P. 1
Azerbaycan'Da Spor

Azerbaycan'Da Spor

|Views: 39|Likes:
Yayınlayan: Taşkın İşgören

More info:

Published by: Taşkın İşgören on Aug 14, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/13/2013

pdf

text

original

Sections

  • 2. SUMMARY
  • 3. GøRøù ve AMAÇ
  • 4. GENEL BøLGøLER
  • 4.1. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler
  • 4.2. Co÷rafi YapÕ
  • 4.3. Demografik YapÕ
  • 4.4. Ekonomik YapÕ
  • 4.5. Sosyo-Kültürel YapÕ
  • 4.6. Siyasi ve ødari YapÕ
  • 5. GEREÇ ve YÖNTEM
  • 6. BULGULAR
  • 6.1. Azerbaycan’da Spor
  • 6.1.17. Di÷er Spor BranúlarÕ
  • 6.2. Azerbaycan’da Spor Yönetimi
  • 6.2.1. Sovyetlerde Spor Yönetimi
  • 6.2.2. Sovyet Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi
  • 6.2.3. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi
  • 6.2.4. Azerbaycan’da Beden E÷itimi Sisteminin Geliúimi
  • 6.3. Azerbaycan’da Spor Bilimleri
  • 6.3.1. Sovyet Döneminde Spor Bilimleri
  • 6.3.2. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Spor Bilimleri
  • 7. TARTIùMA ve SONUÇ
  • 8. KAYNAKLAR
  • 9. 1. AraútÕrma Mülakat Formu
  • 9.2. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu
  • 9. 3. Azerbaycan Türkçesi Spor Terminolojisi
  • 10. ÖZGEÇMøù

TÜRKøYE CUMHURøYETø MARMARA ÜNøVERSøTESø SAöLIK BøLøMLERø ENSTøTÜSÜ

SOVYET DÖNEMø VE SONRASINDA AZERBAYCAN’DA SPOR

MURAT YÜKSEL YÜKSEK LøSANS TEZø

BEDEN EöøTøMø VE SPOR ANABøLøM DALI

DANIùMAN Prof. Dr. M. Tayfun AMMAN

øSTANBUL - 2009

I. TEùEKKÜR
Bu çalÕúma konusunun seçiminde bana yol gösteren, her türlü maddi ve manevi deste÷i veren, çalÕúmanÕn bu aúamaya gelmesinde büyük katkÕlarÕ olan tez danÕúmanÕm ve hocam Prof. Dr. M. Tayfun Amman’a saygÕlarÕmÕ sunar, kendisine teúekkür etmeyi borç bilirim. ÇalÕúma sürecinde her zaman desteklerini hissetti÷im Yrd. Doç. Dr. Veysel Küçük’e ve Yrd. Doç. Dr. Mehmet Yorulmazlar’a çok teúekkür ederim.

Bakü’de bulundu÷um süre içinde her konuda yardÕmcÕ olan Prof. Dr. A÷acan Abiyev’e, Prof. Dr. Hanefi Hüseyino÷lu Gurbanov’a, Tural Askerov’a, özellikle kaynak bulma ve Azeri Türkçesi’nin tercümesi konusunda yardÕmlarÕnÕ hiç esirgemeyen, Din Sosyolojisi doktoru olan de÷erli hocam Behram Hasanov’a çok teúekkür ederim.

Mülakat sürecinde deste÷ini gördü÷üm Yrd. Doç. Dr. ørfan Gülmez’e, Azerbaycan’da birçok spor adamÕ ile iliúki kurmamda yardÕmcÕ olan Sami Yavrucuk’a, Türkiye’de yaúayan ve her zaman yanÕmda olan de÷erli arkadaúlarÕm Tural Elekberov’a, Reúadet Ahmedov’a, Hano÷lan Haciyev’e, Gülden Kuvvet’e ve Mehluge Caferova’ya çok teúekkür ederim.

Bakü’ye araútÕrma yapmak için gitmeme, maddi anlamda yardÕmcÕ olan Ordulular Birli÷i Hizmet VakfÕ BaúkanÕ Ahmet Örsün’e minnettarlÕ÷ÕmÕ bildiririm.

AyrÕca, bu çalÕúmanÕn bu alanda yapÕlacak araútÕrma ve çalÕúmalara ÕúÕk tutmasÕnÕ temenni ederim.

Murat YÜKSEL østanbul – 2009

i

. Güreú …………………………………………………………………... Cimnastik ……………………………………………………………. 60 6..... 24 6.. Hentbol ………………………………………………………………. 53 6....... II. 3. Çim Hokeyi ……………………………………………... 10.. 39 6... 2 3. 7.. 1.. Sosyo-Kültürel YapÕ …………………………………………………… 11 4.. 11. 5....... Futbol ………………………………………………………………… 24 6..... Siyasi ve ødari YapÕ ……………………………………………………. 8. GøRøù VE AMAÇ …………………………………………………… 3 4. Judo …………………………………………………………………....II... 7 4. Co÷rafi YapÕ …………………………………………………………… 6 4. 1... 24 6. GEREÇ VE YÖNTEM ……………………………………………. 33 6..... 1. 1. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler …………………………………… 6 4.... Satranç ………………………………………………………………. 3. Boks ………………………………………………………………….......…….. 1. v 1. Demografik YapÕ ………………………………………………………. TEùEKKÜR ………………………………………………. iv TABLOLAR ……………………………………………….. 1. 1. 65 ii . 6.. 42 6. ii KISALTMALAR ………………………………………………. 1. 1.. 23 6. Ekonomik YapÕ ……………………………………………….... 4. 1... 5. 16 5.. 2. Azerbaycan’da Spor ……………………………………………………. 1.. 57 6. 63 6... i øÇøNDEKøLER ………………………………………….. 4.... øÇøNDEKøLER I... 1..... BULGULAR …………………………………………………………. 47 6.. 1. 1 2. 2. 1. Voleybol …………………………………………………………….... III. 6... SUMMARY …………………………………………………………. 9.. 36 6. Eskrim ………………………………………………………………. 9 4... Basketbol ………………………………………………. ÖZET …………………………………………………………………........ GENEL BøLGøLER ………………………………………………… 6 4. IV....

.. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Spor Bilimleri ……………………………... EKLER ………………………………………………………………… 181 9...... 73 6.. KAYNAKLAR ………………………………………………………. Bilardo ……………………………………………………………… 71 6. 3.... Binicilik …………………………………………………………….. 4.. TARTIùMA VE SONUÇ ………………………………………… 167 8... 2..6... Azerbaycan’da Spor Yönetimi …………………………………………. 12..... 160 7.. 3. 1.. 15. 75 6.... 79 6.... 66 6........ 1.. 1..... 68 6. Masa Tenisi ………………………………………………………….... Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi ……………. Sovyetlerde Spor Yönetimi ……………………………. 1.. 1.. 1...... Azerbaycan Türkçesi Spor Terminolojisi ……………………. 132 6. 1... Azerbaycan’da Spor Bilimleri …………………………………………....... 2.. 1.. 2.. 3. 3. Sovyet Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi …………………. 202 iii ....... 2.. Sovyet Döneminde Spor Bilimleri ……………………………………151 6.. 2.. 105 6. 3.80 6.. 2. 145 6.. 2. 16.. 151 6. Rugby ……………………………………………………………….... ÖZGEÇMøù …………………………………………………... 1. 195 10..... 14. 174 9. Di÷er Spor BranúlarÕ …………………………………. 13. AraútÕrma Mülakat Formu ……………………………………………… 181 9. Azerbaycan’da Beden E÷itimi Sisteminin Geliúimi …………………. 17....... Taekwondo ………………………………………………………….. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu . 183 9.... 2... 70 6.

KISALTMALAR ABF: Azerbaycan Basketbol Federasyonu ACF: Azerbaycan Cimnastik Federasyonu AÇHF: Azerbaycan Çim Hokeyi Federasyonu AFFA: Azerbaycan Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i AHF: Azerbaycan Hentbol Federasyonu AIBA: UluslararasÕ Boks Birli÷i AMOK: Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi AOF: Azerbaycan Okçuluk Federasyonu APø: Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü ASDF: Azerbaycan Spor DanslarÕ Federasyonu ASF: Azerbaycan Satranç Federasyonu AYBEù: Azerbaycan Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ BDT: Ba÷ÕmsÕz Devlet Toplulu÷u EABA: Avrupa Boks Birli÷i EMH: Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm FEI: UluslararasÕ Binicilik Federasyonu FIDE: UluslararasÕ Satranç Federasyonu FIFA: UluslararasÕ Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i IHF: UluslararasÕ Hentbol Federasyonu IMF: UluslararasÕ Para Fonu IOC: UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi RK(b) P MK: Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi SSCB: Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli÷i TGDK: Azerbaycan Cumhuriyeti Ö÷renci Kabulü Devlet Komisyonu UEFA: Avrupa Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i ZSFSR: Kafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti iv .III.

.150 Tablo – 7: Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar.151 v ... branúlar ve madalyalar …… 149 Tablo – 6: Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕ olimpiyat madalyalarÕ ve ülke sÕralamalarÕ ….... TABLOLAR Tablo – 1: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor takÕmlarÕ ve sporcu sayÕlarÕ ……. 121 Tablo – 2: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor tesisleri ve saha sayÕlarÕ ………. branúlar ve sporcu sayÕlarÕ ……………………………………………………………………………. 145 Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar.IV..121 Tablo – 3: Azerbaycan’da 1969 ve 1973 yÕllarÕndaki spor tesisleri sayÕsÕ ……… 123 Tablo – 4: YÕllara göre bazÕ spor parametrelerindeki de÷iúiklikler ……………...

sa÷lÕklÕ bireyler yetiútirmeyi ve iúgücü verimini arttÕrmayÕ amaçlamÕútÕr. Dünya ve Avrupa úampiyonu olmuúlardÕr. Spor. So÷uk savaú döneminde ise kitle sporunun yanÕnda elit spora da çok önem verilmiútir. ülkenin içinde bulundu÷u siyasi ve ekonomik istikrarsÕzlÕk spora da yansÕmÕútÕr. Azerbaycan halkÕnÕn çok rahat yapabildi÷i bir faaliyet olmuútur. Azerbaycan 1990’lÕ yÕllarÕn ortalarÕndan itibaren spor alanÕnda kendini göstermeye baúlamÕútÕr. Sovyetler Birli÷i II. Bu baúarÕlar özellikle bireysel sporlarda kazanÕlmÕútÕr. Anahtar Sözcükler: Azerbaycan. Birçok AzerbaycanlÕ sporcu Sovyetler Birli÷i milli takÕmlarÕ içinde Olimpiyat. Spor bilimleri alanÕnda lisans ve lisansüstü e÷itim veren tek kuruluú olan Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi. Görüúmeler. ÇalÕúmada literatür taramasÕ ve mülakat (görüúme) tekni÷i kullanÕlmÕútÕr. Bilimsel çalÕúmalarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. spor rejimin gücünü gösteren bir araç haline getirilmiútir. spor yöneticisi. sosyalizmin kuruluú sürecinde özellikle kitle sporuna çok önem verilmiútir. günümüzde Türkiye’deki sportif yapÕlanmaya benzer bir úekilde yönetilmektedir. ÖZET Bu çalÕúmanÕn amacÕ. Devletin spora verdi÷i destek sayesinde birçok uluslararasÕ spor organizasyonunda önemli baúarÕlar elde edilmiútir.1. Dünya SavaúÕ’na kadar sporda öncelikle. Azerbaycan birçok uluslararasÕ organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. spor yönetimini ve spor bilimlerini Sovyet döneminde ve sonrasÕnda karúÕlaútÕrmalÕ olarak incelemek ve iki dönem arasÕndaki farklÕlÕklarÕ tartÕúmaktÕr. Sovyetler Birli÷i. Azerbaycan’da Sovyetler Birli÷i döneminde merkezi bir anlayÕúla yönetilen spor. Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda. spor bilimcisi. Bu dönemde sporun yapÕlÕú amacÕ de÷iúmiú. úimdiye kadar birçok spor uzmanÕ hazÕrlamÕú ve bilimsel çalÕúma yapmÕútÕr. Spor 1 . Sosyalizm. Sovyet döneminde. AyrÕca. antrenör ya da beden e÷itimi ö÷retmeni olan toplamda 20 kiúi ile yapÕlmÕútÕr. Spor Yönetimi. Azerbaycan’da sporu. spor yazarÕ.

Literature scanning and interview techniques have been used on this study. the sport has been managed centrally during Soviet era. SUMMARY Sport In Azerbaijan During Soviet Era And Post Soviet Era The aim of the study is to research comperatively sport. mass sport has been paid more attention especially of the establishment of socialism. Also. elite sport was given importance as well as the mass sport. In Soviet era. 2 . World and European Championships in Soviet Union national teams. Azerbaijan have got very important achievements in many international sport organizations. These triumphes were especially gained on individual sports. trainer or teacher of physical education. Azerbaijan started to show herself since the middle of 1990’s in the sport field. Besides. During Cold War era. Sport Management.2. number of scientific researchs improved. Through the government support into sport. the goal of the sport has been changed into a tool which is used to show of power of the regime. Soviet Union. In this period. nowadays there is a sport management structure which is similar to Turkey’s sport management structure. Sport became an activity to made by Azerbaijani citizens’s conveniently. Interviews were made with 20 people in total sport scientist. in Azerbaijan during Soviet era and post Soviet era and to discuss differences of two eras. Azerbaijan State Academy of Physical Education and Sport (which is the sole sport academy of country involved in bachelor and master level education) has been educated so many physical education specialists and created serious number of scientific studies until now. sport writer. In the first years of independence the economic and political instability of the country has effected to sport. a lot of international sport organizations were held in Azerbaijan. Socialism. Key Words: Azerbaijan. sport management and sport sciences. A lot of Azerbaijani sportmen won Olympic. Sport. sport manager. Soviet Union especially aimed in sport to grow up healthy population and to increase efficiency of labor force until World War II. However.

GøRøù ve AMAÇ II. Türkiye ve Türk Cumhuriyetleri ile olan iliúkilerini daha da güçlendirmek istemektedirler. dünyanÕn dengeleri de÷iúmiú ve birçok ülke ba÷ÕmsÕz hale gelmiútir.3. Bu alanda çalÕúan bilim adamlarÕnÕn ve yapÕlan bilimsel çalÕúmalarÕn yetersizli÷inden dolayÕ. Günümüzde. bu iki dönem arasÕndaki farklÕlÕklarÕ ortaya çÕkarmaktÕr. sporda devlet politikalarÕ ve Azerbaycan’da spor bilimleri ile sÕnÕrlandÕrÕlmÕútÕr. Spor Yönetimi ve Spor Bilimleri” bu çalÕúmanÕn konusunu teúkil etmektedir. Hem co÷rafi açÕdan hem de sosyo-kültürel açÕdan Türkiye’ye daha yakÕn olan Azerbaycan. Azeri Sporu’nu her yönüyle incelemek. özellikle Sovyet hakimiyeti sÕrasÕnda ki sporun durumu ile ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra ki sporun durumu araútÕrÕlarak. Türkiye konumu itibariyle hem Orta Do÷u hem de baúta Türk Cumhuriyetleri olmak üzere ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanan ülkeler ile iliúkiler geliútirmeye çalÕúmÕútÕr. Türk DünyasÕ ile gerçekleúecek olan iliúkiler de Türkiye’nin bu co÷rafyayÕ daha iyi tanÕmasÕndan dolayÕ. Sovyetler Birli÷i’nin da÷ÕlmasÕyla. bu çalÕúma sayesinde Azerbaycan ile olan sportif iliúkilerimiz güçlenece÷i için bu çalÕúmanÕn önemi daha da artacaktÕr. Türk Cumhuriyetleri ile olan tarihsel ba÷larÕ bu ülkelere daha da yakÕnlaúmasÕna neden olmuútur. Sovyet döneminden günümüze. gerek Amerika Birleúik Devletleri. 3 . Bu kapsamda sportif iliúkilerde önem kazanmaktadÕr. Türkiye’nin. “ Sovyet Dönemi ve SonrasÕnda Azerbaycan’da Spor. bu iliúkilerde önemli bir yere sahiptir. bazÕ spor branúlarÕnÕn geliúim süreci ve günümüzdeki durumu. bu çalÕúmanÕn önemli bir boúlu÷u doldurmada ilk adÕm olmasÕ hedeflenmektedir. AraútÕrmanÕn çerçevesi. AyrÕca. So÷uk Savaú dönemine girilmiú ve iki kutuplu dünya düzeni meydana gelmiútir. Bu araútÕrmanÕn amacÕ. gerekse Avrupa Birli÷i her geçen süreçte. Dünya SavaúÕ’nÕn bitmesiyle birlikte. ülkemiz bu süreçte bir köprü görevi görecek ve bu çerçevede yapÕlacak bilimsel çalÕúmalar daha da de÷er kazanacaktÕr. Birçok ülke ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte yeni arayÕúlar içine girmiútir.

Azeri vakÕf ve dernekler ile Türkiye’de ikamet eden bazÕ Azeri vatandaúlarÕnÕn deste÷i de alÕnmÕútÕr. bu kiúilerin konumlarÕ/angajmanlarÕ nedeniyle gerçe÷in sÕnÕrlÕ ve yanlÕ olmasÕ muhtemeldir. Azerbaycan’da Spor Bilimleri kapsamÕnda Spor Bilimleri üzerine e÷itim veren Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ve bu alandaki di÷er kuruluúlar incelenmiútir. AraútÕrma literatür taramasÕ ve mülakat tekni÷i ile yapÕlmÕútÕr. AyrÕca. YÕrlardÕr kapalÕ bir sistem içinde yaúayan Azerbaycan halkÕnÕn 4 . siyasi/idari görevleri olan kiúilerden elde edilecek bilgilerin. AraútÕrma sürecinde. yazÕlÕ bilgiler Sovyetler dönemini yaúamÕú olan kiúiler ile yapÕlan mülakatlar ile desteklenmiútir. Sovyet dönemi Azerbaycan’da ve ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde uygulanan devlet politikalarÕ incelenmiútir. Bu zorluklarÕn baúÕnda araútÕrmanÕn yerinde yapÕlabilmesi için yaúanan ulaúÕm zorlu÷u gelmektedir. AyrÕca. Azerbaycan’da Spor. yeterli bilgi toplama ve görüúme sürecinde yaúanan zorluklarlardÕr. Sovyet dÕúÕ araútÕrmacÕlarÕn çalÕúmalarÕndan da istifade edilmiútir. Di÷er önemli bir zorluk ise. Bu nedenle araútÕrmada ba÷ÕmsÕz olan kiúi ve kurumlarÕn deste÷i ile açÕk ve net bilgilere ulaúÕlmaya çalÕúÕlmÕútÕr. spor yöneticisi. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu ve Azeri Türkçesi Spor Terminolojisi ile ilgili çalÕúmalarda ekler kÕsmÕnda sunulmuútur. Azerbaycan’da Spor Yönetimi ve Azerbaycan’da Spor Bilimleri olmak üzere üç ana bölümden oluúmaktadÕr.ÇalÕúma. internet. AyrÕca. AraútÕrmada sadece Sovyetler tarafÕndan yayÕnlanan kaynaklarla yetinilmemiú. Bilimsel bir araútÕrmada. 17’si olimpik. 7’si olimpik olmayan toplamda 24 spor branúÕnÕn geliúim süreci ve günümüzdeki durumlarÕ üzerinde durulmuútur. AraútÕrma sürecinde birtakÕm zorluklarla karúÕlaúÕlmÕútÕr. Bakü’de spor bilimcisi. spor yazarÕ ve beden e÷itimi ö÷retmeni olan toplamda 20 kiúi ile mülakatlar yapÕlmÕútÕr. AraútÕrma Mülakat Formu. Son ana bölümde ise. Sovyetler Birli÷i’nde. økinci bölümde ise. ølk bölüm olan Azerbaycan’da Spor kÕsmÕnda. Bakü’deki Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ve Ahundov Kütüphanesi ile Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi (TøKA)’nden yararlanÕlmÕútÕr. antrenör.

güvenini kazanmak önemlidir. AraútÕrmanÕn güvenilirli÷i için ve yapÕlan görüúmelerde yeterli bilgilere ulaúmak için bu güveni sa÷lamak kaçÕnÕlmaz olmuútur. birçok yönüyle ve birçok baúlÕkta incelenebilecek bir faaliyettir. Azerbaycan’da Spor. Bu çalÕúmada spor üç makro düzlemde incelenmiútir. Sovyet Dönemi ve SonrasÕnda olarak incelenen bu üç ana baúlÕk. Azerbaycan’da Spor Yönetimi ve Azerbaycan’da Spor Bilimleri bu çalÕúmanÕn problemati÷ini oluúturmaktadÕr. altÕ bölüm halinde sunulmuútur. 5 . Spor.

Co÷rafi YapÕ. Gürcü Ortodoks Kilisesi ve Malakan). Fakat Azerbaycan'da dinsel ba÷lÕlÕk nominal oldu÷u için. Azerbaycan’Õn 1919’daki ölçümlere göre yüzölçümü 94. Lenkeran. Co÷rafi YapÕ Azerbaycan. Bu yapÕlar incelenirken.4. 4. spor ile iliúkilendirilmeye çalÕúÕlmÕútÕr.05.2. Toplam 60 kaza ve 45 úehir mevcuttur. ùeki. Azerbaycan’Õn %93. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler Resmi adÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’dir. Baúkenti Bakü’dür. Para birimi ise Manat’tÕr (10:13). Ülke Orta Asya. Ermenice. Ortado÷u ve Ön Asya’nÕn ortasÕnda Kafkas da÷larÕnÕn güneydo÷u yamaçlarÕnda yer almaktadÕr.3. Ülke sÕnÕrlarÕnÕn toplam uzunlu÷u 3660 km’dir (10:15). Azerice’nin resmi dil oldu÷u ülkede. 6 . Guba. güneyde Aras nehri ile Karada÷’Õn etekleri ve Lenkeran da÷larÕ. batÕda Gürcistan ile Gökçe Gölü’nün sahilleri.4’ü Müslüman. Ermenistan.org. 1989’da %84. %2. 1970’de %78. Hankendi.127 km² iken.7. kuzeyde Da÷Õstan da÷larÕ. 21.1. Türkiye ve Da÷Õstan Özerk Cumhuriyeti’dir (10:13). 38º-25º kuzey enlemleri ile 44º-50º do÷u boylamlarÕ arasÕnda bulunur. %3-4'ü HÕristiyandÕr (ço÷unlu÷u Rus Ortodoks Kilisesi.8’i di÷er dinlerden oluúmaktadÕr (10:13).3’ü Ermeni Ortodoks. Ekonomik YapÕ. Gence. Azerbaycan’da Müslüman nüfus oranÕ 1959’da %71. Ali BayramlÕ. GENEL BøLGøLER Genel Bilgiler baúlÕ÷Õ altÕnda.5’u Rus Ortodoks.1. Sosyo-Kültürel YapÕ ve Siyasi ve ødari YapÕ baúlÕklarÕ incelenmiútir. ùuúa ülkenin önemli úehirleridir (106:7). pratikteki taraftar oranlarÕ çok daha düúüktür (www. Mingeçevir.2009). Rusça. Demografik YapÕ. Naftalan. 2005 yÕlÕ verilerine göre. günümüzde 86.wikipedia. %2. özellikle. Lezgice ve Gürcüce’de konuúulan diller arasÕndadÕr. Azerbaycan øle ølgili Genel Bilgiler. 2009 yÕlÕndaki resmi rakamlara göre ise halkÕn %96'sÕ Müslüman (ço÷unlu÷u ùii). 4. 1979’da %82.2 (19:64) iken.600 km²’dir (75:410). SumgayÕt. %1. Azerbaycan. øran. KomúularÕ Gürcistan.

do÷uda Hazar Denizi ile sÕnÕrlanmÕútÕr (19:31). Türkiye ile do÷rudan sÕnÕrÕ ancak Nahçivan Özerk Bölgesi ile olan 11 km’lik bölgedir (41:43). Azerbaycan, Nahçivan Özerk Bölgesi ile Da÷lÕk Karaba÷ Özerk Yönetim Birimi’ni de içine almaktadÕr. TopraklarÕnÕn %50’si da÷lÕk alanlardan oluúan Azerbaycan, denizden 657metre yükseklikte bulunmaktadÕr (10:15). Azerbaycan iklimi dünyadaki 11 çeúit iklimden dokuzuna sahiptir (103:38). Azerbaycan, yeraltÕ kaynaklarÕ bakÕmÕndan da oldukça zengin bir ülkedir. Ülke arazisinin %70’i petrol ve do÷algaz rezervleri bakÕmÕndan yüksek potansiyele sahiptir. Üretime baúlanÕldÕ÷Õ yÕllardan itibaren petrol rezervlerinin 2/5’sinden biraz fazlasÕ, do÷algaz rezervlerinin ise 1/5’i tüketilmiútir. Petrol ve do÷algaz yataklarÕ Azerbaycan için, önemli gelir kayna÷Õ olmakla birlikte, ülkeyi büyük güçlerin nüfuz mücadelesinin ortasÕnda bÕrakmaktadÕr (10:16).

4.3. Demografik YapÕ

Azerbaycan’Õn verdi÷i resmi istatistiklere göre 1919 yÕlÕnda nüfusu 4.6 milyon iken, Sovyet istatistiklerine göre 1926 yÕlÕnda 2.3 milyon olarak tespit edilmiútir. Bu yÕlda nüfusun %71’ini Azeriler oluúturmuútur (88:61). Azerbaycan’Õn nüfusu 1940’da 3.3 milyon, 1959’da 3.7 milyon, 1970’de 5 milyon, 1979’da 6 milyon, 1989’da 7 milyon (93:196), 1992’de 7.2 milyon (43:15), 1993’te 7.3 milyon, 1998’de 7.5 milyon (75:401), 2006’da 7.9 milyon (88:34), 2009’da Temmuz ayÕ tahmini nüfus 8.2 milyon (www.cia.gov, 16.05.2009), nüfus artÕú oranÕ ise, 1959-70 yÕllarÕ arasÕnda %2 (10:17), 1990’da %1.6 (19:45), 1994’te %0.9 (106:8), 1995-2000 yÕllarÕ arasÕnda %0.4 (88:43), 2000-2003 döneminde %0.8 (10:17) iken, 2009 yÕlÕnda %0.7 olaca÷Õ tahmin edilmektedir (www.cia.gov, 16.05.2009). Nüfus artÕú hÕzÕndaki bu düúüúün sebepleri, do÷um oranÕnÕn 1990’da 1000 kiúi baúÕna 26.3 iken 2003’te 14’e düúmesi ve 1990’lardaki göçtür. Ölüm oranÕ ise 1990’dan 2005 yÕlÕna kadar sabit kalmÕútÕr (10:17). Günümüzdeki do÷um oranÕ 1000 kiúi baúÕna 17.6 iken, ölüm oranÕ ise 2008 verilerine göre 1000 kiúi baúÕna 8.3’tür (www.cia.gov, 16.05.2009). 1998 yÕlÕna gelindi÷inde nüfusun %30’unu 0-14 yaú grubu, %60’ÕnÕ 15-64 yaú grubu, %10’unu da 65 yaú ve üzeri (88:43) oluúturmakta iken, 2005 yÕlÕnda ise %26.4’ünü 0-14 yaú grubu, %65.7’sini 15-64 yaú grubu, %7.8’ini de 65 yaú ve üzeri oluúturmaktadÕr (10:17). Günümüzde ise, %23.9 0-14 yaú grubunu, %69.4 15-64 yaú

7

grubunu, %6.7 ise 65 yaú ve üzeri yaú grubunu oluúturmaktadÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). 2005 yÕlÕnda nüfusun %97’si okuma yazma bilmekte iken (10:17), günümüzde bu oran %98.8’e ulaúmÕútÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). Ortalama yaúam süresi 1995’te 69.5 (106:8), 1998’de 68.5 (103:39), günümüzde 66.6’dÕr (www.cia.gov, 16.05.2009). 1998 yÕlÕnda nüfusun %75’i ùii, %25’i Sünni’dir (75:413). 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise nüfusun %70’i ùii, %30’u ise Sünni Müslümanlar’dan oluúmaktadÕr (10:17).

Azerbaycan’da kÕr-kent nüfus de÷iúimi özellikle Sovyet döneminde sürekli kent nüfusu lehinde geliúmiútir. Kent nüfus oranÕ; 1860’da %22, 1926’da %28, 1939’da %36, 1959’da %48, 1970’de %50, 1989’da %53 ve 1991’de %54 olarak tespit edilmiútir. Özellikle úehirsel yerleúmelerdeki sanayi, e÷itim, kültür ve sosyal refah düzeyinin de÷iúme göstermesiyle birlikte, kÕrsal yerleúmelerden úehirlere göçler devam etmiú ve sürekli olarak úehirsel nüfus artmÕútÕr. 1991 yÕlÕna gelindi÷inde, toplam nüfusun %54’ü úehirlerde yaúarken, kÕrsal nüfus oranÕ %46’ya düúmüútür. Bu de÷iúimde, Sovyet rejiminin küçük ölçekli köy yerleúmelerini da÷Õtarak, mevcut nüfusu daha büyük yerleúmelere yerleútirmesi büyük rol oynamÕútÕr (88:65). 1998 yÕlÕnda ise nüfusun %53’ü kentlerde, %47’si kÕrsal alanda yaúamaktadÕr (103:39). 2003 yÕlÕ rakamlarÕna göre nüfusun %51.5’i úehirlerde yaúamaktadÕr. 2008 verilerine göre nüfusun %52’si kentlerde yaúamaktadÕr (www.cia.gov, 16.05.2009).

Azerilerin yarÕya yakÕnÕnÕn yaúadÕ÷Õ kÕrsal kesimdeki nüfus artÕúÕ daha yüksektir. 2005 yÕlÕnda nüfusun %91’ini Azerilerin (Azerbaycan Türklerinin) oluúturdu÷u ülkenin en önemli özelliklerden biri, pek çok etnik grubu bünyesinde barÕndÕrÕyor olmasÕdÕr. ÇarlÕk RusyasÕ ve Sovyetler Birli÷i’nin nüfus ve göç politikalarÕ sonucunda Azerbaycan’a yerleúen Ruslar, ülkedeki (Lezgilerden sonra) ikinci büyük azÕnlÕk grubunu oluúturmaktadÕr. 1939 yÕlÕ RuslarÕn Azerbaycan’da en yüksek oranda bulundu÷u yÕldÕr. 1939 yÕlÕnda RuslarÕn toplam nüfus içindeki oranÕ %16.5’tir (10:17,18). 1990 yÕlÕna gelindi÷inde RuslarÕn oranÕ %7.9’a düúmüútür (106:7). 1998 yÕlÕnda nüfusun %87’si Azeri, %3.5’i Rus, %3’ü Ermeni, %6.5’i ise di÷er milletlerden oluúmaktadÕr (75:410). Karaba÷ sorunu Ermenilerin büyük çapta

8

Ermenistan’a göç etmesi sonucunu do÷urdu÷u için gerek Bakü’de gerekse SumgayÕt’taki Ermeni nüfusu çok azalmÕútÕr (42:100,101). RuslarÕn Azerbaycan’dan ve di÷er eski Sovyet ülkelerinden Rusya’ya göç hÕzÕ son 20-30 yÕlda artÕú göstermiútir. Bunun en önemli nedenlerinden biri, ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra ülkede yaúanan çatÕúmalar ve savaúlardÕr. Bir baúka nedeni ise, Azerbaycan’da yaúayan RuslarÕn, Sovyetler Birli÷i döneminde sosyo-ekonomik alanda elde ettikleri üstünlükleri yavaú yavaú kaybetme trendine girmiú olmalarÕdÕr. Tüm bu nedenlerden dolayÕ 1999 yÕlÕnda yapÕlan sayÕmlara göre Rus nüfus oranÕ %1.8’e düúmüútür. RuslarÕn do÷um oranÕ yaúadÕklarÕ ülkelerin yerli halkÕnÕn do÷um oranÕndan her zaman daha düúük olmuútur (10:18). Günümüzde Rus nüfus oranÕ 1.78’dir (www.wikipedia.org, 16.05.2009).

4.4. Ekonomik YapÕ

Azerbaycan ekonomisi büyük ölçüde 70 yÕl boyunca içinde bulundu÷u Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli÷i (SSCB)’nin ekonomik planlamalarÕyla

úekillendirilmiútir (10:22). Bu süreçte, Azerbaycan çevresindeki dünyadan ve son derece yapay bir úekilde do÷al evriminden uzaklaúmÕútÕr. Gerek Rusya ile gerekse di÷er cumhuriyetler ile ekonomik iliúkilerin özelli÷ini bozan ve pazar güçlerini baskÕ altÕna alan bir ekonomik sistem uygulanmaya baúlanmÕútÕr (105:95). Bu nedenle 1991 yÕlÕnda ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazandÕ÷Õnda, Azerbaycan komünist sistemin bÕraktÕ÷Õ pek çok ekonomik problemle yüz yüze gelmiútir. Sovyetler Birli÷i, ülkeyi oluúturan cumhuriyetleri entegre etmeye çalÕúmÕútÕr. Böylelikle hem ülkelerin kendi kendine yeterli olmamasÕ sa÷lanarak Sovyetlerin gelece÷i güvence altÕna alÕnmÕú, hem de daha verimli bir üretim sa÷lanmÕútÕr. Bu do÷rultuda Azerbaycan, merkezi planlama neticesinde bir tarÕm ülkesi haline getirilmiútir. Sanayi ise aynÕ stratejiye ba÷lÕ olarak kendi kendine yetersiz kÕlÕnarak büyük ölçüde di÷er cumhuriyetlere ba÷ÕmlÕ hale getirilmiútir. Bu nedenle ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕnÕn ardÕndan Azerbaycan, komünist ekonomiyle uzun süre yönetilmiú di÷er ülkelerde oldu÷u gibi, pek çok alanda sorunlarla karúÕ karúÕya kalmÕútÕr. Fiyatlar hÕzla artmÕú, enflasyon yükselmiútir. Demokratik sisteme geçiú sÕrasÕnda ortaya çÕkan siyasi istikrarsÕzlÕk ve çekiúmeler, 1988 yÕlÕnda Ermenistan ile baúlayan Karaba÷ sorununun yarattÕ÷Õ savaú

9

durumu, zaten zor durumda olan ekonomiyi olumsuz yönde etkilemiútir. BunlarÕn yanÕ sÕra Sovyetler Birli÷i’nin da÷ÕlmasÕyla Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) pazarlarÕnÕ da kaybetmesi Azerbaycan’Õn dÕú ticaretini dar bo÷aza sürüklemiútir (10:22,23).

Azerbaycan Hükümeti Ekonomik Reform ProgramÕ çerçevesinde, Haziran 1991’de “Ekonomik Ba÷ÕmsÕzlÕk Temeli HakkÕnda Kanun”u çÕkararak serbest piyasa ekonomisine geçiú sürecinde ilk adÕmÕ atmÕútÕr. “Toprak Kanunu” ile çiftçilerin toprak sahipli÷i yasal temele oturtulmuútur. Bu süreçte bunlar gibi daha birçok kanun çÕkarÕlmÕútÕr (106:14). Küresel ekonomiye entegre olmak ve yabancÕ sermayeyi çekebilmek için 1992 yÕlÕnda UluslararasÕ Para Fonu (IMF)’na üye olmuú, 1994 sonlarÕnda IMF ile görüúmeler baúlatÕlmÕú, IMF ile yapÕlan görüúmelerden sonra, esas amacÕ enflasyonun düúürülmesi ve manatÕn de÷erinin sabitleútirilmesi olan program 1995 yÕlÕnda uygulamaya konulmuútur. Da÷Õlma ve savaú sonrasÕnda ortaya çÕkan sorunlar nedeniyle milli gelirin büyüme hÕzÕ birkaç yÕl boyunca negatif de÷erlerde seyretmiú, enflasyon dört haneli rakamlara çÕkmÕútÕr. Milli gelirin büyüme hÕzÕ 1993’te % -23.1, 1994’te % -19.7, 1995’te % -11.8 olarak kaydedilmiútir. MayÕs 1994’te Ermenistan ile gerçekleútirilen ateúkes sonrasÕnda ancak 1996 yÕlÕnÕn ikinci yarÕsÕndan itibaren büyüme baúlamÕú, %1.3’lük pozitif büyüme hÕzÕna ulaúÕlmÕútÕr. Milli gelirin büyüme hÕzÕ 1997’de %5.8, 1998’de %10, 1999’da %7.4, 2000’de %11.4 olmuútur. 2004 yÕlÕnda ise bu oran %9.8 olarak gerçekleúmiútir. Büyümenin en önemli nedeni, petrol ve ba÷lÕ sektörlerdeki yabancÕ yatÕrÕmlar olmuútur. Topraktaki özelleútirmenin kÕsmi olarak devam etmesine ra÷men tarÕm sektöründe de pozitif büyüme gerçekleúmiútir (10:23,24). Milli gelir, 2006’da %30.5, 2007’de %23.4, 2008’de ise %11.6 oranÕnda büyüme göstermiútir (www.cia.gov,

16.05.2009).

Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda çok yüksek de÷erlere ulaúan enflasyon, 1995’te baúlatÕlan istikrar programÕ sonrasÕnda iniúe geçmiútir. 1991’de %329.7 olan enflasyon, 1992’de %1672.4, 1993’te %1129.1, 1994’te %1666.5 olmuútur. 1995’te %411.8, 1996’da %19.8 olan oran, 1997’de %3.6’ya, 1998’de -0.8’e, 1999’da 8.6’ya düúmüútür. 2004 yÕlÕ enflasyonu ise %4.6 olmuútur (10:24). 2008 yÕlÕ

10

II. 4.05. 2004 yÕlÕnda 3. Dünya SavaúÕ sÕrasÕnda 600 bin AzerbaycanlÕ 11 . 2008 yÕlÕnda ise 9000$ olmuútur (www.192). ùiirsellik tek baúÕna ve çok güçlü bir biçimde belirgin bir Azeri özelli÷idir (42:201). Sovyet döneminde halkÕn %80’i orta sÕnÕfÕ oluúturmuútur. Sosyo-Kültürel YapÕ Azerbaycan’da önemli kültürel faaliyetlerin eskiden beri var oldu÷unu. Azerbaycan’da.gov.6 olarak gerçekleúmiútir (www. Komünist Parti’yi desteklemeyen yazar ve aydÕnlar cezalandÕrÕlmÕú.800 dolar olmuútur (10:24). 20. Muhammed Hüseyin ùehriyar ve Bahtiyar Vahapzade’de Azerbaycan’Õn önemli úairleridir.enflasyon oranÕ %21. Sovyet döneminde sa÷lÕk. BunlarÕn baúÕnda Nizami Gencevi ve Fuzuli gelmektedir. Kiúi baúÕna düúen gelir 2006 yÕlÕnda 6600$.05. Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra kapitalizm ile tanÕúÕnca birçok sosyal ve ekonomik problemle karúÕ karúÕya kalmÕútÕr (93:191.cia.5. konaklama ve iú gibi imkanlar devlet tarafÕndan karúÕlanmÕútÕr. YÕllar içinde ekonomide gerçekleúen görece iyileúmeye ra÷men halk hala ekonomik sÕkÕntÕlar içerisindedir. ülkenin zengin petrol kaynaklarÕna ra÷men fakirlik sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamaktadÕr ve ülkedeki gelir da÷ÕlÕmÕnda adaletsizlikler mevcuttur.cia. Ülkede kiúi baúÕna düúen milli gelir 1998 yÕlÕnda 317$ (103:41) iken. yüzyÕlÕn baúÕnda gerçekleúen Bolúevik Devrimi ile Azeri edebiyatÕ darbe almÕútÕr. Günümüzde bu problemlerin birço÷u devam etmektedir. e÷itim. Nüfusun hemen hemen yarÕsÕ. 16. Yönetici elitler iú dünyasÕnda tekel oluúturmakta ve zenginlikten paylarÕnÕ fazlasÕyla almaktadÕr (10:24). 2007 yÕlÕnda 8100$. 16. yazarlar ideolojik propaganda araçlarÕ haline getirilmek istenmiútir (10:30. 70 yÕllÕk Bolúevik rejimi altÕnda. 2001 rakamlarÕna göre nüfusun %17’si aúÕrÕ derecede fakirdir.2009). Azerbaycan topraklarÕnda önemli alim ve úairler yetiúmiútir. AyrÕca.2009).gov. 21.31). bunlar arasÕnda edebiyat ve özellikle úiirsellik ve opera-balenin öne çÕktÕ÷Õ görülmektedir. özellikle Stalin döneminde baskÕlar had safhaya ulaúmÕútÕr. yüzyÕlÕn baúlarÕnda Azerbaycan halkÕnÕn ço÷u yoksulluk sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamaktadÕr.

1918-1920 arasÕndaki Milli Azerbaycan Cumhuriyeti Türkiye’ye ve Avrupa’ya çok fazla ö÷renci göndermiútir. dini ve bölgesel bütün önderleri sürgün. kaçamayan ya da razÕ olmayanlar infaz ya da sürgünle temizlenmiúlerdir (105:196). 56 bin aydÕnÕ ise tutuklamÕú ve Sibirya’ya sürgüne göndermiútir. Bundan daha önemlisi. Bu kapsamda 1937-38 yÕllarÕnda Azerbaycan aydÕnlarÕ Stalin tarafÕndan cezalandÕrÕlmÕú ve eski kitaplar yakÕlmÕútÕr. Bu yÕllarda 3 milyon nüfusa sahip Azerbaycan için. ölüm ve hapis cezalarÕna çarptÕrmÕútÕr (110:133). Azerbaycan’Õ milli kökünden koparmak amacÕyla iki defa alfabesi de÷iútirilmiútir. Stalin. kendisine ve rejime muhalif olan veya muhalefet potansiyeline sahip olan siyasi. en iyi e÷itim görmüú. (11:11. Komünist Partisi içindeki muhaliflerini devrim düúmanlÕ÷Õ. Stalin korkak bir nesil yetiútirtmiútir. kültürel bakÕmdan elit katliamÕ olmuútur. Stalin. Yo÷un baskÕlar altÕnda olan halk úehitlerinin ismini dahi a÷ÕzlarÕna alamamÕú. Panislamist diye öldürmüúlerdir. Rus olmayan. emperyalist ülkelere hizmet gibi suçlamalarla tasfiye ederken. Türk gruplarla ilgili tasfiyelerde Panturanizm. Çar ve Sovyet rejimleri süresince etnik temizlik yapÕlmÕútÕr. alanlar ise Pantürkist diye suçlanÕp öldürülmüúler veya Sibirya’ya sürgüne gönderilmiúlerdir. en kültürlü kiúiler. Stalin 26 bin aydÕnÕ öldürmüú. Pantürkizm ve Türkiye casuslu÷u gibi kavramlarÕ kullanmÕútÕr (17:440). Stalin zamanÕnda mezar taúlarÕ parçalanmÕútÕr.73. bu orandaki aydÕn ve yetiúmiú insan kaybÕ. 1930’lu yÕllarda tarihe “büyük temizlik” adÕyla geçecek olan. “halk düúmanÕ” olarak damgalanmÕú pek çok kimsenin tutuklanmasÕ ve yargÕlanmasÕ emredilmiútir (112:13). Marx dini “halkÕn afyonu” olarak kötülemiútir.21. TanrÕ düúüncesini “düúünülemez bir rezillik” olarak kÕnamÕútÕr. Proleterya enternasyonalizmi adÕ altÕnda 70 yÕllÕk bir RuslaútÕrma siyaseti güdülmüútür.74). Her akÕllÕ ve zeki insanÕ Pantürkist. ülkenin sosyo-kültürel hayatÕna darbe vurmuútur. bu kiúileri Azerbaycan halkÕna önderlik etmesinler diye öldürtmüútür.genç hayatÕnÕ kaybetmiútir (11:11).20. Dini kurumlar ona göre “sömürüyü korumaya ve emekçi sÕnÕfÕnÕn uyuúturulmasÕna hizmet eden burjuva reaksiyonunun 12 . gizli servisçe tamamen elenmiú. 1937 ve 1938 yÕllarÕnda. 1936. Stalin yönetimi. Lenin ise. gidemeyen.

ulusal destanlarÕn kahramanlarÕnÕn (örne÷in. Sovyetlerde Türk uluslarÕ arasÕnda iletiúimi azaltmak amacÕyla dil ve alfabe reformlarÕ yapÕlmÕútÕr.279 (57:154) iken. 1920’den önce Azerbaycan’da 2000 kadar cami ile 786 mektep ve medrese bulunmasÕna ra÷men 1928 yÕlÕnda yapÕlan bir araútÕrmada cami sayÕsÕnÕn 1369’a düútü÷ü tespit edilmiútir. 40 yÕldan çok süren yo÷un bir propagandaya ra÷men. idari tayinlerde Slav ÕrkÕndan. Bu yÕllarda Stalin tarafÕndan RuslaútÕrma çalÕúmalarÕ hÕzlanmaya baúlamÕútÕr. milyonlarca insanÕn. bölgenin do÷al özelliklerine uygun olmayan úekilde düzenlenmiú. ÇarlÕk RusyasÕ’nda 1913 yÕlÕnda cami sayÕsÕ 26. 1980’li yÕllara gelindi÷inde. etnik cumhuriyetlere bölünmüútür. 1935 yÕlÕndan itibaren ise Sünni ve ùii camileri sistemli bir biçimde kapatÕlmaya baúlanmÕútÕr.61). Çok uluslu karmaúÕk bir nüfusu bir arada tutmayÕ amaçlayan Sovyetler Birli÷i sistemi oldukça özgün bir 13 . Kalan camilerin hemen hepsi 1935-1938 yÕllarÕ arasÕnda kapatÕlmÕútÕr (110:154). Rusya’da. hükümet insanlarÕn derin ve köklü inançlarÕnÕ engelleyememiútir (112:27). RusçanÕn yeniden önem kazanmasÕ. özellikle økinci Dünya SavaúÕ’ndan sonra da Sovyet zaferi ve kahramanlÕ÷ÕnÕn Rus halkÕna mal edilmesi ve ÇarlÕk Rusya tarihinin olumlanmasÕ gibi birtakÕm kültürel ö÷eler öne çÕkmÕútÕr. 1988 yÕlÕna gelindi÷inde ise. øslam.organlarÕ” olmuúlardÕr (57:150). aynen 1917 yÕlÕndan önceki dönemlerdeki gibi safiyetini korumuútur (31:25). Rus kökenli olmasÕna dikkat edilmiútir. SSCB. Azerbaycan’da Dede Korkut) kitaplardan çÕkarÕlmasÕ. etnik enstitülerin kurulmasÕ ve etnik kültürün -siyasi yönü hariç. “Milli dillerin geliútirilmesi. 1920’lerde bazÕ cumhuriyetlerde yerel liderlerin de÷iútirilmesi ile baúlayan tasfiye hareketi.geliútirilmesi” için bütçeden büyük fonlar ayÕrmÕútÕr. 1980’li yÕllara gelindi÷inde bu sayÕ 1000’lere düúmüútür (35:163). Azerbaycan’da toplam 18 cami bulunmaktadÕr (24:158). e÷itimin bunlarla yapÕlmasÕ. Bu yaklaúÕm “böl ve yönet” ilkesinin uygulamaya geçirilmiú örneklerini teúkil etmektedir (105:45). Ulusal güvenlik ve askeri konularda ayrÕcalÕklar yapÕlmÕú. kuruluúunun ilk on yÕlÕnda büyük çapta etnik bir temele dayanarak yeni düzenlemeler gerçekleútirmiú ve 1930’lu yÕllara gelindi÷inde Sovyet hükümeti. Bütün bu faaliyetler içinde dinin hiçbir rol oynamamasÕna özen gösterilmiútir. Türk co÷rafyasÕ. yurdundan de÷iúik bölgelere sürgünü ve yine milyonlarca insanÕn sömürü amacÕyla Türk ülkelerine yerleútirilmesiyle devam etmiútir (19:60.

Lenin-Stalin-Kruúçev-Brejnev dönemlerinde izlenen kültür politikalarÕnda bazÕ önemli de÷iúimler olmakla birlikte genelde etnik-ulusal tarih ve kültürün Sovyet ö÷retisi dÕúÕna çÕkmasÕ ve 1917 öncesine dönmesi engellenmiútir (42:37-39). Bir tarafta Marksist-Leninist bir enternasyonalizm do÷rultusunda uluslar üstü bir Sovyet toplumu ve vatandaúÕ yaratÕlmaya çalÕúÕlmÕú. di÷er tarafta federal yapÕ ve idari sistem etnik temelde örgütlenmiútir. bu yolla güçlü bir Marksist-Leninist propaganda yapÕlmÕútÕr. AynÕ zamanda Sovyet sistemi Komünist Partisi vasÕtasÕyla federal yapÕyÕ sürekli zorlayan aúÕrÕ merkeziyetçi bir siyasi rejime dayanmÕútÕr. AyrÕca Rusça e÷itim veren okullarÕn kalitesi daha yüksek olmuútur (10:32. Sovyetler Birli÷i döneminde ise Azerbaycan’da e÷itim. devlet kademelerinde Rusça dÕúÕndaki dillerin kabul görmemesi Rusça’yÕ baskÕn hale getirmiú. Bu dönemde Azerice okuyup yazabilenlerin oranÕ.modele dayanmaktadÕr. Sovyet öncesi Azerbaycan’Õnda çocuklara beú yaúÕndan baúlayarak medreselerde øslami e÷itim verilmiútir.33). dolayÕsÕyla ders programlarÕna dini ve milli kimlik yansÕtÕlamamÕútÕr. ÇarlÕk Rusya’sÕ döneminde ortaokullarda Azerice e÷itim yapÕlmasÕ ve Azerice e÷itim yapan üniversitelerin kurulmasÕ yasaklanmÕútÕr. özellikle kadÕnlar arasÕnda çok düúük kalmÕútÕr. her alanda oldu÷u gibi e÷itim alanÕnda da uzun süre Sovyetler Birli÷i’nin etkisi altÕnda kalmÕú ve ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕnda kendi e÷itim programÕnÕ geliútirmeye çalÕúmÕútÕr. Azerice ve di÷er diller Rusça seviyesine yaklaúamamÕúlardÕr. Sovyet döneminde ö÷rencilerin kendi dillerinde e÷itim almalarÕna ve kültürlerini geliútirmelerine izin verilmiútir (42:33). Tüm Sovyetler Birli÷i co÷rafyasÕnda bilimsel geliúmeleri takip eden ders kitaplarÕ okutulmuú. merkezi sistem tarafÕndan standardize edilmiú. Azerbaycan’daki yüksek okullarda da ö÷renim dili Azerice olmuú ve Rusça ikinci planda kalmÕútÕr. Sovyetler. ÇarlÕk döneminde müslüman Türk halkÕ önce zorla 14 . Rusça ikinci bir dil olarak ö÷renilmiútir. Azerbaycan. yüzyÕlÕn sonlarÕnda medrese e÷itiminin yerini seküler okullar almaya baúlamÕútÕr. özellikle Türkleri RuslaútÕrmak için daha yo÷un çaba göstermiútir. Ancak. ancak tek tip olan bu kitaplarda de÷iúiklik yapmak imkansÕz hale gelmiú. Sovyet istatistiklerine göre SSCB döneminde okuma yazama oranÕ 10-15 yÕl içinde %100’e çÕkmÕútÕr (10:32). 19.

yüksek e÷itim kurumlarÕnda ise 100.450. Bu metod istenilen neticeyi vermeyince kültür yoluyla RuslaútÕrÕlmaya çalÕúÕlmÕútÕr. yüksek ö÷retimde ise 105.hÕristiyanlaútÕrÕlmak ve böylece RuslaútÕrÕlmak istenmiútir.1’ini oluúturmuútur (www. Sorun nedeniyle 100 bin ö÷renci ve 10 bin ö÷retmen mülteci durumuna düúmüú ve kamplarda yaúamaya baúlamÕútÕr (10:33). %58’i ise orta ö÷renim görmüútür (88:65).000.gov. 1990-91 ö÷retim yÕlÕnda ise. 1994-95 ö÷retim yÕlÕnda ise yüksek ö÷retimdeki ö÷renci sayÕsÕ 89. 18 yüksekokul ve bir de özel bir enstitü bulunmaktadÕr. 28 devlet üniversitesi ve 17 özel 15 . Ülke de beyin göçüde yaúanmaktadÕr.000 ö÷renci bulunmaktadÕr. 4296 araútÕrmacÕ. E÷itime ayrÕlan bütçe oldukça düúüktür.3’ünü (10:33). AyrÕca. ølk ve orta dereceli okullarda yaklaúÕk 1.2009). Karaba÷ sorunu ile birlikte Karaba÷ dÕúÕnda Ermenilerce iúgal edilen topraklar sebebiyle ülke 700’den fazla e÷itim kurumunu kaybetmiútir ki bu sayÕ toplam okul sayÕsÕnÕn beúte birine eúittir. 2178 doktor olmaya aday kiúi bulunmaktadÕr. genel e÷itim kurumlarÕnda 1.100’e düúmüútür (106:8).05. 17 adet yüksek ö÷renim kurumu bulunmaktadÕr. 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise. 1989 yÕlÕ itibari ile de. 2006 yÕlÕnda ise e÷itime yapÕlan harcama Gayri Safi Milli HasÕla’nÕn %2. 1994 yÕlÕnda Azerbaycan’da 42 teknik okul. 16. 26 yüksek okul ve üniversite.100 ö÷renci ö÷renim görmüútür (88:65). Bakü ve Hazar Üniversiteleri’nin yanÕnda. medya ve ülkenin önde gelen bazÕ aydÕnlarÕ sürekli propaganda yapmÕúlardÕr (38:38-47). 4521 adet ilk ve orta dereceli okul.000. 2003 yÕlÕ verilerine göre e÷itime yapÕlan harcama Gayri Safi Milli HasÕla’nÕn %3.cia. ülkede 2676 ilkö÷retim okulu. 25 yaú üzerindeki toplam nüfusun %10’undan fazlasÕ yüksek ö÷renim mezunu olmuútur. 1998 yÕlÕnda üniversite sayÕsÕ 19 olmuútur (75:413).000. Dil üzerinde sürekli oynanmÕú ve Rusça’nÕn yaygÕnlaúmasÕ için Parti. Azerbaycan Bilimler Akademisi’nde 1988 yÕlÕnda. 107 akademi üyesi. Azerbaycan ekonomik yetersizliklerden dolayÕ e÷itim sisteminin ÕslahÕnda güçlükler yaúamaktadÕr.70.357. 170’e yakÕn teknik lise. 4326 tane de ortaokul bulunmaktadÕr (42:158).101). Bu metodun en önemli aracÕ da dil olmuútur. Azerbaycan Bilimler Akademisi’nin 16 bilimsel araútÕrma merkezi bulunmaktadÕr (19:69. 337 doktor. özel e÷itim kurumlarÕnda 61. Bunlardan en büyü÷ü Azerbaycan Petrol ve Kimya Enstitüsü’dür. Azerbaycan’da 1989-90 ö÷retim yÕlÕ içerisinde.

Zorunlu e÷itim süresi 11 yÕldÕr.üniversite bulunmaktadÕr. Siyasi ve ødari YapÕ ÇarlÕk RusyasÕ. Fakat 27 Nisan 1920’de Bolúevik ordularÕ Azerbaycan’Õ iúgal etmiúlerdir (17:634). Fransa. mutlak bir monarúi ile yönetilmiútir. Marksizm-Leninizm olarak tanÕnmÕútÕr. sosyalizm kurulmuú ve Marksist teori “Sosyalist anayasal sistem” ile uygulanmaya konulmuútur. her 10 bin kiúiden sadece 29’u üniversite mezunudur. Azerbaycan 1922-1936 yÕllarÕ arasÕnda Kafkas ötesi Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti’nin bir üyesi olmuú.34). Beyannamenin birinci maddesinde sosyalist sistemin amacÕ: “ønsanÕn insanÕ her türlü sömürmesine son vermek. Daha önce kabul edilen “Emekçi ve Sömürülen HalkÕn Haklar Beyannamesi” yeni Anayasa’nÕn baúlangÕç bölümüne konulmuútur. 19. toplumun sÕnÕflara bölünmesini tamamen ortadan kaldÕrmak.8). 15 yaú üzeri nüfusun yalnÕzca %59’u dokuz yÕllÕk e÷itim görmüútür ki. SSCB 2 AralÕk 1922’de ilk kuruluúunu gerçekleútirmiútir. Bolúevik ihtilalinden sonra 28 MayÕs 1918’de Azerbaycan’da Azerbaycan Türk Cumhuriyeti kurulmuútur. Nüfus içindeki üniversite mezunu sayÕsÕ da 1990-2002 yÕllarÕ arasÕnda yarÕ yarÕya düúmüútür. Rusya’da 7 KasÕm 1917’de gerçekleútirilen ve Rus takvimine göre “Ekim Devrimi” diye adlandÕrÕlan devrim sonucu. SSCB dönemindeki 15 ittifak cumhuriyetinden biri de Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’dir (37:12). Japonya. Sovyet Marksizmi. AyrÕca yurt dÕúÕnda ABD. 4000 civarÕnda yabancÕ ö÷renci de Azeri üniversitelerinde okumaktadÕr (10:33. Daha sonra. toplumun sosyalist teúkilatlarÕnÕ kurmak ve sosyalizmi bütün ülkelerde zafere ulaútÕrmak” úekilde ilan edilmiútir. tüm sömürenleri acÕmadan ezmek. yüzyÕlÕn baúlarÕnda. øngiltere. bu oran Sovyetler Birli÷i döneminde %90 düzeyine çÕkmÕútÕr. Marksizmi ÇarlÕk Rusya’da uygulamaya koyduktan sonra. Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕnda e÷itim standartlarÕnda düúüú gözlenmektedir. Türkiye gibi çeúitli ülkelerde okuyan yaklaúÕk 4000 Azeri ö÷renci bulunmaktadÕr. Sovyetler Birli÷i 1957 yÕlÕna gelince 15 cumhuriyetten oluúan federe bir devlet haline gelmiútir (41:7. 4. Bolúeviklerin lideri olan Lenin. 1936’dan 16 . 31 Ocak 1924 tarihinde kabul edilen yeni Anayasa ile Sovyetler Birli÷i resmen kurulmuútur. 10 Temmuz 1918 yÕlÕnda Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti’nin ilk Anayasa’sÕ kabul edilmiútir.6.

“iúçilerin ve köylülerin sosyalist devleti”. sosyalist mülkiyet anlayÕúÕnÕn toplumun temeli olarak kabul edilmesi amaçlanmÕútÕr. köylülerin ve aydÕnlarÕn. “eúit haklara sahip Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri’nin serbestçe kabul ettikleri birli÷e dayanan federal devlet” olarak tanÕmlanmÕútÕr. seçim sistemi ve Anayasa’nÕn 2/3 oy çogunlu÷u ile Yüksek Sovyet tarafÕndan de÷iútirilebilece÷i Anayasa’da belirtilmiútir. müúterek yaúamanÕn baúka formülünü bulmuúlardÕr. Devletin yapÕsal özellikleri yanÕnda vatandaúlarÕn hak ve sorumluluklarÕ. batÕlÕ anlamda gerekli güvencelere ba÷lanmamÕútÕr. “Stalin AnayasasÕ”dÕr. Yüksek Sovyet’in VII. devrim karúÕtÕ güçlerin ortadan kaldÕrÕlmasÕ. Anayasa temel hak ve özgürlüklere yer verirken daha çok sosyal ve ekonomik haklar üzerinde durmuútur. Anayasa’ya göre. dinlenme. Anayasa’da devlet úekli. ola÷anüstü toplantÕsÕnda.18). Bolúevikler milletlere kendi arzularÕnÕ kendileri tayin etme hakkÕ vermeden. Sovyetler Birli÷i’nin anayasal sürecinin en önemli aúamalarÕndan biri de 5 AralÕk 1936 tarihli. Bu Anayasa’da sosyalist devlet sisteminin özellikleri açÕkça ortaya konmuútur.sonra da Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti adÕnÕ almÕútÕr (19:34). federal düzeyden baúlayan. kapitalist ekonomik modelin tasfiyesine. üretim araçlarÕndan özel mülkiyetin kaldÕrÕlmasÕna ve insanÕn insan tarafÕndan sömürülmesine son veren sosyalist ekonomik modele dayanmaktadÕr. dil ve dinlere mensup milletlere ancak kendi dillerini ve kültürlerini yaúatma imkanÕ sa÷lanmÕútÕr. oradan da özerk cumhuriyetlere. devletin ekonomik temeli. Birli÷in son Anayasa’sÕ kabul edilmiútir. cumhuriyetin tüm 17 . federe cumhuriyetlere. Sovyetler Birli÷i AnayasasÕ úeklen de olsa Sovyet cumhuriyetlerine istedikleri takdirde SSCB’den ayrÕlma hakkÕ vermiútir (63:85). 1936 AnayasasÕ’nÕn öngördü÷ü federal devlet modeli çok uluslu ve aúamalÕ federal yapÕyÕ içermiútir. 7 Ekim 1977 tarihinde Sovyetler Birli÷i’nin yasama organÕ olan. basÕn ve toplantÕ gibi özgürlükler. Fakat bu onlarÕn politik haklar kazanmasÕ manasÕna gelmemiútir (37:17. ÇarlÕk devrinde bütün milletler merkezi idareye boyun e÷miú ve her türlü hak-hukuktan mahrum iken. ÇalÕúma. AyrÕca sosyalist sanayinin kurulmasÕ. özerk vilayetlere ve özerk bölgelere kadar uzanan aúamalÕ bir yapÕdÕr. buna karúÕn din. ifade. “iúçilerin. Bu Anayasa’da devlet. sosyal güvenlik gibi haklara geniú yer verilmiú. Sovyetler Birli÷i’ndeki de÷iúik Õrk. Stalin’in ölümünden sonra 1936 AnayasasÕ’nda birçok de÷iúiklikler yapÕlmÕútÕr. Bu model.

devlet organlarÕ yanÕnda toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕnda etkili olmuútur. Anayasa’nÕn öngördü÷ü devlet sisteminde kuvvetler ayrÕlÕ÷Õ ilkesine yer verilmemiútir. dikey yetki devri söz konusudur. Sovyetler Birli÷i döneminde devlet sisteminin en belirgin özelli÷i.milletlerinden olan emekçilerin ve tüm halkÕn devleti” olarak tanÕmlanmÕútÕr. 18 . toplumda. Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi tarafÕndan oluúturulmuútur (41:8. bu yetkiler fiilen Komünist Partisi Merkezi Komitesi’nin Genel Sekreteri (partinin baúÕ) tarafÕndan kullanÕlmÕútÕr. Bu bütünlü÷ü korumak için kendisini. maddesinde. Yürütme yetkisi ve görevi Yüksek Sovyet tarafÕndan seçilen Bakanlar Kurulu tarafÕndan yerine getirilmiútir. Sovyetler devlet sisteminde Parti örgütü. Anayasa’ya göre. Devletin tüm siyasi yapÕlanmasÕ. Rusya’da Ekim ihtilalinde üstün çÕkan Bolúevikler Partisi. 1924 yÕlÕnda Sovyetler Birli÷i Komünist (Bolúevik) Partisi. Komünist Parti’nin toplumun önderi ve yönlendirici gücü oldu÷u úeklinde ifade edilmiútir. Komünist Parti ilk kez 1898 tarihinde Minsk’te yapÕlan bir kongrede kurulmuú ve daha sonra Lenin ve arkadaúlarÕnÕn gayreti ile 1912 yÕlÕnda Bolúevik (ço÷unluk) ve Menúevik (azÕnlÕk) olmak üzere ikiye ayrÕlmÕútÕr. Devlet organlarÕ arasÕnda yatay bir yetki paylaúÕmÕ de÷il. Parti. Komünist Parti tek parçalÕ bir örgüttür. Partinin bu tekelci özelli÷i. SSCB AnayasasÕ’nÕn 6. tek partili siyasal yapÕlanmadÕr. mülkiyet iliúkilerini belirlemekte. demir gibi proleterya disiplini altÕnda birleúmiú militan bir teúkilat” olarak tanÕmlamÕútÕr. komünizmin zaferi u÷runa yapÕlan mücadeleye planlÕ ve bilimsel özellikler aúÕlar”. yönetim kadrolarÕnÕn atanmasÕ ve seçilmesini denetlemektedir.9). “úuurlu. Yüksek Sovyet’in BaúkanÕ yasalar gere÷i Devlet BaúkanÕ olmasÕna ra÷men. Anayasa’da geçerli olan bu ilke dolayÕsÕyla. Sovyetlerde toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕnda alÕnacak kararlarda Parti otoritesi hakim olmuútur. YargÕ organÕ ba÷ÕmsÕz olmamÕú ve di÷er devlet organlarÕ gibi Parti örgütünün kontrolünde olmuútur. “Marksizm-Leninizm ö÷retisi ile silahlanmÕú Komünist Parti. 1932 yÕlÕnda ise Bolúevik isimi terk edilerek. sadece Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi adÕnÕ almÕútÕr (37:19). SSCB’nin iç ve dÕú siyasetini belirler. iúçi sÕnÕfÕnÕn koruyuculu÷unu yapmakta. Sovyet halkÕnÕn büyük kuruculuk faaliyetine önderlik eder. toplumun geliúmesinin ana perspektifini.

SSCB Komünist Partisi. Fonksiyonel yapÕlanma ise. kararlarÕn yerine getirilip getirilmedi÷i ile ilgilidir. KararlarÕn eleútirisi yalnÕzca en üst mevkide bulunan yönetici tarafÕndan yapÕlabilir. federe cumhuriyetler.Hizipçili÷in ve bölücülü÷ün mutlak anlamda yasaklandÕ÷Õ Parti’de. ticari ve bilimsel kuruluúlardan oluúmuútur. Partinin merkez organÕ. Co÷rafi yapÕlanma. Parti organlarÕnÕn aldÕ÷Õ kararlarÕ de÷il. “yukarÕdan gelen” ve “aúa÷Õdan yapÕlan” úeklinde iki türlüdür. Bu eleútiri. Bu hiyerarúik özellikten dolayÕ devlet yönetimi ve toplumsal yaúamÕn tüm alanlarÕ. çalÕúma disiplininin güçlendirilmesi ve sanayi 19 . 2. “kendi kendini eleútirme” ilkesidir. vilayetler. Böylece Parti örgütü. 3. Komünist Parti’de egemen olan önemli bir ilke de. “demokratik merkeziyet olarak adlandÕrÕlan úu ilkelere yer verilmiútir: 1. federe cumhuriyet ve alt yerel organlar ve hizmet yönünden organlar olmak üzere üçlü bir yapÕlanma içinde olmuútur (41:10.Her üst kademe organÕnÕn kararÕnÕn alt kademe organlar için ba÷layÕcÕ olmasÕ. 4.11). kültürel. co÷rafi ve fonksiyonel olarak ikili bir yapÕlanma içinde olmuútur. sanayi birimleri. Federe cumhuriyetlerde bulunan Komünist Partiler ba÷ÕmsÕz bir örgüt olarak de÷il. eleútiriden çok siyaset de÷iúikli÷ini ifade etmektedir. Sovyetler Birli÷i Komünist Partisi. bölgeler. bu da. 1985 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda sosyalist sistemin potansiyelinin tam olarak kullanÕlmasÕ. Komünist Parti’nin karar ve direktifleri do÷rultusunda úekillenmiútir (41:11). Gerçekte bu eleútiri.Parti organlarÕnÕn aúa÷Õdan yukarÕya Parti tarafÕndan seçimle iúbaúÕna gelmesi.Parti organlarÕnÕn kendi örgütlerine ve üst kademe organlara sürekli rapor vermesi. SSCB Komünist Partisi’nin bir úubesi durumundadÕrlar (37:121).Güçlü parti disiplini. devlet kollektif çiftlikleri. Parti merkez organlarÕ. azÕnlÕ÷Õn mutlak suretle ço÷unlu÷a tabi olmasÕ. úehirler ve ilçeler seviyesindeki organlardan oluúmuútur.

Bu de÷iúim hareketi Sovyet rejiminin temelini oluúturan ilkelerle açÕkça çeliúmiútir (41:11). 1 Ocak 1988’de yürürlü÷e giren “Devlet øúletmeleri HakkÕnda Kanun” uzlaúmasÕ zor iki unsuru birleútirmeye çalÕúmÕútÕr. Gorbaçov tarafÕndan gündeme getirilen Glasnost ve Perestroyka politikalarÕ. kitlelerin ihtiyacÕna daha iyi cevap verecek yeni bir 20 . HÕzlandÕrma politikasÕnÕn baúarÕsÕzlÕ÷Õ Gorbaçov yönetimini 1987 yÕlÕnda yeni bir politika modelini ortaya atmak zorunda bÕrakmÕútÕr: Perestroyka (yeniden yapÕlanma) (66:5). Gorbaçov’un amacÕ. ayrÕca tüketim mallarÕ ile ilgili sanayi ve hizmet alanÕnda kooperatiflerin kurulmasÕna izin verilmiútir. modernleútirilmesi ve daha etkin bir hale getirilmesi amacÕnÕ simgelemiútir (41:11). Milli gelirin azalmasÕ halkÕn maddi durumunu olumsuz olarak etkilemiú ve 1989 yÕlÕnda ülkenin birçok yerinde grevler yapÕlmÕútÕr. bir taraftan iúletmelerin haklarÕ geniúletilmiú. çok partili sisteme geçme. Bu uygulamalarla merkez kontrolü kaybetmiútir (17:17. alkol karúÕtÕ giriúimler de ekonomi ve maliye sistemine ciddi darbe vurmuú. Bu kapsamda. AynÕ úekilde. Bu çerçevede yolsuzluk sonucu elde edilen gelirlere karúÕ mücadele kampanyasÕ yürütülmüú. Sovyetler Birli÷i’ni beklenilenden çok farklÕ bir noktaya götürmüú ve SSCB’nin da÷Õlma sürecinin ilk habercileri olmuútur. fakat olumlu sonuçlar alÕnamamÕútÕr. Bu kapsamda bireysel çalÕúma faaliyetine. ølk önceleri bir ekonomik de÷iúim siyasetini ifade eden “yeniden yapÕlanma” ve “hÕzlandÕrma” kavramlarÕ ciddi úekilde aksayan Sovyet ekonomisinin onarÕlmasÕ. Sovyetler Birli÷i’nde yaúanan de÷iúimin simge kavramlarÕ olan “yeniden yapÕlanma ve açÕklÕk” ilkeleri. Daha sonralarÕ bu kavramlara siyasal reform ihtiyacÕnÕ da ça÷rÕútÕran Glasnost (açÕklÕk) kavramÕ eklenmiútir.gücünün arttÕrÕlmasÕ amacÕyla “sosyo-ekonomik geliúimin hÕzlandÕrÕlmasÕ” politikasÕnÕ uygulamaya baúlamÕútÕr. fakat bu yönde herhangibir adÕm atmamÕútÕr (66:5).754). Bu koúullarda Gorbaçov yönetimi aúamalÕ olarak piyasa ekonomisine geçiúin zorunlu oldu÷unu kabul etmiú. Sovyetleri ça÷a uydurmak ve yeniden yapÕlandÕrmak amacÕyla. kaçak alkol üretimini ve uyuúturucu kullanÕmÕnÕ arttÕrmÕútÕr. di÷er taraftan bakanlÕk ve kurumlarÕn yetkileri aynen kalmÕútÕr. basÕn özgürlü÷ü ve özel mülkiyetin tanÕnmasÕ konularÕnÕ da içine almÕútÕr.

