlÕndan itibaren Sovyet Beden 115 . Bu çerçevede. hem fiziksel hem de ruhsal e÷itim verilmiútir. Azerbaycan beden e÷itimi ve spor harekatÕnÕ olumsuz etkilemiútir. Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini oluúan úartlara göre yeniden yapÕlandÕrmÕútÕr.155). her yerde savunma sporlarÕ uzmanlarÕ yetiútirmek için kurslar açÕlmÕú ve seminerler düzenlenmiútir. AyrÕca. Savaú yÕllarÕnda ülkedeki e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi yeniden yapÕlandÕrÕlmÕútÕr. Dünya SavaúÕ. 1943 yÕlÕnda 13 çocuk spor okulunda 2500 ö÷renci e÷itim görmüútür. Bu dönemde okullarÕn ilk vazifesi: “Yetiúmekte olan nesli vatanperverlik.

1944 ve 1945 yÕllarÕnda SSCB úampiyonu olmuútur. Ülkenin de÷iúik bölgelerinde fizik tedavi uzmanÕ yetiútirmek için açÕlan kurslardan mezun olanlar. Galina Ganeker. kürek ve baúka birçok branúta úubeler açÕlmÕútÕr. bütün teúkilatlarÕ ve halkÕ ile ülke savunmasÕ için büyük çaba göstermiútir. birçok úeye zarar vermiútir. AynÕ yÕl ùura. II.E÷itimi ve Spor Komitesi fizik tedavi uzmanlarÕnÕn bütün hastanelerde bulunmasÕnÕ ve aktif sporculardan da yeni uzmanlarÕn hazÕrlanmasÕnÕ istemiútir. Sonra bu seminerler düzenli olarak yapÕlmÕútÕr. Bu kapsamda. Ülkede büyük insani ve maddi kayÕplar yaúanmÕútÕr. Ülkenin beden e÷itimi harekatÕna büyük zarar vermiútir (6:157). Azeri sporcular bu yÕllarda dahi Sovyetler Birli÷i úampiyonalarÕnda mücadele etmiúlerdir. Binden fazla Azeri sporcu devlet tarafÕndan madalyalarla ödüllendirilmiútir. bayanlar yüksek atlama da 1943. Azerbaycan’da birçok sporcu ve spor bilimci cepheden geri dönmemiútir. Fizik tedavi seviyesini yükseltmek amacÕ ile Azerbaycan Spor Komitesi. Azerbaycan’lÕ sporcular savaú yÕllarÕnda çok ön planda olmuúlardÕr. 1942 yÕlÕnda yapÕlan hastaneler arasÕndaki Azerbaycan SpartakiadasÕ’na yüzlerce kiúi katÕlmÕútÕr. Halk Sa÷lÕ÷Õ BaúkanlÕ÷Õ bünyesinde Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi bir büro açmÕú ve burada iyileúmekte olan askerlerin spor faaliyetlerine önem verilmiútir. Fizik tedavi faaliyetlerini Azerbaycan Halk Sa÷lÕ÷Õ BaúkanlÕ÷Õ ve beden e÷itimi teúkilatlarÕ beraber yürütmüúlerdir. Azerbaycan. voleybol. voleybol. Savaú yÕllarÕnda dahi Azerbaycan’da spor bayramlarÕ yapÕlmÕútÕr. Ülkedeki hastanelerde atletizm. üst düzey baúarÕlarÕ da dikkat çekmiútir. Bu Spartakiada’lara savaú süresince yapÕlmaya devam edilmiútir. Yedi kiúi SSCB KahramanÕ ünvanÕnÕ almÕútÕr (5:173-178). kuruluúlarÕ fizik tedavi ve rehabilitasyonun geliúmesi çok ciddi çalÕúmalar yürütmüúlerdir. 116 . fizik tedavi ve rehabilitasyon semineri Ülkenin spor düzenlemiútir. atÕcÕlÕk gibi birçok spor branúÕnda da e÷itilmiúlerdir. Savaú. çeúitli hastanelere gönderilmiú ve buralarda hem hijyen e÷itimi almÕúlar hem de atletizm. Fizik Tedavi Bilim ùurasÕ kurmuútur. Dünya SavaúÕ 9 MayÕs 1945’te Hitler AlmanyasÕ’nÕn yenilgisi ile sonuçlanmÕútÕr. KatÕlÕmcÕlarÕn bedensel kabiliyetlerinin yanÕ sÕra. 1944 yÕlÕnda yapÕlan SSCB güreú úampiyonasÕnda baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiúlerdir.

7 spor salonu halkÕn kullanÕmÕna sunulmuútur. Spor teúkilatlarÕnÕn ekonomik imkanlarÕ geniúlemiútir. Azerbaycan K(b)PMK’nÕn 8 ùubat 1949’da kabul etti÷i “Beden e÷itimi ve sporun geliúimindeki önemli eksikliklerin giderilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” karar alÕnmÕú ve halkÕn ekonomisinin arttÕrÕlmasÕ amaçlanmÕútÕr. Enstitü mezunlarÕ beden e÷itimi ö÷retmeni diplomasÕ almakla birlikte. 1940’lÕ yÕllarÕn sonu ve 1950’li yÕllarÕn baúlarÕnda AzerbaycanlÕ sporcularÕn uluslararasÕ müsabakalara katÕlÕmÕnda artÕú olmuútur. tenis kortu ve çok amaçlÕ spor salonu vardÕr.183-186). Azerbaycan’da sporun geliúmesinde sporcularÕn büyük rolü olmuútur.181. 1950 yÕlÕnda. Bu karar bütün spor teúkilatlarÕnda tartÕúÕlmÕú ve sporun geliúimine önemli katkÕlar sa÷lanmÕútÕr. 1951 yÕlÕnÕn sonlarÕnda Azerbaycan’da 17 spor cemiyeti kayÕt altÕna alÕnmÕútÕr. zarar görmüú spor tesislerinin onarÕlmasÕ ve yenilerinin yapÕlmasÕ için önemli çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr. 6 stadyum. SSCB ve uluslararasÕ ölçekteki yarÕúmalara birçok AzerbaycanlÕ sporcu katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Bu yÕllarda birçok spor takÕmÕ kurulmuútur. 2281 voleybol. Azerbaycan’Õn beden e÷itimi ö÷retmenleri ve sporcularÕ. basketbol. 1946 yÕlÕndan itibaren birçok branúta ülke birincili÷i yapÕlmaya baúlanmÕú. 2 çocuk stadyumu. Savaútan kÕsa bir zaman sonra insanlarÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlmasÕ. yeniden ülkede beden e÷itimi ve sporu geliútirmek için çalÕúmaya baúlamÕúlardÕr. Bu çerçevede de Sendikalar Birli÷i’ne önemli görevler düúmüútür. ulusal. Mezunlar özellikle köylerdeki okullara gönderilmiúlerdir (5:180. 1950 yÕlÕnÕn sonlarÕnda Azerbaycan’da 262 000 sporcunun spor yaptÕ÷Õ 3881 spor takÕmÕ vardÕr. ayrÕca anatomi ihtisasÕ da almÕúlardÕr. 374 futbol sahasÕ. Azerbaycan sporcularÕn kullanÕmÕnda. 1950 yÕlÕnda beden e÷itimi kadrolarÕna olan ihtiyacÕ karúÕlamak için Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’nde Beden E÷itimi Fakültesi açÕlmÕútÕr. Azerbaycan’daki sporcular aynÕ zamanda Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nde ö÷renciydiler. 57 basketbol ve voleybol sahasÕ. 17 spor sahasÕ. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerini barÕú döneminin úartlarÕna uygun olarak yeniden yapÕlandÕrmak ve metodolojik olarak da geliúmesini sa÷lamak zorunlu hale gelmiútir.SavaúÕn bitimi ile birlikte. 96 futbol sahasÕ. 117 .

SSCB’nin ilk defa katÕldÕ÷Õ 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’nda Sovyet milli takÕmÕ içinde mücade eden serbest güreúçi Reúid Memmedbeyov gümüú madalya kazanmÕútÕr. 1950 yÕlÕnda kurulan Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’ndeki Beden E÷itimi Fakültesi. Ülkede 13 emektar spor ustasÕ. bir milli takÕmda olimpiyat oyunlarÕna katÕlmak hiç de kolay olmamÕútÕr. 150 spor ustasÕ. Sovyetler Birli÷i’nin ideolojisi de burada kendini göstermiútir. onlar arasÕndan birincilik kazanmak zor olmuútur. yerine SSCB Spor Kulüpleri ve TeúkilatlarÕ Birli÷i 118 . Buna göre. Çeúitli spor branúlarÕnda bu ülkelerin sporcularÕ ile müsabaka yapmak.000’den fazla kiúinin spor yaptÕ÷Õ 3860 spor takÕmÕ vardÕr. Azerbaycan’da 300. Belarus gibi ülkelerde spor Azerbaycan’a kÕyasla daha fazla geliúmiútir. Ülke çapÕndaki ilk ve orta ö÷retim beden e÷itimi ö÷retmenlerini ise Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü hazÕrlamaktadÕr. Ülke büyüklü÷ü ve nüfus açÕsÕndan da her zaman Azerbaycan’dan önde olmuúlardÕr. Azerbaycan sporcularÕnÕn baúarÕlarÕ yazÕlmÕútÕr. seçim sürecindeki uzmanlarÕn yanlÕ davranmasÕ gibi daha birçok sebepten dolayÕ Azeri sporcular olimpiyat oyunlarÕna yeteri düzeyde katÕlamamÕúlardÕr (1:30. AynÕ karar Azerbaycan Hükümeti tarafÕndan da kabul edilmiútir. Ukrayna. 9 Ocak 1959 yÕlÕnda beden e÷itimi harekatÕnda toplumsal esaslarÕn geniúletilmesine yönelik “Ülkede beden e÷itimi yönetimi hakkÕnda” kararÕ kabul etmiútir. 1311 dereceli sporcu vardÕr. “Sovetskiy Sport” gazetesinin 1957 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda çÕkan sayÕlarÕnÕn birinde. Rusya sporcularÕnÕn milli takÕmlara daha çok katÕlmasÕ. Fakat SSCB milli takÕmlarÕna girmek. 27 tane de SSCB dereceli hakem bulunmaktadÕr. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü kuruldu÷undan bu yana 1385 yüksek e÷itimli uzman yetiútirmiútir. Eski Sovyetler Birli÷i’ne dahil olan Rusya. 1957 yÕlÕnda Antrenörler Okulu’na çevrilen Gence Beden E÷itimi Meslek Yüksekokulu’da ülke sporuna 800’den fazla beden e÷itimi ve spor ö÷retmeni kazandÕrmÕútÕr.31). 1959 yÕlÕna gelindi÷inde 259 beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútirmiútir. Bu çerçevede 1 Mart 1959 yÕlÕnda SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi tasfiye edilerek. Di÷er taraftan. di÷er cumhuriyetlere daha az yer verilmesi. Bu dönemde Azeri sporcular Sovyetler Birli÷i bayra÷Õ altÕnda müsabakalara katÕlmÕúlardÕr. SSCB Hükümeti. Yine bu yÕllarda. 218 ülke çapÕnda dereceli.

Azerbaycan devleti. fizik tedavi ve rehabilitasyon ile ilgili seminerler düzenlemiútir. sporu kitlesel hale getirmek için çalÕúmÕútÕr. günün taleplerine cevap verecek yeni tedbirler alÕnmasÕ gerekmiútir. YalnÕz.kurulmuútur. ülke sporcularÕnÕn teknik ve taktik düzeyinin yükseltilmesi daha öncelikli bir konu olmuútur. 3 avcÕlÕk sahasÕ bulunmaktadÕr. Birlik. HazÕrlÕklar kapsamÕnda. Bu merkez. 679 spor salonu. 493 futbol sahasÕ. Daha sa÷lÕklÕ ve güçlü bireyler yetiútirilmesi için. Bu yÕllarda Azerbaycan’daki sporcu sayÕsÕ 324. ülkedeki di÷er bütün sa÷lÕk ve spor teúkilatlarÕ ile beraber çalÕúmÕú. Beden e÷itimi ve sporu daha da geliútirmek için. yeni metodlar geliútirmeye çalÕúmÕúlardÕr. Spartakiada’ya baúarÕlÕ bir úekilde hazÕrlanmak için bir dizi çalÕúmalar yapmÕúlardÕr. Bu da Azerbaycan halkÕnÕn %8. 19 yüzme havuzu. devlet tarafÕndan alÕnan tedbirler SSCB’nin II. halkÕn bütün tabakalarÕnÕn düzenli olarak spora katÕlÕmÕnÕ sa÷lamak için. 1962 yÕlÕnda Bakü’de kadÕn ve spor üzerine toplantÕlar yapÕlmasÕ.800’e ulaúmÕútÕr. Emekçilerin sa÷lÕklÕ olmasÕnÕ da bütün devlet organlarÕ çok önemsemiútir. bayanlar arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕ için önemli bir adÕm olmuútur. Azerbaycan beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ. Azerbaycan’da ilk defa spor tÕbbÕ ile ilgili faaliyet gösteren Bakü Sa÷lÕk Merkezi kurulmuútur. 3000’den fazla voleybol ve basketbol sahasÕ. Bu ba÷lamda. Ülkedeki bütün spor ile ilgili kuruluúlar bu birli÷e ba÷lanmÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporun kitleselleúmesinde de önemli bir noktaya gelinmiútir. 59 atÕcÕlÕk tesisi. Azerbaycan spor teúkilatlarÕ. SpartakiadasÕ’nÕn yapÕlmasÕ. e÷itim kurumlarÕndaki spor faaliyetleri için birtakÕm programlar geliútirilmesi için çalÕúmalar yapÕlmasÕnÕ istemiútir. AyrÕca. 1962 yÕlÕnda Azerbaycan’da bayanlarÕn I. Bu geliúmeler ö÷rencilerin genel e÷itim sürecine de olumlu 119 . kadÕnlar arasÕnda sporun geliúmesine katkÕ sa÷lamÕútÕr. SpartakiadasÕ’ndan önce uygulamaya koyulmuútur. 24 tenis kortu. 1960 yÕlÕnda Azerbaycan’da 23 stadyum (1500 ve daha fazla seyirci kapasiteli).8’ini oluúturmaktadÕr. Bu Spartakiada’ya 100. ülke sporunun esaslarÕ geliútirilmiútir.000’den fazla bayan sporcu katÕlmÕútÕr. ProgramlarÕn uygulanmasÕ ile birlikte ö÷rencilerin beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine olan ilgisi günden güne artmÕútÕr.

Ülkenin bütün köylerinde sosyo-kültürel faaliyetler yanÕnda. Beden e÷itimi ve spor köylerde bütün halka ulaúamamÕútÕr. Azerbaycan’da 1933 yÕlÕndan 1965 yÕlÕna kadar olan dönemde toplamda 2589 beden e÷itimi uzmanÕ (546’sÕ bayan) hazÕrlanmÕútÕr. Son yedi yÕl içinde ülkede 994 yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanÕ yetiútirilmiútir. spor köylü gençlerin bedensel sa÷lÕ÷ÕnÕn en önemli aracÕ olsun” kararÕ alÕnmÕútÕr. spor tesislerinin yapÕmÕnda. øl ve ilçelerdeki spor okullarÕna teorik ve uygulamalÕ alanlarda destek için. Köylerde gerekli olan sportif altyapÕnÕn oluúturulmasÕ ile ilgili “Toplumun. emek verimlili÷inin arttÕrÕlmasÕnÕn ve sa÷lÕklÕ bireylerin yetiútirilmesinin bir vasÕtasÕ olarak görülmüútür (6:161). Bu liselerin hepsi ayrÕ ayrÕ spor branúlarÕnda faaliyet göstermiúlerdir. uzman kadrolarÕn yetersizli÷i etkili olmuútur. 1965 yÕlÕnda Azerbaycan’daki çocuk spor okulu sayÕsÕ 26’ya ulaúmÕútÕr. Fakat. Bu çalÕúmalarÕn sonucu olarak. köylerdeki bu geliúmeler istenilen seviyeye gelmemiútir. Bunlardan 130’u bayandÕr (5:186. beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine de çok önem verilmiútir. E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn Beden E÷itimi ùubesi’ne ba÷lÕ bir spor okulu kurulmuútur. iúçilerin e÷itiminin. Ülkedeki e÷itim kurumlarÕndaki beden e÷itimi ve sporu daha da geliútirmek için Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn özel bir kararÕ ile 72 tane spor lisesi açÕlmÕútÕr. Bu uzmanlarÕn yetiútirilmesinde en büyük pay 2330 uzman ile Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsüne aittir.yansÕmÕútÕr. “Kadrolar herúeyi halleder” sloganÕ ile beden e÷itimi ve sporun geliúmesi için çalÕúÕlmÕútÕr.187. spor tesislerinin azlÕ÷Õ. spor kulüplerinin teúkilat zayÕflÕ÷Õ. Köylerde beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinde eksikliklerin giderilmesi ve kitle sporunun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕ ile ilgili 9 Ocak 1959’da bir karar alÕnmÕútÕr. Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü Beden E÷itim Fakültesi’nde 259 beden e÷itimi uzmanÕ hazÕrlamÕútÕr.189-192). Bu yÕllarda beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕna ayrÕ bir önem verilmiútir. Beden e÷itimi uzmanlarÕ ülkenin her tarafÕna da÷ÕlmÕúlardÕr. yarÕúmalarÕn düzenlenmesinde gösterdi÷i bütün çabalarÕnÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ gerekir ki. Bu dönemde köylerde de beden e÷itimi ve spor geliúmeye baúlamÕútÕr. Birçok zirai üretim ve tarÕm iúletmesinde beden e÷itimi ve spor. 120 . Köylerde beden e÷itiminin yeterince geliúmemesinde.

Basketbol. Beden e÷itimi dersleri bütün kuruluúlarÕn e÷itim programlarÕna. 1965 yÕlÕnda bu sayÕ 187000’e ulaúmÕútÕr. Örne÷in. 1959’dan 1966’ya kadar olan 7 yÕllÕk sürede köylerdeki sporcularÕn sayÕsÕ üç kat artmÕútÕr. istenilen seviyeye gelmese de ülke genelinde bu 7 yÕllÕk zaman zarfÕnda sporda önemli baúarÕlar elde edilmiútir.8 Tablo – 2: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor tesisleri ve sahalarÕ sayÕsÕ Stadyum (seyirci kapasitesi 1500 ve daha üstü olan) Futbol sahasÕ Voleybol. ortaö÷retim ve yüksekö÷retiminde spor iyi bir seviyeye ulaúmÕútÕr. Spor tesisleri ile ilgili problemler kÕsmen giderilmiú olsa da tam olarak çözülememiútir. spor yapan bayanlarÕn sayÕsÕ da oldukça az olmuútur. 1965 yÕlÕna gelindi÷inde köylerdeki beden e÷itimi ve spor artan taleplere cevap verememiútir. Tenis sahalarÕ 15 1200 5100 Ülkenin ilkö÷retim.AlÕnan bu karar neticesinde. Köylerde sporun geliúmesinde elde edilen baúarÕlar. Beden e÷itimi ve spora olan talebin artmasÕyla birlikte. Köy sporcularÕnÕn teknik-taktik altyapÕsÕnÕn güçlü olmamasÕnÕn yanÕ sÕra. Köylerdeki sportif faaliyetler. yeni spor tesislerine de ihtiyaç duyulmuútur. dahil edilmiútir. insanÕn bedensel. Tablo -1: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor takÕmlarÕ ve sporcu sayÕlarÕ Spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ Sporcu sayÕsÕ (bin) 1965 yÕlÕnda SSCB spor ustasÕ olanlar Derece kazanmÕú sporcular (bin) 5054 825 139 135. Azerbaycan Hükümeti’nin 1966 yÕlÕnda “Beden e÷itimi ve sporun daha da geliútirilmesiyle ilgili tedbirler hakkÕnda” aldÕ÷Õ karara göre. okullardaki ö÷rencilerin sportif yeteneklerinin geliútirilmesi ve bütün e÷itim kurumlarÕnda ö÷rencilerin spor yapabilece÷i fiziki 121 . her bir kuruluúta uygulanmasÕ. Bütün e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi dersleri ön plana çekilmiútir. 1959 yÕlÕnda 66500 sporcu varken. Bütün bunlara ra÷men. zihinsel ve ruhsal geliúiminde önemli olan sporun. haftada 4 saatten az olmamak kaydÕyla. köy halkÕnÕn maddi refah düzeyinin ve kültür seviyesinin durmadan yükselmesinin bir sonucu olmuútur.

Haydar Aliyev. Haydar Aliyev’in Azerbaycan’Õ yönetti÷i 1969-1982 yÕllarÕ arasÕnda beden e÷itimi ve sporun geliúmesi için önemli iúler görülmüútür. sporcularÕn teknik-taktik seviyesi ile spor tesislerinin niceli÷i ve kalitesi de artmÕútÕr. ilçede. belde ve köylerdeki e÷itim ve iú merkezlerinde spor kompleksleri.úartlarÕn oluúturulmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. beden e÷itimi ve spor. AlÕnan kararda özellikle spor tesislerinin inúasÕna.198. ülke sporunun dünya seviyesine çÕkarÕlmasÕ. sahalarÕ ve merkezleri açÕlmÕútÕr (69:3). ølki CumhurbaúkanÕ herhangi bir ülkeye gitti÷inde kaldÕrÕlÕr. Bu yÕllarda gençlerin sosyal. 1970-80’li yÕllarda Azerbaycan’da sporun maddi ve teknik alt yapÕsÕnÕn geliúmesi için önemli çalÕúmalar yapmÕútÕr (1:12). Gençlerin sivil dünya de÷erlerine sahip olmasÕ. Bu okullarda 690 antrenör çalÕúmaktadÕr. 1974 yÕlÕnda Bakü’den baúka 36 ilde faaliyet gösteren 59 tane çocuklar ve gençler spor okulu bulunmaktadÕr. Sportif alandaki yeni yapÕlanmalar kapsamÕnda 1968 yÕlÕnda Azerbaycan Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuú. AyrÕca. 1975 yÕlÕnda sadece Bakü’de 250 spor sahasÕ ve merkezi kullanÕma sunulmuútur. Haydar Aliyev’in spora verdi÷i deste÷i úu ifadelerinden de anlamak mümkündür: “Genellikle. köylerdeki sportif faaliyetlerin daha üst seviyeye çÕkarÕlmasÕna öncelik verilmiútir. bir ülkenin bayra÷Õ dünyada resmen iki defa kaldÕrÕlÕr. hem devlet marúÕ çalÕnÕr hem de 122 . salonlarÕ. økincisi ise sporcular uluslararasÕ yarÕúmalarda úampiyon oldu÷unda. Spor Kulüpleri ve TeúkilatlarÕ Birli÷i kapatÕlmÕútÕr. spor bilimlerinin geliúimine. Ülkenin 790 bin sporcusu Olimpiyat OyunlarÕ öncesinde muhtelif ölçeklerdeki turnuvalara katÕlmÕúlardÕr (5:193-196. tesisleri. Spor için para aktarÕlmÕú. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn verimli çalÕúmalarÕ sayesinde ülkede sadece beden e÷itimcilerin ve sporcularÕn sayÕsÕ de÷il.200). 1973 yÕlÕnda Bakü’de spor sarayÕnÕn temeli atÕlmÕútÕr. fiziki ve ruhsal olarak geliúmesini sa÷layan bütün faaliyet alanlarÕ yaygÕnlaútÕrÕlmÕútÕr. halkÕn bedensel sa÷lÕ÷Õ için beden e÷itiminin kitleselli÷inin arttÕrÕlmasÕ gibi konular her zaman hükümetin gündeminde olmuú ve bu hususta birçok adÕm atÕlmÕútÕr (1:12-14). halkÕn sa÷lÕ÷Õ ile ilgili önemli bir sosyal alandÕr. her ilde.

ülkenin önde gelen sporcularÕnÕn seviyelerinin 123 . 1972 yÕlÕnda 16 spor kampÕ faaliyet göstermiútir. Basketbol. 6 A÷ustos 1974 yÕlÕnda Azerbaycan Komünist Parti Merkezi Komitesi ve Bakanlar Kurulu: “Ülkedeki beden e÷itimi ve sporun durumu ve daha da geliútirilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” bir karar kabul etmiútir. Buna göre. 1972 yÕlÕnÕn sonlarÕna do÷ru Bakü’de de÷iúik branúlarda birçok yarÕú yapÕlmÕútÕr. 3433 spor takÕmÕnda 611. Bundan bir müddet sonra. Haydar Aliyev. köylerde ve halkÕn yaúadÕ÷Õ yerlerde spor tesislerinin arttÕrÕlmasÕ. Bunun için beden e÷itimi ve spor bütün Parti teúkilatlarÕnÕn daima dikkat merkezinde olmalÕdÕr”. Bu çalÕúmalarÕn neticeleri. bu baúarÕnÕn aynÕ zamanda devlet baúarÕsÕ oldu÷u söylemiútir (69:4). ülke kurumlarÕnÕn. olmasÕ.3 bin kiúi fiziki hazÕrlÕk gruplarÕnda. AyrÕca. Tenis sahalarÕ 1969 25 2077 5260 1973 26 2497 5370 Ülkedeki beden e÷itimci ve sporcu hazÕrlÕ÷ÕnÕn daha iyi hale getirilmesi için 21 Haziran 1974 yÕlÕnda bir toplantÕ yapÕlmÕútÕr. Burada beden e÷itimi ve spor her yönüyle analiz edilmiútir. e÷itim müesseselerinin. 23.5 bin emekçi düzenli olarak spor yapmÕútÕr. Tablo-3: Azerbaycan’da 1969 ve 1973 yÕllarÕndaki spor tesisleri sayÕsÕ (69:6) Tesisler Stadyum (seyirci kapasitesi 1500 ve daha üstü olan) Futbol sahasÕ Voleybol. tarÕm kredi kooperatiflerinin ve iúletmelerinin on binlerce sporcusunun çeúitli yarÕúmalarda elde ettikleri baúarÕlarla alÕnmÕútÕr. Çünkü Partimiz halkÕn sa÷lÕ÷Õna daima birinci derecede önem vermektedir. Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm programÕnÕn yeni bir aúamasÕnÕn uygulamaya konmasÕyla birlikte halkÕn sportif faaliyetlere katÕlmasÕnda iyi sonuçlar elde edilmiútir. Bu yÕllarda beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕ daha iyi hale getirmek için birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr.bayrak kaldÕrÕlÕr…”. 5. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn SSCB ùampiyonasÕ’nda 4. AlÕnan karara göre: “ Beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi büyük siyasi önemi olan bir meseledir.4 bin (69:7) kiúi de sa÷lÕk gruplarÕnda çalÕúmÕútÕr. sporcularÕn baúarÕsÕnÕn siyasi karakter taúÕdÕ÷ÕnÕ.

Sporda kitleselleúmenin artmasÕ. yapÕlan bilimsel araútÕrma sonuçlarÕnÕ yayÕnlamaya baúlamÕútÕr. ülkenin tüm kuruluúlarÕnÕn yapmÕú oldu÷u yarÕúmalar olmuútur. A÷dam. SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan’Õn 83 sporcusu baúarÕlÕ olmuútur.433’e ulaúmÕútÕr.201). Son 10 yÕlda düzenli olarak spor yapanlarÕn sayÕsÕ iki kat artmÕútÕr. Bu yÕllarda Azerbaycan’da ortaö÷retim ve yüksekö÷retimden mezun olan beden 124 . Bu yÕllarda beden e÷itimi ö÷retmenlerinin sayÕsÕnda da artÕú gözlenmiútir. SSCB halklarÕnÕn VI. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü 1966 – 1974 yÕllarÕ arasÕnda 1743 kiúi yetiútirmiútir.163). V. 5 kiúi gümüú. kitaplar ülkenin de÷iúik yerlerinde basÕlmÕú ve yayÕnlanmÕútÕr. Sadece Bakü’de Beden E÷itim Meslek Yüksekokulu 3 yÕlda (1971. Merkez üç ayda bir. 1972. Azerbaycan kendi içinde sporda ciddi ilerlemeler kaydetmiú olsa da. ùeki’deki pedagoji okullarÕnda beden e÷itimi úubeleri açÕlmÕútÕr (6:162. Ülkedeki sporun kitleselleúti÷inin göstergesi. Bu yarÕúmalarda 20 ülke rekoru kÕrÕlmÕútÕr. 4 gümüú. spor bilimlerinin daha iyi hale getirilmesini gerekli kÕlmÕútÕr. 2 kiúi altÕn. Bilim adamlarÕ tarafÕndan hazÕrlanan bilimsel makaleler. 2 bronz) kazanmÕútÕr. 1973) 708 kiúi mezun etmiútir. SSCB geneline kÕyasla daha geri kalmÕútÕr. 1974 yÕlÕnda bu sayÕ 884. Özellikle köy okullarÕnda beden e÷itimi ö÷retmenine olan ihtiyacÕ karúÕlamak için ùamahÕ. 28 kiúi bronz madalya almÕúlardÕr. Bu sonuçlar bir önceki Spartakiada’da elde edilen sonuçlardan daha iyi olmuútur. ùuúa. beden e÷itimi ve sporun idare úeklinin de yeniden yapÕlanmasÕ úeklinde kararlar alÕnmÕútÕr (5:200. 1974-1975 yÕllarÕnda yapÕlan Spartakiada’lara 673 bin’den fazla kiúi katÕlmÕútÕr. ülke sporcularÕnÕn teknik kapasitelerinin arttÕrÕlmasÕ zorunlulu÷u. A÷daú. araútÕrmalar. Bu amaçla 1975 yÕlÕnda Spor Komitesi’ne ba÷lÕ Bilimsel AraútÕrma Merkezi kurulmuútur. Ülkenin kitlesel yarÕúmalarÕ olan. 1974 yÕlÕnda Moskova’da yapÕlan “Ça÷daú Toplumda Spor” adlÕ uluslararasÕ kongrede Azerbaycan’dan birçok spor bilimci makalelerini sunmuútur.yükseltilmesi ile ilgili önemli adÕmlarÕn atÕlmasÕyla birlikte. Bu yÕllarda sporda bilimsel araútÕrmalar oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr. Spartakiada’da Azerbaycan milli takÕmÕ sadece 7 madalya ( 1 altÕn.