CumhurbaúkanlÕ÷Õ görevi tesis edilmiú. maddesi de kaldÕrÕlmÕútÕr.Yerel yönetimin geniúletilmesi. Devlet organlarÕ arasÕnda yetki da÷ÕlÕmÕ yeniden belirlenmiú. Bu geliúmeler neticesinde Mart 1990 tarihinde Sovyetler Birli÷i Devlet BaúkanlÕ÷Õ görevi ihdas edilmiú ve Yüksek Sovyet Kongresi’nce göreve Gorbaçov getirilmiútir. seçimler (parlamento ve cumhurbaúkanlÕ÷Õ).düzen ortaya koymak olmuútur. Sovyet liderin yaptÕ÷Õ bazÕ yanlÕúlarla birleúince da÷Õlma süreci daha da hÕzlanmÕútÕr (67:68). 5.Sosyalist sistemden kaçÕú. eski Anayasa’da de÷iúiklikler ve ilaveler yapÕlmasÕ yoluna gidilmiútir.Hukukun ve yasalarÕn üstünlü÷ünün tanÕnmasÕ. 6. çok partili sistem. 24 A÷ustos 2002’de de Anayasa’da bazÕ de÷iúikler yapÕlmÕútÕr (41:11-15). 4. devlet bayra÷Õ ve milli marú de÷iútirilmiútir. devlet simgesi. devlet armasÕ. özel mülkiyet vs. Kuvvetler ayrÕlÕ÷Õ ilkesi. güçlü yürütme ilkesinden hareket ederek.Özel mülkiyetin devlet tarafÕndan yasal güvence altÕna alÕnmasÕ. geniú 21 . devlet ve vatandaúÕn karúÕlÕklÕ görev ve yükümlülüklerinin berirlenmesi. AyrÕca bu tarihte Anayasa’nÕn Komünist Parti’nin tekelini öngören 6. Azerbaycan’da. Azerbaycan Cumhuriyeti 12 KasÕm 1995’te yeni Anayasa’sÕnÕ kabul etmiútir. Azerbaycan AnayasasÕ’nÕn baúlÕca özelli÷i. yeniden yapÕlanma sürecinde Anayasa’nÕn kabulünden önce. Kabul edilen bu Anayasa’da úu özellikler göze çarpmaktadÕr: 1. ølk önce Cumhuriyetin adÕndaki “Sovyet Sosyalist” sözü çÕkarÕlmÕú.UluslararasÕ hukuk normlarÕ ve ilkeleri çerçevesinde kiúi hak ve özgürlüklerinin güvence altÕna alÕnmasÕ. yeni liberal-demokratik modelin kabul edilmesi. YapÕlan bu de÷iúiklikler ülkede var olan siyasi ve ekonomik bunalÕmÕ önlemeye yetmemiú ve 25 AralÕk 1991’de Sovyetler Birli÷i resmen ortadan kalkmÕútÕr. 2.Kuvvetler ayrÕlÕ÷ÕnÕn hukuk devletinin ayrÕlmaz bir ilkesi olarak tanÕnmasÕ. 3. BaúlattÕ÷Õ açÕklÕk ve yeniden yapÕlanma politikalarÕnÕn getirdi÷i özgürlük ve demokratikleúme ortamÕ. yeni mülkiyet türleri hakkÕnda yasalar kabul edilmiútir. siyasi partiler. konularda yasalar ve anayasal kanunlar kabul edilmiútir.

yetkilerle donatÕlmÕú bir baúkanlÕk sistemini getirmesidir. hukuki ve üniter Cumhuriyet olarak belirlenmiútir (41:46). 22 . Yeni Anayasa’da Azerbaycan devletinin nitelikleri demokratik. dünyevi.

hem de ba÷ÕmsÕzlÕktan sonraki spor alanÕndaki geliúmeleri yakÕndan takip etmiú spor uzmanlarÕ ile mülakatlar yapÕlmÕútÕr.)’ndan oluúan toplam 20 kiúi ile görüúmeler yapÕlmÕútÕr.Mülakat tekni÷i: Mülakat tekni÷i ile Azerbaycan spor dünyasÕnda. 23 . konuyla ilgili yazÕlÕ kaynaklarÕn ve belgelerin incelenmesini ifade eden literatür taramasÕ ve niteliksel araútÕrma yöntemlerinden birisi olan mülakat (görüúme) tekni÷i ile yapÕlmÕútÕr: 1. Tabi ki bu görüúmeler iki dönemi birbiri ile karúÕlaútÕrma fÕrsatÕ verece÷i için daha da önem kazanmÕú ve bu çalÕúmayÕ amacÕna daha da yaklaútÕrmÕútÕr. GEREÇ ve YÖNTEM AraútÕrma. Bu vesile ile hem SSCB döneminde yaúamÕú ve o dönemdeki sportif yapÕyÕ görmüú. 2. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi (TMOK)’nin. Azerbaycan Kültür ve DayanÕúma Derne÷i’nin yayÕnladÕ÷Õ Azerbaycan DünyasÕ dergisinin sporla ilgili kÕsÕmlarÕndan. Bakü’de yaptÕ÷Õm mülakatlarda ise. Bu ba÷lamda. østanbul Gençlik ve Spor øl Müdürlü÷ü’nün kütüphanesindeki yayÕnlarÕndan kaynaklardan ve øslam AraútÕrmalarÕ AyrÕca. Di÷er onbeú kiúi ise Azerbaycan’da yaúayan Azerilerdir. Merkezi Bakü’de (øSAM) bulunan yararlanÕlmÕútÕr.5. spor yöneticileri. ÇalÕúmanÕn ön aúamasÕnda Türkiye’de yaúayan Azerbaycan vatandaúÕ akademisyenler ve ö÷renciler ile görüúülmüútür. antrenör vb. spor yazarlarÕ ve spor uygulayÕcÕlarÕ (beden e÷itimi ö÷retmeni. dört kiúi çeúitli sebeplerle Azerbaycan’a yerleúmiú ve spor camiasÕ içinde yer alan Türk vatandaúlarÕdÕr. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ VakfÕ (TÜDAV)’nÕn yayÕnÕ olan Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ dergilerinden. Azeri olan bu kiúilerden biri Türkiye’de yaúamaktadÕr.Literatür taramasÕ: Konuyla ilgili mevcut yazÕlÕ kaynaklardan azami ölçüde istifade edilmesi anlamÕna gelmektedir. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin kütüphanesi ile Ahundov kütüphanesindeki yerli ve yabancÕ kaynaklardan istifade edilmiútir. spor bilimcileri. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi (TøKA)’nin.

hentbol.6. rugby. çim hokeyi. halter vb. ølk zamanlarda takÕmlar e÷itim kurumlarÕnda ve müesseselerde kurulmuútur. güreú. Branúlar Sovyet dönemi ve ba÷ÕmsÕzlÕk dönemi olmak üzere iki dönem halinde ele alÕnmÕútÕr. voleybol. da÷cÕlÕk. Balahani madenlerinde çalÕúan amatör futbolcular bütün úehirde tanÕnmÕútÕr (7:21). atletizm. yüzyÕlÕn baúlarÕnda bazÕ yabancÕ ülkelerin petrol úirketlerinin iú adamlarÕ ve iúçilerinin Azerbaycan’a gelmesi cimnastik. 1907 yÕlÕnda takÕmlar. Askolda. bilardo. Bu branúlardan 17’si olimpik (futbol. Sabunçu ilçesinin Unita. Balahani Futbol Derne÷i. Örne÷in. binicilik. Bu turnuvalara en çok katÕlan takÕm daha sonra Ay-Ulduz adÕ ile ünlenen Unita 24 . masa tenisi. 6. yüzme. ÇarlÕk döneminde çok iyi bir grafik çizmeyen Rus futbolu. Azerbaycan’da Spor Azerbaycan’da spor bölümünde toplam 24 spor branúÕna yer verilmiútir. Bu takÕmlar yaz aylarÕnda kendi aralarÕnda müsabakalar yapmÕúlardÕr.1.Sovyet Dönemi XIX.1. Bu atÕlÕmÕn yansÕmalarÕ Azerbaycan’da da görülmüútür. atletizm. BazÕ sporlarda Sovyet döneminde faaliyet olmadÕ÷Õ için iki döneme ayrÕlmamÕútÕr. Stella. halter. basketbol. Sovyetler Birli÷i döneminde birçok spor dalÕnda oldu÷u gibi futbolda da ciddi bir atÕlÕm yapmÕútÕr (36:24). ødmanÕn DostlarÕ ve Kongres Azerbaycan’Õn ilk futbol takÕmlarÕ olmuútur. yüzyÕlÕn sonlarÕ. BULGULAR 6.1. okçuluk. dans) spor branúÕdÕr. boks. cimnastik. Geçen yüzyÕlÕn baúlarÕnda Bakü ve Tiflis’te yayÕnlanan gazetelerdeki bilgilere göre Azerbaycan’daki ilk futbol takÕmlarÕ 1905 yÕlÕnda kurulmuútur. XX. eskrim. karate. taekwondo. Bu takÕmlar esasen Bakü’nün büyük petrol müesseselerini temsil etmiútir. øngiliz iúçi ve iúadamlarÕnÕn kurdu÷u kulüplerle dostluk turnuvalarÕ yapmaya baúlamÕúlardÕr. sambo güreúi. atÕcÕlÕk). judo. 7’si olimpik olmayan (satranç. Futbol i . spor branúlarÕ ile birlikte futbolun geliúmesini de sa÷lamÕútÕr (48:145).

1924 yÕlÕnda yapÕlan Kafkas OlimpiyatlarÕ’nda AzerbaycanlÕ futbolcular baúarÕlÕ bir oyun sergilemiúlerdir. 1914 yÕlÕnda Bakü’de ilk Futbol Birli÷i ve Hakemler Kurulu oluúturulmuú ve 17 takÕm kayÕt altÕna alÕnmÕútÕr. Bu tür organizasyonlar yurtiçi futbol turnuvalarÕnÕn da yapÕlmasÕnÕ teúvik etmiútir. Bakü’de ilk resmi úampiyona 1911 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr (7:21). Lokomotiv (Bakü). 1923 yÕlÕnda Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü (APø)’nün ö÷rencileri stadyum inúa etme fikrini ileri sürmüúler ve bu fikirlerini kendileri uygulamaya koymuúlardÕr (48:145). Futbolda Azerbaycan KupasÕ ilk defa 1936 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr (7:23. Bu müsabaka AzerbaycanlÕ futbolcularÕn galibiyeti ile sonuçlanmÕútÕr. Futbolun geniú alana yayÕlmasÕ ile en önemli mesele stadyumlarÕn inúa edilmesi olmuútur. Bu tür oluúumlar futbolun geliúimine önemli katkÕlar sa÷lamÕútÕr. Her iki maçta da Azerbaycan takÕmÕ galip gelmiútir (48:146).25). Azerbaycan’da resmi yarÕúmalar düzenlenmiú ve bu ba÷lamda il birincilikleri yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. 1928 yÕlÕnda ilk defa yapÕlan Azerbaycan Futbol ùampiyonasÕ’na 8 takÕm katÕlmÕútÕr (7:23). sonraki yÕllarda ødmançÕ takÕmÕ daha öne çÕkmÕútÕr (48:145). 1911-12 yÕllarÕnda Britaniya takÕmÕ Azerbaycan’Õn en iyi takÕmÕ olsa da.kulübünün takÕmÕ olmuútur. Di÷er spor branúlarÕ ve futboldaki bu baúarÕlarÕ baúta gençler olmak üzere. 1935’de yapÕlan Azerbaycan futbol hakemlerinin ilk konferansÕna 107 hakem katÕlmÕútÕr. Bu tarihten itibaren. Bütün takÕmlarÕn yönetim kurulu seçilmiútir. Bu Azerbaycan futbolcularÕnÕn ilk uluslararasÕ maçÕ olmuútur. Dinamo 25 . 1912 yÕlÕnda Tiflis takÕmÕ ile dostluk maçÕ yapÕlmÕútÕr. Maç Azerbaycan futbolcularÕnÕn galibiyeti ile sonuçlanmÕútÕr (48:146). 1933 yÕlÕnda Bakü’de 58 futbol hakemi bulunmaktadÕr. 1936-1991 yÕllarÕ arasÕnda Azerbaycan’Õ SSCB ùampiyonalarÕ’nda çeúitli gruplarda úu takÕmlar temsil etmiútir: Temp (Bakü). 1930 yÕlÕnda BakÕhanov semtindeki øsmet GayÕbov stadyumunda Almanya’nÕn iúçi takÕmÕ ile iki defa uluslararasÕ dostluk maçÕ yapÕlmÕútÕr. 1932 yÕlÕnda. Bu kupayÕ Cenub ønúaatçÕsÕ kulübü almÕútÕr (48:146). Bakü’de ilk uluslararasÕ futbol maçÕ 1926 yÕlÕnda øran’la yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan futbol milli takÕmÕ SSCB ùampiyonasÕ’na katÕlmÕútÕr. toplumun bütün kesimlerine duyurmak amacÕyla 1923 yÕlÕnda Molodoy Raboçi gazetesinin iki sayfalÕk Krasniy Sportmen eki yayÕnlanmaya baúlanmÕútÕr.

Kepez (Gence). Sonraki yÕllarda Bakü’de ve Azerbaycan’Õn de÷iúik bölgelerinde çok sayÕda futbol sahalarÕ ve stadyumlarÕ inúa edilmiútir. savaú nedeni ile açÕlÕúÕ 1951 yÕlÕnda yapÕlmÕútÕr. Genclik (Bakü). Bu stadyumlar arasÕnda dünyaca ünlü hakem Tofig Behramov’un adÕnÕ taúÕyan stadyumun ayrÕ bir önemi vardÕr. 19 yaúÕna geldi÷inde ise Nikolay Morozov onu ilk milli takÕm maçÕna davet etmiútir. Ülkenin bir numaralÕ takÕmÕ sayÕlan Neftçi. Anatoli Baniúevski. Göyezen (Kazah). Üst düzey devlet yetkilileri ile birlikte 40. Polad (SumqayÕt). Sovyet dönemi boyunca Azerbaycan takÕmÕnÕn tek baúarÕsÕ olmuútur. Tohucu (Mingeçevir). Temp (SumqayÕt). OynadÕ÷Õ sekiz maçta yedi gol atmÕútÕr. Karaba÷ (Hankendi). Kariyeri boyunca 100’den fazla gol atmÕútÕr. Baniúevski toplam 50 milli maçta oynamÕú ve 19 gol atmÕútÕr. Bakü’de el üzerinde taúÕnmÕú. Bu. Cenub ønúaatçÕsÕ (Bakü). Metallurg (SumqayÕt). Termist (Bakü). DaúgÕn (Zagatala). Dinamo (Gence). Futbolcular ilk yÕlda 24 puan toplayarak 14. Azerbaycan futbolcularÕ SSCB ùampiyonalarÕ’nda en büyük baúarÕyÕ 1966 yÕlÕnda kazanmÕútÕr. Bu takÕm içerisinde yer alan Anatoli Baniúevski tüm zamanlarÕn en iyi Azeri futbolcusu olmuútur. Hazar (Lenkeran). SSCB milli takÕmÕ içinde Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil etmiútir. Stadyumun temeli 1939’da atÕlmasÕna ra÷men.(Bakü). SSCB döneminde Azerbaycan futbolu Bakü’nün Neftçi takÕmÕ ile tanÕnmÕútÕr. herkes onu aile kutlamalarÕna davet etmeyi veya sadece onunla içmeyi bir onur olarak görmüútür (22:107. Neft DaúlarÕ (Bakü). Neftçi futbol takÕmÕ üçüncü sÕrada bronz madalyaya layÕk görülmüútür (7:26).146). Avtomobilçi (Bakü). Araz (NahçÕvan). 26 . Bakü’de yetiúen birçok iyi sporcudan biri olan Baniúevski. Voshod (SumqayÕt). Spartak (Bakü). Tereggi (Gence).000 seyircinin katÕldÕ÷Õ görkemli bir açÕlÕú olmuútur (48:145. Avtomobilçi (Mingeçevir).109). Tohucu (Gence). Neftçi (Bakü). Karaba÷ (A÷dam) (7:25). olmuúlardÕr (48:146). Tereggi (Bakü). 1949 yÕlÕnda SSCB Süper Ligi’ne çÕkmÕútÕr. KimyaçÕ (SumqayÕt). 15 yaúÕnda usta sporcularÕn takÕmÕna katÕlmÕú.

bayanlar sporla çok ilgilenmezdi. Neftçi’nin 12 futbolcusu SSCB Olimpiyat milli takÕmÕnda resmi maçlara katÕlmÕúlardÕr.29). Anatoli Baniúevski ve Kazbek Tuayev’de bulunmaktadÕr. Arka arkaya birkaç yÕl SSCB’nin en iyi 10 hakemi listesine dahil olmuútur. 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda futbol final müsabakasÕnÕn baú hakemi olmasÕyla zirveye çÕkmÕútÕr (48:148). AzerbaycanlÕ hakem Tofig Behramov UluslararasÕ Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (FIFA)’nin “AltÕn Düdük” ünvanÕnÕ almÕútÕr (7:28. Azerbaycan futbolu için 1968 yÕlÕ önemli yÕllardan biri olarak kabul edilir. Yine aynÕ yÕl SSCB dereceli hakem olmuútur. Grigory Fedotov Kulübü’nün de üyesi olmuútur (22:109). Azerbaycan futbolunun yetiútirdi÷i Eldar Azimzade. Anatoli Baniúevski ve Elbrus Abbasov (7:31. Neftçi takÕmÕnda SSCB ùampiyonasÕ’nÕn Süper Ligi’nde en çok futbol oynayan Sergey Kramarenko olmuútur. SSCB ùampiyonalarÕ’nÕn Birinci Ligi’nin en tutarlÕ 100 futbolcusu arasÕna Azerbaycan futbolunun üç temsilcisi de girmiútir: Nikolay Smolnikov.T Askerov (2008. Baniúevski geldi÷inde annem dahi balkona çÕkmÕútÕ. SSCB ùampiyonalarÕ’nda en çok oyun oynayan 100 futbolcu arasÕnda Eduard Markarov. Baniúevski. SSCB ùampiyonalarÕ’nÕn en tutarlÕ 100 futbolcusu arasÕnda Azerbaycan’Õn yetiútirdi÷i Eduard Markarov. 1976 yÕlÕnda ilk defa uluslararasÕ bir maçta hakemlik yapmÕútÕr. Yine Neftçi’nin 11 futbolcusu muhtelif yÕllarda SSCB’nin en iyi futbolcularÕ arasÕna girmiútir. O 286 oyuna katÕlmÕútÕr. Ama ben annemden biliyorum. Ünlü hakemlerden biri de Eldar Azimzade’dir. Sergey Kramarenko ve Kazbek Tuayev’de yer almÕútÕr. sözlü görüúme)’a göre. Çünkü. Azerbaycan’Õn baúarÕlÕ sporcularÕna halk ilgi gösterirdi. 27 . AyrÕca.32). bu yÕlda SSCB Süper Ligi’ne Neftçi takÕmÕnÕn yanÕnda Dinamo takÕmÕ da çÕkmÕútÕr (48:146). Neftçi’nin 9 futbolcusu çeúitli yÕllarda SSCB milli takÕmÕnda resmi turnuvalarda mücadele etmiúlerdir. 1967 yÕlÕnda SSCB Süper Ligi’nde hakemlik yapmaya baúlamÕútÕr. 1972 yÕlÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya alan SSCB milli takÕmÕ içinde Anatoli Baniúevski’de yer almÕútÕr. Azerbaycan futbolcularÕ Anatoli Baniúevski ve Eduard Markarov 1966 yÕlÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya almÕúlardÕr.

Ancak 2005 yÕlÕndan itibaren bu durum devletin aldÕ÷Õ kararlarla olumlu yönde de÷iúmeye baúlamÕútÕr (21:103). AynÕ gün Azerbaycan futbolunun geliúmesinde yeni bir dönem baúlamÕútÕr (7:32. Haziran ayÕnda da FIFA’ya üye olmuútur. Azerbaycan ùampiyonasÕ’nÕ protesto ederek katÕlmamÕúlardÕr. Futbol kulüpleri AFFA bayra÷Õ altÕnda oynamaya razÕ edilmiú. AFFA yönetimi sonuçlarÕ tanÕmamÕútÕr.ii .33). CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev tarafÕndan “ùöhret” adlÕ madalya verilmiútir. 1992 yÕlÕnÕn Mart ayÕnda kurulmuútur. AFFA temsilcilerinin. Bu zaman zarfÕnda kulüpler Avrupa’daki turnuvalara da katÕlamamÕúlardÕr. yeni tüzü÷e göre demokratik yolla AFFA’nÕn yönetim organlarÕ seçilmiútir. Futbol teúkilatÕ 1994 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Avrupa Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (UEFA)’ne. Sonradan úampiyona özel bir organizasyon komitesi nezaretinde devam ettirilse de. AynÕ yÕlÕn AralÕk ayÕnda Azerbaycan futbol tarihinde ilk defa üç hakeme: Tahir Süleymanov. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’nÕn. 28 . Adalet BakanlÕ÷Õ’nÕn. Futbol kulüplerinin AFFA yönetimi ile giriúti÷i mücadele sonuçsuz kalmÕú ve kulüpler 11. 2003 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda AFFA’nÕn VI. Azerbaycan’Õn üç büyük futbolcusu olan Alekber Memedov. Asim Hudiyev ve Hagani Memmedov’a FIFA derecesi verilmiútir. ülke úampiyonasÕ baúlamÕútÕr. Futbol kulüplerinin.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB da÷ÕldÕktan sonra Azeri futbolu da ülkenin içinde bulundu÷u durumdan olumsuz olarak etkilenmiútir. ola÷an konferansÕ yapÕlmÕú. FIFA’nÕn ve UEFA’nÕn katÕlÕmÕ ile 2003 yÕlÕnda Zürih antlaúmasÕ imzalanmÕú. Anatoli Baniúevski ve Kazbek Tuayev’e. AFFA’nÕn yeni tüzü÷ü hazÕrlanmÕútÕr. DünyanÕn en popüler olan spor dalÕna hiç kimse yeteri derecede ilgi göstermemiútir. XII. Azerbaycan futbolu 1997-2003 yÕllarÕ arasÕnda derin bir buhran içine girmiútir. Azerbaycan Futbol FederasyonlarÕ Birli÷i (AFFA).

Bu geliúme. 2004 yÕlÕnÕn Temmuz ayÕnda kurulmuú ve takÕmÕn yönetimi iúe sÕfÕrdan baúlamak zorunda kalmÕútÕr. Bunlardan biri de Hazar-Lenkeran futbol takÕmÕdÕr. Türk teknik adam Türkiye’den takÕmÕn kalecilerini çalÕútÕrmak için Rüútü’nün de hocasÕ olan Çetin Aykut’u. altyapÕ çalÕúmalarÕ için de Galatasaray. Hazar-Lenkeran’daki iyi bir takÕm oluúturma çabalarÕ devam etmiútir. Sponsorun ve yönetimin çabalarÕ sayesinde “beyazyeúilliler” kendileri için ilk olan sezonda ülke úampiyonasÕnda gümüú madalya alarak Avrupa’nÕn ikinci önemli kupasÕ olan UEFA KupasÕ’nda oynama hakkÕnÕ kazanmÕúlardÕr (65:115. FutbolcularÕn ortalama yaúÕnÕ 30’dan 25-26’ya çekmiútir. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) BaúkanÕ ve CumhurbaúkanÕ olan ølham Aliyev’in izledi÷i spor politikasÕ. Çünkü yÕllardÕr Lenkeran. Avrupa basÕnÕ da takÕma gereken ilgiyi göstermiútir. devletin izledi÷i spor politikalarÕ ve takÕmÕn ana sponsoru “Palmali” úirketler gurubunun yarattÕ÷Õ elveriúli koúullar ve özverili çalÕúmalar sayesinde. öncelikle de kulüplere yansÕmÕútÕr. Bu geliúmeler Hazar-Lenkeran’Õn transfer faaliyetlerinin Türkiye ve BDT ülkelerinin de ilgisini çekmeye baúlamasÕna sebep olmuútur. Fenerbahçe ve Milli TakÕm altyapÕ antrenörü olan Tamer Günel’i takÕma davet etmiútir (92:108. takÕmda birtakÕm de÷iúiklikler yapmaya baúlamÕútÕr. úehir yeniden milli futbol ile buluúmuú ve futbolun önemli çekim merkezlerinden biri haline gelmiútir. Hatta stadyumlarÕ bile fiziki açÕdan yeterli olmamÕútÕr. UEFA yetkilileri bu geliúmeyi takdir ederek adÕ geçen stadyumu Güney Kafkasya 29 . 2004/05 sezonunda Azerbaycan Süper Ligi’nde HazarLenkeran 2 takÕmÕ da oynamÕútÕr (64:106). gerekse çevre bölgelerde güçlü futbol takÕmlarÕ oluúturulmuútur. ülkenin futbol haritasÕnda yer almamÕútÕr.Azeri futbol tarihinde 2003 yÕlÕnÕn AralÕk döneminde yeni bir sayfa açÕlmÕútÕr. futbolu devlet deste÷inden yararlanma úansÕyla buluúturmuútur. Gerek baúkent. AFFA’da yapÕlan yönetim de÷iúikli÷i.116). TakÕmÕn baúÕna lig baúladÕktan sekiz hafta sonra geçen Rasim Kara. Bu süreçte Hazar-Lenkeran úehir stadyumu da imar edilmiú ve 2007 yÕlÕnda eski Sovyetler co÷rafyasÕndaki en iyi futbol sahasÕ konumuna gelmiútir. özel kuruluú ve iúadamlarÕ bu bir numaralÕ spor dalÕna ciddi yatÕrÕmlar yapmaya baúlamÕúlardÕr. Azerbaycan futbolunun daha kaliteli bir düzeye çÕkmasÕnda etkili olmuútur. ølk önce kadro de÷iúikli÷ini gerçekleútirmiútir. Lakin. Çok sayÕda devlet kuruluúu.109). Hazar-Lenkeran.

Resmi olmayan bilgiye göre.bölgesinin en iyi tesisi olarak ilan etmiúlerdir (65:116). boks. Azerbaycan CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev’in 10 Ekim 2005’te imzaladÕ÷Õ “Azerbaycan Cumhuriyeti’nde 2005-2015 yÕllarÕ arasÕnda futbolun geliútirilmesine dair devlet programÕnÕn onaylanmasÕ hakkÕnda” kararnamenin yürürlü÷e girmesi futbol için önemli bir geliúme olmuútur. rakip takÕma ve taraftarlarÕna hakaretlerde bulunmalarÕnÕ önlemek. Kararnameye göre Azerbaycan’da devlet deste÷i neticesinde bazÕ spor branúlarÕnda elde edilen yüksek baúarÕlar dikkate alÕnarak. AFFA’nÕn talebi üzerine oluúturulan Taraftarlar Cemiyeti takÕmlarÕnÕ kendi sahalarÕnda ve deplasmanda desteklemektedir. stadyumda taraftar eti÷ine uygun davranmalarÕnÕ sa÷lamaktÕr (64:107). Dört farklÕ yaú grubuna göre ayrÕlmÕú hazÕrlÕk sÕnÕflarÕ úimdiden faaliyet göstermektedir. onun teknik ve taktik esaslarÕnÕn geliútirilmesi. greko-romen güreú. Güreú úubesinin baú antrenörü ømran Ramazanov ile kÕsa sürede uluslararasÕ spor arenasÕnda baúarÕlÕ sonuçlar elde edilmiútir (65:117). AynÕ úekilde Lenkeran kentinde takÕmÕn ünlü ve deneyimli baúhekimi Boris Hetagurov’un giriúimi ve kulüp yönetiminin katkÕlarÕyla. YapÕlan verimli çalÕúmalar çok kÕsa bir sürede neticelerini göstermiútir. Kulübün di÷er misyonu da. Bu iúlerin görülmesi için Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ ile AFFA’nÕn 30 . Hazar-Lenkeran spor kulübü aynÕ zamanda di÷er spor dallarÕyla. kuralsÕz dövüúle ilgilenmektedir. ülke úampiyonasÕnda üçüncülü÷ü kazanmÕútÕr (65:116. Amaç. özellikle de serbest dövüú. Hazar-Lenkeran taraftarlarÕ sayÕca di÷er takÕm taraftarlarÕndan fazladÕr.117). ülkede henüz emsali olmayan sporcu tÕp merkezi açÕlmÕútÕr. Lenkeran 2006/07 sezonunda hem lig úampiyonu olmuú hem de Azerbaycan Kupa’sÕnÕn sahibi olmuútur. çocuk futbolcularÕn yetiútirilmesidir. futbolda da devlet deste÷inin arttÕrÕlmasÕ. taraftar kültürünü onlara aúÕlamak. Hazar-Lenkeran’Õn kulüp baúkanÕ taraftarlar ile çalÕúmalar yapmaktadÕr. bilimsel ve hukuki esaslarÕnÕn oluúturulmasÕ yönünde kararlar alÕnmÕútÕr. 2006/07 sezonunda 1989-90 do÷umlu erkek çocuk takÕmÕ. judo.

sözlü görüúme)’ya göre. Rusya’nÕn St. Ben Azerbaycan futbolunun kÕsa zamanda plan ve programla rayÕna oturaca÷ÕnÕ. Kulüplere tesis ve altyapÕ mecburiyeti getirilecektir. Bizim bilgilerimizden de istifade edilmektedir. Türkiye’den Hasan Kabze ve Gökdeniz Karadeniz’in de futbol oynadÕ÷Õ. 2006 yÕlÕnda Azerbaycan. Sporu kurtamak ve yeniden yapÕlanma ile ilgili toplantÕlar yapÕlmaktadÕr. 31 . temsilcileri bu kupayÕ birkaç defa alan üçüncü ülke olmuútur. Ama ideal bir modelin arayÕúÕ içindedirler. Rusya’da 2007/08 sezonunda úampiyon olan. ølham Aliyev spora her türlü deste÷i vermektedir. Az maç oynanÕyor. 2008’in Ocak ayÕnda “BDT ve BaltÕk Ülkeleri’nin KupasÕ” düzenlenmiútir.sporunrengi. Hazar-Lenkeran baú antrenörü A÷asalim Mircavadov ise iki farklÕ takÕm ile bu prestijli kupayÕ kazanan ilk teknik direktör olmuútur (21:102.birlikte çalÕúmasÕ kararlaútÕrÕlmÕútÕr. Belki takÕm sayÕsÕ arttÕrÕlabilir. Grup ve play-off sistemi üzerine tartÕúÕlmaktadÕr. son üç yÕl içinde Rusya ve Ukrayna’dan sonra. Ligde 14 takÕm var. Buralar faaliyete geçti÷inde. devlet dÕúarÕdan antrenörler getirmektedir. Bu netice ile Azerbaycan.03. Moskova’da düzenlenen aynÕ turnuvada kazanan Neftçi’nin baúarÕsÕnÕ kutlarken (82:85). Bu konuda çok azimli bir devlet var. AyrÕca. bu kez de eski Sovyetler Birli÷i cumhuriyetlerinden 15 úampiyonun ve SÕrbistan’Õn OFK takÕmÕnÕn misafir olarak katÕlÕmÕ ile gerçekleúen kupada Hazar-Lenkeran’Õn úampiyonlu÷unu kutlamÕútÕr. Özellikle Alman ekolü ile ilgilenmektedirler. ùuanda netice elde etmek çok zor zamana ihtiyaç vardÕr. Gurban Berdiyev bulunmaktadÕr (http://www. alÕnan bu tedbirlerin hayata geçirilmesi için Bakanlar Kurulu’na ve yetkili icra organlarÕna da görevler verilmiútir (48:148.com. gençler yararlanacak ve iyi úeyler olacaktÕr. Çok kÕsa zamanda bu gerçekleúecektir. R Kara (2008.2009). Rubin Kazan takÕmÕnÕn baúÕnda Azeri çalÕútÕrÕcÕ 13.149). Her úehirde spor kompleksleri açÕlmaktadÕr. futbolcu üretimine baúlanaca÷ÕnÕ düúünüyorum.103). Petersburg úehrinde.

Plaj Futbolu Federasyonu 32 . CumhurbaúkanÕmÕzÕn çabalarÕyla. Karaba÷ Bölge FF v . salon futbolunda da baúarÕlar elde edilmiútir. TakÕm 2002 yÕlÕndan beri uluslararasÕ turnuvalara katÕlmaktadÕr. Güney Bölge FF. 2005 yÕlÕnda milli takÕm. Çocuk-Gençler Futbol Federasyonu. bu alandaki ilk baúarÕlarÕndan sayÕlmaktadÕr (48:149). Kuzey-BatÕ Bölge FF.AFFA’nÕn Üyeleri iv .Saha-Alan Futbol FederasyonlarÕ Engelliler Futbol Federasyonu. iii . Bayan futbol takÕmlarÕ arasÕnda ülke birincili÷i yapÕlmÕú ve Avrupa’da bazÕ turnuvalara katÕlmÕúlardÕr. Sovyetler döneminde sokak futbolu daha çok yaygÕn hale gelmiútir. AFFA’ya ba÷lÕ Bayan Futbol Federasyonu kurulmuútur. Amatörler Futbol Federasyonu. sözlü görüúme)’a göre. Azerbaycan futbolunun daha da kalkÕnmasÕ için sokak futboluna ilgi arttÕrÕlmalÕdÕr. Merkez Bölge FF.Bölgesel Futbol FederasyonlarÕ Bakü Bölge FF. Kuzey Bölge FF. Salon Futbolu (Futsal) Federasyonu.A Mircavadov (2008. Bayan Futbol Federasyonu. Sokak ve çocuk futboluna ilginin ülke futbolu açÕsÕndan çok önemli oldu÷unu ifade etmiútir. NahçÕvan Bölge FF. Azerbaycan’da bayan futbolunun ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde geliúmeye baúladÕ÷Õ görülmüútür. BatÕ Bölge FF. olmasÕ. AyrÕca. katkÕlarÕyla birkaç sene içinde daha da ilerleyecektir. NahçÕvan’Õn Araz kulübü UEFA KupasÕ ikinci turuna çÕkmayÕ baúarmÕútÕr (82:85). BDT’nin müslüman ülkelerinin bayan futbolcularÕnÕn UluslararasÕ Nevruz TurnuvasÕ’nda 2.

MOøK (Bakü).affa. Karaba÷ (A÷dam). Azerbaycan Süper Ligi takÕmlarÕ úunlardÕr: ønter (Bakü).2009). 2010 Dünya KupasÕ’na katÕlmak için mücadele etmektedir.az.06.az. Azerbaycan Futbolseverler Birli÷i (http://www. Futbol VeteranlarÕ Birli÷i. Bakü (Bakü).1. 08. Voleybol i . sÕrada bulunmaktadÕr (http://www.fifa. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda kazanÕlan madalyalar. 6. Bakü’nün bütün yeúil alanlarÕna ve parklarÕna voleybol sahalarÕ yapÕlmÕútÕr. ølk olarak demiryolu çalÕúanlarÕ tarafÕndan kuralsÕz bir úekilde oynanmÕútÕr (9:9). Avrupa ùampiyonalarÕ’nÕn altÕn ve gümüú madalyalarÕ.apasport. Bu sezonda Bakü takÕmÕ úampiyon olmuútur (www.Futbol TeúkilatlarÕ Azerbaycan Futbolcular Birli÷i.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da voleybol 1926 yÕlÕndan itibaren geliúmeye baúlamÕútÕr. 2008/2009 XVII.com. grupta yer alan Azerbaycan 1 puanla 5.2. Rusya.2009). Futbol Antrenörleri Birli÷i.06.fifa.com.vi . Simurg (Zagatala). Almanya. Bakülü (Bakü).azerisport. Turan (Tovuz) (http://www. 08. Gebele (Gebele). Azerbaycan 3 Haziran 2009’da FIFA tarafÕndan açÕklanan ülkeler sÕralamasÕna göre 140. 13.2009). 13.com.2009). 03. Kervan (Yevlah). Finlandiya.03. Wales ve Liechtenstein ile birlikte IV. Neftçi (Bakü). sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. Standard (Bakü). Her gün bu alanlara dinlenmeye giden insanlar voleybol 33 . kÕta çapÕnda “En iyi takÕm” kupasÕ gibi voleybolda birçok zafer kazanÕlmÕútÕr (48:136).2009) Azerbaycan futbol milli takÕmÕ Alman teknik direktör Berti Vogts yönetiminde. Olimpik (Bakü). Mu÷an (Salyan). Futbol Hakemleri Birli÷i.03.06. Hazar (Lenkeran). Azerbaycan’da takÕm sporlarÕ arasÕnda voleybol liderdir.

Neftçi takÕmÕnda antrenörlük hayatÕna baúlamÕútÕr. 1972 Münih Olimpiyat OyunlarÕ’nda altÕn.oynamÕúlardÕr. Onun yönetimindeki Azerbaycan erkek milli takÕmÕ 1957 yÕlÕnda Ekim Devrimi’nin 40. ønna Riskal’e voleybolun geliúimindeki büyük hizmetlerinden dolayÕ “KÕzÕl Emek Bayra÷Õ” ve “Emek Reúadeti” (azmi) ünvanlarÕ verilmiútir (48:136. Dinamo ve Komunalnik kulüpleri voleybol úubeleri açmÕúlardÕr. demiryolu çalÕúanlarÕndan oluúan voleybol takÕmÕ birinci olmuútur. Bu sahalar Bakü’de voleybolun kitlesel olarak geliúmesine olanak sa÷lamÕútÕr. bir müddet bu alanda duraklama yaúanmÕútÕr. 1928 yÕlÕnda ilk defa Tiflis’de düzenlenen 1. Özellikle. olmuútur. 1945 yÕlÕndan itibaren her yÕl ülke. Faik Karayev gibi isimlerin büyük rolü olmuútur. 1976 Montreal’de ise gümüú madalya kazanmÕútÕr. SSCB milli takÕmÕnÕn ikinci olmasÕyla birlikte ønna Riskal’de madalyalarÕ arasÕna bir de gümüú madalya katmÕútÕr. il ve ilçe birincilikleri ile birlikte birçok yarÕúma düzenlenmiútir (9:9).Kafkasya SpartakiadasÕ (Ulusal Spor ùöleni)’nda Azerbaycan’Õ temsilen. daha önce Avrupa úampiyonlu÷u bulunan ønna Riskal’de yer almÕútÕr. ii . Voleybol takÕmlarÕ uluslararasÕ 34 .137). Fakat. 15 yÕl SSCB milli takÕmÕnda oynayan ønna Riskal sporculuk kariyerini sonlandÕrÕrken. Bu antrenörlerin her biri kendi döneminde voleybolun geliútirilmesi ve popülerleútirilmesi için özel çaba göstermiúlerdir. ùahmalov’un yetiútirdi÷i voleybolcular 1956-1972 yÕllarÕ arasÕnda 8 defa SSCB SpartakiadasÕ’nda úampiyon olmuúlardÕr. 1964 yÕlÕnda Tokyo Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB bayan milli takÕmÕ içinde. Olimpiyat OyunlarÕ’na dört defa katÕlan ønna Riskal. Spartak. 1968 yÕlÕnda Meksika’da yapÕlan XIX. Ülkede voleybolun geliúiminde bazÕ uzmanlarÕn. 1994 yÕlÕnda Brezilya’da düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan bayan voleybol milli takÕmÕ 9. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Bakü’lü ønna Riskal ve Vera Lantratova Olimpiyat ùampiyonu olmuúlardÕr. özellikle SSCB ve Azerbaycan’Õn emektar antrenörleri ùamil ùahmalov. yÕlÕ anÕsÕna düzenlenen SSCB KupasÕ’nda úampiyon olmuútur. ù.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda da bayan voleybolu sporseverlerin en çok ilgi gösterdi÷i branúlardan biri olmuútur.

ülkede voleybol ile u÷raúan uzun boylu kÕzlarÕn eksikli÷i söz konusudur. fakat inanÕyoruz ki bu problemler çözülecektir” (27:88.89). tecrübeli teknik direktör Faik Karayev’in ve bayan sporcularÕn azminin büyük etkisi olmuútur. devletin spora verdi÷i deste÷in. Burada sporcularÕn fiziki yapÕlarÕ ayrÕ bir önem taúÕmaktadÕr.82). Fakat her úeye ra÷men Azerbaycan Voleybol Federasyonu uzmanlarÕ taúralardaki yetenekli ve perspektifli sporcularÕ aramaya devam etmektedirler. Faik Karayev. Azerreyl’in kÕsa sürede bu baúarÕyÕ yakalamasÕnda. ølham Aliyev “Olimpiyat Komitesi” yönetimine geldikten sonra geliúmeler hÕzlanmÕútÕr.müsabakalara katÕlamamÕúlardÕr. Özellikle yeteri sayÕda 35 . AyrÕca. Uzman kadrolarÕn yetersiz sayÕda olmasÕ da tabi ki ülkenin milli takÕmÕnÕ etkilemektedir. Kulüp seviyesinde baúarÕlarda akla gelen tek takÕm Azerreyl voleybol takÕmÕdÕr. Çünkü. olarak bitirmiútir. Faik Karayev’in 2000 yÕlÕnda tekrar Azerbaycan’a gelmesiyle birlikte voleybolda o dönemden bu güne büyük bir yol katedilmiútir (82:80. Ünlü antrenör Faik Karayev’in milli voleybolun yükselmesinde büyük rolü olmuútur. Di÷er taraftan bayan milli voleybolun bazÕ problemleri oldu÷u görülmektedir. 26-31 Temmuz 2005’te Guba’da Avrupa KÕtasÕ’nÕn en güçlü 8 takÕmÕnÕn katÕlÕmÕyla yapÕlan. Azerbaycan Azerreyl voleybol takÕmÕ 2004 yÕlÕ Avrupa ùampiyonlar Ligi’nde 4. Taúra mentalitesi bayan voleybolunun geliúmesini olumsuz bir úekilde etkilemektedir.’lü÷e kadar yükselmiútir. 2005 yÕlÕnda bayan milli takÕmÕ Avrupa ùampiyonasÕ finallerine katÕlma hakkÕnÕ kazanmÕútÕr. Avrupa ùampiyonasÕ’nÕ 4. Azerbaycan’da sporda problem çoktur. Dörtler finaline Bakü ev sahipli÷i yapmÕútÕr (48:137. Avrupa Grand-Prix turnuvasÕnda finalde güçlü Rus ekibini yenen Azerbaycan milli takÕmÕ úampiyon olmuútur. 2002’den itibaren úampiyonlar liginde oynayan Azerreyl takÕmÕ. Azerbaycan Kültür ve DayanÕúma Derne÷i’ne gerçekleútirdi÷i ziyarette úöyle demiútir: “Azerbaycan’da spora ilgi 1997 yÕlÕndan itibaren artmaya baúlamÕútÕr. Bu takÕm 2002 yÕlÕnda “En iyi takÕm” kupasÕnÕ kazanmÕútÕr.138). ùampiyonlar Ligi 2004 sezonu ilk maçÕna zaferle baúlamÕú ve çeyrek finale kadar yenilmezliklerini korumuúlardÕr. 1997 yÕlÕnda Milli Olimpiyat Komitesi’nin baúÕna ølham Aliyev’in gelmesiyle bu dönem son bulmuútur (48:137).

AyrÕca. bu úartlarda bile milli takÕm antrenörleri büyük baúarÕlara imza atmaktadÕr. toplumda bunu hoú karúÕlamamaktadÕr. sözlü görüúme)’a göre. Her úeye ra÷men. Azerbaycan’da bayanlarÕn spora katÕlÕmÕ azdÕr. 13. Faik Karayev bir zamanlar Türkiye’de de baúarÕlÕ çalÕúmalara imza atmÕútÕr. 6. AyrÕca. Azerbaycan’Õn Müslüman bir ülke olmasÕdÕr.2009).3. øslam. dünya sÕralamasÕnda bayanlarda 26.03. Azerbaycan bayan milli takÕmÕ tarihinde ikinci defa dünya úampiyonasÕna katÕlmÕú ve 24 takÕm içinde Kore ile 13. Azerbaycan’lÕ hentbolcular SSCB döneminde daima madalya için 36 . Burada en çok emek sarf eden milli takÕm antrenörü Faik Karayev’dir. 2006 yÕlÕnda Azerbaycan bayan milli takÕmÕ dünya Grand-Prix kupasÕ oyunlarÕna katÕlmÕú ve dünyanÕn en güçlü takÕmlarÕ ile yarÕúmÕútÕr. Azerbaycan. sÕrada yer alabilmiútir (81:93.Sovyet Dönemi TakÕm sporlarÕ arasÕnda Azerbaycan’da popüler olan sporlardan biri de hentboldur. Ama günümüzde bayanlarÕn spora katÕlÕmÕ ile ilgili anlayÕúÕn yavaú yavaú de÷iúmeye baúladÕ÷Õ görülmektedir. sÕradadÕr (http://www. Özellikle Sovyet döneminde bunu daha fazla görmekteyiz.1.org. bayanlarÕn spora katÕlÕmÕna sÕcak bakmamaktadÕr. Fakat. Bunun temel nedeni ise. erkeklerde ise 81. Avrupa ùampiyonlar Ligi KupasÕ’na 2006/2007 sezonunda da katÕlan Azerreyl takÕmÕ grubunda 3. Karayev aynÕ zamanda hem Azerreyl kulübü baúkanÕ hem de Voleybol Federasyonu Baúkan YardÕmcÕlÕ÷Õ görevlerini yürütmektedir. play-off mücadelesinde ilk 6 takÕm arasÕna girememiú ve elenmiútir. olmuú ve 12 takÕm arasÕna girmiútir.yedek oyuncularÕn olmamasÕ büyük bir sorun teúkil etmekte ve tüm yükü 7-8 oyuncu üstlenmektedir. sÕrayÕ paylaúmÕútÕr.fivb. H Gurbanov (2008. Hentbol i . Oyun programÕ çok yo÷un oldu÷undan ve takÕm bu tür programa alÕúmadÕ÷Õndan dolayÕ ancak 10.94).

1976 Montreal Olimpiyat OyunlarÕ’nda altÕn madalya kazanan SSCB bayan takÕmÕ içinde AzerbaycanlÕ sporcular Refige ùabanova ve Lyudmila ùubina da yer almÕútÕr (54:13). aynÕ baúarÕsÕnÕ UluslararasÕ Hentbol Federasyonu (IHF) KupasÕ’nda tekrarlamÕútÕr (48:139). Azerbaycan’da hentbolda popülerli÷ini korumuútur. Bu spor branúÕnda Refige ùabanova. Avrupa’nÕn üçüncü önemli kupasÕnÕn sahibi olmuútur (54:11). Larisa Savkina ve Sevil Bahúeliyeva gibi ünlü sporcular bulunmaktadÕr. voleybolda oldu÷u gibi. O. hem de milli takÕm düzeyinde baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiútir (48:139. Bir de Sovyet’lerin da÷ÕlmasÕndan kÕsa bir zaman önce. SpartakiadasÕ’nda üçüncü olmuú. Avrupa KupasÕ’nda finale çÕkmÕútÕr (16:106). Viktor øvanoviç Sorokin. 1983 yÕlÕnda Bakü’nün Avtomobilist takÕmÕ IHF KupasÕ’nÕn yani. Genç cumhuriyetin içinde bulundu÷u büyük 37 . 1977 yÕlÕnda Bakü’nün “FST” takÕmÕ. “Bakü KadÕnÕ” adlÕ takÕm úampiyonada 2. olmuútur (16:106). TakÕm sporlarÕ arasÕnda kulüplerarasÕ kÕta ölçekli turnuvalarda Azerbaycan takÕmlarÕnÕn ilk galibiyeti hentboldan gelmiútir.mücadele eden takÕmlar arasÕnda olmuútur (48:139). Viktor øvanoviç Sorokin onlarca basketbolcu. 1979 yÕlÕnda SSCB halklarÕnÕn VII. Azerbaycan hentbol takÕmÕ ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde de hem kulüp. ba÷ÕmsÕzlÕ÷a kavuútuktan sonra Azerbaycan’da hentbolda da bir düúüú yaúanmÕútÕr. onlara yeni oyunun kurallarÕnÕ anlatmÕú ve hentbolun teknik ve takti÷ini ö÷retmeye baúlamÕútÕr (54:9). SSCB zamanÕnda Azeri çocuk ve genç takÕmlarÕ. Sevil Bahúeliyeva’nÕn 1970-80 yÕllarÕnda Azerbaycan hentbolunun geliúmesinde önemli katkÕlarÕ bulunmuútur.140). ii . 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda ise yine altÕn madalya kazanan SSCB bayan takÕmÕ içinde AzerbaycanlÕ sporcu Larisa Savkina da yer almÕútÕr (54:13). 1957 yÕlÕnda Azerbaycan’da ilk hentbol takÕmÕnÕ kurmuútur. Fakat. Lyudmila ùubina. birçok kez ülke úampiyonu olmuútur (16:106). Buradan da hentbola ne kadar önem verildi÷i anlaúÕlmaktadÕr (48:139). futbolcu ve atlet içinden 15-20 genç seçmiú. üç defa SSCB ùampiyonasÕ’nda bronz madalya kazanmÕú.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB’nin da÷ÕlmasÕndan sonra.

AyrÕca.sorunlar yüzünden hentbolla ilgilenilememiútir. Azerbaycan milli takÕmÕ. 1992 yÕlÕnda IHF’ye üye olmuútur (54:12). Play-Off maçÕnda Avusturya’ya yenilen milli takÕm elenmiútir (48:140. oyuncularda profesyonellik düzeyinin düúmesine ve antrenmanlarÕn anlamÕnÕn eksik kavranmasÕna neden olmaktadÕr. 2001 yÕlÕnda ilk defa Avrupa Trophy Cup (Kupa Galipleri KupasÕ) turnuvasÕna gözlemci olarak gönderilmiútir (48:140). Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ö÷retim üyelerinden øskender Asgerov. milli takÕm Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nÕn grup elemelerinde mücadele etmektedir. çok baúarÕlÕ olamayan teknik adam. Bu kapsamda 2005 yÕlÕnda Bayanlar Dünya ùampiyonasÕ grup elemeleri Bakü’de yapÕlmÕútÕr. XXI. Günümüzde Azerbaycan kulüpleri kÕta çapÕnda çeúitli turnuvalara katÕlmaktadÕr.141). Bu elemelerde Azerbaycan bayan milli hentbol takÕmÕ ikinci olmuútur. 2002 yÕlÕnda baúta. Bunun sonucunda gerek bireysel uzmanlÕkta gerekse takÕm faaliyetlerinde bazÕ 38 . 2005 yÕlÕ Dünya ùampiyonasÕ Play-Off maçlarÕna katÕlma hakkÕnÕ elde etmiútir. milli takÕmÕn yeni antrenörü ve aynÕ zamanda “ABU” kulübünün baúkanÕ olan UkraynalÕ Georgiy Voronov’a bÕrakmÕútÕr. “Gerçek bir úampiyonanÕn olmamasÕ ve “ABU” takÕmÕnÕn neredeyse hiç rakibinin bulunmamasÕ. uluslararasÕ dereceli hakem olarak 2000 yÕlÕndaki turnuva ve úampiyonalarda önemli maçlarda görev almÕútÕr. Haydar Bahayev’in AHF’nin BaúkanlÕ÷Õ’na seçilmesi. yüzyÕlÕn baúÕndan bu yana. Bu nedenle 90’lÕ yÕllarda bayan hentbolcular uluslararasÕ arenada çok baúarÕlÕ olamamÕútÕr (16:106). milli takÕma Beyaz Rusya’lÕ uzman Valeriy Pevnitski’yi davet etmiútir. AHF. UluslararasÕ bazÕ turnuvalarÕn Bakü’de yapÕlmasÕ da hentbolun geliúmesine katkÕda bulunmuútur. Azeri hentbolu canlanmaya baúlamÕútÕr. Olimpiyat ùampiyonu Refige ùabanova. kÕsa sürede olumlu sonuçlarÕnÕ göstermiútir (16:107). Fakat. Challenge KupasÕ’nÕ kazanarak uzun bir aradan sonra ilk büyük zaferini yaúamÕútÕr (16:107). A÷ustos 2006’da yerini. antrenör yetiútirmekle birlikte. Voronov. Refige ùabanova olmak üzere. Grubunu ikinci olarak tamamlayan Azerbaycan takÕmÕ. Azerbaycan Hentbol Federasyonu (AHF).

1. Bakü’ye yatÕrÕm için gelmiú petrol úirketlerinin yöneticileri ve iúçileri tarafÕndan. Dinhk (Bakü). Kupalar KupasÕ 1/8 finaline çÕkan “ABU”. Din (Bakü) bayanlarda ise. 1920’den itibaren ayrÕ ayrÕ emek kollektiflerinde.03. Bu sayede basketbol ile ilgilenen amatörlerin sayÕsÕ günden güne artmÕútÕr. 6. Basketbol i . aralarÕnda Litvanya ve Beyaz Rusya mili takÕmlarÕ. Bakü’de basketbol. ABU (Bakü) takÕmlarÕ temsil etmektedir (www. 1923 yÕlÕndan itibaren bütün yarÕúmalarÕn ve Spartakiada’larÕn programÕna basketbol dahil edilmiú ve sadece basketbol ile ilgili spor sahalarÕ tüm halkÕn hizmetine açÕlmÕútÕr.eurohandball.eksiklikler ortaya çÕkmaktadÕr” demiútir. FransÕz “Gavr” takÕmÕna yenilmiútir. Çünkü. baúta øngiltere. Karada÷ (Bakü). iúletmelerde. Karada÷-Sement (Bakü).Sovyet Dönemi Azerbaycan’da basketbol. øsveç ve Almanya olmak üzere.com. 39 .4. 1920 yÕlÕndan önce yabancÕ ülkelerden. 13. Spartak (Bakü). ayrÕca UkraynalÕ “Motor” kulübü ve Rusya’nÕn güçlü takÕmlarÕnÕn da katÕldÕ÷Õ temsili turnuvada “ABU” takÕmÕ ikinci olmuútur (16:107. yalnÕzca bir maç kazanmÕúlardÕr. Azerbaycan’Õ erkeklerde. Seçmelerde 4 maç oynayan Azeri hentbolcüler.2009).108). Azerbaycan hem bayanlarda hem de erkeklerde 2001 yÕlÕndan itibaren Avrupa kupalarÕnda temsil edilmektedir. Bu tesadüf de÷ildir. Fakat Rusya’nÕn Zvenigrad kentinde gerçekleúen. Basketbol ile ilgili. Romanya’da gerçekleútirilen 2007 Dünya ùampiyonasÕ seçmelerinde bir talisizlik yaúanmÕútÕr. spor cemiyetlerinde takÕmlar kurulmuútur. 1926 yÕlÕnda sadece Bakü’de 300’e yakÕn basketbol takÕmÕ ve spor e÷itimi veren yer bulunmaktadÕr. Bu sebepten dolayÕ. Dinamo (Bakü). daha önceden bildikleri bu sporu oynamaya baúlamalarÕ ile yayÕlmaya baúlamÕútÕr. yüksek e÷itim kurumlarÕnda.

Abramov’un. Balaken. Arunov’un. TakÕmlarÕn sayÕsÕnÕn artmasÕ ile birlikte. topun çembere bÕrakÕlmasÕnda yeni yöntemlerin denenmesi. 1935 yÕlÕndan baúlayarak Azerbaycan erkek ve bayan milli takÕmlarÕ SSCB ùampiyonalarÕ’nda kendini göstermeye baúlamÕúlardÕr. Zagatala ve di÷er yerlerde de kendi taraftarlarÕnÕ toplamÕútÕr. basketbolun estetik açÕdan geliúmesine ve daha cazip hale gelmesine neden olmuútur. bayanlardan K. Azerbaycan’da bu yÕllarda basketbolun geliúmesinde N. Bunun neticesinde basketbol Lenkeran. basketbolun teknik ve taktik açÕdan kalitesinin arttÕrÕlmasÕ. Basketbolun Azerbaycan’da yaygÕnlaúmasÕ ve kaliteli sporcularÕn yetiútirilmesi neticesinde. Bu takÕm uzun yÕllar Azerbaycan úampiyonu olmuútur. Bu uzmanlar bütün hayatlarÕnÕ basketbola adamÕú ve yorulmadan bu spor branúÕnÕn yayÕlmasÕ için çalÕúmÕúlardÕr. Yavaú yavaú basketbol Azerbaycan’Õn di÷er il ve ilçelerinde de geliútirilmeye baúlanmÕútÕr. øonov’un. 40 . 1931 yÕlÕnda Azerbaycan erkek basketbol takÕmÕ Kafkasya Birincili÷i’ni kazanmÕú ve ilk defa SSCB Birincili÷i’ne ba÷ÕmsÕz bir takÕm olarak katÕlma hakkÕ kazanmÕútÕr. N. Azerbaycan’da 1920-30’lu yÕllarda en güçlü basketbol takÕmÕ Demir Yolu Spor Kulübü’nün takÕmÕ olmuútur. 1934 yÕlÕndan itibaren ilk defa basketbolda ülke úampiyonasÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Pleskunova’nÕn ve Fomina’nÕn büyük hizmetleri olmuútur. 1936 yÕlÕna gelindi÷inde basketbol takÕmlarÕnÕn resmi turnuvalarda almÕú olduklarÕ baúarÕlar. 1930 yÕlÕndan itibaren düzenli olarak yapÕlan Kafkasya Cumhuriyetleri’nin Spartakiada programÕna erkek ve bayan basketbol yarÕúmalarÕnÕn da dahil edilmesi. Bu yÕldan itibaren Azerbaycan erkek takÕmÕ Kafkasya’da uzun müddet liderli÷ini korumuú ve yÕldan yÕla sporcularÕn teknik ve taktik seviyesi yükselmiútir. 1930 yÕlÕnda basketbol okullarÕn SpartakiadasÕnÕn programÕna dahil olmuútur.futbol ve voleyboldan sonra üçüncü sÕrada yer almÕútÕr. 1926 yÕlÕndan itibaren Dinamo’nun basketbol takÕmÕ liderli÷i ele almÕú ve uzun bir müddet kimseye vermemiútir. basketbolun Kafkasya’da daha fazla geliúmesine ve iyi basketbolcularÕn her üç cumhuriyette de yetiúmesine olanak sa÷lamÕútÕr. Efendiyeva’nÕn. Tovuz. ø. G. S. Basketbolun geliúmesinde Dinamo Spor Cemiyeti’nin de büyük katkÕlarÕ bulunmuútur.TalÕúhanov’un.

Rimas Kurtinaytis aynÕ zaman da Gala takÕmÕnÕn da teknik direktörüdür. Bu. 2005 yÕlÕnda ise yine Kurtinaytis yönetimindeki basketbol milli takÕmÕ øslam OyunlarÕ’nda altÕn madalya 41 . Gürcistan. Bu kapsamda 2002 yÕlÕnda milli takÕmÕn baúÕna Olimpiyat. SSCB’nin ve Azerbaycan’Õn ünlü basketbol hocasÕ Tofik Abbasov’un bulundu÷u 50-60’lÕ yÕllarda yaúamÕútÕr. Dünya ve Avrupa ùampiyonu LitvanyalÕ Rimas Kurtinaytis getirilmiútir (44:13-15). Bu yÕllardan itibaren Azerbaycan basketbol takÕmlarÕ güçlü takÕmlarla mücadele edecek seviyeye ulaúmÕútÕr (44:8-12). Türkmenistan ve Azerbaycan’Õn katÕlÕmÕ ile Bakü’de düzenlenen uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan erkek takÕmÕ birinci olmuútur. 1994 yÕlÕnda Azerbaycan Basketbol Federasyonu (ABF). UluslararasÕ Basketbol Federasyonu’na üye olmuútur. yüzyÕlÕn sonlarÕnda durgunluk dönemi yaúayan Azerbaycan basketbolu Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan sporcularÕnÕn galibiyetlerinin etkisi ile tekrar canlanmaya baúlamÕútÕr. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ ve Azerbaycan Basketbol Federasyonu’nun ortak çabalarÕyla gerçekleúmiútir. Son zamanda Azerbaycan’da basketbolun popülaritesi artmÕútÕr. Bu da Azerbaycan’Õn bütün uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmasÕna olanak sa÷lamÕútÕr. UluslararasÕ iliúkilerin yüksek seviyeye ulaúmasÕ ile birlikte ve ABF’nin de çabalarÕyla Azerbaycan basketbolcularÕ 2000 yÕlÕndan itibaren sürekli olarak uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmaya baúlamÕúlardÕr.takÕmlarÕn teknik ve taktik açÕdan bir hayli yol kat etti÷ini göstermiútir. olmuútur. ii . En parlak dönemi ise milli takÕmÕn baúÕnda. Milli Olimpiyat Komitesi. 1956 yÕlÕnda milliler SSCB Cumhuriyetleri Spor MüsabakasÕ’nda 6. 1995 yÕlÕnda Türkiye.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi XX. Azerbaycan birçok uluslararasÕ yarÕúmada baúarÕlar elde etmiútir. Azerbaycan’da basketbolun kitleselleúmesi için Celilabad ùehrinde ABF’nin güney bölge úubesi ve Gence’de de ABF’nin bölgesel merkezi kurulmuútur. Sonra uzun bir ara olmuútur (99:104). TakÕmlar her yÕl daha yetenekli ve genç sporcularla temsil olunmaya baúlanmÕútÕr. O dönemin isimleri arasÕnda Avrupa ùampiyonasÕ’nÕn bronz madalya sahibi Elúad Gadaúev de bulunmaktadÕr. Kurtinaytis yönetimindeki Gala takÕmÕ 2004 yÕlÕnda Litvanya’da katÕldÕ÷Õ bir turnuvada ikinci olmuútur (99:107).

1917 yÕlÕndan sonra geniú bir alana yayÕlmaya baúlamÕútÕr. 6. Bu yÕllardan itibaren Azerbaycan’da birçok spor kulübü ve cemiyeti kurulmuútur.1. Sonraki nesil parlak güreúçilerden Reúid Yusifov da son derece güçlü bir güreúçidir (91:106.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor. Bu kulüplerin ve cemiyetlerinin ise ilk faaliyet alanÕ güreú olmuútur. Sirk ekiplerinde uzun süre sahneye çÕkan Süleyman. Reúid Yusifov yaklaúÕk 50 yÕl güreúmiútir. Bu ünlü güreúçiler 1920’li yÕllarda hem güreúmeye devam etmiúler hem de antrenörlük yapmÕúlardÕr. Bu uygulamalarÕn sporun geliúmesinde önemli bir payÕ olmuútur. Bu dönemde halk. Bu milli spor branúÕnÕn geliúmesi için çeúitli faaliyetlerde bulunmuúlardÕr. yüzyÕlÕn baúlarÕnda sporla ilgili faaliyetlerde bireysel çabalarÕn a÷ÕrlÕkta oldu÷u görülmüútür. øvan Poddubniy’in arkadaúÕ. Azerbaycan’da beden e÷itiminin ilk uygulayÕcÕlarÕndan biri olmuú ve güreúin geliúmesinde önemli katkÕlarda bulunmuútur. 1920’li yÕllarÕn ortalarÕndan baúlayarak kurultaylarda ve genel kurul toplantÕlarÕnda sporun birçok branúÕnda yarÕúmalar düzenlenmesi yönünde kararlar alÕnmÕú ve bununla ilgili kÕsa zamanda bazÕ tedbirler hayata geçirilmeye baúlanmÕútÕr. Azerbaycan güreú tarihinde Floransa ve Paris Dünya ùampiyonalarÕ’nda iki defa zafer kazanmÕú olan efsanevi güreúçi Sali Süleyman ayrÕ bir yere sahip olmuútur. XX.107). 1920 yÕlÕndan sonra Azerbaycan güreúçileri ile Rusya’nÕn profesyonel güreúçileri arasÕnda müsabakalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. sporu genç neslin yetiútirilmesinde önemli bir faaliyet olarak gördü÷ü için güreúle birlikte di÷er branúlara da yo÷un bir ilgi göstermiútir. Devletin spora ilgisi ve deste÷i çok düúük seviyede olmuútur.25). 1917’den sonra milli siyasetin bir parçasÕ olarak ülkenin her 42 . O. Azerbaycan’da güreúin geliúmesinde ve yayÕlmasÕnda sirklerde ve açÕk alanlarda güreúen güreúçilerin büyük rolü olmuútur. Bu da birçok spor branúÕnÕn geliúmesine neden olmuútur.5. UluslararasÕ turnuvalarda alÕnan bu baúarÕlar basketbolla ilgilenenlerin sayÕsÕnÕ günden güne arttÕrmÕútÕr. aynÕ zamanda ö÷rencisidir. Güreú i .kazanmÕútÕr (82:85). Bu güreúçilerden Sali Süleyman ve Reúid Yusifov öne çÕkmÕútÕr (70:24. Ancak.

ùagayev ise çok iyi bir mücadele vererek. Azerbaycan’Õn adÕ veya Azeri sporcunun adÕ ön planda olmamÕútÕr. 1936 yÕlÕna kadar güreú müsabakalarÕ daha çok bölgesel nitelikte olmuútur. il ve ülke birincilikleri düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. 11 güreúçi içinden 6. Azerbaycan’da güreúin geliúmesine önemli katkÕlarda bulunan di÷er bir ünlü güreúçi ise Rza Bahúeliyev’dir. Sovyetler döneminde halka iki önemli úey verilmiútir. Sporu kitlelere yayarak. kendi ideolojisini devam ettirmek ve bu kapsamda halkÕ uyutmak için sporu kullanmÕútÕr. 1937 yÕlÕndan itibaren ilçe. Her zaman siyasi rejim olan komünizmin adÕ daha önde olmuútur. Bu sporcularÕ devletin siyaseti u÷runda kullanmÕútÕr. aslÕnda Azerbaycan güreúçileri ilk defa SSCB Birincili÷i’ne 1928 yÕlÕnda katÕlmÕúlardÕr. Ama. Bu anlayÕú köylerde yaúayan insanlara kadar yerleúmiútir. Sovyetler sportif anlamda çok kaliteli insanlar yetiútirmiútir. M Turmuú (2008. HÕzlÕ bir geliúme gösteren güreú sporunda. Üst düzeyde spor bilimcileri yetiútirmiútir. Özellikle Stalin döneminde spor alanÕnda önemli ilerlemeler kaydedilmiútir. Stalin devletin bütünlü÷ünü sa÷lamak. Ülke birincili÷i için yapÕlan müsabakalar 1937 yÕlÕndan itibaren hayata geçirilmiú olsa da. Bu siyasetin bir parçasÕ olarak da Azerbaycan’da da beden e÷itiminin geliúmesi için geniú imkanlar yaratÕlmÕútÕr. 1946 yÕlÕna gelindi÷inde birçok profesyonel sporcu yetiúmiútir. biri de sosyo-kültürel faaliyetlerdir. Biri spor. insanlarÕn gerçekler peúine düúmesini önlemek istemiútir. Bu uygulamalar Azerbaycan halkÕnÕn yaúam tarzÕ haline gelmiútir. Spor devletin gelece÷inin ve halklarÕn barÕúÕnÕn bir vasÕtasÕ olmuútur. Azerbaycan’da profesyonel anlamda güreú 1925 yÕlÕndan itibaren kendini göstermeye baúlamÕútÕr. O tarihte Azerbaycan’Õ iki güreúçi temsil etmiútir. Memmedov. Her anne ve baba çocuklarÕnÕn ya bir spor branúÕ ile ya da bir müzik türü ile ilgilenmelerini istemiútir. olmuútur. ülkeye ilk altÕn madalyayÕ getirmiútir.tarafÕnda beden e÷itimi kültürü hÕzla geliúmeye baúlamÕútÕr. Rza Bahúeliyev’de di÷er ünlü güreúçiler gibi 43 . bunu isterken daha çok baúarÕlÕ ve yetenekli sporcularÕ ön plan çÕkarmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i döneminde devlet halkÕn spor yapmasÕnÕ istemiútir. sözlü görüúme)’a göre.

34.28. Kemander Mecidov ve di÷er güreúçiler Avrupa. gümüú madalya kazanmÕútÕr. serbest güreúte ise 1. Azerbaycan takÕmÕ. 1950 yÕlÕndan sonra uluslararasÕ birçok güreú turnuvasÕna katÕlmÕútÕr. 1941 yÕlÕnda Almanya’nÕn Sovyetler Birli÷i’ne savaú açmasÕyla birlikte. Bu geliúmelerin sonucu olarak Musa Babayev 4 kez Sovyetler Birli÷i úampiyonu. aynÕ zamanda 1924-1925’li yÕllarda Azerbaycan’da ilk güreú okulunu kuran kiúidir (70:27. O. Bu baúarÕ AzerbaycanlÕ güreúçilerin o zamana kadar yakaladÕ÷Õ en iyi baúarÕ olmuútur (70:37). Avrupa ve Olimpiyat úampiyonu AydÕn øbrahimov defalarca dünya úampiyonlu÷unu elde etmiú. Geçen yüzyÕlÕn 50’li yÕllarÕndan itibaren Sovyetler Birli÷i ùampiyonalarÕ’nda yer almaya baúlamÕúlardÕr. 1938 yÕlÕndan itibaren Azerbaycan takÕm halinde de SSCB Birincili÷i’ne katÕlmaya baúlamÕútÕr. XX. Bu úampiyonada AzerbaycanlÕ güreúçiler üç madalya kazanmÕútÕr..sirklerde güreúmiútir. bütün Sovyet sporcularÕ ülke savunmasÕ için savaúa katÕlmÕúlardÕr. 1945’te klasik güreúte 14. UluslararasÕ arenadaki bu ilk önemli baúarÕdan sonra ülkede güreú sporuna olan merak artmÕú. 1955 yÕlÕnda yapÕlan SSCB Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. Dünya. Rza Bahúeliyev. birçok úehirde güreú kulüpleri açÕlmÕútÕr. Hazar øsayev. SSCB’nin savaútan zaferle çÕkmasÕndan sonra her úey normale dönmüútür. kardeúi Muhtar da Universiade OyunlarÕ’nÕn úampiyonu olmuútur (91:107). 44 . Bu tarihten itibaren AzerbaycanlÕ güreúçiler SSCB milli takÕmÕnda da güreúmeye baúlamÕúlardÕr. çok iyi maçlar çÕkararak Sovyetler Birli÷i’ni baúarÕyla temsil etmiúlerdir (70:35-37). bu günlerde de devam etmektedir. 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan Reúid Memmedbeyov. Güreú sporunun geliúmesinin 60’lÕ yÕllarÕn sonundan baúlayan bir sonraki aúamasÕ. SSCB Birincili÷i düzenlenmiútir. Milli takÕm içinde yer alan Azerbaycan’lÕ güreúçiler. 1945 yÕlÕna gelindi÷inde ise güreúmeyi bÕrakmÕútÕr. AzerbaycanlÕlar içinde ilk defa M. Babayev ve P. 1949 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan serbest güreú SSCB Birincili÷i’nde ise. yüzyÕlÕn ilk yarÕsÕna kadar güreúçiler sirk sahnelerinden çÕkmÕúlardÕr.35).30. Burada Azerbaycan takÕm halinde üçüncü olmuútur. 1947 yÕlÕnda gençlerde SSCB TakÕm Birincili÷i düzenlenmiútir. SSCB. Mahyaddin Allahverdiyev. 46 kez milli úampiyon olmuútur (91:107). Asya ve Amerika turnuvalarÕnda kazandÕklarÕ zaferleri ile Azerbaycan güreú tarihine adlarÕnÕ yazdÕrmÕúlardÕr (91:107). Dadaúov altÕn madalya kazanmÕúlardÕr.

Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda AmerikalÕ Samuel Hanson’u finalde yenerek altÕn madalya kazanmÕútÕr.Azerbaycan’da güreú son yÕllarda da hÕzla geliúme göstermiútir. øtalya. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda galibiyet serisini devam ettiren Farid Mansurov. Finlandiya. Dört yÕl sonra NamÕk. 1993 yÕlÕnda Azerbaycan adÕna altÕn kazanan ilk sporcular güreúçiler olmuútur. Çin’de düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda altÕn. Almanya ve Bulgaristan’da düzenlenen Avrupa ve Dünya turnuvalarÕnda kazanÕlan galibiyetler takip etmiútir. Avustralya. ii . spor dünyasÕnda ve güreúte de yaúanmÕútÕr. øran. Çünkü. Türkiye. Bu baúarÕlarÕ ABD.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan’da 1993 yÕlÕndan itibaren bütün alanlarda baúlayan yeni dönemin getirdi÷i de÷iúiklikler. Bakü’de düzenlenen Dünya Askeri Oyunlar úampiyonu olmuú. güreúçilerin birço÷u uzun yÕllar SSCB milli takÕmÕnda güreúmiú ve birçok baúarÕya imza atmÕúlardÕr. Gençlik Serbest Güreú ùampiyonasÕ 45 . 2006 yÕlÕnda. Rovúan Bayramov. Bakü’de ilk kez 2001 yÕlÕnda. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi BaúkanÕ ølham Aliyev’in kararÕ ve deste÷i ile. ba÷ÕmsÕz Azerbaycan tarihinde. Dünya. Bu olimpiyat madalyalarÕnÕn ilki olmuútur. Avrupa ve SSCB ùampiyonu olan birçok güreúçi bulunmaktadÕr (70:37). hem de dünya úampiyonu kimliklerine sahip ilk sporcu olmuútur (55:114). hem olimpiyat úampiyonu. østanbul’da düzenlenen Avrupa Serbest ve Greko-Romen Güreú ùampiyonasÕ’nda Natik Eyvazov altÕn. UluslararasÕ Güreú Federasyonu yeni oluúan Serbest ve Greko-Romen Güreú Federasyonu’nu resmen kabul etmiútir. milli takÕma tek altÕn madalya kazandÕran isim olmuútur (91:108). I. Günümüzde Azerbaycan’da Olimpiyat. ølham Abbasov gümüú madalyalarÕn sahipleri olmuútur. Moskova’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda ise bronz madalya kazanmÕútÕr (82:86-88). Farid. Atlanta (ABD)’da 1996 yÕlÕnda yapÕlan Olimpiyat OyunlarÕ’nda NamÕk Abdullayev finalde ikinci gelerek gümüú madalya sahibi olmuútur.