AynÕ yÕlda 706. Beden e÷itimi ve sporun sosyo-pedagojik etkileri ile ilgili araútÕrmalar yaygÕnlaúmÕútÕr.8 bin ö÷renci EMH normlarÕnÕ yerine getirmiútir.e÷itimcilerin sayÕsÕ % 80 artmÕútÕr. 2 milyona yakÕn kiúinin spor faaliyetlerine katÕlÕmÕ sa÷lamÕútÕr. AzerbaycanlÕ antrenörler ve beden e÷itimi ö÷retmenleri tecrübe paylaúÕmÕ ve sporcu hazÕrlamak için de÷iúik ülkelere gitmiúlerdir. Ülkeye iki altÕn madalyayÕ hentbolcu bayanlardan Refige ùabanova ve Lyudmila ùubina getirmiútir. okullar için müfredat. Gelinen bu nokta SSCB ortalamasÕndan % 23 daha fazladÕr. AynÕ yÕlda “Okulda beden e÷itimi” ve “Azerbaycan okulu” dergilerinin spor ekleri de yayÕnlanmaya baúlamÕútÕr. 1975/76 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda ülkenin ilk ve ortaö÷retim kurumlarÕnda 35 tane spor sÕnÕfÕ açÕlmÕútÕr. Bu yÕllarda Azerbaycan sporunun uluslararasÕ arenadaki nüfuzu da artmÕútÕr. Ülkede sporun toplumdaki rolü hakkÕnda pedagojik araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕ için 1976 yÕlÕnda Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’ne ba÷lÕ olarak beden e÷itimi úubesi açÕlmÕútÕr. 1974 yÕlÕnda okullardaki beden e÷itimi derslerine 937 bin IV. sÕnÕf ö÷rencisi katÕlmÕú. Azerbaycan Sendikalar Birli÷i Sekreterli÷i ve Spor Komitesi “Kurum ve kuruluúlarda. ùubede görev yapan bilim adamlarÕ 60’dan fazla bilimsel makale. Bu yÕllarda beden e÷itimi ve spor anayasal seviyede devlet deste÷i ile buluúmuútur. yabancÕ ülke takÕmlarÕ ile dostluk yarÕúmalarÕ yapÕlmÕútÕr. 10 küçük kitap yayÕnlamÕúlardÕr. Ünlü voleybolcu ønna Riskal ise gümüú madalya kazanmÕútÕr. Bu dönemde yüksekö÷retimde de spor oldukça geliúmiútir. Beden e÷itimi faaliyetlerinin daha kitlesel hale getirilmesi için. 4 kitap. 3162 spor takÕmÕ kurulmuútur. 1975 yÕlÕna gelindi÷inde % 25’e çÕkmÕútÕr. Asya ve Afrika ülkelerinin sporcularÕ ile iliúkiler geliúmiútir. Bunlardan 14 bini altÕn niúan seviyesine ulaúmÕútÕr. Montreal Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azeri sporcular SSCB milli takÕmÕ içinde baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiúlerdir. De÷iúik branúlarda uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlar elde edilmiú. tarÕm kredi kooperatifleri ve tarÕm iúletmelerinde spor yarÕúmalarÕnÕn düzenlenmesi hakkÕnda” karar almÕúlardÕr. 1972 yÕlÕnda yüksekö÷retimde EMH normlarÕnÕ sa÷layan ö÷rencilerin oranÕ % 1 iken. 125 . Avrupa.-X. Ülkenin bütün kurum ve kuruluúlarÕnÕn çabasÕ sayesinde beden e÷itimi ve sporun daha fazla insanÕn hayatÕna girmesi için alÕnan tedbirler.

Bu Azerbaycan’Õn uluslararasÕ spor camiasÕ ile iliúkilerinin artmasÕnÕn sonucu olmuútur. 1 milyona yakÕn insan düzenli olarak spor yapmaktadÕr. 127 futbol sahasÕ. yaz tatillerini hem dinlenerek hem de spor yaparak geçirmiúlerdir. øran (95). Ülkedeki okullarÕn kullanÕmÕnda olan 7000 spor sahasÕ ve birçok spor tesisi hizmet vermiútir. Azeri voleybolcular yabancÕ ülke rakipleri ile 174. Azerbaycan’da tesisleúme yolunda da önemli adÕmlar atÕlmÕútÕr. 27 atÕcÕlÕk tesisi açÕlmÕútÕr. Bu müsabakalarÕn sadece 12 tanesi 1941 yÕlÕna kadar yapÕlmÕú. futbolcular 161. 126 . Azeri sporcular 531 müsabakada galip gelmiúlerdir (5:202-208). Okullardaki spor sÕnÕflarÕnda 2 binden fazla genç sporcu e÷itim almÕútÕr. 1979 yÕlÕnda E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn çocuklar ve gençler spor okullarÕ 16 SSCB spor ustasÕ hazÕrlamÕútÕr. basketbolcular 80. OkullarÕn geneli spor tesisleri ile donatÕlmÕútÕr. Okullardaki spor salonlarÕnÕn sayÕsÕ 860’a çÕkmÕútÕr. gerisi II. güreúçiler 132. Azerbaycan ve SSCB çapÕndaki yarÕúmalara katÕlan ö÷rencilerin sayÕsÕ artmÕútÕr. ülkede bulunan 1500 izci kampÕnda 265 bin çocuk. BunlarÕn dÕúÕnda daha birçok spor tesisinin de yapÕmÕ sürdürülmüútür (6:165). hentbolcular 71 müsabaka yapmÕúlardÕr.Azeri sporcularÕn isimleri dünyanÕn birçok ülkesinde bilinir hale gelmiútir. 1977-78 yÕllarÕnda ülkede 8 stadyum. UluslararasÕ çocuk yÕlÕ ilan edilen 1979 yÕlÕnda. 1979 yÕlÕnda spor yapan kiúi sayÕsÕ 2 milyon 100 bine ulaúmÕútÕr. Bütün okullarda 5004 beden e÷itimi ö÷retmeni görev yapmÕútÕr. 1978 yÕlÕnda okullardaki spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ 3391’e ulaúmÕútÕr. Dünya SavaúÕ’ndan sonra yapÕlmÕútÕr. 55 ülke ile 806 müsabaka (409’u SSCB’de. 1 Ocak 1977 yÕlÕna kadar Azeri sporcular 25 spor branúÕnda. Bu sayÕ 1974 yÕlÕndaki sayÕdan iki kat daha fazladÕr. 130 spor salonu. 772 binden daha fazla çocuk ülke çapÕndaki yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. En çok müsabaka Polonya (96). Bu da 1974 yÕlÕndan 200 bin kiúi daha fazladÕr. Yine bu yÕllarda çocuklar ve gençler spor okullarÕnÕn sayÕsÕ 108’e ulaúmÕútÕr. Sadece 1979 yÕlÕnda 500 bin EMH niúanÕ alan sporcu. 315 bin dereceli sporcu. 397’si dÕúarÕda) yapmÕúlardÕr. 200’e yakÕn SSCB spor ustasÕ hazÕrlanmÕútÕr. Romanya (58) takÕmlarÕ ile yapÕlmÕútÕr. Macaristan ve Do÷u Almanya (61).

Bu konferanslardan biri de 24-27 Nisan 1979’da Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Birçok yüksekö÷retim kurumunda spor bilimleri konferansÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Hentbolda Larisa Savkina altÕn. 28 Mart 1980’de Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun durumu etraflÕ bir úekilde müzakere edilmiútir. Kürekte Vasili Yakuúa.Beden e÷itimi sisteminin geliútirilmesinin yollarÕ ve úekilleri 3.Modern toplumda beden e÷itimi ve sporun geliúiminin sosyal kanuna uygunlu÷u ve fonksiyonlarÕ 2. Azerbaycan’Õn ekonomik açÕdan güçlenmesi neticesinde beden e÷itimi ve spor toplumun bütün tabakalarÕnda. AynÕ ölçüde okullarda sporun yaygÕnlaúmasÕ için de giriúimlerde bulunulmuútur. Bu müzakereye ba÷lÕ olarak “Beden e÷itimi ve sporun durumu ve daha da geliútirilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” karar kabul edilmiútir.Kiúili÷in her taraflÕ ve ahenkli geliúiminde beden e÷itimi ve sporun rolü (5:208-212) 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB 80 altÕn. Azerbaycan Hükümeti’nin almÕú oldu÷u bu kararlar ülkenin her tarafÕnda uygulanmaya baúlanmÕú ve halk arasÕnda spor yaygÕnlaúmaya baúlamÕútÕr. Viktor Perevezin. Bu kapsamda ülkedeki bütün kuruluúlar beden e÷itimi ve sporun daha da yaygÕnlaúmasÕ için çalÕúmalar sürdürmüúlerdir. Gennadi Kryckin ve Aleksandr Lukyanov gümüú. Azerbaycan Hükümeti genç neslin e÷itiminde önemli bir yeri olan beden e÷itimi ve spora büyük önem vermiútir. 69 gümüú. Konferansta aúa÷Õdaki konular üzerinde ciddi bir úekilde durulmuútur. 46 bronz madalya kazanmÕútÕr (49:73). spor kompleksleri ve tesislerinin inúasÕna da büyük önem verilmiútir. yüzme havuzu. SSCB çim hokeyi milli takÕmÕnda yer alan Tatyana ùviqanova bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Madalya kazananlar arasÕnda Azeri sporcularda bulunmaktadÕr. Beden e÷itimi ve sporun geliúimine ve kitleselleúmesine büyük önem 127 .Yüksekö÷retim kurumlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor anabilim dallarÕnda bilimsel araútÕrmalarÕn sayÕsÕ oldukça artmÕútÕr. AyrÕca fiziki úartlarÕ daha da geliútirmek için stadyum. özellikle de çocuk ve kadÕnlar arasÕnda popüler hale gelmiútir. 1.

veren Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK) ve SSCB Bakanlar Kurulu 2 Eylül 1981’de “Beden e÷itimi ve sporun daha da kitleselleútirilmesi hakkÕnda” özel bir karar almÕútÕr. O dönemin kuru ile 1. Berde. Azerbaycan’Õn bütün 128 . Ülkenin her köúesinde tesisleúmede ciddi adÕmlar atÕlmÕútÕr. dayanÕklÕ ve yüksek manevi niteliklerin úekillenmesine.5 milyon$) harcanarak yapÕlmÕútÕr. vatanÕn savunmasÕna hazÕr olmasÕna. AlÕnan bu kararÕ iyi bir úekilde analiz eden Azerbaycan. güçlü. Bakü Devlet Komisyonu tarafÕndan stadyum içinde atletizm pisti kullanÕma açÕlmÕútÕr.25 milyon manat (1. AçÕlan bu pist Azerbaycan’da atletizmde uluslararasÕ standartlara uygun ilk ve tek kapalÕ atletizm pisti olmuútur. bütün fiziki e÷itim sisteminin vazifesi. SSCB rekoru kÕrmÕú ve kendi ülke rekorlarÕnÕ da geliútirmiúlerdir. 1981 yÕlÕnda Gence’de sadece ülkenin de÷il. 4 yüzme havuzu ve 75 spor salonu ve birçok spor tesisi yapÕlmÕútÕr. Burada 32 spor branúÕndan 28’inde Azerbaycan’dan 394 sporcu mücadele etmiútir. Bu karara göre “Beden e÷itimi harekatÕnÕn. 1982 yÕlÕnda ùamahÕ. E÷itim alan gençlerin beden e÷itimi sisteminin geliútirilmesi için de önemli adÕmlar atÕlmÕútÕr. SSCB halklarÕnÕn VIII. sa÷lÕklÕ ve mutlu bir neslin yetiútirilmesine yardÕm etmektir”. insanlarÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn artÕrÕlmasÕna. aynÕ zamanda Kafkasya’nÕn da en büyük Çocuklar ve Gençler Spor Kompleksi açÕlmÕútÕr. ve Tovuz úehirlerinde çok amaçlÕ kullanÕma uygun olan stadyumlar yapÕlmÕútÕr. AyrÕca. Birçok Azeri sporcu SSCB spor ustasÕ ünvanÕ almÕú. Spartakiada’sÕna 1980’lerin ilk yÕllarÕnda da hazÕrlÕklar sürdürülmüútür. sporun geliúmesi için her türlü adÕmÕ atmÕútÕr. 30’dan fazla sÕnÕfÕ olan okullarda okul dÕúÕnda e÷itim veren ö÷retmenlerin maaúÕ arttÕrÕlmÕútÕr. ülkenin 30’dan fazla ilinde çocuk ve gençler spor okullarÕnÕn açÕlmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. Bu kapsamda 9 stadyum. onlarÕn emek kabiliyetlerinin ve emek verimlili÷inin yükseltilmesine. 26 Nisan 1983’te “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕ ve daha iyi sporcular yetiútirilmesi” ile ilgili bir karar almÕútÕr. Bu kararla birlikte özellikle köylerde sporu daha da geliútirmek için çalÕúÕlmÕútÕr. Ö÷rencilere beden e÷itimi için ayrÕlan kaynaklar da ço÷altÕlmÕútÕr. Azerbaycan Komünist Partisi Merkezi Komitesi.

Bunun yerine sosyalist ülkeler Moskova’da “Dostluk-84” oyunlarÕnÕ düzenleme kararÕnÕ almÕúlardÕr. SSCB SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan çocuk ve gençler spor okullarÕnÕn ö÷rencileri 18 madalya kazanmÕúlardÕr. Burada 18 dünya rekoru ve 47 spor branúÕnda 94 olimpiyat rekoru kÕrÕlmÕútÕr. Ülkenin spor yurtlarÕnda 40 ilden 543 çocuk bulunmaktadÕr. 16’sÕ ise bronz madalya olmak üzere toplamda 36 madalya kazanÕlmÕútÕr. SSCB. 836 tane de antrenör bulunmuútur. YapÕlan çalÕúmalar neticesinde ülkenin birçok ilinde çocuk ve gençler satranç spor okullarÕ açÕlmÕútÕr. Sadece 1985 yÕlÕnda Sendikalar Birli÷i’ne ba÷lÕ olarak 68 çocuklar ve gençler spor okulu faaliyet göstermiútir. Azerice ve Rusça olmak üzere ayda iki defa “ùahmat” ve ùahmatÕ” gazeteleri basÕlmÕútÕr. Satrançla meúgul olanlarÕn sayÕsÕ 6000’e ulaúmÕútÕr (5:212.215.kurum ve kuruluúlarÕ özellikle satrancÕn geliúmesi için de yo÷un çalÕúmalar yürütmüúlerdir. Bu dönemde çocuk ve gençler spor okullarÕnda 1639 antrenör çalÕúmÕútÕr. Sadece 1985 yÕlÕnda 28 tane çocuklar ve gençler spor okulu açÕlmÕútÕr.168). Kanada.217-219). Bu sporcular 11 altÕn. Bu oyunlara sosyalist ülkeler ile birlikte Avusturya. 16’sÕ gümüú. Bu dönemde çocuklar ve gençler arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕnda çocuklar ve gençler spor okullarÕnÕn rolü büyük olmuútur. AyrÕca. Bu okullarda 28 bin ö÷renci ile birlikte. AynÕ zamanda güreúçiler Avrupa ùampiyonasÕ’nda üç altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. 20 kiúi ise SSCB spor ustasÕ ünvanÕnÕ almÕútÕr. øsviçre gibi ülkelerin sporcularÕ da katÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan’dan 16 sporcu katÕlmÕútÕr. 1983 yÕlÕnda ülkede 4000 genç satranççÕnÕn satranç oynadÕ÷Õ 15 satranç okulu bulunmaktadÕr. Gençler SSCB Spor OyunlarÕ’nda 4’ü altÕn. çocuk ve gençlerin sportif faaliyetlere katÕlmasÕ için büyük çaba harcamÕúlardÕr. 129 . Ülkenin bütün spor teúkilatlarÕ. okullarda spor sÕnÕflarÕnÕn açÕlmasÕ da sporcu hazÕrlÕ÷Õnda önemli bir aúama olmuútur. 2 gümüú ve 3 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (6:167. Bunlardan 5’i altÕn madalyadÕr. Fransa.214. Ö÷rencilerin 17. Bununla birlikte ülkedeki okullarÕn sayÕsÕ 253’e ulaúmÕútÕr. 1984 Los Angeles Olimpiyat OyunlarÕ’nÕ boykot etmiútir. 1981 yÕlÕndan itibaren. Okullardaki spor sÕnÕflarÕ E÷itim BakanlÕ÷Õ ve spor teúkilatlarÕnÕn çalÕúmalarÕ neticesinde açÕlmÕútÕr. 1985 yÕlÕnda Azerbaycan’da 59 spor sÕnÕfÕ açÕlmÕútÕr.

Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK)’nin “Kulüplerden ve spor tesislerinden istifade edilmesinin daha iyi hale getirilmesi” ile ilgili 12 Haziran 1985 tarihli kararÕ, spor tesislerinin daha da geliúmesine ve daha verimli kullanÕlmasÕna olanak sa÷lamÕútÕr. Bu karara ba÷lÕ olarak Azerbaycan’da, spor tesislerinden yararlanmanÕn iyileútirilmesi ile ilgili geniú bir plan hazÕrlanmÕútÕr. Tesislerden daha rasyonel ve verimli bir úekilde yararlanmak için, beden e÷itimcilerinin ve sporcularÕnÕn mesuliyetinin arttÕrÕlmasÕ için birtakÕm uygulamalar getirilmiútir.

Azerbaycan’da sporu kitleselleútirme çabalarÕnÕn odak merkezinde kadÕnlarÕn, özellikle de yerli Azeri kadÕnlarÕn ve ö÷rencilerin düzenli olarak beden e÷itimi ve spora yönlendirilmesi bulunmuútur.

SSCB V. Yaz Köy OyunlarÕ’nÕn 1985’te Azerbaycan’da yapÕlmasÕ ülkenin spor hayatÕnda önemli bir yere sahip olmuútur. OyunlarÕn yapÕlmasÕ için, spor teúkilatlarÕ önemli iúler yapmÕúlardÕr. Ülkenin birçok úehrindeki spor tesisleri yenilenmiútir. Azerbaycan bu oyunlarda 21 altÕn, 18 gümüú, 17 bronz madalya kazanmÕútÕr. Bundan önceki oyunlarda 8. olan milli takÕm, burada 4. olmuútur. Köy sporcularÕnÕn yüksek sportif baúarÕlarÕ köydeki emekçilerin beden e÷itimi ve spora ilgisinin artmasÕnÕn, köylerin sosyal geliúiminin ve sporun köy emekçilerinin yaúamlarÕna çok fazla nüfuz etmesinin bir göstergesi olmuútur. Sportif anlamda yapÕlan bütün çalÕúmalar neticesini göstermiú ve Azeri sporcularÕn hem SSCB’de hem de uluslararasÕ spor kamuoyunda daha fazla tanÕnmalarÕnÕ sa÷lamÕútÕr. Bu dönemde beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlÕ÷Õ da baúarÕlÕ bir úekilde yürütülmüútür. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü ile birlikte Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’de yüksek e÷itimli spor uzmanlarÕ hazÕrlamaya baúlamÕútÕr. 1985 yÕlÕnda APø’nin beden e÷itimi ve savaúa hazÕrlÕ÷a giriú fakültesi ilk mezunlarÕnÕ vermiútir. Azerbaycan’da ilk defa 145 kiúi beden e÷itimi ve savaúa hazÕrlÕ÷a giriú ö÷retmeni diplomasÕ almÕútÕr.

Gençler arasÕnda sporun daha da yaygÕnlaúmasÕ ve sportif baúarÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ için Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ 1985 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Hankendi

130

úehrinde beden e÷itimi ve spor anabilim dallarÕ baúkanlarÕnÕn katÕlÕmÕyla üç günlük bir seminer düzenlemiútir. Burada Moskova, Kiev ve St. Petersburg’un ünlü spor bilimcileri de bildirilerini sunmuúlardÕr. Azerbaycan’Õn de÷iúik kurum ve kuruluúlarÕndan birçok spor bilimci de sunumlarÕnÕ yapmÕúlardÕr. Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ spor bilimlerinin geliúimine çok önem vermiútir. 1978 yÕlÕndan itibaren Moskova, St. Petersburg, Kiev gibi daha birçok úehirden ünlü spor bilimcilerin katÕlÕmÕ ile üç tane spor bilimleri kongresi yapÕlmÕútÕr. Kongrede sunulan bildiriler daha sonra yayÕnlanmÕútÕr. Spor bilimcilerin yetiútirilmesine ayrÕca önem verilmiútir. Bu kapsamda ilk defa, APø’de beden e÷itimi teorisi ve metodolojisi’nde yüksek lisans programÕ açÕlmÕútÕr. Tez savunmasÕ yapacak olan ö÷renciler, Moskova, St. Peterburg ve Kiev’deki özel úuralara gönderilmiúlerdir. SatrançÕn geliúimi içinde özel bir çaba gösterilmiútir. Ülkenin il ve ilçelerinde 24 bin kiúinin meúgul oldu÷u 44 satranç okulu faaliyet göstermiútir.

Bütün bu sportif geliúmelere ra÷men çocuklarÕn ve ö÷rencilerin sportif e÷itiminde ve iyi sporcularÕn hazÕrlanmasÕnda bazÕ eksiklikler gözlenmiútir. Birçok okulda derse girmeden önce sabah cimnasti÷i yapÕlmamÕú ve beden e÷itimi dersleri çok düúük seviyede uygulanmÕútÕr. On binlerce çocuk genellikle beden e÷itimi derslerinden muaf tutulmuútur. Ö÷renciler arasÕnda yarÕúmalara katÕlÕm oranÕ %60’Õ geçmemiútir. Spor okullarÕnÕn veriminin düúük olmasÕnÕn nedenleri arasÕnda, yetenekli çocuklarÕn seçiminin iyi bir úekilde yapÕlmamasÕ da etkili olmuútur. Bu sebeple okullara kayÕt yaptÕran birçok ö÷renci daha sonra kayÕtlarÕnÕ sildirmiúlerdir. Bu okullarÕn kalitesinin düúük olmasÕnda iyi bir antrenman programlarÕnÕn olmamasÕ ve antrenörlerin de mesleki açÕdan yetersiz olmalarÕnÕn payÕ büyük olmuútur. Antrenörlerin geneli birden fazla iú yapmÕúlardÕr. 1639 kadrolu antrenörün sadece %53.1’i üniversiteden mezun olmuútur. Yönetim kadrosunun da üçte biri üniversite diplomasÕ almamÕútÕr (5:220-224,226,228).

Seoul Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan’dan 19 sporcu katÕlmÕútÕr. Azeri sporcular, 3 altÕn, 1 gümüú ve 2 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (3:48). Azerbaycan sporcularÕnÕn yüksek baúarÕlar elde etmesi beden e÷itimi ve spor kadrolarÕnÕn baúarÕlÕ bir úekilde hazÕrlanmasÕ ile mümkün olmuútur. øyi sporcular ve spor adamlarÕ kendi

131

sportif beceri ve yeteneklerini geliútirmek için düzenli olarak, SSCB’nin iyi olan beden e÷itimi kuruluúlarÕna gönderilmiúlerdir. Genç spor adamlarÕ yüksek lisans yapmak için Moskova’ya, St. Peterburg’a ve Kiev’e gitmiúlerdir. 1990 yÕlÕnda ülkenin bütün e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi derslerini, o alanÕn uzmanlarÕ vermiúlerdir. Azerbaycan’Õn beden e÷itimi teúkilatlarÕnda 17 bin beden e÷itimi ö÷retmeni görev yapmÕútÕr. Bunlardan 11700’ü üniversiteden mezun olmuútur. 1990’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda Azerbaycan halkÕnÕn üçte biri sporla meúgul olmuú, altÕda biri ise spor kuruluúlarÕnda çalÕúmÕútÕr. Ülkede bulunan bütün kurum ve kuruluúlara ait takÕm sayÕsÕ 8000’e ulaúmÕútÕr. AyrÕca, 70 tane stadyum, 2000’den fazla futbol sahasÕ, 30’dan fazla yüzme havuzu, 1300 spor salonu ve 9000’e yakÕn oyun sahasÕ bulunmaktadÕr. Ülkedeki sportif kuruluúlarda çalÕúan spor adamlarÕnÕn %90’Õ ya üniversite ya da liselerin spor bölümlerinden mezun olmuúlardÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda okullarda 7000 beden e÷itimi ö÷retmeni e÷itim vermiútir. Hepsi kendi alanÕnda uzmanlÕ÷a sahip olmuúlardÕr. Bu yÕllarda beden e÷itimi ve sporun geliúmesi ve halk arasÕnda daha da yaygÕnlaúmasÕ için birtakÕm devlet kararlarÕ kabul edilmiútir. Sporun geliúmesi için ayrÕlan kaynak arttÕrÕlmÕútÕr. Bir dizi modern spor tesisi yapÕlmÕú, beden e÷itimi ve spor kadrolarÕ geniúletilmiú, spor uzmanlarÕnÕn hazÕrlÕ÷ÕnÕn kalitesi yükselmiú, sporla ilgilenenlerin sayÕsÕ artmÕútÕr. Ülkede 42 spor branúÕnda faaliyet gösterilmiútir. Bunlardan 10’u milli spor branúlarÕ olmuútur.

HalkÕn

spora

olan

ilgisinin

artmasÕ,

beden

e÷itimi

teúkilatlarÕnÕn

kitleselleúmesinin ve sosyo-pedagojik öneminin artmasÕna, sportif e÷itimin kalitesinin yükselmesine, anlamÕnÕn geniúlemesine ve verimlili÷in artmasÕna, Azerbaycan sporcularÕnÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlarÕnÕn artmasÕna neden olmuútur. Ülkenin birçok sporcusu Olimpiyat, Dünya ve Avrupa ùampiyonu olmuúlardÕr (5:229-232).

6.2.3. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi

Azerbaycan’da 80’li yÕllarÕn sonu, 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda toplumsal hayatÕn di÷er alanlarÕnda oldu÷u gibi Azeri sporunun geliúimi de durmuútur. Bu dönemde toplumu olumsuz olarak etkileyen siyasi, ekonomik ve ideolojik problemler

132

yüzünden ülkede gençler ve spor siyasetine yeteri derecede önem verilememiútir. Sovyetler Birli÷i döneminde kazandÕ÷Õ baúarÕlarla bütün dünyada ün yapmÕú sporcularÕn büyük ço÷unlu÷u kötü yaúam úartlarÕndan dolayÕ ülkeyi terk etmek zorunda kalmÕú, yapÕlan spor tesisleri de bakÕmsÕzlÕk yüzünden kullanÕlamaz hale gelmiútir (1:14). SSCB 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda da÷ÕlmÕútÕr. Azerbaycan 18 Ekim 1991’de ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ ilan etmiútir. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte, Azerbaycan sporcularÕ uluslararasÕ spor arenasÕnda kendi ülkeleri için mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr. Ülkede beden e÷itimi ve sporun geliúmesine Milli Olimpiyat Komitesi’nin kurulmasÕ, ulusal federasyonlarÕn uluslararasÕ federasyonlara üye olmasÕ önemli bir katkÕ sa÷lamÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporda mevcut olan zengin kültürel miras Azeri sporunun daha da geliúmesi için önemli bir kaynak oluúturmuútur. Devlet kurumlarÕ ve Milli Olimpiyat Komitesi’nin destekleriyle Azerbaycan’da sporun altyapÕsÕ daha da geliúmiútir. 2 KasÕm 1992 yÕlÕnda Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) Avrupa Olimpiyat Komitesi’ne, 24 Eylül 1993’te de UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi (IOC)’ne üye olmuútur. 1993 yÕlÕnÕn sonlarÕnda 14 tane olimpik spor federasyonu, uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr.