Haydar Aliyev. Bu sporcular Mariya Stadnik. baúarÕlÕ olamamÕútÕr.düzenlenmiútir. olmuú ve 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ için vize almÕúlardÕr. 46 . Azerbaycan CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev spor ve olimpiyat oyunlarÕnda Azerbaycan’Õ layÕkÕyla temsil eden sporculara her türlü deste÷i sa÷lamaktadÕr. Sidney’de úampiyon olan sporculara ev. Devlet BaúkanÕ olimpiyat oyunlarÕnda úampiyon olan sporcularÕ ve hocalarÕ madalya ile onurlandÕrmanÕn yanÕ sÕra. Milli takÕmÕn Rusya milli takÕmÕnÕ yenmesi tarihi bir galibiyet olmuútur. Azerbaycan Milli Lideri Haydar Aliyev’in baúlattÕ÷Õ yaúam úartlarÕnÕ iyileútirme ve sosyal yapÕyÕ geliútirme gelene÷ini de sürdürmektedir (91:109). ùimdiki baúkan ølham Aliyev her yerde olimpiya kompleksleri yapmaktadÕr. Azerbaycan bayan milli takÕmÕnda ki dört sporcudan üçü lisans almayÕ baúarmÕútÕr. Çamsulvar Çamsulvarov 3. sözlü görüúme)’e göre. Onun için bizim sporcular bu iúe daha fazla ilgi duymuúlardÕr. Yuliya Radkeviç ve Olesya Zamula’dÕr. 1996 Atlanta OlimpiyatlarÕ’nda altÕn madalya alan sporculara 25.. Dünya Askerler Birincilik YarÕúmasÕ galibi Rovúan Bayramov ise. Genel anlamda ise.116. Buda devletin sporcuya olan ilk maddi desteklerinden olmuútur. Bunun sonucunda sporculara verilen bu parayÕ ö÷renen insanlarÕn spora olan ilgisi daha da artmÕútÕr. A Aliyev (2008. Bu tesisler hem halkÕn kullanÕmÕna. hem de milli sporcularÕn hazÕrlanmasÕna tahsis edilmektedir. Bu úampiyonada Farid Mansurov 1. para ve bazÕ otomobil úirketleri araba hediye etmiútir.117). Federasyon BaúkanÕ ve Baúbakan YardÕmcÕsÕ Abbas Abbasov’un burada çok önemli katkÕlarÕ olmuútur (91:108). 2004 yÕlÕnda Azerbaycan’da 1-4 Nisan tarihleri arasÕnda düzenlenen Dünya KupasÕ turnuvalarÕnda güreúçiler kupayÕ kazanmayÕ baúarmÕúlardÕr.000 € ödül taahhüdünde bulunmuútur. Azerbaycan Hükümeti günümüzde sporu daha çok desteklemektedir. 2007 Avrupa úampiyonu. Bakü’de 2007 yÕlÕnda yapÕlan Dünya Güreú ùampiyonasÕ’na 91 ülkeden toplam 811 güreúçi katÕlmÕútÕr. Örne÷in. belirlenen hedeflere tam olarak ulaúÕlamamÕútÕr (55:114.

greko-romen stilde Shalva Gadabadze bronz madalya almÕúlardÕr. Khetag Gazyumov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. 31 Mart.fila-wrestling. T Firdevsi (2008. Navruz Temrezov bronz.noc-aze. milliyetçilik de yapÕlÕrdÕ. yüzyÕla kadar uzanmaktadÕr (48:170). Azerbaycan. SSCB úampiyonalarÕnda 5. Azerbaycan’Õn bu olimpiyatlarda en fazla madalya kazandÕ÷Õ branú güreú olmuútur (http://www. Bayanlarda ise Mariya Stadnik altÕn. takÕm sÕralamasÕnda serbestte 63 puanla birinci olurken. 47 .03.04. 38 ülkenin katÕldÕ÷Õ. Türk sporculara çok de÷er verilmezdi.5 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda düzenlenen Avrupa Büyükler Güreú ùampiyonasÕ’nda serbest stilde Zelimkhan Hüseyinov.org.2009). 13. Jabrayil Hasanov gümüú. 2008 yÕlÕnda Dünya Gençler Güreú ùampiyonasÕ’na ev sahipli÷i yapmÕútÕr. Ali øsayev altÕn. sözlü görüúme)’e göre. Litvanya’nÕn Vilnius úehrinde. Sovyet döneminde Azeri satranççÕlar uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlamamÕúlardÕr. Örne÷in.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da satrancÕn tarihi VI. SSCB milli takÕmÕnda yer alabilmek için çok sÕkÕ elemelerden geçirilmiúlerdir. Bayan güreúçi Mariya Stadnik’te bronz madalya kazanÕrken. XXIX. Ama. Azerbaycan’da 33 puanla üçüncü olmuútur (89:24). Bayanlar takÕm sÕralamasÕnda ise 26 puanla øsveç ile beúincili÷i paylaúmÕútÕr (http://www. Çamsulvar Çamsulvarov.6. Sovyet döneminde sporculara çok de÷er verilirdi.1.6. dereceyi kazanmak gerekmiútir (79:94). Greko-Romen stilde Türkiye 59 puanla takÕm halinde úampiyon olmuútur. 05. Pekin Olimpiyat OyunlarÕ’nda Rovúan Bayramov ve Vitaliy Rahimov gümüú. greko-romende 29 puanla Ermenistan ile üçüncü sÕrayÕ paylaúmÕútÕr. Zümrüd Kurbangajiyeva gümüú madalya almÕútÕr. ùampiyonada øran 50 puanla ikinci olurken.2009).com/vilnius09.-VII. Khetag Gayzumov. .østanbul. Satranç i . 6.

ve 6. Kendisi 19 yaúÕnda Bakü birincisi olmuútur. satranç sporunu SSCB ile rekabet edebilecek seviyeye getirmiútir (79:93. 1920’li yÕllarda Azerbaycan’da ilk satranç dernekleri kurulmaya baúlanmÕútÕr. II. yüzyÕldan itibaren süratli bir úekilde geliúmeye baúlayan satranç. IX. Bir yÕl sonra Azerbaycan satranç tarihinde önemli bir olay yaúanmÕú. Ünlü Sovyet satranç ustalarÕ özellikle. Azerbaycan’da satrancÕn geliúmesine baktÕ÷ÕmÕzda ilk akla gelen isim Vladimir Andreeviç Makagonov’dur. Bundan dolayÕ Azeri sporcular yeteneklerini tam anlamÕyla gösterme fÕrsatÕ bulamamÕúlardÕr. dereceyi paylaúarak usta sporcu ünvanÕnÕ kazanmÕúlardÕr. Bu zaman zarfÕnda Azerbaycan’da birçok satranç ustasÕ yetiúmiútir. Azerbaycan satranç okulunda yetiúmiútir.9). ikincili÷i Rus sporcu aldÕ÷Õnda. 100 yÕldan daha fazla bir zaman diliminde 13 dünya úampiyonu çÕkmÕútÕr. Dünya SavaúÕ’ndan sonraki yÕllarda Azerbaycan’da satranç büyük bir hÕzla yayÕlmaya devam etmiútir. Duz-Xutomirski ve N.Müsabakalar sonucunda birincili÷i Türk sporcu. Garry Kasparov’un 48 . Dünya satranç tacÕ u÷runa yapÕlan müsabakalarda. Ba÷Õrov satranççÕlar arasÕnda ilk defa uluslararasÕ grossmaster (büyük usta) ünvanÕnÕ almÕútÕr. yapÕlan yarÕúmalarÕn kapsamÕ geniúletilmiútir. Birçok defa Azerbaycan úampiyonu olan V. 5. halk tarafÕndan da yo÷un ilgi duyulan bir spor branúÕ olmuútur. Bunlardan 13. Rudnev Bakü’ye davet edilmiútir. AynÕ yÕllarda “Bakinski Raboçi” gazetesindeki özel satranç köúesi de Bakü’de satrancÕn geliúmesinde önemli bir rol oynamÕútÕr (96:8. Bu Azerbaycan için önemli bir geliúme olmuútur. F. Onlar satranç oyununun teknik ve takti÷i ile ilgili dersler vermiúlerdir. Bakinski Raboçi gazetesinin satranç úubesi de dünyanÕn ünlü satranççÕlarÕnÕ amatörler ile bir araya getirmiú ve müsabakalar organize etmiútir. Milli takÕm aynÕ yÕl Trans-Kafkasya Birincili÷i’ni kazanmÕútÕr. 1933 yÕlÕnda Bakü’de düzenlenen satranç konferansÕndan sonra. Dört sene sonra 16 yaúÕndaki Mikhail Botvinnik ile birlikte ilk defa SSCB ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlar (Moskova 1926). milli takÕma Türk sporcu ça÷rÕlmasÕ gerekirken ikinci olan Rus sporcu ça÷ÕrÕlÕrdÕ. Dünya ùampiyonu olan Garry Kasparov. Makagonov ise bireysel sÕralamada birinci olmuútur. ilk defa ülke úampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. Vladimir Andreeviç çok iyi bir pedagog olmakla birlikte. 60-70’li yÕllar Azerbaycan’da satrançta önemli galibiyetlerin yaúandÕ÷Õ yÕllar olmuútur.94).

ii . 1998 yÕlÕna gelindi÷inde satranç tekrar canlanmaya baúlamÕútÕr.12). 90’lÕ yÕllarÕn ortasÕndan baúlayarak satranç uzmanlarÕ Azerileri uluslararasÕ arenada elde ettikleri baúarÕlarla sevindirmiúlerdir. Bunun sonucunda genç satranççÕlar uluslararasÕ birçok yarÕúmada büyük baúarÕlar kazanmÕúlardÕr (96:11. Birçok satranç okulu kapatÕlmÕú.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕyla satranççÕlar bütün turnuvalara Azerbaycan bayra÷Õ altÕnda katÕlma imkanÕ bulmuúlar ve önemli baúarÕlara imza atmaya baúlamÕúlardÕr (79:94). Dünya ùampiyonu Anatoly Karpov’u kabul etmesi. 14 uluslararasÕ usta. Haydar Aliyev’in 1998 yÕlÕnÕn Ocak ayÕnÕn ilk günlerinde 12.baúarÕlarÕ bu oyuna olan ilgiyi büyük ölçüde arttÕrmÕútÕr. Azerbaycan’da satrancÕn geliúmesinde önemli bir rol oynamÕútÕr. Fakat 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda satrançta bir duraklama yaúanmÕútÕr. 49 . Firuze Velihanova ve Ülviye Sultanova’dan oluúan takÕm SSCB’nin son dönemlerinde düzenlenen satranç úampiyonalarÕndan birinde birincili÷i elde etmiúlerdir (79:94). Azerbaycan’da satranç her zaman devlet tarafÕndan desteklenmiútir. Bu sayede. kÕsmen devlet ve özel kurumlar tarafÕndan zapt olunmuú. birçok okulun binasÕ bakÕmsÕzlÕk yüzünden kullanÕlamaz hale gelmiútir. çocuk satrancÕna devlet deste÷inin arttÕrÕlmasÕ yönünde kararlar alÕnmasÕ. Azerbaycan’da satranç bugün en popüler ve hÕzlÕ geliúen spor dallarÕndan biri haline gelmiútir. birçok kulüp ve satranç merkezleri kurulmuútur. 6 UluslararasÕ Satranç Federasyonu (FIDE) ustasÕ ve 4 uluslararasÕ dereceli hakem yetiútirilmiútir (96:11). Azerbaycan’da Dünya ve Avrupa úampiyonlarÕ ortaya çÕkmÕú ve Azerbaycan dünyada satranç dalÕnda lider ülkeler arasÕna girmiútir (79:93). birçok yetenekli satranççÕlar yetiútirilmiú ve dünya úampiyonu olmuúlardÕr (96:9-11). Bu olumlu adÕmlar neticesinde kÕzlar ilk büyük baúarÕlarÕnÕ kazanmÕúlardÕr. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin baúkanÕ Haydar Aliyev’in deste÷i sayesinde son 20 yÕlda 7 uluslararasÕ grossmaster. Bu ilk aúama Haydar Aliyev’in kiúisel destekleri neticesinde gerçekleúmiútir. 1985 yÕlÕnda Aynur Sofiyeva. 70’li yÕllarda satranca gösterilen ilgi neticesinde ülkenin her tarafÕnda satranç okullarÕ.

ülkede bütün satranç harekatÕnÕ yürüten ve yöneten en önemli kuruluútur. Kadir Hüseyinov. økisi de farklÕ yaúlarda Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nda dereceye girmiú ve birincili÷i kazanmÕú. Azerbaycan’Õn en iyi satranççÕlarÕ olarak bugün Teymur Recebov ve ùahriyar Mamedyarov’u göstermek mümkündür. Bu yÕllarda satranca yeni baúlayan çocuklar bugün milli takÕmda yer almaktadÕrlar. Zeynep Mamedyarova. ùehriyar Mamedyarov. økisi de uluslararasÕ listelerde ilk 20’de yer almaktadÕr (79:94. ASF. SSCB’de popüler olan bu okullar 50 . Bu baúarÕlarÕn süreklilik gösterece÷ini umut ettiklerini belirten milli takÕm antrenörü Fikret Sideifzade úunlarÕ söylemiútir: “Bunun içinde mevcut problemleri çözmek gerekiyor. OyuncularÕn yaú ortalamasÕ 16-17’dir. Azerbaycan Satranç Federasyonu (ASF). Bugün bu okullarÕn çalÕúmalarÕ etkinliklerini büyük ölçüde yitirdi÷i için reforma ihtiyaçlarÕ vardÕr.Bakü’de 2001 yÕlÕnda yapÕlan ülke úampiyonasÕnda Pervane øsmayÕlova birinci olmuútur. özellikle bir zamanlar Azerbaycan’da satranç sporunun geliúimine önemli katkÕda bulunan bölge okullarÕnÕn sorunlarÕnÕ çözmek gerekmektedir. øki yÕl sonra Avrupa úampiyonu.95). Rauf Mamedov ve NamÕk Kuliev Azerbaycan’Õn en önemli sporcularÕdÕr. Ben daima bir nevi açÕk ö÷retim okullarÕnÕn açÕlÕúÕ meselesini gündeme getiririm. Teymur Recebov. 1992 yÕlÕnda FIDE’ye üye olmuútur (96:12). AyrÕca hepsinin genç bir sporcu olmasÕ da önemlidir. Türkan Mamedyarova. 2006 yÕlÕnda dünya sÕralamasÕnda 11. Azeri sporcular 1995 yÕlÕndan itibaren katÕldÕklarÕ önemli müsabakalardan 30’dan fazla madalya ile ülkelerine dönmüúlerdir. 2002 yÕlÕnda Slovenya’da düzenlenen Satranç Olimpiyat OyunlarÕ’nda en genç takÕm Azeri takÕmÕ olmuútur. Birçok defa Azerbaycan úampiyonu olmuútur (48:171). Pervane 1992 yÕlÕnda 10 yaú grubunda Dünya úampiyonu olmuútur. Teymur Recebov. Vugar Haúimov. daha sonra de÷iúik yaú gruplarÕnda da beú defa Avrupa ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya almÕútÕr. sÕrada yer almÕútÕr (80:96). bölgedeki yetenekli çocuklarÕ tespit ederek senede birkaç kez Bakü’ye davet etmek ve ülkenin en iyi satranç ö÷retmenleri gözetiminde e÷itim almalarÕnÕ sa÷lamaktÕr. çeúitli uluslararasÕ turnuvalarda úampiyon olmuúlardÕr. Bu okullarÕn iúleyiú tarzÕ.

CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev KupasÕ’nda zafer kazanmÕú. onu ek olarak da olsa yeniden yayÕnlamaktÕr. bu takÕmÕn Kremlin’de Rusya takÕmÕna karúÕ kazandÕ÷Õ zafere katÕlmÕútÕr. 11 yaúÕndan beri “satranç ustasÕ”. Azerbaycan dilinde yayÕnlanan kitaplara büyük ihtiyacÕmÕz var. MayÕs ayÕnda Umummilli Liderimiz Haydar Aliyev anÕsÕna ‘CumhurbaúkanlÕ÷Õ KupasÕ’ adÕ altÕnda uluslararasÕ bir satranç festivali organize etmiútir. Dünya úampiyonlarÕ Anatoliy Karpov ve Garry Kasparov’a karúÕ zafer kazanan yeryüzündeki en güçlü satranç oyuncularÕndan biridir. Avrupa ùampiyonasÕ’nÕ kazanmÕútÕr (bu dünya rekoru úuana kadar kÕrÕlamamÕútÕr).sayesinde. Teymur Recebov. Ancak birçok olumlu geliúme de var. 51 . “Yeni asÕr” adlÕ dünya takÕmÕnÕn üyesi olarak. 2005’te de. AmacÕmÕz. Botvinnik. birçok prestijli uluslararasÕ Grossmaster turnuvasÕnda zafer ve ödül kazanmÕútÕr. Fikret Sideifzade: “Bir zamanlar ‘Satranç gazetesi’ adlÕ bir yayÕn organÕmÕz vardÕ. Kasparov. 2004 Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya kazanmÕú. Fisher. 2005 yÕlÕnda Avrupa ikincisi olmuútur. 13 yaúÕndan beri ise “büyük satranç ustasÕ” (grossmaster) ünvanÕna sahiptir (o anda satranç tarihinin en genç “büyük satranç ustasÕ” olmuútur). Dünya ve Avrupa gençler yarÕúmalarÕnda 7 defa baúarÕ kazanmÕú (bunlardan 5’inde altÕn madalya almÕú). Moskova’da yapÕlan satranç Grand Prix yarÕúmasÕnda finale kalmÕú. Polgar hakkÕnda). Milli takÕm antrenörünün düúüncesine göre bugün en önemli sorunlarÕndan biri de özel satranç yayÕnÕnÕn olmamasÕdÕr. hatta bazÕ yarÕúmalarÕ da kazanmÕútÕr (48:170). Kasporov. ùeki’de bayanlar satranç turnuvasÕ düzenlenmiú ve turnuvaya birçok satranççÕnÕn katÕldÕ÷ÕnÕ” ifade etmiútir (79:95). “SatrancÕn Dahi ÇocuklarÕ” adlÕ kitap yayÕnlanmÕútÕr (Kapablanka. Bakü Birincili÷i’ne 5 yaúÕnda katÕlmÕú. 12 yaúÕndayken. Teymur. Bu kitapta ayrÕ bir bölüm Teymur Recebov’a ayrÕlmÕútÕr (80:99). Tivyakov. 2 defa Avrupa ùampiyonlarÕ KupasÕ’nÕ kazanmÕútÕr. FransÕz Chess Club ve Saraybosna’nÕn Bosna adlÕ kulüplerinin üyesi olarak. 18 yaúÕndakilerle yarÕúarak. Kramnik. Satranç literatürü konusunda da ciddi zorluklar yaúÕyoruz. 2006 yÕlÕnda Rusya’da. Rublevskiy gibi sporcular uluslararasÕ ün kazanmÕútÕr”. ASF.

107). 2006 yÕlÕnÕn en güçlü yarÕúmasÕ olmuútur.03. yÕlda dört defa dünyanÕn en iyi satranççÕlar listesini yayÕnlamaktadÕr. Azerbaycan ülkeler sÕralamasÕnda erkeklerde 5. iki defa 20 yaú altÕ oyuncular kategorisinde dünya úampiyonu olmuú. 2005 yÕlÕnda øsveç’te düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’nda 40 takÕm arasÕndan 9. Günümüzde Türkiye Satranç Federasyonu’na ba÷lÕ olarak Antalya’da bölge antrenörlü÷ü yapmaktadÕr. ùehriyar Mamedyarov 18. 2008 yÕlÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkeklerde 6. 52 . olmuútur (48:171. Bu yÕl bu turnuva iki ülkede yapÕlmÕútÕr: Birinci aúama Meksika’da.fide. FIDE her yÕl. di÷er üç maçta da berabere kalmÕútÕr. Vugar Haúimov 19.2009). DünyanÕn ilk 100 en güçlü satranççÕlar listesinde Azerbaycan satranççÕlarÕ da bulunmaktadÕr (96:13). Kadir Hüseyinov 62. úu an dünyadaki 1158 büyük usta arasÕna girmiútir (102:105.. Teymur. bayanlarda ise 24. süper turnuva Hooghoven-2007’de zafer kazanmÕú. sÕrada yer almaktadÕr.. Linares turnuvasÕ veya basÕnda anÕldÕ÷Õ gibi “Dünya Turnuva ùampiyonasÕ” veya “Satranç Wimbeldon’u”. Rauf Mamedov 94. Azerbaycan satranç takÕmÕ. 2003 yÕlÕnda Grossmaster ünvanÕ alarak. 30. Teymur Recebov bu turnuvada dünyanÕn bir numarasÕ Veselin Topalov’u yenmeyi baúarmÕútÕr.dresden. Azeri satranç antrenörü Sarhan Guliyev 2000’li yÕllarÕn baúÕndan 2004’e kadar Türk milli takÕmÕnÕ çalÕútÕrmÕútÕr.org..ùahriyar Mamedyarov ise.03. süper turnuvalarda dereceye girmiú. Teymur Recebov 2003 yÕlÕndaki Linares turnuvasÕnda Garry Kasparov ile yaptÕ÷Õ maçÕn birini kazanmÕú. bayanlarda 31... Ocak 2009’da açÕklanan en iyi yüz listesinde Teymur Recebov 6. 2004 yÕlÕnda yapÕlan Satranç Dünya ùampiyonasÕ’nda bronz madalya almÕútÕr.172).com. durumdadÕr (http://ratings. ikincisi ise øspanya’da gerçekleúmiútir. birçok açÕk turnuvanÕn galibi olmuú. 8 yaúÕnda satranç oynamaya baúlamÕú. olmuútur (www. Teymur Recebov turnuvayÕ ikinci olarak bitirmiútir (80:98). (102:105).2009). 13.

V. Bu yÕllarda Bakü’ye gelen Rusya ve Avrupa ülkelerinin petrol úirketlerinin iúçi ve mühendisleri bu spor branúÕnÕ da beraber getirmiúlerdir. 1926 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Azerbaycan’Õn en güçlü boksörleri ilk defa Kafkasya Birincili÷i’ne katÕlmÕúlardÕr. Kaçunas. Boks i . Kapeloviç. Bu derne÷in antrenörlü÷ünü Fayerman ve Tasalov yapmÕúlardÕr. A. Kaçunas’Õn yönetiminde faaliyet gösteren dernek di÷erlerinden daha fazla öne çÕkmÕútÕr. ùmidt fabrikasÕnda çalÕúan metal iúçileri bir boks derne÷i kurmuútur. A. güçlü boksörler ile birlikte bir dizi galibiyet kazanmÕú ve onlara çok úey ö÷retmiútir. Sovyet Esnaf ve Sanatkarlar Birli÷i. Azerbaycan boksörleri 1929 yÕlÕnda Kafkasya úampiyonu olmuúlardÕr. 1923 yÕlÕnda L. AynÕ yÕl yapÕlan SSCB SpartakiadasÕ’nda mücadele eden boksörler iyi sonuçlar elde etmiúlerdir. Azerbaycan Boksörler Birli÷i ilk defa 1924 yÕlÕnda Boks Federasyonu’nu kurmuútur. Bu dernek çatÕsÕ altÕnda baúarÕlÕ sporcular yetiútirilmiú ve boksta Azerbaycan’a baúarÕlar getirmeye baúlamÕúlardÕr. teknik ve taktik seviyesinin daha da yükselmesinde Bakü’ye gelen Kaçunas’Õn büyük rolü olmuútur. 1930 yÕlÕnda Azerbaycan boksörlerinin spor hayatÕnda önemli bir olay gerçekleúmiútir. Tolstoy ve A. A÷alarov Sovyet sporunu uluslararasÕ turnuva ve yarÕúmalarda temsil eder duruma gelmiúlerdir. 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda Bakü’de boks dernekleri açÕlmaya baúlanmÕútÕr.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da boks XX.1. Kafkasya SendikacÕlar SpartakiadasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. 1927 yÕlÕnda Azerbaycan boksörleri I.6. Azerbaycan’da boksun geliúmesinde. Bunlardan Sovyet Esnaf ve Sanatkarlar Birli÷i’nde. AynÕ yÕl içinde Azerbaycan boksörleri kendi aralarÕnda úehirlerarasÕ yarÕúmalar yapmÕúlardÕr.7. Tolstoy vb. O. baúkanlÕk yapmÕúlardÕr. YayÕncÕlar Birli÷i ve Merkezi Beden E÷itimi Evi (Azerbaycan Devlet Filarmonisi) boks dernekleri kurmuú ve bu derneklere S. yüzyÕlÕn baúlarÕnda geliúmeye baúlamÕútÕr. Bir yÕl sonra boksörlerden V. Onlar ilk defa Türk milli takÕmÕ ile uluslararasÕ bir müsabaka 53 .

A. 1950 yÕlÕna kadar. 1951 yÕlÕnda gerçekleútirilen SSCB Birincili÷i’nde Azerbaycan’lÕ boksör Mehdi Askerbeyov bronz madalya kazanarak ülkenin en güçlü boksörleri arasÕna dahil olmuútur. Burada Azerbaycan’lÕ sporcular galip gelmiúlerdir. AynÕ zamanda birçok sporcu da SSCB milli takÕmÕ içinde uluslararasÕ müsabakalara katÕlmÕútÕr. Kitasov ve di÷er birçok boksör cepheden geri dönmemiúlerdir. boksta bir müddet ilerleme kaydedilememiútir. Sonraki yÕllarda köylerde dahi boks geliúmeye baúlamÕútÕr. Spartak. olmuúlardÕr. ø. Neftyanik cemiyetleri ve gençler okulu olmuútur. Güzel geleneklere sahip olan Azerbaycan Boks Okulu’nda yeni yetenekli genç boksörler yetiúmeye baúlamÕútÕr. Bakü’nün büyük fabrika ve petrol úehirlerinde yeni boks úubeleri faaliyete baúlamÕútÕr. II. Odinov Sovyetler Birli÷i’nin en güçlü sporcularÕ arasÕna girmiútir. Boksörler SSCB’nin en güçlü sporcularÕ arasÕna girmiúlerdir. Aúumov. 1933 yÕlÕnda øngiltere. 1947 yÕlÕnda yapÕlan SSCB Birincili÷i’nde Azerbaycan boksörleri. Bu yarÕúlar II. Savaútan sonra ülkede boks yeniden diriliú sürecine girmiútir. Bu yÕllarda en güçlü boksörler ellerine silah alarak. Dünya SavaúÕ’na kadar her yÕl yapÕlmÕútÕr. AynÕ yÕl Moskova’da SSCB’nin II. Kitasov ve N. N. Birçok Bakülü boksör bu geleneksel yarÕúlara birçok kez katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar kazanmÕúlardÕr. Ferdi Birincili÷i yapÕlmÕútÕr. Danimarka ve øsveç iúçi kulüplerinden olan boksörler uluslararasÕ bir turnuva için Bakü’ye gelmiúlerdir. øki yÕl sonra Azerbaycan takÕmÕ Türk milli takÕmÕnÕ yenerek rövanúÕnÕ almayÕ baúarmÕútÕr. birçok ünlü boksörün spor hayatlarÕna son noktayÕ koymalarÕ ile. takÕm sÕralamasÕnda 8. Kryuçkov ve ø. Dünya SavaúÕ ülkede boksun geliúmesine a÷Õr darbe vurmuútur. 1930’lu yÕllarÕn sonuna gelindi÷inde birçok baúarÕlÕ ve yetenekli boksör yetiúmiútir. 1956 yÕlÕna kadar Azerbaycan’Õn genç boksörleri birçok ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕyla ülkelerini temsil etmiúlerdir. N. 1950 yÕlÕnda yapÕlan SSCB KupasÕ’nda Bakü’nün Bolúevik Gönüllü ødman Cemiyeti’nin sporcularÕ iyi dereceler almÕúlardÕr. 1930’lu yÕllarÕn ilk yarÕsÕnda Azerbaycan boksunda hÕzlÕ bir geliúme yaúanmÕútÕr. vatanlarÕnÕ savunmaya gitmiúlerdir.gerçekleútirmiúlerdir. A÷alarov. Genç boksörlerin hazÕrlÕk merkezi Dinamo. 1937 yÕlÕnda A. Kayurov. Birçok kez SSCB úampiyonu olmuú L. 1956 yÕlÕnda SSCB 54 . Bu ilk müsabakada Türk milli takÕmÕ galip gelmiútir. Kayürov’a SSCB spor ustasÕ ünvanÕ verilmiútir.

1960’lÕ yÕllarÕn sonuna do÷ru boksta bir düúüú gözlenmiútir. olmuútur. 20 yÕl aradan sonra Azerbaycan milli takÕmÕ II.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazandÕktan sonra. 1965 yÕlÕnda gençler arasÕnda yapÕlan SSCB TakÕm Birincili÷i’nde Azerbaycan milli takÕmÕ baúarÕlÕ müsabakalar yaparak. Rövúen 55 . Eldar Abilov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. 1965 yÕlÕna kadar. Afrika ve Amerika’da yapÕlan birçok turnuvada hem gençlerde hem de büyüklerde önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir (4:13-24). gerek üniversiteler arasÕnda. K. 1970’li ve 80’li yÕllarda bu düúüúün nedenleri ortaya çÕkarÕlmÕú ve birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr.halklarÕnÕn SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan boksu için önemli bir geliúme olmuútur. Gurbanov. Azerbaycan’da yapÕlan bu turnuvada øran milli takÕmÕnÕ yenmiúlerdir. Ceyhun ùerifov bu turnuvada altÕn madalya. Bu turnuvada Hüseyin Memmedov bronz. S. Valeh Aliyev ise gümüú madalya kazanmÕútÕr (2:15). uluslararasÕ turnuvasÕnÕ gerçekleútirmiútir. SporcularÕn bu baúarÕlarÕndan sonra D. Türkiye’de 1991 yÕlÕnda Ahmet Cömert adÕna yapÕlan turnuvaya katÕlmÕútÕr. Bu yÕllarda Azerbaycan’lÕ boksörler Asya. olmuútur. O. AynÕ yÕlÕn Eylül ayÕnda øzmir’de yapÕlan boks turnuvasÕnda Hanlar Mehmudov bronz. Hüseynov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Babayev ve G. 1957 yÕlÕnda boks milli takÕmÕ Kafkasya ve Moldova Cumhuriyetleri’nin SpartakiadasÕ’nda bütün takÕmlarÕ yenmiútir. 1958 yÕlÕnda. ilk defa 4. ii . gerekse sendikalar arasÕnda yapÕlan yarÕúmalarda ve birçok uluslararasÕ spor organizasyonunda Azerbaycan’lÕ boksörler önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Avrupa. Azerbaycan milli takÕmÕ bu büyük yarÕúmada bir gümüú madalya kazanmÕú ve 18 takÕm arasÕndan 11. Muradov. Bu Spartakiada’da genç boksör A÷can Abiyev çok iyi mücadele ederek ilk defa Spartakiada úampiyonu olmuútur. Ceyhun ùerifov gümüú madalya kazanmÕúlardÕr. BabanlÕ gümüú. ùamayev SSCB milli takÕmÕna katÕlmÕúlar ve birçok uluslararasÕ turnuvada baúarÕlÕ bir úekilde mücadele etmiúlerdir. Ankara’da Atatürk adÕna yapÕlan uluslararasÕ boks turnuvasÕnda Vagif Mirzeyev altÕn. SSCB SendikacÕlar Birli÷i’nin SpartakiadasÕ’nda SSCB spor ustalarÕ T. 1958 yÕlÕ Azerbaycan boksörleri için baúarÕlÕ bir yÕl olmuútur. 1990 yÕlÕnda østanbul’da ilk defa Azerbaycan milli takÕmÕ uluslararasÕ boks turnuvasÕna katÕlmÕútÕr.

toplamda ise 81 madalya kazanÕlmÕútÕr (48:118). 2001 yÕlÕnda Bakü’de ilk defa yapÕlan Dünya Gençler Boks ùampiyonasÕ’nda ve Liverpool’da yapÕlan Avrupa Gençler Birincili÷i’nde Azerbaycan’lÕ boksörler iyi neticeler elde etmiúlerdir (4:25-28).Hüseynov ise altÕn madalya kazanmÕúlardÕr (4:24). altÕn madalya almÕútÕr. 2000 yÕlÕnda Finlandiya’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda A. Avustralya’nÕn Sidney úehrinde yapÕlan XXVII. Bu durumu 20032004 yÕllarÕnda alÕnan madalyalardan anlamak mümkündür. AynÕ yÕl Azerbaycan Boks Federasyonu’nun BaúkanÕ. 1993 yÕlÕnda Bursa’da veteranlar arasÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda R. Tayland’Õn Bankok úehrinde yapÕlan Dünya KupasÕ yarÕúmalarÕnda Rövúen Hüseynov. A. 2004 yÕlÕnda 28 altÕn. Ali øsmayilov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. 1996 yÕlÕnda Adalet Memmedov ve ølham Kerimov XXVI Yaz Olimpiyat OyunlarÕ için lisans alan iki sporcudur. Abiyev’in ülkede boksun geliúmesinde önemli katkÕlarÕ olmuútur. 1992 yÕlÕnda øskoçya’nÕn Edinburg úehrinde yapÕlan Avrupa Birincili÷i’nde Adalet Memmedov. Hüseynov Azerbaycan tarihinde ilk defa Avrupa ùampiyonu olan sporcudur. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Vügar Alekberov bronz madalya kazanmÕútÕr. 2003 yÕlÕnda uluslararasÕ turnuva ve úampiyonalarda 18 altÕn. 28 gümüú ve 25 bronz. 1999 yÕlÕnda Bakü’de ilk defa yapÕlan gençler Avrupa Birincili÷i’nde AzerbaycanlÕ sporcular baúarÕlÕ bir úekilde mücadele ederek ülkelerini temsil etmiúlerdir. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin Rektörü Profesör A÷can Abiyev UluslararasÕ Boks Federasyonu øcra Komitesi’ne üye olmuútur. Azerbaycan takÕmÕ 28 ülke içinden ikinci olmuútur. Bu Azerbaycan boks tarihinde ülkeye gelen ilk olimpiyat madalyasÕ olmuútur. 13 gümüú ve 21 bronz. Azerbaycan boks tarihinde altÕn madalya alan ilk sporcu olmuútur. øsmayÕlov üçüncü olmuútur. Rüfet Aslanov bronz. SSCB’nin da÷ÕlmasÕ ve ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilan edilmesi ile birlikte Azerbaycan Boks Federasyonu hem UluslararasÕ (AIBA) hem de Avrupa (EABA) Amatör Boks Birli÷i’ne üye olmuútur (2:11). 1994 yÕlÕnÕn Haziran ayÕnda. 1992 yÕlÕnda. Amerika’nÕn Atlanta úehrinde yapÕlan XXVI Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’na dahil olan boks müsabakasÕnda A. Reúat Süleymanov ise gümüú madalya kazanmÕúlardÕr. toplamda ise 52 madalya alÕnÕrken. 1995 yÕlÕnda ElazÕ÷’da yapÕlan ilk Gençler Avrupa ùampiyonasÕ’nda Sahib Ba÷Õrov. 56 . Memmedov beúinci olmuútur.

8 ülkeden 100’den fazla sporcu katÕlmÕútÕr. Azerbaycan’lÕ cimnastikçiler ilk defa 1947 Tallinn TurnuvasÕ’nda adlarÕnÕ dünyaya duyurmuúlardÕr. Azerbaycan Cimnastik Federasyonu (ACF). uluslararasÕ cimnastik turnuvasÕna katÕlmÕútÕr. Çin’in baúkenti Pekin’de 2008 yÕlÕnda yapÕlan Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan’Õn madalya aldÕ÷Õ branúlardan biri de boks olmuútur.03. 2003 yÕlÕnda ilk defa A÷asi Memmedov. 2006 yÕlÕnda Bakü’de Dünya KupasÕ yarÕúÕ yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan’lÕ cimnastikçinin dünya arenasÕna ilk çÕkÕúÕ olmuútur. 13. Bruvestnik Spor Cemiyeti’nin sporcusu olarak birçok kez SSCB 57 . Bu Azerbaycan spor tarihinde bokstaki ilk dünya úampiyonlu÷u olmuútur. Bu. 1963 yÕlÕnda Bulgaristan’da yapÕlan UluslararasÕ Ö÷renci SpartakiadasÕ’nÕn galibi olan Lina. geçen yüzyÕlÕn 40’lÕ yÕllarÕnda baúlamÕútÕr. 6.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da cimnastik branúlarÕ arasÕnda ritmik cimnastik daha geliúmiútir. Yunanistan’Õn Atina úehrinde 2004 yÕlÕnda düzenlenen XXVIII.2009).8.beijing2008.cn. 57 kg’da mücadele eden Shahin ømranov bronz madalya kazanmÕútÕr (en.Azerbaycan boks tarihinde. 2005 yÕlÕnda Estonya’da yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’nde genç boksör Samir Memmedov altÕn madalya kazanmÕútÕr. Yaz Olimpiyat OyunlarÕ’nda. Cimnastik i . 1961 yÕlÕnda Lina Vinnikova. Azerbaycan takÕmÕ bu yarÕúlarda bronz madalya almÕútÕr (48:126. akrobasi ve artistik cimnastik ile ilgili çalÕúmalarÕna baúlamÕútÕr (13:113).1. Azerbaycan milli televizyonuyla aynÕ yÕlda. Azerbaycan’da ritmik cimnasti÷in temelini Nadejda Merkulova atmÕútÕr (48:150). 1956 yÕlÕnda kurulmuú ve iki spor dalÕyla.127). Ritmik cimnasti÷in geliúimi. AynÕ yÕl içinde yapÕlan birçok uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan’lÕ sporcular önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir (4:28-30). Azerbaycan’lÕ boksörler Fuad Aslanov ve A÷asi Memmedov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. SSCB milli takÕmÕnda Almanya’da yapÕlan 1. Tayland’da yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda altÕn madalya kazanmÕútÕr.

bazÕ uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. Natalya Bulanova da iki defa Azerbaycan úampiyonu olmuú. 1997-99 yÕllarÕnda 3 defa ülke úampiyonlu÷unu kimseye vermeyen cimnastikçi. Azerbaycan ritmik cimnasti÷indeki asÕl dönüm noktasÕ ise 2002 yÕlÕnda Mehriban Aliyeva’nÕn Azerbaycan Cimnastik Federasyonu BaúkanÕ olmasÕ ile olmuútur. Ba÷ÕmsÕz Devlet Toplulu÷u takÕmÕ kadrosundaki Valeri Belenki’nin Olimpiyat ùampiyonu oldu÷u 1992 Barcelona Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azeri cimnastikçileri yeniden tanÕmÕútÕr. Macaristan’da düzenlenen 26. Dünya Ritmik Cimnastik ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan. Bu sporcularÕn devamÕnda Azerbaycan’da arka arkaya birçok zafere imza atan ritmik cimnastikçi Nurcahan Aliyeva olmuútur. Federasyonun kÕsa zaman içinde birçok faaliyet gerçekleútirmiútir (48:152). Nergiz Celilova ve Larisa Sidorava Azerbaycan’Õn ritmik cimnastikteki uluslararasÕ dereceye sahip hakemleridir.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Spor dünyasÕ. ii . “Hazar Grand Prix” turnuvasÕnda birinci olmuútur. øki defa Azerbaycan úampiyonu olmuú Dinare Nebiyeva 1995 yÕlÕnda Türkiye’nin Antalya ilinde yapÕlan uluslararasÕ gençler festivalinde birinci olmuútur.úampiyonu olmuútur. Buralarda birçok sporcu yetiútirilmiútir (48:151). önemli uluslararasÕ turnuvalarda Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil etmiú. øsrail’de yapÕlan uluslararasÕ turnuvada 3. Kariyerini bitiren Nurcahan Aliyeva hayatÕna ritmik cimnastik hakemli÷i yaparak devam etmektedir. kuruluútan bir süre sonra çalÕúmalara uzun yÕllarÕ kapsayan bir ara vermiútir (13:113). UluslararasÕ Jimnastik Federasyonu’na ve Avrupa Cimnastik Birli÷i’ne üye olmuútur. 1996 yÕlÕnda ise. 2004 Atina 58 . ACF. Nurcahan Aliyeva. 1 gümüú ve 2 bronz madalyanÕn sahibi olmuútur. Bu önemli turnuvalarÕn ilkinde Azerbaycan’Õ temsil eden Dinara Gimatova. olmuútur. ACF.114). Ritmik cimnasti÷in geliúmesi için Azerbaycan’da çeúitli spor cemiyetlerinin bünyesinde úubeler açÕlmÕútÕr. 2003 A÷ustos ayÕnda Bakü’de A kategorisinde Ritmik Cimnastik Dünya KupasÕ Eleme TurnuvasÕ düzenlenmiútir. Zamanla trambolin de yeni bir dal olarak Cimnastik Federasyonu çalÕúma programÕna dahil olmuútur (13:113.

TakÕm yarÕúmalarÕnda ise 21 takÕm mücadele etmiútir. 2005 yÕlÕna gelindi÷inde ise. olmuútur. bu olimpik spor branúÕnda ilk defa bu çapta bir organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. 21 takÕmda gruplarda mücadele etmiútir. Azerbaycan milli takÕmÕ finalde yarÕúmÕú ve 9. olmuútur. olmuútur..Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlma hakkÕnÕ elde etmiútir.115). Azerbaycan’lÕ cimnastikçiler 3 çember ve 2 lobut yarÕúmasÕnda 11.. Bireysel yarÕúmalarda Anna Gurbanova topla serisinde 6. son hazÕrlÕklar yapÕlmÕú ve Bakü’de A kategorisinde Ritmik Cimnastik Dünya KupasÕ Eleme TurnuvasÕ düzenlenmiútir (13:114. genel sÕralamada 8. DünyanÕn 24 en güçlü ritmik cimnastikçisi arasÕnda yer alan sporcu olimpiyatlarda 14. olmuútur (48:153-155. Azerbaycan. ùampiyonanÕn son gününde bütün aletlerde final yarÕúmalarÕ yapÕlmÕútÕr.158-165). ùampiyonada 47 ülkeden sporcular bireysel programda. Anna Gurbanova ise 10. AyrÕca takÕm halinde yarÕúmalara da katÕlmÕúlardÕr. iple serisinde ise 7. Turnuvaya 24 ülkeden 105 sporcu katÕlmÕútÕr. Bu iki grup yarÕúmalarÕnÕn neticesinde Azerbaycan takÕmÕ 21 takÕm arasÕndan 11. 59 . 5 kurdele yarÕúmasÕnda ise 8.. Azerbaycan ritmik cimnastik tarihinde ilk defa 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan’lÕ cimnastikçi Dinara Gimatova katÕlma hakkÕ elde etmiútir. 2005 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Azerbaycan Cimnastik Federasyonu KupasÕ için uluslararasÕ bir turnuva düzenlenmiútir. 2005 yÕlÕnda Fransa’da yapÕlan Grand Prix yarÕúlarÕna 20 ülkenin sporcularÕ katÕlmÕútÕr. Anna Gurbanova 8. Dinara Gimatova ise 9. kurdele ile sundu÷u serisinde 7. Ritmik Cimnastik Dünya ùampiyonasÕ Bakü’de gerçekleútirilmiútir. Anna Gurbanova ve Vefa Hüseynova. olmuútur. Bu sporcular arasÕnda Dinara Gimatova ve Anna Gurbanova’da yer almÕútÕr. 2004 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda Moskova’da yapÕlan Dünya KupasÕ finallerine Dinara Gimatova ve Anna Gurbanova’da katÕlmÕútÕr. Dinara.. Fakat. Olimpiyatlardan kÕsa bir süre önce. topla yaptÕ÷Õ seride ise 7. Anna Gurbanova kurdelede 6. Dinara Gimatova. olmuútur. olmuútur. 2004 Kiev Avrupa úampiyonasÕ. Grup yarÕúmalarÕ 3 çember-2 lobut ve 5 kurdele ile yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan’Õn sÕralamada ilk altÕya girmesi önemli bir baúarÕ olmuútur. olmuútur. olmuúlardÕr. Bu úampiyonaya Azerbaycan üç sporcu ile katÕlmÕútÕr: Dinara Gimatova. olmuútur. sakatlanmasÕ sebebiyle yerine Anna Gurbanova gönderilmiútir. Finalde toplamda 24 cimnastikçi yarÕúmÕú. Atina’dan önce bir genel prova niteli÷i taúÕmasÕyla birlikte.

büyükler ve yÕldÕzlarda gümüú madalya almÕúlardÕr (www. 2007 yÕlÕnda.Kazan’da 2006 yÕlÕnÕn KasÕm ayÕnda düzenlenen uluslararasÕ turnuvada Dinara Gimatova birinci olmuútur. 30. Çim Hokeyi i . Bronz madalya alan bayan hokey takÕmÕ 60 . Yunanistan’Õn Patras úehrinde 2007 yÕlÕnda düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan takÕm müsabakalarÕnda 30 ülke arasÕndan 3. 3 çember. Bireysel alet finallerinde Anna Gurbanova topta bronz madalya almÕútÕr. 2 lobut ile yapÕlan grup müsabakalarÕnda 8 ülke arasÕndan 7. Bireysel müsabakalarda ise Aliye Gariyeva 10 sporcu arasÕndan 6. Di÷er önemli sayÕlabilecek zaferi. 5 ip. Avrupa ùampiyonasÕ. Azerbaycan için önemli olmuútur.9. Haydar Aliyev Spor ve Konser Salonu’nda gerçekleúmiútir.03.com. Grup finallerinde ise Azerbaycan. XXIII. olmuútur (http://www.2009).2009). olmuútur.Sovyet Dönemi Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB’nin bayan ve erkek milli takÕmlarÕnÕn bronz madalya almalarÕ Azerbaycan’da çim hokeyine karúÕ olan ilgiyi önemli ölçüde arttÕrmÕú ve bunun sonucunda da Azerbaycan temsilcileri SSCB úampiyonalarÕnda ön sÕralara kadar yükselerek madalya kürsüsündeki yerler için mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr (87:89. ùampiyonaya 31 ülkeden 170 sporcu katÕlmÕútÕr. AlÕnan sonuçlar.com.90). olmuútur. 6. Anna Gurbanova da HÕrvatistan’daki turnuvada kendini baúarÕyla göstererek gümüú madalya almÕútÕr. tarihteki ilk altÕn madalyayÕ kazandÕrmÕútÕr.1. 18.05. dördüncü gelen Azeri minik takÕmÕ getirmiútir (8:115). 25.fig-gymnastics. 19 yaúÕndaki Aliye Garayeva ülkesine. Avrupa Ritmik Cimnastik ùampiyonasÕ 14-17 MayÕs 2009’da Azerbaycan’Õn baúkenti Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Bronz madalya alan Anna Gurbanova ile Dinara Gimatova da di÷er baúarÕlÕ iki bayan sporcudur.ueg-gymnastics. Pekin OlimpiyatlarÕ’na katÕlan Azerbaycan.

yüzyÕlÕn sonu ve XXI. Bayan takÕmÕ oldukça kÕsa bir dönem içerisinde kendinden söz ettirmeyi baúarmÕútÕr. bu branúta köklü de÷iúmeler ve geliúmeler görülmüútür (48:142). Bununla 61 . Hem bayan. SSCB Spartakiada yarÕúmasÕnda da bronz madalya sahibi olmuútur. Mingeçevir úehirleri hokeyin geliúti÷i merkezler olmuútur. TakÕmÕn katÕldÕ÷Õ ilk ciddi yarÕúma Ukrayna’da düzenlenen açÕk turnuva olmuútur.06. takÕm eski formuna kavuúmaya baúlamÕútÕr. 23 ùubat 2001’de Azerbaycan Çim Hokeyi Federasyonu (AÇHF) BaúkanlÕ÷Õ’na Azerbaycan Vergi BakanÕ FazÕl Mehmedov seçilmiútir (29:106). Bölge temsilcilerinin sayÕsÕ da her geçen gün artmÕútÕr (48:142). Bugün GusarÕ. SSCB milli takÕmÕnda. Lenkeran. Astar. 7 yÕl sonra erkek sporculara bayan sporcular da katÕlmÕútÕr. Celilabad.org. AÇHF’nin ana sponsorlu÷unu ise Ataholding üstlenmiútir. Azerbaycan’da çim hokeyi 1970 yÕlÕnda ortaya çÕkmÕútÕr. yüzyÕlÕn baúlarÕna denk gelmiútir (87:90). de÷iúik yaú gruplarÕndaki milli takÕmlar uluslararasÕ yarÕúmalarda ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. Hokeyin Azerbaycan’da yeniden geliúmesi XX.olympic. Haçmaz. Fakat her úeye sÕfÕrdan baúlanmÕútÕr. O dönemden itibaren.2009).Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi SSCB’nin da÷ÕlmasÕyla birlikte ülkenin içine düútü÷ü durumdan dolayÕ hokeyde de durum kötüye gitmiútir. 25 yÕl takÕmda oynamÕú olan kaptan Zeynep Nuriyeva. Bu yönetim de÷iúikli÷inden sonra. ùeki. ii . TakÕmÕn baúÕna genç teknik direktör Adil Paúayev getirilmiútir. Emekli oyuncu. hem de erkek hokeycilerin ülke úampiyonalarÕnÕn seviyesi yükselmiú. Bakü’nün merkezinde dünyanÕn en iyi kulüp ve ulusal takÕmlarÕnÕn katÕlÕmÕ ile gerçekleútirilen yarÕúmalarÕn düzenlendi÷i ve dünya standartlarÕ seviyesinde olan bir spor kompleksi inúa edilmiútir (87:90). Avrupa ùampiyonasÕ’nda bronz madalya sahibi olmuútur (29:106). 14. Kökten de÷iúikli÷in ilk belirtileri 2000 Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’ndan sonra kendini göstermeye baúlamÕútÕr. Ülke úampiyonasÕnda üçüncülü÷e ulaúan ATAspor kulübü. Yetenekli genç oyuncularÕ yetiútirmek üzere 2001 yÕlÕnÕn sonuna do÷ru çocuk hokey kulüpleri açÕlmaya baúlanmÕútÕr.içinde AzerbaycanlÕ Tatyana ùvÕnganova’da yer almÕútÕr (www.

2002 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda ilk ülke úampiyonasÕ düzenlenmiútir. 2004 yÕlÕnda úampiyonaya sadece 4 bayan takÕmÕ katÕlmÕúken. Bu çalÕúmalarÕn sonuçlarÕ kÕsa süre içinde kendini göstermiú. 2003 yÕlÕnda øspanya’daki Avrupa ùampiyonasÕ finalinde milli takÕm dokuzuncu olmuútur. Bakü ve SumgayÕt kulüp takÕmlarÕndan farklÕ olarak. ancak bu tedbirler etkili olmamÕútÕr. taúra bölgelerinde de sporcular yetiútirme olana÷ÕnÕ sa÷lamÕútÕr.108). Geçen yÕlki turnuvanÕn finalisti olan Ukrayna’nÕn “Kolos” ve Alman “Russelschmeier” takÕmlarÕnÕ yenmiútir. bölge takÕmlarÕ da farklÕ gruplarda yarÕúa katÕlmÕú ve bir sonraki turnuva da aynÕ formatta düzenlenmiútir. Ancak 2002’de Litvanya’nÕn ùualay kentinde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ eleme oyunlarÕnda Adil Paúayev’in yönetimindeki takÕm finale kadar yükselmeyi baúarmÕútÕr. iliúkileri kesme ve takÕmÕ tekrar Paúayev’e teslim etme kararÕ almÕútÕr. bölgedeki tecrübeli sporcularÕ da ilgisiz bÕrakmamÕútÕr. 2007 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ’nda 5. 2005 62 . 2005’te 6 takÕm yarÕúmÕútÕr. 5-11 Eylül 2005’te Bakü’de düzenlenen Avrupa milli takÕmlarÕnÕn “Trophy Cup” turnuvasÕnda da galip olmuútur. Bu galibiyetle birlikte. Finalde Hollanda’nÕn Den Bosh takÕmÕna yenilen ATAspor ikinci olmuútur (29:107. Avrupa ùampiyonlar KupasÕ’nÕn iki alt grubundaki di÷er 8 takÕm arasÕnda ATAspor birinci olmuútur. 2006 Dünya ùampiyonasÕ elemelerinde baúarÕlÕ olamayan bayan hokeyciler. YabancÕ teknik adamdan yeterince verim alamayan federasyon. olmuúlardÕr. Azerbaycan takÕmÕ Avrupa’nÕn en iyi takÕmlarÕ arasÕna girmiútir. Federasyon yönetimi Almanya’dan Robert Willik’e takÕmÕn teknik yönetimini teklif etmiú. 2000 yÕlÕna kadar kulübün ve milli takÕmÕnÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlarÕ bulunmamaktadÕr. 2000 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda Bakü’de düzenlenen seminer ve pratik çalÕúmalar. ATAspor.birlikte AÇHF yönetimi. Hokey erkek takÕmÕ ise. Adil Paúayev bu takÕmla iyi sonuçlar elde edebilece÷ini kanÕtlamÕútÕr. son maçta øspanya birincisi “Campo de Madrid” takÕmÕyla 2:2’lik skorla berabere kalmÕú ve finale yükselmiútir. Yeni katÕlan iki takÕm Lokbatan takÕmÕ ile SumgayÕt gençlik takÕmÕdÕr. Hokeyci bayanlar 2004 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Avrupa kulüp úampiyonlarÕnÕn “Trophy Cup” turnuvasÕnda oldu÷u gibi.

1. Sahib bu yarÕúlara katÕlmamÕútÕr.Sovyet Dönemi Azerbaycan’da judo 1972 yÕlÕndan itibaren geliúmeye baúlamÕútÕr. antrenör ve hakem kadrolarÕ için özel seminerler düzenlemelerini ve turnuvalar organize etmelerini istemiútir. takÕmÕ de÷il de doping yapan iki oyuncuyu cezalandÕrmÕútÕr. Bakü’de 2008’in Nisan ayÕnda olimpiyat vizesi için bir turnuva düzenlenmiútir. Final mücadelesinden sonra iki øspanyol oyuncunun doping yaptÕ÷Õ tespit edilmiútir. Pekin’e gitmeye hak kazanmÕútÕr. onlar arasÕnda Sahib’de yer almÕútÕr. O. dünyanÕn en iyi 50 takÕmÕ arasÕna girmeyi baúarmÕútÕr. Lakin. UluslararasÕ Hokey Federasyonu iki aylÕk bir de÷erlendirme sonucunda. Bakü’nün en güçlü sambocularÕ Kafkasya OyunlarÕ programÕna dahil olan judo yarÕúlarÕna hazÕrlanÕrken. finalde Danimarka’ya yenilerek ikinci olmuútur (48:142-144). Azerbaycan Spor Komitesi çeúitli kurum ve kuruluúlardan judo ile ilgili úubeler kurmalarÕnÕ. øspanya diskalifiye edilmesi gerekirken. Azerbaycan’Õn ilk judocularÕ da sambo güreúçileri arasÕndan çÕkmÕútÕr. Pakistan’lÕ teknik adam Tahir Zaman yönetimindeki takÕm. Judo i . Bunun sonucunda 1992’de de olimpiyat úampiyonu olmuú øspanya. Düzenli olarak bayanlar kulüp takÕmlarÕ arasÕnda oldu÷u gibi erkek kulüp takÕmlarÕ arasÕnda da ulusal úampiyonalar yapÕlmaktadÕr. Bu tarihte. SSCB Gençler Judo ùampiyonasÕ’na katÕlma kararÕ 63 . 6. Ancak. Bayan hokeyciler finalde øspanya ile karúÕlaúmÕúlardÕr. Çocuk takÕmlarÕ da her geçen gün geliúmektedir ve milli takÕm için yeni adaylar ortaya çÕkmaktadÕr (87:90. Erkek milli takÕmÕ da bu süreçte kendini toparlayarak.10.91). øspanya’ya yenilerek olimpiyatlara katÕlma hakkÕnÕ kaybetmiútir. ülkede judo sporu ile ilgilenen neredeyse yok gibidir. Bu yÕllarda Bakü’de yetiúmiú çok sayÕda sambo güreúçisi vardÕr.yÕlÕnda Malta’da yapÕlan “Trophy Cup”da finale kadar yükselmesine ra÷men.

Burada Azerbaycan’a tek altÕn madalyayÕ kazandÕran judocu Elnur Mamedli olmuútur. Elçin øsmayilov. Elçin. erkeklerde ise 1. O. Daha 20 yaúÕnda olan sporcu daha önce iki kez Avrupa ùampiyonu olmuú ve Dünya ùampiyonasÕ’nda gümüú madalya 64 . Dünya ve Avrupa úampiyonlarÕ da vardÕr. 1998 yÕlÕnda Bükreú’te yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’nde ikinci olmuútur.Ba÷ÕmsÕzlÕk Dönemi Azerbaycan Judo Federasyonu 1992 yÕlÕnda kurulmuútur (71:97). Bu ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde sporcularÕn elde etti÷i ilk ve en büyük baúarÕdÕr. Dominik Cumhuriyeti’nin Santo-Domingo úehrinde düzenlenen Dünya Gençlik ùampiyonasÕ’nda ise Nicat ùÕhalizade altÕn madalya kazanmÕúlardÕr (82:86). daha sonra bir kere gençlerde. olmuúlardÕr. Sahib. Bu sporcular arasÕnda Olimpiyat.almÕútÕr. Azerbaycan takÕmÕ bayanlarda 3. Bu olimpiyatlarda Azerbaycan Eski Sovyetler Birli÷i ülkeleri arasÕnda altÕncÕ.. 2006 yÕlÕnda Finlandiya’nÕn Tampere úehrinde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’nda Elnur Mamedli. 2004 yÕlÕnda yapÕlan Atina Olimpiyat OyunlarÕ’nda Mehman Azizov ve Mövlud Miraliyev 5. Pekin OlimpiyatlarÕ ba÷ÕmsÕz Azerbaycan’Õn dördüncü olimpiyatÕdÕr. 1992 yÕlÕnda Barselona Olimpiyat OyunlarÕ’nda Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u takÕmÕnda yer alan Nazim Hüseynov tarafÕndan kazanÕlmÕútÕr. ii . Elçin øsmayilov. bu úampiyonada 74 rakipten 71 ‘ini yenerek 3. iki kere de büyüklerde Avrupa ùampiyonu olmuútur. Avrupa ülkeleri arasÕnda yirminci olmuútur. 2004 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan askeri judocularÕn XXX. 2005 yÕlÕnda Hollanda’da yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda birinci olmuútur. olmuútur. olmuútur. 2000 yÕlÕnda yapÕlan Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda Elçin øsmayilov 7. Judoda ilk büyük baúarÕ. AzerbaycanlÕ sporcular bireysel yarÕúmalarda 3 altÕn 6 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (48:132-135). Bu baúarÕdan sonra Sahib. AzerbaycanlÕ sporcu burada altÕn madalya kazanmÕútÕr. Dünya ùampiyonasÕ’na 22 ülkeden yaklaúÕk 300 sporcu katÕlmÕútÕr. olmuútur.39). Di÷er baúarÕlÕ bir judocuda Elçin øsmayilov’dur. 1999 yÕlÕnda Gençler Avrupa Birincili÷i’nde kÕta úampiyonu olmuútur. AynÕ yÕl içinde Minsk’te yapÕlan büyükler arasÕndaki uluslararasÕ turnuvada üçüncü olmuútur. SSCB mili takÕmÕna katÕlmÕútÕr (71:38.

Milli judocunun finaldeki galibiyeti olimpiyat tarihinin en hÕzlÕ galibiyeti olmuútur. Azerbaycan’da geleneksel olmayan bir spor branúÕdÕr. genel sÕralamada ise 22. 6.1.eujudo. Bundan dolayÕ ilk Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmasÕ gerekirken. 07.. 1988 Seoul OlimpiyatlarÕ’nda ølgar Memmedov altÕn madalya kazanmÕútÕr.87). altÕn madalya kazanmÕútÕr. Eskrim. Elena Cemayeva Azerbaycan’Õn eskrimde ilk Dünya ve Avrupa ùampiyonu ve Dünya KupasÕ sahibi olmuútur (100:109-112). 3 MayÕs 2009 tarihinde güncellenen dünya sÕralamasÕnda 90 kg’da Elkhan Mammadov 4. 1992 Barselona OlimpiyatlarÕ’nda Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) altÕnda mücadele eden sporcu beúinci olmuútur.kazanmÕútÕr. 1996 Atlanta’ya Rusya milli takÕmÕnda giden Azeri sporcu.. Azeri sporcu Elkhan Mammadov bronz madalya almÕútÕr.eu.05. bu baúarÕsÕndan dolayÕ CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev tarafÕndan “ùöhret” adlÕ madalya ile ödüllendirilmiútir (14:82. øki kez Olimpiyat ùampiyonu.intjudo. Bundan dolayÕ Cemayeva Azerbaycan adÕna mücadele etme kararÕ almÕútÕr. Gürcistan’Õn baúkenti Tiflis’te 24-26 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda düzenlenen Avrupa Büyükler Judo ùampiyonasÕ’na 39 ülkeden 260 sporcu katÕlmÕútÕr.11. Dünya ùampiyonu ve dört kez Avrupa ùampiyonu olmuú olan ølgar Memmedov.2009). 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda Azerbaycan’Õ temsilen Elena Cemayeva yer almÕútÕr. Seoul’deki baúarÕsÕnÕ tekrarlayarak. UluslararasÕ Eskrim Federasyonu hakemli÷i yapmaktadÕr.84. Rusya Eskrim Federasyonu eskrimin olimpik bir spor olmamasÕnÕ gerekçe göstererek Cemayeva’yÕ dünya úampiyonasÕna göndermeyi reddetmiútir. bayanlarda 23. 07. olmuútur (www. 1998 yÕlÕnda ølgar Memmedov’un eúi Elena Cemayeva eskrim Rusya ùampiyonu olmuútur. durumdadÕr (www. Son 5 yÕlda uluslararasÕ 65 . Bu yüzden olimpiyat úampiyonu olan Bakülü sporcunun bu baúarÕsÕ daha da önem kazanmÕútÕr. Uzun bir aradan sonra. Azerbaycan erkeklerde 12.com. kariyerini sonlandÕrmÕútÕr. Sonraki yÕllarda Rus milli takÕmÕnda yer almÕútÕr. Elnur. 2000 yÕlÕnda Sidney’de yapÕlan olimpiyatlardan madalyasÕz dönen sporcu. Eskrim Azerbaycan Eskrim sporunda bir Olimpiyat ùampiyonlu÷una sahiptir.05.2009).

2004 yÕlÕnÕn Ekim ayÕnda østanbul’da yapÕlan uluslararasÕ turnuvaya 8 ülkeden 150 sporcu katÕlmÕútÕr. Günümüzde UluslararasÕ Binicilik Federasyonu’nun (FEI) 100’den fazla üyesi arasÕnda Azerbaycan Binicilik Federasyonu’da vardÕr.12. Yaúar Memmedov. 66 .yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ baúarÕyla temsil eden sporcu. Azerbaycan’da eskrimin geliúmesinde Azerbaycan Eskrim Federasyonu Baúkan YardÕmcÕsÕ Yaúar Memmedov’un büyük rolü olmuútur.103).04. 6. ùeki’de de binicilik ve at yetiútirme çok yaygÕn hale gelmiútir (76:102. 2006 yÕlÕndan itibaren federasyon faaliyetleri ile Devlet BakanÕ NazÕm øbrahimov ilgilenmektedir. Zenit spor merkezi de bu milli spor branúÕnÕn geliúmesi için faaliyetler düzenlemektedir (48:177). Sabine Amrahzadeni ise gümüú madalya almÕútÕr (48:172.173).ch. Her yÕl de÷iúik yaú gruplarÕnda ülke birincili÷i ve úampiyonasÕ AyrÕca.fie. Azerbaycan’lÕ sporcular Janna MuradgÕzÕ altÕn. yapÕlmaktadÕr.1. 18. Bugün milli takÕmda genç sporcular bulunmaktadÕr. olmuútur (http://www. olimpiyat úampiyonu Boris Koretskiy gibi ünlü eskrimcileri ve birçok úampiyonu yetiútirmiútir. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’nÕn katkÕsÕyla üç kulüp faaliyet göstermektedir. Eskrim sporunda daha iyi úartlar oluúturulmuútur (100:112). Azerbaycan 1997 yÕlÕnda FEI üyesi olmuútur (76:102). Azerbaycan’lÕ biniciler uluslararasÕ yarÕúmalara da katÕlmaktadÕr. Bina’da yeni hipodrom inúa edilmiú. Azerbaycan bu turnuvaya 7 sporcusu ile katÕlmÕútÕr. Atina OlimpiyatlarÕ’ndan sonra Azerbaycan takÕmÕnda büyük de÷iúiklikler olmuútur. iki kez olimpiyat úampiyonu ølgar Memmedov. Atina’da finallerde elenmiútir.2009). Binicilik Azerbaycan Binicilik Federasyonu 1996 yÕlÕnda kurulmuútur (48:177). 4-13 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda Kuzey ørlanda’nÕn Belfast úehrinde yapÕlan YÕldÕz ve Gençler Eskrim Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan 34. Federasyon bu branúta profesyonel sporcularÕn yetiúmesi için çaba sarf etmektedir.

Cemal Rahimov. olmuútur. Bu yarÕúmaya sadece Türkiye’den de÷il. Fransa’da üç yaú grubunda 26 ülkeden 1200 sporcunun mücadelesinde Cemal Rahimov 2. yÕl dönümü kutlamalarÕnda øzmir’de düzenlenen turnuvada da birinci olmuútur. 2004 yÕlÕnda Azerbaycan’Õn Milli Lideri Haydar Aliyev anÕsÕna uluslararasÕ bir turnuva düzenlenmiútir. 67 . Bu turnuva “ølkbahar KupasÕ” adlÕ üç aúamalÕ bir turnuvadÕr. Azerbaycan’da engel atlama yaygÕndÕr. Avrupa’dan ve Amerika’dan da sporcular katÕlmÕútÕr. Türkiye Cumhuriyeti’nin 82. østanbul’da.03. Ülkede bu branúta lider olan bir sporcu vardÕr: 20 yaúÕndaki spor uzmanÕ Cemal Rahimov. fakat bu turnuvaya Rus sporcularÕn dÕúÕnda eski Sovyet Cumhuriyetleri’nin sporcularÕndan sadece kendisi katÕlma hakkÕnÕ kazanmÕútÕr. AzerbaycanlÕ binici Cemal Rahimov son yÕllarda önemli baúarÕlar elde etmiútir. olmuútur (48:177). Türkiye’de düzenlenen yarÕúmalar içinde bu bir rekordur. 30. olmuú ve 47 katÕlÕmcÕ arasÕndan Grand-Prix ünvanÕna layÕk görülmüútür.noc-aze. Bunlar dresaj. AzerbaycanlÕ sporcu yine Fransa’da engel atlamada yapÕlan uluslararasÕ turnuvada 300 sporcu arasÕndan 1. gösteri atlayÕúlarÕ ve engel atlama (konkur)’dur. 2005 yÕlÕnda Fransa’da engel atlamada yapÕlan uluslararasÕ turnuvada. 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ’nda da Azerbaycan’Õ binicilik sporunda temsil etmiútir (http://www. Bakü’de de binicilik branúÕnda bazÕ uluslararasÕ turnuvalar yapÕlmaktadÕr (48:177). Kendisi Avrupa ve Dünya çapÕndaki yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ temsil eden tek Azeri sporcudur (20:101). 64 sporcu arasÕndan 3.2009). Toplam 279 sporcu vardÕr. Toplam 40’dan fazla altÕn madalyaya sahip olmuútur. Cemal Rahimov. Orada bir ödül kazanamamÕú. turnuva’nÕn en genç yarÕúmacÕsÕ olmasÕna ra÷men ikinci olmuútur (76:106).org.Binicilik sporunda 3 olimpiyat yarÕúma türü vardÕr. øsviçre’nin Schafhausen kentinde gerçekleúen gençlik Avrupa úampiyonasÕna katÕlmÕútÕr. BunlarÕn dÕúÕnda.

SumgayÕt Tahsil Birli÷i’nin temsilcileri olan Rüstem ve Sabina. Zudov 17 Ocak 1963 tarihinde Bakü’de do÷muútur.1. federasyonun uluslararasÕ spor teúkilatlarÕna üyeli÷i kabul edilmiútir.13. ølkin Sevindikzade. SSCB ve uluslararasÕ turnuvalarda birincilik kazanmÕútÕr. Masa tenisinde Rüstem Aliyev. 8 kez Azerbaycan úampiyonlu÷unu elde etmiú. Masa tenisi Azerbaycan’da çok yeni bir spor branúÕ oldu÷u için birtakÕm problemler yaúanmaktadÕr. Valentina Popova gibi önemli bir sporcu Azerbaycan’da yetiúmiútir. bu kapsamda da Devis KupasÕ gibi uluslararasÕ turnuvalara katÕlmaya baúlamÕúlardÕr. 2000’li yÕllarÕn baúÕnda bir müddet masa tenisinde uluslararasÕ federasyona olan üyelik bedelinin ödenmemesinden dolayÕ uluslararasÕ yarÕúma ve turnuvalara katÕlamamÕútÕr. Ancak. TarÕm BakanÕ øsmet Abbasov’un federasyon baúkanlÕ÷Õna gelmesiyle birlikte masa tenisindeki sorunlar gözle görülür seviyede azalmaya baúlamÕútÕr. Bununla birlikte Azerbaycan masa tenisçileri de÷iúik seviyedeki yarÕúmalara. 2004 yÕlÕnda Rusya’da yapÕlan gençler turnuvasÕnda Rüstem Aliyev. Azerbaycan’da masa tenisinde geçmiú yÕllarda da sevilen bir spor branúÕdÕr.178). 2005 yÕlÕnda Strasbourg’da 68 . 2005 yÕlÕndan bu yana Azerbaycan milli takÕmÕnÕ yönetmektedir. 2001 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlan uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan erkeklerde birinci olmuútur. Sabina Ahmedova ve Emin Fahretov gibi sporcular öne çÕkmaktadÕr.6. Mili takÕmÕn baú antrenörü SSCB’nin usta sporcusu Alexander Zudov’dur. Azerbaycan’da masa tenisi branúÕnda önemli sporcular yetiúmiú ve yetiúmektedir. 2005 yÕlÕndan itibaren. Sabina Ahmedova ve Aliye Muhtarova birinci olmuútur. Sovyetler Birli÷i milli takÕmÕnÕn da bir üyesi olmuútur. 1975 yÕlÕndan beri masa tenisi oynamaktadÕr. Masa Tenisi Azerbaycan. Di÷er kategoride A grubunda yarÕúan bayan sporcular da turnuva galibi olmuúlardÕr (48:177. Zudov alt yapÕya daha çok önem vermektedir. 2001 yÕlÕnda Azerbaycan Masa Tenisi Federasyonu’nun üyelik bedelini ödemesiyle birlikte. Eski Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nü (bugün Beden E÷itimi ve Spor Akademisi) bitirmiútir.

di÷er milletlerden olmaktadÕrlar. Avrupa Minikler ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. bayanlarÕn %90’Õ sporun insan için gerekli oldu÷unu ve %82’si de uygun úartlar oldu÷unda kÕz 69 . bölgeler için örnek oyunlarÕn geliútirilmesi. Azerbaycan’da 2005 yÕlÕnda yapÕlan bir araútÕrmaya göre. Almanya’nÕn Bremen úehrinde 2006 yÕlÕnda düzenlenen TakÕmlar Dünya ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkeklerde kendi grubunda 3. Fakat masa tenisi artÕk Guba.ittf. Bu spor dalÕyla ilgilenen çocuk sayÕsÕ 100’den daha azdÕr.03. masa tenisindeki bayan sporcularÕn eksikli÷i kültürden kaynaklanmaktadÕr. bölge kulüplerine oyun masalarÕnÕn verilmesi. AyrÕca fiziki úartlarÕn daha iyi hale getirilmesi için de giriúimlerde bulunulmaktadÕr. Bakü’de sadece 3-4 tane salon bulunmaktadÕr. AyrÕca masa tenisinde toplumsal görüúlerden ötürü kÕz oyuncularÕn sayÕsÕ da yeterli de÷ildir. ø Aliyev (2008. Yine de baúkent dÕúÕndaki bölgelerde masa tenisi daha yavaú geliúmektedir. Bakü’de masa tenisi henüz çok popüler olmamakla birlikte. Bundan dolayÕ Azerbaycan’Õ temsil eden Azeri bayan sporcularda baúka ülkelerin vatandaúÕ.2009). olmuúlardÕr (http://www. oyun salonlarÕnÕn sayÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ gibi çalÕúmalar sürdürülmektedir. Milli takÕm kadrosu sürekli Bakü ve SumgayÕt’taki okul ö÷rencileri sayesinde geniúlemektedir. Milli takÕma malzeme deste÷i de verilmektedir. Gusar ve ùeki’de de geliúmeye baúlamÕútÕr. kitlesel spor olma niteli÷inden de yoksundur.. Milli takÕm çalÕúmalarÕnÕ belirli saatlerde Olimpiyat spor kompleksinde sürdürmektedir. bayanlar da kendi gruplarÕnda 2. Ülkede masa tenisini geliútirmek için. Bu kapsamda milli takÕmÕn 24 oyuncusu özel burs almaktadÕr. olmuútur. Lokomotiv ve Neftçi kulüplerinde vardÕr (77:106-108). 13. Sabina 5. Azerbaycan Hükümeti ülkede masa tenisinin geliúmesi için önemli çalÕúmalar yürütmektedir. Rüstem ise 18. Masa tenisi birimleri ise sadece Tahsil..düzenlenen 1. Azeri kadÕnlarÕ Müslüman olduklarÕ için spora ilgi göstermemektedirler.com. sözlü görüúme)’e göre.

18 yaú altÕ erkek takÕmÕ 66. Sabina Ahmedova birçok uluslararasÕ yarÕúmaya katÕlarak birinci olmuútur. Azerbaycan’Õn taekwondo camiasÕnda saygÕnlÕ÷Õ artmÕútÕr. 3 gümüú ve 3 bronz madalya alarak takÕm sÕralamasÕnda birinci olmuútur. 6. Beyaz Rusya ve Gürcistan’da birincilikler elde etmiútir. 2004’de ise Avrupa ùampiyonu olmuútur. Azerbaycan. Bireysel sÕralamada ise 15 yaú altÕ sporcularda Sabina Ahmedova 5. Çocuklar ve gençlerin büyük ilgisini çeken bu spor branúÕnda ülkede çeúitli seviyelerde uluslararasÕ turnuvalar gerçekleúmektedir.64. 30. 2001 yÕlÕnda Rusya’da gerçekleúen uluslararasÕ turnuvada 2 altÕn. Erkeklerin ise %96’sÕ sporun insan için gerekli oldu÷unu ve %56’sÕ da uygun úartlar oldu÷unda eúlerini ve kÕzlarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini ifade etmiúlerdir (53:60.1.2009). bayanlarda 87.14. sÕrada bulunmaktadÕr. Niyameddin Paúayev 2001 yÕlÕnda Dünya. sÕrada bulunmaktadÕr (http://www. durumdadÕr. 2 gümüú.ittf. Asif Nuraliyev ve Gülare Azizova altÕn. Taekwondo Taekwondo Azerbaycan’da popüler olan spor branúlarÕndan biridir. 2 bronz madalya kazanmÕútÕr. Bu 70 .. Taekwondonun vatanÕ sayÕlan Kore’de düzenlenen úampiyonada 63 ülkeden 2013 sporcunun mücadelesinde Azerbaycan 2 altÕn.03.çocuklarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini ifade etmiúlerdir.66.68). Bu turnuvadan çok kÕsa bir süre sonra Fransa’da gerçekleúen geniú katÕlÕmlÕ bir turnuvada ølkin ùahbazov. Azerbaycan takÕmlar sÕralamasÕnda erkeklerde 101. Bu turnuvalar sayesinde AzerbaycanlÕ taekwondocularÕn profesyonelli÷i ve tecrübeleri daha da geliúmiú. Ziya GasÕmov ise gümüú madalya kazanmÕútÕr.109). Azerbaycan’Õn taekwondo ile ilk tanÕúmasÕ 1990 yÕlÕnda olmuútur. bayan takÕmÕ ise 73. birkaç uluslararasÕ turnuvaya katÕlmÕú Rusya.. Emin Fahretov ise birkaç uluslararasÕ turnuvaya katÕlmasÕna ra÷men henüz önemli bir sonuç elde edememiútir (77:108. 2002 yÕlÕnda Belarus’ta 32 takÕmÕn katÕlÕmÕyla gerçekleútirilen uluslararasÕ turnuvada Azerbaycan taekwondocularÕ takÕm sÕralamasÕnda birinci olmuútur. Rüstem Aliyev.com.

org. Azerbaycan erkeklerde bronz madalya kazanmÕútÕr (www. øsviçre’de yapÕlan úampiyonaya toplamda 3000 sporcu katÕlmÕú ve Azerbaycan taekwondocularÕ 9 madalya alarak. Bayan taekwondo takÕmÕ ise. 1 gümüú madalya kazanmÕútÕr. Kore’de yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda ise Meftun Salmanov üçüncü olmuútur. Elnur Amanov gümüú. Azerbaycan 4. olmuútur. 15. Taekwondo Gençler Avrupa Birincili÷i’nde taekwondocular 2 altÕn. 6. 2004 yÕlÕnda øsveç’te yÕldÕz. 3 altÕn.2009).1. olmuútur. AynÕ yÕl Paris’te Olimpiyat vizesi için yapÕlan turnuvada Reúad Ahmedov ve Niyameddin Paúayev Atina OlimpiyatlarÕ’na katÕlma hakkÕnÕ elde etmiúlerdir. Fransa’da yapÕlan Avrupa KupasÕ yarÕúmalarÕnda takÕmlar sÕralamasÕnda üçüncü olmuúlardÕr.wtf. 2005 yÕlÕnda Almanya’da gençler ve büyüklerde yapÕlan Ejderha KupasÕ’na katÕlan 12 sporcunun hepsi büyüklerde birinci olmuútur. genç ve büyüklerde yapÕlan turnuvada Azerbaycan’lÕ taekwondocular 12 takÕm arasÕndan birinci olmuúlardÕr. 2005 yÕlÕnÕn Nisan ayÕnda yapÕlan Dünya Taekwondo Federasyonu’nun yönetim organlarÕnÕn seçimlerinde. 1 gümüú ve 2 bronz madalya kazanan taekwondocular birinci olmuútur. Genel sÕralamada ise. øsviçre’nin ardÕndan ikinci olmuútur. AynÕ yÕl içinde Bakü’de yapÕlan Gençler Avrupa Birincili÷i’ne 40 ülkeden 400 sporcu katÕlmÕútÕr. Bilardo Bilardo Federasyonu ilk olarak 1989 yÕlÕnda kurulmuú ve oldukça etkin faaliyetler sürdürmüútür.06. Fakat 1994 yÕlÕndaki dönem baúkanÕ Mamed Mamedov’un 71 . Azerbaycan’Õn baúkenti Bakü’de 11-14 Haziran 2009 tarihleri arasÕnda Dünya Taekwondo TakÕmlar ùampiyonasÕ düzenlenmiútir.15. Reúad Ahmedov ve Tevekkül Bayramov bronz madalya almÕúlardÕr. Norveç’te yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda Niyameddin Paúayev kÕta úampiyonu olmuú. 1 gümüú ve 2 bronz madalya alarak 8. Azerbaycan Taekwondo Federasyonu baúkanÕ Kemaleddin Heyderov baúkan yardÕmcÕsÕ seçilmiútir (48:128130). 2003 yÕlÕnda Yunanistan’Õn Atina úehrinde düzenlenen 14. Bu organizasyonda görev alan 30 uluslararasÕ dereceli hakem arasÕnda Gündüz Abdullayev ile Elúen Guliyev’de yer almÕútÕr.Azerbaycan için yÕlÕn en büyük zaferi olmuútur.

daha sonra Dünya ve Avrupa Bilardo Konfederasyonu’na üye olmuútur. Azerbaycan’Õn úampiyonu. Azerbaycan Bilardo Federasyonu’nun ilk BaúkanÕ merhum Mamed Mamedov’un o÷lu Seymur Mamedov’dur. yeni bir yÕldÕz daha parlamÕútÕr. Böylelikle sporcular. Gerek yetiúkin. Bilardo oyunu belli bir süre yalnÕzca Bakü’deki amatör kulüplerde ücretli olarak oynanabilmiútir. Seymur. Bunlardan Azer Gaciyev. o sene. kuruldu÷u 20 MayÕs 2000 tarihinden itibaren ülkenin tek bilardo kulübü olan “Pramit Bilardo Kulübü”nü açmakla baúlamÕútÕr. gerekse çocuklar için baúkent Bakü’de ve yurt genelinde úampiyonalar düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. Azeri bilardocularÕn katÕldÕklarÕ önemli bir organizasyon olmuútur. BaúarÕlÕ sonuçlarÕn gelmesi fazla uzun sürmemiú ve 2001 yÕlÕnda Vilnius’ta düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ dördüncüsü Emir Guseynov. 2001 turnuvasÕnda birincilik kazanan Azer Gaciyev’dir. O. Günümüz Federasyon BaúkanÕ olan ølgar Aslanov projeye ilk olarak. Amatörler arasÕnda tecrübeli bir oyuncu olan ølgam Aslanov. ayrÕca. Bilardo Federasyonu ve ileri gelen oyuncular.ani vefatÕ sebebiyle federasyonun faaliyeti tamamen durdurulmuútur. bu yeni tesise taúÕnmÕútÕr. uluslararasÕ düzeyde ustalÕk ünvanÕnÕ almÕútÕr. 2004’te Avrupa ùampiyonasÕ’nda bronz madalya alarak ismini dünyaya duyurmuútur. Federasyonun kurulmasÕndan birkaç gün sonra düzenlenen Dünya ùampiyonasÕ. Ukrayna’nÕn Ba÷ÕmsÕzlÕk YÕldönümü dolayÕsÕyla düzenlenen turnuvada üçüncülük kazanmÕútÕr. Pramit Kulübü’nde 2003’te inúa edilen yeni spor salonunun açÕlÕúÕ yÕlÕn en önemli geliúmelerinden biri olmuútur. 7 Ekim 2000’de kulübün bünyesinde kurulan Bilardo Federasyonu. Avrupa’nÕn ilk sekiz bilardocusu arasÕna girmiú. Seymur 72 . Asya KupasÕ’nda beúinci olmuú. Azerbaycan’da 2003 yÕlÕnda ise. SporcularÕn uluslararasÕ resmi turnuvalara katÕlabilmesi için Azerbaycan Bilardo Federasyonu’nun yeniden kurulmasÕ gerekti÷i fikrini ortaya atmÕútÕr. en güçlü bilardo üstatlarÕnÕ aynÕ çatÕ altÕnda toplamayÕ baúarmÕútÕr. söz konusu kuruluúlarÕn himayesi altÕnda düzenlenen turnuvalarÕn birço÷una katÕlma imkanÕ bulmuúlardÕr.

2005 ve 2006 yÕllarÕnda üst üste iki kez çÕktÕ÷Õ Avrupa ùampiyonasÕ finalinde Gaciyev’in ünvanÕnÕ elinden almÕútÕr. aslen Bakülü olup halen Moskova’da yaúayan Alla Kolupayeva da yarÕúmaktadÕr. Ukrayna. Ancak. Azeri bilardosunu önemli bir noktaya ulaútÕran ølgar Aslanov. Ermeni asÕllÕ Rus rakibi Eduard Galiyants’Õ yenmiútir. 18 ülke arasÕnda Rusya. AynÕ zamanda Mamedov. O zaman üç sporcu ilk on listesine girmiútir. Bunlardan biri de. 90’lÕ yÕllarda Azerbaycan’a gelen yabancÕ úirket çalÕúanlarÕ tarafÕndan Azerbaycan’a tanÕtÕlmÕú 73 . Milli takÕmlar baúarÕ listesinde Azerbaycan. Azeri oyuncularÕn Avrupa ùampiyonalarÕ’nda üç defa madalya sahibi olmalarÕnÕn yanÕ sÕra.16. Onun dÕúÕnda baúarÕ tablosuna 6 Azeri sporcu daha girmektedir. bayan turnuvalarÕnda da temsil edilmeye baúlanmÕútÕr. Kazakistan ve Belarus’un ardÕndan beúinci olmuútur (12:90. Federasyon BaúkanÕ olarak görev yaptÕ÷Õ bu altÕ sene içinde. Rugby Son yÕllarda Azerbaycan’da geleneksel spor dallarÕnÕn yanÕ sÕra popüaritesi daha az olan spor dallarÕ da geliúmektedir. Fakat Avrupa ùampiyonasÕ gibi önemli bir yarÕúmada iki gümüú madalya almÕútÕr. Finlandiya’da gerçekleúen 2006 Dünya ùampiyonasÕ’nda yarÕúan Kolupayeva. erkek sporculardan daha baúarÕlÕ bir oyun çÕkarmÕú. 2005’te oynadÕ÷Õ yarÕ final yarÕúmasÕnda 5:0 gibi bir skorla. Azerbaycan 2006’nÕn baúÕndan itibaren. Azerbaycan’da 2007 yÕlÕnda dünya bilardo baúarÕ sÕralamasÕnda yer alan Azeri isimlerin baúÕnda. Azerbaycan takÕmÕnda.1. Bu süre içinde Federasyon dört uluslararasÕ düzeyde usta yetiútirmiú bulunmaktadÕr. çÕktÕ÷Õ çeyrek finalde ise elenmiútir. listenin onbirincisi olan Seymur Mamedov gelmektedir ki.Mamedov. Mamedov bir dönem dünya yedincisi bile olmuútur. Sporcular her yÕl 8-10 uluslararasÕ spor müsabakalarÕna katÕlmaktadÕr. 6. Seymur Mamedov’un 2005 Kafkasya AçÕk KupasÕ’ndaki mutlak galibiyeti de bu gelinen seviyenin bir göstergesi olmuútur. her iki finalde de birinci olamamÕútÕr.92-94).

olan Rugby’dir. Ulusal rugby’nin en ciddi sorunlarÕndan biri sporcularÕn askere gitmeleridir. iki hafta sonra rövanú maçÕnda galip gelmeyi baúarmÕútÕr.99). Azerbaycan Rugby’sinin önde gelen isimlerinin baúÕnda Eldar Nasrullayev gelmektedir. Buna ra÷men Azeri çocuk takÕmÕ. Milli takÕm 2005 yÕlÕnda uluslararasÕ alanda ilk resmi yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. milli sporcular antrenman yapma fÕrsatÕnÕ elde edebilirler. yabancÕ aile çocuklarÕndan oluúan bu takÕmÕ yenmeyi baúarmÕútÕr (78:98. Teknik adam. Bu oyunu. Rugby’nin ülkede tanÕtÕlmasÕnda ve Bakü Rugby Kulübü’nün kuruluúunda öncülü÷ü BP úirketi çalÕúanlarÕ yapmÕútÕr. bu sporu neredeyse bebekliklerinden itibaren ö÷renmekte ve Azerbaycan’a özel olarak davet edilen øngiliz rugby uzmanÕ denetiminde antrenman yapmaktadÕrlar. Böylelikle. spor kulübünde rugby askeri bölümünün açÕlmasÕnÕ önermektedir. Bakü dÕúÕnda. 15 yaúÕndan bu yana rugby oynamaktadÕr. Modebadze 2003 yÕlÕnda takÕmÕn baúÕna geçmiútir. AsÕl mesle÷i doktorluk olan bu sporcu. Zamanla Azeriler de bu oyuna alÕúmaya baúlamÕúlardÕr. YurtdÕúÕndan gelen genç rugby severler. Sporcular deplasmanda Bosna milli takÕmÕna yenildiyse de. rugby sporu SumgayÕt ve Celilabad úehirlerinde de geliúmektedir. 74 . Cihangir Tagiyev’in baúkanÕ oldu÷u Azerbaycan Rugby Federasyonu resmi olarak 2005 yÕlÕnÕn Mart ayÕnda faaliyete geçmiú ve UluslararasÕ Rugby Konseyi’ne üye olmuútur. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn antrenörü. Birkaç aylÕk antrenmandan sonra kendilerine rakip olarak Azerbaycan’da görev yapan yabancÕ ailelerin çocuklarÕndan oluúan bir takÕm seçmiúlerdir. Sivil hayata döndüklerinde ço÷unun eski formlarÕnÕ kazanmasÕ uzun zaman almaktadÕr. Böylece ulusal rugby tarihine ilk galibiyet yazÕlmÕútÕr. iki çocuk esirgeme kurumunda yetiúen gençler de ö÷renmektedir. tecrübeli GürcistanlÕ Guram Modebadze’dir.

AynÕ yÕlda Çek Cumhuriyeti’nde düzenlenen Avrupa ùampiyonasÕ’na birçok sporcu katÕlmÕútÕr. Özellikle 1995 yÕlÕndan sonra federasyonun çalÕúmalarÕ AzerbaycanlÕ atletlerin teknik-taktik düzeylerinin geliúmesini sa÷lamÕútÕr. Ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra di÷er spor branúlarÕnda oldu÷u gibi okçulukta da birtakÕm yeniliklerin yapÕlmasÕ gerekmiútir.170). XX. Azerbaycan’da okçuluk. okçulu÷un geliúmesi için bir dizi faaliyetler gerçekleútirmektedir. Azerbaycan Atletizm Federasyonu ’nun 1989’da kurulmasÕyla birlikte geliúmeye baúlamÕútÕr. olmuútur. Özellikle. Lokomotiv. Günümüzde 150’den fazla yÕldÕz ve genç kategorisinde sporcu bulunmaktadÕr.6. AOF. dünya ve kÕta çapÕndaki yarÕúmalar ile Sidney ve Atina OlimpiyatlarÕ’nda mücadele etmiúlerdir. Azerbaycan’da atletizm. olmuútur. ølk defa 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan ørade Haúimova 25m tabanca atÕúÕnda 10.17. Birçok Azerbaycan’lÕ sporcu uzun yÕllar SSCB milli takÕmÕnda Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ’nda mücadele etmiúlerdir. 14’ü ustalÕ÷a adaydÕr. sporcular 2 Dünya ùampiyonasÕ. Dinamo spor kulüplerinde okçuluk úubeleri faaliyet göstermektedir.110). 7 Avrupa Grand-Prix yarÕúmasÕ ve di÷er büyük çaplÕ uluslararasÕ turnuvalara katÕlmÕúlardÕr (48:169. 2000 Sidney OlimpiyatlarÕ’nda ise SSCB’nin emektar antrenörü olan Hafiz Caferov’un ö÷rencisi olan Zemfira Meftaheddinova skeet branúÕnda altÕn madalya almÕútÕr (72:97. genel sÕralamada ise 55 atlet arasÕndan 48. Bununla birlikte sporcular. 200m yarÕúlarÕnda grupta 7.1. Di÷er Spor BranúlarÕ Azerbaycan’da atÕcÕlÕk. 1993-2004 yÕllarÕnda 85’e yakÕn ülke dahilinde resmi yarÕúma yapÕlmÕú.. 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda ise ørade Haúimova ve Zemfira Meftaheddinova bronz madalya kazanmÕúlardÕr (107:24). 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nda Dadaú øbrahimov. Spartak. Mahsul. yüzyÕlda 80’li yÕllardan itibaren popüler olmaya baúlamÕútÕr. baúarÕlÕ sporcularÕn bulundu÷u bir branútÕr. Alibey ùükürov ise 800m yarÕúlarÕnda 72 sporcu 75 . Bu kapsamda 1993 yÕlÕnda Azerbaycan Okçuluk Federasyonu (AOF) kurulmuútur. SporcularÕn uluslararasÕ yarÕúma ve turnuvalara katÕlmalarÕna olanak sa÷lamaktadÕr. Bu sporculardan 5’i spor ustasÕ.

06.gov. 13. Antrenman salonlarÕ yeniden dizayn edilmiú. 20 Ocak 2005 yÕlÕnda 10 kiúilik bir da÷cÕ ekibi “20 Ocak” úehitlerinin anÕsÕna ùahda÷Õ’na. 13. 494 puanla Türkiye 2.2009). 2004 Atina OlimpiyatlarÕn’da Turan Mirzeyev 4.org.04. 16. AynÕ yÕl Danimarka’da de÷iúik yaú gruplarÕnda düzenlenen Avrupa KupasÕ’nda AzerbaycanlÕ sporcular 3 altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. 1 gümüú madalya kazanmÕúlardÕr (http://www.gov. son teknoloji ekipmanlarla donatÕlmÕútÕr. ùampiyonada erkeklerde 500 puanla Rusya 1. Bu sporcular Sardar Hasanov. Bayanlar Halter ùampiyonasÕ’na 41 ülkeden 150 erkek.gsgm.03. 2005 yÕlÕnda 76 .ewf. O.04. Turan Mirzeyev. 2002 ve 2005 yÕllarÕnda dünya úampiyonu olmuútur. olmuútur (48:175. 31 AralÕk 2004’te Dünya AzerbaycanlÕlar Günü dolayÕsÕyla bir grup da÷cÕ “Haydar Zirvesi”ne tÕrmanmÕútÕr. Gençler Dünya ùampiyonasÕ’nda toplamda 365.2009). 4424metre yüksekli÷e tÕrmanmÕúlardÕr.noc-aze.176).tr. 2008 Pekin OlimpiyatlarÕ’nda Azerbaycan’Õ Ruslan Abbasov ve Ramil Guliyev temsil etmiúlerdir (http://www.5kg kaldÕrarak 1. ve 447 puanla Azerbaycan 3. olmuútur. Azerbaycan’da da÷cÕlÕk.noc-aze.org.04.arasÕndan 66.tr. Azerbaycan Sendikalar Birli÷i’nin Alpinist-Turist kulübünün sporcularÕ 1998 yÕlÕnda Gusar ilçesindeki 3763metre yüksekli÷indeki KÕzÕlkaya da÷ silsilesine tÕrmanmÕúlar ve oraya “Haydar Zirvesi” adÕnÕ vermiúlerdir. 2008 Pekin Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azerbaycan’Õ halterde beú sporcu temsil etmiútir.2009). ùampiyonada Azeri sporculardan Zülfükar Süleymanov 2 gümüú. Romanya’nÕn baúkenti Bükreú’te 04-12 Nisan 2009 tarihleri arasÕnda yapÕlan 88. Erkekler ve 22. Azerbaycan Halter Federasyonu tarafÕndan geliútirilmeye çalÕúÕlmaktadÕr.gsgm.2009).2009).03. øntigam Zairov 1 altÕn. Afgan Bayramov. 93 bayan sporcu katÕlmÕútÕr (http://www.sm. 1999 yÕlÕnda Polonya’da yapÕlan Gençler Avrupa ùampiyonasÕ’nda Nizami Paúayev ikinci olmuútur. Atina’da yapÕlan Gençler Dünya ùampiyonasÕ’nda koparmada 203 kilo kaldÕrarak dünya rekoru kÕrmÕútÕr. øntigam Zairov ve Nizami Paúayev’dir (http://www. olmuútur (http://www. 13. 1998 yÕlÕnda Çek Cumhuriyeti’nde yapÕlan erkekler ve bayanlar Avrupa ùampiyonasÕ’nda bayanlarda Terane Abbasova 3. olmuútur (48:173). 2006 yÕlÕnda yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda da birinci olmuútur. olan Nizami Paúayev. 1 bronz.. Azerbaycan’da halter.

net. 8-10 MayÕs 2009 tarihleri arasÕnda.org. 2006 yÕlÕnda Rafael Agayev Dünya ùampiyonu olmuútur (82:88). Zirveye ulaúan her bir sporcuya özel bir gö÷üs niúanÕ ile sertifika verilmiútir (48:179). øsmail Ahmedov’un ö÷rencileri SSCB çapÕndaki birçok yarÕúmada ikinci ve üçüncü olmuúlardÕr.03. 2000 yÕlÕna gelindi÷inde.øslam KadÕnlarÕ arasÕnda uluslararasÕ da÷cÕlÕk turnuvasÕ yapÕlmÕútÕr.karateworld. erkek kumite takÕmÕnda 3. Azerbaycan. Dünya YÕldÕz ve Gençler ùampiyonasÕ’nda. olmuútur (http://www. olmuútur. 2008 yÕlÕnda Tokyo’da yapÕlan Dünya Büyükler Karate ùampiyonasÕ’nda Azerbaycan erkekler 70 kg’da hem kumite’de hem de kumite açÕk’da Rafael Agayev ile 2 altÕn madalya alarak. Sambo tarihinde ilk resmi yarÕú da 28-29 KasÕm 1938 yÕlÕnda Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Karate branúÕnÕn geliúmesinde AzerbaycanlÕ karate uzmanlarÕnÕn ve federasyonun büyük rolü olmuútur (48:179). 5 gümüú ve 6 bronz madalya kazanmÕúlardÕr. 2007 yÕlÕnda 83 ülkeden 1106 sporcunun katÕlÕmÕ ile østanbul’da gerçekleúen 5. Turnuvaya 16 ülkeden 30 sporcu katÕlmÕútÕr. Ülkenin ilk sambo 77 . Dünya ùampiyonasÕ’na 21 AzerbaycanlÕ karateci katÕlmÕútÕr.2009). 44. Avrupa Büyükler Karate ùampiyonasÕ düzenlenmiútir. 13. popüler olan spor branúlarÕndan biridir. Turnuva kapsamÕnda Azerbaycan’Õn en yüksek zirvesi olan ùahda÷ ve Babada÷’a tÕrmanÕlmÕútÕr. 58 ülkeden 800 sporcunun mücadele etti÷i úampiyonada sporcular 4 altÕn. HÕrvatistan’Õn baúkenti Zagreb’te. Azerbaycan’da sambo güreúi.2009). TakÕmlar sÕralamasÕnda ise Azerbaycan. Amal Atayev ise bronz madalya kazanmÕútÕr. 11. Bu úampiyonada sadece bir bronz madalya kazanÕlmÕútÕr.05. olmuútur (www. Azerbaycan’lÕ karateciler ilk defa 1996 yÕlÕnda Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. Endonezya’da yapÕlan UluslararasÕ Stokan Karate Federasyonu’nun 7. 70kg erkekler kata müsabakalarÕnda øsrafil Shirinov ile 1 altÕn madalya kazanarak 10. 25-28 Mart 1954 yÕlÕnda ilk defa Azerbaycan ùampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr.ekf-karate. Azerbaycan’da karate. 44 ülkeden 479 sporcunun katÕldÕ÷Õ úampiyonada Niyazi Aliyev ve Rafael Agayev kumite’de altÕn. asrÕn 30’lu yÕllarÕnda gelmiútir. Sambo güreúi Azerbaycan’a XX. 97 ülkeden 888 sporcunun katÕldÕ÷Õ úampiyonada 4. Sambonun geliúiminde øsmail Ahmedov’un önemli katkÕlarÕ olmuútur.

giysi ve tutuú özellikleri farklÕ olmasÕna ra÷men aba güreúleri ile benzerdir (68:72). 2008 yÕlÕnÕn MayÕs 78 . 1 bronz. ülke için oldukça yeni bir spor dalÕdÕr. Azerbaycan. 18 AralÕk 1992’de Azerbaycan Sambo Federasyonu kurulmuútur. Onun Sovyet döneminden baúlattÕ÷Õ zafer serisi günümüz sambocularÕ tarafÕndan devam ettirilmektedir (48:180). 1994-95 yÕllarÕnda Azeri sambocular Avrupa ve Dünya ùampiyonlarÕ’nda üst üste 50’den fazla madalya alarak dünyanÕn ilk beú ülkesi arasÕna girmiútir.10-12. 4 gümüú ve 3 bronz madalya alarak 31 takÕm içinden 3. gençlerde 5 altÕn.05. Birçok defa Dünya ve Avrupa úampiyonu olmuú Ceyhun Memmedov Azerbaycan sambosunun en önemli temsilcisidir.2009). 2 gümüú madalya kazanan Azerbaycan milli takÕmÕ Avrupa ùampiyonu olmuútur. Ceyhun Mamedov aynÕ zamanda UluslararasÕ Sambo Federasyonu’nun da Yönetim Kurulu üyesidir (www. 28.05. Azerbaycan’da salon danslarÕna bir spor dalÕ olarak yaklaúÕm. olmuútur. Bu úampiyonada yÕldÕzlarda 5 altÕn.6). 3 bronz. Günümüzde Avrupa Sambo Federasyonu Yönetim Kurulu üyesi olarak Ceyhun Mamedov görev yapmaktadÕr. büyüklerde ise 3 altÕn. 14-18 MayÕs 2009’da Milan’da yapÕlan Avrupa Büyükler ùampiyonasÕ’nda Tarlan KasÕmov altÕn. Zaur Paúayev bronz madalya almÕútÕr (www. Azerbaycan’da dans.eurosambo. Gençlerde 2 defa dünya ve 3 defa Avrupa birincisi. AynÕ yÕlÕn Eylül ayÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’nda 4 altÕn.derne÷i 1975 yÕlÕnda A÷dam’da açÕlmÕútÕr (83:5. Avrupa Sambo Federasyonu Yönetim Kurulu üyeli÷ine seçilmiútir (83:6. 28. 1997 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr. 8-13 A÷ustos 1993’te øtalya’nÕn Torino úehrinde yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’nda ikinci olmuútur. 1997 Avrupa úampiyonu. 2 gümüú.sambo. Türkiye’nin Gaziantep ve Hatay yörelerinde mahalli olarak yapÕlan. 5 defa Dünya ùampiyonu olmuú Zülfiyye Hüseynova Azerbaycan’Õn önemli sporcularÕndan biridir. Sambo güreúi.com.com. Bayanlar arasÕnda 4 defa Avrupa.14).2009). Galib Spor Kulübü’nün sporcusu olan Galib Hümmetov bu úampiyonada da kÕtanÕn en iyisi olmuútur (48:180). 2000 yÕlÕnda Madrid’te yapÕlan Avrupa ùampiyonasÕ’na 24 ülkeden 128 güreúçi katÕlmÕútÕr. Bu yÕlda Azerbaycan Sambo Federasyonu BaúkanÕ Zelimhan Memmedov. 2006 yÕlÕnda øslam GasÕmov Dünya ùampiyonu olmuútur (82:88). Azad Ragimov’un Gençlik Spor ve Turizm BakanÕ olarak atanmasÕyla baúlamÕútÕr. Azad Ragimov.

Bu yarÕúmada Azeri çift beúinci olmuútur. Bu kapsamda. dört alt baúlÕkta incelenmiútir. Azerbaycan’da Spor Yönetimi Azerbaycan’da spor yönetimi ana baúlÕ÷Õ. 2007 ve 2008 yÕllarÕnda resmi lisans turnuvalarÕ gerçekleútirilmiútir. 80 ülkenin katÕldÕ÷Õ Latin danslarÕ programÕnda yapÕlan Dünya ùampiyonasÕ’na katÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan ve SSCB çapÕnda düzenlenen sportif etkinlikler. O zamandan günümüze milliler birçok kez Dünya. yurtdÕúÕndan katÕlÕmcÕlarÕn da oldu÷u uluslararasÕ spor turnuvalarÕ düzenlemektedir. ASDF.71). çalÕúmalar daha hÕzlÕ yürütülmeye baúlamÕútÕr. Eldar Cafarov-Anna Snejine çifti dünyanÕn en iyi 25 çifti arasÕna girmiútir. Eldar Cafarov-Anna Snejine 48 çift arasÕndan 21. spor ile ilgili çÕkarÕlan kanunlar. Azad Ragimov’un verdi÷i destek ile danslarÕn spor yönü öne çÕkmÕú.ayÕnda Azerbaycan Spor DanslarÕ Federasyonu (ASDF) baúkanlÕ÷ÕnÕ üstlenmiútir. Millilerin ilk yarÕúÕ Kiev’de. UluslararasÕ Dans Spor Federasyonu turnuvasÕnda gerçekleúmiútir. Bogdan Tyaglov-Anatasiya Ermiúova çifti beúinci olmuútur. Sovyetlerde spor yönetimi. Dünyadan ve BDT ülkelerinden davet edilen jüri üyelerinin katÕlÕmÕyla ülke ve úehir úampiyonalarÕ düzenlemektedir. Son zamanlarda Azerbaycan. Eldar CafarovAnna Snejine’nin Eurovizyon yarÕúmasÕndaki baúarÕlÕ performansÕndan dolayÕ spor danslarÕ Azerbaycan’da daha popüler olmuútur. idari yapÕlanmasÕ. Sporcular ilk dünya úampiyonasÕnda ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. Bunlar.2. 6. SSCB milli 79 . sporun yönetim úekli. spor yapan kiúi sayÕlarÕ. olmuútur. Daha sonra Almanya’nÕn Karlshure kentinde. Avrupa ve di÷er turnuvalarda yer almÕúlardÕr. Turnuva’da Azerbaycan’Õ Nergiz ve ølham Osmanov kardeúler ve Eldar Cafarov-Anna Snejine çiftleri temsil etmiúlerdir. tesisleúme durumu. Azerbaycan’da ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde spor yönetimi ve Azerbaycan’da beden e÷itimi sisteminin geliúimi úeklindedir. Azerbaycan’da Sovyet döneminde spor yönetimi. Azerbaycan 2005 yÕlÕndan itibaren dans yarÕúmalarÕna katÕlmaya baúlamÕútÕr. Azerbaycan her yÕl tüm önemli turnuvalara davet edilmektedir. Di÷er tüm çiftler de uluslararasÕ dereceye sahip olmuúlardÕr. Her dört bölümde de devletin spor politikalarÕ incelenmiútir. Azerbaycan milli takÕmÕnÕn temelini Tatyana Çernova’nÕn kurdu÷u Dance Team Shane Spor Kulübü’nün üyeleri ve ö÷rencileri oluúturmaktadÕr (98:69.

emek verimlili÷inin.1. 6. uluslararasÕ tanÕnma ve prestijin vasÕtasÕ olarak görmüútür (101:94).49). Sovyetler sporu. 1917-1920 yÕllarÕ. iç savaú.). Sosyalizmin altÕnda úekillenen Sovyet kültürü. 1920’de “Sosyalist øúçiler Spor Birli÷i” ortaya çÕkmÕú ve iki milyon üye toplamayÕ baúarmÕútÕr. Sovyet hakimiyetinin beden e÷itimi (halk e÷itimi. sosyalizmin baúarÕlÕ bir úekilde yaygÕnlaúmasÕ için gerekli görüldü÷ünden. askeri e÷itim vb. 1921 yÕlÕnda da Moskova’da KÕzÕl Spor Enternasyoneli úeklinde bir oluúum meydana gelmiútir. Birinci Dünya SavaúÕ’nÕ takiben emekçi liderleri. Sovyet Hükümeti sporu sürekli desteklemiú ve spor teúkilatlarÕnÕn oluúturulmasÕnÕ askeri idare organlarÕna havale etmiútir (6:56). Sovyetler Birli÷i’nde sa÷lÕklÕ toplum. sa÷lÕk. Beden e÷itimi ve spor emekçilerin dövüú yeteneklerinin arttÕrÕlmasÕ. fiziksel sa÷lÕk Sovyet politikasÕnÕn her zaman içinde olmuútur (32:192. AmacÕ.193). sa÷lÕk ve hijyenin. 80 . kadÕnlarÕn eúitli÷inin. kültür ve ideolojisinde köklü de÷iúiklikler meydana getirmiútir. Sovyetlerde spor geniú halk kitlelerine yayÕlmÕú ve onlar spor alanÕnda kendi yetenek ve becerilerini gösterme fÕrsatÕna sahip olmuúlardÕr. Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra elde etti÷i uluslararasÕ sportif baúarÕlar. beden e÷itimi sisteminin geliúim süreci vb. incelenmiútir. SSCB halklarÕnÕn her yönlü fiziki e÷itimini. Sovyetlerde Spor Yönetimi Rusya’da gerçekleúen Ekim sosyalist devrimi insanlÕk tarihinde yeni bir sayfa açmÕútÕr. proleter devrimi desteklemek olmuútur (109:48. savunmanÕn.takÕmlarÕnda mücadele eden Azeri sporcular ve kazandÕklarÕ madalyalar. spora çok önem vermiútir.2. onlarÕn sosyalist eme÷inin ve savunma hazÕrlÕ÷ÕnÕn vasÕtalarÕndan birine çevirmiútir (5:94). Sovyetlerde sporun teorisi ve uygulamasÕ birbirinden ayrÕlmaz bir parça olmuú ve spor bilimleri alanÕndaki çalÕúmalar için de elveriúli úartlar oluúturulmuútur. Rusya’nÕn halk kitlelerinin yaúam tarzlarÕnda. spor karúÕlaúmalarÕ ile daha fazla ilgilenmeye baúlamÕúlardÕr. SSCB. Netice de Sovyet sporunun marksizme dayanan ideolojisi ortaya çÕkmÕútÕr. devletin savunma gücünün sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ vasÕtasÕ oldu÷u için.

Bu egemen organ Sovyetlerde Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’dir. 81 . beden e÷itimi ve spor. 1921-1925 yÕllarÕ arasÕ beden e÷itimi ve spor. hem birey haklarÕndan kaynaklanan birey üstü amaçlar bireysel çabalarla gerçekleútirilemez. Birey hakkÕdÕr. emekçilerin ve gençlerin e÷itimi ve sa÷lÕklarÕnÕn korunmasÕnÕn vasÕtasÕ olarak görülmüútür. kültürel gereksinmelerin karúÕlanmasÕnÕ. yurttaúlarÕn toplumsal yaúamda eylemli-katÕlmalÕ biçimde yer almalarÕnÕ. Sovyet beden e÷itimi sisteminin amaç ve görevlerinin belirtilmesi ile ilgili kanun hükmünde kararnamelerin çÕkarÕldÕ÷Õ bir dönem olmuútur. bu ülkelerde. 1917 devriminden baúlayarak yÕllar içinde. sosyalist ülkelerin. Bu yÕllarda Sovyet beden e÷itiminin nasÕl olaca÷Õ ve onun toplumun hayatÕnda hangi yeri tutaca÷Õ ile ilgili çalÕúmalar sürdürülmüútür (5:95). yaúam ve çalÕúma koúullarÕnÕ planlÕ bir úekilde geliútiren süreçler içinde halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn ve emek gücünün korunmasÕnÕ sa÷lamaktadÕr. ama. beden e÷itimi ve spor devletçe yönlendirilmedi÷i sürece. uluslararasÕ spor hiyerarúisine karúÕ içiúlerinde görece en ba÷ÕmsÕz sportif örgütlenmesini gerçekleúmiútir. kiúilerin çok yönlü ruhsal ve bedensel geliúmelerini. BazÕ sosyalist ülkelerin anayasasÕnda ayrÕntÕlÕ (Do÷u Almanya). AyrÕldÕklarÕ ana noktaysa. Sovyetler. devlet ödevidir. çünkü. hem yurttaúlar açÕsÕndan onlarÕn kiúili÷ine ba÷lÕ vazgeçilmez bir birey hakkÕ. sosyalist sistem dÕúÕndaki ülkelerin üst yönetimden tabandaki örgütlere do÷ru tek yanlÕ buyuran bir yönetim düzeni kurmalarÕna karúÕlÕk. sosyalist kiúili÷in eksiksiz biçimlenmesini.Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn ilk teúkilatlarÕnÕn kurulmasÕ. Öte yandan. hem de sosyalist sistemin bütünlü÷ü içinde birer alt sistem oluúturan spor örgütlerinin ana sistemi optimal biçimde iúletmeleri sa÷lanamaz. Bu sistemde elit spor ile kitle sporunun organik bir iliúkiye girdiklerini. Sovyetlerde sporun yönetiminin kuramsal çerçevesini tekdüze anayasa kurallarÕ ve dolayÕsÕyla tüm temel politikalarÕnÕ devlet belirlemiútir. Dünyada ki yönetim modellerinin ortak yönetsel ve yasal özelli÷i sporun devlet hiyerarúisi içinde kamu tüzel kiúilerince yaptÕrÕlmasÕdÕr. çünkü. hem de yerine getirilmesi zorunlu bir devlet ödevidir. tümünde aynÕ úekilde ele alÕnan beden e÷itimi ve spor. bazÕlarÕnda tek cümleyle (Polonya). yukarÕdan aúa÷Õya iúleyen devlet hiyerarúisine paralel olarak aúa÷Õdan yukarÕya örgütlenen bir kamusal kitle örgütleri diziliúi oluúturmalarÕ olmuútur. devletin temel spor politikasÕnÕ saptayÕp uygulayan tek bir organca yönlendirildikleri görülmektedir.

Komünist Partisi 25’inci KurultayÕ (1976)’nda benimsenen Onuncu Beú YÕllÕk Plan. BakanlÕk birimlerince ya da di÷er devlet örgütlerince çalÕútÕrÕlan spor uzmanlarÕ. kreúlerde.” Sovyetler Birli÷i yasalarÕnÕn spor konusunda devlet hiyerarúisine verdi÷i ödevler bunlarla sÕnÕrlÕ de÷ildir. bir yüzme havuzu ve açÕk hava spor alanlarÕ inúa etmek zorunludur. Halk Sa÷lÕ÷Õ BakanlÕ÷Õ. Bu yapÕnÕn di÷er ö÷elerini Pavlov úu úekilde belirtmiútir: “Okul öncesi çocuk bakÕm kurumlarÕyla her düzeydeki e÷itim kuruluúunda beden e÷itimi ve sporun alfabesinin ö÷retilmesi. hastane ve tÕp ö÷renim kurumlarÕnda beden e÷itimi ve spor çalÕúmalarÕ yaptÕrÕr. araç ve gereçlerinin sa÷lanmasÕ iúçi sendikalarÕyla di÷er kamu kuruluúlarÕna görev olarak verilmiútir. poliklinik. “Parti. sanatoryum. Bu ödev kitle sporu ve beden e÷itiminin tüm türlerinin özellikle okullarda özendirilmesini. orta ve yüksek ö÷renim kurumlarÕnda spor ile ilgili çalÕúmalarÕ örgütler. askeri birliklerle her türlü sa÷lÕk kurumunda düzenli spor programlarÕnÕn uygulanmasÕ. kentsel ve kÕrsal alanlarda da kulüp. kentlerin içinde oluúan bütün yeni yerleúme birimlerine bir stadyum. ilk. Örne÷in. ana çocuk sa÷lÕ÷Õ merkezlerinde. 82 . oda ve kültür evleri yoluyla Kültür BakanlÕ÷Õ’nÕn ödevidir. “Geniú çapta sporun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕnÕ öngörmüútür. nüfusun artan sayÕda kesimlerinin ve özellikle gençlerin spora çekilmelerini gerektirir. bir kapalÕ spor salonu. Buna göre. kÕrsal iúyerleri.SSCB Komünist Partisi ProgramÕ’na göre. merkezdeki uzmanlaúmÕú genel yönetim birimleri ile onlarÕn taúra kuruluúlarÕdÕr. spor hekimleri vb. sanayi iúletmeleri. bu yapÕnÕn iúleyiúini sa÷lamaktadÕrlar (58:185-187). tüm kÕrsal ve kentsel kesim iúyerlerinde beden e÷itimi ve sporun yaptÕrÕlmasÕ yasal zorunluluktur. büyük çapta beden e÷itimi ve spor yaptÕran örgütler. KÕrsal kesimdeki spor tesislerinin yapÕmÕ için büyük ödenekler ayrÕlmÕú. Yerleúme merkezlerinde bu tür çalÕúmalarÕn örgütlenmesi Konut Geliútirme BakanlÕ÷Õ’nÕn. bedensel ve düúünsel bakÕmlardan uyumlu geliúmiú bir genç kuúa÷Õn erken çocukluktan baúlayarak e÷itilmesini çok önemli bir ödev saymÕútÕr. E÷itim BakanlÕ÷Õ ve onun hiyerarúisi. Ama.” Öte yandan. bürolar ve araútÕrma örgütlerinden sorumlu olan. ana okullarda. e÷itim kurumlarÕyla tarÕm ve sanayideki iúyerlerine spor alan.

Sovyet sisteminde üçüncü önemli organ ise Bakanlar Kurulu’dur. Ülke çapÕnda beden e÷itimi ve spor çalÕúmalarÕnÕn koordine edilmesi. Böylece. yetki ve sorumluluklarÕ komite olgusunda somutlaúmÕú. bir baúka deyiúle. Her basama÷Õn otorite. AynÕ anda hem federal bir devlet kuruluú tarzÕnÕ. spor konularÕnda bilimsel araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕ. Bu organ en yüksek icra organÕ olarak kabul edilmektedir. 83 . kendi içinde yaptÕ÷Õ iú bölümüyle.115). komitenin kendi içinde dikey iú bölümü planÕdÕr. talimatlarÕ do÷rudan do÷ruya Sovyet Komünist Partisi’nden almaktadÕr. hiyerarúinin ikinci basama÷Õna inildi÷inde. ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarÕn örgütlenmesi. konularda görev yapan bu üst organ. hem de Komünist Partisi’nin organsal diziliúini yineleyerek yukarÕdan aúa÷Õ örgütlenen Devlet Spor Komitesi modeli üçü merkezde. yurttaúlarÕn beden ve ruh sa÷lÕ÷ÕnÕn geliútirilmesi. Bakanlar Kurulu. devlet hiyerarúisinde bireysel bakanlÕklarÕn üstünde yer tutmuú ve sporla ilgili tüm devlet kuruluúlarÕnÕn izleyecekleri eylem programlarÕnÕ saptayarak çalÕúmalarÕnÕ koordine etmiútir. de÷iúik düzeydeki komitelerin yatay ve dikey etkileúmelerinden do÷an bir iliúkiler bütünü olarak karúÕmÕza çÕkmaktadÕr (58:187). Komite hiyerarúisinin en üst basama÷Õ. beden e÷itimi ve spor ile ilgili devlet ve kamu kuruluúlarÕnÕn temsilcileriyle. genel politikanÕn belirlenmesinden sorumlu bir Genel Kurul. devlet örgütünün di÷er bütün uzmanlaúmÕú yönetimleri gibi. uzmanlaúmÕú spor yapÕlarÕnÕn temsilcilerinden oluúan SSCB Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’nin kendisidir (111:492). spor uzmanlarÕnÕn yetiútirilmesi vb. öte yandan. do÷rudan do÷ruya ondan aldÕ÷Õ yetkiyle. Sovyet spor hiyerarúisi.SSCB’nin birinci ve en önemli organÕ Komünist Parti’dir. üç yatay alt komite bulundu÷unu. dördü taúrada. Cumhuriyetlerin kendi kendilerine. kiúilerden de÷il alt sistem durumundaki baúka komitelerden oluúmuútur. Ama. ama. her yaú ve meslekten kiúilerin spora kazandÕrÕlmasÕ. bir komite. görev. üstün sporcu yetiútirme planlarÕnÕn hazÕrlanmasÕ ve uygulamalarÕn izlenmesi. genel politikanÕn uygulanmasÕndan sorumlu bir Yönetim Kurulu ve yapÕnÕn tüzel kiúili÷ini temsil eden bir Baúkan’dan oluúmuútur. özellikle ülkenin úartlarÕna ve halkÕn e÷ilimlerine göre program yapmalarÕ mümkün olmamÕútÕr (110:114. SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ olarak örgütlenen Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi. Sonra Yüksek Sovyet (Meclis) gelmektedir. toplam yedi basamaklÕ bir hiyerarúidir. Bu düzenleme.

Sovyet modelinde. 1974 yÕlÕna gelindi÷inde. kendi sistemati÷i içinde. SSCB’de 200. tÕpkÕ üst komite gibi düzenli aralÕklarla toplanarak çalÕúmalarÕnÕ gözden geçirmekte. üretsel esaslara göre örgütlenen kulüp olgusudur. koordinasyon ile ilgili bir problem yaúanmamaktadÕr. Sendikal yapÕyla bütünleúen bu paralel hiyerarúi. ba÷ÕmsÕz kamusal kitle örgütlerinin oluúturduklarÕ ikinci bir yönetsel yapÕ yükselmektedir. Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi’nin genel gözetimi altÕnda özerktir. bir araya geldiklerinde Genel Kurul’u oluúturan. ülke içinde kendi alanlarÕnÕn teknik sorumlusu olarak görev yaparken uluslararasÕ kuruluúlarda ülkeyi temsil eden eúdüzey spor uzmanlÕk alt komiteleridir. aynÕ kulüp olgusundan baúlayarak. Bu alt komiteler. bunlar da merkez örgütündeki üç basamaklÕ komite yapÕsÕnÕ yinelemektedirler. Bölgesel esaslara göre örgütlenen Sovyet devlet hiyerarúisinin her basama÷Õnda (Federe Cumhuriyet ve Özerk Bölge. spor hiyerarúisinin birde bölgesel boyutu vardÕr. Bu yapÕlar uluslararasÕ spor dilinde ulusal spor federasyonlarÕ olarak anÕlmaktadÕr. gönüllü ve toplumsal olan beden e÷itimi ve spor kolektifleri. biri Spor. ba÷ÕmsÕz. Sistemin kendisine aktardÕ÷Õ yetkilerle genel hedeflerin kesimsel dökümünü yapan ve yine kendi görev alanlarÕ içinde tüm uygulamalarÕ denetleyen bu alt komiteler. tarÕm ve hizmet iúyerlerindeki do÷al örgütlenme biçimidir. ama. Bireysel iúyerlerinde sosyalist sendikacÕlÕk akÕmÕnÕn genel ilkelerine göre kurulan ve sosyalist sistemin en geniú tabanlÕ kitle örgütü olan sendikalarÕn 84 . Beden E÷itimi ve Spor Komiteleri hiyerarúisinin temel örgütlenme birimi. biri de Spor Bilimi konularÕndan sorumlu üç ayrÕ alt komiteden meydana gelmiútir. kentin spor yönetimi ile de bölgesel iliúkiye giren. çünkü. yukarÕya do÷ru. sporun sanayi. iki toplantÕ arasÕnda görev yapacak bir Baúkan ve Yönetim KurullarÕ’nÕ seçmektedirler. yani kulüp ve kümeler. Yedi basamaklÕ komite hiyerarúisinin ayaklarÕ kulüplerle yere de÷erken. devlet hiyerarúisiyle yönetsel. sporun ikinci örgütsel biçimini oluúturan. yöre ve kent) somut görev alanÕnÕ belirlemek için bölgesel ön adÕyla (Azerbaycan. kulüp (ya da kümeler).üst komite denilen organÕn aslÕnda biri Beden E÷itimi.000 kadar kÕrsal ve kentsel kesimde yaklaúÕk 52 milyon kiúiye spor yaptÕrmaktadÕr. ama. Sovyet parti ve devlet modeli gibi. Üretseldir. Her alt komitenin baúkanÕ üst komitenin baúkan yardÕmcÕsÕ oldu÷u için. Gürcistan) anÕlan bir Beden E÷itimi ve Spor Komitesi bulunmakta.

yukarÕya do÷ru. Spartak Kulübü. aynÕ iú kolunun kent.genel gözetimine giren kulüpler. iúyeri kulübüne yaptÕ÷Õ parasal yardÕmlarÕn yanÕnda. Kulüp. Ekonominin hizmetler kesiminde çalÕúanlarÕ spor kulübü olan Spartak örne÷inden yola çÕkarsak. yöre. federe cumhuriyet ve federal devlet kulüplerini oluúturmaktadÕrlar. bir yönüyle de kuruldu÷u iúyerinin yönetiminden ba÷ÕmsÕz de÷ildir. Örne÷in. Devlet hiyerarúisinin basamaklarÕ izlenerek yukarÕya çÕkÕldÕ÷Õnda. öteki kentsel kulüpleri kapsayan ikiúer. federe cumhuriyet ve federal devlet düzeyinde de temsilcisidir. su ve yakÕt sa÷lamak gibi görevler üstlenmektedir. toplam otuz kulüp birli÷inin oluútu÷u görülmektedir. elektrik. oradan da Federal Cumhuriyet Spartak’Õna yinelenmiútir. yöreden federe cumhuriyetlere. cumhuriyetler düzeyinde 30 spor kulübü vardÕr. sporunu devlet politikasÕ olarak örgütleyen Sovyetlerde. öteki koldan devletin üretim birimleri (iúyeri) ba÷ÕmsÕz hiyerarúilerince oluúturulmasÕnÕ öngören bu iúbölümü planÕ içinde. Burevestnik de e÷itim-ö÷retim kesimlerinde benzeri biçimde örgütlenmiútir. Lokomotif demiryolculuk. Bu kamu örgütleri hiyerarúisinin doru÷u Ulusal Kulüpler Birli÷i’dir. yani spor yapmak ve yaptÕrmak oldu÷u açÕktÕr. aynÕ süreçler kentten yöreye. bir yönüyle genel gözetiminde bulundu÷u iúyeri sendikasÕndan. on beú cumhuriyet için biri kÕrsal. her iúyerinde alt sistemleri bulunan. 1974 yÕlÕnda SSCB’de. bir koldan kamu kitle örgütleri (sendika). sÕrasÕyla. iúyeri yönetimiyse. iúletme ve bakÕm giderlerini karúÕlamak. Bu noktada. Sendikal yapÕyla büyük ölçüde bütünleúen bir sistemin genel kapsayÕcÕlÕ÷Õ konusunda 85 . AynÕ úekilde. her hizmet iúyerinde bir Spartak kurulmuú. kulübün ba÷ÕmsÕz gelir kaynaklarÕndan do÷acak vergileri ödemek. SSCB’de. Sovyet devlet modeli gibi bölgesel ilkelere göre iúleyen spor kulüpleri. spor tesisi kurmak. iúkolu esasÕna göre örgütlenmiútir. gerek sendikalar. yöre. üye ödeneklerinden sa÷ladÕklarÕ gelirin %25’lik bir bölümünü spor iúlerine ayÕrma ödev ve yetkisi iúyeri sendikasÕnÕn yönetim kuruluna verilmekte. aúa÷Õdan yukarÕya do÷ru. Spor yapmanÕn maddi ve fiziki koúullarÕnÕn her düzeyde kulüp dÕúÕnda. Spartak gibi üretsel esaslara göre örgütlenmiú. kulüplerin tek iúlevinin teknik. kent. federal devlet düzeyinde 7. Vodnik deniz ticareti ve taúmacÕlÕk. gerekse iúyeri yönetimleri spor kulüplerine önemli yardÕm ve katkÕlarda bulunmaktadÕrlar. kent sÕnÕrlarÕ içinde bütün hizmet iúyerlerinin kulüp temsilcileri bir araya gelerek kent Spartak’ÕnÕ oluúturmuú. yalnÕzca hizmet kesimindeki bir iúyerinin iúçi ve memurlarÕna spor yaptÕran bir örgüt de÷il. Yürürlükteki yasalara göre.

küme birincileri iúyeri kulüpleri düzeyinde yarÕúarak kent birinciliklerine katÕlacak kulüp takÕmÕnÕ oluúturmakta. 66. çabalarÕnÕn büyük bölümünü çocuklara yöneltmiúlerdir. UluslararasÕ yarÕúma sporunun yeni adaylarÕ için tek uygun yetiúme ortamÕ olan geniú tabanlÕ kitlesel beden e÷itimi ve spor akÕmÕyla yüksek düzeyde spor arasÕnda en önemli ba÷lantÕ halkasÕ olarak da görev yapan bu düzenlemenin yönlendirici ilkesi úudur: “Milyonlarca hevesli içinden en iyi birkaç yüzünün seçilmesi” úeklindedir. aynÕ úekilde SSCB’deki ulusal spor yönetimi de Ulusal Spor ùöleni (Spartakiada) adÕyla tek uluslu.000 ö÷rencisi olan 2300 spor okulu çalÕútÕrmakta. 676. Görüldü÷ü gibi. birkaç milyon sporcu ile baúlayan ve iki-üç yÕllÕk bir süreyle ülkedeki 3000 büyük stadyum. doru÷unda da ulusal ve uluslararasÕ düzeydeki spor ustalarÕnÕn yer aldÕklarÕ bir simgesel pramid görünümündedir. Yüksek Spor UstasÕ olarak sÕnÕflandÕrÕlmÕúlardÕr. 1979 yÕlÕnda. SSCB’nin yalnÕzca spor yönetimi de÷il. 1980 yÕlÕna gelindi÷inde.úu örne÷i vermek yeterli olacaktÕr. yetiúkin ö÷retici ve uzmanlarÕn denetiminde kÕzlÕerkekli topluluklara spor yaptÕrmaktadÕrlar”. Buna göre. yöre ve federe cumhuriyet düzeyinde yinelenmektedir.000 kapalÕ spor salonu.000 spor tesisine yayÕlan bu yarÕúma düzeninin son dura÷Õ. aynÕ zamanda spor hiyerarúisinin de basamaklarÕdÕr. Olimpiyat programÕndaki spor dallarÕnÕn ilk yarÕúmalarÕ iúyeri spor kümeleri düzeyinde yapÕlmakta. Sovyetler Birli÷i’nde ilki 1928 yÕlÕnda. Bu pramidin basamaklarÕ. Spor UstasÕ AdayÕ. SSCB’de sporcular üçüncü. “Kamu spor örgütleri. UluslararasÕ Spor UstasÕ. bu yönetim tarafÕndan düzenlenen spor yarÕúmalarÕ da devlet-parti hiyerarúisinin kuruluú ve iúleyiú biçimini büyük ölçüde izlemektedir. aynÕ seçme düzeni sÕrasÕyla kent. 1959 sonrasÕndakiler de dört yÕlda bir ve genellikle Olimpiyat OyunlarÕ’nÕn hemen öncesinde düzenlenen Spartakiada’lar tabanÕnda ülkenin milyonlarca spor heveslisinin. cumhuriyetler adÕna takÕmlarÕn katÕlmasÕyla federatif bir kiúilik kazanan Spartakiada’dÕr. Örne÷in. çok sporlu düzenlemeyle canlanmaktadÕr. ikinci ve birinci derece. UluslararasÕ spor yönetimi denilen gövdenin somut spor prati÷ine dönüúmesi nasÕl Olimpiyat OyunlarÕ yoluyla oluyorsa. 1400 yüzme havuzu ve irili-ufaklÕ 600. Toplumsal yaúayÕúÕn tüm kesimlerinin devletçe denetlendi÷i bir sistem 86 .

sporun birçok branúÕ burjuva sporu ilan edilmiú. karúÕlÕ÷Õnda ise Sovyet fiziki hareketleri geliútirilmiútir (5:96). Öyle ki. Bununla ilgili Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi RK(b) P MK’nin 1925 yÕlÕndaki beden e÷itimi hakkÕndaki kararÕnda “ Sovyet beden kültürü sadece beden e÷itimi ve sa÷lÕ÷Õn de÷il. 1925 yÕlÕnda hem yaz hem de kÕú sporlarÕnda “øúçi OlimpiyatlarÕ” düzenlenmiútir. 1921-1923 yÕllarÕnda Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn nasÕl bir teúkilat yapÕsÕyla yürütülece÷i belirlenmiútir. 87 . bu. yapÕyÕ görüntüleyen bir yansÕtÕcÕ oldu÷u düúünülürse. kitlelerin e÷itim metodlarÕndan biri olarak görülmelidir ” denilmiútir (111:490). Birçok insan. øç savaú bittikten sonra Sovyet beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn baúlÕca vazifesi. aynÕ zamanda kültürel. Beden kültürü ayrÕca. Sonuçta. Sovyet beden e÷itimi sisteminin esaslarÕnÕn düzgün bir úekilde oluúturulmasÕ büyük bir önem taúÕmakla birlikte. açlÕk ve mahrumiyetler neticesinde gençlerin kaybedilmiú sa÷lÕklarÕnÕn yeniden kazandÕrÕlmasÕ ve daha iyi seviyeye getirilmesi olmuútur. 100 bin seyircinin katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar.içinde bunu ola÷an karúÕlamak gerekmektedir. genç devletin hayatÕndaki siyasi rolünü daha da belirginleútirmiútir. AynÕ dönemde Sovyet beden e÷itiminin gayesi ile ilgili ideolojik tartÕúmalar geniúlemiútir. muharebeler. kaçÕnÕlmaz olmuútur. Özellikle. bir bakÕma do÷al bile karúÕlanmaktadÕr (58:187192). 1931 yÕlÕnda Viyana’da tekrarlanmÕútÕr. fiziki hareketlerin kendisinde aramÕúlardÕr. 1923-1925 yÕllarÕnda ise beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn organizasyon yapÕsÕ oluúturulmuú ve Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ kurulmuútur. burjuva ve Sovyet beden e÷itimi sistemleri arasÕndaki faklarÕ amaca yönelik ve esas niteli÷i açÕsÕndan de÷il. fakat aynÕ yakÕnlÕ÷Õ UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi (IOC) üyeleri göstermemiúlerdir (109:49). Coubertin bu gruplara yakÕnlaúma e÷iliminde olmuú. beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕlarÕ. AynÕ yÕllarda sporda teúkilatlanma büyük siyasi önem taúÕmÕútÕr. ekonomik ve gençli÷in askeri e÷itiminin de önemli bir aracÕ olarak düúünülmelidir. sporun içinde yapÕldÕ÷Õ toplumun yapÕ ve dengelerine çok duyarlÕ bir toplumsal kurum. Viyana’ya 23 ülkeden 80 bin sporcu ile 250 bin seyirci katÕlmÕútÕr.

Sporun siyasetten ba÷ÕmsÕz olmasÕnÕ. Beden e÷itimi metodolojisini daha iyi hale getirmek ve Sovyetlerin taleplerine cevap veren Sovyet 88 . yüksek baúarÕlar kazanmak için oluúturulan fonda beden e÷itimcilerin sayÕsÕ azalmÕútÕr. siyasi ve kültürel hayatÕnda meydana gelen ciddi de÷iúiklikler beden e÷itimi sahasÕnda da kendini göstermiútir. kitleselli÷in ve sa÷lÕ÷Õn aracÕ olmuútur. Sovyet sporu. sosyalizmin bir parçasÕ. Bununla birlikte beden e÷itimcilerin ihtiyaçlarÕnÕn giderilmesi ve spor teúkilatlarÕnÕn yaygÕnlaúmasÕ için elveriúli ortamlar oluúturulmuútur. özellikle de gençlerin fiziki e÷itiminin siyasi e÷itimden ayrÕ kalmasÕna sebep olacak bütün unsurlar ortadan kaldÕrÕlmÕútÕr. kollektivizmin. Örne÷in. SSCB’de spor 1926 yÕlÕndan itibaren daha da geliúmeye baúlamÕútÕr. Kurumlar arasÕ anlaúmazlÕklar ortaya çÕkmÕútÕr. burjuva sporu faúistlerin e÷itiminin. siyaset ve kültür ile iliúkili ve ideolojik bir olgu olmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. RK(b) P MK’nin beden e÷itimi hakkÕnda 1929 yÕlÕnda aldÕ÷Õ karar ile. Sanayileúmenin sa÷lanmasÕndan ve köy ekonomilerinin kollektifleúmesinden sonra ülkenin sosyal. Fakat. Beden e÷itimi ile ilgili kurumlar.SSCB’ye göre. 1928 yÕlÕnda I. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕnÕn güçlendirilmesinin esaslarÕ belirlenmiútir. takÕmlar ülkenin sosyal. Bütün bu geliúmelere ra÷men. Daha önce SSCB’deki bütün cumhuriyetlerde ve illerde spor yarÕúmalarÕ düzenlenmektedir. SSCB SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. kÕzÕl dövüúçü insanlarÕn e÷itiminin. Bu da Sovyet beden e÷itimi sisteminin geliúimi ve beden e÷itimi harekatÕnÕn yayÕlmasÕ için gerekli ortamÕ yaratmÕútÕr. Sporun. Komsomol (genç komünistler birli÷i teúkilatÕ) ve Sendikalar Birli÷i tarafÕndan her zaman desteklenmiú ve bu kuruluúlarÕn spor üzerindeki etkisi daima hissedilmiútir. uygulamada ciddi hatalar yapÕlmÕútÕr. Sovyet gençlerinin bedensel e÷itiminde sporun ve spor yarÕúlarÕnÕn önemi bir kez daha vurgulanmÕútÕr. profesyonelleúmenin ve rekor kÕrmanÕn aracÕ iken. kulüpler. bütün bu yapÕlanlar yeterli olmamÕútÕr. Bu yÕllarda milyonlarca insanÕn katÕldÕ÷Õ Sovyet beden e÷itimi harekatÕ meydana gelmiútir. bireyselleúmenin. 1929 yÕlÕnÕn son aylarÕnda yeniden yapÕlanma çalÕúmalarÕna baúlanmÕútÕr. SSCB’de spor. Parti. siyasi ve ekonomik hayatÕnda daha çok yer almaya baúlamÕútÕr. Spor burjuva için e÷lence iken. parti konferansÕnda Sendikalar Birli÷i ile ilgili rapor müzakere edilirken. 1926 yÕlÕnda 15. proleterya için zorunluluk olarak görülmüútür (32:200).

Bilgi. onun ideolojik temelli olmasÕndan kaynaklanmÕútÕr. üç aúamadan oluúmuútur: 1. çeviklik. I. kuvvet ve mertlik (16 -17 yaú).HaftalÕk hareket rejimi. ülkenin savunmasÕ ve gündelik hayat için (yüzme. 3. bu harekatÕn bütün halka yayÕlmasÕnÕ ve gençlerin beden e÷itiminin EMH programÕ temelinde yapÕlmasÕnÕ ön görmüútür (6:60. 3. EMH programÕ. 2 aúama. Gençler için EMH dört aúamadan oluúmuútur. aúama. daha verimli çalÕúan ve her zaman ülkeyi savunmaya hazÕr insanlar meydana getirilmiútir. Sovyet beden e÷itimi sisteminin esasÕnÕ teúkil eden Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm (EMH) programÕ ilk defa 1931-1933 yÕllarÕnda kabul edilmiútir. sÕnÕflar için. 2. 3.-II. Verilen en büyük unvan Spor UstasÕ’dÕr (33:112). EMH’Õn yetiúkin programÕ ise.61). dayanÕklÕlÕk ve genel askeri kabiyetlerin geliútirilmesi olmuútur.SÕnav türleri ve normlar (6:61-63). 4. EMH’Õn amacÕ insanlarda hÕz. sÕnÕflar içindir. beden e÷itimi seviyesinin yükselmesine yardÕmcÕ olmuútur. 89 . aúama.-VI. ProgramÕn standart talepleri minimal seviyede olmuútur. aúama. aúama. Ülkede EMH programÕna karúÕ çÕkanlarda olmuútur. kÕzak vb. sÕnÕflar için. Her bir aúama dört ana bölümden meydana gelmiútir: 1. EMH programÕnÕn Sovyet sporu için önemi. aúama. bedeni mükemmellik (18-39 yaú). aúama.) gerekli olan en önemli becerileri benimsemekle spor alanÕnda da mükemmelleúmek mümkün olmuútur. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕnÕn daha da güçlendirilmesini. BazÕ kiúiler bu programÕn uygulanmasÕnÕn. Gençler için beden e÷itiminin esasÕ olan EMH ise 1934 yÕlÕnda kabul edilmiútir.beden e÷itimi sisteminin temel metodoloji esaslarÕnÕ belirlemek için daha fazla çaba sarf edilmiútir (5:97. Genel fiziki hazÕrlÕ÷Õn belirli seviyeye çÕkmasÕ. güç. III.-IV. sa÷lÕk için hareket (erkekler için 40-60 yaú. sÕnÕflar için. “Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm” programÕnÕn Sovyet beden e÷itimi sisteminin esasÕ olarak kabul edilmesi. bayanlar için 40-55 yaú). VII. EMH normlarÕnÕn yerine getirilmesi ile. V.-VIII. EMH’a katÕlan insanlara göstermiú olduklarÕ baúarÕlara göre niúan ve sertifika verilmiútir (60:300). 6-15 yaúlarÕnÕ kapsamÕútÕr: 1. EMH standartlarÕ programÕn teknik tarafÕnÕ oluúturmuú ve de÷iútirilebilmiútir. 4. EMH programÕ ile SSCB halklarÕnÕn fiziki hazÕrlÕ÷Õ yapÕlmÕútÕr. sporu olumsuz etkileyece÷ini öne sürmüúlerdir. daha sa÷lÕklÕ olan.Beceri. 2.98).

Bu yÕllarda Hitler’in uyguladÕ÷Õ spor politikalarÕnÕn benzeri. yeni düzenlemeler yapÕlmasÕ ve faaliyetlerin çeúitlendirilmesi amacÕyla. 1933 yÕlÕndan itibaren Yahudi ve Çingene asÕllÕ sporcular Alman spor birliklerinden ve tesislerinden dÕúlanmaya baúlanmÕútÕr. özellikle Stalin’in politikalarÕnda da görülmüútür. merkezi úuralar da dahil olmakla birlikte beden e÷itimcilerinin kendileri tarafÕndan seçilmiútir (5:99). futbol ve boks müfredata dahil edilmiútir. Hitler. Sonradan koúu. yaptÕ÷Õ konuúmalarda Õrk saflÕ÷Õndan ve Alman ÕrkÕnÕn üstünlü÷ünden söz etmiútir. Bölge kurumlarÕnÕn küçük kollektifleri sportif güçlerini ve maddi olanaklarÕnÕ bir yerde toplamayÕ baúarmÕúlardÕr. takÕmlardaki iç disiplini arttÕrmÕútÕr. Çünkü. Bundan dolayÕ. Naziler. büyük fiziki ve ruhsal güç. Hitler’in “Gençli÷imin güçlü ve güzel olmasÕnÕ istiyorum. ö÷rencilerin okuldan uzaklaútÕrÕlmasÕ ile sonuçlanmÕútÕr. ciddi antrenman yapÕmÕnÕ gerektiren spor ve spor yarÕúmalarÕ yaygÕnlaútÕrÕlmÕútÕr. sporu da ari Õrk yaratmak ve Alman gençli÷ini savaúa hazÕrlamak için kullanmÕúlardÕr. di÷er derslerden alÕnan notlardan daha önemli hale gelmiútir. Bu kararÕn sonucunda zayÕf kollektiflerde e÷itim ve spor yaygÕnlaúmÕútÕr. Spor derslerinden alÕnan notlar. Gençlerin bütün e÷itim sistemi yüksek hedeflere ulaúmak için. Atletik bir gençlik istiyorum” dedi÷i söylenmektedir. sa÷lam úubelerin oluúturulmasÕ. Almanya’da 1936 yÕlÕnda okullardaki beden e÷itimi ve spor derslerinin sayÕsÕ arttÕrÕlmÕútÕr. Bu sendikalar birli÷inin spor takÕmlarÕnÕ güçlendirmiú. 1936 yÕlÕnda. azimli. spor hizmetini daha iyi hale getirmiú.Sosyalist devletin kurulmasÕ ve geliúmesi SSCB vatandaúlarÕnÕn hayatÕnda ola÷anüstü toplumsal ve kültürel yükseliúe neden olmuútur. kurumlarda beden e÷itimi harekatÕnÕn asÕl halkasÕ olarak zayÕf kollektifin güçlendirilmesi. Sovyetlerde. 64 gönüllü spor cemiyetinin kurulmasÕ hakkÕnda karar kabul edilmiútir. Spor derslerinden baúarÕsÕz olunmasÕ. Spor teúkilatlarÕnÕn faaliyet alanlarÕ geniúlemiú ve e÷itim programlarÕnÕn içerikleri zenginleútirilmiútir. 90 . gönüllü spor cemiyetlerinin yöneticileri. Sovyet spor harekatÕ daha demokratik hale gelmiútir. sa÷lam karakterli ve mücadele yetene÷ine sahip insanlar yetiútirmek üzere kurulmuútur.

1980’li yÕllarda spor yaparken devlet okula mektup gönderirdi ve spor yaptÕ÷Õm için bazÕ derslerden muaf olurdum. Alman ÕrkÕnÕn úeref ve haysiyetini düúürme gibi birçok suçlamaya maruz kalarak hapse atÕlmÕú. Ma÷lup olanlara kötü maumale yapÕlÕyordu. Sa÷lam bedende sa÷lam ruh olur ideolojisi çerçevesinde spora önem verilirdi. 91 . 1970 yÕlÕnda Sovyetler Futbol Dünya ùampiyonasÕ’nda yenilmiútir. Kapitalist ülkelere yenilmeye izin verilmezdi. gelece÷i kararÕrdÕ. Finalde. Alman tenisçi Fon Geberlix. Sovyet zamanÕnda en büyük amaç kapitalist ülkelere yenilmemekti.Örne÷in. ø Aliyev (2008. siyasi ve toplumsal bazda da bu anlayÕú vardÕ. Sadece sporda de÷il. Hitler burada alÕnacak galibiyete çok önem vermiútir. üç ay sonrada idam edilmiútir (85:11). Yenilirse ismi lekelenirdi. Bu yenilginin nedenleri araútÕrÕldÕ. Derslerden baúarÕsÕz olsan bile sporda baúarÕlÕ isen derslerden geçerdin veya girmeyebilirdin. Çünkü. Sovyetler ile kapitalist ülkeler arasÕnda bir rekabet vardÕ. kimden kaynaklandÕ÷Õ ortaya çÕkarÕldÕ. Bu dönemde mahallelere kadar her yerde spor tesisleri yapÕlmÕútÕr. Sporcu hangi konumda olursa olsun. Geberlix Perri’ye 3-2 yenilmiútir. Geberlix sÕnÕrdan ülkesine girerken gizli servis tarafÕndan vatana ihanet. Perri’ye Kral IV. bu galibiyetle Nazi AlmanyasÕ ile rekabette olan Fransa ve øngiltere’ye. E÷lence merkezleri yasak oldu÷u için insanlar spor yaparlardÕ. ø Meherremli (2008. Berlin OlimpiyatlarÕ öncesinde. sözlü görüúme)’ye göre. amatör úampiyonlardan Erich Seeling’i Yahudi oldu÷u için ihraç etmiútir (109:62-64). SSCB döneminde insanlar sporla ilgilenmek zorundaydÕ. sözlü görüúme)’e göre. Halk çalÕúÕrdÕ ve spor yapardÕ. kapitalist ülkeyi yenmeliydi. dünyanÕn dört büyük tenis turnuvasÕndan biri olan Rolland Garros (Fransa AçÕk Tenis ùampiyonasÕ)’a katÕlmÕútÕr. Bundan dolayÕ Sovyetler sporda da kapitalist ülkelere yenilmek istemiyordu. genel anlamda da dünyaya ari ÕrkÕn üstünlü÷ü gösterilmiú olacaktÕr. George tarafÕndan Lord ünvanÕ verilirken. Geberlix finale kalmÕú ve finalde øngiliz rakibi Fred Perri ile karúÕlaúmÕútÕr. Alman Boks Federasyonu.

67). tarih ve sosyoloji alanÕnda yapÕlan araútÕrmalar da büyük rol oynamÕútÕr. Uygulamada her yönden desteklenen spor bilimleri. kitle sporunda da önemli geliúmeler kaydedilmiú. Pavlov’un eserlerinin büyük önemi olmuútur. øç savaú yÕllarÕnda beden e÷itimi metodolojisinin geliúimine çok önem verilmiútir. Sovyetlerde spor bilimlerinin geliúmesinde ünlü fizyolog ø. Halk ekonomisinin yeniden yapÕlanmasÕ sürecinde cimnastik ve spor ile meúgul olanlar üzerinde hekimler nezaretinde araútÕrmalar ön plana çekilmiútir. biyoloji ve beúeri bilimler vasÕtasÕ ile özel araútÕrmalar yapÕlmÕútÕr.Pavlov. beden e÷itimi teorisi ve tarihi gibi daha birçok alanda ve birçok ünlü bilim adamÕndan da yararlanÕlmÕútÕr (6:66. fakat bu etkinlikler sporun kalitesini arttÕramamÕútÕr. Yaz aylarÕnda. sportif yarÕúmalarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. o dönemdeki do÷a bilimlerinin bütün baúarÕlarÕnÕ kendinde toplamÕútÕr.Sovyetlerin kuruldu÷u ilk günlerden itibaren beden e÷itimi alanÕnda bilimsel bilgiye önem verilmiú. Bu faaliyetlerin yapÕlmasÕ için büyük maddi kaynaklar aktarÕlmÕú. Bu eserler úu açÕlardan önemlidir: 1. fizyoloji alanÕnda hem teorik hem de pratik anlamda beyin ve kasÕn karúÕlÕklÕ iliúkisi üzerine önemli bilimsel çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr. tabiata ait bütün meseleleri diyalektik materyalizmi kullanarak çözümlemiútir. yöneticilerin sporla ilgilenmeleri 92 . Pavlov’un metodundan yararlanarak. spor tÕbbÕ. sportif baúarÕlarÕn sayÕsÕ da artmÕútÕr. AyrÕca. SporcularÕn sayÕsÕ arttÕkça. Dünya SavaúÕ öncesinde Sovyet beden e÷itimi harekatÕ hÕzlÕ bir geliúme göstermiútir. E÷itim bilimleri sahasÕnda elde edilmiú baúarÕlar. Sovyet sporcularÕnÕn teknik ve taktik seviyesi de oldukça yükselmiútir. II. Bu dönemde.Pavlov’un e÷itimi. Beden e÷itimi sahasÕnda elde edilen bilimsel baúarÕlar sadece Pavlov’dan yararlanarak elde edilmemiútir. Bu yÕllarda büyük katÕlÕmlÕ spor úenlikleri düzenlenmiútir. anatomi. SporcularÕn teknik seviyelerinin arttÕrÕlmasÕ ile ilgili mücadele ideolojik esaslara göre yapÕlmÕútÕr. 2. e÷itim ve antrenman tekniklerinin geliútirilmesi için çalÕúÕlmÕú. Sovyet beden e÷itimi harekatÕ ile aynÕ yönde geliúmiútir.

Genel askeri e÷itim sistemi içinde beden e÷itiminin durumu. Birçok spor branúÕnda yeni e÷itim metodolojileri geliútirilmiútir.Bütün spor teúkilatlarÕnÕn savaú döneminin taleplerine uygun olarak yeniden yapÕlanmasÕ.Cephedeki ve cephe arkasÕndaki Sovyet beden e÷itimcileri ve sporcularÕnÕn konumu. 93 . Milyonlarca insan askeri hazÕrlÕk sürecine dahil olmuútur. Okullarda da beden e÷itim dersleri istenilen düzeyde yapÕlamamÕútÕr. Bütün bu uygulamalarÕn olumlu taraflarÕ ile birlikte olumsuz taraflarÕ da olmuútur.üretim faaliyetleri üzerindeki dikkatlerini azaltmÕútÕr. birçok yenilikte yapÕlmÕútÕr. Dünya SavaúÕ yÕllarÕnda Sovyet halkÕ sadece kendi ülkeleri için de÷il. Savaú úartlarÕna ba÷lÕ olarak kayÕplar olsa da.Savaú sonrasÕnda gençlerin beden e÷itimi ve spora ilgisi ve bununla ilgili spor teúkilatlarÕnÕn da sayÕsÕ hÕzlÕ bir úekilde artmÕútÕr.Büyük vatan muharebesi yÕllarÕnda ülkenin spor hayatÕ. 4.Hastanelerde ve askeri birliklerde iyileúmekte olan askerler üzerinde fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ. Savaú bittikten sonra Sovyet sporunun yükseliúi devam etmiútir. baúka ülkelerin ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õ için de mücadele etmiútir. 5. bütün dünyada barÕú için mücadeleyi daha önceki yÕllara kÕyasla nispeten daha iyi hale getirmiútir. 3. 2. Bu dönemde sportif anlamda úu geliúmeler yaúanmÕútÕr: 1. Savaú yÕllarÕnda sporcularÕn ve spor teúkilatlarÕnÕn ülkenin savunmasÕnda önemli bir rolü olmuútur. Bu süreçte úu konularda önemli çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr: 1. 3. Ülkenin her bir köúesinde spor geliúmiútir. Spor halklar arasÕnda dostlu÷un geliúmesi. 2. Savaú öncesinde uluslararasÕ sportif iliúkiler zayÕflamÕútÕr. II.Sporda kazanÕlan baúarÕlar artmÕútÕr. Sovyetlerin galibiyeti kapitalist ülkelerin emekçileri arasÕnda da beden e÷itimi faaliyetlerinin geliúmesine tesir etmiútir.1946 yÕlÕndan itibaren Sovyet sporcularÕ uluslararasÕ spor arenasÕna çÕkmÕú ve spor teúkilatlarÕ da uluslararasÕ federasyonlara üye olmaya baúlamÕúlardÕr.

Komünist Sovyet ve Küba’nÕn. Nazi AlmanyasÕ’nÕn. gelinen bu seviyenin de bir göstergesi olmuútur. Modern spor.Devlet beden e÷itimi ve sporun geliúimi için açÕk ve kesin kararlar almÕútÕr. John Hoberman. Sovyet sporcularÕnÕn teknik seviyeleri oldukça yükselmiútir.UluslararasÕ müsabakalarÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. RK(b) P MK’nin beden e÷itimi hakkÕnda 27 AralÕk 1948 yÕlÕnda aldÕ÷Õ karar. 7.Spor teúkilatlarÕnÕn kitleselli÷i artmÕú ve köylerdeki tarÕm kooperatiflerinde gönüllü spor cemiyetleri kurulmuútur. Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕ daha da geliútirmiútir. 1. Sportif yeteneklerin daha da arttÕrÕlmasÕ beden e÷itimi harekatÕnÕn asÕl vazifesi olmuútur. Bu kararla birlikte. Hem ulusal hem de uluslararasÕ spor müsabakalarÕnda elde edilen baúarÕlar.Bilimsel araútÕrmalar artmÕútÕr. özellikle müsabaka sporlarÕ.Beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilat yapÕsÕ güçlendirilmiútir (yönetim yapÕlarÕ de÷iútirilmiú.Yeni. 11. 12. e÷itim ve yÕl boyu sürecek antrenman metodlarÕ hazÕrlanmÕútÕr.Sportif baúarÕlar artmÕútÕr. kapitalist batÕ demokratlarÕnÕn ve 94 . Sovyet spor teúkilatlarÕ birçok spor branúÕnda uluslararasÕ spor federasyonlarÕna üye olmuútur. 3. 8. spor kuruluúlarÕnÕn teúkilat yapÕsÕ daha iyi hale getirilmiútir). Savaútan sonraki yÕllarda sportif faaliyetler önemli ölçüde yaygÕnlaúmÕú ve Sovyet spor teúkilatlarÕnÕn kitleselli÷i artmÕútÕr. Maoist Çin’in.Spor cemiyetlerinde e÷itim kalitesi arttÕrÕlmÕútÕr. Sendikalar Birli÷i’nin gönüllü spor cemiyetleri güçlendirilmiú. 10. siyasi sistem ve millet için bir test alanÕ olarak kullanÕlmÕútÕr.Kitlesel yarÕúmalar yaygÕnlaúmÕútÕr.Beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ ile ilgili özel e÷itim kurumlarÕnÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. 6. Faúist øtalya’nÕn. 5. 2.EMH programÕ ile ilgili çalÕúmalar geniúlemiútir. 9.Spor kitle iletiúim araçlarÕ kullanÕlarak daha fazla insana ulaútÕrÕlmÕútÕr (5:102-105).Spor tesislerinin inúasÕ yaygÕnlaúmÕútÕr. 4.4.

SSCB. Bu de÷iúikliklerden biri de Sovyetlerin olimpiyatlara sistematik organizasyon ve planlamayÕ getirmesi olmuútur. IOC’ye baúvurmuú ve IOC tarafÕndan tanÕnmÕútÕr (33:111). Edström buna úiddetle tepki göstermesine ra÷men. SSCB. dünyanÕn politik çehresinde büyük de÷iúikliklere yol açmÕútÕr. Sovyet sporcularÕna devlet tarafÕndan sa÷lanan olanaklar.Latin Amerika cuntasÕnÕn bu oyunu oynadÕklarÕnÕ ve ona inandÕklarÕnÕ söylemiútir (59:26). iki sene gibi kÕsa bir süre içinde büyük geliúme kaydetmiútir. Kestirme Sovyet politikasÕnÕn bir örne÷i burada görülmüútür. Bununla beraber bu oyunlara gözlemciler BatÕlÕ göndermiúler atletlerin. Bununla beraber Stalin’in insiyatifi do÷rultusunda. 1951 yÕlÕnda Viyana’da yapÕlan IOC toplantÕsÕnda SSCB. sÕnÕrlÕ sayÕda da olsa. ve bilimsel incelemelerde úekilleri. Bu ba÷lamda. sporcularÕn ço÷unun ö÷renci ya da kamu hizmetlerinde görev alan memur ya da silahlÕ kuvvetler görevlisi oldu÷unu belirtmiútir. Bu çalÕúma ve geliúmenin ilk meyvelerini. AyrÕca olimpiyat oyunlarÕ ve spor. IOC ve Andrianov arasÕnda tartÕúma konusu olmuútur. IOC BaúkanÕ Sigfrid Edström. reddedilmelerine ra÷men bu taleplerini tekrarlamÕúlardÕr. Sovyet vatandaúlarÕna yabancÕ ülkelere seyahat fÕrsatÕnÕ yaratmÕútÕr. Dünya SavaúÕ. 1948 Londra Olimpiyat OyunlarÕ’na davet edilmiútir. bu uygulamanÕn rutin olmadÕ÷ÕnÕ. Bir sonraki oyunlara son derece programlÕ ve bilimsel metodlar kullanarak hazÕrlanmÕúlardÕr. sporu. Ancak. Nitekim Sovyet sporcularÕ. bulunmuúlardÕr. Konstantin Andrianov 1951 yÕlÕnda resmen seçilmiútir. Bunun yanÕ sÕra olimpiyat oyunlarÕnÕn yapÕsÕnda da bazÕ de÷iúiklikler yaratmÕútÕr. 95 . üst düzey IOC yetkilileri için sorun oluúturmuútur. SSCB kendi IOC üyesini tek taraflÕ olarak ilan etmiútir. Yürütme Kurulu’nda bir koltuk talebinde bulunmuú. 1950 yÕlÕndaki Avrupa ùampiyonasÕ’nda fazlasÕyla toplamÕúlardÕr (109:77). II. Sovyet sporcularÕnÕn amatörlük konusundaki belirsiz durumu. AmaçlarÕ teknikleri. çalÕúma organizasyonlarÕ hakkÕnda bilgi toplamak olmuútur. her ne kadar komünistlerin Yürütme Kurulu’na seçilme hususunda isteksiz olsa da komünist ülkelerin olimpiyat oyunlarÕna davet edilmesi gerekti÷i görüúünü savunmuútur. Ama Sovyet delege. spor e÷itimi ve spor bilimlerini rejimin bir propaganda aleti olarak kullanmÕútÕr. sporcularÕnÕn hazÕr olmadÕ÷Õ gerekçesiyle bu teklifi geri çevirmiúlerdir. Stalin. Ancak Rus yetkililer.