Ba÷ÕmsÕz

Azerbaycan’Õn

spor

teúkilatlarÕnÕn

esas

vazifesi

ülkedeki

sporcularÕn sayÕsÕnÕn daha da arttÕrÕlmasÕ ve alÕnan sportif baúarÕlarÕn seviyesinin daha üst noktalara taúÕnmasÕ olmuútur. Bu amaçlar do÷rultusunda, antrenman sistemlerinin daha da geliútirilmesi, tesisleúme oranÕnÕn arttÕrÕlmasÕ ve antrenörlerin uzmanlÕklarÕnÕn yükseltilmesi zorunlu olmuútur. Azerbaycan olimpik sporlara daha fazla önem vermiútir. Birçok spor branúÕnda her yÕl il ve ülke úampiyonalarÕ yapÕlmÕútÕr. Azeri sporcular Olimpiyat OyunlarÕ, Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ gibi birçok uluslararasÕ úampiyonaya katÕlmÕúlardÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕ ba÷ÕmsÕz Azerbaycan Cumhuriyeti’nin beden e÷itim harekatÕnÕn úekillenme dönemi olmuútur (5:233,234). Ba÷ÕmsÕz Azerbaycan milli takÕmlarÕ ilk defa 1992 yÕlÕnda Barselona Olimpiyat OyunlarÕ’na Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) içinde katÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan’dan joducu Nazim Hüseynov, cimnastikçi Valeri Belenki, eskrimci ølgar Memmedov, atÕcÕ Valeri Timoxin ve masa tenisçi Valentina Popova katÕlmÕúlardÕr (46:211). Judocu Nazim Hüseynov ülkeye ilk olimpiyat altÕn madalyasÕnÕ getirmiútir. 1988 Seoul OlimpiyatlarÕ’nda altÕn madalya kazanan ølgar Memmedov, bu

133

olimpiyatlarda beúinci olmuútur. Valeri Belenki ise takÕm yarÕúmalarÕnda altÕn, bireysel yarÕúmalarda bronz madalya kazanmÕútÕr. Bu olimpiyatlar Azerbaycan olimpiyat tarihinde yeni sayfalar açmÕútÕr (1:32,33). AynÕ yÕl içinde Azerbaycan boks, halter, güreú ve atÕcÕlÕk gibi birçok branúta madalyalar kazanmÕútÕr. Sadece 1993 yÕlÕnda Azeri sporcular de÷iúik branúlardaki Dünya ùampiyonalarÕ’nda 27 madalya (9 altÕn, 12 gümüú, 6 bronz), Avrupa ùampiyonalarÕ’nda ise 33 madalya (14 altÕn, 11 gümüú, 8 bronz) kazanmÕúlardÕr. 1995 yÕlÕna gelindi÷inde ise 23 altÕn madalya kazanÕlmÕútÕr (5:234,235).

Azerbaycan gençli÷inin teúkilatlanmasÕ, gençler ile ilgili faaliyetlerin tek merkezden yönetilmesi amacÕyla 26 Temmuz 1994 tarihinde Gençlik ve Spor BakanlÕ÷Õ kurulmuútur (26:5). Haydar Aliyev yeni kurulan bakanlÕ÷a önemli vazifeler vermiútir. Bu vazifeler; Azerbaycan devletinin gençler siyasetinin daha iyi yürütülmesinden, Azerbaycan’da sporun geliúmesinden, Azerbaycan’Õn güçlü bir devlete çevrilmesi sürecinde gençlerden daha verimli istifade edilmesi ve bütün bunlar için sosyal, siyasi, ekonomik ve teknik alt yapÕsÕnÕn oluúturulmasÕndan ibaret olmuútur. AyrÕca genç neslin e÷itimi, onlarÕn sosyal, fiziki ve ruhsal açÕdan geliúimini sa÷layacak faaliyet alanlarÕnÕn çeúitlendirilmesi, gençlerin evrensel de÷erlere sahip olmasÕ, sporun uluslararasÕ seviyeye yükseltilmesi, beden e÷itimi ve sporun kitleselli÷inin sa÷lanmasÕ gibi birçok önemli faaliyeti BakanlÕk yürütmüútür. Bu BakanlÕk daha sonra Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’na dönüútürülmüútür. 5 Mart 1995’te Azerbaycan CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev yeni bir kanun hükmünde kararname imzalamÕútÕr. Bu kararnameye göre, halk arasÕnda sa÷lÕklÕ yaúam tarzÕnÕn yaygÕnlaúmasÕ ve beden e÷itimi ve sporun altyapÕsÕnÕn geliútirilmesi, bu alana bütün halkÕn yardÕmÕnÕn sa÷lanmasÕ amacÕyla gençlerin spora olan ilgisinin arttÕrÕlmasÕ ve Azerbaycan sporunun uluslararasÕ arenaya çÕkmasÕna gerçek bir zemin oluúturmak için Azerbaycan CumhurbaúkanÕ’na ba÷lÕ Spor Fonu kurulmuútur. AynÕ yÕl içinde bazÕ sporcularÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ ile ilgili bir kararname çÕkarÕlmÕútÕr. Buna göre Olimpiyat ùampiyonu Nazim Hüseyinov “ùöhret” adlÕ devlet niúanÕ, 12 kiúi de “ Tereggi” (ilerleme) adlÕ madalya ile ödüllendirilmiútir. AyrÕca bu sporcularÕn birço÷una bir ömür boyu maaú ba÷lanmÕútÕr. Haydar Aliyev birçok kez gençlerle bir araya gelmiú, 1996 yÕlÕnda yapÕlan I. Gençler Forumu’na katÕlmÕú ve üç yÕlda bir

134

konularda faaliyete geçilmiútir (28:60. 2002’de175.61). Bu dönemde beden e÷itimi ve spor ile. AMOK. 2003’de 188 madalya kazanÕlmÕútÕr. ço÷u olimpik sporlarda olmak üzere. sporcularÕn yaúam standartlarÕ ve antrenman yerleri yÕldan yÕla daha iyi hale getirilmiútir (1:17-22).2 milyon$) daha fazla para harcanmÕútÕr. Azerbaycan. tesisleúmenin artmasÕ ve yüksek seviyeli antrenörlerin sayÕsÕnÕn ço÷almasÕ. 1998-2004 yÕllarÕ arasÕnda sporcular için 5 milyar manattan (1. 1998’de 168. sporcularÕn sosyal durumunu araútÕrarak. sporcularÕn uluslararasÕ arenada gösterdikleri baúarÕyÕ olumlu etkilemiútir. Azeri sporcular de÷iúik uluslararasÕ yarÕúmalarda 500’den fazla madalya kazanmÕúlardÕr. Azerbaycan 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ’na 23 sporcu ile katÕlmÕú ve güreúte Namig Abdullayev gümüú madalya kazanmÕútÕr. Haydar Aliyev. 1999’da 166. Bu esasnameye dayanarak. devlet gençler siyaseti hakkÕnda kanunlar kabul edilmiú.yapÕlmasÕnÕ istemiútir. 2 ùubat’Õ Gençler Günü ilan etmiútir (1:26). Azerbaycan’da ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn yeniden kazanÕlmasÕyla. 1998 yÕlÕnda bazÕ sporcular ve onlarÕn antrenörleri için AMOK aylÕk ücret ödemeye baúlamÕútÕr. 2001’de 173. gelecek vaat eden sporcular ve antrenörleri için ücretlendirme esasnamesini onaylamÕútÕr. 1997’de 136. AMOK Yürütme Kurulu’nun 1997 yÕlÕndaki toplantÕsÕnda Sidney OlimpiyatlarÕ’na hazÕrlÕk için program ve komite komisyonlarÕ belirlenerek onaylanmÕú ve Milli Olimpiyat Akademisi’nin oluúturulmasÕ hakkÕnda karar alÕnmÕútÕr. milli spor federasyonlarÕnÕn durumunu incelemiú ve bu çalÕúma sonucunda federasyonlarÕn faaliyetleri aktifleútirilmiútir. tüm alanlarda oldu÷u gibi sporda da uluslararasÕ arenaya çÕkma úansÕ kazanmÕútÕr. genç cumhuriyet. 1998 yÕlÕnÕn ilk aylarÕndan itibaren sporcularÕn yarÕúmalara katÕlmasÕnÕ sa÷lama. 1997 yÕlÕnda forumun birinci yÕl dönümünde. Sadece 2000-2003 yÕllarÕnda. hazÕrlÕk için kamp yerleri ayarlama vb. 2000’de 160. Sporculara verilen maddi destek. Bu dönemde Azerbaycan Hükümeti’nin uluslararasÕ spor kamuoyu ile de iliúkileri geniúlemiútir (5:235). ølham Aliyev baúkan seçilmiútir. Yeni yönetim kurulu ilk olarak cumhuriyetin kamu spor kurumlarÕyla iletiúim kurmuú. Ülkedeki spor hayatÕnda köklü reformlar yapÕlmasÕ ihtiyacÕ sonucunda AMOK’un 31 Temmuz 1997 tarihinde yapÕlan Genel Kurulu’nda Komite’nin yeni yönetim kurulu belirlenmiú. 2000 yÕlÕndaki 135 .

ùeki. Ülkede kÕú sporlarÕnda da sporcular mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr. Azerbaycan’da 90’lÕ yÕllarÕn ikinci yarÕsÕnda elde edilen yüksek sportif baúarÕlardan dolayÕ. Berde.112.2002 Gençler Satranç Avrupa ùampiyonasÕ 5.1996 UluslararasÕ Enver Çoudri Boks TurnuvasÕ 2.2003 Gençler Satranç Dünya ùampiyonasÕ 6.2003 Gençler Judo Avrupa ùampiyonasÕ Azerbaycan’da voleybol. 2002 yÕlÕnda Salt Lake City úehrinde yapÕlan XIX. sambo güreúi branúlarÕnda birçok madalya kazanÕlmÕútÕr. Serbest güreúte Namig Abdullayev. Serbest güreúte ise Ceyhun Zahidov Avrupa ve Dünya ùampiyonu olmuútur. Lenkeran úehirlerinde modern spor kompleksleri yapÕlmÕútÕr. AynÕ yÕl içinde Nizami Paúayev gençlerde halter Dünya ùampiyonu olmuútur. Her üç olimpiyat oyununda da Azeri sporcular madalya kazanamamÕúlardÕr (51:105. NahçÕvan. olmuútur. altÕn madalya kazanmÕútÕr.2002 Serbest Güreú Avrupa ùampiyonasÕ 4. Gençler Boks Avrupa ùampiyonasÕ 3. 1998 yÕlÕnda Azerbaycan’Õn 5 sporcusu ilk defa Nagano úehrindeki KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlmÕúlardÕr. futbol. çim hokeyi gibi daha birçok branúta uluslararasÕ organizasyon yapÕlmÕútÕr. 2000 yÕlÕnda Azerbaycan boks tarihinde ilk defa Gençler Dünya Boks ùampiyonasÕ’nda Ferhad Acalov úampiyonanÕn en teknik sporcusu ünvanÕnÕ alarak. SatranççÕ Teymur Recebov ise dünyanÕn en genç gross master (büyük usta) ünvanÕnÕ almÕútÕr (5:235.117).2003 Ritmik Jimnastik Dünya KupasÕ 7. boks. atÕcÕlÕkta Zemfira Meftahedinova altÕn.236). Bunlardan bazÕlarÕ úunlardÕr: 1. KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan 4 sporcu ile katÕlmÕútÕr.Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda 200 ülke içinden 34. KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na ise 2 sporcu ile katÕlmÕútÕr. uluslararasÕ federasyonlar birçok organizasyonu Azerbaycan’da gerçekleútirmiútir. Guba.1999 IV. 2001-2003 yÕllarÕ arasÕnda judo. Bu yÕllarda Azerbaycan’Õn Bakü. boksta Vugar Elekberov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Bakü’de uluslararasÕ standartlarda kürek ve atÕcÕlÕk tesisleri inúa edilmiú ve birçok 136 . hentbol. Gence. 2006 yÕlÕnda Torino’da yapÕlan XX.

Günümüzde spor ile ilgili yayÕnlanan birçok yazÕlÕ kaynakta devletin spor siyaseti ile ilgili olumsuz ifadelere rastlamak çok zordur. Çünkü. Bakü. Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ö÷retim üyeleri ve ö÷rencileri. Olimpiyat Akademisi olimpizmin ruhunu insanlara aktarmak için bilimsel konferanslar ve sempozyumlar düzenlemiútir. Sadece ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda yayÕnlanmayan gazete. 137 . uluslararasÕ spor organizasyonlarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ popüler bir úehir haline gelmiútir. elektronik posta) ile yapÕlan görüúmede spor yayÕnlarÕ ile ilgili úu bilgileri aktarmÕútÕr. Bu uygulamalarÕ spor alanÕnda yayÕnlanan kitaplarda da görmek mümkündür. gerek Avrupa gerekse UluslararasÕ ölçekli birçok sportif toplantÕ ve yarÕúmanÕn yapÕldÕ÷Õ yer haline gelmiútir. “Het-trik”. özellikle devlet ile do÷rudan veya dolaylÕ iliúkisi olan medya organlarÕ. T Askerov (2008. “Futbol+gol”. “Çempion”.000’lere çÕktÕ÷Õ dönemlerde olmuútur. AyrÕca Bakü. Spor ile ilgili problemlere yeterince temas etmedikleri görülmektedir. 18 Nisan 1998 yÕlÕnda Milli Olimpiyat Akademisi kurulmuútur. Günümüzde “Futbol+”. Spor ile ilgili birçok yayÕn çÕkmaya baúlamÕútÕr. Azerbaycan’da spor ilgili konularda nesnel davranmadÕklarÕ söylenebilir. ølki 1932 yÕlÕnda yayÕnlanmaya baúlayan “ødman Gazetesi” Sovyet döneminde Beden E÷itimi ve Spor Komitesi tarafÕndan çÕkarÕlmÕú ve günümüzde Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ çÕkarmaya devam etmektedir. Sovyet döneminde Azerice ve Rusça yayÕnlanmÕútÕr. Bu da yazÕlÕ kaynaklarÕn güvenilirli÷i konusunu gündeme getirmektedir. Henüz ülkede bu rekoru kÕran gazete olmamÕútÕr. TirajÕnÕn 100. Bu kapsamda 6 Nisan 2001’de UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi’nin ola÷an toplantÕsÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr (5:236238). 2001 yÕlÕnda AMOK tarafÕndan “Olimpiya DünyasÕ” gazetesi çÕkarÕlmaya baúlanmÕútÕr. 1998 yÕlÕnda “Olimpiya” ve 2004 yÕlÕnda “Sportsmen” dergileri.spor tesisi de yenilenmiútir. her yÕl spor bilimleri ile ilgili konferanslar yapmaya baúlamÕúlardÕr. AFFA’ya ba÷lÕ olarak “Futbol DünyasÕ” gazeteleri yayÕnlanmaktadÕr. Devletin olumsuz spor politikalarÕnÕ eleútirememektedirler. Günümüz Azerbaycan spor medyasÕ.

23 gümüú. IOC’nin kararÕ ile 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nÕn boks müsabakalarÕnda genel sekreter olmuútur. 99 gümüú ve 187 bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. Azerbaycan güreúçileri de önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. CumhurbaúkanÕ tarafÕndan üstün hizmetlerinden dolayÕ 4 ö÷retim üyesine “ùeref Ordeni” (úeref madalyasÕ).ølk defa 27 AralÕk 1997 yÕlÕnda “Beden E÷itimi ve Spor” hakkÕnda kanun kabul edilmiútir. Bunlardan 23 tanesi olimpik spor federasyonudur. Bu büyük e÷itim kurumunda Avrupa ve Dünya ùampiyonalarÕ ile Olimpiyat OyunlarÕ’nda birçok madalya kazanmÕú sporcular e÷itim almÕúlardÕr. Beden e÷itimi ve spor sahasÕnda hazÕrlanan uzmanlarÕn sayÕsÕ sürekli artmÕútÕr. Azerbaycan Boks Federasyonu BaúkanÕ Prof. Azerbaycan’da baúarÕlÕ sporcularÕn ve beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕnda Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin büyük hizmetleri olmuútur. A÷acan Abiyev. A÷acan Abiyev’in sayesinde 1992-2003 yÕllarÕ arasÕnda birçok Azeri boksör Avrupa. 39 bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. 2003 yÕlÕna kadar Azerbaycan’Õn 50’den fazla federasyonu uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr. AynÕ dönemde (1993-2003). 25 Mart 2002 yÕlÕndan itibaren de Bakü Beden 138 . Dr. 2004 yÕlÕnda Güreú Dünya KupasÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda boksta birçok baúarÕ elde edilmiútir. Ba÷ÕmsÕz Azerbaycan’Õn ilk madalya alan sporcularÕ güreúçiler olmuúlardÕr. Kanun 4 bölüm ve 30 maddeden oluúmuútur (47:63). Azerbaycan bu zaman zarfÕnda birçok branúta iyi dereceler elde etmiú ve birçok madalya kazanmÕútÕr. Ülkede resmi kayÕtlarda 58 federasyona ulaúÕlmÕútÕr. Hükümetin 23 Mart 1999 tarihli kararÕ ile Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü. 1993-2003 yÕllarÕ arasÕnda uluslararasÕ boks turnuvalarÕnda 112 altÕn. Türkiye’den ve øran’dan da birçok ö÷renci lisans ve yüksek lisans e÷itimlerini burada tamamlamÕúlardÕr. 9 ö÷retim üyesine “Tereggi MadalyasÕ” ve 21 ö÷retim üyesine de “Ülkenin Emektar Ö÷retmeni” ünvanÕ verilmiútir. Dünya ve Olimpiyat úampiyonu olmuútur. di÷er branúlarda Avrupa. Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’ne çevrilmiútir. finalde Rusya milli takÕmÕna galip gelmiú ve Dünya KupasÕ’nÕ kazanmÕútÕr. Azerbaycan. Dünya ve Olimpiyat OyunlarÕ gibi büyük organizasyonlarda 21 altÕn.

Azeri birçok hakem Avrupa. Haydar Aliyev’in hem SSCB (1969-1982). antrenman uygulamalarÕnÕn daha iyi seviyelere çÕkarÕlmasÕ.2009). Akademide yapÕlan bilimsel araútÕrmalar sayesinde hem bilim adamlarÕ kendilerini daha fazla geliútirmiú hem de üst düzey sporcular yetiútirilmiútir. 12 gümüú ve 6 bronz madalya kazanmÕútÕr. Dünya ùampiyonlarÕ ve Olimpiyat OyunlarÕ’nda hakemlik yapmÕútÕr. A÷acan Abiyev. kolejde ise 276 kiúi yetiútirilmiútir. UluslararasÕ hakem olan. hem de ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra (1993-2003) Azerbaycan’Õn yönetiminde oldu÷u dönemlerde halkÕn sosyo-ekonomik. AIBA Yönetim Kurulu ile Bilim ve AraútÕrma Komisyonu üyesidir (www. insanlarÕn sa÷lÕklÕ bir yaúama sahip olmasÕ amacÕyla beden e÷itimi ve sporun kitleselleúmesi ve sporcularÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda iyi sonuçlar elde etmesi için önemli iúler görmüú ve spora devamlÕ ilgi göstermiútir (52:5). bilimin ve ülkenin savunma gücünün geliútirilmesi ile birlikte. Dr. Beden E÷itimi ve Turizm Koleji’ne çevrilmiútir. Birçok AzerbaycanlÕ spor adamÕ ülkelerini uluslararasÕ federasyonlarda ve spor teúkilatlarÕnda temsil etmiútir (5:239-245). Prof.05. Bu Olimpiyat OyunlarÕ’na 52 Azeri sporcu katÕlmÕútÕr. 07. BunlarÕn 74’ü olimpik spor branúlarÕna aittir. yazÕlÕ kaynaklarÕn hazÕrlanmasÕ gibi birçok önemli iúler yapÕlmÕútÕr. Ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda ise sadece iki Olimpiyat Oyunu’nda (1996-2000).org. 1 gümüú ve 1 bronz madalya kazanmÕútÕr. SporcularÕn uluslararasÕ alanda elde ettikleri baúarÕlar devletin spora verdi÷i deste÷in açÕk bir göstergesi olmuútur.aiba. sosyo kültürel yapÕsÕnÕn. Sadece 2002-2003 yÕllarÕnda Akademi’de 1452. 54 kiúiden oluúan milli takÕm 8 ayrÕ branúta oyunlara katÕlmÕú. e÷itimin. Sadece 2003 yÕlÕnda ülkenin sporcularÕ 188 madalya kazanmÕúlardÕr. Azerbaycan sporcularÕ SSCB milli takÕmlarÕnda Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕldÕ÷Õ yÕllar arasÕnda (1952-1988) 10 altÕn.E÷itimi Meslek Yüksekokulu. 2 altÕn. 139 . Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda ülkedeki spor bilimlerinin geliúmesi.

Azerbaycan’da ferdi branúlarÕn hazÕrlÕ÷Õ. 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ’na 166 sporcu ve 18 spor branúÕnda hazÕrlÕklara baúlanmÕútÕr. Buna ba÷lÕ olarak da Organizasyon Komitesi kurulmuútur. Azeri sporcular 40’a yakÕn yaz ve kÕú sporlarÕnda uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmÕúlardÕr.5 milyondan fazla insan spor yapmaktadÕr. 1996 yÕlÕndan itibaren.Azerbaycan’da 1. özellikle bakanlÕklarÕn. ülkede faaliyet gösteren bütün sportif teúkilatlarÕn. Kanunun yerine getirilmesi amacÕyla Bakanlar Kurulu’nun 30 A÷ustos 2004 tarihli kararnamesiyle “Beden e÷itimi ve sporun geliúiminin devlet programÕ” onaylanmÕútÕr. Program 2005-2008 yÕllarÕnÕ kapsamÕú. Olimpiyat OyunlarÕ’na hazÕrlÕk ve katÕlÕm devlet tarafÕndan yürütülmüútür. úirketlerin ve il özel idarelerinin bünyesinde bulunan sosyal birlik ve teúkilatlarÕna önemli yükümlülükler vermiútir. Azerbaycan Hükümeti Olimpiyat OyunlarÕ’na hazÕrlÕkla ilgili özel bir kararname çÕkarmÕútÕr. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ. 2005-2008 140 . taekwondo. atÕcÕlÕk. Devlet programÕ sporun geliúimi ile ilgili. 38 sporcu. olimpik programa göre yapÕlan uygulamalar ülke genelinde hayata geçmiú. judo. halter. yüzme. boks. ülkede beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi devlet siyasetinin bir parçasÕdÕr. Milli Olimpiyat Komitesi. atletizm. maddesine göre. ülkede olimpik hareket daha da yaygÕnlaúmÕú. Böylelikle. Azerbaycan Sidney OlimpiyatlarÕ’nda 2 altÕn ve 1 bronz madalya kazanarak 34. 10 branúta olimpiyatlara katÕlabilmiútir. eskrim ve ritmik jimnastik branúlarÕnda mücadele etmiútir. Fakat. Spor TeúkilatlarÕ ve FederasyonlarÕ hazÕrlÕk sürecini beraber yürütmüúlerdir. olmuútur.. Azerbaycan’da olimpiyatlarda baúarÕlÕ olmuú sporcular Milli Kahraman ilan edilmiútir. Beden e÷itimi ve spor hakkÕndaki kanunun 1. komitelerin. Azerbaycan ilk defa teakwondo ve ritmik jimnastik branúlarÕnda olimpiyatlara katÕlmÕútÕr. Atina OlimpiyatlarÕ’nda ise 1 altÕn ve 4 bronz madalya kazanarak 48. yapÕlmasÕ gerekenler ve sporun geliúim yollarÕ belirtilmiútir. Birçok ülke AzerbaycanlÕ antrenörleri kendi sporcularÕnÕ hazÕrlamak için ülkelerine davet etmiútir. takÕm sporlarÕna göre daha ileri seviyede olmuútur. Azerbaycan’da sporun her yönden geliútirilmesi 1997 yÕlÕnda kabul edilen “Beden E÷itimi ve Spor HakkÕnda” kanun ile düzenlenmiútir. Azerbaycan Atina’da güreú.

248. Tofik Mamedov ve Kerim Sardarov gümüú. Haydar Aliyev döneminde baúlatÕlan sporda tesisleúme çalÕúmalarÕ. erkekler uzun atlamada Oleg Panyutin bronz. Erkekler. Devlet hem kitle sporunu hem de elit sporu geliútirmek için çalÕúmalar yürütmüútür. erkekler 200 metrede Vugar 141 .yÕllarÕnda Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun geliúimi devlet programÕna uygun olarak hayata geçirilmiú ve amaçlarÕ tayin edilmiútir.250-252). e÷itim kurumlarÕ ve sporla ilgili di÷er kuruluúlar tarafÕndan yürütülmektedir. Bu kuruluúlarÕn hepsi kitle sporu ve elit sporunu beraber yürütmektedirler. 1 gümüú ve 1 bronz madalya kazanÕrken (1:117). Azerbaycan. Azerbaycan spordaki baúarÕsÕnÕ 2005 yÕlÕnda yapmÕú oldu÷u iki uluslararasÕ organizasyon ile tekrar göstermiútir. Ramin øbragimov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. Ça÷daú seviyede Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ. Vladimir Zayets bronz. daha sa÷lÕklÕ bireylerin yetiútirilmesi ve üst düzey sporcularÕn hazÕrlanmasÕ sürecinde devlet kurumlarÕnÕn ve toplumsal teúkilatlarÕn görevlerini açÕk bir úekilde belirtmiútir. Bayanlar Gençler Teakwondo Avrupa ùampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. Kabul edilen kanun. 148 ülkeden 4000’den fazla sporcunun katÕldÕ÷Õ oyunlarda judoda ølham Zakiyev altÕn. ølham Zakiyev’e CumhurbaúkanÕ tarafÕndan úeref madalyasÕ verilmiútir. 2008 Pekin Paralimpik OyunlarÕ’nda ise 10 madalya kazanmÕútÕr. bugünde CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev tarafÕndan devam ettirilmektedir. Milli Olimpiyat Komitesi. Di÷er madalya kazanan sporcular ise úunlardÕr: Erkekler üç adÕm atlamada Zeyniddin Bilalov gümüú. Gülle atmada ise iki dünya rekoru kÕran Olohan Musayev altÕn madalya kazanmÕútÕr. Azerbaycan. Bakü’de 15.247. kamu ve sivil spor teúkilatlarÕ. kulüpler. 9 erkek 7 bayan sporcu ile katÕlmÕú ve 3’ü altÕn olmak üzere 9 madalya kazanmÕúlardÕr. AynÕ yÕl içinde Bakü’de o dönemin UluslararasÕ Boks Birli÷i (AIBA)’nÕn baúkanÕ olan Enver Çoudri anÕsÕna düzenlenen uluslararasÕ boks turnuvasÕna 17 ülkeden 140’dan fazla sporcun katÕlmÕú ve Azerbaycan milli takÕmÕ birinci olmuútur (5:245. 8. Bu baúarÕsÕ neticesinde. CumhurbaúkanÕ’nÕn talimatÕyla özel olimpiyat bursu ba÷lanmÕútÕr (23:117). 2004 Atina Paralimpik OyunlarÕ’nda 2 altÕn. ùampiyonaya 36 ülkeden 336 sporcu katÕlmÕú ve o zamana kadar yapÕlmÕú en yüksek katÕlÕmlÕ organizasyon olmuútur.

elektronik posta) ile yapÕlan görüúmede. T Askerov (2008.2009). ùimdiye kadar bütün 142 . Bakü.Mehdiyev bronz. sözlü görüúme)’ye göre Bakü’nün 2016 Olimpiyat OyunlarÕ adaylÕ÷Õ tamamen reklam amaçlÕdÕr. 12 gümüú. Bizim olimpiyat oyunlarÕ yapma potansiyelimiz úu an yoktur.05. M Rüstemli (2008.cn. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor halk arasÕnda yaygÕn hale gelmiú ve gençlerin genel e÷itim sistemi içerisinde önemli bir yere sahip olmuútur. Tokyo (Japonya). olmuútur (www. Prag (Çek Cumhuriyeti). Gelen sporcularÕ a÷Õrlamaya ne otelimiz var. Azerbaycan bu sonuçlarla ülkeler sÕralamasÕnda 38. Bakü (Azerbaycan) ve Doha (Katar) ise elenmiútir. 3 gümüú. ne de yollarÕmÕz var. ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte 4 Olimpiyat Oyunu’na 135 sporcu ile katÕlmÕútÕr. 2008 yÕlÕnda Atina’da yapÕlan IOC Yönetim Kurulu toplantÕsÕnda Chicago (ABD). results. günümüz Azerbaycan’Õndaki sporda yaúanan bazÕ problemleri úu úekilde ifade etmiútir. 31.beijing2008. Sovyet döneminde Azerbaycan’dan 52 sporcu SSCB milli takÕmlarÕ içinde mücadele etmiútir. erkekler 400 metrede Rza Osmanov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. sporda devletin deste÷i görülmeye baúlanmÕútÕr. 9 bronz madalya kazanmÕútÕr. ølham Aliyev’in Milli Olimpiyat Komitesi BaúkanÕ seçildikten sonra. Rio de Janerio (Brezilya) ve Madrid'in (øspanya) ön elemeyi geçti÷i bildirilmiútir. Azeri sporcular Sovyet döneminde katÕldÕ÷Õ 9 Olimpiyat Oyunu’nda 10 altÕn. Beden e÷itimi ve spor devletin ekonomik. Bizim bu aday úehirlerle mücadele etmemiz çok zordur”. ùehir açÕsÕndan da spor açÕsÕndan da yeterli de÷iliz. 2016 Olimpiyat OyunlarÕ’na aday olmuútur. bilim ve kültür sahasÕnda elde etti÷i baúarÕlarla do÷ru orantÕlÕ olarak geliúmektedir. Bu dönemden itibaren ben sporumuzu “memur sporu” olarak adlandÕrÕyorum. Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde ülkede yaúanan olmusuz koúullardan dolayÕ spor hiç kimseyi ilgilendirmiyordu. 6 bronz madalya kazanmasÕna ra÷men. Bu dört Olimpiyatta 4 altÕn.

halkÕn tamamÕ bu tesislerden yararlanamamaktadÕr. Fakat. Satranç Federasyonu’na Milli Banka’nÕn BaúkanÕ Elman Rustamov. Futbol Federasyonu’na Devlet Petrol ùirketi’nin BaúkanÕ Rovnag Abdullayev.federsyonlara memurlar ve bakanlar baúkanlÕk yapmaktadÕrlar. Her yÕl 4-5 spor kompleksi inúa edilmektedir. Ama Olimpiyat OyunlarÕ’nÕ düzenlemek için yeterli de÷ildir. Son 6-7 yÕlda Azerbaycan’Õn birçok yerinde 50’ye yakÕn spor kompleksleri ve tesisleri inúa edilmiútir. bu Azerbaycan’da çok kolay gerçekleúmektedir (86:12). spor yapmaya para ve zaman bulamamaktadÕrlar. AyrÕca birçok Avrupa ülkesinde vatandaúlÕk almak çok zor iken. di÷eri 8000 seyirci kapasitelidir. Voleybol Federasyonu’na UlaútÕrma BakanÕ Ziya Mammadov vb. Bu spor kompleksleri iyi bir geliúmedir. baúarÕda süreklilik sa÷lanamamaktadÕr. Hentbol Federasyonu’na Ekonomi Geliúim BakanÕ Haydar Babayev. Azerbaycan milli takÕmlarÕ içinde birçok yabancÕ sporcu bulunmaktadÕr. insanlarÕn ço÷u buralara gidip. Sporda tesisleúmede önemli adÕmlar atÕlmasÕna ra÷men. Azerbaycan bayan milli takÕmlarÕna baktÕ÷ÕmÕzda Rus ve Ukrayna asÕllÕ sporcularÕn a÷ÕrlÕ÷ÕnÕn daha fazla oldu÷u görülmektedir. Örne÷in. Azerbaycan’da spor devletin ya da iktidarÕn reklamÕ içindir. Azerbaycan’da bayan sporcularÕn sayÕsÕ hiçbir zaman istenilen seviyeye ulaúmamÕútÕr. Kimin takÕmÕ ya da sporcusu daha iyi sorusuna cevap aranmaktadÕr. baúkent Bakü’de sedece iki tane iyi futbol stadyumu vardÕr. bayan çim hokeyinde Koreliler’in a÷ÕrlÕ÷Õ göze çarpmaktadÕr. Azerbaycan’da spor aslÕnda memurlarÕn rekabetine çevrilmiútir. Azerbaycan’da bu kadar spor kompleksi inúa edilmesine ra÷men. Taekwondo Federasyonu’na Ola÷anüstü Haller BakanÕ Kemaleddin Haydarov. Güreúte Da÷ÕstanlÕlar’Õn. bayan voleybolda UkraynalÕlar’Õn. Alt yapÕdan yeterli sporcu yetiúmedi÷i için. Biri 29000. Bütün bu geliúmeler Azeri sporunu olumsuz etkilemektedir. Ritmik Jimnastik Federasyonu’na Milletvekili ve CumhurbaúkanÕ’nÕn eúi Mehriban Aliyeva. Günümüzde Azerbaycan’da sporda özerklik konusunda ve altyapÕ çalÕúmalarÕnda önemli eksiklikler bulunmaktadÕr. 143 . baúkanlÕk etmektedirler.