SSCB. sözlü görüúme)’a göre. AyrÕca 1972 yÕlÕnda Avrupa ùampiyonasÕ finalinde BatÕ Almanya takÕmÕna yenilen Sovyet futbolcularÕ (Anatoli Baniúevski’nin de oldu÷u takÕm) cezalandÕrÕlmÕú ve emektar spor ustasÕ ünvanlarÕ ellerinden alÕnmÕútÕr (85:11). Sovyet döneminde sporcuya iyi bakÕldÕ÷ÕnÕ. Amerika ile SSCB arasÕndaki so÷uk savaú nedeniyle. ya memur ya da askerdi.A Abdullayev (2008. 1952 yÕlÕnda Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlaca÷ÕnÕ açÕklamÕútÕr. her úeyin elinden alÕndÕ÷ÕnÕ ve daha sefil duruma düútü÷ünü ve hatta intihara teúebbüs edenlerin oldu÷unu ifade etmiútir. Bu ba÷lamda. Ama. SSCB’de spor ve sporcular görünüm olarak amatördü. ayrÕ bir olimpiyat köyünde kalmasÕnÕ istemiútir. sözlü görüúme)’e göre. Sporcular amatör olmasÕ gerekiyordu. RuslarÕn katÕldÕ÷Õ ilk olimpiyat olmuútur. o yÕllarda profesyonel spor yoktu. FinlandiyalÕlar bunu isteksiz bir úekilde kabul etmiúlerdir. ancak dört yÕl sonra yarÕúmalara katÕlabilmiúlerdir. Sovyetler bu oyunlara katÕlmÕú olmak için katÕlmamÕúlardÕr. Helsinki’de baúarÕsÕz olan Sovyet futbolcularÕ cezalandÕrÕlmÕútÕr. ev. BatÕlÕlar tarafÕndan yenilmenin kabul edilemez oldu÷unu açÕklamÕútÕr (109:78-80). Joseph Stalin. Helsinki. bu kiúiler buralarda çalÕúmazlardÕ. Sovyetler Birli÷i’nde görünüm olarak profesyonel spor yoktu. Sadece isimleri görülürdü. Ama gerçek o úekilde de÷ildi. Herhangi bir kurum ya da fabrikada kayÕtlÕydÕ. Milli takÕmÕn kendisini oluúturan CSKA takÕmÕ la÷v edilmiú. Getiremedi÷i takdirde. Ancak kendi sporcularÕnÕn di÷er Do÷u Bloku ülkesi sporcularÕyla birlikte. Buna ra÷men Sovyetler. Bütün sporcular profesyoneldi. sadece rejime sadakatinden emin olduklarÕ sporcularÕ getirmiúlerdir. oyunlarÕnda üstün baúarÕ elde etmek istemiúlerdir. T Askerov (2008. Bütün sporcular ya iúçi. 96 . KayÕtlÕ olduklarÕ kurumlardan para alÕrlardÕ. Devlet bu sporcularÕ her zaman desteklerdi. her úey verildi÷ini ve karúÕlÕ÷Õnda ülkeye madalya getirmesi gerekti÷ini söylemiútir. Bu kiúilerin tek iúi spor yapmaktÕ. Her iki taraf da rejimlerinin propagandasÕ açÕsÕndan. Çünkü. araba vb. bu iki ülke sporcularÕ arasÕnda da özel bir rekabet oluúmuútur.

ølki 1934 yÕlÕnda açÕlan bu okullarÕn sayÕsÕ 1975 yÕlÕna gelindi÷inde 4938. dünya rekorlarÕ için 15. SSCB’nin burjuva spor arenalarÕna ilk giriúi 1946 yÕlÕnda FIFA’ya üye olmasÕyla baúlamÕútÕr. Pravda. SSCB’nin burjuva spor arenalarÕna girmelerine ve yeni Sovyet insanÕnÕn atletik üstünlü÷ünü göstermelerine karar vermiútir. 1949 yÕlÕnda alÕnan bir kararla. R Cümúüto÷lu (2008. So÷uk savaú döneminde spor. bazÕ üniversitelerde iki yÕl zorunlu oldu÷unu. sözlü görüúme)’a göre. 1991 yÕlÕndaki son uluslararasÕ maçÕnda da KÕbrÕs Rum Kesimi’ni yenmiútir. Sovyetlerde atletik olarak yetenekli sporcularÕn okuduklarÕ özel okullar açÕlmÕútÕr. bölümü ne olursa olsun beden e÷itimi derslerini almak zorundaydÕ.000 ruble arasÕnda. AyrÕca beden e÷itimi derslerini geçemeyen bir ö÷rencinin baúka dersleri alamadÕ÷ÕnÕ hatta bir üst sÕnÕfa geçmenin de mümkün olmadÕ÷ÕnÕ ifade etmiútir. SSCB rekorlarÕ içinse 5. ølk uluslararasÕ maçÕnÕ Bulgaristan ile yapan Sovyetler galip gelmiútir. Stalin. so÷uk savaú döneminde üniversitede okuyan bir ö÷renci.II. 96 beraberlik ve 78 yenilgi almÕútÕr (101:96). normale dönüúün bir parçasÕ olarak görülmüútür (95:123). Müsabaka sporlarÕna yönelim artmÕú. 22 Ekim 1945 yÕlÕnda.000 25. bu durumun Azerbaycan’da halen geçerlili÷ini korudu÷unu söylemiútir. Dünya SavaúÕ’ndan sonra elit spor ile kitle sporu arasÕndaki farklÕlÕklar geniúlemiútir. Dünya SavaúÕ’ndan sonra so÷uk savaú dönemine girilmesiyle birlikte. Komünist Parti Merkezi Komitesi 1948 yÕlÕnÕn AralÕk ayÕnda. Komünist Parti Merkezi Komitesi atletik üstünlükteki hedeflerini ilan etmiútir. gelecek birkaç yÕl içinde önemli spor branúlarÕnda dünyada üstünlük kazanma ile ilgili politikasÕnÕ tekrar tanÕmlamÕútÕr. Savaútan sonra ülkenin yenilenmesinde sporun önemli bir rolü olmuútur. SSCB Milli E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn üniversitelerde (4 yÕl).633.498). ö÷renci sayÕsÕ da 1. Sovyet sporcularÕnÕn 97 . Bu süre zarfÕnda 391 maçta 217 galibiyet. II.000 – 15. ilk ve orta ö÷retimde (10 yÕl) beden e÷itimi dersleri koydu÷unu. 1955 yÕlÕna gelindi÷inde bu sayÕ 25’i aúmÕútÕr (111:490. 1946 yÕlÕnÕn sonunda SSCB sadece iki uluslararasÕ spor kuruluúunda temsil edilirken.132’ye ulaúmÕútÕr (60:302). SSCB’nin Rus olmayan cumhuriyetleri içinde milli kimliklerin ortaya çÕkÕúÕ ve spor arasÕndaki ba÷lantÕlar yükselmiútir.000 ruble arasÕnda nakit para ödülü verilece÷ini açÕklamÕútÕr.

basketbol ve voleybol sahalarÕ ve antrenman sahalarÕ gibi birçok spor tesisi bulunmaktadÕr (84:75). Örne÷in. Bu Spartakiada’lar Sovyet sporcularÕnÕn teknik-taktik seviyelerini yükseltmiú. Stalin. Stalin döneminde her yÕl sporla ilgili kararname çÕkarÕlmÕútÕr. çocuk stadyumu. Köylere kadar spor kulüpleri kurulmuútur. 800 stadyum. Sovyet toplum úeklinin ve sosyalist spor sisteminin kapitalist ülkeler üzerindeki üstünlü÷ünün bir göstergesi olarak de÷erlendirilmiútir.baúarÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ için sportif faaliyetler yeniden düzenlenmiútir.000 spor kulübü. 1928 yÕlÕnda ilk açÕldÕ÷Õnda 35000 (39:1451).176). savaúla bir úey elde edilemeyece÷ini anladÕ÷Õ için. Bununla 98 .000 seyici kapasiteli hokey arenasÕ. milyonlarca insanÕn spor yaptÕ÷Õ 40. Bu da Sovyet sporcularÕnÕn Olimpiyat OyunlarÕ’nda baúarÕlar kazanmasÕnÕ sa÷lanmÕútÕr. Sovyetler Birli÷i tesisleúme yönünde de önemli adÕmlar atmÕútÕr. 14000 atletizm sahasÕ. SSCB Komünist Partisi tarafÕndan her yerde. 1956 yÕlÕndaki olimpiyatlarda SSCB’nin birincili÷i dünyaya gücünü göstermiútir. burasÕ sadece bir stadyum de÷il. Dünyaya spor ile úu mesajÕ vermektedir: Ben istedi÷im ülke ile savaúa hazÕrÕm. gücünü dünyaya spor ile göstermek istemiútir. AyrÕca. Spor. komünist propagandanÕn amaçlarÕ için kullanÕlan bir enstrüman haline gelmiútir (30:175. CSKA Moskova futbol takÕmÕnÕn önemli maçlarÕnda. köylerde dahi Spartakiada’larÕn yapÕlmasÕ istenmiútir. 1956 yÕlÕnda gelindi÷inde ise günümüzdeki adÕ Lushniki Stadyum’u olan. O dönemde Avrupa’nÕn en büyük stadyumu olmuútur. Sportif alanda kazanÕlacak olan zaferler. AyrÕca. 1952 yÕlÕna gelindi÷inde. milli takÕmlar için yetenekli sporcularÕn seçilmesine olanak sa÷lamÕútÕr. 26000 basketbol ve voleybol alanÕ ve 7000 kayak istasyonuna sahip olmuútur (104:27). insanlar da spora çok ilgi göstermiúlerdir. 12. Bu ba÷lamda. daha sonra 55000 seyirci kapasiteli olan Dinamo Stadyumu’na 90000 seyirci maçlarÕ izlemek için gelmiútir (40:46). SSCB’de düzenlenen ilk Spartakiada’lara on binlerce sporcu katÕlmÕútÕr. A Aliyev (2008. aynÕ zamanda içerisinde birçok branúÕnÕn ve spor tesisinin oldu÷u spor kompleksi özelli÷i taúÕmaktadÕr. Lenin Stadyumu inúa edilmiútir. PolitikayÕ spor ile yapmaktadÕr. büyük bir yüzme havuzu. 3000 spor salonu. sözlü görüúme) ile yaptÕ÷Õm görüúmede.

sadece uydusunda olan Sovyet bloku ülkelerini de÷il. di÷er sosyalist ülkeler ile iliúkilerini güçlendirmiútir. Toplumun dikkatinin beden e÷itimi ve spora. aynÕ yÕl Amsterdam’da yapÕlan Olimpiyat OyunlarÕ’ndan daha fazla kiúi katÕlmÕútÕr (15:94). Moskova’da büyük Lenin Stadyumu’nda yapÕlan finallere binlerce sporcu katÕlmÕútÕr. Amstredam Olimpiyat OyunlarÕ’na 2883 sporcu katÕlÕrken (www. Küba sporunun kurumsal yapÕsÕ. müsabaka baúarÕlarÕ ve uluslararasÕ spor arenasÕndaki seviyesi oldukça yükselmiútir.olympic.org. SSCB’de beden e÷itimi ve sporun gelecekteki geliúimi içinde önemli bir rol oynamÕútÕr (6:63).06. spor ile ilgili bilimsel araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕna. 13.2009). di÷er kitlesel yarÕúmalar gibi ülkenin sosyal ve siyasi hayatÕnda çok önemli bir yere sahip olmuútur (6:63). Orta Amerika ve Karayip OyunlarÕ’nda devletin sosyalist sisteminin üstünlü÷ünü ve insanlarÕn cesaretini tekrar göstermiútir. 1966 yÕlÕnda 10. 1967 yÕlÕnda yapÕlan Spartakiada finallerine 11 binden fazla sporcu katÕlmÕútÕr. Sosyalist Küba’nÕn devrimci yönetimi için. 1928 yÕlÕnda Moskova’da yapÕlan ilk Spartakiada’ya. Spartakiada’ya 80 milyondan fazla Sovyet vatandaúÕ katÕlmÕútÕr. 1974-1975 yÕllarÕnda yapÕlan 6. 1959’dan sonra sporda tesisleúmeye çok önem verilmiútir. beden e÷itimi ve rekreasyonu da içinde bulunduran spor. Sovyetler Birli÷i spor aracÕlÕ÷Õyla. Castro. aynÕ zamanda dünyanÕn çeúitli sosyalist ülkelerini de etkilemiútir. ülkesinin kültürel karakteri ve spor gelene÷i ile komünist ideolojiyi birleútirmiútir. Örne÷in. sporda Latin Amerika ülkelerinin lideri olmuútur. Bütün bu Spartakiada’larda yüzlerce Sovyet ve dünya rekoru kÕrÕlmÕútÕr (60:300). çeúitli formlara ve derecelere sahip olan önemli bir elemet olmuútur. Hem ulusal geliúmenin hem de dÕú siyasetin bir enstrümanÕ olan spora. Küba. 1959’dan itibaren hem kitle sporunu hem de elit sporu birlikte yürütmüútür. Sovyet spor sisteminden etkilenen ülkelerin baúÕnda Küba gelmektedir. çeúitli ülke ve úehirlerin sporcularÕ ile yapÕlan turnuvalara çevrilmesi. Sovyet hükümetinin verilerine göre. Küba spor sistemi. aynÕ yÕlda yapÕlan ilk Spartakiada’ya 25000 sporcu katÕlmÕútÕr (59:44). takÕmlarÕn hazÕrlanmasÕna ve aynÕ zamanda spor tesislerinin inúasÕna. Spartakiada’ya katÕlan bütün insanlar bir ön elemeden geçirilmiúlerdir.birlikte. Bu sayede hem oyun kalitesinde hem de spor yapanlarÕn ve seyredenlerin oranÕnda olumlu 99 . antrenman teknikleri. Fidel Kastro Hükümeti çok fazla yatÕrÕm yapmÕútÕr. SSCB SpartakiadalarÕ. Sovyet spor sistemi. Süreç içinde Küba.

geliúmeler yaúanmÕútÕr. Sporda ulaútÕ÷Õ standartlardan dolayÕ Küba’ya, “Latin Amerika’nÕn Do÷u Almanya’sÕ” denilmiútir. Küba, özellikle atletizm, boks, halter, beyzbol ve voleybol branúlarÕnda önemli baúarÕlar elde etmiútir (18:319-321). Küba’da spora verilen önem neticesinde, 1980’li yÕllarÕn sonuna do÷ru kötüye giden ekonomiye ra÷men, Küba sporu baúarÕsÕnÕ devam ettirmiútir. 1959 devriminden önce sadece beyzbol ve boksta baúarÕlarÕ varken, Fidel Castro ile birlikte birçok spor branúÕnda benzersiz bir geliúme sa÷lamÕútÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda, Küba’da spor hem ülke imajÕnÕn hem de para kazanmanÕn aracÕ haline gelmiútir. Küba sporu kendi kendine yeten bir duruma gelmiútir. Resmi rakamlara göre, Küba bu yÕllarda 120 milyon$ spordan para kazanmaktadÕr. Gelirler, uluslararasÕ müsabakalarda elde edilen para ödülleri, spor malzemeleri ihracÕ ve olimpik sporlardaki KübalÕ antrenörlerin kontratlarÕndan (Antrenörler gelirlerinin yarÕsÕnÕ Küba spor programÕna vermelidirler) elde edilmektedir (90:167-171).

Sosyalizmin tam olarak toplumda yerleúmesi ile birlikte spor da geliúmeye devam etmiútir. 1960-1980 yÕllarÕ arasÕnÕ kapsayan bu süreçte úu geliúmeler yaúanmÕútÕr: 1- Devlet kurumlarÕnÕn ve toplumsal teúkilatlarÕn, sporun halkÕn yaúam tarzÕ haline gelmesi için çabalarÕ artmÕútÕr. 2- Sovyet sporcularÕnÕn teknik seviyesi daha da yükselmiútir. 3- Spor tesislerinin sayÕsÕ ve beden e÷itimi kadrolarÕnÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. 4- Spor bilimleri daha da üst seviyeye çÕkmÕútÕr. 5- Sovyet beden e÷itimi sistemi tam anlamÕyla olgunlaúmÕútÕr. 6- SSCB’de beden e÷itimi ve sporun durumu analiz edilmiú, güçlü ve zayÕf yönler de÷erlendirilmiútir. 7- UluslararasÕ sportif iliúkiler geliúmiú ve Sovyet sporcularÕ Olimpiyat OyunlarÕ’na ve di÷er büyük turnuvalara üst düzeyde katÕlmÕútÕr (5:106,107).

ønsanlarÕn refah düzeyinin yükselmesi, haftalÕk çalÕúma süresinin düúmesi ile birlikte tatil ve izin sürelerinin artmasÕ (34:92), yaúam standartlarÕnÕn yükselmesi, spor tesislerinin sayÕsÕnÕn artmasÕ, halkÕn e÷itim, sa÷lÕk ve kültür düzeyinin artmasÕ beden e÷itimi ve sporun geliúmesini sa÷lamÕútÕr. ønsanlar istedi÷i branúÕ seçme ve o

100

branúta yeteneklerini gösterme fÕrsatÕ bulmuútur. E÷itim sahasÕnda da spor önemli bir yere sahip olmuútur. Yüksek e÷itim almÕú pedagoji ve antrenör kadrolarÕ sayesinde okullarda beden e÷itimi ve spor faaliyetleri oldukça geliúmiútir. Spor bu dönemde sa÷lÕk açÕsÕndan da çok önem kazanmÕútÕr. Bedensel güç kullanÕmÕnÕn azalmasÕ, üretimde makinalaúmanÕn artmasÕ, daha az çalÕúÕlmasÕ, insanÕn fiziksel gücünün sa÷lanmasÕ için spora olan ihtiyaç artmÕútÕr. Bundan dolayÕ da, beden e÷itimi araçlarÕ ve metodlarÕ geniúlemiútir (6:69).

II. Dünya SavaúÕ’ndan sonra sporda do÷a bilimleri ve pedagojik esaslar sayesinde araútÕrmalar artmÕú, Sovyet sporcularÕnÕn uluslararasÕ spor arenasÕna çÕkmasÕyla birlikte sportif seviyeleri yükselmiú, e÷itim ve antrenman metodlarÕ da geliúmiútir. 1960 yÕlÕndan sonra spor bilimleri ile ilgili araútÕrmalar en üst seviyeye çÕkmÕú, uygulamaya çok önem verilmiútir. Bu yÕllarda daha çok bilimsel yayÕn yapÕlmÕútÕr. Özellikle, anatomi, biomekanik, fizyoloji, biokimya, psikoloji, beden e÷itimi teorisi, spor tarihi ve çeúitli branúlara yönelik e÷itim ve antrenman metodolojisi üzerine yayÕnlar yapÕlmÕútÕr. Bütün branúlarda beden e÷itimi ve sporun teorik esaslarÕ ile ilgili ders kitaplarÕ basÕlmÕútÕr. Bu dönemde elde edilen bilimsel baúarÕlarÕn sportif uygulamalara olan etkisi artsa da bilim adamlarÕnÕn baúarÕlarÕ istenilen düzeyde olmamÕútÕr. Teorinin uygulama ile, bilimin hayatla olan iliúkisi yeterli olmamÕútÕr.

Bilimsel araútÕrmalar beden e÷itimi enstitülerinde daha fazla geliúmiútir. E÷itim enstitülerinde ve di÷er kuruluúlarda da araútÕrmalarÕn sayÕsÕ artmÕútÕr. AyrÕca, spor sosyolojisi, beden e÷itimi teknikleri ve kompleks antrenman uygulamalarÕ alanÕnda da çalÕúmalar baúlamÕútÕr. Yüksek e÷itimli uzmanlarÕn hazÕrlÕ÷Õna büyük önem verilmiútir.

Gençlerin e÷itimine artan talepler; Sovyet beden e÷itimi sisteminin fiziki e÷itim vasÕtalarÕnÕn, yeni cimnastik, spor, oyun úeklinde olan fiziki hareketlerin, onlarÕ yeni materyallerle zenginleútirmekle beden e÷itimi metodlarÕnÕn, bu ba÷lamda, bütün derecelerden ve yaúlardan olan sporcularÕn antrenman metodlarÕnÕn, Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn teúkilatlanmasÕ ve yönetim úekillerinin, programlarÕn ve

101

standart taleplerin kesintisiz yerine getirilmesi zorunlulu÷unu ortaya çÕkarmÕútÕr. 1966 yÕlÕnda, sporun halkÕn yaúam tarzÕ haline getirilmesi, spor bilimlerinin geliútirilmesi, sporun geliúimi için maddi imkanlarÕn arttÕrÕlmasÕ, kadrolarÕn hazÕrlanmasÕ, köylerdeki sportif faaliyetlerin daha iyi hale getirilmesi ile ilgili birtakÕm kararlar alÕnmÕútÕr.

Ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn ve bütün beden e÷itimi faaliyetlerinin yönetimi ile ilgili devlet organlarÕnÕn oluúturulmasÕ kararÕ 1968 yÕlÕnda alÕnmÕútÕr. Bu adÕmla hükümet beden e÷itiminin devlet deste÷inde oldu÷unu ve bütün ülke halklarÕnÕn önemli bir e÷itim vasÕtasÕ oldu÷unu bir daha vurgulamÕútÕr. Beden e÷itimi sisteminin geliúmesine büyük ve toplumsal bir önem verilmiútir. 1 Mart 1972 yÕlÕnda 10 yaúÕndan 60 yaúÕna kadar herkesi kapsayan ve beú aúamadan oluúan “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕ uygulanmÕútÕr. Programda çok yönlülük, uygulama ve sa÷lÕk konularÕna daha fazla önem verilmiútir. 1980 yÕlÕna gelindi÷inde sporun kitleselleúmesi artmÕú ve bütün sosyal tabakadaki insanlarÕn yaúamlarÕna girmiútir. SSCB milli takÕmlarÕnÕn olimpiyat madalya sayÕlarÕ artmÕútÕr. Sportif gazete ve dergilerinin sayÕsÕ artmÕútÕr. Spor sÕnÕflarÕ oluúturulmuú, okul spartakiadalarÕnÕn, çocuk spor oyunlarÕnÕn düzenli olarak yapÕlmasÕ ile birlikte ö÷rencilerin beden e÷itimi uygulamalarÕnda yenilikler yapÕlmÕútÕr. Spor teúkilatlarÕ yüksek e÷itimli uzmanlar tarafÕndan idare edilmeye baúlanmÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporun maddi altyapÕsÕ geliúmiútir. Bütün Sovyet beden e÷itimi sistemi üç ana prensibe dayandÕrÕlmÕútÕr: 1- Beden e÷itiminin emek ve savunma faaliyeti ile ilgili prensibi 2- Kiúili÷in her yönden geliúimi prensibi 3- Beden e÷itiminin sa÷lÕk prensibi Bu yÕllarda Sovyet sporunun uluslararasÕ spor arenasÕnda nüfuzu daha da artmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor alanÕnda iúbirli÷i baúarÕlÕ bir úekilde yürütülmüútür. Düzenli olarak dostluk turnuvalarÕ ve çeúitli spor branúlarÕnda yarÕúmalar organize edilmiútir (5:107-109).

Sovyet sporcularÕn elde etti÷i baúarÕlarda, özellikle bayanlarÕn, kullandÕ÷Õ anabolik steroidlerin önemli bir rolü olmuútur. Sovyetler da÷ÕldÕktan sonra, bazÕ

102

yönetici ve antrenörler bu ola÷anüstü baúarÕlarda doping kullanÕmÕnÕn önemli bir payÕ oldu÷unu itiraf etmiúlerdir. Örne÷in, 1974 yÕlÕnda SSCB’nin en iyi yüzme antrenörü bütün Sovyet yüzücülerinin yasaklÕ madde kullandÕ÷ÕnÕ itiraf etmiútir. Hatta, kiúisel olarak bütün sporculara doping kullanÕmÕnÕ önerdi÷ini ayrÕca nasÕl yakalanmayacaklarÕnÕ da anlattÕ÷ÕnÕ söylemiútir (60:302,303).

SSCB’de 1981 yÕlÕndan itibaren gençlerin beden e÷itimi ve spora ilgisi ve Sovyet sporcularÕn uluslararasÕ müsabakalarda baúarÕlarÕ daha da artmÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor harekatÕnÕn tüm halkÕn yaúam tarzÕ haline getirilmesi için, 1980’li yÕllarÕn baúlarÕnda devlet ve toplumsal kuruluúlarÕn programlarÕ buna göre düzenlenmiútir. Beden e÷itimi ve sporun özellikle gençler arasÕnda daha fazla yaygÕnlaúmasÕ için önemli tedbirler hayata geçirilmeye baúlanmÕú, bu ba÷lamda gençler arasÕnda beden e÷itimi, spor ve turizm faaliyetleri geliútirilmeye çalÕúÕlmÕútÕr. RK(b) P MK ve SSCB Bakanlar Kurulu 1981 yÕlÕnÕn Eylül ayÕnda “Beden e÷itimi ve sporun kitleselli÷inin daha da yükseltilmesi hakkÕnda” bir karar almÕútÕr. Kararla, beden e÷itimi ve sporun halkÕn hayatÕna daha fazla girmesi amaçlanmÕútÕr. Spor bütün halk için hayati öneme sahip olmuútur. Spor teúkilatlarÕ beden e÷itimi faaliyetlerini çeúitli araç-gereç ve metodlarla uygulamaya baúlamÕúlardÕr. Beden e÷itimi ve spor faaliyetleri sa÷lÕk kuruluúlarÕnda, stadyumlarda, kültür ve dinlenme parklarÕnda yaygÕnlaúamaya baúlamÕútÕr. YarÕúmalarÕn, il ve ilçe birinciliklerinin uygulanma sistemi her yÕl daha üst seviyeye çÕkmÕútÕr. Düzenli olarak, ö÷renci spartakiadalarÕ, SSCB gençler müsabakalarÕ, SSCB SpartakiadalarÕ, çeúitli branúlarda ülke úampiyonalarÕ, spor úölenleri vb. yapÕlmÕútÕr. Bu yÕllarda Sovyet beden e÷itimi harekatÕnÕn geliúmesi için bir dizi uygulamalar yapÕlmÕútÕr:

1- Milli takÕmlarÕn antrenmanlarÕ için özel spor merkezleri kurulmuútur. 2- Sanayi ve e÷itim kuruluúlarÕnda spor kulüpleri kurulmuútur. 3- Beden e÷itimi ve sporun yönetimi merkezileútirilmiú ve milli takÕmlara, özellikle olimpik branú milli takÕmlarÕna devlet garantisi verilmiútir. 4- Hem kitle sporunda hem de elit sporda spor bilimlerinde elde edilen baúarÕlar hemen uygulanmÕútÕr

103

ünlü Sovyet bilim adamlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor hakkÕndaki fikirleri de önemli ölçüde destek olmuútur (5:110. ekonomik sÕkÕntÕlar vb. bu kapsamda bilim okullarÕnÕn úekillenmesi. Bu yÕllarda SSCB’de beden e÷itimi ve sporun geliúimini engelleyen baúlÕca sebepler. Spor tesislerinden zayÕf ve yanlÕú istifade edilmesi devleti “Kulüplere ait kuruluúlar ve tesislerinden istifadenin daha iyi hale getirilmesi hakkÕnda” 1985 yÕlÕnda bir karar çÕkarmaya mecbur bÕrakmÕútÕr. Bu yÕllarda erkeklerin %8’i. beden e÷itim harekatÕnda uygulanan sert politikalar. beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinin sadece kazanÕlan kupa ve madalya sayÕsÕna göre de÷erlendirilmesi. Hiçbir gerekçesi olmadan Sendikalar Birli÷i bünyesinde bulunan spor cemiyetleri kapatÕlmÕútÕr. Kabul edilen kararlarÕn yürütülmesi için gerekli yapÕlarÕn olmamasÕ durgunlu÷un ana sebebi olmuútur. amatörler ve profesyoneller arasÕndaki ayrÕlÕklar derinleúmiútir.5. Genel siyasi boúluk. Komsomol son beú yÕlda 6 milyon üyesini kaybetmiútir (94:134-137).111). 104 . Spor tesislerinden ve beden e÷itimi kadrolarÕndan istifadede yönetim engelleri. Bununla birlikte 1980’li yÕllarÕn ortasÕndan itibaren beden e÷itimi ve spor ile ilgili zayÕf yönler ortaya çÕkmaya baúlamÕútÕr. etkenler SSCB’nin da÷ÕlmasÕna sebep olmuútur (5:111. EMH standartlarÕnÕ sa÷layan ö÷rencilerin seviyesinde de düúüúler yaúanmÕútÕr. sporun geliúimini durdurmuútur. Bütün bunlara. EMH programÕnÕn zorunlu branúlarÕndan olan yüzme sporunu bilen okul ça÷Õndaki çocuklarÕn oranÕ %1. ekonomik hayatta yaúanan durgunluk ve sosyo-kültürel hayata yeteri derecede önem verilmemesi olmuútur. spor bilimlerinin daha da geliúmesi. EMH yüzme normlarÕnÕ yerine getiren çocuklarÕn oranÕ ise %5 olmuútur. Bu geliúme beden e÷itimi harekatÕnÕn ana sisteminin kaçÕnÕlmaz olarak bozulmasÕna ve spor cemiyetleri arasÕnda rekabetin yok olmasÕna neden olmuútur. Kitle ve elit sporun geliúiminde. bayanlarÕn %2’si düzenli olarak spor yapmaktadÕr.Okullarda. OkullararasÕ turnuvalara katÕlan ö÷renci sayÕsÕ azalmÕútÕr. çocuklar ve gençler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun önemi arttÕrÕlmÕútÕr.112). Moskova’daki çocuklarÕn %70’i yüzmeyi bilmemektedir.

Asker ve Köylü Milletvekilleri Merkezi Yürütme Birli÷i’nin 22 Nisan 1918 tarihli kararnamesi.2. 1920 yÕlÕnda bu okuldan 38 kiúi mezun olmuú ve ülkenin çeúitli bölgelerine gönderilmiúlerdir. Kurultayda ilk defa okullarda beden e÷itiminin durumu konuúulmuú ve daha iyi hale getirilmesi için birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. AyrÕca. kültürün ve beden e÷itiminin kitleselleúmesi için çalÕúmÕútÕr (5:151). Sovyet hakimiyeti Azerbaycan’Õn bütün siyasi. kültür ve e÷itim kurumlarÕnda. 1920 yÕlÕnda Azerbaycan e÷itim ve sosyalist kültür iúçilerinin kurultayÕnda gündeme gelmiútir.2. ÇarlÕk Rusya’sÕna kÕyasla emekçilerin bedensel ve ruhsal geliúimi için daha elveriúli bir ortam oluúturmuú. Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn teúebbüsüyle. ilk ve ortaö÷retimde. Rusya øúçi. Çocuk ve gençlerin bedensel e÷itimi genel e÷itimin bir parçasÕ haline gelmiútir (6:145). Emekçilerin ilk cemiyet ve birlikleri olarak iúçi ve asker spor dernekleri kurulmuútur. Beden e÷itimi ve spor askeri hazÕrlÕ÷Õn ayrÕlmaz bir parçasÕ haline gelmiútir. Bu yeni rejim hem yeni bir toplumun oluúmasÕnda hem de beden e÷itiminde birtakÕm de÷iúikliklere sebep olmuútur. Azerbaycan Sovyet Hükümeti tarafÕndan MayÕs 1920’de “Azerbaycan emekçilerinin zorunlu askeri e÷itimi hakkÕnda” olarak aynen kabul edilmiútir.6. sosyal güvenceler alanÕnda elde edilen baúarÕlar gibi olumlu hususlar da göz ardÕ edilmemektedir (61:43). Stalin’ci sistemin olumsuz yönleri ve topluma verdi÷i zararlar bir bir sayÕlÕrken. e÷itim. ùura beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren bir okul açmÕútÕr. kültür. Sovyet Rusya. Neticede genel askeri e÷itim idaresi kurulmuútur. AynÕ yÕlda Azerbaycan’da E÷itim ødaresi nezdinde Beden E÷itimi ùurasÕ kurulmuútur. Sovyet Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi Azerbaycan’da 28 Nisan 1920 yÕlÕnda Sovyet hakimiyetinin kurulmasÕyla ülkenin tarihinde yeni bir sayfa açÕlmÕú ve proleterya diktatörlü÷ü kurulmuútur. sa÷lÕk. Beden e÷itimi ve sporun geliúimi. çocuk evlerinde ve beden e÷itimi ö÷retmeni hazÕrlayan iúçi kulüplerindeki beden e÷itimi faaliyetleri bir düzene sokulmuú ve ilk spor dernekleri kurulmuútur. ekonomik ve kültürel hayatÕnÕ yeniden kurmaya baúlamÕútÕr. beden e÷itimi ve sporun çocuklarÕn genel 105 . Beden e÷itimi harekatÕnÕn idaresi emekçilerin genel askeri e÷itim organlarÕna bÕrakÕlmÕútÕr.

AYBEù’e ve ona ba÷lÕ birimlere. ülkedeki beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin yürütülmesi görevi verilmiútir. ülkedeki iúçi ve köylülerin genç neslinin bedensel geliúimi için. futbol. Okul spor bayramlarÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. bir müddet sonra da “Dinamo” spor cemiyeti kurulmuútur. kÕzÕl ordunun. oyun ve düzen alÕútÕrmalarÕ gibi dersler konulmuútur. Bu kanunda. Üst sÕnÕflarÕn programlarÕna askeri hazÕrlÕk. 1923 yÕlÕnÕn sonlarÕnda beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren okullar açÕlmÕútÕr. Bakü’de. onlarÕn askeri-uygulamalÕ derslere katÕlmalarÕnÕ sa÷lamak için yeni bir program hazÕrlamÕútÕr. ùamahÕ ve Bakü yakÕnlarÕndaki köylere beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútirmek üzere üç aylÕk kurslar düzenlemek için gönderilmiúlerdir. Kurultaydan sonra Azerbaycan e÷itim organlarÕ ö÷rencilerin yaúlarÕnÕ ve fiziksel geliúim düzeylerini dikkate alarak. 1921 yÕlÕndan itibaren de÷iúik branúlarda iller arasÕ yarÕúmalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Bu kapsamda. 1923 yÕlÕnda Azerbaycan’da “Genç øúçi” gazetesinin eki olarak “KÕzÕl Sporcu” gazetesi yayÕnlanmaya baúlamÕútÕr. Daha sonra ismi “Spartak” olmuútur (6:146). 1923’te “Azerbaycan’da beden e÷itiminin geliúimi hakkÕndaki kanun” ülkenin ilk kanunlarÕndan biridir. sendikalarÕn. eskrim ve birçok spor branúÕ geliúmeye baúlamÕútÕr (5:152. ùeki. kulüplerin ve kültür müesseselerinin ayrÕlmaz bir parçasÕ haline gelmiútir. isterse de toplumsal teúkilatlarÕn. güreú. atletizm. Bu nedenle kurultay. Bu yÕllarda “Avtomotor”. cimnastik. fabrikalarÕn. Beden e÷itimi ve spor. Azerbaycan Yüksek Beden E÷itimi ùurasÕ (AYBEù) kurulmasÕ kararÕ alÕnmÕútÕr. eme÷e ve savunmaya hazÕrlÕk amacÕ ile onlarÕn beden e÷itimi ve spor ile daha fazla meúgul olmalarÕ için bir dizi çalÕúmalar 106 .e÷itimindeki önemine dikkat çekilmiútir. Köy dernekleri ve úubelerinde cimnastik. 1920/21 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda ilkö÷retimlerin müfredatlarÕna iki saat beden e÷itimi dersi. donanma birliklerinin ve Komsomol (komünist gençler birli÷i teúkilatÕ)’un ortak kararÕyla. Bu okullarÕn ilk mezunlarÕ Gence. “Vodnik”. okul ça÷Õndaki bütün çocuklar için beden e÷itimi derslerinin zorunlu hale getirilmesini istemiútir. “Reçnik”. çok yönlü geliúimi. 1923 yÕlÕnda Bakü’deki sportif derneklerin sayÕsÕ 232’ye çÕkmÕútÕr. emekçilerin sa÷lÕ÷ÕnÕn arttÕrÕlmasÕ. Sporu daha da yaygÕnlaútÕrmak için çeúitli branúlarda yarÕúmalar yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. ister devlet. Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’ne ba÷lÕ olarak. 1923 yÕlÕnda da ortaö÷retim ve üniversitelerin müfredatlarÕna bir saat beden e÷itimi dersi konulmuútur.153).

aynÕ zamanda köylerde de geliúmeye baúlamÕútÕr. Merkezi øúçi Fakültesi’nin de güçlü takÕmlarÕ vardÕr. 1925 yÕlÕna gelindi÷inde basketbol takÕmÕ sayÕsÕ 52’ye ulaúmÕútÕr. Birçok spor branúÕnÕn popülerli÷i artmÕútÕr. mobilyacÕlar ve di÷er iúletme kulüplerinde sÕk sÕk su bayramlarÕ yapÕlmÕú ve programlarÕna yüzme. Boks ve yüzme de 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda popüler olmaya baúlamÕútÕr. Azerbaycan Teknoloji Enstitüsü. Hazar denizi sahilinde Kara úehir semtinden BayÕl’a kadar olan alandaki su istasyonlarÕnda geliúmiútir. daha sonra SSCB emektar spor ustasÕ ünvanÕnÕ alan Rza Bahúeliyev’dir. Bu yÕllarda hem Azerbaycan’da hem de Kafkasya’da Balahani iúçi kulübünün “Progress” takÕmÕ çok güçlüdür. 1921 yÕlÕnda Bakü Futbol Ligi tekrar kurulmuú ve yeniden il birincili÷i düzenlenmeye baúlanmÕútÕr. Su nakliyatçÕlarÕ. Bu sayÕ iki yÕl sonra 300’e çÕkmÕútÕr. Bu dönemde halter ve güreú kulüpleri de çok fazla sayÕda sporcunun spor yaptÕ÷Õ kulüplerden olmuútur. matbaacÕlar. Yüzme. “Lokomotiv” ve MBTE (Merkezi Beden E÷itimi Evi)’de de faaliyet göstermiúlerdir. Yüksekö÷retim kurumlarÕ futbolcularÕnÕn teúebbüsü ile.yapÕlmÕútÕr. e÷itim alan ö÷renciler spor ile daha fazla ilgilenmeye baúlamÕúlardÕr. Günümüzde bu tesiste “Neftçi” futbol takÕmÕ müsabakalarÕnÕ 107 .154). Bu kulüplerden biri olan “Kustrud”un kurucusu ve üyesi. Kustrud’un sporcularÕ ulusal ve uluslararasÕ spor arenasÕnda ün yapmÕú birçok güreúçi ile müsabakalar yapmÕúlardÕr. “Temp”. su topu ve kule atlama dahil edilmiútir (5:153. 1923 yÕlÕnda çim futbol sahasÕ inúa edilmeye baúlanmÕú. Progress dÕúÕnda. sonra bütün futbol maçlarÕ burada yapÕlmÕútÕr. 1923 yÕlÕnda ülkede basketbol sadece “Sokol ve Unita” spor cemiyetlerinde mevcut iken. Azerbaycan hükümeti yüzme için kaynak ayÕrmÕútÕr. madenciler. Azerbaycan’da futbol da geniú bir alana yayÕlmÕútÕr. Halter ve güreú úubeleri genç spor cemiyetlerinden “Dinamo”. Ülkede spor sadece úehirlerde de÷il. AynÕ yÕl içinde Bakü’nün en büyük spor teúkilatlarÕndan biri olan “E÷itim Müesseseleri Spor Kulübü” kurulmuútur. Bu kulübün kurulmasÕ ile e÷itim kurumlarÕnda sportif etkinlikler canlanmÕú. Örne÷in. Bakü Devlet Üniversitesi.

Zabrat gibi yerlerde daha popüler hale gelmiútir. Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi’nin “Partinin beden e÷itimi sahasÕndaki görevleri” hakkÕnda 13 Temmuz 1925 tarihli kararÕnÕ olumlu karúÕlamÕútÕr.yapmaktadÕr. 108 . bütün Parti organlarÕndan beden e÷itimi ve spora ayrÕ bir önem vermesini istemiútir. Çünkü.148). Kitlesel beden e÷itimi harekatÕnÕn yayÕlmasÕnÕ. ülke emekçilerinin yabancÕ ülkelerinin iúçi teúkilatlarÕ ile kuraca÷Õ sportif iliúkiler uluslararasÕ iúçi cephesini daha da güçlendirecektir”. 1923’ün sonlarÕ 1924’ün baúlarÕnda Lenkeran. Bu karar ile SSCB’de beden e÷itimi ve sporun amaçlarÕ ve geliúim yollarÕ belirgin hale getirilmiútir. sa÷lÕk kuruluúlarÕ) faaliyet programlarÕna dahil edilmiútir. AlÕnan karar çerçevesinde beden e÷itimi. sosyokültürel ve savunmadaki önemini vurgulayan Merkezi Komite. Bu karara göre: “SSCB’de beden e÷itiminin geliúimi uluslararasÕ iúçi harekatÕ için büyük önem taúÕmaktadÕr. onun siyasi. kÕzÕl ordu. özellikle Bakü’nün deniz kenarÕndaki parklarÕnda ve Bakü etrafÕndaki petrol semtleri olan Sabunçu. 1921-24 yÕllarÕnda çok sayÕda iller arasÕ futbol maçlarÕ gerçekleútirilmiútir (6:147. Karar SSCB’de beden e÷itimi ve sporun önemli vazifelerini özel olarak belirtmiútir. demiryolu çalÕúanlarÕ ve esnaflar spor bayramlarÕ düzenlemiúlerdir. Zagatala ve Gence’de atletizm úubeleri açÕlmÕútÕr. Balahani. Bakü’de ilk resmi atletizm yarÕúlarÕ 1922’de yapÕlmÕútÕr. 1925 yÕlÕ Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ açÕsÕndan önemli bir yÕl olmuútur. Spor camiasÕ. AynÕ kararda ülkede beden e÷itimi ve sporun gelecekte kitlesel geliúiminin metodlarÕ ve teúkilat esaslarÕ belirlenmiútir. Azerbaycan’da atletizm. e÷itim kurumlarÕ. 1924 yÕlÕndan itibaren Bakü’nün ve Azerbaycan’Õn ilk rekorlarÕ kÕrÕlmaya baúlanmÕútÕr. AlÕnan bu kararlar kapsamÕnda Azerbaycan’da da devlet ve sivil kuruluúlar bir araya gelmiú ve konu ile ilgili toplantÕlar düzenlemiúlerdir. Basketbolcular kendi úampiyonalarÕnÕ yapmÕúlardÕr. Guba. genel siyasi ve kültürel e÷itimin ve kitlelerin sa÷lÕ÷ÕnÕn ayrÕlmaz bir parçasÕ olmuú ve bununla ilgili bütün sivil kuruluúlar ve devlet teúkilatlarÕnÕn (Sendikalar. SendikalarÕn en iyi atletleri önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Madenciler.

Fakat. onlarÕn yönetimlerini ellerine geçirmiú ve geniú halk kitlelerinin buralarda spor yapmalarÕnÕ sÕnÕrlandÕrmaya çalÕúmÕúlardÕr. faaliyetlerinin ilk zamanlarÕnda önemli baúarÕlar elde etseler de. ülkenin di÷er bölgelerinde ise sporda kitleselleúme istenilen düzeye ulaúmamÕútÕr.Kafkasya beden e÷itimi toplantÕsÕnÕn önemli katkÕlarÕ olmuútur. iúçi beden e÷itimi teúkilatlarÕ ile birleúmeleri sonucunda. Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ. Bu tür kiúiler milli de÷erleri dikkate almadan sporun burjuva sistemlerini halka benimsetmeye çalÕúmÕúlardÕr. Beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin daha da yaygÕnlaúmasÕnda. Bu dönemde. sporun yabancÕ formlarÕnÕ suni úekilde aúÕlama çabalarÕ. Bunun gibi. Halka. birtakÕm olumsuzluklar ülkede beden 109 . Kafkasya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (ZSFSR) beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn uluslararasÕ amaç. I. Azerbaycan sporcularÕ ile yabancÕ ülke sporcularÕnÕn uluslararasÕ karúÕlaúmalarÕnÕn oldu÷u bir dönem olmuútur. Ülkedeki köklü spor kulüplerinin ve derneklerinin. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun mahiyetinin ve amaçlarÕnÕn daha açÕk bir úekilde belirlenmesi ve halkÕn hayatÕnda tuttu÷u yer ile iliúkilendirilmiútir (6:148. ülkenin de÷iúik yerlerindeki beden e÷itimi ö÷retmenleri. büyük devletçilik úovenizmi olarak nitelendirilmiútir.149). görev ve ilkelerini belirlemek amacÕyla yapÕlan. Beden e÷itimi ve spor esasen Bakü’de daha fazla geliúme imkanÕ bulmuú. ülkenin Kafkasya Federasyonu içinde yer aldÕ÷Õ dönem ayrÕ bir öneme sahiptir. Kafkasya’nÕn beden e÷itimi teúkilatÕ KÕzÕl Spor Entarnasyoneli Do÷u ùubesi’ne bu tarihte katÕlmÕútÕr. Bu sportif karúÕlaúmalar 1925 yÕlÕnÕn sonlarÕndan itibaren daha da yo÷unlaúmÕútÕr. bu kuruluúlarÕn yöneticileri iúçi spor teúkilatlarÕnÕn kurumsal zayÕflÕ÷Õndan istifade ederek. insanlarÕ modern spora ve kültüre yönlendirmek gerekti÷ini ifade etmiúlerdir. mevcut eksikliklerin giderilmesi. Bu dönem. Azerbaycan’da beden e÷itimi hala istenilen seviyeye ulaúamamÕútÕr.Beden e÷itimi derneklerinin spor úubelerinin ve sporla meúgul olan insanlarÕn sayÕsÕnda artÕú gözlenmiútir (5:155-158). Beden e÷itimi ve sporun geliúmesinde ciddi sorunlar ortaya çÕkmÕútÕr. artÕk milli spor branúlarÕnÕn ve kültürün kayboldu÷unu öne sürerek. Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi ve spor hayatÕnda. ülkede beden e÷itiminin her yönden geliúimi.

Fakat. Azerbaycan’Õn geliúmesinde hem devlet hem de sivil toplum kuruluúlarÕnÕn siyasi. sporun halkÕn hayatÕna girmesine ve onun e÷itici yönünden istifade edilmesine mani olmuútur. Spartakiada’sÕnÕ düzenleme kararÕ almÕútÕr. Bakü’de antrenör ve ö÷retmen yetiútirmek için dört ay süren kurslar açÕlmÕútÕr. geleneksel spor ile modern spor arasÕnda bir geçiú süreci yaúamÕútÕr. øúçi beden e÷itimciler geleneksel sporlarÕ tamamÕ ile reddetmiúlerdir. SSCB Merkezi øcra Komitesi. Bundan dolayÕ. Bu yarÕúmalarda AzerbaycanlÕ sporcular 18 ülke. KÕsa müddetli bu kurslarda 1926’da 382. Beden e÷itimi kadrolarÕna büyük ihtiyaç duyulmuútur. kültürel ve genel e÷itim yapÕsÕna daha çok nüfuz edebilen beden e÷itimi ve spor önemli bir yer tutmuútur. Spartakiada’ya hazÕrlÕk kapsamÕnda Azerbaycan’da çok sayÕda yarÕú ve spor bayramlarÕ düzenlenmiútir. Moskova ve St. Kongrede alÕnan karar göre: “Modern sporu reddetmek ve yalnÕzca geleneksel spordan istifade etmek geriye gitmek olur. AyrÕca bu yÕllarda beden e÷itimi kadrolarÕnda yaúanan bu açÕ÷Õ kapatmak için. 1926 yÕlÕnda Bakü’de KÕzÕl Spor Enternasyoneli kongresinin yapÕlmasÕ beden e÷itimi teúkilatÕnÕn hayatÕnda sosyal ve siyasi açÕdan büyük bir öneme sahip olmuútur. Azerbaycan basÕnÕ ve ülkenin önde gelen devlet ve bilim adamlarÕ geleneksel spor ile modern sporun beden e÷itimi sistemi içinde beraber uygulanmasÕ gerekti÷ini ifade etmiúlerdir (5:158-161). Azerbaycan Beden E÷itimi Komitesi il ve ilçelerde ö÷retmenler yetiútirmek için kurslar düzenlemiútir. AlÕnan bu tedbirler beden e÷itimi ve spordaki açÕ÷Õ kapatmaya yeterli olmamÕútÕr. 8 Kafkasya rekoru kÕrmÕúlardÕr. Azerbaycan’Õn baúarÕlÕ sporcularÕ yüksek ö÷renim görmek üzere. Azerbaycan’da beden e÷itimi alanÕnda yaúanan kadro problemi.e÷itiminin geliúimini geciktirmiú.. Azerbaycan. Bunun için gerek modern sporda. 1927 yÕlÕnda Sovyetlerin I. Di÷er spor branúlarÕnda da önemli 110 . 1927’de 436. gerekse geleneksel sporda yeniden yapÕlanma gerekli olmuútur..” denmiútir. Azerbaycan halter takÕmÕ Kafkasya Birincili÷i’nde ikinci olmuútur. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmiúlerdir (6:149). 1930’da ise 781 kiúi yetiútirilmiútir. iúçi beden e÷itimcilerin aksine. 1930 yÕlÕnda Bakü’de Kafkasya Beden E÷itimi Enstitüsü’nün açÕlmasÕ ile birlikte çözülmeye baúlamÕútÕr.

úekil itibariyle milli. yüzme. SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn 29 Mart 1931 tarihli 2. basketbol. Azerbaycan’da birçok spor branúÕnÕn 111 . Azerbaycan’da bu dönemde birçok sporcu yetiúmiútir. SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. atletizm ve hentbol dahil edilmiútir. ùekil olarak milli. Bu program beden e÷itimi ile ilgili yeni metodlar geliútirmekle. ilk amaç haline getirilmiútir. atÕcÕlÕk. Genel Kurul toplantÕsÕnda “Beden e÷itimi harekatÕnda geleneksel sporlar” ile ilgili kararÕnda. Ülkede geleneksel sporlar popülerli÷ini korumuúlardÕr. Kafkasya SpartakiadasÕ’nÕn sonucunda ZSFSR milli takÕmÕna Azerbaycan’dan 134 sporcu katÕlmÕútÕr. milli meselelerin çözümünün. “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕnÕn ülkelerde uygulanmasÕ. aúamasÕ 1931 yÕlÕnda hazÕrlanmÕú ve onaylanmÕútÕr. bisiklet. Genel Kurul kararÕna göre. anlamca uluslararasÕ sporun geliúmesinde SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ’nÕn bilim komitesinin. 1933 yÕlÕnda Taúkent’te yaptÕ÷Õ ve bazÕ tedbirlerin alÕndÕ÷Õ toplantÕnÕn önemli bir yeri olmuútur. EMH programÕnÕn uygulanmasÕ ile Sovyet beden e÷itimi sisteminin tek metodoloji esasÕ oluúturulmuútur. geleneksel sporlarÕn daha da güçlendirilmesi gerekti÷i ileri sürülmüútür. voleybol. Spartakiada’nÕn finallerine 750 kiúi katÕlmÕútÕr. spor teúkilatlarÕna beden e÷itimi ve sporun milli branúlarÕ arasÕndan bütün faydalÕ ve amaca uygun nitelikleri ortaya çÕkarmayÕ. Geleneksel sporlarÕn geliúimi için özel merkezler kurulmuútur. Yine bu hazÕrlÕk sürecinde. ülkelerde sporun daha uygun metod ve úekillerinden istifade etmek için milli sporlarÕ ö÷renmeyi tavsiye etmiútir. Kafkasya Federasyonu ve Kafkasya Beden E÷itimi ùurasÕ tarafÕndan Kafkas halklarÕnÕn I. Spartakiada programÕna futbol. ProgramÕn I.baúarÕlar elde edilmiútir. Kafkasya ve Orta Asya Cumhuriyetleri’nde sporun daha iyi hale getirilmesi için. Azerbaycan takÕmÕ 116 erkek ve 50 bayan sporcudan oluúmuútur. fakat öz bakÕmÕndan sosyalist (110:120) kültürün kurulmasÕnÕn vasÕtasÕ olmalÕdÕr. cimnastik. Bundan dolayÕ. EMH programÕnda Sovyet beden e÷itimi sisteminin bütün ana prensipleri belirlenmiútir. ülkelerin ekonomisinin güçlendirilmesinin. beden e÷itimi ve spor Sovyetler Birli÷i’nin bütün milletlerinin ve halk emekçilerinin milletlerarasÕ birli÷inin sa÷lamlaútÕrÕlmasÕnÕn. SSCB Beden E÷itimi ùurasÕ. tenis.

EMH programÕ sanayi beden e÷itimi takÕmlarÕnda daha fazla yaygÕnlaúmÕútÕr (5:161. köylüleri. Okul sporlarÕnÕn yeterli teknik altyapÕsÕ oluúturulamamÕútÕr. Fakat. 1930 yÕlÕndan baúlayarak. sporla daha fazla insanÕn ilgilenmesi sa÷lanmÕútÕr (6:151. Azerbaycan’da bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini program esasÕnda yeniden yapÕlandÕrmÕúlardÕr. Ö÷renciler arasÕnda spor yeterince geliúmemiú ve birçok spor branúÕ istenilen düzeyde yaygÕnlaúamamÕútÕr.geliúimine olanak sa÷lamÕútÕr. ve 2. askerleri. Spor teúkilatlarÕ tarafÕndan yapÕlan büyük ve önemli iúler ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn alanÕnÕ geniúletmiútir. EMH programÕ kabul edildikten sonra. aúamalarÕnÕn uygulanmasÕyla birlikte. Ö÷renciler arasÕnda EMH niúanÕ alanlarÕn sayÕsÕ istenilen seviyeye ulaúamamÕútÕr. Ülkede beden e÷itimi dersleri tam olarak her okulda e÷itim sürecine dahil edilememiútir. EMH niúanÕ alanlar arasÕnda iúçileri.163. ö÷rencileri görmek mümkün olmuútur. “KÕzÕl Bayrak” ve “Ehtiyat Emek 112 . Köy Ekonomisi Enstitüleri’nde beden e÷itimi ve spor Ana Bilim DallarÕ açÕlmÕútÕr. Pedogoji. EMH normlarÕ bütün halka bildirilmiútir. Beden e÷itimi ö÷retmenleri köy okullarÕna gitmemiú ve bu okullar ça÷daú programlara sahip olamamÕúlardÕr. TeúkilatlarÕn yeniden yapÕlandÕrÕldÕ÷Õ yerlerde beden e÷itiminin daha da kitleselleúti÷i görülmüútür. onlarÕn halk arasÕnda popülerli÷inin artmasÕna neden olmuútur. “øaúeçi”. EMH programÕnÕn 1. Beden e÷itimi faaliyetleri geniúlemiú ve spor ile ilgili metodoloji güçlenmiútir. 1936 yÕlÕnÕn ilk yarÕsÕnda Azerbaycan’da sendikalar birli÷i tarafÕndan “Neftçi”. görkemli bir úekilde sanayi kuruluúlarÕnÕn veya e÷itim kurumlarÕnÕn beden e÷itimcilerinin genel toplantÕlarÕnda gerçekleútirilmiútir.165). Bütün okullarda beden e÷itimi faaliyetleri arttÕrÕlmÕútÕr. Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nde. NiúancÕlarÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ. Gençlerin beden e÷itimi ve sporla ilgilenmeleri.152). ö÷rencilerin beden e÷itiminin geliúiminde bazÕ ilerlemeler gözlenmiútir. Sanayi. 1929 yÕlÕndan itibaren beden e÷itimi zorunlu bir ders olarak ülkenin bütün yüksek ö÷renim kurumlarÕnda ve meslek yüksek okullarÕnda uygulanmaya baúlanmÕútÕr. TÕp. bu olumsuz úartlara ra÷men. Bununla birlikte bazÕ eksiklikler bulunmaktadÕr. Gençler “Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm” sloganÕ ile çeúitli gruplar kurmuúlardÕr.

Bu yÕllarda “Bakü Beden E÷itimcisi”. beden e÷itimi ve sporun bütün teúkilatlarda geliúmesini sa÷lamÕútÕr. Devlet bünyesinde bu zamana kadar faaliyet gösteren Beden E÷itimi ùurasÕ yeniden yapÕlandÕrÕlmÕútÕr. Savaú tehlikesinin arttÕ÷Õ bu yÕllarda devlet. Bu kapsamda devlet çatÕsÕ altÕnda Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuútur. “Beden E÷itimi Haberi”. Bu dönemde beden e÷itimi ve sporda uygulamaya çok önem verilmiútir. Binicilik. Savaú öncesinde beden e÷itimi ve spor bayanlar arasÕnda da geliúmiútir. ülkenin savunma gücünün arttÕrÕlmasÕ için spor teúkilatlarÕndan halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn arttÕrÕlmasÕ. Beden e÷itiminin kitleselleúmesi sayesinde 1940 yÕlÕnda 2036 takÕmda. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn kendi faaliyetlerinin geliúimi yanÕnda. askeri hazÕrlÕ÷Õ ve bedensel dayanÕklÕlÕ÷Õ için faaliyetler yapmasÕnÕ istemiútir. 81000’den fazla beden e÷itimcisi yer almÕútÕr. 1938 yÕlÕnda kabul edilen halk ekonomisinin güçlendirilmesi ile ilgili üçüncü beú yÕllÕk kalkÕnma planÕnÕn gerçekleútirilmesi. beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn da yapÕsal de÷iúikliklerini zorunlu kÕlmÕútÕr. eskrim ve yüzme gibi branúlar öne çÕkmÕútÕr. Bu 113 . Azerbaycan’da ekonomik alanda yapÕlan bazÕ yenilikler sayesinde. Emekçilerin maddi refah seviyesinin kÕsmen artmasÕ ve halkÕn genel kültür seviyesinin yükselmesi.Kuvvetleri (Sovyetler Birli÷i’nde özel ihtisas okullarÕnda çeúitli sanatlarÕ ö÷reterek yetiútirilen genç iúçiler)” gibi spor cemiyetleri kurulmuútur. Spor altyapÕsÕ daha da güçlendirilmiú ve spor halkÕn yaúamÕna daha fazla girmeye baúlamÕútÕr. Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuútur. “Kafkasya Beden E÷itimcisi” gibi spor ile ilgili yayÕnlar çÕkarÕlmÕútÕr. Eme÷e ve VatanÕn MüdafaasÕna HazÕrÕm”. “Spor ve Av”. Bu Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun daha da kitlesel hale gelmesini sa÷lamÕútÕr. Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi harekatÕ sürecinde bayanlar arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕ istenilen düzeyde olmamÕútÕr. Beden e÷itimi ve spor herkesin istifade edebildi÷i bir duruma gelmiútir. Kafkasya Federasyonu 5 AralÕk 1936 yÕlÕnda da÷ÕlmÕú ve Kafkasya’da 3 cumhuriyet – Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti. Azerbaycan halkÕnÕn spora olan ilgisi artmÕú ve bu ilgi úehir stadyumlarÕnda ve fabrika alanlarÕnda görülmüútür. halkÕn refah düzeyinde artÕú gözlenmiútir. devletin deste÷i de artmÕútÕr.

ö÷renciler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun merkezine çevrilmiútir. Bundan dolayÕ takÕmlarda genellikle baúka milletlerden bayanlar olurdu. YÕllardÕr arka planda kalmÕú kadÕnÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlÕmÕna devlet önem vermiútir. Bugün úehirlerde. bu dönemde spor tesisleri inúaatlarÕ ve EMH niúancÕlarÕnÕn hazÕrlÕ÷Õ yavaú gitmiútir. Birçok rekor kÕrÕlmÕútÕr. Günümüzde de bu durum böyledir. kÕzÕmÕn. Bu eksiklere ra÷men beden e÷itimi ve spor ülke çapÕnda yaygÕnlaúmÕútÕr. Okullardaki beden e÷itimi faaliyetlerinde de ilerlemeler kaydedilmiútir. K Mehmetyaraov (2008. Sovyetler Birli÷i’de devlet sporu desteklerdi. Ama. Devlet halk arasÕnda sporun geliúmesi için özel bir çaba sarf etmiútir. bir islam ülkesi oldu÷umuz için toplum bayanlarÕn spor yapmasÕna sÕcak bakmÕyordu. özellikle Bakü’de bu durum biraz de÷iúmeye baúlamÕútÕr. Ben kardeúimin. Onun haricinde sporcunun devlet için hiçbir önemi yoktu. sözlü görüúme)’a göre. Fakat. Sporculara belirli imkanlar sa÷lanÕrdÕ. Bu turnuvalara binlerce ö÷renci katÕlmÕútÕr. eúimin sporcu olmasÕnÕ istemem. Devlet baúarÕlÕ sporcular üzerinden uluslararasÕ siyasetini güçlendirirdi. Yaz aylarÕnda Abúeron’daki izcilerin geleneksel SpartakiadalarÕ.167. sözlü görüúme)’e göre. iyi bir Müslüman kÕzÕnÕ. KadÕnlarÕn sosyokültürel hayata daha aktif katÕlÕmÕ için bir dizi tedbir alÕnmÕútÕr. Bu devletin ülke emekçilerinin beden e÷itimi ve spor alanÕnda yürüttü÷ü milli siyasetin bir parçasÕ olmuútur (5:166. 114 . BaúarÕlÕ sporculara devlet politikasÕnÕn amaçlarÕ do÷rultusunda de÷er verilirdi. Ülke SpartakiadasÕ yapÕlmÕútÕr. Bugün Azerbaycan bayan takÕmlarÕnda oynayan sporcularÕn birço÷u Azeri de÷ildir. Bu sebeplerden ötürü bizde bayanlar arasÕnda spor yeterince yaygÕnlaúmamÕútÕr. A Nadirov (2008. örne÷in ritmik cimnasti÷e vermez. 1940 yÕlÕnda ö÷rencilerin I.durum sadece sporda de÷il. 1940-41’li yÕllarda okullardaki beden e÷itimi ö÷retmenleri için seminerler düzenlenmiútir. kültürel hayatta da görülmüútür.169-172). Okullar arasÕ yarÕúmalarÕn kapsamÕ geniúletilmiútir.

Dünya SavaúÕ. Savunma sporu kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕnÕ. 23 Eylül 1941 yÕlÕnda Sovyet Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’nin “ Eli silah tutan herkesin askeri e÷itimi hakkÕnda” aldÕ÷Õ özel kararÕn. bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕndan halkÕn fiziksel hazÕrlÕ÷ÕnÕ güçlendirmesi istenmiútir. 1942-44 yÕllarÕnÕ kapsayan. Savaú yÕllarÕnda ülkedeki e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi yeniden yapÕlandÕrÕlmÕútÕr. atÕcÕlÕk. e÷itim alan ö÷rencilerin ve askere ça÷rÕlma yaúÕnda olanlarÕn askeri-fiziki hazÕrlÕ÷ÕnÕ. 1943 yÕlÕnda 13 çocuk spor okulunda 2500 ö÷renci e÷itim görmüútür. Bu derneklerde beden e÷itimi teúkilatlarÕ. her yerde savunma sporlarÕ uzmanlarÕ yetiútirmek için kurslar açÕlmÕú ve seminerler düzenlenmiútir. SavaúÕn ilk aylarÕnda fabrikalarda. askeri spor oyunlarÕna. ö÷renciler arasÕnda askeri ve fiziksel e÷itim oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr. ülkenin Komsomol ve Sendikalar Birli÷i organize etmiútir (6:154. 1941 yÕlÕndan itibaren Sovyet Beden 115 . Bu dönemde okullarÕn ilk vazifesi: “Yetiúmekte olan nesli vatanperverlik. düúmana karúÕ nefret duygusu ile yetiútirmek ve onlarÕn mücadele ruhunu güçlendirmek” olmuútur. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn ve halk e÷itim merkezlerinin çabalarÕ neticesinde. Devlet Savunma Komitesi’nin kontrolünde. hasta tedavisi ve askeri spor dernekleri kurulmuútur.II. uygulamalÕ beden e÷itimi ve spor branúlarÕ ile ilgili yarÕúmalarÕn yapÕlmasÕnÕ. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü’nde ve Meslek YüksekokullarÕnda e÷itim alan ö÷rencilere askeri e÷itimin yanÕnda. e÷itim kurumlarÕnda askeri e÷itim için gruplar. binicilik. kÕzÕl ordunun yaralanmÕú askerlerini en kÕsa zamanda iyileútirmek için çalÕúmÕútÕr. Bu çerçevede. AyrÕca. hem fiziksel hem de ruhsal e÷itim verilmiútir. okul dÕúÕ askeri spor oyunlarÕ ile ilgili e÷itim programÕ kabul edilmiú ve uygulanmasÕ için 2300 beden e÷itimi ö÷retmeni görevlendirilmiútir. izci ve ö÷rencilerin askeri ve fiziksel e÷itimine önem verilmiútir. Ordunun sa÷lam ve güçlü insanlara olan ihtiyacÕnÕn giderilmesi için. ö÷rencilere askeri ve fiziksel e÷itimin özel olarak verilmesi için. Azerbaycan beden e÷itimi ve spor harekatÕnÕ olumsuz etkilemiútir. Azerbaycan beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini oluúan úartlara göre yeniden yapÕlandÕrmÕútÕr.155). fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ yetiútirilmesine önem verilmiútir. Eski çocuk spor okullarÕnÕn yenilenmesine ve yenilerinin yapÕlmasÕna büyük önem verilmiútir. tarÕm kooperatiflerinde ve iúletmelerinde.

Ülkedeki hastanelerde atletizm. Savaú yÕllarÕnda dahi Azerbaycan’da spor bayramlarÕ yapÕlmÕútÕr.E÷itimi ve Spor Komitesi fizik tedavi uzmanlarÕnÕn bütün hastanelerde bulunmasÕnÕ ve aktif sporculardan da yeni uzmanlarÕn hazÕrlanmasÕnÕ istemiútir. bayanlar yüksek atlama da 1943. Binden fazla Azeri sporcu devlet tarafÕndan madalyalarla ödüllendirilmiútir. Sonra bu seminerler düzenli olarak yapÕlmÕútÕr. Fizik tedavi seviyesini yükseltmek amacÕ ile Azerbaycan Spor Komitesi. birçok úeye zarar vermiútir. Halk Sa÷lÕ÷Õ BaúkanlÕ÷Õ bünyesinde Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi bir büro açmÕú ve burada iyileúmekte olan askerlerin spor faaliyetlerine önem verilmiútir. kürek ve baúka birçok branúta úubeler açÕlmÕútÕr. 1944 yÕlÕnda yapÕlan SSCB güreú úampiyonasÕnda baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiúlerdir. voleybol. 1942 yÕlÕnda yapÕlan hastaneler arasÕndaki Azerbaycan SpartakiadasÕ’na yüzlerce kiúi katÕlmÕútÕr. Azeri sporcular bu yÕllarda dahi Sovyetler Birli÷i úampiyonalarÕnda mücadele etmiúlerdir. Ülkenin beden e÷itimi harekatÕna büyük zarar vermiútir (6:157). Bu Spartakiada’lara savaú süresince yapÕlmaya devam edilmiútir. Ülkede büyük insani ve maddi kayÕplar yaúanmÕútÕr. Fizik tedavi faaliyetlerini Azerbaycan Halk Sa÷lÕ÷Õ BaúkanlÕ÷Õ ve beden e÷itimi teúkilatlarÕ beraber yürütmüúlerdir. fizik tedavi ve rehabilitasyon semineri Ülkenin spor düzenlemiútir. Azerbaycan’lÕ sporcular savaú yÕllarÕnda çok ön planda olmuúlardÕr. Savaú. Azerbaycan’da birçok sporcu ve spor bilimci cepheden geri dönmemiútir. üst düzey baúarÕlarÕ da dikkat çekmiútir. Galina Ganeker. Yedi kiúi SSCB KahramanÕ ünvanÕnÕ almÕútÕr (5:173-178). II. voleybol. çeúitli hastanelere gönderilmiú ve buralarda hem hijyen e÷itimi almÕúlar hem de atletizm. Azerbaycan. 116 . Dünya SavaúÕ 9 MayÕs 1945’te Hitler AlmanyasÕ’nÕn yenilgisi ile sonuçlanmÕútÕr. AynÕ yÕl ùura. Ülkenin de÷iúik bölgelerinde fizik tedavi uzmanÕ yetiútirmek için açÕlan kurslardan mezun olanlar. 1944 ve 1945 yÕllarÕnda SSCB úampiyonu olmuútur. Fizik Tedavi Bilim ùurasÕ kurmuútur. atÕcÕlÕk gibi birçok spor branúÕnda da e÷itilmiúlerdir. Bu kapsamda. kuruluúlarÕ fizik tedavi ve rehabilitasyonun geliúmesi çok ciddi çalÕúmalar yürütmüúlerdir. KatÕlÕmcÕlarÕn bedensel kabiliyetlerinin yanÕ sÕra. bütün teúkilatlarÕ ve halkÕ ile ülke savunmasÕ için büyük çaba göstermiútir.

Azerbaycan’daki sporcular aynÕ zamanda Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nde ö÷renciydiler. yeniden ülkede beden e÷itimi ve sporu geliútirmek için çalÕúmaya baúlamÕúlardÕr. SSCB ve uluslararasÕ ölçekteki yarÕúmalara birçok AzerbaycanlÕ sporcu katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. zarar görmüú spor tesislerinin onarÕlmasÕ ve yenilerinin yapÕlmasÕ için önemli çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr. ayrÕca anatomi ihtisasÕ da almÕúlardÕr. Bu yÕllarda birçok spor takÕmÕ kurulmuútur. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerini barÕú döneminin úartlarÕna uygun olarak yeniden yapÕlandÕrmak ve metodolojik olarak da geliúmesini sa÷lamak zorunlu hale gelmiútir. tenis kortu ve çok amaçlÕ spor salonu vardÕr. Savaútan kÕsa bir zaman sonra insanlarÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlmasÕ. 1946 yÕlÕndan itibaren birçok branúta ülke birincili÷i yapÕlmaya baúlanmÕú. 1950 yÕlÕnda.183-186). Azerbaycan sporcularÕn kullanÕmÕnda. 7 spor salonu halkÕn kullanÕmÕna sunulmuútur. 6 stadyum. Enstitü mezunlarÕ beden e÷itimi ö÷retmeni diplomasÕ almakla birlikte. 2 çocuk stadyumu. Mezunlar özellikle köylerdeki okullara gönderilmiúlerdir (5:180. Azerbaycan’da sporun geliúmesinde sporcularÕn büyük rolü olmuútur. 17 spor sahasÕ. 1951 yÕlÕnÕn sonlarÕnda Azerbaycan’da 17 spor cemiyeti kayÕt altÕna alÕnmÕútÕr. Spor teúkilatlarÕnÕn ekonomik imkanlarÕ geniúlemiútir. basketbol. ulusal.SavaúÕn bitimi ile birlikte. Bu karar bütün spor teúkilatlarÕnda tartÕúÕlmÕú ve sporun geliúimine önemli katkÕlar sa÷lanmÕútÕr. 57 basketbol ve voleybol sahasÕ. 96 futbol sahasÕ. Azerbaycan K(b)PMK’nÕn 8 ùubat 1949’da kabul etti÷i “Beden e÷itimi ve sporun geliúimindeki önemli eksikliklerin giderilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” karar alÕnmÕú ve halkÕn ekonomisinin arttÕrÕlmasÕ amaçlanmÕútÕr. 1950 yÕlÕnÕn sonlarÕnda Azerbaycan’da 262 000 sporcunun spor yaptÕ÷Õ 3881 spor takÕmÕ vardÕr.181. 1950 yÕlÕnda beden e÷itimi kadrolarÕna olan ihtiyacÕ karúÕlamak için Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’nde Beden E÷itimi Fakültesi açÕlmÕútÕr. 374 futbol sahasÕ. 117 . Bu çerçevede de Sendikalar Birli÷i’ne önemli görevler düúmüútür. 2281 voleybol. 1940’lÕ yÕllarÕn sonu ve 1950’li yÕllarÕn baúlarÕnda AzerbaycanlÕ sporcularÕn uluslararasÕ müsabakalara katÕlÕmÕnda artÕú olmuútur. Azerbaycan’Õn beden e÷itimi ö÷retmenleri ve sporcularÕ.

Fakat SSCB milli takÕmlarÕna girmek. “Sovetskiy Sport” gazetesinin 1957 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda çÕkan sayÕlarÕnÕn birinde. 218 ülke çapÕnda dereceli. 1959 yÕlÕna gelindi÷inde 259 beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútirmiútir. Azerbaycan sporcularÕnÕn baúarÕlarÕ yazÕlmÕútÕr. 150 spor ustasÕ. Eski Sovyetler Birli÷i’ne dahil olan Rusya. 27 tane de SSCB dereceli hakem bulunmaktadÕr. di÷er cumhuriyetlere daha az yer verilmesi. onlar arasÕndan birincilik kazanmak zor olmuútur. Belarus gibi ülkelerde spor Azerbaycan’a kÕyasla daha fazla geliúmiútir. yerine SSCB Spor Kulüpleri ve TeúkilatlarÕ Birli÷i 118 . 1957 yÕlÕnda Antrenörler Okulu’na çevrilen Gence Beden E÷itimi Meslek Yüksekokulu’da ülke sporuna 800’den fazla beden e÷itimi ve spor ö÷retmeni kazandÕrmÕútÕr. bir milli takÕmda olimpiyat oyunlarÕna katÕlmak hiç de kolay olmamÕútÕr.31).000’den fazla kiúinin spor yaptÕ÷Õ 3860 spor takÕmÕ vardÕr. Ülke çapÕndaki ilk ve orta ö÷retim beden e÷itimi ö÷retmenlerini ise Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü hazÕrlamaktadÕr. Sovyetler Birli÷i’nin ideolojisi de burada kendini göstermiútir. Ülke büyüklü÷ü ve nüfus açÕsÕndan da her zaman Azerbaycan’dan önde olmuúlardÕr. SSCB Hükümeti. 9 Ocak 1959 yÕlÕnda beden e÷itimi harekatÕnda toplumsal esaslarÕn geniúletilmesine yönelik “Ülkede beden e÷itimi yönetimi hakkÕnda” kararÕ kabul etmiútir. Bu çerçevede 1 Mart 1959 yÕlÕnda SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi tasfiye edilerek. Ülkede 13 emektar spor ustasÕ. 1311 dereceli sporcu vardÕr. 1950 yÕlÕnda kurulan Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’ndeki Beden E÷itimi Fakültesi. Yine bu yÕllarda. Bu dönemde Azeri sporcular Sovyetler Birli÷i bayra÷Õ altÕnda müsabakalara katÕlmÕúlardÕr. AynÕ karar Azerbaycan Hükümeti tarafÕndan da kabul edilmiútir. seçim sürecindeki uzmanlarÕn yanlÕ davranmasÕ gibi daha birçok sebepten dolayÕ Azeri sporcular olimpiyat oyunlarÕna yeteri düzeyde katÕlamamÕúlardÕr (1:30. Buna göre. Di÷er taraftan. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü kuruldu÷undan bu yana 1385 yüksek e÷itimli uzman yetiútirmiútir. Ukrayna.SSCB’nin ilk defa katÕldÕ÷Õ 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ’nda Sovyet milli takÕmÕ içinde mücade eden serbest güreúçi Reúid Memmedbeyov gümüú madalya kazanmÕútÕr. Çeúitli spor branúlarÕnda bu ülkelerin sporcularÕ ile müsabaka yapmak. Rusya sporcularÕnÕn milli takÕmlara daha çok katÕlmasÕ. Azerbaycan’da 300.

HazÕrlÕklar kapsamÕnda. fizik tedavi ve rehabilitasyon ile ilgili seminerler düzenlemiútir. Bu da Azerbaycan halkÕnÕn %8. 493 futbol sahasÕ. Azerbaycan spor teúkilatlarÕ.000’den fazla bayan sporcu katÕlmÕútÕr. 24 tenis kortu. Azerbaycan’da ilk defa spor tÕbbÕ ile ilgili faaliyet gösteren Bakü Sa÷lÕk Merkezi kurulmuútur. Azerbaycan devleti. yeni metodlar geliútirmeye çalÕúmÕúlardÕr.kurulmuútur. Ülkedeki bütün spor ile ilgili kuruluúlar bu birli÷e ba÷lanmÕútÕr. 59 atÕcÕlÕk tesisi. Daha sa÷lÕklÕ ve güçlü bireyler yetiútirilmesi için. 3 avcÕlÕk sahasÕ bulunmaktadÕr. ülke sporunun esaslarÕ geliútirilmiútir. bayanlar arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕ için önemli bir adÕm olmuútur.800’e ulaúmÕútÕr. 3000’den fazla voleybol ve basketbol sahasÕ. Birlik. kadÕnlar arasÕnda sporun geliúmesine katkÕ sa÷lamÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporun kitleselleúmesinde de önemli bir noktaya gelinmiútir. e÷itim kurumlarÕndaki spor faaliyetleri için birtakÕm programlar geliútirilmesi için çalÕúmalar yapÕlmasÕnÕ istemiútir. halkÕn bütün tabakalarÕnÕn düzenli olarak spora katÕlÕmÕnÕ sa÷lamak için.8’ini oluúturmaktadÕr. AyrÕca. 1962 yÕlÕnda Bakü’de kadÕn ve spor üzerine toplantÕlar yapÕlmasÕ. SpartakiadasÕ’nÕn yapÕlmasÕ. ülke sporcularÕnÕn teknik ve taktik düzeyinin yükseltilmesi daha öncelikli bir konu olmuútur. Bu yÕllarda Azerbaycan’daki sporcu sayÕsÕ 324. 19 yüzme havuzu. YalnÕz. Bu Spartakiada’ya 100. Bu merkez. Emekçilerin sa÷lÕklÕ olmasÕnÕ da bütün devlet organlarÕ çok önemsemiútir. 1960 yÕlÕnda Azerbaycan’da 23 stadyum (1500 ve daha fazla seyirci kapasiteli). sporu kitlesel hale getirmek için çalÕúmÕútÕr. devlet tarafÕndan alÕnan tedbirler SSCB’nin II. Bu geliúmeler ö÷rencilerin genel e÷itim sürecine de olumlu 119 . ProgramlarÕn uygulanmasÕ ile birlikte ö÷rencilerin beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine olan ilgisi günden güne artmÕútÕr. 1962 yÕlÕnda Azerbaycan’da bayanlarÕn I. Spartakiada’ya baúarÕlÕ bir úekilde hazÕrlanmak için bir dizi çalÕúmalar yapmÕúlardÕr. Beden e÷itimi ve sporu daha da geliútirmek için. günün taleplerine cevap verecek yeni tedbirler alÕnmasÕ gerekmiútir. ülkedeki di÷er bütün sa÷lÕk ve spor teúkilatlarÕ ile beraber çalÕúmÕú. Bu ba÷lamda. 679 spor salonu. Azerbaycan beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ. SpartakiadasÕ’ndan önce uygulamaya koyulmuútur.

Fakat. spor kulüplerinin teúkilat zayÕflÕ÷Õ. Bu uzmanlarÕn yetiútirilmesinde en büyük pay 2330 uzman ile Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsüne aittir. Bu çalÕúmalarÕn sonucu olarak. Bu dönemde köylerde de beden e÷itimi ve spor geliúmeye baúlamÕútÕr. Köylerde beden e÷itiminin yeterince geliúmemesinde. Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü Beden E÷itim Fakültesi’nde 259 beden e÷itimi uzmanÕ hazÕrlamÕútÕr.189-192). Köylerde gerekli olan sportif altyapÕnÕn oluúturulmasÕ ile ilgili “Toplumun. Son yedi yÕl içinde ülkede 994 yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanÕ yetiútirilmiútir. Bu yÕllarda beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕna ayrÕ bir önem verilmiútir. 120 . uzman kadrolarÕn yetersizli÷i etkili olmuútur. Bu liselerin hepsi ayrÕ ayrÕ spor branúlarÕnda faaliyet göstermiúlerdir. Beden e÷itimi ve spor köylerde bütün halka ulaúamamÕútÕr. iúçilerin e÷itiminin. 1965 yÕlÕnda Azerbaycan’daki çocuk spor okulu sayÕsÕ 26’ya ulaúmÕútÕr.yansÕmÕútÕr. øl ve ilçelerdeki spor okullarÕna teorik ve uygulamalÕ alanlarda destek için. spor tesislerinin yapÕmÕnda.187. Ülkedeki e÷itim kurumlarÕndaki beden e÷itimi ve sporu daha da geliútirmek için Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn özel bir kararÕ ile 72 tane spor lisesi açÕlmÕútÕr. Bunlardan 130’u bayandÕr (5:186. emek verimlili÷inin arttÕrÕlmasÕnÕn ve sa÷lÕklÕ bireylerin yetiútirilmesinin bir vasÕtasÕ olarak görülmüútür (6:161). Birçok zirai üretim ve tarÕm iúletmesinde beden e÷itimi ve spor. köylerdeki bu geliúmeler istenilen seviyeye gelmemiútir. E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn Beden E÷itimi ùubesi’ne ba÷lÕ bir spor okulu kurulmuútur. Beden e÷itimi uzmanlarÕ ülkenin her tarafÕna da÷ÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan’da 1933 yÕlÕndan 1965 yÕlÕna kadar olan dönemde toplamda 2589 beden e÷itimi uzmanÕ (546’sÕ bayan) hazÕrlanmÕútÕr. beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine de çok önem verilmiútir. spor köylü gençlerin bedensel sa÷lÕ÷ÕnÕn en önemli aracÕ olsun” kararÕ alÕnmÕútÕr. yarÕúmalarÕn düzenlenmesinde gösterdi÷i bütün çabalarÕnÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ gerekir ki. Ülkenin bütün köylerinde sosyo-kültürel faaliyetler yanÕnda. Köylerde beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinde eksikliklerin giderilmesi ve kitle sporunun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕ ile ilgili 9 Ocak 1959’da bir karar alÕnmÕútÕr. “Kadrolar herúeyi halleder” sloganÕ ile beden e÷itimi ve sporun geliúmesi için çalÕúÕlmÕútÕr. spor tesislerinin azlÕ÷Õ.

yeni spor tesislerine de ihtiyaç duyulmuútur. insanÕn bedensel.8 Tablo – 2: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor tesisleri ve sahalarÕ sayÕsÕ Stadyum (seyirci kapasitesi 1500 ve daha üstü olan) Futbol sahasÕ Voleybol. 1959 yÕlÕnda 66500 sporcu varken. Bütün e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi dersleri ön plana çekilmiútir. ortaö÷retim ve yüksekö÷retiminde spor iyi bir seviyeye ulaúmÕútÕr. dahil edilmiútir. 1965 yÕlÕna gelindi÷inde köylerdeki beden e÷itimi ve spor artan taleplere cevap verememiútir. zihinsel ve ruhsal geliúiminde önemli olan sporun. 1959’dan 1966’ya kadar olan 7 yÕllÕk sürede köylerdeki sporcularÕn sayÕsÕ üç kat artmÕútÕr. okullardaki ö÷rencilerin sportif yeteneklerinin geliútirilmesi ve bütün e÷itim kurumlarÕnda ö÷rencilerin spor yapabilece÷i fiziki 121 . Tenis sahalarÕ 15 1200 5100 Ülkenin ilkö÷retim. spor yapan bayanlarÕn sayÕsÕ da oldukça az olmuútur. Köy sporcularÕnÕn teknik-taktik altyapÕsÕnÕn güçlü olmamasÕnÕn yanÕ sÕra. 1965 yÕlÕnda bu sayÕ 187000’e ulaúmÕútÕr. Beden e÷itimi dersleri bütün kuruluúlarÕn e÷itim programlarÕna. Tablo -1: Azerbaycan’da 1965 yÕlÕndaki spor takÕmlarÕ ve sporcu sayÕlarÕ Spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ Sporcu sayÕsÕ (bin) 1965 yÕlÕnda SSCB spor ustasÕ olanlar Derece kazanmÕú sporcular (bin) 5054 825 139 135. Köylerdeki sportif faaliyetler. Köylerde sporun geliúmesinde elde edilen baúarÕlar. Basketbol. Beden e÷itimi ve spora olan talebin artmasÕyla birlikte. Bütün bunlara ra÷men. her bir kuruluúta uygulanmasÕ. Örne÷in. Azerbaycan Hükümeti’nin 1966 yÕlÕnda “Beden e÷itimi ve sporun daha da geliútirilmesiyle ilgili tedbirler hakkÕnda” aldÕ÷Õ karara göre. istenilen seviyeye gelmese de ülke genelinde bu 7 yÕllÕk zaman zarfÕnda sporda önemli baúarÕlar elde edilmiútir.AlÕnan bu karar neticesinde. köy halkÕnÕn maddi refah düzeyinin ve kültür seviyesinin durmadan yükselmesinin bir sonucu olmuútur. Spor tesisleri ile ilgili problemler kÕsmen giderilmiú olsa da tam olarak çözülememiútir. haftada 4 saatten az olmamak kaydÕyla.

ilçede. fiziki ve ruhsal olarak geliúmesini sa÷layan bütün faaliyet alanlarÕ yaygÕnlaútÕrÕlmÕútÕr. Beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn verimli çalÕúmalarÕ sayesinde ülkede sadece beden e÷itimcilerin ve sporcularÕn sayÕsÕ de÷il. sahalarÕ ve merkezleri açÕlmÕútÕr (69:3). sporcularÕn teknik-taktik seviyesi ile spor tesislerinin niceli÷i ve kalitesi de artmÕútÕr. Haydar Aliyev’in Azerbaycan’Õ yönetti÷i 1969-1982 yÕllarÕ arasÕnda beden e÷itimi ve sporun geliúmesi için önemli iúler görülmüútür. Bu okullarda 690 antrenör çalÕúmaktadÕr. belde ve köylerdeki e÷itim ve iú merkezlerinde spor kompleksleri. halkÕn sa÷lÕ÷Õ ile ilgili önemli bir sosyal alandÕr. bir ülkenin bayra÷Õ dünyada resmen iki defa kaldÕrÕlÕr.úartlarÕn oluúturulmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. köylerdeki sportif faaliyetlerin daha üst seviyeye çÕkarÕlmasÕna öncelik verilmiútir. spor bilimlerinin geliúimine. Spor Kulüpleri ve TeúkilatlarÕ Birli÷i kapatÕlmÕútÕr. AlÕnan kararda özellikle spor tesislerinin inúasÕna. AyrÕca. Ülkenin 790 bin sporcusu Olimpiyat OyunlarÕ öncesinde muhtelif ölçeklerdeki turnuvalara katÕlmÕúlardÕr (5:193-196. her ilde. Gençlerin sivil dünya de÷erlerine sahip olmasÕ. Haydar Aliyev. Bu yÕllarda gençlerin sosyal. Sportif alandaki yeni yapÕlanmalar kapsamÕnda 1968 yÕlÕnda Azerbaycan Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuú. beden e÷itimi ve spor. Spor için para aktarÕlmÕú. 1975 yÕlÕnda sadece Bakü’de 250 spor sahasÕ ve merkezi kullanÕma sunulmuútur. ülke sporunun dünya seviyesine çÕkarÕlmasÕ.198. Haydar Aliyev’in spora verdi÷i deste÷i úu ifadelerinden de anlamak mümkündür: “Genellikle. ølki CumhurbaúkanÕ herhangi bir ülkeye gitti÷inde kaldÕrÕlÕr. 1973 yÕlÕnda Bakü’de spor sarayÕnÕn temeli atÕlmÕútÕr. 1970-80’li yÕllarda Azerbaycan’da sporun maddi ve teknik alt yapÕsÕnÕn geliúmesi için önemli çalÕúmalar yapmÕútÕr (1:12). økincisi ise sporcular uluslararasÕ yarÕúmalarda úampiyon oldu÷unda. tesisleri. salonlarÕ. halkÕn bedensel sa÷lÕ÷Õ için beden e÷itiminin kitleselli÷inin arttÕrÕlmasÕ gibi konular her zaman hükümetin gündeminde olmuú ve bu hususta birçok adÕm atÕlmÕútÕr (1:12-14). hem devlet marúÕ çalÕnÕr hem de 122 . 1974 yÕlÕnda Bakü’den baúka 36 ilde faaliyet gösteren 59 tane çocuklar ve gençler spor okulu bulunmaktadÕr.200).

3433 spor takÕmÕnda 611. sporcularÕn baúarÕsÕnÕn siyasi karakter taúÕdÕ÷ÕnÕ.bayrak kaldÕrÕlÕr…”. Çünkü Partimiz halkÕn sa÷lÕ÷Õna daima birinci derecede önem vermektedir. Buna göre. Eme÷e ve Müdafaaya HazÕrÕm programÕnÕn yeni bir aúamasÕnÕn uygulamaya konmasÕyla birlikte halkÕn sportif faaliyetlere katÕlmasÕnda iyi sonuçlar elde edilmiútir. 5. 1972 yÕlÕnda 16 spor kampÕ faaliyet göstermiútir.4 bin (69:7) kiúi de sa÷lÕk gruplarÕnda çalÕúmÕútÕr. Bu çalÕúmalarÕn neticeleri. Tablo-3: Azerbaycan’da 1969 ve 1973 yÕllarÕndaki spor tesisleri sayÕsÕ (69:6) Tesisler Stadyum (seyirci kapasitesi 1500 ve daha üstü olan) Futbol sahasÕ Voleybol. Tenis sahalarÕ 1969 25 2077 5260 1973 26 2497 5370 Ülkedeki beden e÷itimci ve sporcu hazÕrlÕ÷ÕnÕn daha iyi hale getirilmesi için 21 Haziran 1974 yÕlÕnda bir toplantÕ yapÕlmÕútÕr. ülkenin önde gelen sporcularÕnÕn seviyelerinin 123 . Azerbaycan milli takÕmÕnÕn SSCB ùampiyonasÕ’nda 4. AyrÕca. Bundan bir müddet sonra. 6 A÷ustos 1974 yÕlÕnda Azerbaycan Komünist Parti Merkezi Komitesi ve Bakanlar Kurulu: “Ülkedeki beden e÷itimi ve sporun durumu ve daha da geliútirilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” bir karar kabul etmiútir. 23. bu baúarÕnÕn aynÕ zamanda devlet baúarÕsÕ oldu÷u söylemiútir (69:4). tarÕm kredi kooperatiflerinin ve iúletmelerinin on binlerce sporcusunun çeúitli yarÕúmalarda elde ettikleri baúarÕlarla alÕnmÕútÕr. Bunun için beden e÷itimi ve spor bütün Parti teúkilatlarÕnÕn daima dikkat merkezinde olmalÕdÕr”. köylerde ve halkÕn yaúadÕ÷Õ yerlerde spor tesislerinin arttÕrÕlmasÕ. e÷itim müesseselerinin. 1972 yÕlÕnÕn sonlarÕna do÷ru Bakü’de de÷iúik branúlarda birçok yarÕú yapÕlmÕútÕr.5 bin emekçi düzenli olarak spor yapmÕútÕr. olmasÕ.3 bin kiúi fiziki hazÕrlÕk gruplarÕnda. Haydar Aliyev. ülke kurumlarÕnÕn. AlÕnan karara göre: “ Beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi büyük siyasi önemi olan bir meseledir. Burada beden e÷itimi ve spor her yönüyle analiz edilmiútir. Bu yÕllarda beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕ daha iyi hale getirmek için birtakÕm tedbirler alÕnmÕútÕr. Basketbol.

2 kiúi altÕn. Spartakiada’da Azerbaycan milli takÕmÕ sadece 7 madalya ( 1 altÕn. Bilim adamlarÕ tarafÕndan hazÕrlanan bilimsel makaleler. araútÕrmalar. Bu sonuçlar bir önceki Spartakiada’da elde edilen sonuçlardan daha iyi olmuútur. Sporda kitleselleúmenin artmasÕ. 1972. Ülkedeki sporun kitleselleúti÷inin göstergesi. Merkez üç ayda bir. A÷daú. SSCB geneline kÕyasla daha geri kalmÕútÕr. Sadece Bakü’de Beden E÷itim Meslek Yüksekokulu 3 yÕlda (1971. Ülkenin kitlesel yarÕúmalarÕ olan. yapÕlan bilimsel araútÕrma sonuçlarÕnÕ yayÕnlamaya baúlamÕútÕr. Özellikle köy okullarÕnda beden e÷itimi ö÷retmenine olan ihtiyacÕ karúÕlamak için ùamahÕ. 5 kiúi gümüú.201). 4 gümüú. A÷dam. ùeki’deki pedagoji okullarÕnda beden e÷itimi úubeleri açÕlmÕútÕr (6:162.163). Azerbaycan kendi içinde sporda ciddi ilerlemeler kaydetmiú olsa da. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü 1966 – 1974 yÕllarÕ arasÕnda 1743 kiúi yetiútirmiútir. Bu yarÕúmalarda 20 ülke rekoru kÕrÕlmÕútÕr. beden e÷itimi ve sporun idare úeklinin de yeniden yapÕlanmasÕ úeklinde kararlar alÕnmÕútÕr (5:200.yükseltilmesi ile ilgili önemli adÕmlarÕn atÕlmasÕyla birlikte. Bu yÕllarda sporda bilimsel araútÕrmalar oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr. Bu yÕllarda beden e÷itimi ö÷retmenlerinin sayÕsÕnda da artÕú gözlenmiútir. V.433’e ulaúmÕútÕr. 1974 yÕlÕnda bu sayÕ 884. spor bilimlerinin daha iyi hale getirilmesini gerekli kÕlmÕútÕr. SSCB halklarÕnÕn VI. Bu yÕllarda Azerbaycan’da ortaö÷retim ve yüksekö÷retimden mezun olan beden 124 . 1974-1975 yÕllarÕnda yapÕlan Spartakiada’lara 673 bin’den fazla kiúi katÕlmÕútÕr. Son 10 yÕlda düzenli olarak spor yapanlarÕn sayÕsÕ iki kat artmÕútÕr. 1974 yÕlÕnda Moskova’da yapÕlan “Ça÷daú Toplumda Spor” adlÕ uluslararasÕ kongrede Azerbaycan’dan birçok spor bilimci makalelerini sunmuútur. kitaplar ülkenin de÷iúik yerlerinde basÕlmÕú ve yayÕnlanmÕútÕr. Bu amaçla 1975 yÕlÕnda Spor Komitesi’ne ba÷lÕ Bilimsel AraútÕrma Merkezi kurulmuútur. ùuúa. SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan’Õn 83 sporcusu baúarÕlÕ olmuútur. ülke sporcularÕnÕn teknik kapasitelerinin arttÕrÕlmasÕ zorunlulu÷u. 28 kiúi bronz madalya almÕúlardÕr. ülkenin tüm kuruluúlarÕnÕn yapmÕú oldu÷u yarÕúmalar olmuútur. 2 bronz) kazanmÕútÕr. 1973) 708 kiúi mezun etmiútir.

Bu yÕllarda beden e÷itimi ve spor anayasal seviyede devlet deste÷i ile buluúmuútur. Bunlardan 14 bini altÕn niúan seviyesine ulaúmÕútÕr. 125 . 1974 yÕlÕnda okullardaki beden e÷itimi derslerine 937 bin IV. Asya ve Afrika ülkelerinin sporcularÕ ile iliúkiler geliúmiútir.e÷itimcilerin sayÕsÕ % 80 artmÕútÕr. Bu yÕllarda Azerbaycan sporunun uluslararasÕ arenadaki nüfuzu da artmÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporun sosyo-pedagojik etkileri ile ilgili araútÕrmalar yaygÕnlaúmÕútÕr. AzerbaycanlÕ antrenörler ve beden e÷itimi ö÷retmenleri tecrübe paylaúÕmÕ ve sporcu hazÕrlamak için de÷iúik ülkelere gitmiúlerdir. Montreal Olimpiyat OyunlarÕ’nda Azeri sporcular SSCB milli takÕmÕ içinde baúarÕlÕ sonuçlar elde etmiúlerdir. Ülkede sporun toplumdaki rolü hakkÕnda pedagojik araútÕrmalarÕn yapÕlmasÕ için 1976 yÕlÕnda Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’ne ba÷lÕ olarak beden e÷itimi úubesi açÕlmÕútÕr. sÕnÕf ö÷rencisi katÕlmÕú. 4 kitap. ùubede görev yapan bilim adamlarÕ 60’dan fazla bilimsel makale. Ülkenin bütün kurum ve kuruluúlarÕnÕn çabasÕ sayesinde beden e÷itimi ve sporun daha fazla insanÕn hayatÕna girmesi için alÕnan tedbirler. 1972 yÕlÕnda yüksekö÷retimde EMH normlarÕnÕ sa÷layan ö÷rencilerin oranÕ % 1 iken. 3162 spor takÕmÕ kurulmuútur. Ülkeye iki altÕn madalyayÕ hentbolcu bayanlardan Refige ùabanova ve Lyudmila ùubina getirmiútir. Gelinen bu nokta SSCB ortalamasÕndan % 23 daha fazladÕr. okullar için müfredat. 1975 yÕlÕna gelindi÷inde % 25’e çÕkmÕútÕr. 2 milyona yakÕn kiúinin spor faaliyetlerine katÕlÕmÕ sa÷lamÕútÕr. Azerbaycan Sendikalar Birli÷i Sekreterli÷i ve Spor Komitesi “Kurum ve kuruluúlarda. De÷iúik branúlarda uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlar elde edilmiú. tarÕm kredi kooperatifleri ve tarÕm iúletmelerinde spor yarÕúmalarÕnÕn düzenlenmesi hakkÕnda” karar almÕúlardÕr. AynÕ yÕlda 706.8 bin ö÷renci EMH normlarÕnÕ yerine getirmiútir. 10 küçük kitap yayÕnlamÕúlardÕr. Ünlü voleybolcu ønna Riskal ise gümüú madalya kazanmÕútÕr. Beden e÷itimi faaliyetlerinin daha kitlesel hale getirilmesi için. 1975/76 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda ülkenin ilk ve ortaö÷retim kurumlarÕnda 35 tane spor sÕnÕfÕ açÕlmÕútÕr.-X. AynÕ yÕlda “Okulda beden e÷itimi” ve “Azerbaycan okulu” dergilerinin spor ekleri de yayÕnlanmaya baúlamÕútÕr. Avrupa. Bu dönemde yüksekö÷retimde de spor oldukça geliúmiútir. yabancÕ ülke takÕmlarÕ ile dostluk yarÕúmalarÕ yapÕlmÕútÕr.

Sadece 1979 yÕlÕnda 500 bin EMH niúanÕ alan sporcu. 130 spor salonu. Azeri sporcular 531 müsabakada galip gelmiúlerdir (5:202-208). 55 ülke ile 806 müsabaka (409’u SSCB’de. Bu müsabakalarÕn sadece 12 tanesi 1941 yÕlÕna kadar yapÕlmÕú. yaz tatillerini hem dinlenerek hem de spor yaparak geçirmiúlerdir. OkullarÕn geneli spor tesisleri ile donatÕlmÕútÕr. Bu Azerbaycan’Õn uluslararasÕ spor camiasÕ ile iliúkilerinin artmasÕnÕn sonucu olmuútur. 127 futbol sahasÕ. 1979 yÕlÕnda E÷itim BakanlÕ÷Õ’nÕn çocuklar ve gençler spor okullarÕ 16 SSCB spor ustasÕ hazÕrlamÕútÕr. Macaristan ve Do÷u Almanya (61). Okullardaki spor sÕnÕflarÕnda 2 binden fazla genç sporcu e÷itim almÕútÕr. 315 bin dereceli sporcu. Bütün okullarda 5004 beden e÷itimi ö÷retmeni görev yapmÕútÕr. 1978 yÕlÕnda okullardaki spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ 3391’e ulaúmÕútÕr. Bu sayÕ 1974 yÕlÕndaki sayÕdan iki kat daha fazladÕr. BunlarÕn dÕúÕnda daha birçok spor tesisinin de yapÕmÕ sürdürülmüútür (6:165). Yine bu yÕllarda çocuklar ve gençler spor okullarÕnÕn sayÕsÕ 108’e ulaúmÕútÕr. hentbolcular 71 müsabaka yapmÕúlardÕr. 397’si dÕúarÕda) yapmÕúlardÕr.Azeri sporcularÕn isimleri dünyanÕn birçok ülkesinde bilinir hale gelmiútir. Azerbaycan’da tesisleúme yolunda da önemli adÕmlar atÕlmÕútÕr. Dünya SavaúÕ’ndan sonra yapÕlmÕútÕr. 27 atÕcÕlÕk tesisi açÕlmÕútÕr. 1979 yÕlÕnda spor yapan kiúi sayÕsÕ 2 milyon 100 bine ulaúmÕútÕr. UluslararasÕ çocuk yÕlÕ ilan edilen 1979 yÕlÕnda. Azeri voleybolcular yabancÕ ülke rakipleri ile 174. ülkede bulunan 1500 izci kampÕnda 265 bin çocuk. basketbolcular 80. Okullardaki spor salonlarÕnÕn sayÕsÕ 860’a çÕkmÕútÕr. 200’e yakÕn SSCB spor ustasÕ hazÕrlanmÕútÕr. Azerbaycan ve SSCB çapÕndaki yarÕúmalara katÕlan ö÷rencilerin sayÕsÕ artmÕútÕr. güreúçiler 132. 126 . Ülkedeki okullarÕn kullanÕmÕnda olan 7000 spor sahasÕ ve birçok spor tesisi hizmet vermiútir. 1 milyona yakÕn insan düzenli olarak spor yapmaktadÕr. 1 Ocak 1977 yÕlÕna kadar Azeri sporcular 25 spor branúÕnda. øran (95). gerisi II. 772 binden daha fazla çocuk ülke çapÕndaki yarÕúmalara katÕlmÕútÕr. Bu da 1974 yÕlÕndan 200 bin kiúi daha fazladÕr. En çok müsabaka Polonya (96). futbolcular 161. Romanya (58) takÕmlarÕ ile yapÕlmÕútÕr. 1977-78 yÕllarÕnda ülkede 8 stadyum.

28 Mart 1980’de Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun durumu etraflÕ bir úekilde müzakere edilmiútir. 69 gümüú. Azerbaycan’Õn ekonomik açÕdan güçlenmesi neticesinde beden e÷itimi ve spor toplumun bütün tabakalarÕnda. 46 bronz madalya kazanmÕútÕr (49:73). Bu müzakereye ba÷lÕ olarak “Beden e÷itimi ve sporun durumu ve daha da geliútirilmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” karar kabul edilmiútir. AyrÕca fiziki úartlarÕ daha da geliútirmek için stadyum. Madalya kazananlar arasÕnda Azeri sporcularda bulunmaktadÕr.Kiúili÷in her taraflÕ ve ahenkli geliúiminde beden e÷itimi ve sporun rolü (5:208-212) 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ’nda SSCB 80 altÕn. AynÕ ölçüde okullarda sporun yaygÕnlaúmasÕ için de giriúimlerde bulunulmuútur. spor kompleksleri ve tesislerinin inúasÕna da büyük önem verilmiútir. Beden e÷itimi ve sporun geliúimine ve kitleselleúmesine büyük önem 127 .Beden e÷itimi sisteminin geliútirilmesinin yollarÕ ve úekilleri 3. özellikle de çocuk ve kadÕnlar arasÕnda popüler hale gelmiútir. Azerbaycan Hükümeti’nin almÕú oldu÷u bu kararlar ülkenin her tarafÕnda uygulanmaya baúlanmÕú ve halk arasÕnda spor yaygÕnlaúmaya baúlamÕútÕr.Modern toplumda beden e÷itimi ve sporun geliúiminin sosyal kanuna uygunlu÷u ve fonksiyonlarÕ 2. Bu kapsamda ülkedeki bütün kuruluúlar beden e÷itimi ve sporun daha da yaygÕnlaúmasÕ için çalÕúmalar sürdürmüúlerdir. Hentbolda Larisa Savkina altÕn. Kürekte Vasili Yakuúa. Bu konferanslardan biri de 24-27 Nisan 1979’da Bakü’de yapÕlmÕútÕr. yüzme havuzu. Azerbaycan Hükümeti genç neslin e÷itiminde önemli bir yeri olan beden e÷itimi ve spora büyük önem vermiútir. 1. Birçok yüksekö÷retim kurumunda spor bilimleri konferansÕ yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. Viktor Perevezin. SSCB çim hokeyi milli takÕmÕnda yer alan Tatyana ùviqanova bronz madalya kazanmÕúlardÕr. Konferansta aúa÷Õdaki konular üzerinde ciddi bir úekilde durulmuútur. Gennadi Kryckin ve Aleksandr Lukyanov gümüú.Yüksekö÷retim kurumlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor anabilim dallarÕnda bilimsel araútÕrmalarÕn sayÕsÕ oldukça artmÕútÕr.

4 yüzme havuzu ve 75 spor salonu ve birçok spor tesisi yapÕlmÕútÕr. 1981 yÕlÕnda Gence’de sadece ülkenin de÷il. Bakü Devlet Komisyonu tarafÕndan stadyum içinde atletizm pisti kullanÕma açÕlmÕútÕr. AlÕnan bu kararÕ iyi bir úekilde analiz eden Azerbaycan.25 milyon manat (1. 1982 yÕlÕnda ùamahÕ. ülkenin 30’dan fazla ilinde çocuk ve gençler spor okullarÕnÕn açÕlmasÕ için çalÕúmalar yürütülmüútür. Bu kararla birlikte özellikle köylerde sporu daha da geliútirmek için çalÕúÕlmÕútÕr. ve Tovuz úehirlerinde çok amaçlÕ kullanÕma uygun olan stadyumlar yapÕlmÕútÕr. 30’dan fazla sÕnÕfÕ olan okullarda okul dÕúÕnda e÷itim veren ö÷retmenlerin maaúÕ arttÕrÕlmÕútÕr. Berde. onlarÕn emek kabiliyetlerinin ve emek verimlili÷inin yükseltilmesine.veren Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK) ve SSCB Bakanlar Kurulu 2 Eylül 1981’de “Beden e÷itimi ve sporun daha da kitleselleútirilmesi hakkÕnda” özel bir karar almÕútÕr. sa÷lÕklÕ ve mutlu bir neslin yetiútirilmesine yardÕm etmektir”. Ülkenin her köúesinde tesisleúmede ciddi adÕmlar atÕlmÕútÕr. aynÕ zamanda Kafkasya’nÕn da en büyük Çocuklar ve Gençler Spor Kompleksi açÕlmÕútÕr. güçlü. SSCB halklarÕnÕn VIII. dayanÕklÕ ve yüksek manevi niteliklerin úekillenmesine.5 milyon$) harcanarak yapÕlmÕútÕr. Ö÷rencilere beden e÷itimi için ayrÕlan kaynaklar da ço÷altÕlmÕútÕr. Azerbaycan Komünist Partisi Merkezi Komitesi. sporun geliúmesi için her türlü adÕmÕ atmÕútÕr. Bu kapsamda 9 stadyum. SSCB rekoru kÕrmÕú ve kendi ülke rekorlarÕnÕ da geliútirmiúlerdir. Bu karara göre “Beden e÷itimi harekatÕnÕn. Burada 32 spor branúÕndan 28’inde Azerbaycan’dan 394 sporcu mücadele etmiútir. O dönemin kuru ile 1. AçÕlan bu pist Azerbaycan’da atletizmde uluslararasÕ standartlara uygun ilk ve tek kapalÕ atletizm pisti olmuútur. 26 Nisan 1983’te “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun daha da yaygÕnlaútÕrÕlmasÕ ve daha iyi sporcular yetiútirilmesi” ile ilgili bir karar almÕútÕr. Spartakiada’sÕna 1980’lerin ilk yÕllarÕnda da hazÕrlÕklar sürdürülmüútür. insanlarÕn sa÷lÕ÷ÕnÕn artÕrÕlmasÕna. AyrÕca. Birçok Azeri sporcu SSCB spor ustasÕ ünvanÕ almÕú. Azerbaycan’Õn bütün 128 . E÷itim alan gençlerin beden e÷itimi sisteminin geliútirilmesi için de önemli adÕmlar atÕlmÕútÕr. bütün fiziki e÷itim sisteminin vazifesi. vatanÕn savunmasÕna hazÕr olmasÕna.

1983 yÕlÕnda ülkede 4000 genç satranççÕnÕn satranç oynadÕ÷Õ 15 satranç okulu bulunmaktadÕr. 2 gümüú ve 3 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (6:167. 836 tane de antrenör bulunmuútur. AynÕ zamanda güreúçiler Avrupa ùampiyonasÕ’nda üç altÕn madalya kazanmÕúlardÕr. Satrançla meúgul olanlarÕn sayÕsÕ 6000’e ulaúmÕútÕr (5:212. Bunun yerine sosyalist ülkeler Moskova’da “Dostluk-84” oyunlarÕnÕ düzenleme kararÕnÕ almÕúlardÕr.168). Fransa. Bu sporcular 11 altÕn. 16’sÕ gümüú. YapÕlan çalÕúmalar neticesinde ülkenin birçok ilinde çocuk ve gençler satranç spor okullarÕ açÕlmÕútÕr. Sadece 1985 yÕlÕnda 28 tane çocuklar ve gençler spor okulu açÕlmÕútÕr. Bununla birlikte ülkedeki okullarÕn sayÕsÕ 253’e ulaúmÕútÕr. Ülkenin spor yurtlarÕnda 40 ilden 543 çocuk bulunmaktadÕr. Bu dönemde çocuklar ve gençler arasÕnda sporun yaygÕnlaúmasÕnda çocuklar ve gençler spor okullarÕnÕn rolü büyük olmuútur.kurum ve kuruluúlarÕ özellikle satrancÕn geliúmesi için de yo÷un çalÕúmalar yürütmüúlerdir. SSCB. Bu okullarda 28 bin ö÷renci ile birlikte. 1981 yÕlÕndan itibaren. Burada 18 dünya rekoru ve 47 spor branúÕnda 94 olimpiyat rekoru kÕrÕlmÕútÕr. Gençler SSCB Spor OyunlarÕ’nda 4’ü altÕn. okullarda spor sÕnÕflarÕnÕn açÕlmasÕ da sporcu hazÕrlÕ÷Õnda önemli bir aúama olmuútur. 16’sÕ ise bronz madalya olmak üzere toplamda 36 madalya kazanÕlmÕútÕr. Kanada. Okullardaki spor sÕnÕflarÕ E÷itim BakanlÕ÷Õ ve spor teúkilatlarÕnÕn çalÕúmalarÕ neticesinde açÕlmÕútÕr. Azerice ve Rusça olmak üzere ayda iki defa “ùahmat” ve ùahmatÕ” gazeteleri basÕlmÕútÕr.215. Bu oyunlara sosyalist ülkeler ile birlikte Avusturya. 1984 Los Angeles Olimpiyat OyunlarÕ’nÕ boykot etmiútir. Bunlardan 5’i altÕn madalyadÕr. 129 . SSCB SpartakiadasÕ’nda Azerbaycan çocuk ve gençler spor okullarÕnÕn ö÷rencileri 18 madalya kazanmÕúlardÕr. Sadece 1985 yÕlÕnda Sendikalar Birli÷i’ne ba÷lÕ olarak 68 çocuklar ve gençler spor okulu faaliyet göstermiútir. Ülkenin bütün spor teúkilatlarÕ. Ö÷rencilerin 17. øsviçre gibi ülkelerin sporcularÕ da katÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan’dan 16 sporcu katÕlmÕútÕr.214. 1985 yÕlÕnda Azerbaycan’da 59 spor sÕnÕfÕ açÕlmÕútÕr. çocuk ve gençlerin sportif faaliyetlere katÕlmasÕ için büyük çaba harcamÕúlardÕr. 20 kiúi ise SSCB spor ustasÕ ünvanÕnÕ almÕútÕr. Bu dönemde çocuk ve gençler spor okullarÕnda 1639 antrenör çalÕúmÕútÕr. AyrÕca.217-219).

Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK)’nin “Kulüplerden ve spor tesislerinden istifade edilmesinin daha iyi hale getirilmesi” ile ilgili 12 Haziran 1985 tarihli kararÕ, spor tesislerinin daha da geliúmesine ve daha verimli kullanÕlmasÕna olanak sa÷lamÕútÕr. Bu karara ba÷lÕ olarak Azerbaycan’da, spor tesislerinden yararlanmanÕn iyileútirilmesi ile ilgili geniú bir plan hazÕrlanmÕútÕr. Tesislerden daha rasyonel ve verimli bir úekilde yararlanmak için, beden e÷itimcilerinin ve sporcularÕnÕn mesuliyetinin arttÕrÕlmasÕ için birtakÕm uygulamalar getirilmiútir.

Azerbaycan’da sporu kitleselleútirme çabalarÕnÕn odak merkezinde kadÕnlarÕn, özellikle de yerli Azeri kadÕnlarÕn ve ö÷rencilerin düzenli olarak beden e÷itimi ve spora yönlendirilmesi bulunmuútur.

SSCB V. Yaz Köy OyunlarÕ’nÕn 1985’te Azerbaycan’da yapÕlmasÕ ülkenin spor hayatÕnda önemli bir yere sahip olmuútur. OyunlarÕn yapÕlmasÕ için, spor teúkilatlarÕ önemli iúler yapmÕúlardÕr. Ülkenin birçok úehrindeki spor tesisleri yenilenmiútir. Azerbaycan bu oyunlarda 21 altÕn, 18 gümüú, 17 bronz madalya kazanmÕútÕr. Bundan önceki oyunlarda 8. olan milli takÕm, burada 4. olmuútur. Köy sporcularÕnÕn yüksek sportif baúarÕlarÕ köydeki emekçilerin beden e÷itimi ve spora ilgisinin artmasÕnÕn, köylerin sosyal geliúiminin ve sporun köy emekçilerinin yaúamlarÕna çok fazla nüfuz etmesinin bir göstergesi olmuútur. Sportif anlamda yapÕlan bütün çalÕúmalar neticesini göstermiú ve Azeri sporcularÕn hem SSCB’de hem de uluslararasÕ spor kamuoyunda daha fazla tanÕnmalarÕnÕ sa÷lamÕútÕr. Bu dönemde beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlÕ÷Õ da baúarÕlÕ bir úekilde yürütülmüútür. Azerbaycan Beden E÷itimi Enstitüsü ile birlikte Azerbaycan Pedagoji Enstitüsü’de yüksek e÷itimli spor uzmanlarÕ hazÕrlamaya baúlamÕútÕr. 1985 yÕlÕnda APø’nin beden e÷itimi ve savaúa hazÕrlÕ÷a giriú fakültesi ilk mezunlarÕnÕ vermiútir. Azerbaycan’da ilk defa 145 kiúi beden e÷itimi ve savaúa hazÕrlÕ÷a giriú ö÷retmeni diplomasÕ almÕútÕr.

Gençler arasÕnda sporun daha da yaygÕnlaúmasÕ ve sportif baúarÕlarÕnÕn arttÕrÕlmasÕ için Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ 1985 yÕlÕnÕn MayÕs ayÕnda Hankendi

130

úehrinde beden e÷itimi ve spor anabilim dallarÕ baúkanlarÕnÕn katÕlÕmÕyla üç günlük bir seminer düzenlemiútir. Burada Moskova, Kiev ve St. Petersburg’un ünlü spor bilimcileri de bildirilerini sunmuúlardÕr. Azerbaycan’Õn de÷iúik kurum ve kuruluúlarÕndan birçok spor bilimci de sunumlarÕnÕ yapmÕúlardÕr. Azerbaycan E÷itim BakanlÕ÷Õ spor bilimlerinin geliúimine çok önem vermiútir. 1978 yÕlÕndan itibaren Moskova, St. Petersburg, Kiev gibi daha birçok úehirden ünlü spor bilimcilerin katÕlÕmÕ ile üç tane spor bilimleri kongresi yapÕlmÕútÕr. Kongrede sunulan bildiriler daha sonra yayÕnlanmÕútÕr. Spor bilimcilerin yetiútirilmesine ayrÕca önem verilmiútir. Bu kapsamda ilk defa, APø’de beden e÷itimi teorisi ve metodolojisi’nde yüksek lisans programÕ açÕlmÕútÕr. Tez savunmasÕ yapacak olan ö÷renciler, Moskova, St. Peterburg ve Kiev’deki özel úuralara gönderilmiúlerdir. SatrançÕn geliúimi içinde özel bir çaba gösterilmiútir. Ülkenin il ve ilçelerinde 24 bin kiúinin meúgul oldu÷u 44 satranç okulu faaliyet göstermiútir.

Bütün bu sportif geliúmelere ra÷men çocuklarÕn ve ö÷rencilerin sportif e÷itiminde ve iyi sporcularÕn hazÕrlanmasÕnda bazÕ eksiklikler gözlenmiútir. Birçok okulda derse girmeden önce sabah cimnasti÷i yapÕlmamÕú ve beden e÷itimi dersleri çok düúük seviyede uygulanmÕútÕr. On binlerce çocuk genellikle beden e÷itimi derslerinden muaf tutulmuútur. Ö÷renciler arasÕnda yarÕúmalara katÕlÕm oranÕ %60’Õ geçmemiútir. Spor okullarÕnÕn veriminin düúük olmasÕnÕn nedenleri arasÕnda, yetenekli çocuklarÕn seçiminin iyi bir úekilde yapÕlmamasÕ da etkili olmuútur. Bu sebeple okullara kayÕt yaptÕran birçok ö÷renci daha sonra kayÕtlarÕnÕ sildirmiúlerdir. Bu okullarÕn kalitesinin düúük olmasÕnda iyi bir antrenman programlarÕnÕn olmamasÕ ve antrenörlerin de mesleki açÕdan yetersiz olmalarÕnÕn payÕ büyük olmuútur. Antrenörlerin geneli birden fazla iú yapmÕúlardÕr. 1639 kadrolu antrenörün sadece %53.1’i üniversiteden mezun olmuútur. Yönetim kadrosunun da üçte biri üniversite diplomasÕ almamÕútÕr (5:220-224,226,228).

Seoul Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan’dan 19 sporcu katÕlmÕútÕr. Azeri sporcular, 3 altÕn, 1 gümüú ve 2 bronz madalya kazanmÕúlardÕr (3:48). Azerbaycan sporcularÕnÕn yüksek baúarÕlar elde etmesi beden e÷itimi ve spor kadrolarÕnÕn baúarÕlÕ bir úekilde hazÕrlanmasÕ ile mümkün olmuútur. øyi sporcular ve spor adamlarÕ kendi

131

sportif beceri ve yeteneklerini geliútirmek için düzenli olarak, SSCB’nin iyi olan beden e÷itimi kuruluúlarÕna gönderilmiúlerdir. Genç spor adamlarÕ yüksek lisans yapmak için Moskova’ya, St. Peterburg’a ve Kiev’e gitmiúlerdir. 1990 yÕlÕnda ülkenin bütün e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itimi derslerini, o alanÕn uzmanlarÕ vermiúlerdir. Azerbaycan’Õn beden e÷itimi teúkilatlarÕnda 17 bin beden e÷itimi ö÷retmeni görev yapmÕútÕr. Bunlardan 11700’ü üniversiteden mezun olmuútur. 1990’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda Azerbaycan halkÕnÕn üçte biri sporla meúgul olmuú, altÕda biri ise spor kuruluúlarÕnda çalÕúmÕútÕr. Ülkede bulunan bütün kurum ve kuruluúlara ait takÕm sayÕsÕ 8000’e ulaúmÕútÕr. AyrÕca, 70 tane stadyum, 2000’den fazla futbol sahasÕ, 30’dan fazla yüzme havuzu, 1300 spor salonu ve 9000’e yakÕn oyun sahasÕ bulunmaktadÕr. Ülkedeki sportif kuruluúlarda çalÕúan spor adamlarÕnÕn %90’Õ ya üniversite ya da liselerin spor bölümlerinden mezun olmuúlardÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕnda okullarda 7000 beden e÷itimi ö÷retmeni e÷itim vermiútir. Hepsi kendi alanÕnda uzmanlÕ÷a sahip olmuúlardÕr. Bu yÕllarda beden e÷itimi ve sporun geliúmesi ve halk arasÕnda daha da yaygÕnlaúmasÕ için birtakÕm devlet kararlarÕ kabul edilmiútir. Sporun geliúmesi için ayrÕlan kaynak arttÕrÕlmÕútÕr. Bir dizi modern spor tesisi yapÕlmÕú, beden e÷itimi ve spor kadrolarÕ geniúletilmiú, spor uzmanlarÕnÕn hazÕrlÕ÷ÕnÕn kalitesi yükselmiú, sporla ilgilenenlerin sayÕsÕ artmÕútÕr. Ülkede 42 spor branúÕnda faaliyet gösterilmiútir. Bunlardan 10’u milli spor branúlarÕ olmuútur.

HalkÕn

spora

olan

ilgisinin

artmasÕ,

beden

e÷itimi

teúkilatlarÕnÕn

kitleselleúmesinin ve sosyo-pedagojik öneminin artmasÕna, sportif e÷itimin kalitesinin yükselmesine, anlamÕnÕn geniúlemesine ve verimlili÷in artmasÕna, Azerbaycan sporcularÕnÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda baúarÕlarÕnÕn artmasÕna neden olmuútur. Ülkenin birçok sporcusu Olimpiyat, Dünya ve Avrupa ùampiyonu olmuúlardÕr (5:229-232).

6.2.3. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Azerbaycan’da Spor Yönetimi

Azerbaycan’da 80’li yÕllarÕn sonu, 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda toplumsal hayatÕn di÷er alanlarÕnda oldu÷u gibi Azeri sporunun geliúimi de durmuútur. Bu dönemde toplumu olumsuz olarak etkileyen siyasi, ekonomik ve ideolojik problemler

132

yüzünden ülkede gençler ve spor siyasetine yeteri derecede önem verilememiútir. Sovyetler Birli÷i döneminde kazandÕ÷Õ baúarÕlarla bütün dünyada ün yapmÕú sporcularÕn büyük ço÷unlu÷u kötü yaúam úartlarÕndan dolayÕ ülkeyi terk etmek zorunda kalmÕú, yapÕlan spor tesisleri de bakÕmsÕzlÕk yüzünden kullanÕlamaz hale gelmiútir (1:14). SSCB 90’lÕ yÕllarÕn baúÕnda da÷ÕlmÕútÕr. Azerbaycan 18 Ekim 1991’de ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ ilan etmiútir. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte, Azerbaycan sporcularÕ uluslararasÕ spor arenasÕnda kendi ülkeleri için mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr. Ülkede beden e÷itimi ve sporun geliúmesine Milli Olimpiyat Komitesi’nin kurulmasÕ, ulusal federasyonlarÕn uluslararasÕ federasyonlara üye olmasÕ önemli bir katkÕ sa÷lamÕútÕr. Beden e÷itimi ve sporda mevcut olan zengin kültürel miras Azeri sporunun daha da geliúmesi için önemli bir kaynak oluúturmuútur. Devlet kurumlarÕ ve Milli Olimpiyat Komitesi’nin destekleriyle Azerbaycan’da sporun altyapÕsÕ daha da geliúmiútir. 2 KasÕm 1992 yÕlÕnda Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) Avrupa Olimpiyat Komitesi’ne, 24 Eylül 1993’te de UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi (IOC)’ne üye olmuútur. 1993 yÕlÕnÕn sonlarÕnda 14 tane olimpik spor federasyonu, uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr.

Ba÷ÕmsÕz

Azerbaycan’Õn

spor

teúkilatlarÕnÕn

esas

vazifesi

ülkedeki

sporcularÕn sayÕsÕnÕn daha da arttÕrÕlmasÕ ve alÕnan sportif baúarÕlarÕn seviyesinin daha üst noktalara taúÕnmasÕ olmuútur. Bu amaçlar do÷rultusunda, antrenman sistemlerinin daha da geliútirilmesi, tesisleúme oranÕnÕn arttÕrÕlmasÕ ve antrenörlerin uzmanlÕklarÕnÕn yükseltilmesi zorunlu olmuútur. Azerbaycan olimpik sporlara daha fazla önem vermiútir. Birçok spor branúÕnda her yÕl il ve ülke úampiyonalarÕ yapÕlmÕútÕr. Azeri sporcular Olimpiyat OyunlarÕ, Dünya ve Avrupa ùampiyonalarÕ gibi birçok uluslararasÕ úampiyonaya katÕlmÕúlardÕr. 90’lÕ yÕllarÕn baúlarÕ ba÷ÕmsÕz Azerbaycan Cumhuriyeti’nin beden e÷itim harekatÕnÕn úekillenme dönemi olmuútur (5:233,234). Ba÷ÕmsÕz Azerbaycan milli takÕmlarÕ ilk defa 1992 yÕlÕnda Barselona Olimpiyat OyunlarÕ’na Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u (BDT) içinde katÕlmÕúlardÕr. Azerbaycan’dan joducu Nazim Hüseynov, cimnastikçi Valeri Belenki, eskrimci ølgar Memmedov, atÕcÕ Valeri Timoxin ve masa tenisçi Valentina Popova katÕlmÕúlardÕr (46:211). Judocu Nazim Hüseynov ülkeye ilk olimpiyat altÕn madalyasÕnÕ getirmiútir. 1988 Seoul OlimpiyatlarÕ’nda altÕn madalya kazanan ølgar Memmedov, bu

133

olimpiyatlarda beúinci olmuútur. Valeri Belenki ise takÕm yarÕúmalarÕnda altÕn, bireysel yarÕúmalarda bronz madalya kazanmÕútÕr. Bu olimpiyatlar Azerbaycan olimpiyat tarihinde yeni sayfalar açmÕútÕr (1:32,33). AynÕ yÕl içinde Azerbaycan boks, halter, güreú ve atÕcÕlÕk gibi birçok branúta madalyalar kazanmÕútÕr. Sadece 1993 yÕlÕnda Azeri sporcular de÷iúik branúlardaki Dünya ùampiyonalarÕ’nda 27 madalya (9 altÕn, 12 gümüú, 6 bronz), Avrupa ùampiyonalarÕ’nda ise 33 madalya (14 altÕn, 11 gümüú, 8 bronz) kazanmÕúlardÕr. 1995 yÕlÕna gelindi÷inde ise 23 altÕn madalya kazanÕlmÕútÕr (5:234,235).

Azerbaycan gençli÷inin teúkilatlanmasÕ, gençler ile ilgili faaliyetlerin tek merkezden yönetilmesi amacÕyla 26 Temmuz 1994 tarihinde Gençlik ve Spor BakanlÕ÷Õ kurulmuútur (26:5). Haydar Aliyev yeni kurulan bakanlÕ÷a önemli vazifeler vermiútir. Bu vazifeler; Azerbaycan devletinin gençler siyasetinin daha iyi yürütülmesinden, Azerbaycan’da sporun geliúmesinden, Azerbaycan’Õn güçlü bir devlete çevrilmesi sürecinde gençlerden daha verimli istifade edilmesi ve bütün bunlar için sosyal, siyasi, ekonomik ve teknik alt yapÕsÕnÕn oluúturulmasÕndan ibaret olmuútur. AyrÕca genç neslin e÷itimi, onlarÕn sosyal, fiziki ve ruhsal açÕdan geliúimini sa÷layacak faaliyet alanlarÕnÕn çeúitlendirilmesi, gençlerin evrensel de÷erlere sahip olmasÕ, sporun uluslararasÕ seviyeye yükseltilmesi, beden e÷itimi ve sporun kitleselli÷inin sa÷lanmasÕ gibi birçok önemli faaliyeti BakanlÕk yürütmüútür. Bu BakanlÕk daha sonra Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’na dönüútürülmüútür. 5 Mart 1995’te Azerbaycan CumhurbaúkanÕ Haydar Aliyev yeni bir kanun hükmünde kararname imzalamÕútÕr. Bu kararnameye göre, halk arasÕnda sa÷lÕklÕ yaúam tarzÕnÕn yaygÕnlaúmasÕ ve beden e÷itimi ve sporun altyapÕsÕnÕn geliútirilmesi, bu alana bütün halkÕn yardÕmÕnÕn sa÷lanmasÕ amacÕyla gençlerin spora olan ilgisinin arttÕrÕlmasÕ ve Azerbaycan sporunun uluslararasÕ arenaya çÕkmasÕna gerçek bir zemin oluúturmak için Azerbaycan CumhurbaúkanÕ’na ba÷lÕ Spor Fonu kurulmuútur. AynÕ yÕl içinde bazÕ sporcularÕn mükafatlandÕrÕlmasÕ ile ilgili bir kararname çÕkarÕlmÕútÕr. Buna göre Olimpiyat ùampiyonu Nazim Hüseyinov “ùöhret” adlÕ devlet niúanÕ, 12 kiúi de “ Tereggi” (ilerleme) adlÕ madalya ile ödüllendirilmiútir. AyrÕca bu sporcularÕn birço÷una bir ömür boyu maaú ba÷lanmÕútÕr. Haydar Aliyev birçok kez gençlerle bir araya gelmiú, 1996 yÕlÕnda yapÕlan I. Gençler Forumu’na katÕlmÕú ve üç yÕlda bir

134

2000’de 160. Sporculara verilen maddi destek. Yeni yönetim kurulu ilk olarak cumhuriyetin kamu spor kurumlarÕyla iletiúim kurmuú. 2 ùubat’Õ Gençler Günü ilan etmiútir (1:26). AMOK Yürütme Kurulu’nun 1997 yÕlÕndaki toplantÕsÕnda Sidney OlimpiyatlarÕ’na hazÕrlÕk için program ve komite komisyonlarÕ belirlenerek onaylanmÕú ve Milli Olimpiyat Akademisi’nin oluúturulmasÕ hakkÕnda karar alÕnmÕútÕr. genç cumhuriyet. Azeri sporcular de÷iúik uluslararasÕ yarÕúmalarda 500’den fazla madalya kazanmÕúlardÕr. AMOK. 2001’de 173. 1999’da 166. ølham Aliyev baúkan seçilmiútir. 2003’de 188 madalya kazanÕlmÕútÕr. sporcularÕn uluslararasÕ arenada gösterdikleri baúarÕyÕ olumlu etkilemiútir. Bu dönemde beden e÷itimi ve spor ile. Haydar Aliyev. Bu dönemde Azerbaycan Hükümeti’nin uluslararasÕ spor kamuoyu ile de iliúkileri geniúlemiútir (5:235). milli spor federasyonlarÕnÕn durumunu incelemiú ve bu çalÕúma sonucunda federasyonlarÕn faaliyetleri aktifleútirilmiútir. Azerbaycan’da ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn yeniden kazanÕlmasÕyla. hazÕrlÕk için kamp yerleri ayarlama vb. devlet gençler siyaseti hakkÕnda kanunlar kabul edilmiú. 1997 yÕlÕnda forumun birinci yÕl dönümünde. 2002’de175. konularda faaliyete geçilmiútir (28:60.yapÕlmasÕnÕ istemiútir. tesisleúmenin artmasÕ ve yüksek seviyeli antrenörlerin sayÕsÕnÕn ço÷almasÕ. sporcularÕn yaúam standartlarÕ ve antrenman yerleri yÕldan yÕla daha iyi hale getirilmiútir (1:17-22). 2000 yÕlÕndaki 135 . Azerbaycan. 1998’de 168. Azerbaycan 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ’na 23 sporcu ile katÕlmÕú ve güreúte Namig Abdullayev gümüú madalya kazanmÕútÕr. Ülkedeki spor hayatÕnda köklü reformlar yapÕlmasÕ ihtiyacÕ sonucunda AMOK’un 31 Temmuz 1997 tarihinde yapÕlan Genel Kurulu’nda Komite’nin yeni yönetim kurulu belirlenmiú. 1998 yÕlÕnÕn ilk aylarÕndan itibaren sporcularÕn yarÕúmalara katÕlmasÕnÕ sa÷lama.2 milyon$) daha fazla para harcanmÕútÕr. 1998-2004 yÕllarÕ arasÕnda sporcular için 5 milyar manattan (1. 1997’de 136. gelecek vaat eden sporcular ve antrenörleri için ücretlendirme esasnamesini onaylamÕútÕr. Sadece 2000-2003 yÕllarÕnda. 1998 yÕlÕnda bazÕ sporcular ve onlarÕn antrenörleri için AMOK aylÕk ücret ödemeye baúlamÕútÕr.61). sporcularÕn sosyal durumunu araútÕrarak. Bu esasnameye dayanarak. ço÷u olimpik sporlarda olmak üzere. tüm alanlarda oldu÷u gibi sporda da uluslararasÕ arenaya çÕkma úansÕ kazanmÕútÕr.

2003 Gençler Satranç Dünya ùampiyonasÕ 6.2003 Gençler Judo Avrupa ùampiyonasÕ Azerbaycan’da voleybol. Bu yÕllarda Azerbaycan’Õn Bakü. altÕn madalya kazanmÕútÕr. futbol. 2006 yÕlÕnda Torino’da yapÕlan XX. 2000 yÕlÕnda Azerbaycan boks tarihinde ilk defa Gençler Dünya Boks ùampiyonasÕ’nda Ferhad Acalov úampiyonanÕn en teknik sporcusu ünvanÕnÕ alarak.117). Ülkede kÕú sporlarÕnda da sporcular mücadele etmeye baúlamÕúlardÕr. olmuútur. 1998 yÕlÕnda Azerbaycan’Õn 5 sporcusu ilk defa Nagano úehrindeki KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlmÕúlardÕr. Her üç olimpiyat oyununda da Azeri sporcular madalya kazanamamÕúlardÕr (51:105. 2002 yÕlÕnda Salt Lake City úehrinde yapÕlan XIX. çim hokeyi gibi daha birçok branúta uluslararasÕ organizasyon yapÕlmÕútÕr. Berde. KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na Azerbaycan 4 sporcu ile katÕlmÕútÕr. Lenkeran úehirlerinde modern spor kompleksleri yapÕlmÕútÕr. SatranççÕ Teymur Recebov ise dünyanÕn en genç gross master (büyük usta) ünvanÕnÕ almÕútÕr (5:235. AynÕ yÕl içinde Nizami Paúayev gençlerde halter Dünya ùampiyonu olmuútur.1999 IV. Bunlardan bazÕlarÕ úunlardÕr: 1. sambo güreúi branúlarÕnda birçok madalya kazanÕlmÕútÕr. KÕú Olimpiyat OyunlarÕ’na ise 2 sporcu ile katÕlmÕútÕr.236). Serbest güreúte ise Ceyhun Zahidov Avrupa ve Dünya ùampiyonu olmuútur. Azerbaycan’da 90’lÕ yÕllarÕn ikinci yarÕsÕnda elde edilen yüksek sportif baúarÕlardan dolayÕ.2003 Ritmik Jimnastik Dünya KupasÕ 7. Gençler Boks Avrupa ùampiyonasÕ 3.1996 UluslararasÕ Enver Çoudri Boks TurnuvasÕ 2. boks. Gence. Serbest güreúte Namig Abdullayev. Bakü’de uluslararasÕ standartlarda kürek ve atÕcÕlÕk tesisleri inúa edilmiú ve birçok 136 . boksta Vugar Elekberov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. 2001-2003 yÕllarÕ arasÕnda judo. uluslararasÕ federasyonlar birçok organizasyonu Azerbaycan’da gerçekleútirmiútir.112. Guba. NahçÕvan.2002 Gençler Satranç Avrupa ùampiyonasÕ 5. hentbol. atÕcÕlÕkta Zemfira Meftahedinova altÕn. ùeki.2002 Serbest Güreú Avrupa ùampiyonasÕ 4.Sidney Olimpiyat OyunlarÕ’nda 200 ülke içinden 34.

Sadece ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda yayÕnlanmayan gazete. Günümüzde spor ile ilgili yayÕnlanan birçok yazÕlÕ kaynakta devletin spor siyaseti ile ilgili olumsuz ifadelere rastlamak çok zordur. elektronik posta) ile yapÕlan görüúmede spor yayÕnlarÕ ile ilgili úu bilgileri aktarmÕútÕr.000’lere çÕktÕ÷Õ dönemlerde olmuútur. Henüz ülkede bu rekoru kÕran gazete olmamÕútÕr. TirajÕnÕn 100. gerek Avrupa gerekse UluslararasÕ ölçekli birçok sportif toplantÕ ve yarÕúmanÕn yapÕldÕ÷Õ yer haline gelmiútir.spor tesisi de yenilenmiútir. 1998 yÕlÕnda “Olimpiya” ve 2004 yÕlÕnda “Sportsmen” dergileri. uluslararasÕ spor organizasyonlarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ popüler bir úehir haline gelmiútir. Günümüzde “Futbol+”. 137 . Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Akademisi ö÷retim üyeleri ve ö÷rencileri. Spor ile ilgili problemlere yeterince temas etmedikleri görülmektedir. Günümüz Azerbaycan spor medyasÕ. Sovyet döneminde Azerice ve Rusça yayÕnlanmÕútÕr. “Çempion”. “Het-trik”. Olimpiyat Akademisi olimpizmin ruhunu insanlara aktarmak için bilimsel konferanslar ve sempozyumlar düzenlemiútir. Bakü. 2001 yÕlÕnda AMOK tarafÕndan “Olimpiya DünyasÕ” gazetesi çÕkarÕlmaya baúlanmÕútÕr. “Futbol+gol”. 18 Nisan 1998 yÕlÕnda Milli Olimpiyat Akademisi kurulmuútur. özellikle devlet ile do÷rudan veya dolaylÕ iliúkisi olan medya organlarÕ. Spor ile ilgili birçok yayÕn çÕkmaya baúlamÕútÕr. ølki 1932 yÕlÕnda yayÕnlanmaya baúlayan “ødman Gazetesi” Sovyet döneminde Beden E÷itimi ve Spor Komitesi tarafÕndan çÕkarÕlmÕú ve günümüzde Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ çÕkarmaya devam etmektedir. Azerbaycan’da spor ilgili konularda nesnel davranmadÕklarÕ söylenebilir. Bu kapsamda 6 Nisan 2001’de UluslararasÕ Olimpiyat Komitesi’nin ola÷an toplantÕsÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr (5:236238). Çünkü. Bu da yazÕlÕ kaynaklarÕn güvenilirli÷i konusunu gündeme getirmektedir. T Askerov (2008. her yÕl spor bilimleri ile ilgili konferanslar yapmaya baúlamÕúlardÕr. AyrÕca Bakü. Devletin olumsuz spor politikalarÕnÕ eleútirememektedirler. AFFA’ya ba÷lÕ olarak “Futbol DünyasÕ” gazeteleri yayÕnlanmaktadÕr. Bu uygulamalarÕ spor alanÕnda yayÕnlanan kitaplarda da görmek mümkündür.

CumhurbaúkanÕ tarafÕndan üstün hizmetlerinden dolayÕ 4 ö÷retim üyesine “ùeref Ordeni” (úeref madalyasÕ). 25 Mart 2002 yÕlÕndan itibaren de Bakü Beden 138 . Dünya ve Olimpiyat OyunlarÕ gibi büyük organizasyonlarda 21 altÕn. finalde Rusya milli takÕmÕna galip gelmiú ve Dünya KupasÕ’nÕ kazanmÕútÕr. Dünya ve Olimpiyat úampiyonu olmuútur. A÷acan Abiyev. 9 ö÷retim üyesine “Tereggi MadalyasÕ” ve 21 ö÷retim üyesine de “Ülkenin Emektar Ö÷retmeni” ünvanÕ verilmiútir. Azerbaycan’da baúarÕlÕ sporcularÕn ve beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕnda Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nin büyük hizmetleri olmuútur. Beden e÷itimi ve spor sahasÕnda hazÕrlanan uzmanlarÕn sayÕsÕ sürekli artmÕútÕr. di÷er branúlarda Avrupa. Bunlardan 23 tanesi olimpik spor federasyonudur. 99 gümüú ve 187 bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. 2003 yÕlÕna kadar Azerbaycan’Õn 50’den fazla federasyonu uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr. Dr. Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’ne çevrilmiútir. Türkiye’den ve øran’dan da birçok ö÷renci lisans ve yüksek lisans e÷itimlerini burada tamamlamÕúlardÕr.ølk defa 27 AralÕk 1997 yÕlÕnda “Beden E÷itimi ve Spor” hakkÕnda kanun kabul edilmiútir. 23 gümüú. 39 bronz madalya kazanÕlmÕútÕr. 1993-2003 yÕllarÕ arasÕnda uluslararasÕ boks turnuvalarÕnda 112 altÕn. Azerbaycan. Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda boksta birçok baúarÕ elde edilmiútir. Hükümetin 23 Mart 1999 tarihli kararÕ ile Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü. Bu büyük e÷itim kurumunda Avrupa ve Dünya ùampiyonalarÕ ile Olimpiyat OyunlarÕ’nda birçok madalya kazanmÕú sporcular e÷itim almÕúlardÕr. Ülkede resmi kayÕtlarda 58 federasyona ulaúÕlmÕútÕr. 2004 yÕlÕnda Güreú Dünya KupasÕ Bakü’de yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan güreúçileri de önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. Azerbaycan bu zaman zarfÕnda birçok branúta iyi dereceler elde etmiú ve birçok madalya kazanmÕútÕr. Azerbaycan Boks Federasyonu BaúkanÕ Prof. IOC’nin kararÕ ile 2004 Atina OlimpiyatlarÕ’nÕn boks müsabakalarÕnda genel sekreter olmuútur. AynÕ dönemde (1993-2003). Kanun 4 bölüm ve 30 maddeden oluúmuútur (47:63). A÷acan Abiyev’in sayesinde 1992-2003 yÕllarÕ arasÕnda birçok Azeri boksör Avrupa. Ba÷ÕmsÕz Azerbaycan’Õn ilk madalya alan sporcularÕ güreúçiler olmuúlardÕr.

sosyo kültürel yapÕsÕnÕn. 07. A÷acan Abiyev. Azerbaycan sporcularÕ SSCB milli takÕmlarÕnda Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕldÕ÷Õ yÕllar arasÕnda (1952-1988) 10 altÕn.05. Azerbaycan’Õn ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda ülkedeki spor bilimlerinin geliúmesi. 12 gümüú ve 6 bronz madalya kazanmÕútÕr. Ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda ise sadece iki Olimpiyat Oyunu’nda (1996-2000). Haydar Aliyev’in hem SSCB (1969-1982). Birçok AzerbaycanlÕ spor adamÕ ülkelerini uluslararasÕ federasyonlarda ve spor teúkilatlarÕnda temsil etmiútir (5:239-245). kolejde ise 276 kiúi yetiútirilmiútir. 1 gümüú ve 1 bronz madalya kazanmÕútÕr. AIBA Yönetim Kurulu ile Bilim ve AraútÕrma Komisyonu üyesidir (www. Akademide yapÕlan bilimsel araútÕrmalar sayesinde hem bilim adamlarÕ kendilerini daha fazla geliútirmiú hem de üst düzey sporcular yetiútirilmiútir. bilimin ve ülkenin savunma gücünün geliútirilmesi ile birlikte. hem de ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra (1993-2003) Azerbaycan’Õn yönetiminde oldu÷u dönemlerde halkÕn sosyo-ekonomik. 139 .aiba. antrenman uygulamalarÕnÕn daha iyi seviyelere çÕkarÕlmasÕ. Bu Olimpiyat OyunlarÕ’na 52 Azeri sporcu katÕlmÕútÕr. Dünya ùampiyonlarÕ ve Olimpiyat OyunlarÕ’nda hakemlik yapmÕútÕr. Sadece 2003 yÕlÕnda ülkenin sporcularÕ 188 madalya kazanmÕúlardÕr. Azeri birçok hakem Avrupa. Sadece 2002-2003 yÕllarÕnda Akademi’de 1452.2009). BunlarÕn 74’ü olimpik spor branúlarÕna aittir.E÷itimi Meslek Yüksekokulu. e÷itimin. 54 kiúiden oluúan milli takÕm 8 ayrÕ branúta oyunlara katÕlmÕú. insanlarÕn sa÷lÕklÕ bir yaúama sahip olmasÕ amacÕyla beden e÷itimi ve sporun kitleselleúmesi ve sporcularÕn uluslararasÕ yarÕúmalarda iyi sonuçlar elde etmesi için önemli iúler görmüú ve spora devamlÕ ilgi göstermiútir (52:5). 2 altÕn. Prof. UluslararasÕ hakem olan. SporcularÕn uluslararasÕ alanda elde ettikleri baúarÕlar devletin spora verdi÷i deste÷in açÕk bir göstergesi olmuútur. Beden E÷itimi ve Turizm Koleji’ne çevrilmiútir. Dr.org. yazÕlÕ kaynaklarÕn hazÕrlanmasÕ gibi birçok önemli iúler yapÕlmÕútÕr.

özellikle bakanlÕklarÕn. atletizm. 1996 yÕlÕndan itibaren. ülkede olimpik hareket daha da yaygÕnlaúmÕú. Azerbaycan’da olimpiyatlarda baúarÕlÕ olmuú sporcular Milli Kahraman ilan edilmiútir.Azerbaycan’da 1. Azerbaycan Hükümeti Olimpiyat OyunlarÕ’na hazÕrlÕkla ilgili özel bir kararname çÕkarmÕútÕr. olmuútur. maddesine göre. Azerbaycan’da ferdi branúlarÕn hazÕrlÕ÷Õ. Azerbaycan’da sporun her yönden geliútirilmesi 1997 yÕlÕnda kabul edilen “Beden E÷itimi ve Spor HakkÕnda” kanun ile düzenlenmiútir. Spor TeúkilatlarÕ ve FederasyonlarÕ hazÕrlÕk sürecini beraber yürütmüúlerdir. Azerbaycan Sidney OlimpiyatlarÕ’nda 2 altÕn ve 1 bronz madalya kazanarak 34.5 milyondan fazla insan spor yapmaktadÕr. úirketlerin ve il özel idarelerinin bünyesinde bulunan sosyal birlik ve teúkilatlarÕna önemli yükümlülükler vermiútir. atÕcÕlÕk. Azeri sporcular 40’a yakÕn yaz ve kÕú sporlarÕnda uluslararasÕ yarÕúmalara katÕlmÕúlardÕr. Buna ba÷lÕ olarak da Organizasyon Komitesi kurulmuútur. olimpik programa göre yapÕlan uygulamalar ülke genelinde hayata geçmiú. Devlet programÕ sporun geliúimi ile ilgili. ülkede faaliyet gösteren bütün sportif teúkilatlarÕn. Olimpiyat OyunlarÕ’na hazÕrlÕk ve katÕlÕm devlet tarafÕndan yürütülmüútür.. yapÕlmasÕ gerekenler ve sporun geliúim yollarÕ belirtilmiútir. taekwondo. yüzme. Milli Olimpiyat Komitesi. boks. Azerbaycan Atina’da güreú. 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ’na 166 sporcu ve 18 spor branúÕnda hazÕrlÕklara baúlanmÕútÕr. Kanunun yerine getirilmesi amacÕyla Bakanlar Kurulu’nun 30 A÷ustos 2004 tarihli kararnamesiyle “Beden e÷itimi ve sporun geliúiminin devlet programÕ” onaylanmÕútÕr. eskrim ve ritmik jimnastik branúlarÕnda mücadele etmiútir. Birçok ülke AzerbaycanlÕ antrenörleri kendi sporcularÕnÕ hazÕrlamak için ülkelerine davet etmiútir. takÕm sporlarÕna göre daha ileri seviyede olmuútur. 38 sporcu. Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ. 10 branúta olimpiyatlara katÕlabilmiútir. komitelerin. Atina OlimpiyatlarÕ’nda ise 1 altÕn ve 4 bronz madalya kazanarak 48. 2005-2008 140 . Böylelikle. Azerbaycan ilk defa teakwondo ve ritmik jimnastik branúlarÕnda olimpiyatlara katÕlmÕútÕr. ülkede beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi devlet siyasetinin bir parçasÕdÕr. Beden e÷itimi ve spor hakkÕndaki kanunun 1. Program 2005-2008 yÕllarÕnÕ kapsamÕú. halter. judo. Fakat.

Devlet hem kitle sporunu hem de elit sporu geliútirmek için çalÕúmalar yürütmüútür. Haydar Aliyev döneminde baúlatÕlan sporda tesisleúme çalÕúmalarÕ. ùampiyonaya 36 ülkeden 336 sporcu katÕlmÕú ve o zamana kadar yapÕlmÕú en yüksek katÕlÕmlÕ organizasyon olmuútur. 9 erkek 7 bayan sporcu ile katÕlmÕú ve 3’ü altÕn olmak üzere 9 madalya kazanmÕúlardÕr. erkekler uzun atlamada Oleg Panyutin bronz. kamu ve sivil spor teúkilatlarÕ. Azerbaycan spordaki baúarÕsÕnÕ 2005 yÕlÕnda yapmÕú oldu÷u iki uluslararasÕ organizasyon ile tekrar göstermiútir. Vladimir Zayets bronz. Bu baúarÕsÕ neticesinde. Ramin øbragimov ise bronz madalya kazanmÕútÕr. Bu kuruluúlarÕn hepsi kitle sporu ve elit sporunu beraber yürütmektedirler. erkekler 200 metrede Vugar 141 . Di÷er madalya kazanan sporcular ise úunlardÕr: Erkekler üç adÕm atlamada Zeyniddin Bilalov gümüú. kulüpler.247. Bakü’de 15. Bayanlar Gençler Teakwondo Avrupa ùampiyonasÕ yapÕlmÕútÕr. 1 gümüú ve 1 bronz madalya kazanÕrken (1:117).yÕllarÕnda Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun geliúimi devlet programÕna uygun olarak hayata geçirilmiú ve amaçlarÕ tayin edilmiútir. Azerbaycan. 2004 Atina Paralimpik OyunlarÕ’nda 2 altÕn. Gülle atmada ise iki dünya rekoru kÕran Olohan Musayev altÕn madalya kazanmÕútÕr. CumhurbaúkanÕ’nÕn talimatÕyla özel olimpiyat bursu ba÷lanmÕútÕr (23:117). Erkekler. Ça÷daú seviyede Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun geliútirilmesi Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ. 2008 Pekin Paralimpik OyunlarÕ’nda ise 10 madalya kazanmÕútÕr. ølham Zakiyev’e CumhurbaúkanÕ tarafÕndan úeref madalyasÕ verilmiútir. Milli Olimpiyat Komitesi. 8. Azerbaycan. 148 ülkeden 4000’den fazla sporcunun katÕldÕ÷Õ oyunlarda judoda ølham Zakiyev altÕn. Tofik Mamedov ve Kerim Sardarov gümüú. e÷itim kurumlarÕ ve sporla ilgili di÷er kuruluúlar tarafÕndan yürütülmektedir. bugünde CumhurbaúkanÕ ølham Aliyev tarafÕndan devam ettirilmektedir.248. daha sa÷lÕklÕ bireylerin yetiútirilmesi ve üst düzey sporcularÕn hazÕrlanmasÕ sürecinde devlet kurumlarÕnÕn ve toplumsal teúkilatlarÕn görevlerini açÕk bir úekilde belirtmiútir. AynÕ yÕl içinde Bakü’de o dönemin UluslararasÕ Boks Birli÷i (AIBA)’nÕn baúkanÕ olan Enver Çoudri anÕsÕna düzenlenen uluslararasÕ boks turnuvasÕna 17 ülkeden 140’dan fazla sporcun katÕlmÕú ve Azerbaycan milli takÕmÕ birinci olmuútur (5:245. Kabul edilen kanun.250-252).