Günümüz spor bilimcileri güncel bilgileri takip edememektedirler. Henüz bir sponsorluk yasasÕ bulunmamaktadÕr. Azerbaycan hÕzlÕ geliúmektedir. Baúta rüúvet gibi yollarla insanlar ekonomik problemlerini 144 . Ekonomik güç her úeyi yönlendirmektedir. Yönetimde sivil kiúiler olursa sportif geliúme seviyesi daha da düúer. takÕm sporlarÕna nazaran daha ön plandadÕr. Spor camiasÕnda uzman insanlarÕn eksikli÷i sözkonusudur. Düúük yaúam standartlarÕna sahip insanlara. Profesyonellik çok alt seviyededir. Devlet sporu. AynÕ branúta birden fazla yetenekli sporcuyu bulmanÕn zor olmasÕndan dolayÕ bireysel sporlar. Günümüz Azerbaycan úartlarÕnda federasyon baúkanÕnÕn bakan olmasÕ kaçÕnÕlmazdÕr. Bugün Azerbaycan’da insanlarÕn öncelikleri farkÕlÕdÕr. Azerbaycan’da yaúanan ekonomik sorunlar insanlarÕ farklÕ yollara sürüklemektedir.Günümüzde bu tesislerden genellikle milli takÕmlar ve ekonomik durumu iyi olanlar yararlanmaktadÕr. Azerbaycan’da sporda ciddi sorunlar bulunmaktadÕr. birden yüksek yaúam standartalarÕ sundu÷unuzda o kiúiden istenilen verim alÕnamamaktadÕr. Bakü’nün Nesimi ilçesindeki Sovyet döneminden kalan spor alanlarÕnÕ gezerken. ønsanlar spora meslek olarak bakmamaktadÕrlar. E Çelikel (2008. Kanunlar bu tür uygulamalara izin vermemektedir. ønsanlarÕn spora ilgisini çekecek iddia gibi oyunlar bulunmamaktadÕr. insanlarla yaptÕ÷Õm röportajda “Sovyet bitti spor bitti” ifadesini kullanmÕúlardÕr. sporcuyu ve kulüpleri yeterince desteklememektedir. Ya da bir sezon úampiyon olan hatta UEFA’ya giden bir takÕm. futbol liginde úampiyon ile lig sonuncusu arasÕnda ciddi puan farkÕ bulunmaktadÕr. Günümüzde. Azerbaycan’da sporda tarafsÕzlÕk konusunda ciddi sÕkÕntÕlar yaúanmaktadÕr. Devlet çeúitli kurum ve kuruluúlardan sporu desteklemelerini istemektedir. bir sonraki sezonda ligde dahi olmayabilir. Bu geliúme spora da zaman içinde yansÕyacaktÕr. halkÕn spora yaklaúÕmÕnda da de÷iúimler gözlenmektedir. Günümüzde spor henüz iyi bir gelir kayna÷Õ olarak görülmemektedir. sözlü görüúme)’e göre. Örne÷in. Kulüpler henüz úirketleúme sürecine girmemiútir. Türkiye’de oldu÷u gibi spora kaynak aktarÕmÕ sa÷layacak bir Spor-Toto TeúkilatÕ bulunmamaktadÕr. Hakem sayÕsÕ çok azdÕr.

derecede (ortaö÷retim) 4 yÕl (13-17 yaú) olmalÕdÕr”. Bu kararnameye göre “Okul çok amaçlÕ e÷itim veren mükemmel bir kurum olmalÕdÕr. dereceli okullar için 145 . E÷itim mümkün oldu÷unca ana dilde yapÕlmÕútÕr ve karma e÷itim sistemi uygulanmÕútÕr. II. 1 Ekim 1920 yÕlÕnda I. Bu durum sporu da olmusuz etkilemektedir.4. hükümet okullar hakkÕnda kanun hükmünde kararname kabul etmiútir. Tablo – 4: YÕllara göre bazÕ spor parametrelerindeki de÷iúiklikler (5:252).2. Okullarda e÷itim almak bütün halk için zorunlu olmuútur. PARAMETRELER 1992 1996 2000 2004 2008 (Tahmini) Spor yapanlarÕn sayÕsÕ (genel) BayanlarÕn sayÕsÕ Spor branúlarÕnÕn sayÕsÕ Spor teúkilatlarÕnÕn sayÕsÕ (genel) Spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ Spor cemiyetleri ve kulüpleri sayÕsÕ Spor federasyonlarÕ sayÕsÕ Çocuklar ve gençler spor okullarÕ sayÕsÕ (ÇGSO) UzmanlaútÕrÕlmÕú çocuk ve gençler spor okullarÕ sayÕsÕ (UÇGSO) ÇGSO + UÇGSO sayÕsÕ (genel) ÇGSO + UÇGSO bayanlarÕn sayÕsÕ Antrenör ve ö÷retmenlerin sayÕsÕ Spor kadrolarÕnÕn sayÕsÕ 29645 4324 2187 11645 49352 6814 2488 12079 94052 15502 4020 12335 107524 18709 4593 12420 110000 20000 4650 12600 10 12 16 17 20 218645 43260 24 753 709 30 14 197 298633 61825 30 556 488 33 32 189 355189 82918 67 628 455 122 51 175 539582 147942 74 853 651 138 64 204 700000 175000 78 1000 780 150 70 215 6. Okullarda e÷itim süresi I.Okullarda beden e÷itimi dersleri (ders dÕúÕnda spor úubelerinde spor branúlarÕ ile meúgul olmak) 2. Azerbaycan’da beden e÷itimi sisteminin oluúturulmasÕ iki istikamette yapÕlmÕútÕr: 1. ve II. Azerbaycan’da Beden E÷itimi Sisteminin Geliúimi Azerbaycan’da 12 MayÕs 1920 yÕlÕnda Sovyet hakimiyetinin kurulmasÕ ile birlikte. Bundan dolayÕ insanlar spor yapamamaktadÕrlar.Spor cemiyetlerinde spor branúlarÕ ile meúgul olmak úeklinde olmuútur. derecede (ilkö÷retim) 5 yÕl (8-13 yaú). Ekonomik durumu kötü olan halk spor yapmak istedi÷inde devletin spor tesislerine para ödemek durumundadÕr.çözmenin arayÕúÕ içindedirler.

grup için gösterilen hareketlerle birlikte ipe tÕrmanma. Ö÷retmenler üç aylÕk ders programÕ hazÕrlamÕútÕr. dereceli okullar için yeni e÷itim planÕ kabul edilmiútir.ilk e÷itim planÕ hazÕrlanmÕú ve yayÕmlanmÕútÕr. sabah cimnasti÷i. e÷itim yÕlÕnÕn dönemleri göz önünde bulundurularak düzenlenmiútir. cimnastik. Program gruplara ayrÕlmÕú. hareketli oyunlar verilmiútir. güneú. ve II. beden e÷itimi zamanlarÕ. koúma. hava ve sudan istifade etmeyi ve hareket etmeyi ö÷retmek olmuútur. nefes alma-verme. seyahatler. aletli jimnastik. dikkat. e÷itsel oyunlar gibi branúlarÕnÕn ve oyunlarÕnÕn kurallarÕnÕ ö÷renmiú. hafÕza gibi zihinsel 146 . II. ö÷rencilerin durumu ile ilgili olarak ö÷retmen tarafÕndan de÷iútirilebilmiútir. Bu e÷itim planÕ geçici ve tahmini olmuútur. bu fiziki hareketler ö÷rencilerin çeúitli kas gruplarÕnÕ geliútirmiú ve kuvvetini korumuútur. gerekli fiziki beceri ve alÕúkanlÕklarÕ kazanmÕútÕr. sporun atletizm. kiúiliklerinin úekillenmesini ve zihinsel hazÕrlÕ÷ÕnÕ sa÷lamÕútÕr. Programda dersin içeri÷i ile birlikte ö÷retmenler içinde gerekli e÷itim materyalleri verilmiútir. Çeúitli hareketli oyunlarÕn yapÕlmasÕ ö÷rencilerin bedensel geliúimini. Beden e÷itimi programlarÕ ilk defa 1923 yÕlÕnda yayÕmlanmÕútÕr. 1923 yÕlÕnda I. spor oyunlarÕ ve e÷lenceler almÕútÕr. OyunlarÕn de÷iúik úekillerde yapÕlmasÕ çocuklarda irade. dereceli okullarÕn programÕna her sÕnÕfta 2’úer saat olarak konulmuútur. Halk E÷itim BaúkanlÕ÷Õ’nÕn izni ile okullara haftalÕk beden e÷itimi derslerinin miktarÕnÕ de÷iútirme yetkisi verilmiútir. Üç aylÕk programda müfredata alÕnan de÷iúik spor branúlarÕ ile ilgili ders saatleri. Genel e÷itim kurumlarÕnÕn altyapÕsÕ dikkate alÕnarak. I. Program. 1925-27 yÕllarÕnda Azerbaycan Halk E÷itim BaúkanlÕ÷Õ I. Beden e÷itimi derslerinde ö÷renci çeúitli yürüme. sÕnÕf ve okul dÕúÕ beden e÷itimi uygulamalarÕ. Bu üç aylÕk programla birlikte her derse ait günlük plan düzenlemiúlerdir. dereceli okullarÕn kompleks programlara geçmesi için hazÕrlÕk yapmÕú ve bazÕ ilçe okullarÕnda kompleks programÕ uygulamaya baúlamÕútÕr. Okullarda uygulanan beden e÷itiminin asÕl amacÕ ö÷rencilere sa÷lÕ÷Õ. serbest hareketler. Azerbaycan e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itiminin oluúturulmasÕnda esas rolü ders. geziler. Fakat bu planÕn eksikli÷i de “Tahmini” olmasÕndan kaynaklanmÕútÕr. atletizm. AyrÕca ö÷renci e÷itim sürecinde program materyallerini arka arkaya ve sistemli bir úekilde görmüú. fiziki hareketleri iyice ö÷renmiú. 1920-21 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda beden e÷itimi dersi I. beden e÷itimi derslerinin miktarÕ tayin edilmiútir. atlama vb. geziler programa konulmuútur. temizlik alÕúkanlÕ÷ÕnÕ. sÕra. grup için.

18 ve üstü kiúiler için.7-17 yaúÕna kadar olan ilk ve orta ö÷renim ö÷rencileri için. 2. dinlenme evleri ve tedavi merkezleri. 1. yüksek ö÷renim kurumlarÕ. ilkö÷retim ve ortaö÷retim kurumlarÕ.28). 0-3 yaú arasÕndaki çocuklarÕn bakÕldÕ÷Õ kurumlar. 1. 1927-1928 yÕllarÕnda ilk sabit beden e÷itimi programÕ kabul edilmiútir. Bu yÕllarda ders dÕúÕnda beden e÷itimi dernekleri kurulmuú ve ö÷rencilerin bu derneklere katÕlmasÕ zorunlu kÕlÕnmÕútÕr (6:9-12).Toplumsal kurum ve kuruluúlarÕn sportif takÕmlarÕ 3. 2. Toplumsal kuruluúlar kanalÕyla. Çocuklar ana okulundan itibaren beden e÷itimi sistemine dahil olurlar. Her grubun yaú özellikleri dikkate alÕnarak bedensel hareketler uygulanmÕútÕr. Program 7-9 ve 10-12 yaúlarÕna göre iki gruba ayrÕlmÕútÕr. meslek liseleri. Ö÷renciler Azerbaycan beden e÷itimi harekatÕnda önemli bir yer tutmaktadÕr. Azerbaycan Hükümeti gençlerin bedensel e÷itimine ayrÕ bir önem vermektedir. Bu dönemdeki en önemli e÷itim aracÕ oyundur. 3. ordu ve donanma birlikleri. ana okullarÕ. Azerbaycan’da beden e÷itimi sistemi úu úekilde yürütülmüútür: Devlet kanalÕyla.Her yaútan insana spor yaptÕran gönüllü kuruluúlar. II. AyrÕca federasyonlarda bu alanda önemli olan di÷er teúkilatlardÕr (97:27. dereceli okullardan farklÕ olmuútur.Spor kulüpleri Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun devletteki teúkilatlanmasÕ Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’na ba÷lÕ il ve ilçe teúkilatlarÕ úeklindedir. çocuk esirgeme kurumu okullarÕ.fonksiyonlarÕ geliútirmiútir. do÷um evleri. dereceli okullarÕn programÕ I. Beden e÷itimi dersi Azerbaycan’da bütün ilk ve orta ö÷renim kurumlarÕnÕn ders programlarÕnda mevcuttur. 2000’li yÕllarÕn baúlarÕnda genel e÷itim kurumlarÕnda zorunlu bir ders olarak okutulan beden e÷itimi 147 . Programda 15-17 yaú grubu ö÷renciler dikkate alÕnmÕútÕr.6-7 yaúÕna kadar olan çocuklar için. hastaneler.

beden e÷itimi ile ilgili yüksekokullarda dahildir. yüksek lisans e÷itimi de verilmektedir. Beden e÷itimi sistemi içinde yüksek e÷itim kurumlarÕ. 5-HalkÕ beden e÷itimi ve spor hakkÕnda bilgilendirmek. Akademi’nin görevleri arasÕnda úunlar vardÕr: 1-Beden e÷itimi ve spor alanÕnda yüksek e÷itimli antrenör ve ö÷retmen hazÕrlamak. Kolejlerin beden e÷itimi sistemi içinde özel bir yeri vardÕr. Akademi. 2000’li yÕllarÕn baúlarÕna gelindi÷inde 15 binden fazla beden e÷itimi ö÷retmeni hazÕrlamÕútÕr. 71’i doktordur. Bunlar arasÕnda cimnasti÷in ayrÕ bir yeri vardÕr. AyrÕca. özellikle Beden E÷itimi ve Spor Akademisi önemli bir yer tutmaktadÕr. 6-Çeúitli spor branúlarÕnda ders kitaplarÕ hazÕrlamak. Bunlardan 10’u profesör.17-19). sosyal yardÕma ihtiyacÕ olan çocuklar için e÷itim kurumlarÕ önemli bir yer tutmaktadÕr. Orta ö÷renim mezunu ö÷rencilerin %70’i EMH normlarÕnÕ yerine getirmiútir. Bu merkeze. ülkede beden e÷itimi sisteminin temeli ve sporun bilim merkezidir. Beden e÷itimi sistemi içinde. Bu okullarda ö÷rencilere beden e÷itimi dersleri ile fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ yapÕlmaktadÕr. 2-Beden e÷itimi ve sporun kalitesinin yükseltilmesi için çalÕúan bilim adamlarÕ yetiútirmek. 3-Üniversitelerde beden e÷itimi ile ilgili görev yapacak e÷itim kadrolarÕnÕ kazÕrlamak. pedagoji enstitülerinin ve üniversitelerin beden e÷itimi fakültesi. Okul dÕúÕnda beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine ise iki milyona yakÕn çocuk ve genç katÕlmÕútÕr. Bu yÕllarda kademide 2000’den fazla ö÷renci e÷itim almaktadÕr. Akademi’de lisans e÷itim süresi dört yÕldÕr. Onun süresi ise iki yÕldÕr ( 73:9-12. Bu yüksekokullarda birçok spor branúÕnda detaylÕ bir e÷itim verilir. 148 . Toplamda 220 ö÷retim elemanÕ bulunmaktadÕr. Akademi e÷itim-ö÷retim ve bilimsel araútÕrma konularÕnda bu kurumlara destek vermektedir. Akademi. AyrÕca beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren yüksekokullarda bu sistemin tamalayÕcÕsÕ durumundadÕr.14.derslerine bir milyon ö÷renci katÕlmÕútÕr. 4-Beden e÷itimi ö÷retmenlerinin ve antrenörlerinin uzmanlÕklarÕnÕ attÕrmak.15.

Konovalov Atletizm 1 2 1960 Roma Olimpiyat OyunlarÕ (øtalya) Y. Yakuúa V.48) SPORCU BRANù AltÕn MADALYA Gümüú Bronz SIRA 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ (Finlandiya) R. Pentatlon 1 1 1 1 1 3 3 3 2 1 1968 Mexico City Olimpiyat OyunlarÕ (Meksika) ø. Koretski Eskrim Eskrim 1 1 1 1 149 . ùabanova L. Lantratova Voleybol Voleybol 1 1 1 1 1972 Münih Olimpiyat OyunlarÕ(BatÕ Almanya) ø. Pereverzev Q. Kryuçkin A. Memmedbeyov Serbest Güreú 1 2 1956 Melbourne Olimpiyat OyunlarÕ (Avustralya) Y. Riskal R. 45:6. Konovalov Y. branúlar ve madalyalar (50:288. Minayev Serbest Güreú Su Topu Su Topu Voleybol M. Riskal A. ùubina Voleybol Hentbol Hentbol 1 1 1 2 1 1 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ (SSCB) L. øbrahimov Z. Riskal V. 3:27. Kornelyuk Voleybol Atletizm 1 1 1 2 1976 Montreal Olimpiyat OyunlarÕ ( Kanada) ø. Riskal V. Saltsin Atletizm Su Topu 1 1 2 2 1964 Tokyo Olimpiyat OyunlarÕ (Japonya) A.Lukyanov T. Bortkeviç N. Kuznetsov ø.Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. ùvÕnqanova Hentbol Kürek Kürek Kürek Kürek Çim Hokeyi 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 3 1988 Seoul Olimpiyat OyunlarÕ (Güney Kore) ø. Savkina V. Memmedov B.

Mansurov Z.Güreú S.Güreú Judo 4 3 1 1 1 1 1 1 1 9 1 1 1 1 1 48 39 150 .48.47.36. Mefteheddinova ø. Güreú AtÕcÕlÕk Boks 1 1 1 34 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ (Yunanistan) F. Abdullayev Z. Aúumova A. Aslanov GR Güreú AtÕcÕlÕk AtÕcÕlÕk Boks Boks 2008 Pekin Olimpiyat OyunlarÕ (Çin) E. Elekberov S.Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. SPORCU BRANù AltÕn MADALYA Gümüú Bronz ÜLKE SIRALAMASI 61 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ (USA) N. Memmedli R. Stadnik M. Yakuúa E. Memmedov F. Belinki Judo Jimnastik TOPLAM 1 1 12 12 1 7 1 1 Tablo – 6: Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕ olimpiyat madalyalarÕ ve ülke sÕralamalarÕ (72:167. 108:10. branúlar ve madalyalar (devam) ø. Abdullayev S. Rahimov S.17.24. Güreú 1 2000 Sidney Olimpiyat OyunlarÕ (Avustralya) N.62. 56:64). Mefteheddinova V. Quseva Futbol Kürek Kürek Hentbol 1 1 1 1 1 2 3 3 1992 Barselona Olimpiyat OyunlarÕ (øspanya) N. Miraliyev TOPLAM Judo GR Güreú GR Güreú Boks S. Hüseynov V. Lukyanov V. 107:11. ømranov K. Bayramov V. Gayzumov M.48. Panamaryov A.

yapÕlan bilimsel araútÕrmalar ve Akademi’nin ö÷renci ve mezunlarÕnÕn ulusal ve uluslararasÕ spor yarÕúmalarÕnda elde ettikleri baúarÕlar vb.Tablo – 7: Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar.3. e÷itim verdi÷i anabilim dallarÕ ve yetiútirdi÷i spor bilimcilerinin sayÕlarÕ. Azerbaycan’da Spor Bilimleri AraútÕrmanÕn üçüncü ana baúlÕ÷Õ altÕnda Azerbaycan’da spor bilimleri incelenmiútir. konulara Sovyet dönemi ve ba÷ÕmsÕzlÕk dönemi olmak üzere iki alt baúlÕk halinde de÷inilmiútir. 6. branúlar ve sporcu sayÕlarÕ (5:263). Spor bilimcileri yetiútiren ve spor bilimleri üzerine çalÕúma yapan. Branúlar Atletizm Güreú Judo Boks Halter Eskrim Su sporlarÕ AtÕcÕlÕk Ritmik Cimnastik Taekwondo Binicilik Toplam 1996 4 8 2 2 2 1 2 2 23 2000 4 9 4 5 4 3 2 31 2004 5 8 3 9 5 1 2 2 1 2 38 2008 2 16 6 2 5 2 1 7 1 1 43 6. di÷er yüksek ö÷renim kurumlarÕ da araútÕrÕlmÕútÕr. Akademi’nin tarihi geliúim süreci içinde geçirmiú oldu÷u evreler.1. baúta Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi olmak üzere.3. Akademi’nin tarihinde ülkede meydana gelmiú büyük sosyo-ekonomik de÷iúiklikler önemli bir yere sahip 151 . Sovyet Döneminde Spor Bilimleri Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor ile ilgili yüksekö÷renim veren kuruluú Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’dir.

8 KasÕm 1930 yÕlÕnda Enstitü’nün açÕlÕúÕ yapÕlmÕú ve tüzü÷ü onaylanmÕútÕr. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕnÕn kuruluú aúamasÕnda beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕnda çalÕúan kiúilerin e÷itim seviyesi oldukça düúük seviyede kalmÕútÕr. Kafkasya Merkezi øcra Komitesi “ Yüksekö÷retim yapan beden e÷itimi kurumu ihtiyacÕnÕn karúÕlanmasÕ ve yüksek dereceli beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ” için Kafkasya’nÕn üretim merkezi olan Bakü’de Kafkasya Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmasÕ” hakkÕnda kararÕ kabul etmiútir. Ekonomide ve kültürde ortaya çÕkan önemli de÷iúiklikler beden e÷itimi ve sporun geliúmesine büyük etkisi olmuú. Yüksek Beden E÷itimi ùuralarÕ oluúturulmuútur. Böylelikle. Kafkasya Merkezi øcra Komitesi’nin 19 A÷ustos 1929 yÕlÕnda “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ ve mevcut durumu hakkÕnda” ve 24 Ekim 1930 yÕlÕnda Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ hakkÕnda” yapmÕú olduklarÕ toplantÕlarÕn sonucunda. Fakat. Ülkede beden e÷itimi ve spor kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ kurslar yolu ile ve yetenekli gençlerin Moskova ve St. bu tedbirler beden e÷itimi uzmanlarÕna olan ihtiyacÕ karúÕlayamamÕútÕr. ølk yÕllar Enstitü’de fakülteler yerine úubeler bulunmuútur. Bu tüzükte Enstitü’nün baúlÕca vazifesi. Kafkasya’nÕn ilk Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmuútur. 152 . Bu müzakerelere uygun olarak Kafkasya Beden E÷itimi Enstitüsü’nün kurulmasÕ hakkÕndaki karar kabul edilmiútir. bu alandaki kadrolarÕn hazÕrlanmasÕ ile ilgili eksiklikler gösterilmiútir. Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK)’nin 23 KasÕm 1929 yÕlÕnda “Sovyet beden e÷itimi harekatÕnda devlet yönetimi hakkÕnda” yaptÕ÷Õ müzakerelerin sonucunda. AynÕ dönemde bütün Sovyet cumhuriyetlerinde beden e÷itimi ve sporu yönetmek için devlet merkezleri. Ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn sorunlarÕnÕn en baúÕnda kadro yetersizli÷i gelmiútir. beden e÷itiminin baúarÕsÕ iúaret edilerek. spor yöneticileri ve fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ hazÕrlamak úeklinde belirlenmiútir. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmesi ile gerçekleútirilmiútir. beden e÷itimi ö÷retmenleri. özel olarak Yüksek Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmuútur. ùubelerin yönetimi e÷itim bölümü tarafÕndan gerçekleútirilmiú ve üç yÕl devam etmiútir.olmuútur. Azerbaycan’da beden e÷itimi ö÷retmenlerinin yetersiz oldu÷u bildirilmiútir. antrenörler.