2008 yÕlÕnda Atina’da yapÕlan IOC Yönetim Kurulu toplantÕsÕnda Chicago (ABD). bilim ve kültür sahasÕnda elde etti÷i baúarÕlarla do÷ru orantÕlÕ olarak geliúmektedir. Bizim olimpiyat oyunlarÕ yapma potansiyelimiz úu an yoktur. 6 bronz madalya kazanmasÕna ra÷men. Prag (Çek Cumhuriyeti). elektronik posta) ile yapÕlan görüúmede. sözlü görüúme)’ye göre Bakü’nün 2016 Olimpiyat OyunlarÕ adaylÕ÷Õ tamamen reklam amaçlÕdÕr.beijing2008. ne de yollarÕmÕz var. erkekler 400 metrede Rza Osmanov bronz madalya kazanmÕúlardÕr. 2016 Olimpiyat OyunlarÕ’na aday olmuútur. Bu dört Olimpiyatta 4 altÕn. Bakü. ùehir açÕsÕndan da spor açÕsÕndan da yeterli de÷iliz. Azerbaycan bu sonuçlarla ülkeler sÕralamasÕnda 38. T Askerov (2008. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor halk arasÕnda yaygÕn hale gelmiú ve gençlerin genel e÷itim sistemi içerisinde önemli bir yere sahip olmuútur. Sovyet döneminde Azerbaycan’dan 52 sporcu SSCB milli takÕmlarÕ içinde mücadele etmiútir. 3 gümüú. ølham Aliyev’in Milli Olimpiyat Komitesi BaúkanÕ seçildikten sonra. 12 gümüú. günümüz Azerbaycan’Õndaki sporda yaúanan bazÕ problemleri úu úekilde ifade etmiútir. sporda devletin deste÷i görülmeye baúlanmÕútÕr. ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte 4 Olimpiyat Oyunu’na 135 sporcu ile katÕlmÕútÕr. Gelen sporcularÕ a÷Õrlamaya ne otelimiz var. 31. Tokyo (Japonya). Bakü (Azerbaycan) ve Doha (Katar) ise elenmiútir. Rio de Janerio (Brezilya) ve Madrid'in (øspanya) ön elemeyi geçti÷i bildirilmiútir. Bizim bu aday úehirlerle mücadele etmemiz çok zordur”. Bu dönemden itibaren ben sporumuzu “memur sporu” olarak adlandÕrÕyorum.cn. results.05. 9 bronz madalya kazanmÕútÕr.Mehdiyev bronz. Beden e÷itimi ve spor devletin ekonomik. olmuútur (www. Azeri sporcular Sovyet döneminde katÕldÕ÷Õ 9 Olimpiyat Oyunu’nda 10 altÕn. ùimdiye kadar bütün 142 . M Rüstemli (2008. Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde ülkede yaúanan olmusuz koúullardan dolayÕ spor hiç kimseyi ilgilendirmiyordu.2009).

Güreúte Da÷ÕstanlÕlar’Õn. insanlarÕn ço÷u buralara gidip. AyrÕca birçok Avrupa ülkesinde vatandaúlÕk almak çok zor iken. Taekwondo Federasyonu’na Ola÷anüstü Haller BakanÕ Kemaleddin Haydarov. baúkent Bakü’de sedece iki tane iyi futbol stadyumu vardÕr. Azerbaycan’da spor aslÕnda memurlarÕn rekabetine çevrilmiútir. Fakat. Azerbaycan’da bu kadar spor kompleksi inúa edilmesine ra÷men. Sporda tesisleúmede önemli adÕmlar atÕlmasÕna ra÷men. Günümüzde Azerbaycan’da sporda özerklik konusunda ve altyapÕ çalÕúmalarÕnda önemli eksiklikler bulunmaktadÕr.federsyonlara memurlar ve bakanlar baúkanlÕk yapmaktadÕrlar. halkÕn tamamÕ bu tesislerden yararlanamamaktadÕr. Voleybol Federasyonu’na UlaútÕrma BakanÕ Ziya Mammadov vb. Ama Olimpiyat OyunlarÕ’nÕ düzenlemek için yeterli de÷ildir. Azerbaycan milli takÕmlarÕ içinde birçok yabancÕ sporcu bulunmaktadÕr. Ritmik Jimnastik Federasyonu’na Milletvekili ve CumhurbaúkanÕ’nÕn eúi Mehriban Aliyeva. Kimin takÕmÕ ya da sporcusu daha iyi sorusuna cevap aranmaktadÕr. Azerbaycan bayan milli takÕmlarÕna baktÕ÷ÕmÕzda Rus ve Ukrayna asÕllÕ sporcularÕn a÷ÕrlÕ÷ÕnÕn daha fazla oldu÷u görülmektedir. Biri 29000. baúarÕda süreklilik sa÷lanamamaktadÕr. bayan çim hokeyinde Koreliler’in a÷ÕrlÕ÷Õ göze çarpmaktadÕr. Satranç Federasyonu’na Milli Banka’nÕn BaúkanÕ Elman Rustamov. bayan voleybolda UkraynalÕlar’Õn. Bütün bu geliúmeler Azeri sporunu olumsuz etkilemektedir. Azerbaycan’da spor devletin ya da iktidarÕn reklamÕ içindir. Örne÷in. Hentbol Federasyonu’na Ekonomi Geliúim BakanÕ Haydar Babayev. bu Azerbaycan’da çok kolay gerçekleúmektedir (86:12). Son 6-7 yÕlda Azerbaycan’Õn birçok yerinde 50’ye yakÕn spor kompleksleri ve tesisleri inúa edilmiútir. Azerbaycan’da bayan sporcularÕn sayÕsÕ hiçbir zaman istenilen seviyeye ulaúmamÕútÕr. spor yapmaya para ve zaman bulamamaktadÕrlar. di÷eri 8000 seyirci kapasitelidir. 143 . baúkanlÕk etmektedirler. Her yÕl 4-5 spor kompleksi inúa edilmektedir. Futbol Federasyonu’na Devlet Petrol ùirketi’nin BaúkanÕ Rovnag Abdullayev. Alt yapÕdan yeterli sporcu yetiúmedi÷i için. Bu spor kompleksleri iyi bir geliúmedir.

Kulüpler henüz úirketleúme sürecine girmemiútir. sözlü görüúme)’e göre. birden yüksek yaúam standartalarÕ sundu÷unuzda o kiúiden istenilen verim alÕnamamaktadÕr. Günümüzde spor henüz iyi bir gelir kayna÷Õ olarak görülmemektedir. Devlet sporu. Spor camiasÕnda uzman insanlarÕn eksikli÷i sözkonusudur. Devlet çeúitli kurum ve kuruluúlardan sporu desteklemelerini istemektedir. Bu geliúme spora da zaman içinde yansÕyacaktÕr. Baúta rüúvet gibi yollarla insanlar ekonomik problemlerini 144 . futbol liginde úampiyon ile lig sonuncusu arasÕnda ciddi puan farkÕ bulunmaktadÕr. Hakem sayÕsÕ çok azdÕr. Kanunlar bu tür uygulamalara izin vermemektedir. ønsanlarÕn spora ilgisini çekecek iddia gibi oyunlar bulunmamaktadÕr. Türkiye’de oldu÷u gibi spora kaynak aktarÕmÕ sa÷layacak bir Spor-Toto TeúkilatÕ bulunmamaktadÕr. Azerbaycan hÕzlÕ geliúmektedir. AynÕ branúta birden fazla yetenekli sporcuyu bulmanÕn zor olmasÕndan dolayÕ bireysel sporlar. Azerbaycan’da sporda tarafsÕzlÕk konusunda ciddi sÕkÕntÕlar yaúanmaktadÕr. Henüz bir sponsorluk yasasÕ bulunmamaktadÕr. ønsanlar spora meslek olarak bakmamaktadÕrlar. Günümüzde. takÕm sporlarÕna nazaran daha ön plandadÕr.Günümüzde bu tesislerden genellikle milli takÕmlar ve ekonomik durumu iyi olanlar yararlanmaktadÕr. halkÕn spora yaklaúÕmÕnda da de÷iúimler gözlenmektedir. Bakü’nün Nesimi ilçesindeki Sovyet döneminden kalan spor alanlarÕnÕ gezerken. bir sonraki sezonda ligde dahi olmayabilir. Azerbaycan’da yaúanan ekonomik sorunlar insanlarÕ farklÕ yollara sürüklemektedir. Ekonomik güç her úeyi yönlendirmektedir. insanlarla yaptÕ÷Õm röportajda “Sovyet bitti spor bitti” ifadesini kullanmÕúlardÕr. E Çelikel (2008. Örne÷in. sporcuyu ve kulüpleri yeterince desteklememektedir. Ya da bir sezon úampiyon olan hatta UEFA’ya giden bir takÕm. Bugün Azerbaycan’da insanlarÕn öncelikleri farkÕlÕdÕr. Profesyonellik çok alt seviyededir. Düúük yaúam standartlarÕna sahip insanlara. Azerbaycan’da sporda ciddi sorunlar bulunmaktadÕr. Günümüz Azerbaycan úartlarÕnda federasyon baúkanÕnÕn bakan olmasÕ kaçÕnÕlmazdÕr. Yönetimde sivil kiúiler olursa sportif geliúme seviyesi daha da düúer. Günümüz spor bilimcileri güncel bilgileri takip edememektedirler.

Okullarda beden e÷itimi dersleri (ders dÕúÕnda spor úubelerinde spor branúlarÕ ile meúgul olmak) 2. Bundan dolayÕ insanlar spor yapamamaktadÕrlar. ve II. PARAMETRELER 1992 1996 2000 2004 2008 (Tahmini) Spor yapanlarÕn sayÕsÕ (genel) BayanlarÕn sayÕsÕ Spor branúlarÕnÕn sayÕsÕ Spor teúkilatlarÕnÕn sayÕsÕ (genel) Spor takÕmlarÕnÕn sayÕsÕ Spor cemiyetleri ve kulüpleri sayÕsÕ Spor federasyonlarÕ sayÕsÕ Çocuklar ve gençler spor okullarÕ sayÕsÕ (ÇGSO) UzmanlaútÕrÕlmÕú çocuk ve gençler spor okullarÕ sayÕsÕ (UÇGSO) ÇGSO + UÇGSO sayÕsÕ (genel) ÇGSO + UÇGSO bayanlarÕn sayÕsÕ Antrenör ve ö÷retmenlerin sayÕsÕ Spor kadrolarÕnÕn sayÕsÕ 29645 4324 2187 11645 49352 6814 2488 12079 94052 15502 4020 12335 107524 18709 4593 12420 110000 20000 4650 12600 10 12 16 17 20 218645 43260 24 753 709 30 14 197 298633 61825 30 556 488 33 32 189 355189 82918 67 628 455 122 51 175 539582 147942 74 853 651 138 64 204 700000 175000 78 1000 780 150 70 215 6. Azerbaycan’da Beden E÷itimi Sisteminin Geliúimi Azerbaycan’da 12 MayÕs 1920 yÕlÕnda Sovyet hakimiyetinin kurulmasÕ ile birlikte. Azerbaycan’da beden e÷itimi sisteminin oluúturulmasÕ iki istikamette yapÕlmÕútÕr: 1. II.Spor cemiyetlerinde spor branúlarÕ ile meúgul olmak úeklinde olmuútur. Tablo – 4: YÕllara göre bazÕ spor parametrelerindeki de÷iúiklikler (5:252). dereceli okullar için 145 . derecede (ilkö÷retim) 5 yÕl (8-13 yaú). Okullarda e÷itim almak bütün halk için zorunlu olmuútur.2. derecede (ortaö÷retim) 4 yÕl (13-17 yaú) olmalÕdÕr”. Bu durum sporu da olmusuz etkilemektedir. 1 Ekim 1920 yÕlÕnda I. E÷itim mümkün oldu÷unca ana dilde yapÕlmÕútÕr ve karma e÷itim sistemi uygulanmÕútÕr.4. hükümet okullar hakkÕnda kanun hükmünde kararname kabul etmiútir. Ekonomik durumu kötü olan halk spor yapmak istedi÷inde devletin spor tesislerine para ödemek durumundadÕr. Okullarda e÷itim süresi I. Bu kararnameye göre “Okul çok amaçlÕ e÷itim veren mükemmel bir kurum olmalÕdÕr.çözmenin arayÕúÕ içindedirler.

e÷itsel oyunlar gibi branúlarÕnÕn ve oyunlarÕnÕn kurallarÕnÕ ö÷renmiú. nefes alma-verme. koúma. ve II. gerekli fiziki beceri ve alÕúkanlÕklarÕ kazanmÕútÕr. Bu üç aylÕk programla birlikte her derse ait günlük plan düzenlemiúlerdir. 1925-27 yÕllarÕnda Azerbaycan Halk E÷itim BaúkanlÕ÷Õ I. dereceli okullar için yeni e÷itim planÕ kabul edilmiútir. sporun atletizm. atlama vb. Üç aylÕk programda müfredata alÕnan de÷iúik spor branúlarÕ ile ilgili ders saatleri. e÷itim yÕlÕnÕn dönemleri göz önünde bulundurularak düzenlenmiútir. aletli jimnastik. ö÷rencilerin durumu ile ilgili olarak ö÷retmen tarafÕndan de÷iútirilebilmiútir. Beden e÷itimi programlarÕ ilk defa 1923 yÕlÕnda yayÕmlanmÕútÕr. hareketli oyunlar verilmiútir. spor oyunlarÕ ve e÷lenceler almÕútÕr. bu fiziki hareketler ö÷rencilerin çeúitli kas gruplarÕnÕ geliútirmiú ve kuvvetini korumuútur. beden e÷itimi zamanlarÕ. Azerbaycan e÷itim kurumlarÕnda beden e÷itiminin oluúturulmasÕnda esas rolü ders. Ö÷retmenler üç aylÕk ders programÕ hazÕrlamÕútÕr. Program. güneú. sabah cimnasti÷i. grup için. dereceli okullarÕn programÕna her sÕnÕfta 2’úer saat olarak konulmuútur. Programda dersin içeri÷i ile birlikte ö÷retmenler içinde gerekli e÷itim materyalleri verilmiútir. serbest hareketler. 1923 yÕlÕnda I. geziler programa konulmuútur. grup için gösterilen hareketlerle birlikte ipe tÕrmanma. 1920-21 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda beden e÷itimi dersi I. dereceli okullarÕn kompleks programlara geçmesi için hazÕrlÕk yapmÕú ve bazÕ ilçe okullarÕnda kompleks programÕ uygulamaya baúlamÕútÕr. Çeúitli hareketli oyunlarÕn yapÕlmasÕ ö÷rencilerin bedensel geliúimini. Genel e÷itim kurumlarÕnÕn altyapÕsÕ dikkate alÕnarak. Halk E÷itim BaúkanlÕ÷Õ’nÕn izni ile okullara haftalÕk beden e÷itimi derslerinin miktarÕnÕ de÷iútirme yetkisi verilmiútir. AyrÕca ö÷renci e÷itim sürecinde program materyallerini arka arkaya ve sistemli bir úekilde görmüú. OyunlarÕn de÷iúik úekillerde yapÕlmasÕ çocuklarda irade. kiúiliklerinin úekillenmesini ve zihinsel hazÕrlÕ÷ÕnÕ sa÷lamÕútÕr. geziler. beden e÷itimi derslerinin miktarÕ tayin edilmiútir. Okullarda uygulanan beden e÷itiminin asÕl amacÕ ö÷rencilere sa÷lÕ÷Õ. Bu e÷itim planÕ geçici ve tahmini olmuútur. sÕra. cimnastik. atletizm. Beden e÷itimi derslerinde ö÷renci çeúitli yürüme. I.ilk e÷itim planÕ hazÕrlanmÕú ve yayÕmlanmÕútÕr. dikkat. temizlik alÕúkanlÕ÷ÕnÕ. Fakat bu planÕn eksikli÷i de “Tahmini” olmasÕndan kaynaklanmÕútÕr. hafÕza gibi zihinsel 146 . II. seyahatler. sÕnÕf ve okul dÕúÕ beden e÷itimi uygulamalarÕ. fiziki hareketleri iyice ö÷renmiú. hava ve sudan istifade etmeyi ve hareket etmeyi ö÷retmek olmuútur. Program gruplara ayrÕlmÕú.

ilkö÷retim ve ortaö÷retim kurumlarÕ. 3.28). dereceli okullardan farklÕ olmuútur. dereceli okullarÕn programÕ I.7-17 yaúÕna kadar olan ilk ve orta ö÷renim ö÷rencileri için. dinlenme evleri ve tedavi merkezleri. meslek liseleri. ana okullarÕ. Beden e÷itimi dersi Azerbaycan’da bütün ilk ve orta ö÷renim kurumlarÕnÕn ders programlarÕnda mevcuttur. yüksek ö÷renim kurumlarÕ. do÷um evleri. Her grubun yaú özellikleri dikkate alÕnarak bedensel hareketler uygulanmÕútÕr. hastaneler.fonksiyonlarÕ geliútirmiútir. II. Programda 15-17 yaú grubu ö÷renciler dikkate alÕnmÕútÕr. Çocuklar ana okulundan itibaren beden e÷itimi sistemine dahil olurlar. Ö÷renciler Azerbaycan beden e÷itimi harekatÕnda önemli bir yer tutmaktadÕr. 0-3 yaú arasÕndaki çocuklarÕn bakÕldÕ÷Õ kurumlar. Bu yÕllarda ders dÕúÕnda beden e÷itimi dernekleri kurulmuú ve ö÷rencilerin bu derneklere katÕlmasÕ zorunlu kÕlÕnmÕútÕr (6:9-12).Spor kulüpleri Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun devletteki teúkilatlanmasÕ Gençlik Spor ve Turizm BakanlÕ÷Õ’na ba÷lÕ il ve ilçe teúkilatlarÕ úeklindedir.6-7 yaúÕna kadar olan çocuklar için.Toplumsal kurum ve kuruluúlarÕn sportif takÕmlarÕ 3. 1. ordu ve donanma birlikleri. 1927-1928 yÕllarÕnda ilk sabit beden e÷itimi programÕ kabul edilmiútir. Azerbaycan Hükümeti gençlerin bedensel e÷itimine ayrÕ bir önem vermektedir.18 ve üstü kiúiler için. AyrÕca federasyonlarda bu alanda önemli olan di÷er teúkilatlardÕr (97:27. Toplumsal kuruluúlar kanalÕyla. 2.Her yaútan insana spor yaptÕran gönüllü kuruluúlar. Program 7-9 ve 10-12 yaúlarÕna göre iki gruba ayrÕlmÕútÕr. çocuk esirgeme kurumu okullarÕ. 2. 2000’li yÕllarÕn baúlarÕnda genel e÷itim kurumlarÕnda zorunlu bir ders olarak okutulan beden e÷itimi 147 . Azerbaycan’da beden e÷itimi sistemi úu úekilde yürütülmüútür: Devlet kanalÕyla. Bu dönemdeki en önemli e÷itim aracÕ oyundur. 1.

özellikle Beden E÷itimi ve Spor Akademisi önemli bir yer tutmaktadÕr. Okul dÕúÕnda beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine ise iki milyona yakÕn çocuk ve genç katÕlmÕútÕr. pedagoji enstitülerinin ve üniversitelerin beden e÷itimi fakültesi. 2000’li yÕllarÕn baúlarÕna gelindi÷inde 15 binden fazla beden e÷itimi ö÷retmeni hazÕrlamÕútÕr. AyrÕca beden e÷itimi ö÷retmeni yetiútiren yüksekokullarda bu sistemin tamalayÕcÕsÕ durumundadÕr. yüksek lisans e÷itimi de verilmektedir. 2-Beden e÷itimi ve sporun kalitesinin yükseltilmesi için çalÕúan bilim adamlarÕ yetiútirmek. Akademi’de lisans e÷itim süresi dört yÕldÕr.derslerine bir milyon ö÷renci katÕlmÕútÕr. Toplamda 220 ö÷retim elemanÕ bulunmaktadÕr.15. 71’i doktordur. 6-Çeúitli spor branúlarÕnda ders kitaplarÕ hazÕrlamak. 5-HalkÕ beden e÷itimi ve spor hakkÕnda bilgilendirmek. AyrÕca. Bu merkeze. beden e÷itimi ile ilgili yüksekokullarda dahildir. ülkede beden e÷itimi sisteminin temeli ve sporun bilim merkezidir. sosyal yardÕma ihtiyacÕ olan çocuklar için e÷itim kurumlarÕ önemli bir yer tutmaktadÕr.14.17-19). Kolejlerin beden e÷itimi sistemi içinde özel bir yeri vardÕr. Bu yüksekokullarda birçok spor branúÕnda detaylÕ bir e÷itim verilir. 3-Üniversitelerde beden e÷itimi ile ilgili görev yapacak e÷itim kadrolarÕnÕ kazÕrlamak. 4-Beden e÷itimi ö÷retmenlerinin ve antrenörlerinin uzmanlÕklarÕnÕ attÕrmak. Akademi. Akademi e÷itim-ö÷retim ve bilimsel araútÕrma konularÕnda bu kurumlara destek vermektedir. Orta ö÷renim mezunu ö÷rencilerin %70’i EMH normlarÕnÕ yerine getirmiútir. Bu yÕllarda kademide 2000’den fazla ö÷renci e÷itim almaktadÕr. Bunlar arasÕnda cimnasti÷in ayrÕ bir yeri vardÕr. Onun süresi ise iki yÕldÕr ( 73:9-12. 148 . Akademi. Akademi’nin görevleri arasÕnda úunlar vardÕr: 1-Beden e÷itimi ve spor alanÕnda yüksek e÷itimli antrenör ve ö÷retmen hazÕrlamak. Beden e÷itimi sistemi içinde yüksek e÷itim kurumlarÕ. Bunlardan 10’u profesör. Bu okullarda ö÷rencilere beden e÷itimi dersleri ile fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ yapÕlmaktadÕr. Beden e÷itimi sistemi içinde.

Pentatlon 1 1 1 1 1 3 3 3 2 1 1968 Mexico City Olimpiyat OyunlarÕ (Meksika) ø. Memmedov B. Minayev Serbest Güreú Su Topu Su Topu Voleybol M. Saltsin Atletizm Su Topu 1 1 2 2 1964 Tokyo Olimpiyat OyunlarÕ (Japonya) A. ùabanova L. Kuznetsov ø. Kornelyuk Voleybol Atletizm 1 1 1 2 1976 Montreal Olimpiyat OyunlarÕ ( Kanada) ø. Konovalov Y. ùvÕnqanova Hentbol Kürek Kürek Kürek Kürek Çim Hokeyi 1 1 1 1 1 1 1 2 2 2 2 3 1988 Seoul Olimpiyat OyunlarÕ (Güney Kore) ø. 45:6.48) SPORCU BRANù AltÕn MADALYA Gümüú Bronz SIRA 1952 Helsinki Olimpiyat OyunlarÕ (Finlandiya) R. Lantratova Voleybol Voleybol 1 1 1 1 1972 Münih Olimpiyat OyunlarÕ(BatÕ Almanya) ø. ùubina Voleybol Hentbol Hentbol 1 1 1 2 1 1 1980 Moskova Olimpiyat OyunlarÕ (SSCB) L. Yakuúa V. Koretski Eskrim Eskrim 1 1 1 1 149 . Riskal A. øbrahimov Z.Lukyanov T. Konovalov Atletizm 1 2 1960 Roma Olimpiyat OyunlarÕ (øtalya) Y. branúlar ve madalyalar (50:288. Savkina V. Pereverzev Q. Bortkeviç N. Riskal V. 3:27. Memmedbeyov Serbest Güreú 1 2 1956 Melbourne Olimpiyat OyunlarÕ (Avustralya) Y.Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. Riskal R. Riskal V. Kryuçkin A.

Güreú Judo 4 3 1 1 1 1 1 1 1 9 1 1 1 1 1 48 39 150 . Bayramov V. Mefteheddinova V. Lukyanov V.36. Belinki Judo Jimnastik TOPLAM 1 1 12 12 1 7 1 1 Tablo – 6: Ba÷ÕmsÕzlÕk sonrasÕ olimpiyat madalyalarÕ ve ülke sÕralamalarÕ (72:167. Güreú 1 2000 Sidney Olimpiyat OyunlarÕ (Avustralya) N.17. 56:64). Memmedli R. Abdullayev Z. Panamaryov A. SPORCU BRANù AltÕn MADALYA Gümüú Bronz ÜLKE SIRALAMASI 61 1996 Atlanta Olimpiyat OyunlarÕ (USA) N.48. Aslanov GR Güreú AtÕcÕlÕk AtÕcÕlÕk Boks Boks 2008 Pekin Olimpiyat OyunlarÕ (Çin) E. Miraliyev TOPLAM Judo GR Güreú GR Güreú Boks S.Güreú S. Güreú AtÕcÕlÕk Boks 1 1 1 34 2004 Atina Olimpiyat OyunlarÕ (Yunanistan) F.24.62. Elekberov S. Mansurov Z. ømranov K. 108:10. Memmedov F. 107:11. Quseva Futbol Kürek Kürek Hentbol 1 1 1 1 1 2 3 3 1992 Barselona Olimpiyat OyunlarÕ (øspanya) N.Tablo – 5: SSCB döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. Rahimov S. branúlar ve madalyalar (devam) ø. Mefteheddinova ø. Gayzumov M. Yakuúa E. Stadnik M. Aúumova A. Abdullayev S.48.47. Hüseynov V.

konulara Sovyet dönemi ve ba÷ÕmsÕzlÕk dönemi olmak üzere iki alt baúlÕk halinde de÷inilmiútir. Azerbaycan’da Spor Bilimleri AraútÕrmanÕn üçüncü ana baúlÕ÷Õ altÕnda Azerbaycan’da spor bilimleri incelenmiútir.Tablo – 7: Ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde katÕldÕ÷Õ olimpiyatlar. 6.3. di÷er yüksek ö÷renim kurumlarÕ da araútÕrÕlmÕútÕr. branúlar ve sporcu sayÕlarÕ (5:263). Branúlar Atletizm Güreú Judo Boks Halter Eskrim Su sporlarÕ AtÕcÕlÕk Ritmik Cimnastik Taekwondo Binicilik Toplam 1996 4 8 2 2 2 1 2 2 23 2000 4 9 4 5 4 3 2 31 2004 5 8 3 9 5 1 2 2 1 2 38 2008 2 16 6 2 5 2 1 7 1 1 43 6. e÷itim verdi÷i anabilim dallarÕ ve yetiútirdi÷i spor bilimcilerinin sayÕlarÕ. baúta Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi olmak üzere.3. Spor bilimcileri yetiútiren ve spor bilimleri üzerine çalÕúma yapan. Sovyet Döneminde Spor Bilimleri Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor ile ilgili yüksekö÷renim veren kuruluú Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’dir. Akademi’nin tarihinde ülkede meydana gelmiú büyük sosyo-ekonomik de÷iúiklikler önemli bir yere sahip 151 . Akademi’nin tarihi geliúim süreci içinde geçirmiú oldu÷u evreler.1. yapÕlan bilimsel araútÕrmalar ve Akademi’nin ö÷renci ve mezunlarÕnÕn ulusal ve uluslararasÕ spor yarÕúmalarÕnda elde ettikleri baúarÕlar vb.

ùubelerin yönetimi e÷itim bölümü tarafÕndan gerçekleútirilmiú ve üç yÕl devam etmiútir. spor yöneticileri ve fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ hazÕrlamak úeklinde belirlenmiútir. Azerbaycan’da beden e÷itimi ö÷retmenlerinin yetersiz oldu÷u bildirilmiútir. bu alandaki kadrolarÕn hazÕrlanmasÕ ile ilgili eksiklikler gösterilmiútir. Rusya Komünist (bolúevik) Partisi Merkezi Komitesi (RK(b)PMK)’nin 23 KasÕm 1929 yÕlÕnda “Sovyet beden e÷itimi harekatÕnda devlet yönetimi hakkÕnda” yaptÕ÷Õ müzakerelerin sonucunda. AynÕ dönemde bütün Sovyet cumhuriyetlerinde beden e÷itimi ve sporu yönetmek için devlet merkezleri. antrenörler. özel olarak Yüksek Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmuútur. Kafkasya’nÕn ilk Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmuútur. ølk yÕllar Enstitü’de fakülteler yerine úubeler bulunmuútur. Ülkede beden e÷itimi harekatÕnÕn sorunlarÕnÕn en baúÕnda kadro yetersizli÷i gelmiútir. Azerbaycan’da beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕnÕn kuruluú aúamasÕnda beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕnda çalÕúan kiúilerin e÷itim seviyesi oldukça düúük seviyede kalmÕútÕr. Bu tüzükte Enstitü’nün baúlÕca vazifesi. beden e÷itimi ö÷retmenleri. 8 KasÕm 1930 yÕlÕnda Enstitü’nün açÕlÕúÕ yapÕlmÕú ve tüzü÷ü onaylanmÕútÕr. Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmesi ile gerçekleútirilmiútir. Ülkede beden e÷itimi ve spor kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ kurslar yolu ile ve yetenekli gençlerin Moskova ve St. Fakat. 152 .olmuútur. Böylelikle. Yüksek Beden E÷itimi ùuralarÕ oluúturulmuútur. Kafkasya Merkezi øcra Komitesi “ Yüksekö÷retim yapan beden e÷itimi kurumu ihtiyacÕnÕn karúÕlanmasÕ ve yüksek dereceli beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕ” için Kafkasya’nÕn üretim merkezi olan Bakü’de Kafkasya Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü kurulmasÕ” hakkÕnda kararÕ kabul etmiútir. bu tedbirler beden e÷itimi uzmanlarÕna olan ihtiyacÕ karúÕlayamamÕútÕr. Bu müzakerelere uygun olarak Kafkasya Beden E÷itimi Enstitüsü’nün kurulmasÕ hakkÕndaki karar kabul edilmiútir. Ekonomide ve kültürde ortaya çÕkan önemli de÷iúiklikler beden e÷itimi ve sporun geliúmesine büyük etkisi olmuú. Kafkasya Merkezi øcra Komitesi’nin 19 A÷ustos 1929 yÕlÕnda “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ ve mevcut durumu hakkÕnda” ve 24 Ekim 1930 yÕlÕnda Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Azerbaycan’da beden e÷itimi ve sporun sa÷lamlaútÕrÕlmasÕ hakkÕnda” yapmÕú olduklarÕ toplantÕlarÕn sonucunda. beden e÷itiminin baúarÕsÕ iúaret edilerek.

Bu bina Enstitü için yeterli gelmemiútir. Enstitü’nün kütüphanesi.Fizik ve Matematik Anabilim DalÕ 8. Enstitü 1933 yÕlÕnda ilk mezunlarÕnÕ vermiútir. 6 kÕz).Bilimsel AraútÕrma ùubesi Günümüzdeki Azerbaycan Devlet Filarmoni binasÕnda ilk açÕlÕúÕnÕ gerçekleútiren Enstitü. Mezun olanlardan 6’sÕ Azeri. Enstitü’nün faaliyetlerinin yeniden yapÕlandÕrÕlmasÕ ve geliútirilmesi kapsamÕnda. 39 kiúi diploma almÕútÕr ( 33 erkek.Biyoloji Anabilim DalÕ 5. 4 spor salonu.Kimya Anabilim DalÕ 6. rektörün kararÕ ile 19 Ocak 1932 yÕlÕnda e÷itim süresi 3 yÕldan 4 yÕla çÕkarÕlmÕútÕr (25:9-11).Beden E÷itimi Tarihi Anabilim DalÕ 11. 21’i Rus ve 9 kiúi de di÷er milletlerden olmuútur. 6 toplantÕ salonu. özellikle üniversitelerde yeni açÕlan beden e÷itimi anabilim dallarÕnda olmak üzere Bakü’deki e÷itim kurumlarÕnda çalÕúmaya 153 . 1931-32 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnÕn I.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9. müze. idari kÕsÕm ve di÷er teçhizatlarla donatÕlmÕútÕr. Enstitü yavaú yavaú gerekli olan laboratuarlar. yemekhanesi ve 120 yatak kapasiteli yurdu bulunmaktadÕr. 3’ü Gürcü.Sa÷lÕk Anabilim DalÕ 7.ønsan Morfolojisi Anabilim DalÕ 3. ølk mezunlarÕn 29’u Bakü’de kalmÕú. fiziki yetersizlikler yüzünden sorunlar yaúamÕútÕr.Sosyal Bilimler Anabilim DalÕ 4. Enstitü’de e÷itim Rus dilinde yapÕlmÕútÕr. ambulans ve ana binanÕn yanÕnda açÕk spor sahasÕ yapÕlmÕútÕr. yarÕsÕnda Enstitü’ye.Enstitü’nün ilk e÷itim-ö÷retim yÕlÕndaki anabilim dallarÕ ve úubeler úunlardÕr: 1.Askeri Bilimler Anabilim DalÕ 2.Beden E÷itimi Metodolojisi ve UygulamasÕ Anabilim DalÕ 10. ølk yÕllarda yaúanan maddi zorluklarla birlikte. e÷itim plan ve programlarÕnÕn olmamasÕ da ciddi problemler yaratmÕútÕr. 10 çalÕúma odasÕ. øki katlÕ binada toplam on sÕnÕf ve spor salonu olarak kullanÕlan bir sÕnÕf daha bulunmaktadÕr.

baúlamÕúlardÕr (5:259). Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Onursal FermanÕ”na layÕk görülmüútür. Bundan dolayÕ. 21 Temmuz 1936 yÕlÕnda SSCB Halk BaúkanlÕ÷Õ’na ba÷lÕ Beden E÷itimi ve Spor Komitesi kurulmuú ve bu komite ülkede beden e÷itimi ve sporun yönetimini üstlenmiútir. Enstitü’de ilk maaúlÕ kiúiler çalÕúmaya baúlamÕúlardÕr. iúçi ve köylüler arasÕndan spor altyapÕsÕ olmayan. Bu zamanda beden e÷itimi ve sporda devlet deste÷i kaçÕnÕlmaz olmuútur. 1933-34 e÷itim ve ö÷retim yÕlÕnda Enstitü’nün Azerbaycan úubesi açÕlmÕútÕr. On yÕllÕk sürede 351 yüksek e÷itimli spor uzmanÕ hazÕrlanmÕútÕr. beden e÷itimi ve sporun sanayi kuruluúlarÕ. 1930’lu yÕllarda Moskova’da KÕzÕl Meydan’da yapÕlan spor gösterilerine. tarÕm iúletmeleri. gençlerin e÷itim seviyesinin düúük olmasÕ. yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanlarÕ hazÕrlamasÕndan dolayÕ. AynÕ yÕlda Enstitü’de 265 kiúi e÷itim almÕútÕr. ö÷rencilerin milli ve sosyal durumunun radikal bir úekilde de÷iúmesi. bayramlarÕnÕn ve spartakiadalarÕn yapÕlmasÕnda. Fakat. Enstitü yavaú yavaú ülkenin spor teúkilatlarÕ arasÕnda popülerli÷ini arttÕrmÕú ve beden e÷itimi sahasÕnda önemli bir e÷itim kurumu haline gelmiútir. bütün zorluklara ra÷men yüksek e÷itimli uzmanlarÕn hazÕrlanmasÕnda önemli baúarÕlar elde etmiútir. Enstitü’nün ilk yÕllarÕnda üst sÕnÕf ö÷rencileri aynÕ zamanda ö÷retmenlikte yapmÕúlardÕr. fakat komsomol (genç komünistler birli÷i teúkilatÕ) ve sendikalarda iú tecrübesi olan yerli komünistler Beden E÷itimi Enstitüsü’ne alÕnmÕúlardÕr. 1935 yÕlÕnda Enstitü’nün beúinci yÕlÕnÕ doldurmasÕ ile birlikte. e÷itim kurumlarÕ gibi daha birçok kurumda uygulanmasÕnda büyük hizmetleri olmuútur. ülkede kitlesel spor yarÕúmalarÕnÕn. Bu dönemde Gürcistan ve Ermenistan’da da Beden E÷itimi Enstitüleri’nin kurulmasÕyla birlikte Kafkasya Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü’nün adÕ. 1940 yÕlÕna gelindi÷inde onuncu yÕlÕnÕ tamamlayan Enstitü. Bu ba÷lamda Enstitü’nün ilk yÕllarÕndaki faaliyetlerini yakÕndan takip etmiútir. onlara verilen görevleri her zaman verimli bir úekilde yapmalarÕna engel olmuútur. 1936 yÕlÕnda Enstitü’de çocuk spor kulübü ve spor hazÕrlÕk grubu açÕlmÕútÕr. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenlerinin. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü olarak de÷iútirilmiú ve Azerbaycan Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’ne ba÷lanmÕútÕr. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenleri her 154 . Azerbaycan Hükümeti beden e÷itimi kadrolarÕnÕn hazÕrlanmasÕna çok önem vermiútir.

Bu yÕllarÕn mezunlarÕ arasÕnda birçok ünlü sporcu bulunmaktadÕr. Her yÕl birçok Azeri sporcu Moskova ve St. Ülkenin spor teúkilatlarÕ 1942 yÕlÕnda vatanÕn daha iyi savunulabilmesi için çok sayÕda kiúiye yakÕn dövüú teknikleri. Enstitü’nün birçok ö÷renci. II.zaman katÕlmÕúlardÕr. Bundan dolayÕ Azerbaycan Hükümeti 1943 yÕlÕnÕn Temmuz ayÕnda aldÕ÷Õ kararla. Spor yoluyla elde edilen fiziksel beceri ve yetenekler savaú yÕllarÕnda birçok kiúi tarafÕndan baúarÕyla kullanÕlmÕútÕr. 1943 yÕlÕnda ülkenin spor hayatÕnda büyük bir dönüúüm yaúanmÕútÕr. Sporda bir canlanma görülse de sportif kadrolarÕn hazÕrlanmasÕnda birtakÕm eksiklikler meydana gelmiútir. 155 . Petersburg Beden E÷itimi Enstitüleri’ne gönderilmiúlerdir. Enstitü’nün ö÷renci ve ö÷retmenlerinin bir kÕsmÕ da cephe arkasÕnda faaliyetlerini sürdürmüú ve hastanelerde yaralÕ askerleri tedavi etmiúlerdir. 15 Ocak 1944 tarihinde “Sporun geliúmesi ile ilgili tedbirler hakkÕnda” aldÕ÷Õ kararlardan sonra en iyi beden e÷itimi ve spor uzmanlarÕnÕn cepheye gönderilmesi. süngü ile savaúma ve yüzmeyi ö÷retmeye baúlamÕútÕr. ö÷retmeni ve mezununu savaú yÕllarÕnda göstermiú olduklarÕ üstün çabalardan ötürü ödüllendirmiútir. yüksek e÷itimli beden e÷itimi uzmanlarÕ hazÕrlamasÕndan dolayÕ. SavaúÕn baúlangÕcÕnda enstitüden 314 kiúi cepheye gitmiútir. 1940 yÕlÕnda Enstitü’nün onuncu yÕlÕnÕ doldurmasÕ ile birlikte. Enstitü’nün yetiútirmiú oldu÷u kiúiler savaúta eúsiz bir kahramanlÕk göstermiúlerdir. SavaúÕn a÷Õr yÕllarÕnda Azerbaycan Hükümeti Enstitü’ye ayrÕ bir önem göstermiútir. SSCB Beden E÷itimi ve Spor Komitesi’nin 25 Temmuz 1941 tarihinde “Spor teúkilatlarÕnÕn halkÕn askeri hazÕrlÕ÷Õ ile ilgili”. ülkedeki ö÷retmen kadrolarÕndan daha verimli istifade edilmesi için 11 KasÕm 1941 yÕlÕnda Beden E÷itimi Enstitüsü ile Azerbaycan Devlet Üniversitesi birleútirilmiútir. Enstitü. SavaúÕn ilk günlerinde Enstitü’nün bütün ö÷renci ve ö÷retmenleri askeri idarenin emri ile ülkenin birçok yerinde insanlarÕ savaúa hazÕrlamÕúlardÕr. Azerbaycan Devlet Üniversitesi’nin bir fakültesi olarak e÷itim hayatÕna devam etmiútir. Dünya SavaúÕ’nÕn baúlamasÕ beden e÷itimi teúkilatlarÕnÕn faaliyetlerinde önemli de÷iúikliklere neden olmuútur. SSCB’nin bütün spor teúkilatlarÕnda sporun zayÕflamasÕna neden olmuútur. Enstitü’de e÷itim gören ö÷rencilerin sayÕsÕnÕn önemli ölçüde düúmesinden dolayÕ. tekrar Azerbaycan Merkezi øcra Komitesi’nin “Onursal FermanÕ”na layÕk görülmüútür. 1943 yÕlÕnda Hükümet. Enstitü’yü aynÕ isimle tekrar kurmuútur.

Fizyoloji Anabilim DalÕ 9.Cimnastik Anabilim DalÕ 12.Beden E÷itimi Tarihi Anabilim DalÕ 8.Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ 4.Yüzme Anabilim DalÕ 1942-1944 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕnda e÷itim planlarÕnda uygulanan askeribedensel hazÕrlÕk. Fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕ Sovyet askerlerinin sa÷lÕ÷ÕnÕn korunmasÕna yöneltilmiútir. Bu yÕllarda eski spor okullarÕnÕn yenilenmesine ve yenilerinin inúa edilmesine de büyük önem verilmiútir.Beden E÷itimi Teorisi Anabilim DalÕ 7. 25 Haziran 1941 yÕlÕnda SSCB Spor Komitesi bütün hastanelerde fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕnÕn hayata geçirilmesini istemiú.Anatomi Anabilim DalÕ 5.1943-1944 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda Ensitü’de aúa÷Õdaki anabilim dallarÕ bulunmaktadÕr: 1.Kimya Anabilim DalÕ 6.Diller Anabilim DalÕ 3. Komite’nin kararÕna göre “ 156 . sÕnÕf dÕúÕ askeri-spor oyunlarÕ gibi derslerin en iyi úekilde geçirilmesi için 2300 beden e÷itimi ö÷retmeni seferber edilmiútir. SSCB Hükümeti’nin 1942 yÕlÕnÕn Ekim ayÕnda “ilkö÷retim. Komsomol.Marksizm-Leninizm EsaslarÕ Anabilim DalÕ 2. beden e÷itimi ve halk e÷itimi teúkilatlarÕnÕn birlikte çalÕúmasÕ neticesinde de ö÷renciler arasÕnda askeri-bedensel hazÕrlÕk oldukça yaygÕnlaúmÕútÕr.Dövüú SanatlarÕ ve Eskrim Anabilim DalÕ 13. bunun içinde sporun içinde olan kiúiler arasÕndan uzmanlar hazÕrlanmasÕnÕ teklif etmiútir. ortaö÷retim ve yüksekokullardaki ö÷rencilerin askeri-bedensel hazÕrlÕ÷a dahil edilmesi” kararÕ ö÷rencilerin askeri-bedensel e÷itim iúinin daha iyi hale getirilmesinde önemli rol oynamÕútÕr.Atletizm Anabilim DalÕ 11.Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim DalÕ 10.

II. birçok Azeri beden e÷itimci de cepheden geri dönememiútir.Hastanelerde. Spor teúkilatlarÕ di÷er teúkilatlarla birlikte beden e÷itimi ve sporun geliúimi ve yeniden yapÕlanmasÕ için çalÕúmalar sürdürmüúlerdir. ülkede fizik tedavi ve rehabilitasyon ile ilgili ilk seminerini yapmÕútÕr. profesörler. mezunu ve ö÷retmeni büyük baúarÕlar elde etmiú. beden e÷itimi uzmanlarÕ üye olarak seçilmiúlerdir. hastane ve tedavi merkezlerinde gerekli olan spor malzemeleri temin edilmelidir”. Enstitü’nün e÷itim kadrosu sayesinde yüksek e÷itimli kadrolarÕn hazÕrlÕk planÕ hayata geçirilmiútir. AynÕ yÕlÕn Temmuz ayÕnda ùura. beden e÷itimi ve spor komiteleri. Enstitü’de mevcut olan bu eksikliklere ra÷men. Bu yÕllarda Enstitü’de maddi ve teknik açÕdan ciddi eksiklikler ortaya çÕkmÕútÕr. Savaú yÕllarÕnda Enstitü’nün birçok ö÷renci ve ö÷retmeni SSCB çapÕnda düzenlenen spor müsabakalarÕnda baúarÕlar elde etmiúlerdir. Seminerde uzmanlar tecrübe paylaúÕmÕnda bulunmuúlardÕr. Dünya SavaúÕ’nÕn bitmesi ile birlikte her yerde beden e÷itimi ve spor canlanmaya baúlamÕútÕr. ùuraya 15 ünlü tÕp ve beden e÷itimi uzmanÕ. Azerbaycan Spor Komitesi 29 Ocak 1942 yÕlÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon bilim úurasÕnÕn kurulmasÕnÕ onaylamÕútÕr. Bu kararla Azerbaycan’Õn birçok úehrinde savaúÕn ilk yÕllarÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon kurslarÕ faaliyet göstermeye baúlamÕútÕr. Fakat. laboratuarlar ve yatakhaneler yeterli araç ve gerece sahip de÷illerdir. baúarÕlarÕnÕn neticesinde de ödüllendirilmiúlerdir. Ülkede spor uzmanlarÕnÕn 157 . øyileúmekte olan askerlerle meúgul olmak için. Savaútan kÕsa bir zaman sonra. AyrÕca cephede savaúan birçok Enstitü ö÷rencisi. gönüllü spor cemiyetleri ve spor kulüpleri faaliyetlerine yeniden baúlamÕúlardÕr. Daha sonra bu seminerler Bakü’de düzenli olarak yapÕlmaya baúlanmÕútÕr. E÷itim sÕnÕflarÕ. Hastanelerde çalÕúmak için sporun içinde olan kiúiler arasÕndan (baúta kadÕnlardan) olmak üzere fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarÕ yetiútirilmesi için kurslar ve seminerler yapÕlmalÕdÕr. sa÷lÕk ve KÕzÕl Ordu’nun tedavi merkezlerinin bulundu÷u di÷er sa÷lÕk kuruluúlarÕnda fizik tedavi ve rehabilitasyon biriminin kurulmasÕ gerekmektedir. Savaútan sonraki ilk yÕlda Enstitü’nün birçok ö÷renci ve ö÷retmeni Enstitü’ye geri dönmüúlerdir. Bu kurslarÕn mezunlarÕ ülkedeki hastanelere gönderilmiúlerdir. hekimler.

Spor OyunlarÕ Anabilim DalÕ 11. Psikoloji ve Diller Anabilim DalÕ 4. yÕlÕnda mezun sayÕsÕ 750’ye ulaúmÕútÕr. AynÕ yÕllarda Enstitü’de bilimsel çalÕúmalarÕn seviyesi de yükselmiútir.SSCB Komünist Partisi Tarihi Anabilim DalÕ 2.yetiútirilmesi. 1971-1972 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda Enstitü’de aúa÷Õdaki anabilim dallarÕ bulunmaktadÕr: 1.Anatomi Anabilim DalÕ 8. 1967 yÕlÕnda Enstitü’de yeni e÷itim ve spor fakülteleri kurulmuútur.Fizyoloji Anabilim DalÕ 9. 1950-1951 e÷itim-ö÷retim yÕlÕnda 17 kiúi mezun edilmiútir. 1948-1949 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕndaki anabilim dalÕ baúkanlarÕndan sadece bir tanesi doçent. Birçok spor bilimci SSCB çapÕndaki ve uluslararasÕ ölçekteki bilimsel konferans ve sempozyumlara katÕlmÕúlardÕr. 1000’den fazla kitap.Beden E÷itimi Tarihi ve Yönetimi Anabilim DalÕ 7. AyrÕca Enstitü’deki spor bilimciler ülkenin çeúitli branúlarÕndaki milli takÕmlara danÕúmanlÕk yapmÕúlardÕr.Beden E÷itimi Teorisi Anabilim DalÕ 5.Pedagoji.Atletizm Anabilim DalÕ 158 .Cimnastik Anabilim DalÕ 10. Bu dönemde en önemli konularÕn baúÕnda akademik kadronun yeterli düzeyde olmamasÕ gelmiútir.Marksizm-Leninizm Felsefesi ve Bilimsel Komünizm Anabilim DalÕ 3. beúi doktor. Beden e÷itiminin güncel problemleri ve sporda yüksek baúarÕlarÕn kazanÕlmasÕ ile ilgili bilimsel çalÕúmalar yapÕlmÕútÕr. Ö÷rencilerin ço÷u SSCB ve Azerbaycan’da yapÕlan bilimsel konferansa katÕlmÕú ve yaptÕklarÕ araútÕrmalarÕ sunmuúlardÕr.Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim DalÕ 6. 1946 yÕlÕnda Enstitü’de spor kulübü kurulmuú ve ülke çapÕnda çeúitli spor branúlarÕnda faaliyetlere baúlamÕútÕr. AynÕ zamanda anabilim dallarÕnda 60 ö÷retim elemanÕ çalÕúmaktadÕr. bilimsel araútÕrma ve makale yayÕnlanmÕútÕr. altÕsÕ emektar spor ustasÕ ve dokuzu SSCB spor ustasÕdÕr. Enstitü’nün kuruluúunun 21. Bilimsel araútÕrmalarÕn içinde birçok ö÷rencide yer almÕútÕr. uzmanlÕklarÕnÕn artÕrÕlmasÕ için bütün parti ve spor teúkilatlarÕ birlikte çalÕúmÕúlardÕr.

UygulamalÕ Sporlar Anabilim DalÕ 13.Futbol Anabilim DalÕ 15. Bu kiúiler Azerbaycan Hükümeti tarafÕndan ödüllendirilmiútir. Enstitü’de bulunan anabilim dallarÕ 4 gruba ayrÕlmÕútÕr: 1.Halter ve Boks Anabilim DalÕ 14.Teorik-Pedagoji Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Beden E÷itimi Teorisi ve Metodolojisi Anabilim DalÕ b-) Beden E÷itimi Tarihi ve Yönetimi Anabilim DalÕ c-) Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ d-) Rusça Anabilim DalÕ e-) Diller Anabilim DalÕ f-) Yüksek Matematik ve Muhasebe Anabilim DalÕ 2-Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕ a-) Cimnastik ve Akrobasi Anabilim DalÕ b-) Güreú ve Metodolojisi Anabilim DalÕ c-) Basketbol ve Hentbol Anabilim DalÕ d-) Voleybol ve Tenis Anabilim DalÕ e-) Boks ve Halter Anabilim DalÕ f-) UygulamalÕ Spor BranúlarÕ Anabilim DalÕ g-) Atletizm Anabilim DalÕ h-) Futbol Anabilim DalÕ Õ-) Yüzme Anabilim DalÕ 159 .12.Yüzme Anabilim DalÕ 16. 1972 yÕlÕnda Enstitü’nün yeni binasÕna taúÕnmasÕ ile birlikte örgün e÷itime 350. Anabilim dallarÕnÕn sayÕsÕ 19’a ulaúmÕútÕr. açÕk ö÷retime de 100 ö÷renci kabul edilmiútir.Güreú Anabilim DalÕ Enstitü’de birçok ö÷retim elemanÕ 50 yÕl boyunca çalÕúmÕútÕr.

Enstitü ilk fahri doktora ünvanÕnÕ Marmara Üniversitesi’nden Prof. Ba÷ÕmsÕzlÕk Döneminde Spor Bilimleri Azerbaycan ile Ermenistan arasÕnda ortaya çÕkan Karaba÷ savaúÕnda enstitünün birçok ö÷rencisi savaúa gönderilmiúlerdir. A÷dam ve di÷er bölgelerdeki okullara beden e÷itimi ö÷retmeni olarak gönderilmiúlerdir. 1994 yÕlÕndan itibaren enstitüyü uluslararasÕ spor teúkilatlarÕndan. Fakat. Ülkede siyasi istikrarÕn 2 Mart 1995 yÕlÕnda yeniden sa÷lanmasÕ ile birlikte. Akademi Marmara Üniversitesi ö÷rencileri ile sportif iliúkiler kurmuú ve bu iliúkiler günden güne geniúlemiútir.TÕbbi-Biyoloji Anabilim DallarÕ a-) Fizyoloji Anabilim DalÕ b-) Anatomi Anabilim DalÕ c-) Spor Hijyeni ve TÕbbÕ Anabilim DalÕ 4.2. Jacques Rogge’a fahri doktora ünvanÕ verilmiútir 160 . baúarÕlÕ sporcularÕ de÷iúik ödüllerle mükafatlandÕrmÕútÕr. ùuúa. 1995 yÕllarÕnda AIBA BaúkanÕ Prof. Savaútan dolayÕ göç eden halka enstitülü ö÷renciler destek olmuú ve onlarÕn tedavileri ile ilgilenmiúlerdir. 33 Enstitü mezunu úehit olmuútur.Sosyal Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Sosyal-Siyasi Bilimler Anabilim DalÕ b-) Genel Beúeri Bilimler Anabilim DalÕ 6. Daha sonra Bilim ùurasÕ’nÕn kararÕ ile 1994 yÕlÕnda IOC BaúkanÕ Juan Antonio Samaranch’a. Ahmet Hamdi Turgut’a vermiútir. devlet ve sivil kuruluúlarÕndan birçok üst düzey yönetici ve bilim adamÕ ziyaret etmiútir. Spor OyunlarÕ SarayÕ’nda Haydar Aliyev spor camiasÕ ile bir araya gelmiú. Enver Çoudri’ye ve EABA BaúkanÕ Emil Jeçev’e.3. Dr. Rektörlü÷ün teúebbüsü ile 1990-1992 yÕllarÕnda bir grup ö÷renci üç aylÕ÷Õna HocalÕ. Dr. Ermenilere karúÕ baúarÕlÕ bir úekilde mücadele eden iki Enstitü mezununa “Azerbaycan Milli KahramanÕ” ünvanÕ verilmiútir. 2000 yÕlÕnda da IOC BaúkanÕ Dr.3.

Burada 2500’e yakÕn kÕz ve erkek e÷itim almaktadÕr.28-34). de÷iúik ülkelerde ö÷retim üyeli÷i yapmÕú ve birçok spor uzmanÕ da yabancÕ ülkelerden davet almÕú ve onlarÕn de÷iúik branúlarda milli takÕmlarÕnÕ çalÕútÕrmÕúlardÕr. 12. Akademi 2000’li yÕllara gelindi÷inde. Bu düúüúün spor bilimlerini de etkiledi÷ini söyleyebiliriz.az. 2006 yÕlÕna gelindi÷inde ise akademide ö÷renim gören ö÷renci sayÕsÕ 2500’ü geçmiútir. 33’ü ülke dereceli hakem. Bunlardan 14’ü doçent/profesör. dolayÕsÕyla Azerbaycan’da vuku bulan içtimai. Örne÷in. en önemlisi e÷itim seviyesi yükselmiútir.mekteb.624). siyasi ve sosyal olaylarÕn oldu÷u söylenmektedir. Akademi’de Doktora ve Bilim ùurasÕ ve Askeri Anabilim DalÕ açÕlmasÕ planlanmÕútÕr (www. Bu düúüúün sebebi ise geçen asrÕn 80’li yÕllarÕnÕn ortalarÕndan itibaren Sovyetler Birli÷i’nde. 7’si emektar azimli sporcu’dur (25:24). ö÷rencilerin sayÕsÕ artmÕú. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’ne dönüútürülmüútür.1999 tarihinde aldÕ÷Õ bir karar ile. 1981 yÕlÕnda 552 yayÕn yapÕlÕrken bu oran 2000 yÕlÕnda 183’e düúmüútür (62:622. Azerbaycan’da 2000’li yÕllara do÷ru bilimsel yayÕnlarda bir düúüú görülmektedir. Ö÷rencilerin e÷itim. spor ve bilimsel çalÕúmalarÕ 230 kiúilik bir akademik kadro ile yürütülmektedir (25:11-24.05. Bununla birlikte. beden e÷itimi ve spor sahasÕnda önemli bir bilim ve e÷itim merkezi olmuútur. Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕnda çalÕúan ö÷retim elemanlarÕnÕn 23’ü emektar antrenör.edu. 6’sÕ uluslararasÕ hakem. Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi Enstitüsü. 6’sÕ uluslararasÕ dereceli usta.03. Spor bilimciler birçok uluslararasÕ spor bilimleri kongrelerine katÕlmÕú.2009). 38’i spor ustasÕ. Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 23. 84’ü doktordur. 161 . 13’ü fahri spor ustasÕ.Azerbaycan ba÷ÕmsÕzlÕ÷ÕnÕ kazanmasÕyla birlikte Enstitü’nün maddi ve teknik alt yapÕsÕ güçlenmiú. Ö÷retim elemanÕ sayÕsÕ da 311’e ulaúmÕútÕr (74:31).

N. spor yöneticisi ve spor bilimcisi olmuúlardÕr. Hem ulusal hem de uluslararasÕ ölçekteki birçok spor bilimleri kongrelerine katÕlmaktadÕrlar. øbrahimov.az. Bundan dolayÕ bilimsel çalÕúmalara da yeterince zaman ayÕramamaktadÕrlar. kaynaklarla karúÕlaúmadÕm. Lyudmila ùubina. L.M Ak (2008. Akademi’nin birçok mezunu baúarÕlÕ bir beden e÷itimi ö÷retmeni. Azerbaycan’da ilk defa bilimsel anlamda testlerin yapÕldÕ÷Õ. Daha önce bu ölçekte bilimsel veriler kullanarak. bilimsel araútÕrma ve makale yazmÕúlardÕr. bu testlerin sonucunda ortaya çÕkan bilimsel verileri kullanarak antrenman programlarÕ hazÕrlayan.mekteb. R. S. ikisinde altÕn ikisinde de gümüú alan ünlü voleybolcu ønna Riskal. Bunlardan. Ponomaryov. R. B. Azerbaycan’da spor bilimcilerin bilgi düzeyi göreceli bir kavramdÕr. T. bildiri vb. Sporun de÷iúik branúlarÕnda ülkenin milli takÕmlarÕna düzenli olarak bilimsel destek vermektedirler. Akademi 70 yÕl zarfÕnda 16 binden fazla spor uzmanÕ hazÕrlamÕútÕr (www. çalÕúmalar yapÕldÕ÷ÕnÕ duymadÕm. dört defa Olimpiyat OyunlarÕ’na katÕlan. Spor bilimlerinde arz talep eksikli÷i söz konusudur. Huseynov. 05. Ö÷retim elemanlarÕ 2000’den fazla ders kitabÕ. Buradaki spor bilimcilerin dünyadaki spor bilimlerinin geliúimini takip etmeye imkanlarÕ yoktur. ølgar Mamedov. Allahverdiyev. Belenkiy. Hüseynov. Burada spor bilimcilerin yeteri derecede ekonomik özgürlü÷ü bulunmamaktadÕr. V. Savkina. Paúayev. maçlarÕn analizlerinin yapÕlmasÕ ve bu analizlere göre de antrenmanlarÕn plandÕ÷Õ bir yapÕ içinde çalÕúÕyoruz. Burada bulundu÷um süre içinde spor bilimleri ile ilgili hiçbir bilimsel makale. Akademi’nin birçok ö÷renci ve mezunu hem SSCB çapÕnda hem de uluslararasÕ spor müsabakalarÕnda baúarÕlar elde etmiúlerdir. üç kez Dünya ùampiyonu ve Avrupa ùampiyonu M. øsayev. sözlü görüúme)’a göre. Azerbaycan’daki spor bilimcilerin yeteri derecede bilimsel çalÕúma yaptÕ÷ÕnÕ sanmÕyorum. A. olimpiyat úampiyonlarÕ Refiga ùabanova.2009). Haciyev.edu. A. Dünya ve Avrupa ùampiyonlarÕ Kh. Koretskiy.12. Niftullayev. antrenör. Aliyev bazÕlarÕdÕr. ø. Son yÕllarda Akademi’de genç spor bilimcilerin 162 . Akademi’nin ö÷retim elemanÕ kadrosu beden e÷itimi ve sporun güncel problemleri ile ilgili çeúitli konularda bilimsel çalÕúmalar yapmaktadÕrlar.

1930 yÕlÕndan 1970 yÕlÕna kadar 56 bayan beden e÷itimi uzmanÕ hazÕrlanÕrken. Akademi’nin ö÷retmen ve ö÷rencileri ülkenin her yerinde spor teúkilatlarÕnda çalÕúmaktadÕrlar. federasyonlarda. yeni e÷itim programlarÕn hazÕrlanmasÕ sürecini de yürütmektedir. bakanlÕklarÕn emir. Azerbaycan ve Rusya çapÕnda düzenlenen ö÷renci spor bilimleri kongrelerinde sporun çeúitli branúlarÕnda birçok bildiri sunmaktadÕrlar. E÷itim úubesi. bilim úuralarÕnda ve de÷iúik birçok spor teúkilatlarÕnda aktif olarak faaliyetlerde bulunmaktadÕrlar. Akademi’den. Akademi’nin ö÷renci bilim kurulu üyeleri bilimsel araútÕrmalar yapmakta. fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕnÕn ve ö÷rencilerinin klinik deneyimler kazanmasÕ sürecini yürütmektedir.sayÕsÕnda artÕú gözlenmektedir. e÷itim programlarÕnÕn yapÕlmasÕ ile ilgili çeúitli idare ve teúkilatlarÕn. ö÷renci ve tecrübe úubelerine de rehberlik etmekle birlikte. ùube. BunlarÕn arasÕnda bayanlarÕn sayÕsÕ oldukça düúük seviyededir. 1971 yÕlÕndan 2005 yÕlÕna kadar 907 163 .36). Akademi’de. gerek lisans gerekse yüksek lisans e÷itim programlarÕnÕn yapÕlmasÕ ile e÷itim úubesi ilgilenmektedir. bakanlÕk ve e÷itim kuruluúlarÕ ile iliúkilerin kurulmasÕ. Tecrübe (Uygulama) úubesi ise lisans düzeyinde e÷itim ve antrenörlük uygulamalarÕnÕ. Bu mezunlardan 9405’i ba÷ÕmsÕzlÕk yÕllarÕnda hazÕrlanmÕútÕr. yüksek lisans düzeyinde ise bilimsel araútÕrma ve e÷itim uygulamalarÕnÕ. ö÷renci úubesinde her ö÷rencinin úahsi iúlerinin yapÕlmasÕ ve ö÷rencilerin kayÕtlarÕnÕn alÕnmasÕ gibi konularla ilgilenmektedir. ølk zamanlar küçük fakülte ve anabilim dallarÕnÕn yerlerini tutan úubelere rehberlik etmiú ve bu rehberlik günümüzde de devam etmektedir.35. 1930 yÕlÕndan 2005 yÕlÕna kadar 20149 kiúi mezun olmuútur. görev ve kararlarÕnÕn yerine getirilmesi sürecini de yönetmektedir (25:2428. Ö÷retim elemanlarÕnÕn ço÷u hakemler kurulunda. ùube. Akademi’nin bir grup ö÷rencisi bilimsel araútÕrmalarÕnÕ baúarÕlÕ bir úekilde sürdürmüú ve çeúitli bilimsel dereceler elde etmiúlerdir. Akademi’nin kuruldu÷u ilk günden itibaren faaliyetlerini sürdürmektedir. Ö÷renci bilim kurulu üyelerinden yüksek lisans için gönderilenler tezlerini verdikten sonra akademiye ö÷retim elemanÕ olarak dönmüúlerdir. E÷itim úubesi zamanÕn taleplerine uygun olarak teknolojik geliúmelerin takip edilmesi.

santranç salonu. 2 araútÕrma laboratuarÕ.bayan beden e÷itimci hazÕrlanmÕútÕr (6:16). Aileler Akademi’nin kütüphanesi zengin bir kaynak envanterine sahiptir. Azerbaycan için yüksek e÷itimli beden e÷itimi ö÷retmenleri. sÕnÕfta.edu.mekteb.12. 12.az. bu durumun oluúmasÕnda milli hususiyetlerin.2009).edu. sÕnÕfta.05. spor bilimlerini de olumsuz etkilemektedir. 1 yüzme havuzu. dini inançlarÕn. Bütün bu olumlu çalÕúmalara ra÷men. Kütüphanede zengin bir gazete ve dergi envanteri vardÕr. antrenörler yetiútirmek ve ülkenin spor alanÕndaki statüsünü yükseltmek için kendi maddi-teknolojik imkanlarÕnÕn geliútirilmesi ve bilimselpedagojik kadro potansiyelini yükseltmek için çalÕúmalarÕnÕ sürdürmektedir (www. 350 kiúi de di÷er çalÕúanlar istifade etmektedir. 1 güreú salonu. 1 kütüphane. sporcular. 1 jimnastik salonu. E Acalov (2008. 34’ü IV. Bunlardan 50’si hazÕrlÕkta. 05. Kütüphaneden 2920 ö÷renci. sÕnÕfta ve 1 kiúi de yüksek lisans sÕnÕfÕnda bulunmuútur. 28’i III. 220 ö÷retim elemanÕ.95). Günümüzde her yÕl örgün e÷itime 525. 48’i I. Örne÷in. Burada 1930 yÕlÕndan itibaren yayÕnlanan beden e÷itimi ve spor ile ilgili gazete ve dergiler bulunmaktadÕr. Günümüzde Akademi’de Türkiye’den ö÷renci bulunmamaktadÕr (25:93. Akademi. Akademide 2500 ö÷renci var. 2 bilgisayar sÕnÕfÕ bulunmaktadÕr. Ama 100 tane bile kÕz yoktur.az.2009). Akademi’nin 1 stadyumu. sözlü görüúme)’a göre. 2008 yÕlÕ itibariyle 164 . Akademi’de 2000 yÕlÕnda 254 Türk ö÷renci de e÷itim almÕútÕr. binicilik parkuru. kÕzlarÕnÕn sporla ilgilenmesini istememektedir. 1954-1955 yÕllarÕnda kütüphanede kitaplarÕn sayÕsÕ 28885 iken. Anabilim dallarÕnÕn sayÕsÕ 19’dur (www. voleybol ve hentbol sahalarÕ. açÕk futbol. açÕk e÷itime ise 100 ö÷renci alÕnmaktadÕr. devletin e÷itime genel bütçeden çok az kaynak aktarmasÕ.mekteb. 93’ü II. 1999-2000 e÷itim-ö÷retim yÕllarÕnda 200000 olmuútur. ailenin spora karúÕ ilgisinin etkisi olmaktadÕr. sÕnÕfta. 1 çok amaçlÕ kapalÕ spor salonu.

hem bilimsel çalÕúmalarÕn yeterli düzeyde olmasÕnÕ olumsuz olarak etkilemekte.Teorik ve Pedagoji (Bilimleri) Anabilim DallarÕ a-) Beden E÷itimi Teorisi ve Metodolojisi Anabilim DalÕ b-) Beden E÷itimi Tarihi ve ødaresi Anabilim DalÕ c-) Pedagoji ve Psikoloji Anabilim DalÕ d-) Yüksek Matematik ve Bilgisayar Teknolojisi Anabilim DalÕ e-) Diller Anabilim DalÕ 3.spor bilimleri alanÕnda uzman olan bir profesör 250 TL aylÕk para kazanmaktadÕr. hem de spor bilimcilerini rüúvet gibi olumsuz tutumlara sürüklemektedir.TÕp-Biyoloji Anabilim DallarÕ a-) Genel Fizyoloji ve Spor Fizyolojisi Anabilim DalÕ b-) Spor Hekimli÷i ve Hijyenli÷i Anabilim DalÕ c-) Anatomi Anabilim DalÕ 165 . Bu düúük ücret.Spor-Pedagoji Anabilim DallarÕ a-) Voleybol ve Masa Tenisi Anabilim DalÕ b-) Jimnastik ve Akrobasi Anabilim DalÕ c-) Güreú Anabilim DalÕ d-) Boks ve Halter Anabilim DalÕ e-) Futbol Anabilim DalÕ f-) Atletizm Anabilim DalÕ g-) Basketbol ve Hentbol Anabilim DalÕ h-) UygulamalÕ Sporlar BranúlarÕ Anabilim DalÕ 2. Akademi’nin temel e÷itim-ö÷retim yapÕlarÕ olan Anabilim DallarÕ dört ana grupta toplanmÕútÕr: 1.

mekteb. Fizik. Biyoloji sÕnavlarÕna girmek zorundadÕrlar (www. yetenek sÕnavÕnda baúarÕlÕ olanlar Spor Akademisi úÕkkÕnÕ iúaretleyebilirler.06. Özel yetenek sÕnavlarÕ 4. Ö÷renci yerleútirme sÕnavlarÕnda alanlar 4 gruba ayrÕlmaktadÕr. Akademi’ye baúvuru yapmak isteyen ö÷renci adayÕ. Matematik. Kimya.az. 12. 166 . Yetenek sÕnavlarÕ da TGDK tarafÕndan merkezi bir sistemle yapÕlmaktadÕr. biyoloji ve kimya gibi alanlarda yer almaktadÕr.Sosyal Bilimler Anabilim DallarÕ a-) Genel Beúeri Bilimler Anabilim DalÕ b-) Sosyal-Siyasi Bilimler Anabilim DalÕ (www.4. ö÷renci yerleútirme sÕnavÕna baúvuru sÕrasÕnda.gov.2009). Azerbaycan Cumhuriyeti Ö÷renci Kabulü Devlet Komisyonu (TGDK)’nun merkezi sistemle yaptÕ÷Õ ö÷renci yerleútirme sÕnavlarÕndan önce özel yetenek sÕnavÕna girmesi gerekmektedir.edu.2007). FarklÕ gruplar. tÕp. TGDK’nÕn yetenek sÕnavlarÕndan sonra yaptÕ÷Õ.tqdk.az. farklÕ sÕnav içeriklerine sahiptirler. 16. Bu gruptaki alanlara baúvuru yapanlar. Azerice. Bu grupta özel yetenek gerektiren spor alanlarÕnÕn yanÕ sÕra.05. grupta yer almaktadÕr.

Ekim ihtilali ile birlikte sosyalist kültür úekillenmeye baúlamÕútÕr. boks vb. Sovyetler kentlerin içinde oluúan bütün yeni yerleúim birimlerine bir stadyum. Özellikle So÷uk Savaú dönemine kadar. Bunun yanÕnda ülke tarihinde çok eskilere dayanan güreú. uluslararasÕ tanÕnma ve prestijin vasÕtasÕ olarak görülmüútür. sa÷lÕk ve hijyenin. SSCB’de sporun tüm temel politikalarÕnÕ devlet belirlemiútir. Bu kiúiler kendi ülkelerinde oynadÕklarÕ spor branúlarÕnÕ Azerbaycan’da da devam ettirmiúlerdir. savunmanÕn. emek verimlili÷inin. Spor yapÕlmasÕ zorunlu bir faaliyet olmuútur. ideolojinin devamÕnÕn ve halklarÕn barÕúÕnÕnÕn bir vasÕtasÕ olarak görülmüútür.7. futbol. TARTIùMA ve SONUÇ Sovyetler Birli÷i’nde spor sosyalizmin bir parçasÕ. bir kapalÕ spor salonu. Devlet siyasetinin ya da rejimin propagandasÕ için baúarÕlÕ ve yetenekli sporcular sürekli desteklenmiútir. Stalin döneminde (1924-1953). Spor. spor aracÕlÕ÷Õyla daha sa÷lÕklÕ bireyler yetiútirmek ve iúgücü verimini arttÕrmak hedeflenmiútir. Spor marksist felsefe ile yapÕlmÕútÕr. bu yÕllarda insanlarÕn sa÷lÕklarÕnÕn korunmasÕnÕn ve emek veriminin arttÕrÕlmasÕnÕn önemli bir vasÕtasÕ olmasÕyla 167 . sporlara da halk her zaman ilgi göstermiútir. Bu kültürün bir parçasÕ olan spor da bu yeni ideolojiden etkilenmiútir. yüzme. satranç vb. Azerbaycan’da çeúitli spor branúlarÕnÕn (cimnastik. Her kurum kendi yapÕlanmasÕ içinde sportif faaliyetlerin uygulanmasÕndan sorumlu olmuútur. atletizm. 1920’li yÕllarÕn baúlarÕnda içinde Azerbaycan’Õnda oldu÷u bütün birlik ülkelerinde spor geliúmeye baúlamÕútÕr. hem sosyalist kültürün yaygÕnlaúmasÕ hem de sanayileúme çalÕúmalarÕ hÕz kazanmÕútÕr. bir yüzme havuzu ve açÕk hava spor alanlarÕ inúa etmeyi zorunlu tutmuútur. Sovyetlerde spor.) geliúmesinde batÕlÕ ülkelerin petrol úirketlerinin yönetici ve çalÕúanlarÕnÕn önemli katkÕlarÕ olmuútur. siyaset ve kültür ile iliúkili ve ideolojik bir olgu olarak geliúmiútir. Spor aynÕ zamanda devlet bütünlü÷ünün sa÷lanmasÕnÕn. Bu vesile ile birçok AzerbaycanlÕ bu yeni spor dallarÕnÕn kurallarÕnÕ ö÷renmiú ve zaman içerisinde de ülkede daha fazla yaygÕnlaúmasÕnÕ sa÷lamÕúlardÕr. halter. kadÕnlarÕn eúitli÷inin. basketbol.

HalkÕn spora katÕlÕmÕn artmasÕ için tesisleúmeye çok önem verilmiútir. spor bilimlerine çok önemsemiútir. Sovyetler Birli÷i sporun geliúmesine ve halk arasÕnda yaygÕnlaúmasÕna çok önem vermiútir. bilimsel araútÕrma ve yayÕnlar direk Moskova üzerinden gelmiútir. E÷itim ve antrenman programlarÕ uygulanÕrken bilimsel verilerden yararlanÕlmÕútÕr. Bu süreçte SSCB sportif teúkilatlanmasÕnÕ da hÕzlÕ bir úekilde gerçekleútirmiútir. proleter devrimi desteklemek olmuútur. her sokak arasÕna açÕk alanda aletli cimnastik yapÕlabilecek spor aletleri yerleútirilmiútir. Bakü’nün Nesimi ilçesini gezerken Sovyet döneminden kalan birçok açÕk spor alanlarÕna rastlanmÕútÕr.birlikte. SSCB Bakanlar Kurulu’na ba÷lÕ olarak örgütlenen Beden E÷itimi ve Spor Devlet Komitesi. BaúarÕlÕ sporculara her zaman ilgi göstermiúlerdir. Bu tür oluúumlar dünyadaki di÷er iúçi örgütleriyle sporu kullanarak iliúkilerini daha ileri seviyeye taúÕmÕúlardÕr. Bu ba÷lamda 1921 yÕlÕnda Moskova’da KÕzÕl Spor Enternasyoneli úeklinde bir oluúum meydana gelmiútir. Azeri bayanlarÕn sporla çok ilgilenmemesine ra÷men. Spor bilimlerinde øvan Pavlov gibi birçok ünlü bilim adamÕndan istifade edilmiútir. Sovyetler Birli÷i. Ülke ekonomisinin geliúmesi sürecinde ve Sovyet kültürünün bütün insanlarÕn yaúam tarzÕ haline gelmesi için kitle sporuna çok önem vermiútir. Neredeyse. devlet hiyerarúisinde bireysel bakanlÕklarÕn üstünde yer tutmuú ve sporla ilgili tüm devlet kuruluúlarÕnÕn izleyecekleri eylem programlarÕnÕ saptayarak çalÕúmalarÕnÕ koordine etmiútir. do÷rudan do÷ruya ondan aldÕ÷Õ yetkiyle. AmacÕ. Sadece bu yapÕlanmadan bile Sovyetlerin spora ne kadar önem verdi÷i anlaúÕlmaktadÕr Sovyet döneminde Azeri halkÕ spora ve sporcuya çok önem vermiútir. uluslararasÕ iúçi cephesinin güçlenmesinin de bir aracÕ olmuútur. Sovyet döneminde hiçbir Azeri spor bilimci kendi baúÕna araútÕrma yapamamÕú. Azeri spor bilimciler sadece bunlarÕ 168 . Sovyetlerde Komünist Parti’deki siyasi yapÕlanmanÕn aynÕsÕ sporda da görülmektedir. ønsanlarÕn yo÷un olarak yaúadÕ÷Õ yerlerde açÕk spor alanlarÕ yapÕlmÕútÕr. onlar dahi baúarÕlÕ sporculara ilgi duymuúlardÕr.

Azerbaycan’da bütün beden e÷itimi teúkilatlarÕ kendi faaliyetlerini program esasÕnda yeniden yapÕlandÕrmÕúlardÕr. oradan onay geldikten sonra yayÕnlanabilmiútir. Milli takÕmlara seçilecek sporcularÕn sadece baúarÕlÕ olmasÕ yeterli de÷ildir. daha sa÷lÕklÕ olan. Spor. program sayesinde köylere kadar yaygÕnlaúmÕútÕr. Azerbaycan’da birçok spor branúÕnÕn geliúimine olanak sa÷lamÕútÕr. EMH programÕ sayesinde. ilk amaç haline getirilmiútir. AyrÕca. ProgramÕn I. EMH programÕnda Sovyet beden e÷itimi sisteminin bütün ana prensipleri belirlenmiútir. Bu program beden e÷itimi ile ilgili yeni metodlar geliútirmekle. daha verimli çalÕúan ve her zaman ülkeyi savunmaya hazÕr insanlar yetiútirilmiútir. sporda da yo÷un bir úekilde görülmüútür. önce Moskova’ya gitmiú. Azeri sporcular tam olarak yeteneklerini gösterme fÕrsatÕ bulamamÕúlardÕr. EMH programÕnÕn uygulanmasÕ ile Sovyet beden e÷itimi sisteminin tek metodoloji esasÕ oluúturulmuútur. 169 . EMH normlarÕ bütün halka bildirilmiútir. bu ba÷lamda Azerbaycan. Slav ÕrkÕndan olmasÕnÕn önemi yanÕnda.uygulamÕúlardÕr. köylüleri. EMH programÕ kabul edildikten sonra. ö÷rencileri görmek mümkün olmuútur. SSCB’nin spor hayatÕnda önemli bir yer tutan faaliyetlerden biri de Spartakiada’lar olmuútur. Sovyetler. EMH niúanÕ alanlar arasÕnda iúçileri. Bu Spartakiadalara birçok AzerbaycanlÕ sporcu katÕlmÕú ve önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. IrkçÕlÕ÷Õn yo÷un bir úekilde yapÕlmasÕndan dolayÕ. rejime sadakatinden emin olunan sporcular milli takÕmlara seçilmiútir. Sovyetler Birli÷i’nde ilki 1928 yÕlÕnda düzenlenen Spartakiada’lar sayesinde binlerce yetenekli sporcu tespit edilmiú ve milli takÕm kadrolarÕ oluúturulmuútur. aúamasÕ 1931 yÕlÕnda hazÕrlanmÕú ve onaylanmÕútÕr. askerleri. Sovyet döneminde milli takÕmlarda mücadele eden Azeri sporcular önemli baúarÕlar elde etmiúlerdir. “Eme÷e ve SSCB’nin MüdafaasÕna HazÕrÕm” programÕnÕn ülkelerde uygulanmasÕ. bütün sportif faaliyetlerini bu program çerçevesinde yürütmüútür. Sovyetler Birli÷i’nde her alanda görülen Rus milliyetçili÷i. Beden e÷itimi faaliyetleri geniúlemiú ve spor ile ilgili metodoloji güçlenmiútir. Azeri spor bilimcilerin yaptÕ÷Õ bilimsel çalÕúmalar.

sÕcak çatÕúma yerine so÷uk savaú dönemi baúlamÕú. Bu kapsamda spor tüm halk tarafÕndan yararlanÕlabilecek bir faaliyet olmuútur. spora baúlamadan önceki durumundan daha da kötü duruma düúmüútür. Savaú birçok úeye zarar verdi÷i gibi. øyileúmekte olanlar bu úubelere gönderilmiúlerdir. Dünya SavaúÕ sonrasÕnda sporun yapÕlÕú amacÕ de÷iúmiútir. KarúÕlÕ÷Õnda ise baúarÕlÕ olmalarÕ istenmiútir. Sovyet döneminde baúarÕlÕ sporculara ev. BazÕ sporcular. Savaú sÕrasÕnda güçlü ve sa÷lam kiúilere ihtiyaç duyulmuútur. Sovyet döneminde. Stalinci sistemin olumsuz yönleri ve topluma verdi÷i zararlar bir bir sayÕlÕrken. Hastanelerde spor úubeleri açÕlmÕútÕr. Savaú yÕllarÕnda dahi hastaneler arasÕ spor yarÕúmalarÕ düzenlenmiútir. ønsanlara birçok olanaklar sunulmuútur. özellikle müsabaka sporlarÕ siyasi sistem ve millet için bir test alanÕ olarak kullanÕlmÕútÕr. sosyal güvenceler alanÕnda elde edilen baúarÕlar gibi olumlu hususlar da göz ardÕ edilmemiútir. Dünya SavaúÕ’na kadar olan dönemde hem Sovyetlerde hem de Azerbaycan’da kitle sporunun daha fazla geliúti÷i görülmektedir. BaúarÕsÕz olduklarÕnda bütün bunlar geri alÕnmÕútÕr. Bundan dolayÕ savaú sonrasÕnda sporda bir müddet duraklama yaúanmÕútÕr. sa÷lÕk. BaúarÕlÕ olmadÕklarÕnda ise bedeli a÷Õr olmuútur. Spor artÕk savaúÕn baúka bir úekli haline gelmiútir. para ve çeúitli ünvanlar verilmiútir. Sporcular bu imkanlara baúarÕlÕ olduklarÕ sürece sahip olmuúlardÕr. øntihara teúebbüs eden sporcular da olmuútur. ønsanlar spor yoluyla birtakÕm imkanlara kavuúmuúlardÕr. e÷itim. SporcularÕn hazÕrlÕ÷Õ savaúa hazÕrlÕk úekline dönmüútür. Yaralanan askerlerin iyileútirilmesi için fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamalarÕna a÷ÕrlÕk verilmiútir. özellikle II. II. bu dönemin en önemli enstrümanÕ ise spor olmuútur.Savaú yaklaúÕrken spora verilen önem daha da artmÕútÕr. kültür. Azerbaycan’Õn en iyi sporcularÕ savaúa katÕlmÕú ve birço÷u cepheden geri dönmemiútir. Sovyetlerde modern spor. araba. spora da çok zarar vermiútir. SporcularÕn baúarÕsÕzlÕ÷Õnda hapis cezalarÕ ve idamlar da görülmüútür. 170 . Bu ba÷lamda cephede ön sÕralarda savaúanlar arasÕnda daha çok sporcular yer almÕútÕr. øki kutuplu dünyada.

Haydar Aliyev. Hem siyasi alanda hem de ekonomik alanda yaúanan bu olumsuzluklar spora da yansÕmÕútÕr. Elit sporda ise. Sovyet döneminde uygulanan ekonomik politikalardan dolayÕ büyük bir oranda di÷er ülkelere ba÷ÕmlÕ hale gelmiútir. Belli branúlarda Sovyet milli takÕmlarÕna katÕlan Azeri sporcular ülkelerini baúarÕyla temsil etmiúlerdir. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte kapitalizm ile tanÕúan Azerbaycan ise birçok sosyal ve ekonomik problemle karúÕ karúÕya kalmÕútÕr. 171 . otuz yaúÕn üstündeki belli bir kesim Sovyet dönemine özlem duymaktadÕr. Demokratik sisteme geçiú sürecinde yaúanan siyasi istikrarsÕzlÕk ve Ermenistan ile yaúanan savaú ekonomiyi olumsuz etkilemiútir. gençlerin fiziki e÷itimine çok önem vermiú. BaúarÕlÕ sporculara maddi ve manevi birçok ödül verilmiútir. halkÕn %80’i orta sÕnÕfÕ oluúturmuútur. Ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte. Sovyet döneminde sa÷lÕk. Bundan dolayÕ. e÷itim. Haydar Aliyev’in hem Sovyet döneminde hem de ba÷ÕmsÕzlÕk döneminde CumhurbaúkanlÕ÷Õ yaptÕ÷Õ süre içerisinde sporda ciddi atÕlÕmlar yapÕlmÕútÕr. Azerbaycan. Azerbaycan’da ise Sovyetlerin ÕrkçÕ yaklaúÕmlarÕndan dolayÕ So÷uk savaú döneminde elit spor çok geliúmemiútir. Ülkenin içinde bulundu÷u durumdan dolayÕ spora yeterince ilgi gösterilememiútir. fiyatlar artmÕú ve enflasyon yükselmiútir. özellikle ferdi branúlarda belli baúarÕlar elde edilmiútir. Azerbaycan. Bu dönemlerde hem tesisleúme açÕsÕndan hem de sporun kitleselleúmesi açÕsÕndan önemli bir aúamaya gelinmiútir. konaklama ve iú gibi imkanlar devlet tarafÕndan karúÕlanmÕú. Sovyetlerin da÷ÕlmasÕyla birlikte ekonomik ve siyasi istikrarsÕzlÕk içine sürüklenmiútir.II. ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte. Bundan dolayÕ ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ilk yÕllarÕnda sporda bir düúüú gözlenmiútir. kitle sporunda bir düúüú gözlenmiútir. Sovyetler Birli÷i ülkeleri kendi kendilerine yetersiz kÕldÕ÷Õ için. gençlerle sürekli bir arada olmuú. Dünya SavaúÕ’ndan sonra ya da So÷uk Savaú döneminde Sovyetlerde kitle sporu ile birlikte elit sporda geliúmiútir. sporculara her zaman destek olmuútur.

Azerbaycan’da bireysel sporlarÕn daha ön planda oldu÷u görülmektedir. Günümüzde bu büyüme oranÕnda bir düúüú olsa da yine de iyi bir büyüme grafi÷i çizmektedir. YapÕlan araútÕrmalar anne ve babalarÕn uygun úartlar oldu÷unda kÕz çocuklarÕnÕ spor yapmaya gönderebileceklerini göstermiútir. takÕm sporlarÕ yeterince geliúmemiútir. araba ve para ödülleri ile birlikte çeúitli madalya ve ünvanlar vermektedir. Azerbaycan bugün genç bir nüfusa sahiptir. Bu durumun temel nedenini ise. Özellikle Bakü gibi büyük kentlerde yaúayan insanlarÕn. Dünya ve Olimpiyat OyunlarÕ gibi büyük ölçekli sportif organizasyonlarda madalya kazanan sporculara ev. Kiúi baúÕna düúen gelirde her geçen yÕl 172 . Bu durumu Azerbaycan Devlet Beden E÷itimi ve Spor Akademisi’nde görmek mümkündür. kÕrsal bölgede yaúayan insanlara göre. toplumun dini inanÕúlarÕndan ve sosyo-kültürel yapÕsÕndan kaynaklandÕ÷ÕnÕ söyleyebiliriz. genel anlamda bir spor okulu görünümü vermemektedir. spora bakÕúÕnda da de÷iúimler gözlenmektedir. AzerbaycanlÕ sporcular ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte kendi ülkeleri adÕna yarÕúma fÕrsatÕ elde etmiúlerdir. Fakat insanlarÕn ortalama yaúam süresi düúmektedir. Azerbaycan Hükümeti. AyrÕca özel sektör ve çeúitli iú adamlarÕ da sporu desteklemektedir. Azerbaycan. Günümüzde Azerbaycan’Õn %52’si kentlerde yaúamaktadÕr. Azerbaycan Milli Olimpiyat Komitesi (AMOK) ve birçok federasyon kurulmuú ve uluslararasÕ federasyonlara üye olmuúlardÕr. Akademi. Birden fazla yetenekli sporcuyu bir araya getirmek çok zor oldu÷u için. özellikle kÕrsal yerlerde bayanlarÕn spor yapmasÕna sÕcak bakÕlmamaktadÕr. Azerbaycan’da. Avrupa.1990’lÕ yÕllarÕn ortalarÕndan itibaren spor daha fazla geliúmeye baúlamÕútÕr. Spordaki bu ödüller insanlarÕn spora bakÕúÕnÕ da olumlu olarak etkilemektedir. Akademide kÕzlarÕn azlÕ÷Õ dikkat çekmektedir. Azerbaycan Hükümeti baúta futbol olmak üzere son yÕllarda sporu daha fazla desteklemeye baúlamÕútÕr. takÕm sporlarÕnda yeterli sayÕda takÕm olmadÕ÷Õ için sporcularÕn teknik ve taktik altyapÕsÕ çok düúük seviyede kalmaktadÕr. 2006 yÕlÕnda milli gelirin büyüme oranÕna göre lider ülkeler arasÕnda yer almÕútÕr. AyrÕca.

Özellikle Bakü.Beden e÷itimi derslerinin sayÕsÕ arttÕrÕlabilir. Gelir da÷ÕlÕmÕnda adaletsizlikler mevcuttur. birçok uluslararasÕ organizasyona ev sahipli÷i yapmÕútÕr. AzerbaycanlÕ sporcular ba÷ÕmsÕzlÕkla birlikte birçok Avrupa. Olimpiyatlarda elde edilen altÕn madalya sayÕsÕnda bir düúüú gözlenmektedir. ÖNERøLER: 1. Üst tabaka ile alt tabaka rasÕnda büyük bir uçurum vardÕr. 4. alt yapÕnÕn geliútirilmesi ve halkÕn ekonomisinin daha iyi hale gelmesiyle birlikte önümüzdeki yÕllarda daha fazla geliúme gösterecektir. baúta olimpik sporlar olmak üzere ulusal spor úöleni yapÕlabilir ve milli takÕmlar bu úekilde oluúturulabilir.artmaktadÕr.Tesis sayÕsÕ arttÕrÕlmalÕdÕr. 2. 3. Bu úölenin yapÕlmasÕnda úu yol izlenebilir: Köy-belde-ilçe-il-bölge-ülke müsabakalarÕ úeklinde gerçekleúebilir.EMH programÕ gibi ülkenin bütün insanlarÕ kapsaycak bir program hazÕrlanabilir.Atletik olarak yetenekli çocuklar için özel okullar açÕlabilir.Spartakiada’ya benzer. Ülkenin zengin petrol kaynaklarÕna ra÷men ülkenin büyük bir kÕsmÕ yoksulluk sÕnÕrÕnÕn altÕnda yaúamakatadÕr. Azeri sporu sporda tam anlamÕyla profesyonelleúmenin sa÷lanmasÕ. 173 . Dünya ve Olimpiyatlar gibi önemli spor organizasyonunda çok sayÕda madalya kazanmÕúlardÕr. 5. Bu olumlu ekonomik veriler henüz halka tam olarak yansÕmamÕútÕr. Orta tabaka neredeyse yok gibidir.

AFFA (Azԥrbaycan Futbol FederasiyalarÕ AssosiasiyasÕ). (2003). (1990). 8. Azԥrbaycan Boksu 80 øldԥ. The Olympic Movement and the End of the Cold War. Alizadeh R. World Affairs. Azerbaycan. A÷ayev OM. BakÕ. (2007). (2005). øHH. 7. Azerbaycan DünyasÕ. (2007). (2007). 157 (2):92-97. 9. Aliyev E. Azԥrbaycan Futbolu (Tԥqvim-Mԥlumat KitabÕ). BakÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. 22:112-117. Azerbaycan Cimnasti÷inde AltÕn Ça÷.8. (2007). 11. XalqÕn Mԥnԥvi vԥ Fiziki ønkiúafÕnÕn Qay÷Õkeúi. 174 . Ԥzizova ù. Amiraslanov T. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. østanbul. 4. 19:90-95. Abiyev A. Qԥdԥúov EN. (2006). 3. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. 5:112-116. KAYNAKLAR 1. (2007). Akman A. 5. BakÕ. Allison L. 13. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ønkiúafÕnÕn Ümumbԥúԥri Tarixi. (2005). Voleybol. 10. (2004). (1994). (2005). Agayev ø. (2002). BabanlÕ TX. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. Teúekkürler Güzel SporcularÕmÕz. Müԥllim NԥúriyyatÕ. Abiyev A. Bahis Konusu Gençler. Akyol T. 6. 20:106109. Sԥhԥr NԥúriyyatÕ. Turan Evi. østanbul. BakÕ. (2004). BakÕ. 14. Alizade R. Quliyev D. Burak YayÕnevi. Hüseynov EA. Azerbaycan Sovyetler ve Ötesi. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman Tarixi. Abiyev A. 12. Azerbaycan DünyasÕ. BakÕ. Helsinki’dԥn Baúlayan Yol. Abiyev AQ. BabanlÕ T. 29:80-87. Vԥtԥn NԥúriyyatÕ. Bilardo DünyasÕ Azerbaycan’Õ TanÕdÕ. Ԥkbԥrov V. Pekin OlimpiyatlarÕ’nÕn KahramanÕ. 15. Acalov E. 16. Acalov E. Mehdiyev Q. Azerbaycan DünyasÕ. BakÕ. 2. (2008). Boks. BakÕ. Azerbaycan DünyasÕ.

24:100-105. (2005). Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Azerbaycan DünyasÕ. 18. Beck P. Askerov T. 26:106-110. 19 (2):169-185. 11:23-50. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. Azeri P. 32:110-117.. Askerov T. Studies in Latin American Popular Culture. (2007). (2004). Azerbaycan DünyasÕ. 31. Türkistan Mücadelesi. Askerov T. 1945–58. Aslan Y. Heydԥr Ԥliyev vԥ Azԥrbaycan ødmanÕ. (1990). BakÕ. (2005). 29. Bernstein FL. Pekin Yolculu÷u Trophy Cup’tan Geçiyor. 32. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. Türk Cumhuriyetlerinin Sosyo-Ekonomik Analizleri ve Türkiye øliúkileri. Envisioning Health in Revolutionary Russia: The Politics of Gender in Sexual-Enlightenment. Azerbaycan’Õn Olimpiyat OyunlarÕ’nda AltÕn Dönemi (2004). Azerbaycan DünyasÕ. 25:100-105. Britain and the Cold War's ‘Cultural Olympics’: Responding to the Political Drive of Soviet Sport. 26. (2003). (2008). østanbul. Contemporary British History. 21. (1998). 20. 8:104-108. Sport and Revolution: The Continuing Cuban Experience. 1:86-89. (2009).. 27. 175 . (2008). Azerbaycan DünyasÕ. 30. Azerbaycan DünyasÕ. 9:319-328. Andican A. østanbul. Hong Kong’u Hayal Eden Binici. (1981). Azerbaycan’da Defin Merasimleri ve Di÷er Milli Cumhuriyetlerde Dini Vaziyet. 25. Artam A. Azԥrbaycan RespublikasÕ Gԥnçlԥr ødman vԥ Turizm Nazirliyi. (2001).17. 28. 22. 56:154-159. 2:58-65. 24. Askerov T. Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. (1988). Çeviren: Türköz øO. BakÕ. Azerbaycan Futbolunun Efsanesi. Turan Evi. Sovyet MüslümanlarÕ ve øslam DünyasÕ. Bennigsen A. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. OnlarÕn Hepsi Birer ùampiyon. Arbena JL. (1993). BDT KupasÕ Yine Azerbaycan’da. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. 19. Sabri Artam VakfÕ. Russian Review. Emre YayÕnlarÕ. 57 (2):191-217. 23. Azerbaycan’Õn AltÕn KÕzlarÕ (2004).

53:24-27. 176 . Minareler ve Marx. (1989). Müԥllim NԥúriyyatÕ. (1993). Dan Ulduzu. Aleskerli A. Burjuademov K. ÇakÕr VO. 14:161-179. Çeviren: Türköz øO. (1955). 36. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. Spartak Soccer. 41. (1976). Ԥliyev AԤ. Ԥliyev A. 39. 46. 38. Qurbanov AK. Ankara. 42. Brundage A. (2009).111-112. 43 (2):46-51. (2005). Devlet N. Ԥliyev V. 1900-1945. QasÕmov Ԥ. Edelman R. Ԥsgԥrova N. 44. Ԥlԥkbԥrov HY. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. ABU. Ba÷ÕmsÕzlÕ÷Õn ølk YÕllarÕ. KazÕn Aya÷Õ. Ankara. (1981). (1994). Sovyetlerle SÕr MaçlarÕmÕz. østanbul. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman HԥrԥkatÕnÕn ødarԥ Edilmԥsi. Çeviren: Taygan S. Ԥsgԥrov AY.114. Ankara. Basketbol. Yeni Anayasalar (Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u ve BaltÕk Cumhuriyetleri). BakÕ. 35. Azԥrbaycan Dövlet Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman AkademiyasÕ. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. A Small Way of Saying 'No': Moscow Working Men. History Today.Russian Athletes are Great. Tam Saha. 107 (5):1441-1474. Türk Cumhuriyetleri Kültür Profili AraútÕrmasÕ. I Must Admit . BakÕ. (2008). Critchlow J. BakÕ. (1994). 37. BakÕ. Eren A. Stalin & His Soccer Soldiers. 28:38-47. Belge YayÕnlarÕ. Ԥliyev A. 48. Ça÷daú Türk DünyasÕ. 47. (2005). Sovyetler Birli÷i’ndeki Türkleri RuslaútÕrmada Yeni AdÕmlar. BakÕ. Hüseynov FC. 45. (1984). Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi YayÕnlarÕ No:12. Devlet N. 43. (2003). Edelman R. (2007). (2006). østanbul. øbrahimova NM. TøKA YayÕnlarÕ. American Historical Review. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. 34. and the Communist Party. Ԥliyev A. ErsanlÕ Behar B.33. 227 (44):28-29. Cԥlilova N. 40. (2002). Saturday Evening Post. ErsanlÕ Behar B. Müstԥqil Azԥrbaycanda Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ønkiúaf Tarixi (1991-2006). Yay Olimpiya OyunlarÕnÕn ønkiúaf Tarixindԥn (1992-2004). AzDBTøA. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødmanÕn ødarԥ Edilmԥsi vԥ øqtisadiyyatÕ.

49. YGS YayÕnlarÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Ԥliyev A. Totalitarian Movements & Political Religions. Ozan NԥúriyyatÕ. AzDBTøA. Hayit B. 62. 177 . 56. 65. Hazar-Lenkeran RotamÕz ùampiyonluk (2004). Vahapzadԥ E. 54. BakÕ. Hԥndbol. 55. NaxçÕvan Muxtar RespublikasÕnda Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman HԥrԥkatÕ. Gürsoy Naskali E. ùahin L. Ankara. University of Massachusetts Press. (2007). 50. (2005). Azerbaycan DünyasÕ. NaxçÕvan. (2004). AzDBTøA. Ԥsgԥrova N. Sota YayÕnlarÕ. UluslararasÕ Hukuk AçÕsÕndan Ba÷ÕmsÕz Devletler Toplulu÷u’nun Statüsü. Haarlem. 3:6269. Devlet PolitikasÕ ve Toplumsal YapÕyla øliúkileri AçÕsÕndan Dünyada ve Türkiye’de Spor Yönetimi. SporcularÕmÕz Rekor KÕrÕyor. Azerbaycan DünyasÕ. Quliyev D. 21:78-86. 58. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. (2007). Girginov V. (1982). 59. (2003). Fazlur R. 5 (1):2558. Azԥrbaycan MüsԥlmanlarÕ vԥ ødman. (2003). BakÕ. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi vԥ ødman Tarixi. Sovyetler Birli÷i ve Hür Dünya AçÕsÕndan Türkistan’Õn Stratejik Önemi. 63. Ԥlizadԥ Z. Rusya’daki Türklere KarúÕ Sovyet PolitikasÕnÕn Geliúimi (1917-1965). Massachusetts. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. 60. (1983). 51. (2004). Ԥsgԥrov ø. Practice and Legacy. Çeviren: KÕrÕmlÕ H. BakÕ. 4:104-107. Ba÷ÕmsÕzlÕklarÕnÕn 10. Quliyev R. Stalin ve Türk DünyasÕ. Guttmann A. Azԥrbaycan Dövlԥt Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødman AkademiyasÕ. Ԥliyev A. Kaknüs YayÕnlarÕ. Ԥcԥmi NԥúriyyatÕ. (2004). Sports. 21:112-117. QÕú Olimpiya OyunlarÕnÕn Tarixindԥn (1924-2006). (2004) Totalitarian Sport: Towards an Understanding of Its Logic. Hüseynov F. 23:139-166. BakÕ. Mansurov Döndü. 23:114-117. 57. 66. Ԥliyev M. (2007). 52. A÷ayeva J. Fataliyev R. YÕlÕnda Türk Cumhuriyetleri. Cԥlilova N. ùahin E. 61. (1999). (2002). Qurbanov X. Ԥliyev A. (2005). Azerbaycan DünyasÕ. 53. Fiúek K. Fayzullayev Z. 64. østanbul. SadÕxova V. TøKA YayÕnlarÕ. Müԥllim NԥúriyyatÕ. (2006). Beynԥlxalq Olimpiya Komitԥsinin Prezidentlԥri (1895-2006). Gürsoy Naskali E. Hazar-Lankaran AltÕn Duble (2007). BakÕ. østanbul.

BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. Ana Amaç-Olimpiyat. Marmara Üniversitesi Ortado÷u ve øslam Ülkeleri Ekonomik AraútÕrma Merkezi. Azԥrbaycan Milli Gülԥúi. 69. (2005). Quliyev D. Mehdiyev ø. (2006). (2006). BakÕ. Doktora Tezi. (1970-2000). østanbul. BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. 159:67-74. BakÕ. Quliyev D. (2003). 75. Azerbaycan DünyasÕ. Mehdiyev ø. Azԥrbaycan’da Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi ve ødmana Dövlԥt Qay÷ÕsÕ . Dr. (2003). (2006). 70. BakÕ Universiteti NԥúriyyatÕ. (2001). Avropa NԥúriyyatÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan Rugby’sinin ølk BaúarÕlarÕ. MT Amman). Yeniden YapÕlanma Sürecinde Türk Cumhuriyetleri ve øslam Ülkelerinin Sosyo-Ekonomik YapÕlarÕ ve Türkiye øle øliúkileri. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. Adilo÷lu NԥúriyyatÕ. Küreselleúme ve Geleneksel Türk SporlarÕ. 77. Ramazanov ԤX. M. 11:102-107. Marmara Üniversitesi Ortado÷u ve øslam Ülkeleri Ekonomik AraútÕrma Merkezi YayÕnlarÕ. (2000). Azerbaycan DünyasÕ. Tԥknur NԥúriyyatÕ. 76. Mehdiyev ø. Ԥsgԥrov A. Sa÷lÕk Bilimleri Enstitüsü. (2006). Azԥrbaycanda Cüdo (1972-2002). Voleybolda 20 YÕl. 15:92-95. Quliyev D.Ü. Quliyev D. 82. 14:96-99. Mehdiyev ø. BakÕ. Qurbanov HH. østanbul. Mehdiyev ø. Azerbaycan DünyasÕ. Küçük Raketin UstalarÕ. Fiziki Tԥrbiyԥ Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. Küreselleúme Sürecinde BatÕ Türkistan Cumhuriyetleri ve Türkiye. (DanÕúman: Prof. BakÕ. Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. (2005). 16:96-99. Karahüseyino÷lu MF.67.88. (2006). 71. Teymur Racabov Yeni ørtifalara HazÕr. Ԥsgԥrov AY. 68. 79. 80. Türk DünyasÕ AraútÕrmalarÕ. 78. Azerbaycan’da Satranç Coúkusu. Azԥrbaycan ødmanÕnÕn Dünԥni vԥ Bu Günü. (2006). 12:106-109. Mehdiyev ø. 17:92-95. 73. BakÕ. BakÕ. (2006). (1998). Sԥfԥrova A. Mehdiyev ø. 72. Qurbanov HH. (2007). Azerbaycan DünyasÕ. 178 . 81. 74. Kara F. 18:80-86. (2002). Olimpiyat OyunlarÕ’ndaki Umudumuz Cemal Rahimov.

(2005). Raidbeyli P. Journal of Third World Studies. 24 Saat. 102. 27:108-112. Playing to New Rules: Soviet Sport and Perestroika. Rahidbeyli P. Azerbaycan DünyasÕ. Azerbaycan DünyasÕ. (2008). (2002). (2004). 9:104-109. Azerbaycan DünyasÕ. (2004). 90. 84. Riordan J. Rasizade A. Azerbaycan DünyasÕ. 13:165-184. Hazar-Lenkeran AltÕnla ParÕldayan Gümüú. Silahúörler Ailesi. 6:104-108. 89. Soviet Studies. Aktif YayÕnlarÕ. Gençlik ve Spor østanbul. 24 Saat. TÜDEV. Canadian Journal of History. 179 . 88. Rowley A. Olimpiyat DanslarÕ. Soviet Survey. 92. 99. Bitmeyen Mücadele. 97. Dövlԥtimizin Fiaskoya U÷rayan ødman Siyasԥti. Özey R. 31:102-111. Rüstԥmov B. 87. Cԥfԥrov QM. Ressentiment and Resistance in the Break-up of the Former Soviet Union. Azerbaijan Descending ønto the Third World After a Decade of øndependence. (2002). Azerbaycan DünyasÕ. BakÕ. (2005). (2008). 98. Bԥdԥn Tԥrbiyԥsi Nԥzԥriyyԥsi vԥ MetodikasÕ. østanbul. ødman Böyük DiplomatiyadÕr. 27:12. Novruzo÷lu F. (2008). Culture. Tomlinson A. Sport. 3 (2):89-108. Pettavino PJ. (2008). (2008). Senanli K. Novruzo÷lu F.83. Olimpiyat Vizesine Bir AdÕm Kala.Visual Culture. (2005). 93. Azerbaycan DünyasÕ. Türk DünyasÕ. Ankara. 101. (2008). 96. 25:11-12. Müԥllim NԥúriyyatÕ. (1990). (2007) Sport in the USSR: Physical Culture . AzDBTøA. Sugden J. Türk DünyasÕ Co÷rafyasÕ. 95. (1994). Rzayeva ZH. ùahmat. Football. 86. 10:24-25. Sananly K. (2000). (1998). 100. Mԥmmԥdli Z. (2009). 103. Morton H. Azerbaycan DünyasÕ. 30:66-71. Vԥtԥn NԥúriyyatÕ. Notes on Soviet Sport. (1960). BakÕ. Azerbaycan Basketbolu Yeniden Do÷uyor. 21 (1):191-219. Society. 91. BakÕ. Pekin 2008’de 8 Madalya. ùimúek A. 7:106-109. (2006). 28:88-91. Pye G. Studies in Latin American Popular Culture. 42 (1):133-145. Dövlԥtimizin ødman Siyasԥti vԥ Yaxud Berti Foqts Na÷ÕlÕ. 85. 94. 31:75-80. 42 (1):122-124. Sport in Cuba: Castro's Last Stand. ùehriyar’Õn HayatÕ ve Satranç.

(1996). 112. Komünizmin øç Yüzü. 1894’ten 2004’e Olimpiyat Tarihi. How Good are Russian Athletes?. Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi. Simurg YayÕncÕlÕk. TøKA YayÕnlarÕ. Ankara. 225 (3):26-27. 19:10-48. 106. Sport As a Soviet Tool. (2005). 105. (1952). Olimpiyat DünyasÕ Dergisi Özel Eki. 110. 109. Atina 28’inci Yaz Olimpiyat OyunlarÕ Sonuçlar/Notlar”. 180 . Ankara. Saturday Evening Post.87-89. 107. Thoreau HD. 34 (3):490499. YalçÕnkaya A. østanbul.104. Çeviren: Sefercio÷lu N. Üstel LC. (2004). (1995). TøKA YayÕnlarÕ. (1977). Morpa Kültür YayÕnlarÕ. 111. Olimpiyat DünyasÕ Dergisi Özel Eki. (1999). Türk øúbirli÷i ve KalkÕnma ødaresi. østanbul. 108. Azerbaycan Ülke Raporu. Sidney 27’nci Yaz Olimpiyat OyunlarÕ Sonuçlar/Notlar”. Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi. (1956). Foreign Affairs. Ankara. (2000). Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi. Kültür BakanlÕ÷Õ YayÕnlarÕ. Kafkasya ve Orta Asya: Ba÷ÕmsÕzlÕktan Sonra Geçmiú ve Gelecek KonferansÕ. Yetmiú YÕllÕk Kriz: Sovyetler Birli÷i’nde MoskovaTürkler øliúkileri. 29:11-62. Weingast DE. Washburn J N.

EKLER 9. 1.Sporda bir yÕlda kaç tane bilimsel çalÕúma yapÕlmaktadÕr? 7-Spor bilimcileri ile spor uygulayÕcÕlarÕ arasÕnda ortak bir çalÕúma var mÕdÕr? 8.Herhangi bir spor kuruluúu ile ortak çalÕúmalarÕnÕz var mÕdÕr? 181 .Sportif anlamda o günden bu güne neler de÷iúti? 11-Antrenör olarak bilimsel çalÕúmalardan ne ölçüde faydalanÕyorsunuz? Spor Bilimcileri Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-UzmanlÕk alanÕnÕz 3-Sovyet döneminde spor bilimleri çalÕúmalarÕnÕn durumu nasÕldÕ? 4-Ba÷ÕmsÕzlÕktan sonra spor bilimlerinin durumu nedir? 5-1981-2000 yÕllarÕ arasÕnda Azerbaycan’da bilimsel çalÕúmalarda bir azalma görülmektedir. AraútÕrma Mülakat Formu Antrenörler ve Sporcular Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-Hangi spor branúÕ ile ilgileniyorsunuz? 3-Kaç yÕldÕr spor yapÕyorsunuz? 4-Kaç yÕldÕr antrenörlük yapÕyorsunuz? 5-Amatör ya da profesyonel olarak mÕ bu sporu yaptÕnÕz/yapÕyorsunuz? 6-Halen aktif olarak spor yaúantÕnÕz devam ediyor mu? 7-Spor yaptÕ÷ÕnÕz yÕllarda toplumun spora ve sporcuya bakÕúÕ nasÕldÕ? 8-Spora baúladÕ÷ÕnÕzda nasÕl bir spor ortamÕ vardÕ? 9-Devletin spora ve sporcuya deste÷i hangi boyuttaydÕ/boyuttadÕr? 10. Bunun spor bilimlerine yansÕmasÕ ne düzeydedir? 6.9.

sporu.Spor Yöneticileri Görüúme SorularÕ 1-AdÕnÕz SoyadÕnÕz 2-Kaç yÕldÕr spor yönetiminin içindesiniz? 3-Geçmiúte nerelerde yöneticilik yaptÕnÕz? 4-Azerbaycan anayasasÕnda spora yer verilmiú midir? 5-Azerbaycan’da spor ile ilgili yasal düzenlemeler var mÕdÕr? 6-Azerbaycan Cumhuriyeti’nin bir spor politikasÕ var mÕdÕr? 7-Sovyet spor politikasÕnÕn günümüze yansÕmalarÕ var mÕdÕr? 8-Ba÷ÕmsÕzlÕk öncesi ve sonrasÕ devletin spora deste÷i ne düzeydeydi/düzeydedir? 9-Stalin döneminde Sovyet altyapÕsÕ spora nasÕl yansÕmÕútÕr? 10-So÷uk savaú döneminde sporda ne tür geliúmeler oldu? 11-Sporda karúÕlaúÕlan yönetimsel sorunlar nelerdir? 12. spor e÷itimini ve spor bilimini rejimin bir propaganda aleti olarak kullanmÕú mÕdÕr? 182 .Stalin.

halkÕn sa÷lÕ÷ÕnÕ yükseltmek. Kanunun Amaç ve Görevleri Bu kanunun amacÕ. Azerbaycan Cumhuriyeti Beden E÷itimi ve Spor Kanunu Bu kanun beden e÷itimi ve spor alanÕnda oluúan iliúkileri düzenler. 183 . Bu kanunun görevleri: VatandaúlarÕn beden e÷itimi ve sporla meúgul olma hakkÕnÕ temin etmek. uzun ömürlü bir yaúama sahip olmak. hastalÕklara. görevlerini ve sorumluluklarÕnÕ belirlemek.2. sa÷lÕklÕ yaúam tarzÕnÕ temin etmek. aktif. gençleri fiziki ve ruhsal açÕdan vatanÕn savunmasÕna hazÕrlamaktÕr. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin di÷er normatif-hukuki antlaúma ve uluslararasÕ antlaúmalardan ibarettir. Azerbaycan Cumhuriyeti devlet siyasetini tayin eder. Madde 2. Beden E÷itimi ve Spor HakkÕnda Azerbaycan Hükümeti Kanunu Beden e÷itimi ve spor hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanunu bu kanundan. beden e÷itimi ve spor sisteminin aktifli÷i ve geliúimi için hukuki teminat oluúturmak. zararlÕ alÕúkanlÕklara engel olmak. fiziki ve hukuki úahÕslarÕn beden e÷itimi ve spor sahasÕndaki haklarÕnÕ. Bölüm Genel Esaslar Madde 1.9. uluslararasÕ arenada Azerbaycan sporunun nüfuzunun artmasÕna nail olmak. I. beden e÷itimi ve spor vasÕtasÕyla insanÕn her yönden geliúimini. beden e÷itimi ve spor ile herkesin meúgul olma hakkÕna teminat verir. bu alanda meydana gelen iliúkileri düzenlemekten ibarettir.

kulüpler (vb. federasyon yönetimleri sporcularÕn ve milli takÕmlarÕn uluslararasÕ yarÕúmalara. Beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar kendi faaliyetlerini. ilgili spor branúÕ ile ilgili kulüpleri ve takÕmlarÕn gönüllü üyeli÷i esasÕnda oluúturulan. ilgili uluslararasÕ federasyonun talimatnamesi ve onun belirledi÷i kurallara ve Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak faaliyet gösteren toplumsal kuruluúlardÕr. halkÕn beden e÷itimi ve sporu geliútiren di÷er kuruluúlar) beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar olarak kabul edilir. beden e÷itimi ve sporun geliúimini sa÷lamak. faaliyet alanÕndaki spor branúÕnÕn ülkede geliúimini sa÷layan. uluslararasÕ federasyonlarda Azerbaycan’Õ temsil eder. yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ için beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ ve çocuk spor müesseseleri sistemini oluúturmak. Madde 4. Federasyonlar. beden e÷itimi ve sporun altyapÕsÕnÕ oluúturmak. federasyonlar ve cemiyetler.Madde 3. fonlar. ulusal ve uluslararasÕ yarÕúmalarÕn ve turnuvalarÕn geçirilmesini sa÷lar. beden e÷itimi ve spor ile ilgili devlet programÕna uygun olarak faaliyette olduklarÕ spor branúlarÕnÕ geliútirir. beden e÷itimi ve spor endüstrisini geliútirmek. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Devlet Siyaseti Beden e÷itimi ve spor alanÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet siyaseti. kÕta ve dünya úampiyonalarÕna. “Toplumsal kuruluúlar hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanununa. Federasyonlar. bu kanuna ve di÷er normatif-hukuki antlaúmalara” göre yürütürler. olimpiyat oyunlarÕna hazÕrlÕ÷ÕnÕ ve katÕlÕmÕnÕ 184 . ba÷lÕ oldu÷u kuruma ve mülkiyet úekline bakmadan bütün spor teúkilatlarÕ için birlikte imkanlar oluúturmaktan ibarettir. Beden E÷itimi ve Sporla ølgili Toplumsal Kuruluúlar Beden e÷itimi ve sporun geliúimi için oluúturulan ve asÕl amacÕ gelir lede etmek olmayan spor kuruluúlarÕ. beden e÷itimi ve sporun geliúimi için zorunlu maddi ve teknik altyapÕyÕ kurmak.

Her yÕl milli takÕmlarÕn ve antrenörlerin heyetini belirler ve hakemlerin hazÕrlanmasÕ ile ilgilenir. Spor AlanÕnda UluslararasÕ øliúkiler Spor teúkilatlarÕ uluslararasÕ sportif iliúkilerde ba÷ÕmsÕzdÕrlar. ayrÕ ayrÕ kiúilere paralÕ hizmet vermek. onun belirledi÷i kurallar içindeki spor federasyonuna ve di÷er spor ile ilgili yoplumsal kuruluúlara aittir. UluslararasÕ yarÕúmalarda Azerbaycan’Õ resmi olarak temsil etme hakkÕ ilgili yönetim organÕna. spor harekatÕnÕn yönetimine katÕlmak. beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕna. Sporda 185 . Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Mülkiyet Azerbaycan vatandaúlarÕ profesyonel spor kulüpleri ve birlikleri kurmak.gerçekleútirir. Madde 8. mülkiyet hakkÕnda Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak di÷er faaliyetlerle ilgilenmek hakkÕna sahiptirler. spor tesisleri ve araç-gereçlerinden yararlanma hakkÕ vrdÕr. Madde 6. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlar kitlesel iletiúim vasÕtalarÕ ile beden e÷itimi ve sporu teúvik ve tebli÷ ederler. Spor teúkilatlarÕ ve sporcular yarÕúma kurallarÕna ve uluslararasÕ spor teúkilatlarÕnÕn talimatnamelerine uygun olarak uluslararasÕ spor organizasyonlarÕna katÕlabilirler. HalkÕn Beden E÷itimi ve Spor AlanÕndaki HaklarÕ Azerbaycan halkÕnÕn beden e÷itimi ve sporla. Beden E÷itimi ve Sporun Teúvik ve Tebli÷ Edilmesi Yetkili yönetim organlarÕ. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal teúkilatlara katÕlmak. bu kapsamda elit sporla meúgul olmak. Madde 7. spor tesisleri ve di÷er sportif araç-gereçleri elde etmek. kiraya vermek. Madde 5.

Sportif kuruluúlarda. devlet programlarÕ ve fiziki hazÕrlÕk normlarÕ esasÕnda. spor faaliyetlerinin úekil ve usüllerini ba÷ÕmsÕz olarak belirler. 186 . Beden E÷itimi ve Spor AnlayÕúÕ Beden e÷itimi genel kültürün ayrÕlmaz bir parçasÕ olup. e÷itimin gençlerin eme÷e ve vatanÕn savunmasÕna bu kanunun amaçlarÕna uygun olarak úekillendirilir ve fiziksel haraketler kompleksi vasÕtasÕ ile sistematik olarak úahsÕn fiziki hazÕrlÕ÷ÕnÕn daha iyi hale getirilmesine. bütün ö÷renim ve okul ça÷Õna kadarki e÷itim kurumlarÕnÕn esas görevlerindendir. çocuklarÕn. E÷itim kurumlarÕ. beden e÷itimi derslerinin. insan sa÷lÕ÷ÕnÕn sa÷lanmasÕ ve bedensel geliúimine yöneltilmiú sosyal faaliyet alanlarÕndan biridir. Bölüm Beden E÷itimi ve Spor Madde 9.insan yeteneklerinin zayÕflatÕlmasÕna. ö÷rencilerin sa÷lÕ÷ÕnÕ korumak ve daha iyi hale getirmek. Ö÷renme ve Okul Ça÷Õna Kadar E÷itim KurumlarÕnda Beden E÷itimi ve Spor Okul ça÷Õna kadar. yarÕúmalarda iyi neticeler alÕnmasÕna yöneltilmiú fiziki e÷itimin bir parçasÕdÕr. Beden e÷itimi her bir kiúinin ilgisi. yerli úart ve e÷itim alanlarÕn ilgileri dikkate alÕnarak. II. onlarda fiziki mükemmelli÷e ve sa÷lÕklÕ yaúam tazÕna olan ihtiyacÕ úekillendirmek. Madde 10. spor yarÕúmalarÕnÕn televizyon ve radyo ile yayÕnÕ yapÕlÕrken alkollü içkilerin ve tütün mamüllerinin reklamÕ yasaktÕr. mücadele ve ruhsal becerilerin úekillenmesine. yasaklanmÕú usüllerin kullanÕlmasÕna ve uygulanmasÕna izin verilmemektedir. ekonominin.

onlarÕn fiziki açÕdan mükemmelleúmesi için ortam oluúturur. 187 . Okul ça÷Õna gelmemiú çocuklarÕn fiziki e÷itimi. sa÷lÕk ve spor teúkilatlarÕnÕn beden e÷itimi ve spor faaliyetlerine katÕlmasÕ. bu yaútaki çocuklara e÷itim veren kurumlarÕn e÷itim-ö÷retim programÕna dahil edilerek beden e÷itimi faaliyeti úeklinde hayata geçirilir. gönüllü askeri vatanperverlik ve teknik-spor cemiyetleri ile birlikte hayata geçirirler. Ders dÕúÕ beden e÷itimi ve spor faaliyetlerini amaca yönelik hayata geçirmek. devlet tarafÕndan onaylanmÕú normlara uygun olarak her yÕl çocuklarÕn ve ö÷recilerin hazÕrlÕk testini yaparlar. E÷itim kurumlarÕ ö÷rencilerin askeri-spor hazÕrlÕ÷ÕnÕ askeri organlar. Okulda ve okul ça÷Õna gelmemiú kiúilere e÷itim veren kurumlar. Fiziki hazÕrlÕ÷Õn normlarÕ yetkili organlar tarafÕndan belirlenir. Ö÷rencilerin okul dÕúÕnda. Yaú sÕnÕrÕ dikkate alÕnmakla birlikte bütün askeri organlar için fiziki hazÕrlÕkla ilgili zorunlu test yöntemi uygulanÕr. Sa÷lÕk sorunlarÕ olanlara beden e÷itimi dersleri ve spor faaliyetleri e÷itim programÕna dahil edilmiú özel ve ferdi programlar ile yaptÕrÕlÕr.Okul ça÷Õnda ve okul ça÷Õna gelmemiú kiúilere e÷itim veren kuruluúlarda beden e÷itimi ve spor faaliyetlerinin içeri÷i ilgili yönetim organlarÕ tarafÕndan belirlenir. gençlik teúkilatlarÕ. spor faaliyetlerine aktif bir úekilde katÕlmak amacÕyla e÷itim kurumlarÕnda spor kulüpleri kurulur. Bütün askeri organlar için dikkate alÕnan spor branúlarÕ veya kendilerinin seçtikleri spor branúlarÕ ile imkan dahilinde meúgul olmalarÕ için uygun úartlar sa÷lanÕr. Ders dÕúÕ beden e÷itimi ve spor faaliyetleri okulda. Madde 11. ayrÕca okul dÕúÕndaki kuruluúlarda. Askeri OrganlarÕn Fiziki HazÕrlÕ÷Õ Askeri organlarÕn fiziki hazÕrlÕ÷Õ onlarÕn askerlik borçlarÕnÕn ve esas hizmet vazifelerinin yerine getirilmesine hizmet etmektedir. beden e÷itimi ve spor ile ilgili toplumsal kuruluúlarda gerçekleútirilir.

Dinlenme Evlerinde ve Turistik Yerlerde Beden E÷itimi. dinlenme evlerinin ve turistik yerlerin yöneticileri dinlenenlerin daha sa÷lÕklÕ olmasÕ. ødare. Madde 13.Madde 12. beden e÷itimi ve sporla ilgilenmesi için yetkili kuruluúlar tarafÕndan özel alanlar ayrÕlmalÕdÕr. ødare. çocuk ve gençlerin boú zamanlarÕnÕ verimli geçirmelerinin sa÷lanmasÕ. müessese ve teúkilatlarda çalÕúanlarÕn beden e÷itimi ve spor ile meúgul olmalarÕnÕ sa÷lamak için aynÕ kurumun bünyesinde spor kulüpleri kurulabilir. Müessese ve Teúkilatlarda Beden E÷itimi ve Spor Mülkiyet úekline bakÕlmadan bütün idare. Madde 14. müessese ve teúkilatlarÕn yöneticileri. Hastane ve Tedavi KuruluúlarÕnda. Sa÷lÕk bölgelerinde ve dinlenme parklarÕnda halkÕn kiúisel sa÷lÕ÷Õ. hastalÕklarÕn önlenmesi ve tedavisi amacÕ ile tedavi ve dinlenme sürecinde beden e÷itimi ve sporun kullanÕlmasÕ için olanak sa÷larlar. Yaúam ve Kitlesel Dinlenme Yerlerinde Beden E÷itimi ve Spor Yaúam ve kitlesel dinlenme yerlerinde halkÕn beden e÷itimi ve spor ile meúgul olmalarÕ için gerekli ortamÕn oluúturulmasÕ. Spor ve Sa÷lÕk øúleri Hastane ve tedavi kuruluúlarÕnÕn. Madde 15. HalkÕn Beden E÷itimi ve Sporu Engelliler arasÕnda beden e÷itimi ve sporun geliúimi onlarÕn rehabilitasyonuna hizmet eder. çalÕúanlarÕn beden e÷itimi ve sporla meúgul olmalarÕ. beden e÷itimi ve sporun geliúimi devlet programÕna uygun olarak yetkili organ tarafÕndan bütçe ve di÷er kaynaklarÕn aktarÕlmasÕ ile yapÕlÕr. engellilerin rehabilitasyonu ve sosyal savunmasÕ hakkÕnda” Azerbaycan Cumhuriyeti kanununa uygun olarak bütçe ayrÕlmasÕ ve di÷er kaynaklardan istifade 188 . Yetkili organlar “HalkÕn hastalanmasÕna engel olunmasÕ. spor ve spor turizmi faaliyetlerine katÕlmalarÕ için gerekli úartlarÕ yaratmalÕ ve bu amaçla kaynak ayÕrmalÕdÕrlar.

Ekonomik açÕdan ve tesis açÕsÕndan ça÷daú taleplere cevap veren uzman kurumlarda yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ. Madde 17. bilimsel çalÕúmalarÕ. Milli takÕmlara katÕlmÕú sporcularÕn beden e÷itimi ve spor ile ilgili kuruluúlardan di÷erine. bu kapsamda yabancÕ spor kulüplerine geçmesi yetkili organlar tarafÕndan onaylanmasÕ ile birlikte sporcu ve aynÕ teúkilatlar arasÕnda yapÕlan antlaúma esasÕnda hayata geçirilir. 189 . AynÕ teúkilatlarÕn üyesi omayan sporcu baúkasÕnÕn vasÕtasÕyla uzman kurumlarla antlaúma yapabilir. Engellilerin rehabilitasyonu sürecinde beden e÷itimi ve sporla ilgilenmelerini. Madde 16. bu alan için özel kadrolarÕn hazÕrlÕ÷ÕnÕ. engellilerin spor tesislerinde beden e÷itimi ve sporla meúgul olmasÕ için gerekli úartlarÕ oluútururlar. Azerbaycan Cumhuriyeti engelli sporcularÕ ülkelerini uluslararasÕ spor arenasÕnda Paralimpik ve Özel Olimpiyat Komitelerinde temsil ederler. tÕbbi deste÷i ve hekim kontrolünü yetkili organlar kaynak ayÕrarak hayata geçirirler.edilmesi. bireysel olarak antrenörlük faaliyeti ile meúgul olan kiúiler. Yüksek Dereceli SporcularÕn HazÕrlanmasÕ Yüksek dereceli sporcularÕn hazÕrlanmasÕ beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ.) tarafÕndan yapÕlÕr. özellikle mülkiyet durumuna bakÕlmaksÕzÕn bu amaç için kurulan uzman kurumlar (kulüpler. Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Milli TakÕmlarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin milli takÕmlarÕnÕn üyelerine sportif birliklerin teklifleri yetkili organlar tarafÕndan tasdik edilir. sporcularÕn üye oldu÷u beden e÷itimi ve spor birlikleri ile yapÕlan antlaúmalar esasÕnda hayata geçirilir. spor okullarÕ vb.

Milli takÕmlarÕn hazÕrlÕ÷Õ ile ilgili yetkili organ tarafÕndan ülkeye getirilen sportif araç ve gereçler gümrük vergisinden ve di÷er vergilerden muaftÕr. hile ve araçlarÕn yollarÕ beden e÷itimi ve spor kuruluúlarÕnÕn iste÷i ve uluslararasÕ kurallara uygun olarak yetkili organlar tarafÕndan belirtilir. Madde 18. Madde 19.Milli takÕmlarÕn uluslararasÕ spor yarÕúmalarÕna hazÕrlÕk ve katÕlÕm zamanÕ hekim kontrolü. Profesyonel spor faaliyeti yetkili organ tarafÕndan kabul edilen normatif hukuki antlaúmalrla düzenlenir. Sporda YasaklanmÕú Usül. kazanç amaçlÕ emek faaliyetidir. 190 . Hile ve Araçlara øzin Verilmez Sporda netice elde etmek amacÕyla kullanÕlmasÕna izin verilmeyen usül. Profesyonel Spor Profesyonel spor yüksek spor hazÕrlÕ÷Õ talep eden. Beden e÷itimi alanÕnda. bu ba÷lamda tÕbbÕ destek devlet adÕna yetkili organ tarafÕndan yapÕlÕr. Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda E÷itim Faaliyetiyle Beden E÷itimi ve Spor øle ølgili Pedagojik E÷itim Alan Antrenörler Meúgul Olabilirler E÷itim verdi÷i branúta spor ustasÕ normlarÕnÕ yerine getirmiú ve özel anternörlük kursuna katÕlmÕú kiúiler antrenörlük faaliyeti ile meúgul olabilirler. Madde 20. rehabilitasyon uygulamalarÕnÕ sadece özel e÷itimi olan kiúiler yapabilirler. seyretme karakterli.

Kitlesel beden e÷itimi ve spor yarÕúmalarÕnÕn yapÕlmasÕnÕ temin eden devlet ve toplumsal kuruluúlarÕnÕn. Sa÷lÕk ve Spor Tesisleri øçin AyrÕlan Arazilerin Statüsü Beden e÷itimi. Madde 23. Beden E÷itimi. 191 . seyirci karakterli beden e÷itimi ve spor yarÕúmalarÕndan. televizyon yayÕnlarÕndan. Madde 22. sa÷lÕk ve spor tesisleri için arazilerin ayrÕlmasÕ ve onlardan istifade edilmesinin kurallarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yetkili organlarÕ tarafÕndan belirlenir. gerçek ve tüzel kiúilerin maddi yardÕm ve di÷er kaynaklardan aktarÕlan para ile yürütülür. sa÷lÕk ve spor tesisleri için düúünülmüú arazi alanlarÕnda baúka proje. Beden E÷itimi ve Spora Sponsorluk Beden e÷itimi ve sporun geliúimine sporsorlu÷un esaslarÕ ve kurallarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yetkili organlarÕ tarafÕndan belirlenir. Arazi sahibinin rÕzasÕ olmadan beden e÷itimi. bu kapsamda beden e÷itimi ve spor uzmanlarÕ hazÕrlayan yüksek ö÷retim ve orta ö÷retim kurumlarÕnÕn spor tesisleri ve alanlarÕ onlarÕn daima istifadesindedir. Beden E÷itimi ve Sporun Maddi KaynaklarÕ Beden e÷itimi ve spor faaliyeti Azerbaycan Cumhuriyeti’nin devlet bütçesinden. Bölüm Beden E÷itimi ve Sporun Maddi TeminatÕ Madde 21. spor toto-loto gelirlerinden. inúaat ve yapÕ iúlerinin yapÕlmasÕ. bu úekilde aynÕ arazi alanlarÕndan di÷er amaçlar için istifade edilmesi yasaktÕr.III.

sa÷lÕk ve spor tesislerinin de inúasÕ eklenmesi zorunludur. sa÷lÕk ve spor tesislerini kapatmak yasaktÕr. Bölüm Beden E÷itimi ve Spor AlanÕnda Teminatlar Madde 25. Beden E÷itimi Sa÷lÕk ve Spor Tesisleri Yaúam alanlarÕnÕn inúaat planlarÕnda di÷er altyapÕ çalÕúmalarÕ ile birlikte beden e÷itimi. Uygun alanda yenisini yapmadan mevcut beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor tesisleri yapÕmÕnÕn úartlarÕnÕ halkÕn nüfusu ve yerli iklim úartlarÕ dikkate alÕnarak yetkili organlar belirler. kendilerinin arazisinde beden e÷itimi. Yaúam alanlarÕnÕ düzenleyen komisyonlara yetkili organÕn beden e÷itimi ve spor bölümlerinin temsilcileri de katÕlmalÕdÕrlar Yetkili organlar. sa÷lÕk ve spor kuruluúlarÕnÕn ve tesislerinin yönetimi faaliyetlerin ve yarÕúmalarÕn yapÕlaca÷Õ yerlerin güvenlik kurallarÕna ve sa÷lÕk-hijyen normlarÕna uygunlu÷u. IV.Madde 24. Yaúam alanlarÕnda beden e÷itimi. sa÷lÕk ve spor tesisleri de yer almalÕdÕr. sa÷lÕk ve spor tesislerinin planlanmasÕna. Her türlü okul öncesi e÷itim kurumlarÕ ve normal e÷itim kurumlarÕnÕn inúasÕ ve yeniden kurulma planlarÕna beden e÷itimi. beden e÷itimi ve sporla meúgul olanlarÕn tÕbbi yardÕm gösterme imkanÕnÕ vermelidir. projelendirilmesine. Beden e÷itimi. 192 . inúasÕna ve kullanÕma verilmesine uygun normlar esasÕnda nezaret ederler. sa÷lÕk ve spor tesislerinin sigortasÕ kanunla belirlenmiú kurallarla hayata geçirilir. Beden E÷itimi ve Sporla Meúgul Olan HalkÕn Sa÷lÕ÷ÕnÕn KorunmasÕ Beden e÷itimi.

ayrÕca iki defadan fazla olimpik sporlarda Dünya ve kÕta úampiyonalarÕnÕn galiplerine kanunla belirlenmiú úartlarda emeklilik parasÕ verilir 193 . anternörün ve hakemin sa÷lÕ÷Õna zarar gelmesi durumunda mesuliyet onlarÕn beden e÷itimi. Madde 26.Normal úartlarda beden e÷itimi ve spor ile meúgul olurken sa÷lÕ÷Õ zarar görmüú insanlara yetkili organ tarafÕndan belirlenmiú kurallarda tÕbbi. bununla birlikte sporcu ve hakemin sigortalanmasÕnÕn kural ve úartlarÕ Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kanunlarÕna ve beden e÷itimi ve spor teúkilatlarÕ ile yapÕlmÕú antlaúmaya esasen berlirlenir. Sporcunun. sosyal ve profesyonel rehabilitasyon hizmeti verilir. Beden E÷itimi ve Spor øle Meúgul Olan VatandaúlarÕn SigortasÕ Beden e÷itimi ve sporla meúgul olan vatandaúlarÕn. Madde 27. sa÷lÕk ve spor teúkilatÕ ile yaptÕ÷Õ antlaúma úartlarÕna ve Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ilgili kanunlarÕna uygun olarak belirlenir. UluslararasÕ yarÕúmalara katÕlan sporcularÕn sigortasÕ onlar gönderen teúkilatlar tarafÕndan gerçekleútirilir. Madde 28. Antrenörün ve Hakemin Sa÷lÕ÷ÕnÕn Zarar Görmesi Durumunda Mesuliyet Normal úartlarda beden e÷itimi ve spor ile meúgul olurken sporcunun. Yüksek Dereceli SporcularÕn Spor AdamlarÕnÕn Emeklerinin KÕymetlendirilmesi Beden e÷itimi ve spor alanÕnda gösterdikleri büyük hizmetlere ve elde ettikleri yüksek baúarÕlara göre Azerbaycan Cumhuriyeti’nin vatandaúlarÕ uygun úartlarda devlet mükafaatlarÕna ve ünvanlara sahip olurlar Olimpiyat OyunlarÕ’nda baúarÕ kazananlara.

194 . Bu kanunun BozulmasÕ Durumunda Mesuliyet Bu kanunun bozulmasÕ durumunda gerçek ve tüzel kiúiler Azerbaycan Cumhuriyeti’nin ilgili kanununa uygun olarak mesuliyet taúÕrlar. UluslararasÕ Antlaúmalar Azerbaycan Cumhutiyeti’nin taraftar oldu÷u devletlerarasÕ antlaúmalarla bu kanun arasÕnda zÕtlÕklar olursa aynÕ uluslararasÕ antlaúmalar uygulanÕr. Madde 30.Madde 29.

AtletikacÕ: Atlet Avar çeken: Kürek çeken AvarçÕ: Kürekçi Avar çekmek: Kürek çekmek Azarkeú: Sporda taraftar Badaq/Badalaq: Serbest güreúte rakibi ayak takarak yere düúürme oyunu Balet: Bale Baletmeyster: Bale ö÷retmeni. bir úeyin üzerinden atlayÕp geçmek At çapdÕ: At yarÕúÕ/At koútumak At çapan:YarÕú atÕ binicisi. sÕçramak. da÷cÕlÕkla u÷raúan Alpinizm: Da÷ turizmi. iúi. Cimnastikte özel olarak akrobasi ile ilgilenen sporcu. atla yarÕú etmek At oynatmaq: At binip hüner göstermek. vücudunu ve kabiliyetlerini geliútirmeye yarayan atlama. CambazlÕk Alpinist: Da÷cÕ. Azerbaycan Türkçesi Spor Terminolojisi A÷Õr atletika: Halter Akademiya: ølim ve güzel sanatlarÕ geliútirmek maksadÕyla kurulan kurum. atletizm. balet. AkrobatlÕq: AkrobatÕn sanatÕ.9. Akrobatika: Cimnastik ve sirk sanatÕnÕn bir çeúidi. disk atma gibi bireysel olarak yapÕlan beden e÷itimi çalÕúmalarÕ. BazÕ özel ilim sahalarÕna ait çeúitli yüksekokullarÕn adÕ. balerin Basketbol: Basketbol 195 . atlamak. da÷cÕlÕk At çapmaq: At koúturmak. jokey Atlet: Atletizm branúÕnda spor yapan kimse Atletik: Atletizme ait olan Atletika: ønsanÕn fiziki gücünü arttÕrmak. mahareti. 3. Akrobatik: Akrobasiye ait olan. at binmede yi÷itlik göstermek At se÷irtmek: At koúturmak Atlanmaq: Ata binmek. koúma. Akrobat: Cambaz. yüksek bir yerden kendini aúa÷Õ bÕrakmak.

gösteri yapma (folklorcular. cimnastik ve programlÕ bir hayat ve düzenli rejimle insan vücudunun her yönden geliútirilmesi. modern heptatlon 196 .b. oyun bozanlÕk etmek CÕ÷allÕq: Oyun bozanlÕk. beden e÷itimi Beynelhalq: UluslararasÕ Bilyard: Bilardo BilyardçÕ: Bilardocu Bilyardhana: Bilardo salonu Birinci: Birinci Birincilik: Birincilik Boks: Boks Boksyor: Boksör Boksçu: Boksör Bürünc: Bronz Cedaq: Ok Cemiyyet: Teúkilat CÕdÕr: Hipodrom CÕdÕra çÕhmaq: At yarÕúÕna katÕlmak. oyunun kurallarÕnÕ kasten ihlal etme Cudo: Judo ÇapÕúmag: At yarÕútÕrmak.Basketbolcu: Basketbol oyuncusu Baúa çÕhmag: Galip gelmek.) Çohnövçü: Sporun birkaç branúÕ ile u÷raúan sporcu Çohnövçülük: Sporun birkaç çeúidinden oluúan yarÕúma. atla yarÕúmak Çarhovuz: Büyük havuz Çempion: ùampiyon ÇÕhÕú: Spor müsabakalarÕna katÕlma. icra etme. At yarÕútÕrmak CÕ÷al: Oyun bozan CÕ÷albaz: Oyun bozan CÕ÷albazlÕq: Oyun bozanlÕk CÕ÷allamaq: KasÕtlÕ olarak oyun kurallarÕnÕ ihlal etmek. sirk mensuplarÕ v. birinci olmak Beden terbiyeçisi: Vücut geliútirme ve terbiyesi ile u÷raúan adam Beden terbiyesi: Spor.

Bu oyunda kullanÕlan top.dallarda yaptÕklarÕ bayrak yarÕúÕ Eúúek: Jimnastik hareketlerini yapmak için üzerine deri geçirilmiú a÷aç. yenen Qalib gelmek/olmaq/çÕhmaq: Galip gelmek. üstünlük Qaliblik: Galip gelme. voleybol. elle oynanan oyunlar Estafet: SporcularÕn atletizm.Çövken: Eskiden. yakÕn dövüú Elbeyaha olmaq: Yaka paça kavga etmek. mücadele etmek. galip gelme. atÕn üzerinde ucu e÷ri sopayla topu kaleye sokma oyunu. birinci olmak Qalibiyyet: Yenme. Eltopu/Hendbol: Hentbol El oyunu: Sporda tenis. çarpÕúmak. yarÕúmasÕ QaçÕúmak: Koúu yarÕúÕ yapmak. koúu müsabakasÕnda yarÕúmak Qalib: Yenmiú. yüzme v.b. atlama beygiri Federasiya: Federasyon Fende salmag: Spor müsabakalarÕnda rakibi yanÕltmak için tatbik edilen yollar Figurist: Zor ve kompleks figürler yapan sporcu Final: Final Fuks: Bilardo oyununda topa tesadüfi olarak vurulan baúarÕlÕ vuruú Futbol: Futbol Futbolçu: Futbolcu Futbolka: Forma Futbol meydancasÕ: Futbol sahasÕ Güleú: Güreú Güleúçi: Güreúçi Güleúmek: Güreúmek Gimnast: Cimnastikçi Gimnastik: Cimnastik Gimnastika: Cimnastik hareketleri sistemi QaçÕú: Koúu müsabakasÕ QaçÕúma: Koúu müsabakasÕ. üstünlük QapÕ: Kale (futbol) 197 . vuruúmak.b. Elbeyaha: Yaka paça dövüúme. basketbol v.

voleybol. sporla u÷raúma ødmançÕlÕg: Sporculuk.QapÕcÕ: Kaleci Qayda: Kural. usül. rakibi sÕkÕútÕrma Hücumçu: Hücum bölgesinde oynayan sporcu (Futbol v. tertip. sporlarda puan almak için daha aktif hareket etme.b.b. Qrossmeysterlik: Santranç ustalarÕ için verilen en yüksek unvan Halga: Atletizm müsabakalarÕnda kullanÕlan alet. sporla u÷raúma ødman UstasÕ: Üst düzey antrenör ønstitut: Enstitü 198 . düzen. sporlardaki forvet oyuncusu) Xal: Spor müsabakalarÕnda ve oyunlarÕnda verilen puanlar ødman cemiyeti: Spor kulübü ødman: Spor ødmançÕ: Sporcu. mücadeleyi süratlendirme. tarz Qelebe: Galibiyet Qelebe qazanmaq/elde etmek/çalmaq: Galip gelmek. hokey. Qol vurmaq: Gol atmak Qrossmeyster: Santranç ustalarÕna verilen en yüksek ünvan ve bu ünvanÕ almÕú santranç ustasÕ. yol. santranç. disk Hantel: Adeleleri geliútirmek için kullanÕlan kÕsa bir kolun iki tarafÕnda a÷ÕrlÕk demirleri olan alet. çim hokeyi) Hokkeyçi: Hokey oyuncusu Hovuz: Havuz Hovuzcuq: Küçük havuz Hovuzlu: Havuzu olan Hücum: Futbol. boks v. güreú v. gerginleútirme.müsabakalarda ilk puanÕ kazanmak Hokkey: Hokey (buz hokeyi.b. dambÕl HesabÕ açmaq: Futbol. kazanmak QÕlÕnc: KÕlÕç QÕlÕnc oynatmaq: KÕlÕç oynatmak QÕzÕl: AltÕn Qol: Gol. üstün gelmek.

b. hokey gibi oyunlarda müdafaa yapÕlan saha. müdafaacÕ Müdafieçi: Futbol v. çeúit Ox: Ok Ohatan: Ok ve yay ile teçhiz olunmuú asker Ohdan: Sadak Oh-kaman: Ok ve yaydan oluúan silah. tür. ok ve yay Ohlamaq: Okla vurmak Ohlanmaq: Okla vurulmak Olimpiya: Olimpiyat Olimpiyada: Olimpiyat oyunlarÕ. spor yarÕúmalarÕ OlimpiyaçÕ: Olimpiyat oyunlarÕna katÕlan sporcu 199 . sporlarda müdafaa oynayan sporcu Nailiyyet: Herhangi bir iúte.Jokey: YarÕú atÕ binicisi Kaman: Yay Klub: Kulüp Komanda: TakÕm Kombinasiya: Oyunda galip gelmek için tatbik edilen çeúitli tedbirler Kos: Top (oyun topu) Kotekoriya: Kategori Kroket: Kriket Kroketçi: Kriket oyuncusu Kubok: Kupa Marafon: Maraton Marafonçu: Maratoncu Maz: Bilardo ÕstakasÕ Medal: Madalya Meúqçi: Antrenör Miyandar: A÷Õr spor faaliyetlerinin yapÕldÕ÷Õ spor salonunun yöneticisi MiyandarlÕq: Spor salonunu yöneticili÷i Motodrom: Motorsiklet yarÕúlarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ parkur Müdafie: Futbol. sahada elde edilmiú baúarÕ Nize: MÕzrak Növ: Branú.

dansçÕ Parad: Spor. eskrimci Reqib: Rakip Reqbi: Amerikan futbolu Reqbiçi: Amerikan futbolu oynayan sporcu Rekord: Rekor Rekordçu/Rekordsmen: Rekor kÕrmÕú sporcu Rekordizm/Rekordçuluq: Sa÷lÕklÕ olmayan rekabet neticesinde rekor kÕrmak için ola÷anüstü gayret gösterme Rinq: Ring (Boks sahasÕ) Sambo: Ruslara özgü bir güreú çeúidi. madalya Otustu hokkey: Çim hokeyi Oyun: Oyun Oyunçu: Oyuncu. gençlik v. menejeri Stadion: Stadyum Stend: AtÕú poligonu Suya atlama: Kule atlama ùahmat: Satranç oyunu ùahmatçÕ: Satranç oyuncusu ùest: OkçularÕn parmaklarÕna taktÕ÷Õ kemik parmaklÕk ùtang: Halterde kullanÕlan a÷ÕrlÕk diskleri 200 . gösteri Paraúütçülük: Paraúüt sporu Paraúüt: Paraúüt Paraúütçü: Paraúütçü Pehlevan: Güreúçi Stolustu tenis: Masa tenisi Raketka: Tenis raketi.Orden: Niúan. kendini silahsÕz savunma Samboçu: Sambo güreúçisi Sekundant: Boksör.b. masa tenisi raketi Rapira: Dörtgen úeklinde elastik gövdeli ucu sivri kÕlÕç (úimdi eskrimde kullanÕlÕyor) RapiraçÕ: Bu kÕlÕçla yarÕúan sporcu. santranç oyuncusunun v. ö÷renci. teúkilatlarÕn resmi geçidi.b.

b. Züy: Buz pateni salonu. yarÕúta iki kiúinin baú baúa mücadelesi Tenis: Tenis Tenisçi: Tenisçi Teúkilat: Kuruluú. müsabaka YarÕúçÕ: YarÕúmacÕ Yay: Yay YÕ÷ma komanda: Milli takÕm Yüngül atletika: Atletizmin koúu. yenilmek Umumdünya: UluslararasÕ Üzgüçülük: Yüzme Üzücü/Üzgüçü: Yüzücü Vaterpol(o): Sutopu Velosiped: Bisiklet Velosipedçi: Bisikletçi Voleybol: Voleybol Voleybolçu: Voleybolcu Yaht-Klub: Su sporlarÕ ile u÷raúanlarÕn kulübü YarÕm müdafieçi: Futbolda. organizasyon Tullanmag: Atletizmde uzun ve yüksek atlama Turnir: Turnuva Udmaq: Oyunda. atma branúlarÕ Zorhana: Eskiden a÷Õr spor çalÕúmalarÕnÕn ve yarÕúmalarÕnÕn yapÕldÕ÷Õ yer. yarÕúmada kazanmak. cirit. atlama. dövüúte. her biri ayrÕ ayrÕ.ùtangçÕ/ùtangist: Halterci Tekbetek: Birer birer. buz pateni yapma 201 . salon. hokeyde v. yarÕúmada kaybetmek. kavgada. Hem hücum hem de müdafaa oynayan oyuncu YarÕmorta: YarÕ orta siklet YarÕmyüngül: YarÕ hafif siklet YarÕú: YarÕúma. disk vs. galip gelmek Uduzmaq: Oyunda. örgüt.

iyi. ÜDS: ÜniversitelerarasÕ Kurul YabancÕ Dil SÕnavÕ. orta. CPE: Certificate of Proficiency in English SayÕsal LES PuanÕ (Di÷er) PuanÕ Bilgisayar Bilgisi Program Office(Word. zayÕf olarak de÷erlendirin YabancÕ Dil SÕnav Notu KPDS ÜDS IELTS TOEFL IBT TOEFL PBT TOEFL CBT FCE CAE CPE 50 60 BaúarÕlmÕú birden fazla sÕnav varsa. bdmurat81@hotmail. Yaz Spor OkullarÕ Koodinatörü 3.com SoyadÕ Do÷um Tarihi TC Kimlik No Tel Yüksel 07. IELTS: International English Language Testing System. Ar-Ge Personeli 2. Genel Müdürlü÷ü KadÕköy Gençlik ve Spor ølçe Müdürl÷ü Süre (YÕl . zayÕf olarak de÷erlendirin UluslararasÕ ve Ulusal YayÕnlarÕ/Bildirileri/SertifikalarÕ/Ödülleri/Di÷er 202 . ÖZGEÇMøù Kiúisel Bilgiler AdÕ Do÷um Yeri Uyru÷u E-mail E÷itim Düzeyi Mezun Oldu÷u Kurumun AdÕ Doktora/UzmanlÕk Yüksek Lisans Lisans Lise Marmara Üniversitesi Beden E÷itimi ve Spor ABD Ünye Teknik Lise ve Endüstri Meslek Lisesi 2009 1998 Marmara Üniversitesi Beden E÷itimi ve Spor Yüksek Okulu 2005 Mezuniyet YÕlÕ Murat Gölköy/Ordu T. FCE: First Certificate in English.2005 - * Çok iyi.ù.1981 54730448588 0506 336 05 89 øú Deneyimi (Sondan geçmiúe do÷ru sÕralayÕn) Görevi 1.727 Eúit A÷ÕrlÕk 45.345 Kullanma becerisi øyi Orta *Çok iyi. tüm sonuçlar yazÕlmalÕdÕr KPDS: Kamu Personeli YabancÕ Dil SÕnavÕ. YabancÕ Dilleri øngilizce Okudu÷unu Anlama* øyi Konuúma* øyi Yazma* øyi Kurum øBB Spor A.YÕl) 200806. orta. Exel.2005-08.C.536 Sözel 45. TOEFL IBT: Test of English as a Foreign Language-InternetBased Test TOEFL PBT: Test of English as a Foreign Language-Paper-Based Test. TOEFL CBT: Test of English as a Foreign Language-Computer-Based Test. CAE: Certificate in Advanced English. iyi.10.10. Power Point) SPSS 45.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->