6 kÕz). Enstitü’nün kütüphanesi.ønsan Morfolojisi Anabilim DalÕ 3. 1931-32 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnÕn I.Bilimsel AraútÕrma ùubesi Günümüzdeki Azerbaycan Devlet Filarmoni binasÕnda ilk açÕlÕúÕnÕ gerçekleútiren Enstitü. rektörün kararÕ ile 19 Ocak 1932 yÕlÕnda e÷itim süresi 3 yÕldan 4 yÕla çÕkarÕlmÕútÕr (25:9-11). 10 çalÕúma odasÕ. idari kÕsÕm ve di÷er teçhizatlarla donatÕlmÕútÕr. øki katlÕ binada toplam on sÕnÕf ve spor salonu olarak kullanÕlan bir sÕnÕf daha bulunmaktadÕr. müze. e÷itim plan ve programlarÕnÕn olmamasÕ da ciddi problemler yaratmÕútÕr.Sosyal Bilimler Anabilim DalÕ 4.Fizik ve Matematik Anabilim DalÕ 8.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9. Mezun olanlardan 6’sÕ Azeri. yarÕsÕnda Enstitü’ye. fiziki yetersizlikler yüzünden sorunlar yaúamÕútÕr. Enstitü yavaú yavaú gerekli olan laboratuarlar.Askeri Bilimler Anabilim DalÕ 2. yemekhanesi ve 120 yatak kapasiteli yurdu bulunmaktadÕr. 21’i Rus ve 9 kiúi de di÷er milletlerden olmuútur.Beden E÷itimi Tarihi Anabilim DalÕ 11. Bu bina Enstitü için yeterli gelmemiútir. ølk yÕllarda yaúanan maddi zorluklarla birlikte. ølk mezunlarÕn 29’u Bakü’de kalmÕú.Enstitü’nün ilk e÷itim-ö÷retim yÕlÕndaki anabilim dallarÕ ve úubeler úunlardÕr: 1. 3’ü Gürcü. özellikle üniversitelerde yeni açÕlan beden e÷itimi anabilim dallarÕnda olmak üzere Bakü’deki e÷itim kurumlarÕnda çalÕúmaya 153 . Enstitü 1933 yÕlÕnda ilk mezunlarÕnÕ vermiútir. ambulans ve ana binanÕn yanÕnda açÕk spor sahasÕ yapÕlmÕútÕr. 4 spor salonu. Enstitü’de e÷itim Rus dilinde yapÕlmÕútÕr. 6 toplantÕ salonu.Beden E÷itimi Metodolojisi ve UygulamasÕ Anabilim DalÕ 10.Sa÷lÕk Anabilim DalÕ 7. 39 kiúi diploma almÕútÕr ( 33 erkek.Kimya Anabilim DalÕ 6.Biyoloji Anabilim DalÕ 5. Enstitü’nün faaliyetlerinin yeniden yapÕlandÕrÕlmasÕ ve geliútirilmesi kapsamÕnda.

fakat komsomol (genç komünistler birli÷i teúkilatÕ) ve sendikalarda iú tecrübesi olan yerli komünistler Beden E÷itimi Enstitüsü’ne alÕnmÕúlardÕr. yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanlarÕ hazÕrlamasÕndan dolayÕ. Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Onursal FermanÕ”na layÕk görülmüútür. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü olarak de÷iútirilmiú ve Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’ne ba÷lanmÕútÕr. Bu zamanda beden e÷itimi ve sporda devlet deste÷i kaçÕnÕlmaz olmuútur. 1935 yÕlÕnda Enstitü’nün beúinci yÕlÕnÕ doldurmasÕ ile birlikte. Enstitü yavaú yavaú ülkenin spor teúkilatlarÕ arasÕnda popülerli÷ini arttÕrmÕú ve beden e÷itimi sahasÕnda önemli bir e÷itim kurumu haline gelmiútir. 1936 yÕlÕnda Enstitü’de çocuk spor kulübü ve spor hazÕrlÕk grubu açÕlmÕútÕr. Bu dönemde Gürcistan ve Ermenistan’da da Beden E÷itimi Enstitüleri’nin kurulmasÕyla birlikte Kafkasya Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nün adÕ. 1930’lu yÕllarda Moskova’da KÕzÕl Meydan’da yapÕlan spor gösterilerine. Bundan dolayÕ. iúçi ve köylüler arasÕndan spor altyapÕsÕ olmayan.baúlamÕúlardÕr (5:259). Fakat. Enstitü’de ilk maaúlÕ kiúiler çalÕúmaya baúlamÕúlardÕr. On yÕllÕk sürede 351 yüksek e÷itimli spor uzmanÕ hazÕrlanmÕútÕr. beden e÷itimi ve sporun sanayi kuruluúlarÕ. onlara verilen görevleri her zaman verimli bir úekilde yapmalarÕna engel olmuútur. 1933-34 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda Enstitü’nün Azerbaycan úubesi açÕlmÕútÕr. e÷itim kurumlarÕ gibi daha birçok kurumda uygulanmasÕnda büyük hizmetleri olmuútur. Azerbaycan Hükümeti beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕna çok önem vermiútir. AynÕ yÕlda Enstitü’de 265 kiúi e÷itim almÕútÕr. Bu ba÷lamda Enstitü’nün ilk yÕllarÕndaki faaliyetlerini yakÕndan takip etmiútir. ö÷rencilerin milli ve sosyal durumunun radikal bir úekilde de÷iúmesi. bayramlarÕnÕn ve spartakiadalarÕn yapÕlmasÕnda. tarÕm iúletmeleri. gençlerin e÷itim seviyesinin düúük olmasÕ. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenlerinin. ülkede kitlesel spor yarÕúmalarÕnÕn. 21 Temmuz 1936 yÕlÕnda SSCB Halk BaúkanlÕ÷Õ’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuú ve bu komite ülkede beden e÷itimi ve sporun yönetimini üstlenmiútir. Enstitü’nün ilk yÕllarÕnda üst sÕnÕf ö÷rencileri aynÕ zamanda ö÷retmenlikte yapmÕúlardÕr. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenleri her 154 . bütün zorluklara ra÷men yüksek e÷itimli uzmanlarÕn hazÕrlanmasÕnda önemli baúarÕlar elde etmiútir. 1940 yÕlÕna gelindi÷inde onuncu yÕlÕnÕ tamamlayan Enstitü.

Ülkenin spor teúkilatlarÕ 1942 yÕlÕnda vatanÕn daha iyi savunulabilmesi için çok sayÕda kiúiye yakÕn dövüú teknikleri. Enstitü’nün birçok ö÷renci. SSCB Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’nin 25 Temmuz 1941 tarihinde “Spor teúkilatlarÕnÕn halkÕn askeri hazÕrlÕ÷Õ ile ilgili”. II. Bu yÕllarÕn mezunlarÕ arasÕnda birçok ünlü sporcu bulunmaktadÕr. Dünya SavaúÕ’nÕn baúlamasÕ beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinde önemli de÷iúikliklere neden olmuútur. Enstitü’nün yetiútirmiú oldu÷u kiúiler savaúta eúsiz bir kahramanlÕk göstermiúlerdir. Sporda bir canlanma görülse de sportif kadrolarÕn hazÕrlanmasÕnda birtakÕm eksiklikler meydana gelmiútir. 15 Ocak 1944 tarihinde “Sporun geliúmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” aldÕ÷Õ kararlardan sonra en iyi beden e÷itimi ve spor uzmanlarÕnÕn cepheye gönderilmesi. Enstitü. Enstitü’de e÷itim gören ö÷rencilerin sayÕsÕnÕn önemli ölçüde düúmesinden dolayÕ. Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin bir fakültesi olarak e÷itim hayatÕna devam etmiútir. 1940 yÕlÕnda Enstitü’nün onuncu yÕlÕnÕ doldurmasÕ ile birlikte. 1943 yÕlÕnda Hükümet. ülkedeki ö÷retmen kadrolarÕndan daha verimli istifade edilmesi için 11 KasÕm 1941 yÕlÕnda Beden E÷itimi Enstitüsü ile Azerbaycan Devlet Üniversitesi birleútirilmiútir. SavaúÕn baúlangÕcÕnda enstitüden 314 kiúi cepheye gitmiútir. SSCB’nin bütün spor teúkilatlarÕnda sporun zayÕflamasÕna neden olmuútur. Enstitü’yü aynÕ isimle tekrar kurmuútur. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmiúlerdir.zaman katÕlmÕúlardÕr. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenlerinin bir kÕsmÕ da cephe arkasÕnda faaliyetlerini sürdürmüú ve hastanelerde yaralÕ askerleri tedavi etmiúlerdir. tekrar Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Onursal FermanÕ”na layÕk görülmüútür. SavaúÕn ilk günlerinde Enstitü’nün bütün ö÷renci ve ö÷retmenleri askeri idarenin emri ile ülkenin birçok yerinde insanlarÕ savaúa hazÕrlamÕúlardÕr. 155 . Spor yoluyla elde edilen fiziksel beceri ve yetenekler savaú yÕllarÕnda birçok kiúi tarafÕndan baúarÕyla kullanÕlmÕútÕr. Bundan dolayÕ Azerbaycan Hükümeti 1943 yÕlÕnÕn Temmuz ayÕnda aldÕ÷Õ kararla. 1943 yÕlÕnda ülkenin spor hayatÕnda büyük bir dönüúüm yaúanmÕútÕr. Her yÕl birçok Azeri sporcu Moskova ve St. süngü ile savaúma ve yüzmeyi ö÷retmeye baúlamÕútÕr. SavaúÕn a÷Õr yÕllarÕnda Azerbaycan Hükümeti Enstitü’ye ayrÕ bir önem göstermiútir. yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanlarÕ hazÕrlamasÕndan dolayÕ. ö÷retmeni ve mezununu savaú yÕllarÕnda göstermiú olduklarÕ üstün çabalardan ötürü ödüllendirmiútir.

Kimya Anabilim DalÕ 6. SSCB Hükümeti’nin 1942 yÕlÕnÕn Ekim ayÕnda “ilkö÷retim.Marksizm-Leninizm EsaslarÕ Anabilim DalÕ 2. bunun içinde sporun içinde olan kiúiler arasÕndan uzmanlar hazÕrlanmasÕnÕ teklif etmiútir. beden e÷itimi ve halk e÷itimi teúkilatlarÕnÕn birlikte çalÕúmasÕ neticesinde de ö÷renciler arasÕnda askeri-bedensel hazÕrlÕk oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr. 25 Haziran 1941 yÕlÕnda SSCB Spor Komitesi bütün hastanelerde fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕnÕn hayata geçirilmesini istemiú. sÕnÕf dÕúÕ askeri-spor oyunlarÕ gibi derslerin en iyi úekilde geçirilmesi için 2300 beden e÷itimi ö÷retmeni seferber edilmiútir.Yüzme Anabilim DalÕ 1942-1944 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕnda e÷itim planlarÕnda uygulanan askeribedensel hazÕrlÕk. Bu yÕllarda eski spor okullarÕnÕn yenilenmesine ve yenilerinin inúa edilmesine de büyük önem verilmiútir.Anatomi Anabilim DalÕ 5.Beden E÷itimi Teorisi Anabilim DalÕ 7.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9.Diller Anabilim DalÕ 3.Beden E÷itimi Tarihi Anabilim DalÕ 8. ortaö÷retim ve yüksekokullardaki ö÷rencilerin askeri-bedensel hazÕrlÕ÷a dahil edilmesi” kararÕ ö÷rencilerin askeri-bedensel e÷itim iúinin daha iyi hale getirilmesinde önemli rol oynamÕútÕr.1943-1944 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda Ensitü’de aúa÷Õdaki anabilim dallarÕ bulunmaktadÕr: 1.Dövüú SanatlarÕ ve Eskrim Anabilim DalÕ 13.Cimnastik Anabilim DalÕ 12. Komsomol.Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim DalÕ 10. Fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ Sovyet askerlerinin sa÷lÕ÷ÕnÕn korunmasÕna yöneltilmiútir.Atletizm Anabilim DalÕ 11.Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ 4. Komite’nin kararÕna göre “ 156 .

hastane ve tedavi merkezlerinde gerekli olan spor malzemeleri temin edilmelidir”. Bu kurslarÕn mezunlarÕ ülkedeki hastanelere gönderilmiúlerdir. E÷itim sÕnÕflarÕ. Savaútan sonraki ilk yÕlda Enstitü’nün birçok ö÷renci ve ö÷retmeni Enstitü’ye geri dönmüúlerdir. AyrÕca cephede savaúan birçok Enstitü ö÷rencisi. Bu kararla Azerbaycan’Õn birçok úehrinde savaúÕn ilk yÕllarÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon kurslarÕ faaliyet göstermeye baúlamÕútÕr. hekimler. sa÷lÕk ve KÕzÕl Ordu’nun tedavi merkezlerinin bulundu÷u di÷er sa÷lÕk kuruluúlarÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon biriminin kurulmasÕ gerekmektedir. Ülkede spor uzmanlarÕnÕn 157 . Hastanelerde çalÕúmak için sporun içinde olan kiúiler arasÕndan (baúta kadÕnlardan) olmak üzere fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ yetiútirilmesi için kurslar ve seminerler yapÕlmalÕdÕr. laboratuarlar ve yatakhaneler yeterli araç ve gerece sahip de÷illerdir. AynÕ yÕlÕn Temmuz ayÕnda ùura. Seminerde uzmanlar tecrübe paylaúÕmÕnda bulunmuúlardÕr. Spor teúkilatlarÕ di÷er teúkilatlarla birlikte beden e÷itimi ve sporun geliúimi ve yeniden yapÕlanmasÕ için çalÕúmalar sürdürmüúlerdir. ülkede fizik tedavi ve rehabilitasyon ile ilgili ilk seminerini yapmÕútÕr.Hastanelerde. Enstitü’nün e÷itim kadrosu sayesinde yüksek e÷itimli kadrolarÕn hazÕrlÕk planÕ hayata geçirilmiútir. beden e÷itimi ve spor komiteleri. Dünya SavaúÕ’nÕn bitmesi ile birlikte her yerde beden e÷itimi ve spor canlanmaya baúlamÕútÕr. gönüllü spor cemiyetleri ve spor kulüpleri faaliyetlerine yeniden baúlamÕúlardÕr. Fakat. Bu yÕllarda Enstitü’de maddi ve teknik açÕdan ciddi eksiklikler ortaya çÕkmÕútÕr. baúarÕlarÕnÕn neticesinde de ödüllendirilmiúlerdir. mezunu ve ö÷retmeni büyük baúarÕlar elde etmiú. øyileúmekte olan askerlerle meúgul olmak için. Savaú yÕllarÕnda Enstitü’nün birçok ö÷renci ve ö÷retmeni SSCB çapÕnda düzenlenen spor müsabakalarÕnda baúarÕlar elde etmiúlerdir. Savaútan kÕsa bir zaman sonra. Azerbaycan Spor Komitesi 29 Ocak 1942 yÕlÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon bilim úurasÕnÕn kurulmasÕnÕ onaylamÕútÕr. birçok Azeri beden e÷itimci de cepheden geri dönememiútir. ùuraya 15 ünlü tÕp ve beden e÷itimi uzmanÕ. beden e÷itimi uzmanlarÕ üye olarak seçilmiúlerdir. Enstitü’de mevcut olan bu eksikliklere ra÷men. profesörler. II. Daha sonra bu seminerler Bakü’de düzenli olarak yapÕlmaya baúlanmÕútÕr.

Spor OyunlarÕ Anabilim DalÕ 11. 1971-1972 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda Enstitü’de aúa÷Õdaki anabilim dallarÕ bulunmaktadÕr: 1.yetiútirilmesi.Beden E÷itimi Teorisi Anabilim DalÕ 5. Bilimsel araútÕrmalarÕn içinde birçok ö÷rencide yer almÕútÕr. Enstitü’nün kuruluúunun 21. AyrÕca Enstitü’deki spor bilimciler ülkenin çeúitli branúlarÕndaki milli takÕmlara danÕúmanlÕk yapmÕúlardÕr. 1948-1949 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕndaki anabilim dalÕ baúkanlarÕndan sadece bir tanesi doçent.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9. yÕlÕnda mezun sayÕsÕ 750’ye ulaúmÕútÕr. 1967 yÕlÕnda Enstitü’de yeni e÷itim ve spor fakülteleri kurulmuútur. altÕsÕ emektar spor ustasÕ ve dokuzu SSCB spor ustasÕdÕr. Ö÷rencilerin ço÷u SSCB ve Azerbaycan’da yapÕlan bilimsel konferansa katÕlmÕú ve yaptÕklarÕ araútÕrmalarÕ sunmuúlardÕr. 1950-1951 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda 17 kiúi mezun edilmiútir. Birçok spor bilimci SSCB çapÕndaki ve uluslararasÕ ölçekteki bilimsel konferans ve sempozyumlara katÕlmÕúlardÕr. Bu dönemde en önemli konularÕn baúÕnda akademik kadronun yeterli düzeyde olmamasÕ gelmiútir. 1946 yÕlÕnda Enstitü’de spor kulübü kurulmuú ve ülke çapÕnda çeúitli spor branúlarÕnda faaliyetlere baúlamÕútÕr. AynÕ yÕllarda Enstitü’de bilimsel çalÕúmalarÕn seviyesi de yükselmiútir. beúi doktor.Marksizm-Leninizm Felsefesi ve Bilimsel Komünizm Anabilim DalÕ 3. 1000’den fazla kitap. uzmanlÕklarÕnÕn artÕrÕlmasÕ için bütün parti ve spor teúkilatlarÕ birlikte çalÕúmÕúlardÕr. AynÕ zamanda anabilim dallarÕnda 60 ö÷retim elemanÕ çalÕúmaktadÕr.Beden E÷itimi Tarihi ve Yönetimi Anabilim DalÕ 7. bilimsel araútÕrma ve makale yayÕnlanmÕútÕr.Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim DalÕ 6.Anatomi Anabilim DalÕ 8.SSCB Komünist Partisi Tarihi Anabilim DalÕ 2. Psikoloji ve Diller Anabilim DalÕ 4.Cimnastik Anabilim DalÕ 10. Beden e÷itiminin güncel problemleri ve sporda yüksek baúarÕlarÕn kazanÕlmasÕ ile ilgili bilimsel çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr.Atletizm Anabilim DalÕ 158 .Pedagoji.

Halter ve Boks Anabilim DalÕ 14.12.Teorik-Pedagoji Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Beden E÷itimi Teorisi ve Metodolojisi Anabilim DalÕ b-) Beden E÷itimi Tarihi ve Yönetimi Anabilim DalÕ c-) Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ d-) Rusça Anabilim DalÕ e-) Diller Anabilim DalÕ f-) Yüksek Matematik ve Muhasebe Anabilim DalÕ 2-Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕ a-) Cimnastik ve Akrobasi Anabilim DalÕ b-) Güreú ve Metodolojisi Anabilim DalÕ c-) Basketbol ve Hentbol Anabilim DalÕ d-) Voleybol ve Tenis Anabilim DalÕ e-) Boks ve Halter Anabilim DalÕ f-) UygulamalÕ Spor BranúlarÕ Anabilim DalÕ g-) Atletizm Anabilim DalÕ h-) Futbol Anabilim DalÕ Õ-) Yüzme Anabilim DalÕ 159 . Anabilim dallarÕnÕn sayÕsÕ 19’a ulaúmÕútÕr.Futbol Anabilim DalÕ 15. 1972 yÕlÕnda Enstitü’nün yeni binasÕna taúÕnmasÕ ile birlikte örgün e÷itime 350. Enstitü’de bulunan anabilim dallarÕ 4 gruba ayrÕlmÕútÕr: 1.UygulamalÕ Sporlar Anabilim DalÕ 13. açÕk ö÷retime de 100 ö÷renci kabul edilmiútir. Bu kiúiler Azerbaycan Hükümeti tarafÕndan ödüllendirilmiútir.Güreú Anabilim DalÕ Enstitü’de birçok ö÷retim elemanÕ 50 yÕl boyunca çalÕúmÕútÕr.Yüzme Anabilim DalÕ 16.

Sosyal Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Sosyal-Siyasi Bilimler Anabilim DalÕ b-) Genel Beúeri Bilimler Anabilim DalÕ 6. 1994 yÕlÕndan itibaren enstitüyü uluslararasÕ spor teúkilatlarÕndan. 1995 yÕllarÕnda AIBA BaúkanÕ Prof. Jacques Rogge’a fahri doktora ünvanÕ verilmiútir 160 . Dr. Akademi Marmara Üniversitesi ö÷rencileri ile sportif iliúkiler kurmuú ve bu iliúkiler günden güne geniúlemiútir. Ülkede siyasi istikrarÕn 2 Mart 1995 yÕlÕnda yeniden sa÷lanmasÕ ile birlikte.2. Dr. Enver Çoudri’ye ve EABA BaúkanÕ Emil Jeçev’e.TÕbbi-Biyoloji Anabilim DallarÕ a-) Fizyoloji Anabilim DalÕ b-) Anatomi Anabilim DalÕ c-) Spor Hijyeni ve TÕbbÕ Anabilim DalÕ 4. 33 Enstitü mezunu úehit olmuútur. Rektörlü÷ün teúebbüsü ile 1990-1992 yÕllarÕnda bir grup ö÷renci üç aylÕ÷Õna HocalÕ. Ermenilere karúÕ baúarÕlÕ bir úekilde mücadele eden iki Enstitü mezununa “Azerbaycan Milli KahramanÕ” ünvanÕ verilmiútir. 2000 yÕlÕnda da IOC BaúkanÕ Dr. Daha sonra Bilim ùurasÕ’nÕn kararÕ ile 1994 yÕlÕnda IOC BaúkanÕ Juan Antonio Samaranch’a. ùuúa. baúarÕlÕ sporcularÕ de÷iúik ödüllerle mükafatlandÕrmÕútÕr. devlet ve sivil kuruluúlarÕndan birçok üst düzey yönetici ve bilim adamÕ ziyaret etmiútir. Ahmet Hamdi Turgut’a vermiútir. Spor OyunlarÕ SarayÕ’nda Haydar Aliyev spor camiasÕ ile bir araya gelmiú.3. Fakat. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Spor Bilimleri Azerbaycan ile Ermenistan arasÕnda ortaya çÕkan Karaba÷ savaúÕnda enstitünün birçok ö÷rencisi savaúa gönderilmiúlerdir. Enstitü ilk fahri doktora ünvanÕnÕ Marmara Üniversitesi’nden Prof. Savaútan dolayÕ göç eden halka enstitülü ö÷renciler destek olmuú ve onlarÕn tedavileri ile ilgilenmiúlerdir.3. A÷dam ve di÷er bölgelerdeki okullara beden e÷itimi ö÷retmeni olarak gönderilmiúlerdir.

ö÷rencilerin sayÕsÕ artmÕú. 38’i spor ustasÕ.Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕyla birlikte Enstitü’nün maddi ve teknik alt yapÕsÕ güçlenmiú. 7’si emektar azimli sporcu’dur (25:24). Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 23.05.1999 tarihinde aldÕ÷Õ bir karar ile. de÷iúik ülkelerde ö÷retim üyeli÷i yapmÕú ve birçok spor uzmanÕ da yabancÕ ülkelerden davet almÕú ve onlarÕn de÷iúik branúlarda milli takÕmlarÕnÕ çalÕútÕrmÕúlardÕr. Örne÷in. 161 .az. 13’ü fahri spor ustasÕ. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’ne dönüútürülmüútür. Bununla birlikte. Bunlardan 14’ü doçent/profesör. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü. spor ve bilimsel çalÕúmalarÕ 230 kiúilik bir akademik kadro ile yürütülmektedir (25:11-24. 12. 33’ü ülke dereceli hakem. Ö÷retim elemanÕ sayÕsÕ da 311’e ulaúmÕútÕr (74:31). en önemlisi e÷itim seviyesi yükselmiútir. 84’ü doktordur. Azerbaycan’da 2000’li yÕllara do÷ru bilimsel yayÕnlarda bir düúüú görülmektedir. beden e÷itimi ve spor sahasÕnda önemli bir bilim ve e÷itim merkezi olmuútur. dolayÕsÕyla Azerbaycan’da vuku bulan içtimai. Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕnda çalÕúan ö÷retim elemanlarÕnÕn 23’ü emektar antrenör. Spor bilimciler birçok uluslararasÕ spor bilimleri kongrelerine katÕlmÕú. Ö÷rencilerin e÷itim. 6’sÕ uluslararasÕ hakem.edu. Bu düúüúün sebebi ise geçen asrÕn 80’li yÕllarÕnÕn ortalarÕndan itibaren Sovyetler Birli÷i’nde. 6’sÕ uluslararasÕ dereceli usta. Akademi’de Doktora ve Bilim ùurasÕ ve Askeri Anabilim DalÕ açÕlmasÕ planlanmÕútÕr (www.28-34). siyasi ve sosyal olaylarÕn oldu÷u söylenmektedir.03. Bu düúüúün spor bilimlerini de etkiledi÷ini söyleyebiliriz.2009). Burada 2500’e yakÕn kÕz ve erkek e÷itim almaktadÕr. 1981 yÕlÕnda 552 yayÕn yapÕlÕrken bu oran 2000 yÕlÕnda 183’e düúmüútür (62:622. 2006 yÕlÕna gelindi÷inde ise akademide ö÷renim gören ö÷renci sayÕsÕ 2500’ü geçmiútir.mekteb. Akademi 2000’li yÕllara gelindi÷inde.624).

Aliyev bazÕlarÕdÕr. Savkina. olimpiyat úampiyonlarÕ Refiga ùabanova. bu testlerin sonucunda ortaya çÕkan bilimsel verileri kullanarak antrenman programlarÕ hazÕrlayan. Koretskiy. Ponomaryov. B. V. ikisinde altÕn ikisinde de gümüú alan ünlü voleybolcu ønna Riskal. bilimsel araútÕrma ve makale yazmÕúlardÕr. Azerbaycan’daki spor bilimcilerin yeteri derecede bilimsel çalÕúma yaptÕ÷ÕnÕ sanmÕyorum. N. Niftullayev. spor yöneticisi ve spor bilimcisi olmuúlardÕr. maçlarÕn analizlerinin yapÕlmasÕ ve bu analizlere göre de antrenmanlarÕn plandÕ÷Õ bir yapÕ içinde çalÕúÕyoruz.M Ak (2008. Allahverdiyev. Dünya ve Avrupa ùampiyonlarÕ Kh. A. øsayev. Azerbaycan’da ilk defa bilimsel anlamda testlerin yapÕldÕ÷Õ. Ö÷retim elemanlarÕ 2000’den fazla ders kitabÕ. dört defa Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan. ø. Burada bulundu÷um süre içinde spor bilimleri ile ilgili hiçbir bilimsel makale. Hem ulusal hem de uluslararasÕ ölçekteki birçok spor bilimleri kongrelerine katÕlmaktadÕrlar. Azerbaycan’da spor bilimcilerin bilgi düzeyi göreceli bir kavramdÕr. Son yÕllarda Akademi’de genç spor bilimcilerin 162 . Daha önce bu ölçekte bilimsel veriler kullanarak. Bunlardan. Buradaki spor bilimcilerin dünyadaki spor bilimlerinin geliúimini takip etmeye imkanlarÕ yoktur. Sporun de÷iúik branúlarÕnda ülkenin milli takÕmlarÕna düzenli olarak bilimsel destek vermektedirler. R. kaynaklarla karúÕlaúmadÕm. Huseynov. Bundan dolayÕ bilimsel çalÕúmalara da yeterince zaman ayÕramamaktadÕrlar.12. Akademi’nin birçok mezunu baúarÕlÕ bir beden e÷itimi ö÷retmeni. çalÕúmalar yapÕldÕ÷ÕnÕ duymadÕm. sözlü görüúme)’a göre. Burada spor bilimcilerin yeteri derecede ekonomik özgürlü÷ü bulunmamaktadÕr. Belenkiy. ølgar Mamedov. Hüseynov. antrenör.mekteb. Haciyev. Spor bilimlerinde arz talep eksikli÷i söz konusudur.edu. Paúayev. Lyudmila ùubina. Akademi’nin birçok ö÷renci ve mezunu hem SSCB çapÕnda hem de uluslararasÕ spor müsabakalarÕnda baúarÕlar elde etmiúlerdir.2009). bildiri vb. T. R. L.az. øbrahimov. Akademi 70 yÕl zarfÕnda 16 binden fazla spor uzmanÕ hazÕrlamÕútÕr (www. 05. S. Akademi’nin ö÷retim elemanÕ kadrosu beden e÷itimi ve sporun güncel problemleri ile ilgili çeúitli konularda bilimsel çalÕúmalar yapmaktadÕrlar. üç kez Dünya ùampiyonu ve Avrupa ùampiyonu M. A.

bilim úuralarÕnda ve de÷iúik birçok spor teúkilatlarÕnda aktif olarak faaliyetlerde bulunmaktadÕrlar. Akademi’den. E÷itim úubesi. ùube. fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕnÕn ve ö÷rencilerinin klinik deneyimler kazanmasÕ sürecini yürütmektedir. yeni e÷itim programlarÕn hazÕrlanmasÕ sürecini de yürütmektedir. Tecrübe (Uygulama) úubesi ise lisans düzeyinde e÷itim ve antrenörlük uygulamalarÕnÕ. 1971 yÕlÕndan 2005 yÕlÕna kadar 907 163 . 1930 yÕlÕndan 2005 yÕlÕna kadar 20149 kiúi mezun olmuútur. yüksek lisans düzeyinde ise bilimsel araútÕrma ve e÷itim uygulamalarÕnÕ.36). ö÷renci ve tecrübe úubelerine de rehberlik etmekle birlikte. Ö÷renci bilim kurulu üyelerinden yüksek lisans için gönderilenler tezlerini verdikten sonra akademiye ö÷retim elemanÕ olarak dönmüúlerdir. 1930 yÕlÕndan 1970 yÕlÕna kadar 56 bayan beden e÷itimi uzmanÕ hazÕrlanÕrken. Azerbaycan ve Rusya çapÕnda düzenlenen ö÷renci spor bilimleri kongrelerinde sporun çeúitli branúlarÕnda birçok bildiri sunmaktadÕrlar. bakanlÕk ve e÷itim kuruluúlarÕ ile iliúkilerin kurulmasÕ. E÷itim úubesi zamanÕn taleplerine uygun olarak teknolojik geliúmelerin takip edilmesi. Akademi’de. Akademi’nin ö÷retmen ve ö÷rencileri ülkenin her yerinde spor teúkilatlarÕnda çalÕúmaktadÕrlar. ö÷renci úubesinde her ö÷rencinin úahsi iúlerinin yapÕlmasÕ ve ö÷rencilerin kayÕtlarÕnÕn alÕnmasÕ gibi konularla ilgilenmektedir. ølk zamanlar küçük fakülte ve anabilim dallarÕnÕn yerlerini tutan úubelere rehberlik etmiú ve bu rehberlik günümüzde de devam etmektedir. görev ve kararlarÕnÕn yerine getirilmesi sürecini de yönetmektedir (25:2428. Akademi’nin ö÷renci bilim kurulu üyeleri bilimsel araútÕrmalar yapmakta. Bu mezunlardan 9405’i ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda hazÕrlanmÕútÕr.sayÕsÕnda artÕú gözlenmektedir. bakanlÕklarÕn emir. Ö÷retim elemanlarÕnÕn ço÷u hakemler kurulunda. ùube. BunlarÕn arasÕnda bayanlarÕn sayÕsÕ oldukça düúük seviyededir. Akademi’nin bir grup ö÷rencisi bilimsel araútÕrmalarÕnÕ baúarÕlÕ bir úekilde sürdürmüú ve çeúitli bilimsel dereceler elde etmiúlerdir. e÷itim programlarÕnÕn yapÕlmasÕ ile ilgili çeúitli idare ve teúkilatlarÕn. gerek lisans gerekse yüksek lisans e÷itim programlarÕnÕn yapÕlmasÕ ile e÷itim úubesi ilgilenmektedir.35. Akademi’nin kuruldu÷u ilk günden itibaren faaliyetlerini sürdürmektedir. federasyonlarda.

Burada 1930 yÕlÕndan itibaren yayÕnlanan beden e÷itimi ve spor ile ilgili gazete ve dergiler bulunmaktadÕr.edu. Kütüphaneden 2920 ö÷renci.95). 05.mekteb. sÕnÕfta ve 1 kiúi de yüksek lisans sÕnÕfÕnda bulunmuútur. sÕnÕfta. 28’i III.2009). Ama 100 tane bile kÕz yoktur.05. E Acalov (2008. Bütün bu olumlu çalÕúmalara ra÷men. 93’ü II. Bunlardan 50’si hazÕrlÕkta. Akademide 2500 ö÷renci var. 12. 1 kütüphane. kÕzlarÕnÕn sporla ilgilenmesini istememektedir. 220 ö÷retim elemanÕ.mekteb. 2008 yÕlÕ itibariyle 164 . Kütüphanede zengin bir gazete ve dergi envanteri vardÕr. sÕnÕfta. Örne÷in.az. 34’ü IV. santranç salonu. açÕk e÷itime ise 100 ö÷renci alÕnmaktadÕr. Günümüzde Akademi’de Türkiye’den ö÷renci bulunmamaktadÕr (25:93. ailenin spora karúÕ ilgisinin etkisi olmaktadÕr. spor bilimlerini de olumsuz etkilemektedir. 1 güreú salonu. açÕk futbol. 1 çok amaçlÕ kapalÕ spor salonu. 1954-1955 yÕllarÕnda kütüphanede kitaplarÕn sayÕsÕ 28885 iken. Akademi.bayan beden e÷itimci hazÕrlanmÕútÕr (6:16). Günümüzde her yÕl örgün e÷itime 525. 1 yüzme havuzu. 350 kiúi de di÷er çalÕúanlar istifade etmektedir. Anabilim dallarÕnÕn sayÕsÕ 19’dur (www. Akademi’de 2000 yÕlÕnda 254 Türk ö÷renci de e÷itim almÕútÕr. voleybol ve hentbol sahalarÕ.2009). 1999-2000 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕnda 200000 olmuútur. dini inançlarÕn. binicilik parkuru.12. bu durumun oluúmasÕnda milli hususiyetlerin. 48’i I. 2 bilgisayar sÕnÕfÕ bulunmaktadÕr.az. sözlü görüúme)’a göre. sporcular. 1 jimnastik salonu.edu. sÕnÕfta. 2 araútÕrma laboratuarÕ. Aileler Akademi’nin kütüphanesi zengin bir kaynak envanterine sahiptir. devletin e÷itime genel bütçeden çok az kaynak aktarmasÕ. antrenörler yetiútirmek ve ülkenin spor alanÕndaki statüsünü yükseltmek için kendi maddi-teknolojik imkanlarÕnÕn geliútirilmesi ve bilimselpedagojik kadro potansiyelini yükseltmek için çalÕúmalarÕnÕ sürdürmektedir (www. Azerbaycan için yüksek e÷itimli beden e÷itimi ö÷retmenleri. Akademi’nin 1 stadyumu.

Akademi’nin temel e÷itim-ö÷retim yapÕlarÕ olan Anabilim DallarÕ dört ana grupta toplanmÕútÕr: 1.spor bilimleri alanÕnda uzman olan bir profesör 250 TL aylÕk para kazanmaktadÕr.Teorik ve Pedagoji (Bilimleri) Anabilim DallarÕ a-) Beden E÷itimi Teorisi ve Metodolojisi Anabilim DalÕ b-) Beden E÷itimi Tarihi ve ødaresi Anabilim DalÕ c-) Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ d-) Yüksek Matematik ve Bilgisayar Teknolojisi Anabilim DalÕ e-) Diller Anabilim DalÕ 3.TÕp-Biyoloji Anabilim DallarÕ a-) Genel Fizyoloji ve Spor Fizyolojisi Anabilim DalÕ b-) Spor Hekimli÷i ve Hijyenli÷i Anabilim DalÕ c-) Anatomi Anabilim DalÕ 165 . hem bilimsel çalÕúmalarÕn yeterli düzeyde olmasÕnÕ olumsuz olarak etkilemekte. Bu düúük ücret.Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕ a-) Voleybol ve Masa Tenisi Anabilim DalÕ b-) Jimnastik ve Akrobasi Anabilim DalÕ c-) Güreú Anabilim DalÕ d-) Boks ve Halter Anabilim DalÕ e-) Futbol Anabilim DalÕ f-) Atletizm Anabilim DalÕ g-) Basketbol ve Hentbol Anabilim DalÕ h-) UygulamalÕ Sporlar BranúlarÕ Anabilim DalÕ 2. hem de spor bilimcilerini rüúvet gibi olumsuz tutumlara sürüklemektedir.

Bu gruptaki alanlara baúvuru yapanlar. 166 . Akademi’ye baúvuru yapmak isteyen ö÷renci adayÕ. grupta yer almaktadÕr. TGDK’nÕn yetenek sÕnavlarÕndan sonra yaptÕ÷Õ. Fizik. Özel yetenek sÕnavlarÕ 4. 16.2007).az. Azerice. Matematik. Kimya.4. Yetenek sÕnavlarÕ da TGDK tarafÕndan merkezi bir sistemle yapÕlmaktadÕr. tÕp.06.2009).tqdk.Sosyal Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Genel Beúeri Bilimler Anabilim DalÕ b-) Sosyal-Siyasi Bilimler Anabilim DalÕ (www. ö÷renci yerleútirme sÕnavÕna baúvuru sÕrasÕnda. Biyoloji sÕnavlarÕna girmek zorundadÕrlar (www. 12.edu.05. biyoloji ve kimya gibi alanlarda yer almaktadÕr. Bu grupta özel yetenek gerektiren spor alanlarÕnÕn yanÕ sÕra. FarklÕ gruplar.az. Azerbaycan Cumhuriyeti Ö÷renci Kabulü Devlet Komisyonu (TGDK)’nun merkezi sistemle yaptÕ÷Õ ö÷renci yerleútirme sÕnavlarÕndan önce özel yetenek sÕnavÕna girmesi gerekmektedir. farklÕ sÕnav içeriklerine sahiptirler. yetenek sÕnavÕnda baúarÕlÕ olanlar Spor Akademisi úÕkkÕnÕ iúaretleyebilirler.mekteb.gov. Ö÷renci yerleútirme sÕnavlarÕnda alanlar 4 gruba ayrÕlmaktadÕr.

Azerbaycan’da çeúitli spor branúlarÕnÕn (cimnastik. uluslararasÕ tanÕnma ve prestijin vasÕtasÕ olarak görülmüútür. futbol. Spor. emek verimlili÷inin. TARTIùMA ve SONUÇ Sovyetler Birli÷i’nde spor sosyalizmin bir parçasÕ. SSCB’de sporun tüm temel politikalarÕnÕ devlet belirlemiútir. Stalin döneminde (1924-1953). Sovyetlerde spor.) geliúmesinde batÕlÕ ülkelerin petrol úirketlerinin yönetici ve çalÕúanlarÕnÕn önemli katkÕlarÕ olmuútur. yüzme. Devlet siyasetinin ya da rejimin propagandasÕ için baúarÕlÕ ve yetenekli sporcular sürekli desteklenmiútir. atletizm. bir kapalÕ spor salonu. sporlara da halk her zaman ilgi göstermiútir. 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda içinde Azerbaycan’Õnda oldu÷u bütün birlik ülkelerinde spor geliúmeye baúlamÕútÕr. spor aracÕlÕ÷Õyla daha sa÷lÕklÕ bireyler yetiútirmek ve iúgücü verimini arttÕrmak hedeflenmiútir. Spor yapÕlmasÕ zorunlu bir faaliyet olmuútur. ideolojinin devamÕnÕn ve halklarÕn barÕúÕnÕnÕn bir vasÕtasÕ olarak görülmüútür. hem sosyalist kültürün yaygÕnlaúmasÕ hem de sanayileúme çalÕúmalarÕ hÕz kazanmÕútÕr. bu yÕllarda insanlarÕn sa÷lÕklarÕnÕn korunmasÕnÕn ve emek veriminin arttÕrÕlmasÕnÕn önemli bir vasÕtasÕ olmasÕyla 167 . Sovyetler kentlerin içinde oluúan bütün yeni yerleúim birimlerine bir stadyum. boks vb. Her kurum kendi yapÕlanmasÕ içinde sportif faaliyetlerin uygulanmasÕndan sorumlu olmuútur. Bu vesile ile birçok AzerbaycanlÕ bu yeni spor dallarÕnÕn kurallarÕnÕ ö÷renmiú ve zaman içerisinde de ülkede daha fazla yaygÕnlaúmasÕnÕ sa÷lamÕúlardÕr. basketbol. satranç vb. siyaset ve kültür ile iliúkili ve ideolojik bir olgu olarak geliúmiútir. Bunun yanÕnda ülke tarihinde çok eskilere dayanan güreú. Bu kültürün bir parçasÕ olan spor da bu yeni ideolojiden etkilenmiútir. halter. Bu kiúiler kendi ülkelerinde oynadÕklarÕ spor branúlarÕnÕ Azerbaycan’da da devam ettirmiúlerdir. kadÕnlarÕn eúitli÷inin.7. savunmanÕn. Ekim ihtilali ile birlikte sosyalist kültür úekillenmeye baúlamÕútÕr. Spor aynÕ zamanda devlet bütünlü÷ünün sa÷lanmasÕnÕn. Özellikle So÷uk Savaú dönemine kadar. bir yüzme havuzu ve açÕk hava spor alanlarÕ inúa etmeyi zorunlu tutmuútur. sa÷lÕk ve hijyenin. Spor marksist felsefe ile yapÕlmÕútÕr.

Bu ba÷lamda 1921 yÕlÕnda Moskova’da KÕzÕl Spor Enternasyoneli úeklinde bir oluúum meydana gelmiútir. devlet hiyerarúisinde bireysel bakanlÕklarÕn üstünde yer tutmuú ve sporla ilgili tüm devlet kuruluúlarÕnÕn izleyecekleri eylem programlarÕnÕ saptayarak çalÕúmalarÕnÕ koordine etmiútir. Sovyetlerde Komünist Parti’deki siyasi yapÕlanmanÕn aynÕsÕ sporda da görülmektedir. Bu süreçte SSCB sportif teúkilatlanmasÕnÕ da hÕzlÕ bir úekilde gerçekleútirmiútir. Sovyet döneminde hiçbir Azeri spor bilimci kendi baúÕna araútÕrma yapamamÕú. Neredeyse. spor bilimlerine çok önemsemiútir. do÷rudan do÷ruya ondan aldÕ÷Õ yetkiyle. SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ olarak örgütlenen Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi.birlikte. Azeri bayanlarÕn sporla çok ilgilenmemesine ra÷men. Bakü’nün Nesimi ilçesini gezerken Sovyet döneminden kalan birçok açÕk spor alanlarÕna rastlanmÕútÕr. BaúarÕlÕ sporculara her zaman ilgi göstermiúlerdir. Azeri spor bilimciler sadece bunlarÕ 168 . AmacÕ. Sovyetler Birli÷i sporun geliúmesine ve halk arasÕnda yaygÕnlaúmasÕna çok önem vermiútir. ønsanlarÕn yo÷un olarak yaúadÕ÷Õ yerlerde açÕk spor alanlarÕ yapÕlmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i. onlar dahi baúarÕlÕ sporculara ilgi duymuúlardÕr. Sadece bu yapÕlanmadan bile Sovyetlerin spora ne kadar önem verdi÷i anlaúÕlmaktadÕr Sovyet döneminde Azeri halkÕ spora ve sporcuya çok önem vermiútir. Ülke ekonomisinin geliúmesi sürecinde ve Sovyet kültürünün bütün insanlarÕn yaúam tarzÕ haline gelmesi için kitle sporuna çok önem vermiútir. bilimsel araútÕrma ve yayÕnlar direk Moskova üzerinden gelmiútir. Bu tür oluúumlar dünyadaki di÷er iúçi örgütleriyle sporu kullanarak iliúkilerini daha ileri seviyeye taúÕmÕúlardÕr. Spor bilimlerinde øvan Pavlov gibi birçok ünlü bilim adamÕndan istifade edilmiútir. uluslararasÕ iúçi cephesinin güçlenmesinin de bir aracÕ olmuútur. HalkÕn spora katÕlÕmÕn artmasÕ için tesisleúmeye çok önem verilmiútir. E÷itim ve antrenman programlarÕ uygulanÕrken bilimsel verilerden yararlanÕlmÕútÕr. proleter devrimi desteklemek olmuútur. her sokak arasÕna açÕk alanda aletli cimnastik yapÕlabilecek spor aletleri yerleútirilmiútir.

AyrÕca. EMH niúanÕ alanlar arasÕnda iúçileri. EMH programÕ sayesinde. program sayesinde köylere kadar yaygÕnlaúmÕútÕr. Sovyetler. IrkçÕlÕ÷Õn yo÷un bir úekilde yapÕlmasÕndan dolayÕ. “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕnÕn ülkelerde uygulanmasÕ. önce Moskova’ya gitmiú. aúamasÕ 1931 yÕlÕnda hazÕrlanmÕú ve onaylanmÕútÕr. Azerbaycan’da birçok spor branúÕnÕn geliúimine olanak sa÷lamÕútÕr.uygulamÕúlardÕr. sporda da yo÷un bir úekilde görülmüútür. askerleri. daha verimli çalÕúan ve her zaman ülkeyi savunmaya hazÕr insanlar yetiútirilmiútir. Sovyetler Birli÷i’nde her alanda görülen Rus milliyetçili÷i. oradan onay geldikten sonra yayÕnlanabilmiútir. Bu Spartakiadalara birçok AzerbaycanlÕ sporcu katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. rejime sadakatinden emin olunan sporcular milli takÕmlara seçilmiútir. Sovyet döneminde milli takÕmlarda mücadele eden Azeri sporcular önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. EMH programÕnda Sovyet beden e÷itimi sisteminin bütün ana prensipleri belirlenmiútir. Azeri sporcular tam olarak yeteneklerini gösterme fÕrsatÕ bulamamÕúlardÕr. ProgramÕn I. Slav ÕrkÕndan olmasÕnÕn önemi yanÕnda. Beden e÷itimi faaliyetleri geniúlemiú ve spor ile ilgili metodoloji güçlenmiútir. Azeri spor bilimcilerin yaptÕ÷Õ bilimsel çalÕúmalar. Bu program beden e÷itimi ile ilgili yeni metodlar geliútirmekle. EMH programÕ kabul edildikten sonra. Azerbaycan’da bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini program esasÕnda yeniden yapÕlandÕrmÕúlardÕr. Spor. daha sa÷lÕklÕ olan. bütün sportif faaliyetlerini bu program çerçevesinde yürütmüútür. bu ba÷lamda Azerbaycan. SSCB’nin spor hayatÕnda önemli bir yer tutan faaliyetlerden biri de Spartakiada’lar olmuútur. ö÷rencileri görmek mümkün olmuútur. EMH normlarÕ bütün halka bildirilmiútir. ilk amaç haline getirilmiútir. Milli takÕmlara seçilecek sporcularÕn sadece baúarÕlÕ olmasÕ yeterli de÷ildir. köylüleri. EMH programÕnÕn uygulanmasÕ ile Sovyet beden e÷itimi sisteminin tek metodoloji esasÕ oluúturulmuútur. 169 . Sovyetler Birli÷i’nde ilki 1928 yÕlÕnda düzenlenen Spartakiada’lar sayesinde binlerce yetenekli sporcu tespit edilmiú ve milli takÕm kadrolarÕ oluúturulmuútur.

Dünya SavaúÕ’na kadar olan dönemde hem Sovyetlerde hem de Azerbaycan’da kitle sporunun daha fazla geliúti÷i görülmektedir. Spor artÕk savaúÕn baúka bir úekli haline gelmiútir. Savaú yÕllarÕnda dahi hastaneler arasÕ spor yarÕúmalarÕ düzenlenmiútir. Dünya SavaúÕ sonrasÕnda sporun yapÕlÕú amacÕ de÷iúmiútir. spora da çok zarar vermiútir. Sovyet döneminde. BazÕ sporcular. øyileúmekte olanlar bu úubelere gönderilmiúlerdir. øki kutuplu dünyada. BaúarÕsÕz olduklarÕnda bütün bunlar geri alÕnmÕútÕr. Bu ba÷lamda cephede ön sÕralarda savaúanlar arasÕnda daha çok sporcular yer almÕútÕr. øntihara teúebbüs eden sporcular da olmuútur. para ve çeúitli ünvanlar verilmiútir. Hastanelerde spor úubeleri açÕlmÕútÕr. bu dönemin en önemli enstrümanÕ ise spor olmuútur. Savaú birçok úeye zarar verdi÷i gibi. KarúÕlÕ÷Õnda ise baúarÕlÕ olmalarÕ istenmiútir. özellikle müsabaka sporlarÕ siyasi sistem ve millet için bir test alanÕ olarak kullanÕlmÕútÕr. II. Bundan dolayÕ savaú sonrasÕnda sporda bir müddet duraklama yaúanmÕútÕr. Azerbaycan’Õn en iyi sporcularÕ savaúa katÕlmÕú ve birço÷u cepheden geri dönmemiútir. BaúarÕlÕ olmadÕklarÕnda ise bedeli a÷Õr olmuútur. Sovyetlerde modern spor. spora baúlamadan önceki durumundan daha da kötü duruma düúmüútür. araba. Savaú sÕrasÕnda güçlü ve sa÷lam kiúilere ihtiyaç duyulmuútur. kültür. Sovyet döneminde baúarÕlÕ sporculara ev. Yaralanan askerlerin iyileútirilmesi için fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕna a÷ÕrlÕk verilmiútir. 170 . sa÷lÕk. SporcularÕn baúarÕsÕzlÕ÷Õnda hapis cezalarÕ ve idamlar da görülmüútür. SporcularÕn hazÕrlÕ÷Õ savaúa hazÕrlÕk úekline dönmüútür. sÕcak çatÕúma yerine so÷uk savaú dönemi baúlamÕú. sosyal güvenceler alanÕnda elde edilen baúarÕlar gibi olumlu hususlar da göz ardÕ edilmemiútir. e÷itim. özellikle II. Sporcular bu imkanlara baúarÕlÕ olduklarÕ sürece sahip olmuúlardÕr. Bu kapsamda spor tüm halk tarafÕndan yararlanÕlabilecek bir faaliyet olmuútur.Savaú yaklaúÕrken spora verilen önem daha da artmÕútÕr. ønsanlara birçok olanaklar sunulmuútur. Stalinci sistemin olumsuz yönleri ve topluma verdi÷i zararlar bir bir sayÕlÕrken. ønsanlar spor yoluyla birtakÕm imkanlara kavuúmuúlardÕr.

Sovyet döneminde sa÷lÕk. Dünya SavaúÕ’ndan sonra ya da So÷uk Savaú döneminde Sovyetlerde kitle sporu ile birlikte elit sporda geliúmiútir. Sovyetlerin da÷ÕlmasÕyla birlikte ekonomik ve siyasi istikrarsÕzlÕk içine sürüklenmiútir. gençlerle sürekli bir arada olmuú. Demokratik sisteme geçiú sürecinde yaúanan siyasi istikrarsÕzlÕk ve Ermenistan ile yaúanan savaú ekonomiyi olumsuz etkilemiútir. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte kapitalizm ile tanÕúan Azerbaycan ise birçok sosyal ve ekonomik problemle karúÕ karúÕya kalmÕútÕr. Sovyet döneminde uygulanan ekonomik politikalardan dolayÕ büyük bir oranda di÷er ülkelere ba÷ÕmlÕ hale gelmiútir. Haydar Aliyev. Hem siyasi alanda hem de ekonomik alanda yaúanan bu olumsuzluklar spora da yansÕmÕútÕr. Bundan dolayÕ ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda sporda bir düúüú gözlenmiútir. Sovyetler Birli÷i ülkeleri kendi kendilerine yetersiz kÕldÕ÷Õ için. sporculara her zaman destek olmuútur. Azerbaycan. Ülkenin içinde bulundu÷u durumdan dolayÕ spora yeterince ilgi gösterilememiútir. özellikle ferdi branúlarda belli baúarÕlar elde edilmiútir. gençlerin fiziki e÷itimine çok önem vermiú. 171 . kitle sporunda bir düúüú gözlenmiútir. konaklama ve iú gibi imkanlar devlet tarafÕndan karúÕlanmÕú. halkÕn %80’i orta sÕnÕfÕ oluúturmuútur.II. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte. ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte. Azerbaycan. Bu dönemlerde hem tesisleúme açÕsÕndan hem de sporun kitleselleúmesi açÕsÕndan önemli bir aúamaya gelinmiútir. Elit sporda ise. fiyatlar artmÕú ve enflasyon yükselmiútir. Belli branúlarda Sovyet milli takÕmlarÕna katÕlan Azeri sporcular ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. Bundan dolayÕ. e÷itim. Azerbaycan’da ise Sovyetlerin ÕrkçÕ yaklaúÕmlarÕndan dolayÕ So÷uk savaú döneminde elit spor çok geliúmemiútir. otuz yaúÕn üstündeki belli bir kesim Sovyet dönemine özlem duymaktadÕr. Haydar Aliyev’in hem Sovyet döneminde hem de ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde CumhurbaúkanlÕ÷Õ yaptÕ÷Õ süre içerisinde sporda ciddi atÕlÕmlar yapÕlmÕútÕr. BaúarÕlÕ sporculara maddi ve manevi birçok ödül verilmiútir.

Bu durumun temel nedenini ise. Bu durumu Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nde görmek mümkündür. Azerbaycan bugün genç bir nüfusa sahiptir.1990’lÕ yÕllarÕn ortalarÕndan itibaren spor daha fazla geliúmeye baúlamÕútÕr. Azerbaycan’da bireysel sporlarÕn daha ön planda oldu÷u görülmektedir. Kiúi baúÕna düúen gelirde her geçen yÕl 172 . Avrupa. kÕrsal bölgede yaúayan insanlara göre. Birden fazla yetenekli sporcuyu bir araya getirmek çok zor oldu÷u için. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) ve birçok federasyon kurulmuú ve uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr. Akademide kÕzlarÕn azlÕ÷Õ dikkat çekmektedir. Azerbaycan Hükümeti. Günümüzde Azerbaycan’Õn %52’si kentlerde yaúamaktadÕr. toplumun dini inanÕúlarÕndan ve sosyo-kültürel yapÕsÕndan kaynaklandÕ÷ÕnÕ söyleyebiliriz. Dünya ve Olimpiyat OyunlarÕ gibi büyük ölçekli sportif organizasyonlarda madalya kazanan sporculara ev. AzerbaycanlÕ sporcular ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte kendi ülkeleri adÕna yarÕúma fÕrsatÕ elde etmiúlerdir. YapÕlan araútÕrmalar anne ve babalarÕn uygun úartlar oldu÷unda kÕz çocuklarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini göstermiútir. takÕm sporlarÕnda yeterli sayÕda takÕm olmadÕ÷Õ için sporcularÕn teknik ve taktik altyapÕsÕ çok düúük seviyede kalmaktadÕr. 2006 yÕlÕnda milli gelirin büyüme oranÕna göre lider ülkeler arasÕnda yer almÕútÕr. Fakat insanlarÕn ortalama yaúam süresi düúmektedir. Özellikle Bakü gibi büyük kentlerde yaúayan insanlarÕn. genel anlamda bir spor okulu görünümü vermemektedir. Akademi. Azerbaycan Hükümeti baúta futbol olmak üzere son yÕllarda sporu daha fazla desteklemeye baúlamÕútÕr. spora bakÕúÕnda da de÷iúimler gözlenmektedir. Spordaki bu ödüller insanlarÕn spora bakÕúÕnÕ da olumlu olarak etkilemektedir. özellikle kÕrsal yerlerde bayanlarÕn spor yapmasÕna sÕcak bakÕlmamaktadÕr. Azerbaycan’da. Azerbaycan. araba ve para ödülleri ile birlikte çeúitli madalya ve ünvanlar vermektedir. AyrÕca. Günümüzde bu büyüme oranÕnda bir düúüú olsa da yine de iyi bir büyüme grafi÷i çizmektedir. takÕm sporlarÕ yeterince geliúmemiútir. AyrÕca özel sektör ve çeúitli iú adamlarÕ da sporu desteklemektedir.

Gelir da÷ÕlÕmÕnda adaletsizlikler mevcuttur. 3. alt yapÕnÕn geliútirilmesi ve halkÕn ekonomisinin daha iyi hale gelmesiyle birlikte önümüzdeki yÕllarda daha fazla geliúme gösterecektir. ÖNERøLER: 1. Bu olumlu ekonomik veriler henüz halka tam olarak yansÕmamÕútÕr. birçok uluslararasÕ organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. Özellikle Bakü.Atletik olarak yetenekli çocuklar için özel okullar açÕlabilir. baúta olimpik sporlar olmak üzere ulusal spor úöleni yapÕlabilir ve milli takÕmlar bu úekilde oluúturulabilir.EMH programÕ gibi ülkenin bütün insanlarÕ kapsaycak bir program hazÕrlanabilir. Dünya ve Olimpiyatlar gibi önemli spor organizasyonunda çok sayÕda madalya kazanmÕúlardÕr.artmaktadÕr. Üst tabaka ile alt tabaka rasÕnda büyük bir uçurum vardÕr.Beden e÷itimi derslerinin sayÕsÕ arttÕrÕlabilir.Spartakiada’ya benzer. Ülkenin zengin petrol kaynaklarÕna ra÷men ülkenin büyük bir kÕsmÕ yoksulluk sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamakatadÕr. AzerbaycanlÕ sporcular ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte birçok Avrupa. Azeri sporu sporda tam anlamÕyla profesyonelleúmenin sa÷lanmasÕ. Bu úölenin yapÕlmasÕnda úu yol izlenebilir: Köy-belde-ilçe-il-bölge-ülke müsabakalarÕ úeklinde gerçekleúebilir. 4. Olimpiyatlarda elde edilen altÕn madalya sayÕsÕnda bir düúüú gözlenmektedir.Tesis sayÕsÕ arttÕrÕlmalÕdÕr. 5. 173 . Orta tabaka neredeyse yok gibidir. 2.

(2005). 3. Agayev ø. Mehdiyev Q. Alizade R. BakÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Azԥrbaycan Futbolu (Tԥqvim-Mԥlumat KitabÕ). Azԥrbaycan Boksu 80 øldԥ. Acalov E. (2003). (2006). Abiyev A. BakÕ. Azerbaycan Cimnasti÷inde AltÕn Ça÷. (2004). 6. (1990). BabanlÕ T. 29:80-87. BakÕ. 12. Azerbaycan DünyasÕ. BabanlÕ TX. Qԥdԥúov EN. Alizadeh R. Bilardo DünyasÕ Azerbaycan’Õ TanÕdÕ. Sԥhԥr NԥúriyyatÕ. (2004). AFFA (Azԥrbaycan Futbol FederasiyalarÕ AssosiasiyasÕ). Quliyev D. Abiyev A. 8. BakÕ. Burak YayÕnevi. (2002). 11. The Olympic Movement and the End of the Cold War. 157 (2):92-97. Azerbaycan DünyasÕ. Pekin OlimpiyatlarÕ’nÕn KahramanÕ. (2005). 14. Müԥllim NԥúriyyatÕ. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. Akyol T. Akman A. Azerbaycan DünyasÕ. Allison L. Boks. Helsinki’dԥn Baúlayan Yol. 7. (2007). 22:112-117. (1994). Turan Evi. 5. 15. 20:106109. Bahis Konusu Gençler. øHH. XalqÕn Mԥnԥvi vԥ Fiziki ønkiúafÕnÕn Qay÷Õkeúi. World Affairs. (2007). Teúekkürler Güzel SporcularÕmÕz. Voleybol. 16. Azerbaycan DünyasÕ. Abiyev A. østanbul. Aliyev E. Acalov E. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ønkiúafÕnÕn Ümumbԥúԥri Tarixi. 2.8. KAYNAKLAR 1. Azerbaycan. (2007). Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. (2005). Vԥtԥn NԥúriyyatÕ. BakÕ. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. 19:90-95. Amiraslanov T. 9. Azerbaycan Sovyetler ve Ötesi. 4. A÷ayev OM. Ԥkbԥrov V. østanbul. Abiyev AQ. Ԥzizova ù. (2007). Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman Tarixi. BakÕ. (2008). 10. 13. BakÕ. (2007). BakÕ. Hüseynov EA. 5:112-116. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. 174 .

(1993). 175 . 1945–58. Askerov T. 19. (1990). Azerbaycan DünyasÕ. 24:100-105. 22. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. 32:110-117. 56:154-159. Azeri P. Azerbaycan DünyasÕ. østanbul. 23. Emre YayÕnlarÕ. Azerbaycan Futbolunun Efsanesi. Heydԥr Ԥliyev vԥ Azԥrbaycan ødmanÕ. Andican A. østanbul.17. Azerbaycan’Õn Olimpiyat OyunlarÕ’nda AltÕn Dönemi (2004). OnlarÕn Hepsi Birer ùampiyon. Hong Kong’u Hayal Eden Binici. (1998). Azԥrbaycan RespublikasÕ Gԥnçlԥr ødman vԥ Turizm Nazirliyi. Artam A. Beck P.. Askerov T. Sabri Artam VakfÕ. Askerov T. Envisioning Health in Revolutionary Russia: The Politics of Gender in Sexual-Enlightenment. Azerbaycan DünyasÕ. 8:104-108. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. 19 (2):169-185. Bennigsen A. 26:106-110. 30. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. 18. (2009). Türk Cumhuriyetlerinin Sosyo-Ekonomik Analizleri ve Türkiye øliúkileri. 1:86-89. BakÕ. Turan Evi. Aslan Y. 27. 24. 2:58-65. Britain and the Cold War's ‘Cultural Olympics’: Responding to the Political Drive of Soviet Sport. Çeviren: Türköz øO. 20. 29. Azerbaycan’Õn AltÕn KÕzlarÕ (2004). Azerbaycan DünyasÕ. Pekin Yolculu÷u Trophy Cup’tan Geçiyor. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. (2008). Sport and Revolution: The Continuing Cuban Experience. BakÕ. 9:319-328. 32. Sovyet MüslümanlarÕ ve øslam DünyasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Askerov T. Azerbaycan’da Defin Merasimleri ve Di÷er Milli Cumhuriyetlerde Dini Vaziyet. (2008). Contemporary British History. 57 (2):191-217. 25. Türkistan Mücadelesi. (2003). 28. 26. 21. (1981). 11:23-50. 31. Arbena JL. (2004). Studies in Latin American Popular Culture. (2005). Bernstein FL. (2005). Azerbaycan DünyasÕ. BDT KupasÕ Yine Azerbaycan’da.. (2007). Azerbaycan DünyasÕ. (2001). Russian Review. (1988). Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. 25:100-105.

39. Ԥliyev A. (1955). Eren A.111-112. Ԥliyev AԤ. 43. 37. KazÕn Aya÷Õ. 1900-1945. Edelman R. A Small Way of Saying 'No': Moscow Working Men. 44. BakÕ. Aleskerli A. (2009). (2003). Cԥlilova N. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. Ԥliyev V. 227 (44):28-29. øbrahimova NM. (2002). (2005). 46. American Historical Review. Sovyetler Birli÷i’ndeki Türkleri RuslaútÕrmada Yeni AdÕmlar. Ankara. ErsanlÕ Behar B. ÇakÕr VO. Yay Olimpiya OyunlarÕnÕn ønkiúaf Tarixindԥn (1992-2004). Ԥsgԥrova N. BakÕ. QasÕmov Ԥ. 47. Yeni Anayasalar (Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u ve BaltÕk Cumhuriyetleri). Devlet N. 28:38-47. Brundage A. 40. 48. Tam Saha. (2007). 176 . AzDBTøA. 107 (5):1441-1474. Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ølk YÕllarÕ. Stalin & His Soccer Soldiers. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman AkademiyasÕ. (1981). 41. (1984). (1994). (1994). 38. (2008). Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman HԥrԥkatÕnÕn ødarԥ Edilmԥsi. Müstԥqil Azԥrbaycanda Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ønkiúaf Tarixi (1991-2006). 43 (2):46-51. Devlet N. Ԥliyev A. Edelman R. Basketbol. 14:161-179. Critchlow J. 53:24-27. Minareler ve Marx.Russian Athletes are Great. Ankara. History Today. (2006). BakÕ. I Must Admit . Dan Ulduzu. 34. Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi YayÕnlarÕ No:12. (1993). Türk Cumhuriyetleri Kültür Profili AraútÕrmasÕ. Ԥlԥkbԥrov HY. (1976). 42. TøKA YayÕnlarÕ. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. 35. (2005). østanbul. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ødarԥ Edilmԥsi vԥ øqtisadiyyatÕ. (1989). Ankara. Ça÷daú Türk DünyasÕ. ErsanlÕ Behar B. Belge YayÕnlarÕ. østanbul. Sovyetlerle SÕr MaçlarÕmÕz. Çeviren: Taygan S. Hüseynov FC. 36. Qurbanov AK. Saturday Evening Post.33. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. BakÕ. Müԥllim NԥúriyyatÕ. Ԥsgԥrov AY. ABU. BakÕ. Burjuademov K. Çeviren: Türköz øO.114. Ԥliyev A. and the Communist Party. 45. Spartak Soccer.

AzDBTøA. NaxçÕvan. TøKA YayÕnlarÕ. BakÕ. 58. Hayit B. YÕlÕnda Türk Cumhuriyetleri. 54. BakÕ. Fazlur R. 21:78-86. (2003). Ԥliyev A. Ԥliyev A. Ba÷ÕmsÕzlÕklarÕnÕn 10. Azerbaycan DünyasÕ. Ԥlizadԥ Z. Qurbanov X. Hazar-Lankaran AltÕn Duble (2007). Hazar-Lenkeran RotamÕz ùampiyonluk (2004). QÕú Olimpiya OyunlarÕnÕn Tarixindԥn (1924-2006). 177 . 4:104-107. 62. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. østanbul. Azԥrbaycan MüsԥlmanlarÕ vԥ ødman. Ԥliyev M. SadÕxova V. Azerbaycan DünyasÕ. Girginov V. Azerbaycan DünyasÕ. 53. 61. Rusya’daki Türklere KarúÕ Sovyet PolitikasÕnÕn Geliúimi (1917-1965). Ankara. Sota YayÕnlarÕ. Ԥcԥmi NԥúriyyatÕ. UluslararasÕ Hukuk AçÕsÕndan Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u’nun Statüsü. 23:114-117. 52. Stalin ve Türk DünyasÕ. ùahin E. (2002). (1999). 5 (1):2558. Fataliyev R. 63. 56. Fiúek K. Totalitarian Movements & Political Religions. Azԥrbaycan Dövlԥt Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. AzDBTøA. Guttmann A. 66. Ԥsgԥrova N. 59. østanbul. Azerbaycan DünyasÕ. Hüseynov F. Cԥlilova N. (2004). Hԥndbol. Beynԥlxalq Olimpiya Komitԥsinin Prezidentlԥri (1895-2006). SporcularÕmÕz Rekor KÕrÕyor. Quliyev R. Gürsoy Naskali E. (1982). Müԥllim NԥúriyyatÕ. Vahapzadԥ E. (2004) Totalitarian Sport: Towards an Understanding of Its Logic. Ԥliyev A. (2003). Mansurov Döndü. ùahin L. Practice and Legacy. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Haarlem. (1983). BakÕ. Fayzullayev Z. (2004). BakÕ. Gürsoy Naskali E. (2007). 51. 60. University of Massachusetts Press. Massachusetts. (2004). 55. YGS YayÕnlarÕ. 64. NaxçÕvan Muxtar RespublikasÕnda Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman HԥrԥkatÕ. 57. Sports. A÷ayeva J. Ԥsgԥrov ø. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman Tarixi. 65. Quliyev D. Çeviren: KÕrÕmlÕ H. Sovyetler Birli÷i ve Hür Dünya AçÕsÕndan Türkistan’Õn Stratejik Önemi. BakÕ. (2005). (2007). Kaknüs YayÕnlarÕ. (2007). Devlet PolitikasÕ ve Toplumsal YapÕyla øliúkileri AçÕsÕndan Dünyada ve Türkiye’de Spor Yönetimi. 3:6269. 23:139-166. (2006). 50. Ozan NԥúriyyatÕ. 21:112-117. (2005).49.

(2006). Teymur Racabov Yeni ørtifalara HazÕr. 18:80-86. Doktora Tezi. Azerbaycan DünyasÕ. (2005). Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. (2000). Ana Amaç-Olimpiyat.67. Quliyev D. (2006). Tԥknur NԥúriyyatÕ. Azԥrbaycan Milli Gülԥúi. Voleybolda 20 YÕl. Azerbaycan DünyasÕ. 68. østanbul. Mehdiyev ø. (1970-2000). Olimpiyat OyunlarÕ’ndaki Umudumuz Cemal Rahimov. (2001). Mehdiyev ø. BakÕ. (DanÕúman: Prof. 17:92-95. Mehdiyev ø. Azerbaycan DünyasÕ. BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. MT Amman). 71. (2006). Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. 72. 178 . 69. 81. M. (2003). Azԥrbaycan ødmanÕnÕn Dünԥni vԥ Bu Günü. Mehdiyev ø. Yeniden YapÕlanma Sürecinde Türk Cumhuriyetleri ve øslam Ülkelerinin Sosyo-Ekonomik YapÕlarÕ ve Türkiye øle øliúkileri. Azerbaycan Rugby’sinin ølk BaúarÕlarÕ. BakÕ.Ü. Ԥsgԥrov AY. (2002). 75. Marmara Üniversitesi Ortado÷u ve øslam Ülkeleri Ekonomik AraútÕrma Merkezi. 159:67-74. (2006). Mehdiyev ø. Dr. Sa÷lÕk Bilimleri Enstitüsü. Azerbaycan’da Satranç Coúkusu. (2003). BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. 12:106-109. 70. BakÕ. Ԥsgԥrov A. Kara F. Küreselleúme ve Geleneksel Türk SporlarÕ. 15:92-95. 79. BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. 11:102-107. Quliyev D. Azerbaycan DünyasÕ. Mehdiyev ø. (2006). Ramazanov ԤX. Küreselleúme Sürecinde BatÕ Türkistan Cumhuriyetleri ve Türkiye. Küçük Raketin UstalarÕ. Fiziki Tԥrbiyԥ Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. Azԥrbaycanda Cüdo (1972-2002). 82. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. (1998). Avropa NԥúriyyatÕ. 73. BakÕ. 14:96-99.88. 76. 74. (2005). BakÕ. østanbul. Azԥrbaycan’da Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødmana Dövlԥt Qay÷ÕsÕ . 78. 16:96-99. (2006). Karahüseyino÷lu MF. Quliyev D. Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Sԥfԥrova A. 80. Quliyev D. Qurbanov HH. (2007). Qurbanov HH. Mehdiyev ø. (2006). Marmara Üniversitesi Ortado÷u ve øslam Ülkeleri Ekonomik AraútÕrma Merkezi YayÕnlarÕ. BakÕ. 77.

Playing to New Rules: Soviet Sport and Perestroika. Canadian Journal of History. 98. Riordan J. (1998). Sport. Azerbaycan DünyasÕ. 179 . Türk DünyasÕ Co÷rafyasÕ. Silahúörler Ailesi. Soviet Survey. (2008). 25:11-12. BakÕ. 84. Football. (1994). AzDBTøA. 10:24-25. 86. 96. 28:88-91. Cԥfԥrov QM. Sananly K. Ressentiment and Resistance in the Break-up of the Former Soviet Union. 24 Saat. 3 (2):89-108.Visual Culture. Özey R. Society. ùahmat. Azerbaycan Basketbolu Yeniden Do÷uyor. 99. 42 (1):122-124. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. BakÕ. Dövlԥtimizin Fiaskoya U÷rayan ødman Siyasԥti. Ankara. Soviet Studies. Rahidbeyli P. 90. Sugden J. Mԥmmԥdli Z. 27:108-112. 31:102-111. Novruzo÷lu F. (2002). 6:104-108. 27:12. Azerbaycan DünyasÕ. (2004). Sport in Cuba: Castro's Last Stand. 100. Azerbaycan DünyasÕ. (2008). Pekin 2008’de 8 Madalya. BakÕ. 42 (1):133-145. (2004). Studies in Latin American Popular Culture. 91. 30:66-71. Azerbaycan DünyasÕ. Olimpiyat Vizesine Bir AdÕm Kala. ùehriyar’Õn HayatÕ ve Satranç. TÜDEV. 88. (2006). (2008). 24 Saat. østanbul. Rowley A. Pye G. 93. 21 (1):191-219. (1960). Pettavino PJ. Hazar-Lenkeran AltÕnla ParÕldayan Gümüú. Türk DünyasÕ. Novruzo÷lu F. 7:106-109. Raidbeyli P. (2008). (2005). Müԥllim NԥúriyyatÕ. 95. (2005). 101. Bitmeyen Mücadele. Culture.83. Dövlԥtimizin ødman Siyasԥti vԥ Yaxud Berti Foqts Na÷ÕlÕ. Gençlik ve Spor østanbul. 92. (2009). Azerbaijan Descending ønto the Third World After a Decade of øndependence. 97. 31:75-80. Notes on Soviet Sport. (2007) Sport in the USSR: Physical Culture . Rzayeva ZH. 13:165-184. 85. 94. Aktif YayÕnlarÕ. Rüstԥmov B. 102. 87. Rasizade A. Journal of Third World Studies. Vԥtԥn NԥúriyyatÕ. Senanli K. (2008). (1990). ùimúek A. Olimpiyat DanslarÕ. 89. (2002). ødman Böyük DiplomatiyadÕr. Morton H. (2000). (2005). 103. Azerbaycan DünyasÕ. Tomlinson A. (2008). 9:104-109. Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan DünyasÕ.

østanbul. Washburn J N. Weingast DE. 108. TøKA YayÕnlarÕ. Ankara. Ankara. Olimpiyat DünyasÕ Dergisi Özel Eki. Üstel LC. (1999).87-89. 1894’ten 2004’e Olimpiyat Tarihi. (1977). 19:10-48. 110. 109. (2005). Sidney 27’nci Yaz Olimpiyat OyunlarÕ Sonuçlar/Notlar”. TøKA YayÕnlarÕ. (1956). Ankara. (2004). Simurg YayÕncÕlÕk. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. 111. Olimpiyat DünyasÕ Dergisi Özel Eki. 105. 29:11-62. Azerbaycan Ülke Raporu. Yetmiú YÕllÕk Kriz: Sovyetler Birli÷i’nde MoskovaTürkler øliúkileri. (2000). Foreign Affairs. 34 (3):490499.104. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi. 106. Sport As a Soviet Tool. (1952). Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi. Kafkasya ve Orta Asya: Ba÷ÕmsÕzlÕktan Sonra Geçmiú ve Gelecek KonferansÕ. 225 (3):26-27. 180 . Thoreau HD. 112. Komünizmin øç Yüzü. 107. østanbul. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi. How Good are Russian Athletes?. Atina 28’inci Yaz Olimpiyat OyunlarÕ Sonuçlar/Notlar”. Morpa Kültür YayÕnlarÕ. (1995). Çeviren: Sefercio÷lu N. YalçÕnkaya A. Saturday Evening Post. (1996).

1.Sporda bir yÕlda kaç tane bilimsel çalÕúma yapÕlmaktadÕr? 7-Spor bilimcileri ile spor uygulayÕcÕlarÕ arasÕnda ortak bir çalÕúma var mÕdÕr? 8.9.Herhangi bir spor kuruluúu ile ortak çalÕúmalarÕnÕz var mÕdÕr? 181 .Sportif anlamda o günden bu güne neler de÷iúti? 11-Antrenör olarak bilimsel çalÕúmalardan ne ölçüde faydalanÕyorsunuz? Spor Bilimcileri Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-UzmanlÕk alanÕnÕz 3-Sovyet döneminde spor bilimleri çalÕúmalarÕnÕn durumu nasÕldÕ? 4-Ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra spor bilimlerinin durumu nedir? 5-1981-2000 yÕllarÕ arasÕnda Azerbaycan’da bilimsel çalÕúmalarda bir azalma görülmektedir. Bunun spor bilimlerine yansÕmasÕ ne düzeydedir? 6. AraútÕrma Mülakat Formu Antrenörler ve Sporcular Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-Hangi spor branúÕ ile ilgileniyorsunuz? 3-Kaç yÕldÕr spor yapÕyorsunuz? 4-Kaç yÕldÕr antrenörlük yapÕyorsunuz? 5-Amatör ya da profesyonel olarak mÕ bu sporu yaptÕnÕz/yapÕyorsunuz? 6-Halen aktif olarak spor yaúantÕnÕz devam ediyor mu? 7-Spor yaptÕ÷ÕnÕz yÕllarda toplumun spora ve sporcuya bakÕúÕ nasÕldÕ? 8-Spora baúladÕ÷ÕnÕzda nasÕl bir spor ortamÕ vardÕ? 9-Devletin spora ve sporcuya deste÷i hangi boyuttaydÕ/boyuttadÕr? 10. EKLER 9.

Spor Yöneticileri Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-Kaç yÕldÕr spor yönetiminin içindesiniz? 3-Geçmiúte nerelerde yöneticilik yaptÕnÕz? 4-Azerbaycan anayasasÕnda spora yer verilmiú midir? 5-Azerbaycan’da spor ile ilgili yasal düzenlemeler var mÕdÕr? 6-Azerbaycan Cumhuriyeti’nin bir spor politikasÕ var mÕdÕr? 7-Sovyet spor politikasÕnÕn günümüze yansÕmalarÕ var mÕdÕr? 8-Ba÷ÕmsÕzlÕk öncesi ve sonrasÕ devletin spora deste÷i ne düzeydeydi/düzeydedir? 9-Stalin döneminde Sovyet altyapÕsÕ spora nasÕl yansÕmÕútÕr? 10-So÷uk savaú döneminde sporda ne tür geliúmeler oldu? 11-Sporda karúÕlaúÕlan yönetimsel sorunlar nelerdir? 12.Stalin. sporu. spor e÷itimini ve spor bilimini rejimin bir propaganda aleti olarak kullanmÕú mÕdÕr? 182 .

Beden E÷itimi ve Spor HakkÕnda Azerbaycan Hükümeti Kanunu Beden e÷itimi ve spor hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanunu bu kanundan. uzun ömürlü bir yaúama sahip olmak. beden e÷itimi ve spor ile herkesin meúgul olma hakkÕna teminat verir. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu Bu kanun beden e÷itimi ve spor alanÕnda oluúan iliúkileri düzenler. hastalÕklara. zararlÕ alÕúkanlÕklara engel olmak. Bölüm Genel Esaslar Madde 1.2. sa÷lÕklÕ yaúam tarzÕnÕ temin etmek.9. fiziki ve hukuki úahÕslarÕn beden e÷itimi ve spor sahasÕndaki haklarÕnÕ. gençleri fiziki ve ruhsal açÕdan vatanÕn savunmasÕna hazÕrlamaktÕr. beden e÷itimi ve spor sisteminin aktifli÷i ve geliúimi için hukuki teminat oluúturmak. bu alanda meydana gelen iliúkileri düzenlemekten ibarettir. halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕ yükseltmek. görevlerini ve sorumluluklarÕnÕ belirlemek. aktif. Bu kanunun görevleri: VatandaúlarÕn beden e÷itimi ve sporla meúgul olma hakkÕnÕ temin etmek. Kanunun Amaç ve Görevleri Bu kanunun amacÕ. 183 . Azerbaycan Cumhuriyeti devlet siyasetini tayin eder. uluslararasÕ arenada Azerbaycan sporunun nüfuzunun artmasÕna nail olmak. Madde 2. beden e÷itimi ve spor vasÕtasÕyla insanÕn her yönden geliúimini. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin di÷er normatif-hukuki antlaúma ve uluslararasÕ antlaúmalardan ibarettir. I.

beden e÷itimi ve spor ile ilgili devlet programÕna uygun olarak faaliyette olduklarÕ spor branúlarÕnÕ geliútirir. Federasyonlar. olimpiyat oyunlarÕna hazÕrlÕ÷ÕnÕ ve katÕlÕmÕnÕ 184 . beden e÷itimi ve sporun geliúimi için zorunlu maddi ve teknik altyapÕyÕ kurmak.Madde 3. yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ için beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ ve çocuk spor müesseseleri sistemini oluúturmak. federasyonlar ve cemiyetler. beden e÷itimi ve sporun geliúimini sa÷lamak. beden e÷itimi ve sporun altyapÕsÕnÕ oluúturmak. Beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar kendi faaliyetlerini. bu kanuna ve di÷er normatif-hukuki antlaúmalara” göre yürütürler. Federasyonlar. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Devlet Siyaseti Beden e÷itimi ve spor alanÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet siyaseti. ba÷lÕ oldu÷u kuruma ve mülkiyet úekline bakmadan bütün spor teúkilatlarÕ için birlikte imkanlar oluúturmaktan ibarettir. Madde 4. “Toplumsal kuruluúlar hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanununa. faaliyet alanÕndaki spor branúÕnÕn ülkede geliúimini sa÷layan. Beden E÷itimi ve Sporla ølgili Toplumsal Kuruluúlar Beden e÷itimi ve sporun geliúimi için oluúturulan ve asÕl amacÕ gelir lede etmek olmayan spor kuruluúlarÕ. ilgili spor branúÕ ile ilgili kulüpleri ve takÕmlarÕn gönüllü üyeli÷i esasÕnda oluúturulan. ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarÕn ve turnuvalarÕn geçirilmesini sa÷lar. ilgili uluslararasÕ federasyonun talimatnamesi ve onun belirledi÷i kurallara ve Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak faaliyet gösteren toplumsal kuruluúlardÕr. uluslararasÕ federasyonlarda Azerbaycan’Õ temsil eder. kulüpler (vb. fonlar. halkÕn beden e÷itimi ve sporu geliútiren di÷er kuruluúlar) beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar olarak kabul edilir. kÕta ve dünya úampiyonalarÕna. federasyon yönetimleri sporcularÕn ve milli takÕmlarÕn uluslararasÕ yarÕúmalara. beden e÷itimi ve spor endüstrisini geliútirmek.

Madde 5. Spor AlanÕnda UluslararasÕ øliúkiler Spor teúkilatlarÕ uluslararasÕ sportif iliúkilerde ba÷ÕmsÕzdÕrlar. bu kapsamda elit sporla meúgul olmak.gerçekleútirir. ayrÕ ayrÕ kiúilere paralÕ hizmet vermek. Madde 7. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal teúkilatlara katÕlmak. Spor teúkilatlarÕ ve sporcular yarÕúma kurallarÕna ve uluslararasÕ spor teúkilatlarÕnÕn talimatnamelerine uygun olarak uluslararasÕ spor organizasyonlarÕna katÕlabilirler. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar kitlesel iletiúim vasÕtalarÕ ile beden e÷itimi ve sporu teúvik ve tebli÷ ederler. kiraya vermek. Sporda 185 . onun belirledi÷i kurallar içindeki spor federasyonuna ve di÷er spor ile ilgili yoplumsal kuruluúlara aittir. spor tesisleri ve di÷er sportif araç-gereçleri elde etmek. spor harekatÕnÕn yönetimine katÕlmak. Madde 8. mülkiyet hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak di÷er faaliyetlerle ilgilenmek hakkÕna sahiptirler. Beden E÷itimi ve Sporun Teúvik ve Tebli÷ Edilmesi Yetkili yönetim organlarÕ. beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕna. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Mülkiyet Azerbaycan vatandaúlarÕ profesyonel spor kulüpleri ve birlikleri kurmak. spor tesisleri ve araç-gereçlerinden yararlanma hakkÕ vrdÕr. Madde 6. HalkÕn Beden E÷itimi ve Spor AlanÕndaki HaklarÕ Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi ve sporla. Her yÕl milli takÕmlarÕn ve antrenörlerin heyetini belirler ve hakemlerin hazÕrlanmasÕ ile ilgilenir. UluslararasÕ yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ resmi olarak temsil etme hakkÕ ilgili yönetim organÕna.

e÷itimin gençlerin eme÷e ve vatanÕn savunmasÕna bu kanunun amaçlarÕna uygun olarak úekillendirilir ve fiziksel haraketler kompleksi vasÕtasÕ ile sistematik olarak úahsÕn fiziki hazÕrlÕ÷ÕnÕn daha iyi hale getirilmesine. devlet programlarÕ ve fiziki hazÕrlÕk normlarÕ esasÕnda. bütün ö÷renim ve okul ça÷Õna kadarki e÷itim kurumlarÕnÕn esas görevlerindendir. Bölüm Beden E÷itimi ve Spor Madde 9. spor faaliyetlerinin úekil ve usüllerini ba÷ÕmsÕz olarak belirler.insan yeteneklerinin zayÕflatÕlmasÕna. ekonominin. spor yarÕúmalarÕnÕn televizyon ve radyo ile yayÕnÕ yapÕlÕrken alkollü içkilerin ve tütün mamüllerinin reklamÕ yasaktÕr. Sportif kuruluúlarda. yerli úart ve e÷itim alanlarÕn ilgileri dikkate alÕnarak. beden e÷itimi derslerinin. yasaklanmÕú usüllerin kullanÕlmasÕna ve uygulanmasÕna izin verilmemektedir. 186 . II. çocuklarÕn. Beden E÷itimi ve Spor AnlayÕúÕ Beden e÷itimi genel kültürün ayrÕlmaz bir parçasÕ olup. mücadele ve ruhsal becerilerin úekillenmesine. ö÷rencilerin sa÷lÕ÷ÕnÕ korumak ve daha iyi hale getirmek. onlarda fiziki mükemmelli÷e ve sa÷lÕklÕ yaúam tazÕna olan ihtiyacÕ úekillendirmek. yarÕúmalarda iyi neticeler alÕnmasÕna yöneltilmiú fiziki e÷itimin bir parçasÕdÕr. insan sa÷lÕ÷ÕnÕn sa÷lanmasÕ ve bedensel geliúimine yöneltilmiú sosyal faaliyet alanlarÕndan biridir. E÷itim kurumlarÕ. Ö÷renme ve Okul Ça÷Õna Kadar E÷itim KurumlarÕnda Beden E÷itimi ve Spor Okul ça÷Õna kadar. Madde 10. Beden e÷itimi her bir kiúinin ilgisi.

sa÷lÕk ve spor teúkilatlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlmasÕ. gençlik teúkilatlarÕ. Okulda ve okul ça÷Õna gelmemiú kiúilere e÷itim veren kurumlar. E÷itim kurumlarÕ ö÷rencilerin askeri-spor hazÕrlÕ÷ÕnÕ askeri organlar. bu yaútaki çocuklara e÷itim veren kurumlarÕn e÷itim-ö÷retim programÕna dahil edilerek beden e÷itimi faaliyeti úeklinde hayata geçirilir. Ders dÕúÕ beden e÷itimi ve spor faaliyetlerini amaca yönelik hayata geçirmek. Askeri OrganlarÕn Fiziki HazÕrlÕ÷Õ Askeri organlarÕn fiziki hazÕrlÕ÷Õ onlarÕn askerlik borçlarÕnÕn ve esas hizmet vazifelerinin yerine getirilmesine hizmet etmektedir. 187 . devlet tarafÕndan onaylanmÕú normlara uygun olarak her yÕl çocuklarÕn ve ö÷recilerin hazÕrlÕk testini yaparlar. ayrÕca okul dÕúÕndaki kuruluúlarda. spor faaliyetlerine aktif bir úekilde katÕlmak amacÕyla e÷itim kurumlarÕnda spor kulüpleri kurulur.Okul ça÷Õnda ve okul ça÷Õna gelmemiú kiúilere e÷itim veren kuruluúlarda beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin içeri÷i ilgili yönetim organlarÕ tarafÕndan belirlenir. gönüllü askeri vatanperverlik ve teknik-spor cemiyetleri ile birlikte hayata geçirirler. Yaú sÕnÕrÕ dikkate alÕnmakla birlikte bütün askeri organlar için fiziki hazÕrlÕkla ilgili zorunlu test yöntemi uygulanÕr. Sa÷lÕk sorunlarÕ olanlara beden e÷itimi dersleri ve spor faaliyetleri e÷itim programÕna dahil edilmiú özel ve ferdi programlar ile yaptÕrÕlÕr. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlarda gerçekleútirilir. Ders dÕúÕ beden e÷itimi ve spor faaliyetleri okulda. Ö÷rencilerin okul dÕúÕnda. Bütün askeri organlar için dikkate alÕnan spor branúlarÕ veya kendilerinin seçtikleri spor branúlarÕ ile imkan dahilinde meúgul olmalarÕ için uygun úartlar sa÷lanÕr. Okul ça÷Õna gelmemiú çocuklarÕn fiziki e÷itimi. Madde 11. Fiziki hazÕrlÕ÷Õn normlarÕ yetkili organlar tarafÕndan belirlenir. onlarÕn fiziki açÕdan mükemmelleúmesi için ortam oluúturur.

Spor ve Sa÷lÕk øúleri Hastane ve tedavi kuruluúlarÕnÕn. Sa÷lÕk bölgelerinde ve dinlenme parklarÕnda halkÕn kiúisel sa÷lÕ÷Õ. çocuk ve gençlerin boú zamanlarÕnÕ verimli geçirmelerinin sa÷lanmasÕ. çalÕúanlarÕn beden e÷itimi ve sporla meúgul olmalarÕ. beden e÷itimi ve sporla ilgilenmesi için yetkili kuruluúlar tarafÕndan özel alanlar ayrÕlmalÕdÕr. ødare. Yaúam ve Kitlesel Dinlenme Yerlerinde Beden E÷itimi ve Spor Yaúam ve kitlesel dinlenme yerlerinde halkÕn beden e÷itimi ve spor ile meúgul olmalarÕ için gerekli ortamÕn oluúturulmasÕ. ødare. Müessese ve Teúkilatlarda Beden E÷itimi ve Spor Mülkiyet úekline bakÕlmadan bütün idare. Madde 15. spor ve spor turizmi faaliyetlerine katÕlmalarÕ için gerekli úartlarÕ yaratmalÕ ve bu amaçla kaynak ayÕrmalÕdÕrlar.Madde 12. müessese ve teúkilatlarÕn yöneticileri. Madde 13. beden e÷itimi ve sporun geliúimi devlet programÕna uygun olarak yetkili organ tarafÕndan bütçe ve di÷er kaynaklarÕn aktarÕlmasÕ ile yapÕlÕr. engellilerin rehabilitasyonu ve sosyal savunmasÕ hakkÕnda” Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak bütçe ayrÕlmasÕ ve di÷er kaynaklardan istifade 188 . Madde 14. HalkÕn Beden E÷itimi ve Sporu Engelliler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun geliúimi onlarÕn rehabilitasyonuna hizmet eder. müessese ve teúkilatlarda çalÕúanlarÕn beden e÷itimi ve spor ile meúgul olmalarÕnÕ sa÷lamak için aynÕ kurumun bünyesinde spor kulüpleri kurulabilir. dinlenme evlerinin ve turistik yerlerin yöneticileri dinlenenlerin daha sa÷lÕklÕ olmasÕ. hastalÕklarÕn önlenmesi ve tedavisi amacÕ ile tedavi ve dinlenme sürecinde beden e÷itimi ve sporun kullanÕlmasÕ için olanak sa÷larlar. Yetkili organlar “HalkÕn hastalanmasÕna engel olunmasÕ. Dinlenme Evlerinde ve Turistik Yerlerde Beden E÷itimi. Hastane ve Tedavi KuruluúlarÕnda.

Madde 16. engellilerin spor tesislerinde beden e÷itimi ve sporla meúgul olmasÕ için gerekli úartlarÕ oluútururlar. sporcularÕn üye oldu÷u beden e÷itimi ve spor birlikleri ile yapÕlan antlaúmalar esasÕnda hayata geçirilir. özellikle mülkiyet durumuna bakÕlmaksÕzÕn bu amaç için kurulan uzman kurumlar (kulüpler. bu kapsamda yabancÕ spor kulüplerine geçmesi yetkili organlar tarafÕndan onaylanmasÕ ile birlikte sporcu ve aynÕ teúkilatlar arasÕnda yapÕlan antlaúma esasÕnda hayata geçirilir. Yüksek Dereceli SporcularÕn HazÕrlanmasÕ Yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Milli TakÕmlarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin milli takÕmlarÕnÕn üyelerine sportif birliklerin teklifleri yetkili organlar tarafÕndan tasdik edilir.) tarafÕndan yapÕlÕr. Ekonomik açÕdan ve tesis açÕsÕndan ça÷daú taleplere cevap veren uzman kurumlarda yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ. AynÕ teúkilatlarÕn üyesi omayan sporcu baúkasÕnÕn vasÕtasÕyla uzman kurumlarla antlaúma yapabilir. Azerbaycan Cumhuriyeti engelli sporcularÕ ülkelerini uluslararasÕ spor arenasÕnda Paralimpik ve Özel Olimpiyat Komitelerinde temsil ederler. tÕbbi deste÷i ve hekim kontrolünü yetkili organlar kaynak ayÕrarak hayata geçirirler. bilimsel çalÕúmalarÕ. spor okullarÕ vb. Madde 17. Engellilerin rehabilitasyonu sürecinde beden e÷itimi ve sporla ilgilenmelerini. Milli takÕmlara katÕlmÕú sporcularÕn beden e÷itimi ve spor ile ilgili kuruluúlardan di÷erine. bu alan için özel kadrolarÕn hazÕrlÕ÷ÕnÕ. 189 . bireysel olarak antrenörlük faaliyeti ile meúgul olan kiúiler.edilmesi.

kazanç amaçlÕ emek faaliyetidir. seyretme karakterli. Beden e÷itimi alanÕnda. Madde 18. hile ve araçlarÕn yollarÕ beden e÷itimi ve spor kuruluúlarÕnÕn iste÷i ve uluslararasÕ kurallara uygun olarak yetkili organlar tarafÕndan belirtilir. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda E÷itim Faaliyetiyle Beden E÷itimi ve Spor øle ølgili Pedagojik E÷itim Alan Antrenörler Meúgul Olabilirler E÷itim verdi÷i branúta spor ustasÕ normlarÕnÕ yerine getirmiú ve özel anternörlük kursuna katÕlmÕú kiúiler antrenörlük faaliyeti ile meúgul olabilirler. Profesyonel spor faaliyeti yetkili organ tarafÕndan kabul edilen normatif hukuki antlaúmalrla düzenlenir. Madde 19. Milli takÕmlarÕn hazÕrlÕ÷Õ ile ilgili yetkili organ tarafÕndan ülkeye getirilen sportif araç ve gereçler gümrük vergisinden ve di÷er vergilerden muaftÕr. 190 . Hile ve Araçlara øzin Verilmez Sporda netice elde etmek amacÕyla kullanÕlmasÕna izin verilmeyen usül. bu ba÷lamda tÕbbÕ destek devlet adÕna yetkili organ tarafÕndan yapÕlÕr.Milli takÕmlarÕn uluslararasÕ spor yarÕúmalarÕna hazÕrlÕk ve katÕlÕm zamanÕ hekim kontrolü. Madde 20. rehabilitasyon uygulamalarÕnÕ sadece özel e÷itimi olan kiúiler yapabilirler. Profesyonel Spor Profesyonel spor yüksek spor hazÕrlÕ÷Õ talep eden. Sporda YasaklanmÕú Usül.

sa÷lÕk ve spor tesisleri için düúünülmüú arazi alanlarÕnda baúka proje. bu úekilde aynÕ arazi alanlarÕndan di÷er amaçlar için istifade edilmesi yasaktÕr. bu kapsamda beden e÷itimi ve spor uzmanlarÕ hazÕrlayan yüksek ö÷retim ve orta ö÷retim kurumlarÕnÕn spor tesisleri ve alanlarÕ onlarÕn daima istifadesindedir. gerçek ve tüzel kiúilerin maddi yardÕm ve di÷er kaynaklardan aktarÕlan para ile yürütülür. Madde 22. inúaat ve yapÕ iúlerinin yapÕlmasÕ. Beden E÷itimi. Kitlesel beden e÷itimi ve spor yarÕúmalarÕnÕn yapÕlmasÕnÕ temin eden devlet ve toplumsal kuruluúlarÕnÕn. Bölüm Beden E÷itimi ve Sporun Maddi TeminatÕ Madde 21. televizyon yayÕnlarÕndan. Beden E÷itimi ve Sporun Maddi KaynaklarÕ Beden e÷itimi ve spor faaliyeti Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet bütçesinden.III. sa÷lÕk ve spor tesisleri için arazilerin ayrÕlmasÕ ve onlardan istifade edilmesinin kurallarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yetkili organlarÕ tarafÕndan belirlenir. Arazi sahibinin rÕzasÕ olmadan beden e÷itimi. Sa÷lÕk ve Spor Tesisleri øçin AyrÕlan Arazilerin Statüsü Beden e÷itimi. spor toto-loto gelirlerinden. seyirci karakterli beden e÷itimi ve spor yarÕúmalarÕndan. 191 . Beden E÷itimi ve Spora Sponsorluk Beden e÷itimi ve sporun geliúimine sporsorlu÷un esaslarÕ ve kurallarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yetkili organlarÕ tarafÕndan belirlenir. Madde 23.

Bölüm Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Teminatlar Madde 25. IV. beden e÷itimi ve sporla meúgul olanlarÕn tÕbbi yardÕm gösterme imkanÕnÕ vermelidir. sa÷lÕk ve spor tesislerinin de inúasÕ eklenmesi zorunludur. sa÷lÕk ve spor tesisleri de yer almalÕdÕr.Madde 24. Yaúam alanlarÕnda beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor kuruluúlarÕnÕn ve tesislerinin yönetimi faaliyetlerin ve yarÕúmalarÕn yapÕlaca÷Õ yerlerin güvenlik kurallarÕna ve sa÷lÕk-hijyen normlarÕna uygunlu÷u. sa÷lÕk ve spor tesisleri yapÕmÕnÕn úartlarÕnÕ halkÕn nüfusu ve yerli iklim úartlarÕ dikkate alÕnarak yetkili organlar belirler. 192 . Her türlü okul öncesi e÷itim kurumlarÕ ve normal e÷itim kurumlarÕnÕn inúasÕ ve yeniden kurulma planlarÕna beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor tesislerinin planlanmasÕna. Beden E÷itimi ve Sporla Meúgul Olan HalkÕn Sa÷lÕ÷ÕnÕn KorunmasÕ Beden e÷itimi. projelendirilmesine. sa÷lÕk ve spor tesislerinin sigortasÕ kanunla belirlenmiú kurallarla hayata geçirilir. Beden e÷itimi. kendilerinin arazisinde beden e÷itimi. Beden E÷itimi Sa÷lÕk ve Spor Tesisleri Yaúam alanlarÕnÕn inúaat planlarÕnda di÷er altyapÕ çalÕúmalarÕ ile birlikte beden e÷itimi. inúasÕna ve kullanÕma verilmesine uygun normlar esasÕnda nezaret ederler. Yaúam alanlarÕnÕ düzenleyen komisyonlara yetkili organÕn beden e÷itimi ve spor bölümlerinin temsilcileri de katÕlmalÕdÕrlar Yetkili organlar. sa÷lÕk ve spor tesislerini kapatmak yasaktÕr. Uygun alanda yenisini yapmadan mevcut beden e÷itimi.

Madde 27. Yüksek Dereceli SporcularÕn Spor AdamlarÕnÕn Emeklerinin KÕymetlendirilmesi Beden e÷itimi ve spor alanÕnda gösterdikleri büyük hizmetlere ve elde ettikleri yüksek baúarÕlara göre Azerbaycan Cumhuriyeti’nin vatandaúlarÕ uygun úartlarda devlet mükafaatlarÕna ve ünvanlara sahip olurlar Olimpiyat OyunlarÕ’nda baúarÕ kazananlara. sa÷lÕk ve spor teúkilatÕ ile yaptÕ÷Õ antlaúma úartlarÕna ve Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ilgili kanunlarÕna uygun olarak belirlenir. anternörün ve hakemin sa÷lÕ÷Õna zarar gelmesi durumunda mesuliyet onlarÕn beden e÷itimi. Beden E÷itimi ve Spor øle Meúgul Olan VatandaúlarÕn SigortasÕ Beden e÷itimi ve sporla meúgul olan vatandaúlarÕn. Madde 28. Antrenörün ve Hakemin Sa÷lÕ÷ÕnÕn Zarar Görmesi Durumunda Mesuliyet Normal úartlarda beden e÷itimi ve spor ile meúgul olurken sporcunun. sosyal ve profesyonel rehabilitasyon hizmeti verilir. UluslararasÕ yarÕúmalara katÕlan sporcularÕn sigortasÕ onlar gönderen teúkilatlar tarafÕndan gerçekleútirilir.Normal úartlarda beden e÷itimi ve spor ile meúgul olurken sa÷lÕ÷Õ zarar görmüú insanlara yetkili organ tarafÕndan belirlenmiú kurallarda tÕbbi. Sporcunun. bununla birlikte sporcu ve hakemin sigortalanmasÕnÕn kural ve úartlarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanunlarÕna ve beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ ile yapÕlmÕú antlaúmaya esasen berlirlenir. ayrÕca iki defadan fazla olimpik sporlarda Dünya ve kÕta úampiyonalarÕnÕn galiplerine kanunla belirlenmiú úartlarda emeklilik parasÕ verilir 193 . Madde 26.

194 . Madde 30. Bu kanunun BozulmasÕ Durumunda Mesuliyet Bu kanunun bozulmasÕ durumunda gerçek ve tüzel kiúiler Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ilgili kanununa uygun olarak mesuliyet taúÕrlar. UluslararasÕ Antlaúmalar Azerbaycan Cumhutiyeti’nin taraftar oldu÷u devletlerarasÕ antlaúmalarla bu kanun arasÕnda zÕtlÕklar olursa aynÕ uluslararasÕ antlaúmalar uygulanÕr.Madde 29.

atlamak. sÕçramak. vücudunu ve kabiliyetlerini geliútirmeye yarayan atlama. Akrobat: Cambaz. AkrobatlÕq: AkrobatÕn sanatÕ. at binmede yi÷itlik göstermek At se÷irtmek: At koúturmak Atlanmaq: Ata binmek. Azerbaycan Türkçesi Spor Terminolojisi A÷Õr atletika: Halter Akademiya: ølim ve güzel sanatlarÕ geliútirmek maksadÕyla kurulan kurum. Akrobatika: Cimnastik ve sirk sanatÕnÕn bir çeúidi. koúma. da÷cÕlÕk At çapmaq: At koúturmak. da÷cÕlÕkla u÷raúan Alpinizm: Da÷ turizmi. mahareti. balerin Basketbol: Basketbol 195 . iúi. disk atma gibi bireysel olarak yapÕlan beden e÷itimi çalÕúmalarÕ. yüksek bir yerden kendini aúa÷Õ bÕrakmak. CambazlÕk Alpinist: Da÷cÕ. AtletikacÕ: Atlet Avar çeken: Kürek çeken AvarçÕ: Kürekçi Avar çekmek: Kürek çekmek Azarkeú: Sporda taraftar Badaq/Badalaq: Serbest güreúte rakibi ayak takarak yere düúürme oyunu Balet: Bale Baletmeyster: Bale ö÷retmeni. 3. jokey Atlet: Atletizm branúÕnda spor yapan kimse Atletik: Atletizme ait olan Atletika: ønsanÕn fiziki gücünü arttÕrmak. BazÕ özel ilim sahalarÕna ait çeúitli yüksekokullarÕn adÕ. Akrobatik: Akrobasiye ait olan. balet. Cimnastikte özel olarak akrobasi ile ilgilenen sporcu.9. atla yarÕú etmek At oynatmaq: At binip hüner göstermek. atletizm. bir úeyin üzerinden atlayÕp geçmek At çapdÕ: At yarÕúÕ/At koútumak At çapan:YarÕú atÕ binicisi.

atla yarÕúmak Çarhovuz: Büyük havuz Çempion: ùampiyon ÇÕhÕú: Spor müsabakalarÕna katÕlma.) Çohnövçü: Sporun birkaç branúÕ ile u÷raúan sporcu Çohnövçülük: Sporun birkaç çeúidinden oluúan yarÕúma. gösteri yapma (folklorcular. icra etme. sirk mensuplarÕ v. cimnastik ve programlÕ bir hayat ve düzenli rejimle insan vücudunun her yönden geliútirilmesi. beden e÷itimi Beynelhalq: UluslararasÕ Bilyard: Bilardo BilyardçÕ: Bilardocu Bilyardhana: Bilardo salonu Birinci: Birinci Birincilik: Birincilik Boks: Boks Boksyor: Boksör Boksçu: Boksör Bürünc: Bronz Cedaq: Ok Cemiyyet: Teúkilat CÕdÕr: Hipodrom CÕdÕra çÕhmaq: At yarÕúÕna katÕlmak. oyun bozanlÕk etmek CÕ÷allÕq: Oyun bozanlÕk. At yarÕútÕrmak CÕ÷al: Oyun bozan CÕ÷albaz: Oyun bozan CÕ÷albazlÕq: Oyun bozanlÕk CÕ÷allamaq: KasÕtlÕ olarak oyun kurallarÕnÕ ihlal etmek. modern heptatlon 196 . oyunun kurallarÕnÕ kasten ihlal etme Cudo: Judo ÇapÕúmag: At yarÕútÕrmak. birinci olmak Beden terbiyeçisi: Vücut geliútirme ve terbiyesi ile u÷raúan adam Beden terbiyesi: Spor.b.Basketbolcu: Basketbol oyuncusu Baúa çÕhmag: Galip gelmek.

b. üstünlük Qaliblik: Galip gelme. elle oynanan oyunlar Estafet: SporcularÕn atletizm.b. birinci olmak Qalibiyyet: Yenme. çarpÕúmak. yarÕúmasÕ QaçÕúmak: Koúu yarÕúÕ yapmak. üstünlük QapÕ: Kale (futbol) 197 . atlama beygiri Federasiya: Federasyon Fende salmag: Spor müsabakalarÕnda rakibi yanÕltmak için tatbik edilen yollar Figurist: Zor ve kompleks figürler yapan sporcu Final: Final Fuks: Bilardo oyununda topa tesadüfi olarak vurulan baúarÕlÕ vuruú Futbol: Futbol Futbolçu: Futbolcu Futbolka: Forma Futbol meydancasÕ: Futbol sahasÕ Güleú: Güreú Güleúçi: Güreúçi Güleúmek: Güreúmek Gimnast: Cimnastikçi Gimnastik: Cimnastik Gimnastika: Cimnastik hareketleri sistemi QaçÕú: Koúu müsabakasÕ QaçÕúma: Koúu müsabakasÕ. koúu müsabakasÕnda yarÕúmak Qalib: Yenmiú. yüzme v. basketbol v. yakÕn dövüú Elbeyaha olmaq: Yaka paça kavga etmek. Bu oyunda kullanÕlan top. atÕn üzerinde ucu e÷ri sopayla topu kaleye sokma oyunu. Eltopu/Hendbol: Hentbol El oyunu: Sporda tenis. mücadele etmek. voleybol.dallarda yaptÕklarÕ bayrak yarÕúÕ Eúúek: Jimnastik hareketlerini yapmak için üzerine deri geçirilmiú a÷aç. yenen Qalib gelmek/olmaq/çÕhmaq: Galip gelmek. Elbeyaha: Yaka paça dövüúme. galip gelme.Çövken: Eskiden. vuruúmak.

müsabakalarda ilk puanÕ kazanmak Hokkey: Hokey (buz hokeyi. gerginleútirme.b. voleybol. usül. üstün gelmek.b. sporlardaki forvet oyuncusu) Xal: Spor müsabakalarÕnda ve oyunlarÕnda verilen puanlar ødman cemiyeti: Spor kulübü ødman: Spor ødmançÕ: Sporcu. Qrossmeysterlik: Santranç ustalarÕ için verilen en yüksek unvan Halga: Atletizm müsabakalarÕnda kullanÕlan alet. dambÕl HesabÕ açmaq: Futbol. sporla u÷raúma ødmançÕlÕg: Sporculuk. rakibi sÕkÕútÕrma Hücumçu: Hücum bölgesinde oynayan sporcu (Futbol v.QapÕcÕ: Kaleci Qayda: Kural. disk Hantel: Adeleleri geliútirmek için kullanÕlan kÕsa bir kolun iki tarafÕnda a÷ÕrlÕk demirleri olan alet. çim hokeyi) Hokkeyçi: Hokey oyuncusu Hovuz: Havuz Hovuzcuq: Küçük havuz Hovuzlu: Havuzu olan Hücum: Futbol.b. tarz Qelebe: Galibiyet Qelebe qazanmaq/elde etmek/çalmaq: Galip gelmek. kazanmak QÕlÕnc: KÕlÕç QÕlÕnc oynatmaq: KÕlÕç oynatmak QÕzÕl: AltÕn Qol: Gol. güreú v. hokey. yol. boks v. mücadeleyi süratlendirme. Qol vurmaq: Gol atmak Qrossmeyster: Santranç ustalarÕna verilen en yüksek ünvan ve bu ünvanÕ almÕú santranç ustasÕ. tertip. sporlarda puan almak için daha aktif hareket etme. düzen. sporla u÷raúma ødman UstasÕ: Üst düzey antrenör ønstitut: Enstitü 198 . santranç.

çeúit Ox: Ok Ohatan: Ok ve yay ile teçhiz olunmuú asker Ohdan: Sadak Oh-kaman: Ok ve yaydan oluúan silah. tür. sahada elde edilmiú baúarÕ Nize: MÕzrak Növ: Branú.b.Jokey: YarÕú atÕ binicisi Kaman: Yay Klub: Kulüp Komanda: TakÕm Kombinasiya: Oyunda galip gelmek için tatbik edilen çeúitli tedbirler Kos: Top (oyun topu) Kotekoriya: Kategori Kroket: Kriket Kroketçi: Kriket oyuncusu Kubok: Kupa Marafon: Maraton Marafonçu: Maratoncu Maz: Bilardo ÕstakasÕ Medal: Madalya Meúqçi: Antrenör Miyandar: A÷Õr spor faaliyetlerinin yapÕldÕ÷Õ spor salonunun yöneticisi MiyandarlÕq: Spor salonunu yöneticili÷i Motodrom: Motorsiklet yarÕúlarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ parkur Müdafie: Futbol. spor yarÕúmalarÕ OlimpiyaçÕ: Olimpiyat oyunlarÕna katÕlan sporcu 199 . müdafaacÕ Müdafieçi: Futbol v. ok ve yay Ohlamaq: Okla vurmak Ohlanmaq: Okla vurulmak Olimpiya: Olimpiyat Olimpiyada: Olimpiyat oyunlarÕ. sporlarda müdafaa oynayan sporcu Nailiyyet: Herhangi bir iúte. hokey gibi oyunlarda müdafaa yapÕlan saha.

dansçÕ Parad: Spor. teúkilatlarÕn resmi geçidi.Orden: Niúan.b. gençlik v. kendini silahsÕz savunma Samboçu: Sambo güreúçisi Sekundant: Boksör. ö÷renci. santranç oyuncusunun v. madalya Otustu hokkey: Çim hokeyi Oyun: Oyun Oyunçu: Oyuncu. eskrimci Reqib: Rakip Reqbi: Amerikan futbolu Reqbiçi: Amerikan futbolu oynayan sporcu Rekord: Rekor Rekordçu/Rekordsmen: Rekor kÕrmÕú sporcu Rekordizm/Rekordçuluq: Sa÷lÕklÕ olmayan rekabet neticesinde rekor kÕrmak için ola÷anüstü gayret gösterme Rinq: Ring (Boks sahasÕ) Sambo: Ruslara özgü bir güreú çeúidi. gösteri Paraúütçülük: Paraúüt sporu Paraúüt: Paraúüt Paraúütçü: Paraúütçü Pehlevan: Güreúçi Stolustu tenis: Masa tenisi Raketka: Tenis raketi. masa tenisi raketi Rapira: Dörtgen úeklinde elastik gövdeli ucu sivri kÕlÕç (úimdi eskrimde kullanÕlÕyor) RapiraçÕ: Bu kÕlÕçla yarÕúan sporcu. menejeri Stadion: Stadyum Stend: AtÕú poligonu Suya atlama: Kule atlama ùahmat: Satranç oyunu ùahmatçÕ: Satranç oyuncusu ùest: OkçularÕn parmaklarÕna taktÕ÷Õ kemik parmaklÕk ùtang: Halterde kullanÕlan a÷ÕrlÕk diskleri 200 .b.

müsabaka YarÕúçÕ: YarÕúmacÕ Yay: Yay YÕ÷ma komanda: Milli takÕm Yüngül atletika: Atletizmin koúu. örgüt. galip gelmek Uduzmaq: Oyunda.ùtangçÕ/ùtangist: Halterci Tekbetek: Birer birer.b. atlama. organizasyon Tullanmag: Atletizmde uzun ve yüksek atlama Turnir: Turnuva Udmaq: Oyunda. yarÕúmada kazanmak. her biri ayrÕ ayrÕ. atma branúlarÕ Zorhana: Eskiden a÷Õr spor çalÕúmalarÕnÕn ve yarÕúmalarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ yer. Hem hücum hem de müdafaa oynayan oyuncu YarÕmorta: YarÕ orta siklet YarÕmyüngül: YarÕ hafif siklet YarÕú: YarÕúma. dövüúte. kavgada. disk vs. yarÕúta iki kiúinin baú baúa mücadelesi Tenis: Tenis Tenisçi: Tenisçi Teúkilat: Kuruluú. salon. yarÕúmada kaybetmek. Züy: Buz pateni salonu. cirit. hokeyde v. yenilmek Umumdünya: UluslararasÕ Üzgüçülük: Yüzme Üzücü/Üzgüçü: Yüzücü Vaterpol(o): Sutopu Velosiped: Bisiklet Velosipedçi: Bisikletçi Voleybol: Voleybol Voleybolçu: Voleybolcu Yaht-Klub: Su sporlarÕ ile u÷raúanlarÕn kulübü YarÕm müdafieçi: Futbolda. buz pateni yapma 201 .

tüm sonuçlar yazÕlmalÕdÕr KPDS: Kamu Personeli YabancÕ Dil SÕnavÕ. TOEFL IBT: Test of English as a Foreign Language-InternetBased Test TOEFL PBT: Test of English as a Foreign Language-Paper-Based Test. FCE: First Certificate in English. bdmurat81@hotmail.536 Sözel 45.345 Kullanma becerisi øyi Orta *Çok iyi.2005-08. iyi.727 Eúit A÷ÕrlÕk 45. CPE: Certificate of Proficiency in English SayÕsal LES PuanÕ (Di÷er) PuanÕ Bilgisayar Bilgisi Program Office(Word. ÜDS: ÜniversitelerarasÕ Kurul YabancÕ Dil SÕnavÕ. Exel.1981 54730448588 0506 336 05 89 øú Deneyimi (Sondan geçmiúe do÷ru sÕralayÕn) Görevi 1. Yaz Spor OkullarÕ Koodinatörü 3. CAE: Certificate in Advanced English.YÕl) 200806. IELTS: International English Language Testing System. zayÕf olarak de÷erlendirin UluslararasÕ ve Ulusal YayÕnlarÕ/Bildirileri/SertifikalarÕ/Ödülleri/Di÷er 202 . TOEFL CBT: Test of English as a Foreign Language-Computer-Based Test. zayÕf olarak de÷erlendirin YabancÕ Dil SÕnav Notu KPDS ÜDS IELTS TOEFL IBT TOEFL PBT TOEFL CBT FCE CAE CPE 50 60 BaúarÕlmÕú birden fazla sÕnav varsa. orta.10. orta. YabancÕ Dilleri øngilizce Okudu÷unu Anlama* øyi Konuúma* øyi Yazma* øyi Kurum øBB Spor A. Genel Müdürlü÷ü KadÕköy Gençlik ve Spor ølçe Müdürl÷ü Süre (YÕl . Power Point) SPSS 45. iyi. Ar-Ge Personeli 2.10.2005 - * Çok iyi.C.com SoyadÕ Do÷um Tarihi TC Kimlik No Tel Yüksel 07. ÖZGEÇMøù Kiúisel Bilgiler AdÕ Do÷um Yeri Uyru÷u E-mail E÷itim Düzeyi Mezun Oldu÷u Kurumun AdÕ Doktora/UzmanlÕk Yüksek Lisans Lisans Lise Marmara Üniversitesi Beden E÷itimi ve Spor ABD Ünye Teknik Lise ve Endüstri Meslek Lisesi 2009 1998 Marmara Üniversitesi Beden E÷itimi ve Spor Yüksek Okulu 2005 Mezuniyet YÕlÕ Murat Gölköy/Ordu T.ù.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful