P. 1
LOZAN.pdf

LOZAN.pdf

|Views: 14|Likes:
Yayınlayan: Bilgi Paylaşımı
Lozan Antlaşması
Lozan Antlaşması

More info:

Published by: Bilgi Paylaşımı on Aug 13, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/03/2014

pdf

text

original

BARIù ANDLAùMASI (Traile de Paix) Lozan, 24 Temmuz 1923 (Metin) Bir yandan, Britanya ømparatorlu÷u, Fransa, øtalya, Japonya

,Yunanistan, Romanya, Sırp-HırvatSloven Devletleri, Ve öte yandan, Türkiye 1914 yılından beri Do ÷unun dirli÷ini bozan savaú durumuna, birlikte, kesinlikle son vermek iste÷iyle, Ve kendi uluslarının ortak genlik ve mutlulu÷u için gerekli olan dostluk ve ticaret iliúkilerini aralarında yeniden kurmak amacı ile, Ve bu iliúkilerin devletlerin ba÷ımsızlık ve egemenli÷ime saygı ilkesine dayandırılması gere÷ini dü úünerek, bu konuda bir Andlaúma yapma÷a karar vermiúler ve yetkili Temsilcileri olarak.: Büyük Britanya ve ørlanda Krallı÷ı Birli÷i, Deniza úırı Britanya ülkeleri yüce Kralı ve Hindistan ømparatoru : østanbul’da Yüksek Komiser Rumbold, Baronet G.C.M.G; Fransız Cumhuriyeti : Fransa Büyükelçisi, Cumhuriyetin Do ÷uda Yüksek Komiseri, Lejyon Donör ulusal niúanının Grand Ofisye rütbesine sahip General Mösyö Maurice Pellé; øtalya Yüce Kralı : Senatör, øtalya Büyükelçisi, østanbul'da Yüksek Komiser, Sen Moris ve Lazar ve Kuron Ditali niúanlarının Gran Kruva rütbesine sahip soylu Marki Camille Garroni; Atina Ola÷anüstü Temsilcisi ve Orta elçisi, Sen Moris ve Lazar niúanlarının Komandör ve Kuron Ditali niúanının Grand Ofisye rütbesine sahip Mösyö Jules César Montagna; TÜRKøYE'NøN SøYASAL ANDLAùMALARI Bu nedenle, Lozan Barıú Andlaúması yapılıncaya dek, Berlin'deki Büyükelçilikte bırakılan Numan Tahir Bey (Seymen), øsviçre Büyükelçili÷ine ba÷lı olarak, siyasal olmayan iúleri yürütmü útü. Lozan Andlaúmasından sonra, Almanya Rudolf Nadolny'yi 1924 Haziranında Elçi sanı ile Türkiye'ye göndermiúti, ilkin østanbul'da göreve baúlayan Alman Elçisi 30 Mart 1925 günü Büyükelçi sanı ile Ankara'da güven mektubunu sunmuútur. Ona Soylu Sir Horace George Montagu

-1-

karúılık, Türkiye Hükümetinin, Lozan Andlaúması yürürlü ÷e girer girmez, Berlin'e Büyükelçi olarak yolladı÷ı Kemalettin Sami Paúa 21 Haziran 1925 günü güven mektubunu sunmuútur. Avusturya ile : Mondros Silah Bırakıúılmadan sonra Osmanlı Devleti Avusturya ile de iliúkilerini kesmek zorunda kalmıútı. Bu arada Avusturya, Macaristan'dan ayrılıp bir Cumhuriyet olmuútu. Osmanlı Devletinin Viyana’daki son Büyükelçisi Hüseyin Hilmi Paúa ile Avusturya - Macaristan'ın østanbul'daki Büyükelçisi John Von Pallavicini yurtlarına dönmüútü. Lozan Andlaúmasından sonra, Ankara'da ilk Avusturya Elçisi Auguste Kral 25 Kasım 1924 günü ve Türkiye'nin ilk Viyana Elçisi Hamdi Bey (Arpa÷) 1925 yılı Haziranında güven mektuplarını sunmuúlardır. Macaristan ile : I. Dünya Savaúından sonra Avusturya'dan ayrılarak yeni bir Cumhuriyet olan Macaristan'ın Türkiye'ye yolladı÷ı ilk Elçi Dr. Tahy de Tavar 11 Mayıs 1924 günü ve Türkiye'nin ilk Budapeúte Elçisi Hlüsrev Bey (Gerede) ise 9 Mayıs 1924 günü güven mektuplarını sunmuúlardır. Bulgaristan ile : I. Dünya Savaúı sonunda Sofya'daki Osmanlı Elçisi Safa Bey ile østanbul'daki Bulgar Elçisi Nedelko Koloucheff ülkelerine dönmü úlerdi. Türkiye 1923 ùubatından baúlayarak Sofya'da ve Bulgaristan 1924 yılından baúlayarak østanbul'da yarı resmi temsilciler bulundurduktan sonra, ilk Türk Elçisi Servet Cemal Bey (Balısoy) 1924 A÷ustosunda Sofya'da ve ilk Bulgar Elçisi Todor Pavlov 5 Mayıs 1927 günü Ankara'da güven mektuplarını sunmu úlardır. Polanya ile : 1. Dünya Savaúından sonra kurulan Polonya Cumhuriyetinin Ankara'ya yolladı÷ı ilk Elçi Romanı Knoll 25 Haziran 1924 günü ve ilk Türk Elçisi øbrahim Tali Bey de, bir kaç gün sonra Varúova'da güven mektuplarını vermiúlerdir. Çek - Slovak Devleti : I. Dünya Savaúından sonra kurulan bu Cumhuriyetin ilk Ankara Elçisi Dr. Rud Svetlik 18 Ekim 1925 günü ve Türkiye'nin ilk Prag Elçisi Vasıf Bey (Çınar) da 22 A÷ustos 1925 günü güven mektuplarını sunmu úlardır. Japonya Yüce ømparatoru : Soley Levan niúanının birinci rütbesine sahip Roma ola÷anüstü ve yetkili Büyükelçisi Mösyö Kentaro Otchiai Jusammi; Yunanlılar Yüce Kralı : Eski Bakanlar Kurulu Baúkanı Sovör niúanının Gran Kruva rütbesine sahip Mösyö Eleftherios K. Vénizelos, Londra ola÷anüstü Temsilcisi ve Ortaelçisi Sovör niúanının Komandör rütbesine sahip Mösyö Démètre Caclamanos; Romanya Yüce Kralı : Ortaelçi Mösyö Constantin ø.Diamandy, Ortaelçi Mösyö Constantin Contzesco;

-2-

Sırplar - Hırvatlar - Slovenler Yüce Kralı : Bern ola÷anüstü Temsilcisi ve Ortaelçisi Mösyö Doktor Vliloutine Yovanovitch; Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti : Dıúiúleri Bakanı, Edirne Milletvekili øsmet Paúa, Sa÷lık ve Sosyal Yardım øúleri Bakanı, Sinop Milletvekili, Doktor Rıza Nur Bey, Eski Bakan, Trabzon Milletvekili Hasan Bey; Sayın kiúilerini atamıúlardır. Adları anılan bu kiúiler, yöntemine uygun ve geçerli görülen, yetki belgelerini sunduktan sonra, aúa÷ıdaki maddeleri kararlaútırmıúlardır : BÖLÜM : I SøYASAL HÜKÜMLER Madde l — øúbu Andlaúmanm yürürlü÷e konulması gününden baúlayarak, bir yandan Britanya ømparatorlu÷u, Fransa, øtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya, Sırp -Hırvat - Sloven Devletleri ve öte yandan Türkiye ve onların uyrukları arasında barıú durumu kesinlikle yeniden kurulmuú olacaktır. Taraflar arasında resmi iliúkiler kurulacak ve onların toprakları üzerinde diplomasi ve konsolosluk memurları, yapılacak özel anlaúmalar bozulmaksızın, devletler hukukunun genel ilkeleriyle belirlenmiú haklara sahip olacaklardır. KESøM : I 1. TOPRAKLARA øLøùKøN HÜKÜMLER : Madde 2 — Karadeniz'den Akdeniz'e dek Türkiye'nin sınırı aúa÷ıdaki biçimde saptanmıútır. (Ekli bir numaralı haritaya bakılması) : Birincisi - Bulgaristan ile : Rezvaya a÷zından Türkiye, Bulgaristan ve Yunanistan sınırlarının Meriç üzerinde kesiúti÷i noktaya dek; Bulgaristan'ın bugün çizilmiú oldu ÷u biçimde güney sınırı; økincisi - Yunanistan ile : Oradan Arda ve Meriç ırmaklarının birleúti÷i noktaya dek; Meriç yata÷ı; Oradan Arda kayna÷ına do÷ru bu ırmak üzerinde ve Çörek -Koyun hemen çevresinde olmak üzere, toprak üzerinde belirlenecek bir noktaya dek; Arda yata÷ı : Oradan güney - do÷u do ÷rultusunda Bosna Köyün bir kilometre yukarısında Meriç üzerindeki bir noktaya dek; Bosna Köyünü Türkiye'de bırakan belirgin ölçüde düz bir çizgi. Çörek köyü, beúinci Maddede anılan Komisyonca halkın ço÷unlu÷unun Türk ya da Rum olarak belirlenmesine göre, Türkiye'ye, ya da Yunanistan'a verilecektir. 11 Ekim 1922 gününden sonra bu Köye göç etmiú olan halk bu konuda hesaba katılmayacaktır.

-3-

Oradan Adalar Denizine dek; Meriç yata÷ı : Madde 3 — Karadeniz'den Iran sınırına dek Türkiye'nin sınırı aúa÷ıdaki biçimde saptanmıútır. Birincisi - Suriye ile; 20 Ekim 1921 günü yapılan Fransa - Türkiye Andlaúmasının 8. Maddesinde tanımlanmıú sınır. økincisi - Irak ile : Türkiye ile Irak arasındaki sınır dokuz ay içinde Türkiye ile Büyük Britanya arasında dostça belirlenecektir. Sınır çizgisi konusunda alınacak karara de÷in, Türkiye ve Britanya Hükümetleri kesin gelece÷i bu karara ba÷lı toprakların bugünkü durumunda herhangi bir de÷iúiklik ortaya koyacak nitelikte askersel ya da baúka türlü hiç bir eylemde bulunmamayı karúılıklı olarak yükümlenirler. Madde 4 — øúbu Andlaúmada anılan sınırlar, bu Andlaúmaya ba÷lı 1/1000.000 ölçe÷indeki haritalar üzerinde çizilmiútir. Andlaúma metni ile haritalar arasında aykırılık ortaya çıkarsa Andlaúma metni geçerli olacaktır. Madde 5 — økinci Maddenin ikinci fıkrasında yazılı sınırı topraklar üzerinde çizmekle bir Sınır Çizim Komisyonu görevlendirilecektir. Bu Komisyon, her Devlet için birer yetkili temsilci olmak üzere, Yunanistan ve Türkiye yetkili temsilcileri ile, bu hükümetlerce bir üçüncü Devletin uyrukları içinden, seçilecek bir Baúkandan oluúacaktır. Söz konusu Komisyon yönetimsel sınırları ve yerel ekonomik çıkarları, olanak bulundu÷u ölçüde, gözönünde tutarak, iúbu Andlaúmadaki tanımları en, yakından izleme÷e her durumda çaba gösterecektir. Komisyonun kararları oy ço÷unlu ÷u ile alınacak ve bu kararlar ilgili taraflar için uyulması zorunlu olacaktır. Komisyonun harcamaları ilgili Taraflarca eúit biçimde karúılanacaktır. Madde 6 — Bir ırmak ya da akarsuyun, kıyılarıyla de÷il de, yata÷ı ile belirlenen sınıra gelince, iúbu Andlaúmanın tanımlarında kullanılan (Cours) yatak veya (Chenal) kanal terimleri, bir yandan, ulaúıma uygun, olmayan ırmaklarda su yata÷ının ya da baúlıca kolunun, öte yandan gidiú geliúe uygun, olan ırmaklarda baúlıca ulaúım kanalının orta çizgisi anlamına gelir. Bununla birlikte, yatak ya da kanalın olası de÷iúmelerinde, sınır çizgisinin, yukarıda belirtilen biçimdeki çizgiyi mi izleyece÷ine, yoksa anılan, yatak ya da kanalın iúbu Andlaúmanın, yürürlü÷e konuldu÷u andaki durumuna göre kesinlikle mi belirlenece÷ine karar verme÷e Sınır Çizim Komisyonu yetkili olacaktır. øúbu Andlaúmada tersine bir hüküm olmadıkça, deniz sınırları kıyıdan üç milden aúa÷ı uzaklıktaki ada ve adacıkları kapsar. Madde 7 — ølgili Devletler Sınır Çizim Komisyonuna görevi için gerekli her türlü belgeleri, özellikle bugünkü ve eski sınırın çizilmesine iliúkin tutanakların onaylı örneklerini,

-4-

eldeki büyük ölçekli tüm haritaları, uzaklıklara iliúkin bilgileri, düzenlenip yayınlanmamıú uzaklık haritalarını ve sınır boyundaki ırmakların yatak de÷iútirmesi konusundaki bilgileri vermeyi yükümlenirler. Türk makamlarının elinde bulunan haritalar, uzaklı÷a iliúkin bilgiler ve hatta yayınlanmamıú haritalar, iúbu Andlaúma yürürlü÷e konulur konulmaz, en kısa süre içinde Komisyon Baúkanına østanbul'da verilecektir. Bundan baúka, ilgili Devletler Komisyona tüm belgelerin, özellikle plânlar ve kadastroların, tapu defterlerinin verilmesi ve anılan Komisyonun, iste÷i üzerine, mal ve topraklara ve ekonomik durumlara iliúkin tüm bilgilerin ve yararlı baúkaca bilgilerin sunulması için, yerel makamlara yönerge verme÷i yükümlenirler. Madde 8 — ølgili Devletler Sınır Çizim Komisyonuna, görevlerinin yerine getirilmesi için gerekli ulaútırma, ev, iú kolu ve gereçlere (direkler, sınır iúaretleri) iliúkin yardımı gerek do ÷rudan do ÷ruya, gerek yerel makamlar aracılı÷ı ile yapmayı yükümlenirler. Özellikle Türkiye Hükümeti, gerekti÷inde, görevini yapabilmesi için Sınır Çizim Komisyonuna yardım etme÷i, yetenekli teknik personeli vermeyi yükümlenir. Madde 9 — ølgili Devletler Komisyonca konulmu ú olan nirengi noktalarını, iúaretlerini, direk ya da sınır iúaretlerini koruma÷ı yükümlenirler. : Madde 10 — Sınır iúaretleri birbirinden gözle görülebilecek uzaklıklara yerleútirilecektir. Bunlara numara kon,ulacak, bulundukları yerler ve numaraları bir harita üzerinde belirtilecektir. Madde 11 — Sınırlamaya iliúkin kesin tutanaklar ve ek haritaları ile belgelerin asılları üç örnek olarak düzenlenecektir. Bunlardan ikisi ortak sınıra sahip devletler hükümetlerine verilecek ve .üçüncü örne÷i ise, iúbu Aııdlaúmayı imza eden devletlere onaylanmıú birer örne÷ini sunacak olan, Fransa Cumhuriyeti Hükümetine gönderilecektir. Madde 12 — ømroz ve Bozca Adaları ile Tavúan Adaları dıúında, Do ÷u Akdeniz Adaları ve özellikle Limni, Semendirek, Midilli, Sakız, Sisam ve Nikarya Adaları üzerinde Yunan egemenli÷ine iliúkin 17/30 Mayıs 1913 günlü Londra Andlaúmasının beúinci ve 1/14 Kasım 1913 günkü Atina Andlaúmasının on beúinci Maddeleri hükümleri uyarınca 13 ùubat 1914 günkü Londra Konferansında alınıp 13 ùubat 1914 günü Yunan Hükümetine bildirilen karar, iúbu Andlaúmanın øtalya'nın egemenli÷i altına konulan ve on beúinci Maddede yazılı olan Adalara iliúkin hükümleri saklı kalmak koúulu ile do ÷rulanmıútır. Asya kıyısından üç milden az uzaklıkta bulunan Adalar, iúbu Andlaúmada tersine hüküm olmadıkça, Türkiye egemenli÷i altında kalacaktır. Madde 13 — Barıúın korunmasını sa÷lamak amacı ile, Yunan Hükümeti, Midilli, Sakız, Sisam ve Nikarya Adalarında aúa÷ıdaki önlemlere saygı gösterme÷i yükümlenirler : Birincisi : Bu Adalarda hiçbir deniz üssü ve hiçbir istihkâm kurulmayacaktır. økincisi : Yunan, savaú uçakları ve öteki hava araçlarının Ana-dolu kıyısındaki topraklar üzerinde uçması yasaklanacaktır. Buna karúılık, Türkiye Hükümeti de savaú uçaklarının ve öteki hava araçlarının sözügeçen Adalar üzerinde uçmasını yasaklayacaktır. Üçüncüsü : Söz konusu Adalarda Yunan, Silâhlı Kuvvetleri, silâh altına alınıp yerinde e÷itilebilecek olan normal askersel birlikle ve, tüm Yunanistan topraklarındaki jandarma ve

-5-

polis sayısı ile orantılı olacak, bir jandarma ve polis örgütü ile sınırlı kalacaktır. Madde 14 — Türkiye egemenli÷i altında kalan ømroz ve Bozca Adaları, yerel yönetim ve kiúi ve malların korunması konusunda, yerli elemanlardan olu úan ve müslüman olmayan yerli halka her bakımdan güven verici özel bir yerel yönetimden yararlanacaktır. Bu Adalarda güvenlik ve düzen, yukarıda sözügeçen yerel yönetim eliyle yerli halk arasından toplanan ve yerel yönetimin emrinde bulunan bir polis tarafından sa÷lanacaktır. Rum ve Türk nüfus mübadelesine iliúkin olarak Yunanistan ile Türkiye arasında yapılmıú ya da yapılacak ba÷ıtlar ømroz ve Bozca Adaları halkına uygulanmayacaktır. Madde 15 —Türkiye aúa÷ıda sayılan Adalar üzerindeki tüm hak ve senetlerinden øtalya yararına vazgeçer : Bugün øtalya'nın iúgali altında bulunan Astampalya (Astropalia), Kodoú (Rhodes), Kalki (Calki), Skarpanto, Kazos (Casso), Piskopis (Tilos), Misiros (Misyros), Kalimnos (Kalymnos), Lcros, Patmos, Lipsos (Lipso), Sombeki (Simi) ve Istanköy (Koú) Adaları ile bunlara ba÷lı olan adacıklar ve Meis (Castellorizo) Adası (2 numaralı haritaya bakılması). Madde 16 — Türkiye iúbu Andlaúmada belirlenen sınırları dıúındaki tüm topraklar ile bu topraklardan olup gene bu Andlaúma ile üzerinde kendi egemenlik hakkı tanınmıú bulunanlar dıúındaki Adalarda —ki bu toprak ve Adaların gelece÷i ilgililerce saptanmıú ya da saptanacaktır- her ne nitelikte olursa olsun, sahip oldu÷u tüm hak ve senetlerden vazgeçti÷ini açıklar. øúbu Maddenin hükümleri komúuluk nedeniyle Türkiye ile ortak sınırı bulunan ülkeler arasında kararlaútırılmıú ya da kararlaútırılacak olan özel hükümleri bozmaz. Madde 17 — Türkiye'nin Mısır ve Sudan üzerindeki tüm hukuk ve senetlerinden vazgeçmesine iliúkin hüküm 5 Kasım 1914 gününden baúlayarak geçerlidir. Madde 18 — Mısır’dan alınan vergi karúılık gösterilerek sa÷lanan Osmanlı istikrazlarına, yani 1855, 1891, 1894 istikrazlarına iliúkin tüm ba÷lantı ve yükümlerden Türkiye aklanmıútır. øúbu üç istikraz taksitleri için. Mısır’ın yaptı÷ı yıllık ödemeler bugün Mısır Borçları taksitlerinin bir parçasını oluúturdu ÷undan, Mısır Osmanlı Genel Borçlarına iliúkin öteki tüm yükümlerden aklanmıútır. Madde 19 — Mısır Devletinin tanınmasından do÷an sorunlar, ilgili devletler arasında sap!anacak ko úullara göre sonradan kararlaútırılacak hükümlerle çözümlenecek ve Türkiye’den ayrılan topraklara iliúkin, olan Andlaúma hükümleri Mısır Devletine uygulanmayacaktır. Madde 20 — Türkiye, Britanya Hükümetince Kıbrıs'ın 5 Kasım I914'te açıklanan ilhakını tanıdı÷ını bildirir. Madde 21 — 5 Kasım 1914 tarihinde Kıbrıs Adasında yerleúmiú olan Türk uyrukları, yerel yasanın belirledi÷i ko úullara göre, øngiltere uyruklu ÷una geçecek ve böylece Türk uyruklu ÷unu yitireceklerdir. Bununla birlikte, bu Türkler, isterlerse, bu Andlaúmanın yürürlü÷e konulmasından ba÷layarak iki yıllık bir süre içinde, Türk uyruklu÷unu seçebileceklerdir. Bu durumda, seçme haklarını kullandıkları günü izleyen on iki ay içinde Kıbrıs Adasından ayrılmak zorunda kalacaklardır.

-6-

øúbu Andlaúmanın yürürlü÷e konulması günü Kıbrıs Adasında yerleúmiú bulunup da, yerel yasanın belirledi÷i ko úullara uyularak yapılan iúlem üzerine, o gün øngiltere uyruklusunu edinmiú ya da edinmek üzere bulunmuú olan Türk uyrukları da bu nedenle Türk uyruklu ÷unu yitireceklerdir. ùurası da kararlaútırılmıútır ki, Kıbrıs Hükümeti, Türkiye Hükümetinin izni olmaksızın Türk uyruklu ÷undan baúka bir uyruklu ÷u edinmiú olan kimselere øngiltere uyruklu÷u tanımayı reddetmek yetkisine sahip olacaktır. Madde 22 — Türkiye, 27. Maddenin genel bükümlerini bozmamak koúulu ile, 18 Ekim 1912 günlü Lozan Andlaúması ve ona iliúkin Ba÷ıtlar gere÷ince, her ne nitelikte olursa olsun, Trablusgarp (Libya) üzerinde sahip olmuú bulundu÷u tüm hak ve ayrıcalıkların kesinlikle kaldırılmıú olmasını tanıdı÷ını açıklar. 2. ÖZEL HÜKÜMLER Madde 23 — Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, Bo÷azlar Rejimine iliúkin bugün yapılmıú Sözleúmede açıklandı÷ı üzere, Çanakkale Bo÷azında, Marmara Denizinde ve Karadeniz Bo ÷azında denizden ve havadan, gerek barıú, gerek savaú zamanlarında özgürce geçiú ve gidiú - geliú ilkesini kabul ve açıklama konusunda anlaúmıúlardır. Bu Sözleúme, buradaki Yüksek Ba÷ıtlı Taraflar için, iúbu Andlaúmada yazılmıú olsa idi onun sahip olaca÷ı güç ve de÷erin tıpkısına sahip olacaktır. Madde 24 — øúbu Andlaúmanın 2. Maddesinde belirtilen sınırın rejimine iliúkin olarak bugün yapılan özel Sözleúme, onun Ba÷ıtlı Yüksek Tarafları için, bu Andlaúmadaki güç ve de÷erin tıpkısına sahip olacaktır. Madde 25 — Türkiye kendisi ile yanyana savaúmıú Devletler ile öteki ba÷ıtlı Devletler arasında yapılan Barıú Andlaúmaları ve ona ek Sözleúmelerin geçerli÷ini tanıma÷ı ve eski Almanya ømparatorlu ÷u, Avusturya, Macaristan ve Bulgaristan toprakları ile ilgili olarak alınmıú ya da alınacak kararları kabul etme÷i ve böylece belirlenecek sınırları içindeki yeni Devletleri tanıma÷ı yükümlenir. Madde 26 — Türkiye úimdiden Almanya'nın, Avusturya'nın, Bulgaristan’ın, Yunanistan'ın, Macaristan'ın, Polonya'nın, Romanya'nın, Sırp - Hırvat - Sloven Devleti ve Çek - Slovakya Devletinin sınırlarını, iúbu sınırların 25. Maddede anılan Andlaúmalar ya da ek tüm Sözleúmelerle saptanmıú ya da saptanaca÷ı biçimde tanıdı÷ını ve kabul etti÷ini açıklar. Madde 27 — Türkiye Hükümeti ya da Türkiye makamlarınca, Türkiye toprakları dıúımla, iúbu Andlaúmayı imzalayan öteki Devletlerin egemenli÷i altında ya da koruyuculu÷unda bulunan toprakların yurttaúları ile Türkiye'den ayrılan toprakların yurttaúları üzerinde siyasal, yasama ya da yönetimsel konularda, her ne nedenle olursa olsun, hiçbir yetki ya da yargı hakkı kullanılmayacaktır. ùurası da kararlaútırılmıútır ki, øslam dini makamlarının dinsel yetkilerine bir zarar gelmemektedir. Madde 28 — Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar Türkiye'de Kapitülasyonların tümü ile kaldırılmasını, her biri kendisi ile ilgili olarak, kabul ettiklerini açıklarlar.

-7-

Madde 29 — Fransız uyruklu Faslılar ve Tunuslular Türkiye'de öteki Fransız uyruklarına uygulanan rejimin, her bakımdan tıpkısına ba÷lı olacaklardır. Trablusgarp ve Bingazi halkı Türkiye'de öteki øtalyan, uyruklarına uygulanan rejimin her bakımdan tıpkısına ba÷lı olacaktır. Bu Madde, kökeni Tunuslu, Trablıısgarpb ve Faslı olupta Türkiye'de yerleúmiú bulunanların uyruklu ÷u konusunda bir hüküm ortaya koymaz Karúılık olarak, Türk uyrukları da, 1. ve 2. Fıkra hükümlerinden yararlanan halkın yaúadı÷ı ülkelerde, Fransa ve Italya'daki rejimlerin, tıpkısından yararlanacaklardır. Birinci Fıkradaki hükümlerden halkı yararlanan ülkelerden gelen ya da bu ülkelere yollanan inalların Türkiye'de ba÷lı olaca÷ı rejim ile buna karúılık Türkiye'den gelen ya da Türkiye'ye yollanan malların söz konusu ülkelerde ba÷lı olaca÷ı rejim Fransa Hükümeti ile Türkiye Hükümeti arasında bir anlaúma ile belirlenecektir. KESøM : II UYRUKLUK Madde 30 — øúbu Andlaúma hükümleri uyarınca Türkiye'den ayrılan topraklarda yerleúmiú Türk uyrukları kendili÷inden ve yerel yasaların koúulları içinde bu toprakların geçti÷i Devletin uyru ÷u olacaklardır, Madde 31 — 18 yaúını geçmiú olup da 30. Madde hükümleri uyarınca Türk uyruklu ÷unu yitiren ve kendili÷inden yeni bir uyrukluk kazanan kiúiler, iúbu Andlaúma yürürlü÷e konuldu÷u günden baúlayarak, iki yıllık süre içinde Türk uyruklu÷unu seçmek hakkına sahip olacakdır. Madde 32 — øúbu Andlaúma gere÷ince Türkiye'den ayrılan topraklarda yerleúmiú ve bu topraklardaki halkın ço÷unlu÷undan soy bakımdan ayrı olan 18 yaúını geçmiú kiúiler, bu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulması gününden baúlayarak iki yıllık süre içinde, halkının ço÷unlu-kendi soyundan olan Devletlerden birinin uyruklu ÷unu, o Devletin izni koúulu ile, seçebileceklerdir. Madde 33 — 31 ve 32. Maddeler hükümleri gere÷ince seçme haklarını kullanan kiúiler bunu izleyen 12 ay içinde konutlarını seçme hakları lehine kullandıkları devlet topraklarına geçirmek zorundadırlar. Bu kiúiler, seçme haklarını kullanmadan öııce oturdukları öteki eviçtin, topraklarında sahip bulundukları taúınmaz malları elde tutakta serbest olacaklardır. Bu kiúiler her tür taúınır mallarını birlikte götürebileceklerdir, undan dolayı kendilerine ne çıkarma, ne sokma için hiç bir harç ya da resim yüklenmeyecektir. Madde 34 — øúbu Andlaúma hükümleri gere÷ince Türkiye'den ayrılan bir yerin yerli halkından 18 yaúını geçmiú olan ve iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konuldu ÷u sırada yabancı ülkelerde yerleúmiú bulunan Türk uyrukları, Türkiye'den ayrılan ülkeleri yöneten hükümetler ile Yahudilerinin yerleúmiú bulundukları ülkelerin hükümetler arasında yapılmasına gerek

X

-8-

görülebilecek anlaúmalar saklı tutulmak üzere, soyları bakımından bu topraklar halkının ço÷unlu÷una ilintili olmaları ve o toprakları yöneten hükümet de buna izin vermesi koúulu ile, asıl halkından bulundukları topraklarda yürürlükte olan uyruklu÷u edinmekte seçme hakkına sahiptirler. Bu seçme hakkı, iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulması gününden baúlayarak, iki yıllık süre içinde kullanılır. Madde 35 — Ba÷ıtlı Devletler iúbu Andlaúmada, ya da Almanya, Avusturya, Bulgaristan ya da Macaristan ile yapılan Barıú Andlaúmalarında ya da Türkiye dıúındaki Ba÷ıtlı Devletler ile ya da onlardan biri ile Rusya arasında ya da kendi aralarında yapılmıú bir Andlaúmada açıklanan ve ilgililere kendileri için edinilmesi olana÷ı bulunan her hangi bir baúka uyruklu ÷u edinme izni veren seçme hakkının kullanılmasına hiçbir biçimde karúı gelmeme÷i yükümlenirler. Madde 36 — øúbu Kesim hükümlerinin uygulanmasına iliúkin ulun tüm konularda evli kadınlar kocalarının ve 18 yaúından aúa÷ı olan çocuklar da ana babalarının ba÷lı oldukları koúullara uyacaklardır. KESøM :III AZINLIKLARIN KORUNMASI Madde 37 — Türkiye, 38.den 48.e dek Maddelerde belirtilen hükümlerin temel yasalar [Les Lois fondamentales] olarak tanınmasını ve hiç bir yasa, hiç bir yönetmelik ve hiç bir resmi iúlemin bu hükümlerle çeliúkili ya da onlara aykırı olmamasını ve biç bir yasanın, hiç bir yönetmeli÷in ve hiçbir resmi iúlemin söz konusu hükümlere üstün sayılmamasını yükümlenir. Madde 38 — Türkiye Hükümeti, do ÷um, milliyet, dil, soy, ya da din ayırtetmeksizin, Türk halkının tümünün yaúam ve özgürlüklerimi, en geniú biçimde, korumayı yükümlenir. : Türkiye'nin tüm halkı, kamu düzeni ve genel ahlak ile ba÷daúmazlık göstermeyen her din, mezhep ya da inanıúın gerek genel, gerçjc ö/el biçimde özgürce kullanılması hakkına sahip olacaktır. Müslüman olmayan azınlıklar, Türkiye Hükümetince ulusal savunma ya ila kamu düzeninin, korunması için ülkenin her yerinde ya da bir bölümünde alınan ve tüm Türk yurttaúlarına uygulanan önlemler saklı kalmak koúulu ile, dolaúım ve göç özgürlü ÷ünden bütünü ile yararlanacaklardır. Madde 39 — Müslüman olmayan azınlıklara mensup Türk yurtdaúları Müslümanlarla özdeú medeni ve siyasal haklardan yararlanacaklardır. Türkiye'nin tüm halkı, din ayırtedilmeksizin, yasa önünde eúit olacaktır. Din, inanç ya da mezhep farkı hiçbir Türk Yurtdaúının medeni ve siyasal haklardan yararlanmasına ve özellikle genel hizmetlere kabulüne, memurlu÷a ve yukarı derecelere ulaúmasına, ya da çeúitli meslekleri ve sanatları yapmasına bir engel sayılmayacaktır. Herhangi bir Türk yurtdaúının gerek özel ya da ticaret iliúkilerinde, gerek din, basın ya da her türlü yayın konusunda ve gerek toplantılarda herhangi bir dili serbestçe kullanmasına karúı hiçbir sınır konulmayacaktır.

-9-

Resmi dilin varlı÷ı kuúkusuz olmakla birlikte, Türkçeden baúka dil ile konuúan Türk yurttaúlarına yargıçlar önünde kendi dillerini sözlü olarak kullanabilmeleri için gerekli kolaylıklar gösterilecektir. Madde 40 — Müslüman olmayan azınlıklara ilintili olan Türk yurttaúları hukuk bakımından ve fiilen öteki Türk yurttaúlarına uygulanan iúlemlerin ve sa÷lanan güvencelerin tıpkısından yararlanacaklar ve özellikle, harcamaları kendilerince yapılmak üzere, her türlü yardım, dinsel ya da sosyal kurumları, her türlü okul ve benzeri ö ÷retim ve e÷itim kurumları kurma, yönetme ve denetleme ve buralarda kendi dillerini özgürce kullanma ve dinsel ayinlerini serbestçe yapına bakımından eúit bir hakka sahip bulunacaklardır. Madde 41 — Genel ö÷retim konusunda Türk Hükümeti, Müslüman olmayan yurttaúların önemli bir oranda yerleúmiú oldukları kentler ve kasabalarda, bu Türk yurttaúlarının çocuklarının ilk okullarda kendi dilleriyle ö÷retim görmelerini sa÷lamak üzere, gerekli kolaylı÷ı gösterecektir. Bu hüküm Türk Hükümetinin söz konusu okullarda Türk dilinin ö÷retilmesini zorunlu kılmasına engel olmayacaktır. Müslüman olmayan azınlıklara ilintili Türk yurtdaúlarının önemli oranda bulundukları kentlerde ya da kasabalarda, bu azınlıklar Devlet bütçesi Belediye ya da benzeri bütçelerde e÷itim, din, ya da yardım amacıyla genel gelirlerden verilecek paralardan yararlanma ve ödenek ayrılması konusunda hakça bir pay alacaklardır. Söz konusu paralar ilgili kurumların, yetkili temsilcilerine ödenecektir. Madde 42 — Türkiye Hükümeti Müslüman olmayan azınlıkların aile ya da kiúi statüleri konusunda, bu sorunların sözügeçeıı azınlıkların törelerine göre çözümlenmesine uygun her türlü hükümleri koymayı kabul eder øúbu hükümler Türkiye Hükümeti ile ilgili azınlıklardan her birinin eúit sayıda temsilcilerinden olu úan özel Komisyonlarda düzenlenecektir. Anlaúmazlık olursa, Türkiye Hükümeti ile Milletler Cemiyeti Meclisi, birlikte, Avrupalı hukukçular arasından bir üst hakem atayacaktır. Türkiye Hükümeti söz konusu azınlıkların Kiliseleri, Havraları, mezarlıkları ve öteki dinsel kurumlarına her türlü koruyuculu ÷u göstermeyi yükümlenir. Bu azınlıkların bugün Türkiye'de bulunan Vakıflarına ve dinsel ve yardım kurumlarına her türlü kolaylı÷ ı gösterecek ve izinleri verecek ve yeni dinsel ve yardım kurumları kurulması için, benzeri öteki özel kurumlara sa÷lanmıú olan gerekli kolaylıklardan hiçbirini esirgemeyecektir. Madde 43 — Müslüman olmayan azınlıklara mensup Türk yurttaúları, inançlarına aykırı ya da dinsel ayinlerini bozucu herhangi bir iúlem yapmaya zorlanamayacakları gibi, hafta tatilleri gününde Mahkemelerde hazır bulunmaktan ya da herhangi bir yasal iúlemin yapılmasından kaçınmaları nedeniyle, onların hiç bir hakkı ortadan kalkmayacaktır. Bununla birlikte, bu hüküm söz konusu Türk yurttaúlarının, kamu düzeninin korunması bakımından, öteki tüm Türk yurttaúlarının ba÷lı oldu ÷u yükümlerden ba÷ıúık kılmayacaktır. Madde 44 — Türkiye, iúbu Kesimin yukarıdaki Maddelerinin, Türkiye'nin Müslüman olmayan azınlıklarına iliúkin bulundu÷u ölçüde, uluslararası toplumu ilgilendirici nitelikte yükümler getirdi÷ini ve onların Milletler Cemiyetinin güvencesi altına konulmasını kabul eder. øúbu hükümler Milletler Cemiyeti Meclisindejço÷unhıjkta ahsan, bir karar olmaksızın de÷iútirilemeyecektir. Britanya ømparatorlu÷u, Fransa, øtalya ve Japonya Milletler Cemiyeti

-10-

Meclisinde iúbu Maddeler konusunda, yöntemine uygun biçimde, ço÷unlukla kabul edilecek olan her hangi bir de÷iúikli÷i reddetmemeyi bu Andlaúma ile yükümlenirler. Türkiye, Milletler Cemiyeti Meclisi üyelerinden her birinin bu yükümlülüklerden her hangi birine aykırılık olması ya da olma tehlikesi üzerine, buna Meclisin dikkatini çekme÷e yetkili olaca÷ını ve Meclisin, duruma göre, uygun ve etkin sayılacak bir davranıúta bulunabilece÷ini ve yönerge verebilece÷ini kabul eder. Bundan baúka, Türkiye, iúbu Maddelere iliúkin hukuksal ya da edimsel sorunlarda, Türkiye Hükümeti ile ba÷ıtlı öteki devletlerden her hangi biri ya da Milletler Cemiyeti Meclisi üyelerinden her hangi bir devlet arasında görü ú ayrılı÷ı ortaya çıkınca bu anlaúmazlı÷ın, Milletler Cemiyeti Andlaúmasının 14. Maddesi uyarınca, uluslararası nitelikte bir anlaúmazlık gibi sayılmasını kabul eder. Türkiye Hükümeti bu türden olan her hangi bir anlaúmazlı÷ın, öteki Taraf istemde bulunursa, uluslararası Daimi Adalet Divanına götürülmesini kabul eder. Daimi Divan kararı istinaf edilemeyip Milletler Cemiyeti Andlaúmasının 13. Maddesi uyarınca verilmiú bir kararın güç ve hükmünün tıpkısına sahip olacaktır. Madde 45 — øúbu Kesim hükümleri ile Türkiye'nin Müslüman olmayan azınlıkları için tanınan haklar, Yunanistan tarafından da, kendi topraklarında bulunan Müslüman azınlı÷a tanınmıútır. BÖLÜM : II PARASAL HÜKÜMLER KESøM : I OSMANLI DEVLET BORÇLARI [Düyunu Umumiyei Osmaniye] Madde 46 — øúbu Kesime ekli çizelgede gösterilen Osmanlı Devlet Borçları, gene bu Kesimde belirtilen koúullar içinde, Türkiye ile 1912-1913 Balkan Savaúları sırasında yararlarına Osmanlı ømparatorlu ÷u’ndan toprak ayrılmıú olan devletler ve iúbu Andlaúmanın 12 ve 15. Maddelerinde sözkoııusu olan Adaların ve iúbu Maddenin son Fıkrasında belirlenen toprakların kendilerine bırakıldı÷ı devletler ve, son olarak, bu Andlaúma uyarınca Osmanlı ømparatorlu ÷u’ndan ayrılarak Asya toprakları üzerinde yeni kurulan devletler arasında bölü úülecektir. Bundan baúka, yukarıda anılan devletlerin tümü, 53. Maddede gösterilen günlerden baúlayarak, iúbu Kesimde belirtilen koúullar içinde, Osmanlı Borçlarının faizli tutarına iliúkin yıllık yüklemlere de katılacaklardır. Türkiye, 53. Maddedede gösterilen günlerden baúlayarak, öteki devletlere yükletilmiú katılma paylarından artık hiç bir biçimde sorumlu tutulmayacaktır. l A÷ustos 1914 günü Osmanlı egemenli÷i altında olup Türkiye’nin iúbu Andlaúmanın 2. Maddesinde belirlenen sınırları dıúında bulunan Trakya arazisi Osmanlı Devlet Borçlarının bölüúülmesi konusunda bu Andlaúma uyarınca, Osmanlı ømparatorlu÷u’ndan ayrılmıú gibi sayılacaktır.

-11-

Madde 47 — Osmanlı Devlet Borçları ødare Kurulu [Meclisi], iúbu Kesime ekli çizelgenin (A) Bölümünde gösterilen istikrazlara iliúkin olup ilgili devletlerden her birine düúen yıllık taksitlerin tutarını, bu Andlaúmanın yürürlü÷e konuldu ÷u günden baúlayarak, 3 ay içinde 50. ve 51. Maddelerde konulan ilkelere göre saptayacak ve bu tutarı sözü geçen devletlere bildirecektir. Bu devletler Osmanlı Devlet Borçlan ødare Kurulunun bu komi"daki çalıúmalarını izlemek üzere østanbul'a yetkili temsilciler gönderebileceklerdir. øúbu Maddede yazılı ilkelerin uygulanmalına iliúkin olurak ilgili Taraflar arasında çıkabilecek tüm anlaúmazlıklar 1. Fıkrada; belirtilen bildirimin yapılmasından sonra en çok bir ay içinde Milletler Cemiyeti Meclisinin gösterece÷i bir Hakeme götürülecek ve bu Hakem en çok üç ay içinde kararını verecektir. Hakeme ödenecek ücret Milletler Cemiyeti Meclisince saptanacak ve öteki Hakemlik harcamalar ile birlikte, ilgili Taraflara yüklenecektir. Hakemin kararları kesin olacaktır. Hakeme baúvurma yıllık taksitlerin ödenmelerini geciktirmeyecektir. Madde 48 — øúbu Kesime ekli çizelgenin (A.) Bölümünde gösterilen Osmanlı Devlet Borçlarının aralarında bölüúülece÷i devletlerden, Türkiye'den baúkaları, 47. Maddede söz konusu olan yıllık taksitlerden kendilerine düúen paylar için, anılan Madde gere÷ince, onlara yapılacak bildirim gününden baúlayarak üç ay içinde, Osmanlı Devlet Borçları idare Kurumuna kendi paylarının ödenmesinin güvencesi olarak, yeterli miktarda sa÷lanca (rehin) göstereceklerdir. Yukarıda yazılı süre içinde anılan sa÷lancalar gösterilmez, ya da gösterilen sa÷lancaların uygun olup olmadı÷ı konusunda anlaúmazlık çıkarsa, iúbu andlaúmayı imzalayan her hangi bir Devletçe, Milletler Cemiyeti Meclisine baúvurulabilecektir. Milletler Cemiyeti Meclisi, karúılık olarak gösterilen gelirlerin toplanması iúini, Türkiye'nin dıúında, aralarında devlet borçlarının bölüúülece÷i devletlerde mevcut bulunan uluslararası finans örgütlerine bırakılabilecektir. Milletler Cemiyeti Meclisinin kararları kesin olacaktır. Madde 49 — ølgili devletlerden her birine düúen yıllık taksit tutarının 47. Madde hükümlerine göre kesinlikle saptanmasına gıriúildi÷i günden baúlayarak bir aylık süre içinde, iúbu Kesime ba÷lı çizelgenin (A) Bölümünde gösterilen Osmanlı Devlet Borçlarının nominal anaparasının bölü útürülmesi biçimini saptamak üzere Paris'te bir Komisyon toplanacaktır. Bu bölüúme, taksitlerin da÷ılımı için kabul edilmiú olan oranlara göre ve istikraz sözleúmeleri ile iúbu Kesimin hükümleri gözönünde tutularak yapılacaktır. Birinci Fıkrada anılan Komisyon Türkiye Hükümetinin temsilcisi ile Osmanlı Devlet Borçları Yönetim Kurulunun bir temsilcisinden ve Birleútirilmiú Borçlar ile Rumeli Demiryolu Senetleri [Lots Turcs] dıúındaki, borçlarla ilgili olanların bir temsilcisinden ve ilgili devletlerden her birinin atayaca÷ı temsilcilerden oluúacaktır. Komisyonda anlaúmaya varılamayan tüm iúler 47. Maddenin 4. Fıkrasında yazılı Hakeme götürülecektir. Türkiye kendi payı için yeni borç senetleri çıkarma÷a karar verirse, Türkiye Hükümeti temsilcisi ile Osmanlı Devlet Borçları ødare Kurulu temsilcisinden ve Birleútirilmiú Borçlar ile Rumeli Demiryolu tahvilleri dıúındaki borçlar temsilcilerinden oluúan bir Komite aracılı÷ı ile, her úeyden önce Türkiye'ye iliúkin olmak üzere, Borçların anaparasının bölü úümü yapılacaktır. Yeniden çıkarılacak borç senetleri Komisyona verilecek ve Komisyon, Türkiye'nin aklanmasını ve Osmanlı Devlet Borçlarından kendilerine birer pay yüklenen öteki devletlere karúı senet sahiplerinin haklarını gösteren koúullar içinde, söz konusu senetlerin

-12-

sahiplerine verilmesini sa÷layacaktır. Osmanlı Devlet Borçlarından her devletin payını temsil etmek üzere çıkarılacak senetler, Ba÷ıtlı Taraflar ülkelerinde her türlü damga resminden ya da söz konusu senetlerin çıkarılmasından do ÷acak baúkaca vergilerden ba÷ıúık tutulacaktır. ølgili devletlerden her birine düúen yıllık taksitlerin ödenmesi, nominal anaparanın bölüúülmesine iliúkin bu Maddede yazılı bulunan hükümler nedeniyle, ertelenmeyecektir. Madde 50 — 47 nci Maddede yazılı yıllık taksitlerin ve 49. Maddede söz konusu olan Osmanlı Devlet Borçları nominal anaparasının bölüúülmesi aúa÷ıdaki biçimde yapılacaktır : Birincisi : 17 Ekim 1912 gününden önceki istikrazlar ile onlara iliúkin yüklemler, 19121913 Balkan Savaúları sonucunda bulundu ÷u durumda, Osmanlı ømparatorlu ÷u ile savaú sonunda Osmanlı Devletinden kendilerine toprak ayrılan Balkan Hükümetleri ve iúbu Andlaúmanın 12. ve 15. Maddelerinde söz konusu Adaların kendilerine verildi÷i devletler arasında bölü úülecek ve bu savaúlara son, veren Andlaúmaların ya da daha sonra yapılmıú Andlaúmaların, yürürlü÷e konulmasından sonra ortaya çıkan toprak de÷iúiklikleri gözönünde tutulacaktır. økincisi : Bu ilk bölüúmeden sonra, Osmanlı Devletinin üzerinde kalan istikrazların borç artı÷ı ile onlara iliúkin yıllık taksitler artı÷ına, Osmanlı Devletince 17 Ekim 1912 günü ile l Kasım 1914 günü arasında yapılan istikrazlar ve bunlara iliúkin yıllık taksitler eklenince çıkacak toplam Türkiye ve Asya’da yeni kurulmuú olup iúbu Andlaúma uyarınca Osmanlı devletinden, kendilerine toprak ayrılan devletler ve sözü geçen Andlaúmanın 46. Maddesinin son -Fıkrasında belirtilen toprak kendisine ba÷lanan Devlet arasında bölüúülecektir. Anaparanın bölü úülmesi, iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulması gününde her istikrazın anaparasının tutarı üzerinden yapılacaktır. Madde 51 — 50 . nci Maddede açıklanan bölüúüm sonucu olarak Osmanlı Devlet; Borçlarının yıllık taksitlerinden ilgili devlete dü úen pay aúa÷ıdaki gibi saptanacaktır. Birincisi : 50 nci Maddenin 1. Fıkrasında açıklanan bölüúüm için, önce 12. ve 15. Maddelerde sözü geçen Adalar ile Balkan savaúları sonucunda Osmanlı Devletinden ayrılan toprakların topuna düúecek pay tutarının saptanmasına giriúilecektir. øúbu payın 50. Maddenin birinci fıkrası hükümleri gere÷ince bölüúülecek yıllık taksitler toplamına göre tutarı, úözkonusu Adalar ve ayrılan ülkelerin, birlikte olarak, genel gelirleri toplamı ortalamasının, 1907 yılında konulan ek gümrük vergisi gelirleri ile birlikte, 19101911 ve 1911-1912 bütçe yılları sırasında Osmanlı Devletinin genci gelirler toplamı ortalamasıyla eú oranda olacaktır. Böylece saplanacak tutar, kendilerine yukarıdaki fıkrada sözü-geçen toprakların verildi÷i devletler arasında daha sonra bölü úülecek ve, bunun sonucu olarak, söz konusu devletlerden her birine dü úecek payın, aralarında bölüúülecek genel toplama oranla tutarı bu devletlerden her birine ba÷lanan toprakların gelirleri ortalamasının Balkan Savaúları sonucunda Osmanlı Devletinden ayrılan toprakların ve 12. 15. Maddelerde sözü geçen Adaların toplamının 19101911 ve 1911-1912 bütçe yılları içindeki genel gelirleri ortalamasıyla eú oranda olacaktır. øúbu Fıkrada söz konusu gelirlerin hesaplanmasında gümrük gelirleri sayılmayacaktır,

-13-

økincisi : 46. Maddenin son fıkrasında sözügeçen topraklarla birlikte, iúbu Andlaúma uyarınca Osmanlı Devletinden ayrılan topraklara gelince, ilgili her Devlete düúen payın, 50. Maddenin 2. fıkrası hükümlerine göre bölü úülecek yıllık taksitlerinin genel toplamına oranı, ayrılan ülkenin ortalama gelirinin, 1910-1911 ve 1911-1912 bütçe yıllarında (1907 yılında konulan ek gümrük vergileri gelirleri ile birlikte) topraklar ve Adalar payı çıkarıldıktan sonra bulunacak tutarın oranıyla eú olacaktır. Madde 52 — øúbu Kesime ba÷lı çizelgenin, (B) Bölümünde yazılı avanslar Türkiye ile 46. Maddede anılan öteki devletler arasında aúa÷ıdaki koúullara göre bölünecektir : Birincisi : Çizelgede belirli olup 17 Ekim 1912 de mevcut bulunan avanslar konusunda iúbu. andlaúmanm yürürlü÷e konulması gününde ödenmemiú anapara var ise, bu anapara ve 53. Maddenin 1. fıkrasında yazılı günlerden beri toplanmıú faizler ile söz konusu günlerden beri yapılan ödemeler, 50. Maddenin 1. ve 51. Maddenin gene 1.fıkrasında belirtilmiú hükümlere göre bölü úülecektir. økincisi : øúbu ilk bölü úme sonucunda Osmanlı Devletine dü úen paralar ve çizelgede belirtilmiú olup devletin, 17 Ekim 1912 günü ile l Kasım 1914 günü arasında anlaúmaya ba÷ladı÷ı avanslar ve iúbu Andlaúmanm yürürlü ÷e konulması gününde e÷er var ise, ödenmemiú olan anapara, ile l Mart 1920 gününe dek toplanmıú faizler ve o günden beri yapılan ödemeler 50. Maddenin 2. ve 51. Maddenin 2. fıkralarında belirtilen, hükümlere göre bölüúülecektir. Osmanlı Devlet Borçları Yönetim Kurulu söz konusu avanslardan ilgili devletlerin her birine düúen pay tutarını, iúbu Andlaúmanın, yürürlü ÷e konulmasından baúlayarak, 3 aylık, süre içinde saptayacak ve bu tutarı söz konusu devletlere bildirecektir. Türkiye dıúındaki devletlere yüklenen paralar, söz konusu devletlerce Devlet Borçları Yönetim Kuruluna ödenecek ve bu Kurulca da, ya alacaklılara ya da Türkiye'nin anılan devletler hesabına gerek faiz, gerek anapara akçesi olarak ödemiú bulundu÷u paralar tutarını karúılayıncaya dek, Türkiye Hükümeti hesabına gelir yazılacaktır. Yukarıdaki fıkrada öngörülen, ödemeler, iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulmasından baúlayarak, eúit 5 yıllık taksit ile yapılacaktır. Bu ödemelerin Osmanlı Devleti alacaklılarına yapılacak bölümü, avans sözleúmesinde yazılı yıllık faizleri içerecek ve Türkiye Hükümetine düúen, bölümü ise faizsiz ödenecektir. Madde 53 — Balkan Savaúları sonunda kendilerine Osmanlı Devletinden toprak ayrılmıú olan devletlerin borçlu olup iúbu Kesime ekli çizelgenin (A) Bölümünde yazılı Osmanlı Devlet Borçları istikrazlarının yıllık taksitleri, söz konusu toprakların anılan devletlere geçmelerini açıklayan Andlaúmaların yürürlü÷e konulması gününden baúlayarak ödenmesi gerekecektir. 12. Maddede belirtilen Adalara gelince, bunların yıllık taksitinin 1/14 Kasım 1913 gününden baúlayarak ve 15. Maddede söz konusu olan Adaların yıllık taksitin ise 17 Ekim 1912 gününden baúlayarak ödenmesi gerekecektir. øúbu Andlaúma gere÷ince Osmanlı Devletinden ayrılan Asya’daki topraklar üzerinde yeni kurulmu ú devletlerin ve 46. Maddenin son Fıkrasında yazılı topraklar kendisine ba÷lanan devletin borçlu oldukları yıllık taksitlerin l Mart 1920 gününden baúlayarak ödenmesi gerekecektir.

-14-

Madde 54 — øúbu Kesime ekli çizelgenin (A) Bölümünde sayılan 1911, 1912 ve 1913 Hazine Tahvilleri, Sözleúmelerde saptanan ödeme gününden baúlayarak, 10 yıllık bir süre içinde kararlaútırılmıú faizleri ile birlikte ödenecektir. Madde 55 — Türkiye; ile birlikte, 46. Maddede anılan, devletler, iúbu Kesime ba÷lı çizelgenin (A) Bölümünde belirtildi÷i üzere, Osmanlı Devlet Borçlarından kendilerine düúen ve 53. Maddede belirtilen günlerden baúlayarak, ödenmesi gerekti÷i halde ödenmemiú bulunun yıllık taksitler tutarını Osmanlı Devlet Borçları Yönetim Kuruluna ödeyeceklerdir. Bu ödeme iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulmasından baúlayarak, 20 yılda eúit taksitler ile ve faizsiz olarak yapılacaktır. Türkiye'den baúka devletlerce Devlet; Borçları ødare Kuruluna ödenen yıllık taksitler bu Kurulca, söz konusu devletler hesabına Türkiye tarafından ödenmiú olan paraların tutarını karúılayınca dek, Türkiye’nin henüz borçlu bulundu ÷u toplanmıú taksitlerden çıkarılacaktır. Madde 56 — Bundan böyle, Osmanlı Devlet Borçları Yönetim Kurulunda Alman, Avusturyalı ve Macar senet sahiplerinin, temsilcileri bulunmayacaktır. Madde 57 — Osmanlı Devlet Borçları istikraz ve avanslarına ve karúılı÷ı Mısır vergisi ile sa÷lanmıú olan, 1855, 1891 ve 1894 Osmanlı istikrazlarına iliúkin faiz kuponlarının sunulması süreleri ile söz konusu istikrazlardan kurası çıkmıú olan senetlerin ödenmesi için sünme süreleri, Ba÷ıtlı Yüksek Tarafların topraklarında 29 Ekim 1914 gününden baúlayarak, iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulmasından sonra 3 ayın bitimine dek ertelenmiú sayılacaktır.

-15-

BøRøNCø KESøME BAöLI EK: I l Kasım 1914 gününden önceki Osmanlı Genel Borçları Çizelgesi A BÖLÜMÜ
østikraz 1 Birleútirilmiú Borçlar økramiyeli Türk Tahvilleri ................. Osmaniye ................ Tömbeki .................. 40.000.000 Franklık Do÷u ùimendiferleri Yüzde 5 1896 ........... Gümrük 1902 .......... Sözleúme Tarihi 2 Faiz 3 % 4 .. 4 4 4 1957 29/2-12/3/1896 .............. 17-29/5/1886-28/9-11/ 10/1902 ....................... Yüzde 4 1903 sayd-ı bahrî 3/10/1888-21/2-6/3/1903 20/2-5/3/1903 ............... Ba÷dat birinci tertip 4-17/9/1903 .................. Yüzde 4 1904 ......... 21/11-4/12/1901-6/11/ Yüzde 4 1901-1905 1903-25/4-8/5/1905 .......... 4-17/4/1905 ....................... Askersel donatım ..... 20/5-2/6/1908 .................... Ba÷dat 2 nci tertip 20/5-2/6/1908 .................... Ba÷dat 3 ncü tertip 6-19/9/1908 ....................... Yüzde 4 1908 .......... 30/9-13/10/1909 ................ Yüzde 4 1909 20/11-3/12/1910 ................ Soma – Bandırma 24/2-9/3/1911 .................... Hüdeyde - San’a 27/10-9/11/1910 ................ Gümrük 1911 .......... 5-18/11/1913 ..................... Konya ovası sulaması Dok, tersane ve gemi 19/11-2/12/1913 ................ yapımı ...................... 13-26/4/1914 ..................... Yüzde 5 1914 ........... 4/8/1913 ............................ Tütün tekeli avansı . Yüzde 5, 1911 Hazine Tahvilleri (Savaú 13/7/1911 ........................... gemileri alınması)...... Osmanlı Bankası 1912 8-21/11/1912 ..................... Hazine tahvilleri ....... Hazine tahvilleri (Do÷rudan do÷ruya çıkarı) 5 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 .. 5,5 5 .. 1946 1958 1958 2001 1960 1961 1961 2006 2010 1965 1950 1992 2006 1952 1932 1943 1962 Ödeme Dönemi 4 ... Çıkaran Banka 5

1-14/9/1903-8-21/6/1906 5/1/1870 ....................... 18-30/4/1890 ................ 26/4-8/5/1893 ............... 1-13/3/1894 ...................

... 1931 1954

Osmanlı Bankası Osmanlı Bankası (Enternasyon Banka Doyçebank ve grubu ve iki Fransız bankası ile birlikte) Osmanlı Bankası Osmanlı Bankası Doyçe Bank Doyçe Bank Osmanlı Bankası

Osmanlı Bankası Doyçe Bank Doyçe Bank Doyçe Bank Osmanlı Bankası Osmanlı Bankası Osmanlı Bankası Fransız Bankası Doyçe Bank ve grubu

Osmanlı Bankası

5 5

1916* 1915*

Türkiye Milli Bankası Osmanlı Bankası

-16-

B BÖLÜMÜ øTøBARø Ana Para Türk Lirası 300.000 55.000 300.000 17.335 3.000 153.147 33.000 500.000 200.000

AVANSLAR

Ba÷dat Ortaklı÷ı .................... Fenerler Yönetimi ................. Fenerler Yönetimi ................. Köstence Kablo Ortaklı÷ı ..... Tünel Ortaklı÷ı ...................... Yetimler Sandı÷ı ................... Doyçe Bank .......................... Fenerler Yönetimi ................. Anadolu demiryolu ortaklı÷ı .

3/16 Haziran 1998 ............. 5/18 A÷ustos 1904 ............. 5/18 Temmuz 1907 ............ 27/9 Ekim 1904 ................. ........................................... Çeúitli Tarihlerde............... 13/26 A÷ustos 1912 ........... 3/16 Nisan 1913 ................ 23/5 Mart 1914 .................. KESøM : II ÇEùøTLø HÜKÜMLER

% 7 8 7 4 ... ... 5,5 7 6

Madde 58 — Bir yandan Türkiye, öte yandan (Yunanistan dıúında) öteki Ba÷ıtlı Devletler, gerek Türkiye ile bu Devletlerin, gerek (tüzel kiúiler de kapsamı içine girmek üzere) onların uyruklarının 1 A÷ustos 1914 günü ile bugünkü Andlaúmanın yürürlü÷e konulması günü arasında geçen süre içinde, gerek savaú eylemleri, gerek istiraval, el koyma, kullanım ya da zoralım önlemleri yüzünden do ÷an, kayıp, zarar ve ziyanlar nedeniyle her türlü para istemlerinden, karúılıklı olarak vazgeçerler. Bununla birlikte, yukarıdaki hüküm iúbu Andlaúmanın III. Bölümünde yazılı hükümleri (Ekonomik hükümler) zedelemeyecektir. Almanya ile yapılan, 28 Haziran 1919 günkü Barıú Andlaúmasının 259. Maddesinin. (1) Fıkrası ve Avusturya ile yapılan 10 Eylül 1919 günlü Barıú Andlaúmasının 210. Maddesinin (1). Fıkrası gere÷ince, Almanya ve Avusturya tarafından devredilmiú olan altın para üzerindeki her türlü haklarından, Türkiye (Yunanistan dıúarıda kalmak üzere) öteki Ba÷ıtlı Devletler yararına vazgeçer. Birinci Tertip Türk Tahvilleri konusunda, gerek 20 Haziran 1331 (3 Temmuz 1915) günkü Sözleúme ile, gerek bu Tahvillerin, arkasında yazılı metne göre, Osmanlı Devlet Borçları Yönetim Kuruluna yüklenmiú olan tüm ödeme yükümleri ortadan kaldırılmıútır. Bunun gibi Türkiye, Osmanlı Hükümetince øngiltere'ye ısmarlanmıú olup Britanya Hükümetince 1914 yılında müsadere edilmiú savaú gemileri için ödenmiú bulunan paraların geri verilmesini, ne Britanya Hükümetinden, ne de onun uyruklarından istememe÷i kabul ve bu konuda her türlü istemlerinden vazgeçer. Madde 59 — Yunanistan, savaú yasalarına aykırı olarak Anadolu’da Yunan Ordusunun ya da yönetiminin eylemlerinden do÷an zararların onarımı yükümünü tanır.

-17-

FAøZ

SÖZLEùMENøN TARøHø

Öte yandan, Türkiye, Yunanistan’ın savaúın uzamasından ve onun sonuçlarından do ÷an parasal durumunu gözönünde tutarak onarım konusunda Yunan Hükümetine kar úı her türlü istemlerinden kesinlikle vazgeçer. Madde 60 — Gerek Balkan Savaúları sonucunda, gerek iúbu Andlaúma ile Osmanlı ømparatorlu÷undan kendilerine toprak verilmiú ya da verilmekte olan Devletler, Osmanlı ømparatorlu÷unun iúbu topraklar üzerindeki tüm taúınır ve taúınmaz mallarına, karúılık ödemeden, sahip olacaklardır. ùurası kararlaútırılmıútır ki, 26 A÷ustos 1324 (8 Eylül 1908) ve 20 Nisan 1325 (2 Mayıs 1909) günlü iradelerin [Padiúah’ın Kararları] Hazine-i Hassa’dan [Saray'ın mal ve mülkü] Devlete geçirilmesini emretti÷i taúınır ve taúınmaz mallar ile 30 Ekim 1918 de Hazine-i Hassa'ca kamu hizmetleri için yönetilmekte bulunmuú olan taúınır ve taúınmaz mallar, söz konusu Devletlerin, bu mallara iliúkin, konularda Osmanlı ømparatorlu ÷u yerine geçmeleri gerekece÷inden, bu mallar üzerinde kurulmu ú olan Vakıflar geçerli sayılmak üzere, yukarıdaki fıkrada anılan taúınır ve taúınmaz malların kapsamı içine girecektir. Gerek Balkan Savaúları sonucunda, gerek daha sonra Yunanistan'a geçmiú olan eski Osmanlı ømparatorlu÷u toprakları üzerinde bulunup Hazine-i Hassa’dan Devlete geçen taúınır ve taúınmaz mallar konusunda Türkiye Hükümeti ile Yunan Hükümeti arasında çıkan anlaúmazlık, yapılacak bir Hakem anlaúmasıyla ve 1-14 Kasım 1913 günlü Atina Andlaúmasına ekli 2 sayılı Özel Protokol gere÷ince, La Haye'de bir Hakem Mahkemesine sunulacaktır. Bu Maddenin hükümleri Hazine-i Hassa adına tescilli ya da onun yönetti÷i, iúbu Maddenin 2. ve 3. Fıkralarında öngörülmeyen, taúınır ve taúınmaz malların hukuksal niteli÷ini de÷iútirmiyecektir. Madde 61 — øúbu Andlaúma gere÷ince Türkiye’den baúka bir Devletin uyru÷una geçmiú olup sivil ve askersel emeklilik ve açıkta tutulma, yetim ve dul maaúlarından [Pension] yararlananlar, maaúları nedeniyle Türkiye Hükümetine karúı hiç bir istemde bulunamayacaklardır. Madde 62 — Almanya ile 28 Haziran 1919’da yapılan Versailles Barıú Andlaúmasının 261. Maddesi ve 10 Eylül 1919’da Avusturya ile, 27 Kasım 1919'da Bulgaristan ile ve 4 Haziran 1920’de Macaristan ile yapılan Barıú Andlaúmalarının koúut Maddeleri uyarınca, Türkiye’den alacaklı bulundukları tüm alacakların öteki Ba÷ıtlı Devletlere geçirilmesini [transfert| Türkiye kabul eder. Öteki Ba÷ıtlı Devletler, bu konuda Türkiye'ye düúen borçlardan onu aklar. Türkiye'nin Almanya, Avusturya, Bulgaristan ve Macaristan'dan alacakları da sözü geçen Ba÷ıtlı Devletlere geçirilmiútir. Madde 63 — Türkiye Hükümeti, öteki Ba÷ıtlı Devletlerle anlaúmıú olarak, Savaútan sonra Türkiye'ye satılacak malların semenleri için Alman Hükümetinin Türkiye Hükümetince çıkarılan ka÷ıt paraları belirli bir kambiyo fiyatı ile kabul edece÷i konusunda Savaú sırasında üstlendi÷i yüklemlerden Alman Hükümetini akladı÷ını açıklar.

-18-

BÖLÜM : III EKONOMøK HÜKÜMLER Madde 64 — Bu Bölümde "Müttefik Devletler'' teriminden anlaúılan Türkiye'nin dıúındaki Ba÷ıtlı Devletlerdir. “Müttefikler uyrukları” terimi, Türkiye'nin dıúındaki, Ba÷ıtlı Devletler uyruklarından olanların ya da bu Devletlerden birinin koruyuculu÷u altındaki bir Devlet ya da ülke uyruklarından olan gerçek kiúiler, ortaklıklar, dernekler [associations] ve kuruluúları [etablissements] kapsamaktadır. Bu bölümün "Müttefikler uyruklarına" iliúkin hükümlerinden, Müttefik Devletler uyru ÷una sahip olmamakla"' birlikte, gerçekte bu Devletlerce korunmakta bulunmaları nedeniyle, Osmanlı makamlarınca Müttefik uyru ÷u gibi iúleme ba÷lı tutulmu ú ve bu yüzden zarar görmüú olan kiúiler de yararlanacaktır. KESøM : I MALLAR, HAKLAR VE ÇIKARLAR Madde 65 — 29 Ekim 1914 günü Müttefik Devletler uyru÷u bulunan kiúilerin olup iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konuldu÷u gün Türk kalacak topraklar üzerinde kimli÷i belirlenecek mallar, haklar ve çıkarlar, bulundukları durumda, hak sahiplerine hemen geri verilecektir. Buna karúılık, Türk uyruklarının olup 29 Ekim 1914 günü Müttefik Devletlerin egemenli÷i ya da koruyuculu÷u altında bulunan, ya da Balkan Savaúları sonunda Osmanlı ømparatorlu÷undan ayrılarak bugün söz konusu Devletlerin egemenli÷i altında tutulan topraklar üzerinde kimli÷i belirlenebilecek mallar, haklar ve çıkarlar da, bulundukları durumda, hak sahiplerine hemen geri verilecektir. Bundan baúka, bu Andlaúma ile Osmanlı ømparatorlu÷undan ayrılmıú topraklar üzerinde bulunup Türk uyruklarının olan ve Müttefik Devletler makamlarınca arıtımlara ya da baúkaca ola÷anüstü önlemlere konu olmuú bulunan mallar, haklar ve çıkarlar konusunda da özdeú iúlem uygulanacaktır. øúbu Andlaúma ile Osmanlı ømparatorlu÷undan ayrılan bir ülkede bulunup Osmanlı Hükümetince ola÷anüstü savaú önlemlerine konu olduktan sonra, o ülkede egemenli÷ini sürdüren Ba÷ıtlı Devletin bugün elinde bulunan kimli÷i belirlenebilecek mallar, haklar ve çıkarlar meúru hak sahiplerine, bulundukları durumda, geri verilecektir. Sözkoııusu ülke üzerinde egemenli÷ini sürdüren Ba÷ıtlı Devletçe arıtılmıú olan taúınmaz mallara da özdeú iúlem uygulanacaktır. Kiúiler arasında bunların dıúındaki tüm hak istemleri, yetkili yerel mahkemeler önünde ileri sürülecektir. Üzerinde hak ileri sürülen malların kimli÷ine ya da geri verilmesine iliúkin tüm anlaúmazlıklar bu Bölümün V. Kesiminde yazılı Karma Hakem Mahkemesine sunulacaktır. Madde 66 — 65. Maddenin birinci ve ikinci Fıkraları hükümlerinin yerine getirilmesi için, Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, hak sahiplerini, en ivedi bir yöntem ile, kendilerinin rızası olmaksızın yüklenmiú olabilecek her türlü yüklem ya da yararlanma haklarından [charges ou servitudes] arınmıú olarak malları, hakları ve çıkarlarına tasarruf edecek duruma koyacaklardır. Söz konusu mallar, haklar ve çıkarları, geri verme iúlemini yapacak olan Hükümetten daha önce do÷rudan do÷ruya ya da dolayısıyla elde etmiú olup da, geri verme -19-

yüzünden zarar görmüú bulunacak üçüncü kiúilerin zarar- giderimi de o Hükümete düúecektir. øúbu zarar - giderim konusunda ortaya çıkabilecek anlaúmazlıkların çözümlenmesi genel mahkemelerin [Tribunaux de droit commun] yetkisi içine girecektir. Öteki tüm durumlarda, zarar - giderim için ilgili kiúilere karúı dava açmak zarar gören üçüncü kiúilere düúecektir. Bu amaçla, düúman malları, hakları ve çıkarları üzerinde Ba÷ıtlı Yüksek Taraflarca giriúilen tüm tasarruf iúlemleri ve baúkaca ola÷anüstü savaú önlemleri, arıtma iúlemi henüz sona ermemiú ise, hemen kaldırılacak ve durdurulacaktır. Sahiplerinin istemleri, söz konusu mallar, haklar ve çıkarlar, kimli÷i belirlenir belirlenmez, geri verilmek üzere yerine getirilecektir. 65. Madde ile geri verilmesi öngörülen mallar, haklar ve çıkarlar, iúbu Andlaúmanın imzası günü Yüksek Tarafların Hükümetlerinden birinin makamlarınca arıtılmıú bulunuyorsa, bu Hükümet, arıtma semenini sahiplerine ödeyerek, söz konusu mallar, haklar ve çıkarları oldu÷u gibi geri vermek zorunlu ÷undan kurtulacaktır. E÷er sahibinin iste÷i üzerine, V. Kesimde öngörülen Karma Hakem Mahkemesi, arıtmanın, de÷er fiatı sa÷layacak ko úullar içinde yapılmamıú oldu÷una karar verirse, bu Mahkeme taraflar arasında bir anlaúmaya varılmadı÷ı durumda, haklı görece÷i ölçüde arıtma semenini artırabilecektir. Mal sahibi ile, varılacak anlaúma ya da sözü geçen Karma Hakem Mahkemesi kararı gününden baúlayarak iki aylık süre içinde ödeme yapılmamıú ise, söz konusu mallar ve çıkarlar geri verilecektir. Madde 67 — Bir yandan Yunanistan, Romanya, Sırp - Hırvat-Sloven Devleti, öte yandan Türkiye, kendi Orduları ve yönetim makamlarınca Türkiye topraklarında ya da Yunanistan, Romanya ve Sırp-Hırvat - Sloven Devleti topraklarında bulunan her türlü taúınmaz malların ülkelerinde aranması ve geri verilmesi konusunda hem gerekli yönetimsel önlemler alınması, hem de ilgili tüm belgelerin teslimi yolu ile kolaylık gösterilmesini, karúılıklı olarak, yükümlenirler. Bu araútırma ve geri verme Alman, Avusturya, Macar ve Bulgar Orduları ve Yönetim makamlarınca Yunan, Romanya ya da Sırp-Hırvat-Sloven Devleti toprakları üzerinde (saisis on séquestrés) olup ta Türkiye’ye ya da onun uyruklarına geçirilmiú bulunan yukarıda söz konusu eúya ile Yunan, Romanya ya da Sırp-Hırvat-Sloven Devleti Ordularınca Türk topraklarından alınarak ya da haczedilerek Yunanistan'a, Romanya'ya ya da Sırp - Hırvat Sloven Devletine ya da onların uyruklarına geçirilmiú olan eú ya için de yerine getirilecektir. Bu araútırma ve geri verme÷e iliúkin dilekçeler, Andlaúmanın yürürlü÷e konulması gününden baúlayarak, altı ay içinde sunulacaktır. Madde 68 — Türkiye'nin Yunan Ordusunca iúgal edilmiú bulunan bölgelerimle Yunan makamları ya da yönetimi ile Türk uyrukları arasında yapılmıú sözleúmelerden do÷an borçlar, iúbu sözleúmelerde yazılı koúullar içinde, Yunan Hükümetince ödenecektir. Madde 69 — l A÷ustos 1914’de yararlandıkları rejim gere÷ince, Müttefik Devletler uyruklarının ve mallarının ba÷lı olmadı÷ı hiç bir vergi, resim ya da ek resim, 1922-23 Bütçe yılından önceki Bütçe yılları için, söz konusu uyruklardan ya da onların malları üzerinden alınmayacaktır.

-20-

1922-23 Bütçe yılından önceki yıllar için 15 Mayıs 1923 gününden sonra vergi alınmıú bulunuyor ise, iúbu Andlaúma yürürlü÷e konulur konulmaz, bu paralar hak sahiplerine geri verilecektir. 15 Mayıs 1923 bulunulamayacaktır. gününden önce alınan paralar konusunda hiç bir istemde

Madde 70 — 65, 66, 68 ve 69. Maddelere dayanan istemler, iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulmasından baúlayarak, 6 aylık süre içinde yetkili makamlar önünde ve bu yoldan anlaúmaya varılamazsa, gene bu Andlaúmanın yürürlü÷e konulması gününden baúlayarak 12 aylık bir süre içinde Karma Hakem Mahkemesi önünde ileri sürülecektir. Madde 71 — Britanya ømparatorlu÷u, Fransa, øtalya, Romanya ve Sırp - Hırvat - Sloven Devleti ya da onların uyrukları, kendi mal, hak ve çıkarları konusunda 29 Ekim 1914 gününden önce Osmanlı Hükümeti önünde istem ileri sürmüú ya da dava açmıú bulunuyorsa, iúbu Bölümün hükümleri, söz konusu istemler ya da davaları hiçbir biçimde zedelemeyecektir. Britanya, Fransa, øtalya, Romanya ve Sırp - Hırvat - Sloven Hükümetleri önünde Osmanlı Hükümeti ya da uyruklarınca ileri sürülen istemler ya da açılan davalar konusunda da özdeú iúlem yapılacaktır. Bu istemler ya da davalar Türkiye Hükümeti ve bu Maddede adları geçen öteki Hükümetler önünde, Kapitülasyonların kaldırılmıú olması da gözönünde tutularak, özdeú ko úullar içinde izlenecektir. Madde 72 — Bugünkü Andlaúma ile Türk kalan topraklar üzerinde Almanya, Avusturya, Macaristan ve Bulgaristan'ın ya da onların uyruklarının olup da iúbu Antlaúmanın yürürlü ÷e konulmasından önce Müttefik Hükümetlerce alınmıú ya da iúgal edilmiú bulunan mallar,haklar ve çıkarlar, söz konusu Hükümetler ile Almanya, Avusturya, Macaristan ve Bulgaristan Hükümetleri ya da onların ilgili uyrukları arasında gerekli anlaúmaların [arrangcments] yapılmasına dek, Müttefik Hükümetlerin ellerinde kalacaktır. E÷er bu mallar, haklar ve çıkarlar arıtılmıú ise, bu arıtma iúlemi do÷rulanmaktadır. øúbu Andlaúma ile Türkiye'den ayrılmıú olan ülkeleri yöneten [exerçant l'autorité] Hükümetler bu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulması gününden baúlayarak bir yıl içinde, o ülkelerde bulunan Almanya, Avusturya, Macaristan ve Bulgaristan ya da onların uyruklarının malları, hakları ve çıkarlarını arıtabileceklerdir. ùimdiye dek yapılmıú olsun, ya da olmasın, arıtmaların semeni, e÷er bu mallar Alman, Avusturya, Macar ve Bulgar Devletlerinin ise, ilgili Devlet ile yapılmıú olan Barıú Andlaúması uyarınca kurulmu ú Onarım Komisyonuna (Commisison de Réparations) ödenecektir. E÷er arıtılan mallar özel kiúilerin ise, semenleri do ÷rudan do÷ruya sahiplerine verilecektir. Bu maddenin hükümleri Osmanlı Anonim Ortaklıklarına uygulanamaz. øúbu maddede öngörülen önlemler nedeniyle Türkiye Hükümeti hiç bir biçimde sorumlu olmayacaktır.

-21-

KESøM : II SÖZLEùMELER VE SÜRE AùIMLARI Madde 73 — 82. Maddede tanımlandı÷ı üzere, sonradan düúman durumuna gelmiú olan Taraflar arasında o Maddede yazılı günden önce yapılmıú olup aúa÷ıda gösterilen türlerdeki sözleúmeler, içerdikleri hükümlere ve iúbu Andlaúmanın hükümlerine ba÷lı bulunmak koúulu ile yürürlükte kalırlar. a) Taúınmaz malların satıúına iliúkin sözleúmeler (satıú iúlemi yöntemine uygun biçimde henüz gerçekleútirilmiú olmasa bile 82. Madde uyarınca Tarafların düúman durumuna geldi÷i günden önce teslim iúlemi fiilen yapılmıú ise); b) Özel kiúiler arasında yapılmıú kira, kira bedeli ve kira vaadi sözleúmeleri [baux, contrats de location et promesses de location]; c) Özel kiúiler arasında yapılan maden, orman ya da tarım topraklarının iúletilmesine iliúkin sözleúmeler; d) øpotek, sa÷lanca [gagc] ve inanca [nantissement] Sözleúmeleri; e) Ba÷lı oldukları yasaya göre ortaklarının kendilerinden baúka bir kiúili÷i bulunmayan kollektif ortaklıklarına (partnerships) uygulanmamak üzere, ortaklık kurucu sözleúmeleri; f) Konusu ne olursa olsun, gerçek kiúiler ya da Ortaklıklar ile Devlet, iller, Belediye ve benzeri öteki yönetimsel tüzel kiúiler arasında yapılan sözleúmeler; g) Aile hukukuna iliúkin sözleúmeler; h) Ba÷ıúlara ya da, ne nitelikte olursa olsun, kazandırmalara [teberru, libéralités] iliúkin sözleúmeler. øúbu Madde, sözleúmelere, yapıldıkları sırada kendiliklerinden taúıdıkları de÷erden baúka bir de÷er verilmesi için ileri sürülemez, iúbu Madde ayrıcalık sözleúmelerine uygulanmayacaktır. Madde 74 — Sigorta Sözleúmeleri için iúbu Kesimin Ekinde yazılı hükümler uygulanır. Madde 75 — 73. ve 74. Maddelerde sayılan Sözleúmeler ve ayrıcalık sözleúmeleri dıúarıda tutulmak üzere, sonradan birbiriyle dü úman durumuna gelen kiúiler arasında yapılmıú sözleúmeler, tarafların dü úman oldukları günden baúlayarak kaldırılmıú sayılacaktır. Bununla birlikle, sözleúmenin ba÷ıtlılarından her biri, iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulmasından baúlayarak üç ay içinde, gerekiyorsa, öteki tarafa sözleúmenin yapıldı÷ı günkü koúullar ile, onun yürürlükle bırakılması istenildi÷i günkü koúullar arasındaki farkı karúılayacak bir zarar - giderim ödemek üzere, sözleúmenin uygulanması isteminde bulunabilecektir. Bu zarar - giderim, taraflar arasında bir anlaúmaya yarılamazsa, Karma Hakem Mahkemesince saptanacaktır. Madde 76 — øúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulmasından önce 73, 74 ve 75.

-22-

Maddelerde yazılı sözleúmelerin Ba÷ıtlı Devletler uyruklarından olan tarafları arasında ve özellikle bu sözleúmelerin sona erdirilmesi, sürdürülmesi, uygulama biçimi ya da onlarda de÷iúiklik yapılmasıyla ilgili olarak ve ödenecek paranın türüne ya da kambiyo de÷erine iliúkin anlatmalar da bunun kapsamı, içine girmek üzere tüm iúlemlerin [transaction ] geçerlili÷i do ÷rulanmıútır. Madde 77 — 30 Ekim 1918’den sonra Müttefikler uyrukları ile Türk uyrukları arasında yapılmıú sözleúmeler geçerli sayılıp genel hukuk hükümlerine ba÷lı olacaktır. 30 Ekim 1918 gününden sonra, 16 Mart 1930 gününe dek, østanbul Hükümeti ile, yöntemine uygun biçimde yapılmıú sözleúmeler de geçerli sayılıp genel hukuk hükümlerine ba÷lı olacaktır. 16 Mart 1920'dan sonra østanbul Hükümeti ile, yöntemine uygun biçimde ve bu hükümetin edimsel yönetimi altındaki ülkelerle ilgili olarak yapılmıú tüm sözleúmeler ile anlaúmalar, iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulmasından baúlayarak üç aylık bir süre içinde, ilgililerin istemleri üzerine, Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayına sunulacaktır. Bu sözleúmeler gere÷ince yapılmıú olan ödemeler ödemeyi yapmıú olan tarafın kredisine, yöntemine uygun biçimde geçirilecektir. Onaylanmazsa, ilgili tarafın, e÷er gerekiyorsa, do÷rudun do÷ruya ve gerçekten gördü ÷ü zararı karúılayacak ölçüde bir zarar- giderim hakkı olacak ve bu zarar - giderim, anlaúma yolu ile bir çözüm bulunamazsa, Karma Hakem Mahkemesince saptanacaktır, Bu Maddenin hükümleri ne ayrıcalık sözleúmelerine, ne de ayrıcalı÷ın geçirimine uygulanamaz. Madde 78 — Sonradan düúman durumuna gelmiú taraflar arasında, ayrıcalık sözleúmeleriyle ilgili olarak ortaya çıkan, ya da yukarıda anılan 6 aylık sürenin sona ermesinden önce ortaya çıkabilecek olan tüm anla úmazlıklar, Karma Hakem Mahkemesince çözümlenecektir. Ancak, tarafsız devletlerin yasalarının uygulanması nedeniyle bu devletlerin ulusal Mahkemelerinin yetkisi içine giren, anlaúmazlıklar bu hükmün dıúında kalacaktır. Bu son durumda, söz konusu anlaúmazlıklar, Karma Hakem Mahkemesince de÷il, bu ulusal mahkemelerce çözümlenecektir. Bu madde uyarınca Karma Hakem Mahkemesinin yetkisi içine giren anla úmazlıklara iliúkin úikayetler, bu Mahkemelerin kuruluúu gününden baúlayarak 6 aylık bir süre içinde, yapılmıú olmalıdır. Bu süre sona erince, Karma Hakem Mahkemesine sunulmamıú olan anlaúmazlıklar, genel hukuk hükümlerine göre yetkili mahkemelerce çözümlenecektir. Bu Maddede hükümleri, ne savaú sırasında aynı ülkede oturmuú ve kiúileri ile mallarına özgürce tasarruf etmiú olan tüm taraflar arasında yapılmıú sözleúmelere, ne de Tarafların düúman duruma girdikleri günden önce yetkili bir Mahkemece hükme ba÷lanmıú anlaúmazlıklara uygulanamaz. Madde 79 — Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar ülkeleri üzerinde dü úmanlar arasındaki iliúkilerde süre aúımı, hakkın yitirimi5 ya da yasal sürenin geçiúi nedeniyle davaya bakılması konularında, her türlü süreler, ister savaúın baúlamasından önce, ister ondan sonra iúleme÷e

-23-

baúlamıú olsun, 29 Ekim 1914’den bugünkü Andlaúmanın yürürlü÷e konulmasını izleyen üç aylık bir surenin sona ermesine dek durdurulmu ú sayılacaktır. øúbu hüküm, özellikle faiz ve hisse senedi geliri kuponlarının sunulması sürelerine ve kura çıkıp ödenmesi gereken senetlerin ya da ödenecek baúkaca herhangi bir senedin sunulma sürelerine uygulanır. Romanya'ya iliúkin konularda, yukarıda yazılı süreler 27 A÷ustos 1916 gününden baúlayarak durdurulmu ú sayılacaktır. Madde 80 — Düúmanlar arasındaki iliúkilerde, savaútan önce düzenlenmiú olan hiç bir ticaret senedi, yalnızca kabul ya da ödeme için gerekli süre içinde sunulmaması, ya da Savaú sırasında çekicilere ve cirantalara kabul edilmemek ya da ödenmemek nedeniyle bildirim yapılmaması, ya da protesto ve her hangi bir iúlemin eksik bulunması nedeniyle geçersiz sayılmayacaktır. E÷er bir ticaret senedinin kabul ya da ödenmesi için sunulması zorunlu ÷u ya da kabul edilmemesi ya da ödenmemesinin çekici ya da cirantalara bildirimi zoruıılu÷u ya da o senedin protesto edilmesi zorunlu ÷u için gerekli süre, Savaú sırasında sona ermiú ve senedi sunma ya da protesto etme ya da kabul etmeme ya da ödenmemesini bildirmek durumunda olan taraf bunu Savaú sırasında yapmamıú ise, senedi sunmak, kabul etmemek ya da ödenmemesini bildirmek ya da protesto da bulunmak için kendisine iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulmasından baúlayarak üç aylık, süre tanınacaktır. Madde 81 — Ödenmesi zamanı gelmiú borçlara karúılık olarak Savaútan önce yapılmıú sa÷lanca ya da ipotekleri paraya çevirmek için Savaú sırasında yapılmıú olan satıúlar, borçluya haber vermek üzere gerekli iúlemler tümüyle yerine getirilmiú olmasa bile, borçlunun her türlü zarar ve ziyanlar konusunda hesapların sonuçlandırılması için alacaklıyı Karma Hakem Mahkemesine ça÷ırabilmesi kesin hakkı saklı kalmak üzere geçerli sayılacaktır. Mahkeme, taraflar arasındaki hesapları arıtmak,: sa÷lanca ya da ipotek olarak verilen malın verilme ko úullarını incelemek ve e÷er alacaklı kötü niyetle davranmıú ya da malın satıúından kaçınmak için ya da bu satıúın hakça bir fiyat ile yapılmasını sa÷lamak için elinde bulunan her olana÷a baúvurmamıú ise, borçlunun satıú nedeniyle u÷radı÷ı zararı gidermek gere÷ini alacaklıya yüklemek ye ikisine sahip bulunacaktır. Bu hüküm ancak düúmanlar arasında uygulanacak ve yukarıda yazılı l Mayıs 1923 gününden sonra yapılmıú olanları kapsamayacaktır. iúlemlerden

Madde 82 — Bu Kesimin anlamına göre, bir sözleúmenin taraflarını oluúturan kiúiler, aralarında ticaretin fiilen olanaksız, bulundu÷u ya da bu kiúilerden birinin ba÷lı oldu ÷u, yasalar, Hükümet kararları ya da yönetmelikler ile ticaret yasaklandı÷ı ya da yasalara aykırı bir nitelik aldı÷ı günden baúlayarak dü úman sayılacaktır. Sözleúme yapanlardan biri, Savaú sırasında, onun için düúman olan bir ülkede oturarak kiúi ve mallan ürerinde özgürce tasarrufta bulunabilmiú oldu÷u bir durumda, Ba÷ıtlı Yüksek Taraftarlardan birinin ülkesi üzerinde, (Ortaklıklar da kapsamı içine girmek üzere) dü úman kiúiler ve onların temsilcileri [Agents] arasında yapılmıú sözleúmeler 73, 74, 75, 79 ve 80. maddeler hükümlerinin, dıúında kalarak genel bükümlere ba÷lı tutulacaktır.

-24-

Madde 83 — øúbu Kesimin hükümleri Japonya ile Türkiye arasında uygulanmayacak ve bu hükümlere konu olan sorunlar adı geçen, iki ülkenin her birinde yerel yasalar uyarınca çözümlenecektir. EK I. YAùAM SøGORTALARI (1) Bir sigortacı ile sonradan düúman olmuú bir kiúi arasında yaúam sigorta sözleúmeleri, savaú durumunun baúlaması ya da o kiúinin düúman olması nedeniyle, ortadan kalkmıú sayılmayacaktır. Yukarıdaki Fıkraya göre ortadan kalkmıú sayılmayan bir sözleúme hükümleri uyarınca savaú sırasında ödenmesi gerekmiú olan her sigorta edilmiú paranın savaútan sonra ödenmesi gerekecektir, iúbu paraya, ödenmesi gerekli oldu ÷u zamandan ödendi÷i güne dek, yıllık yüzde beú faiz eklenecektir. Savaú sırasında sigorta primlerinin ödenmemesinden ya da sözleúme hükümlerinin uygulanmamasından dolayı e÷er bir sözleúme hükümsüz ya da etkisiz, kalmıú ise, sigortalı kiúi ya da vekilleri ya da hak sahipleri, iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulması gününden baúlayarak oniki ay içinde her zaman poliçenin hükümsüz kaldı÷ı ya da ortadan kalkmıú sayıldı÷ı günkü de÷erini sigortacıdan yıllık yüzde beú faiziyle birlikte isteyebilecektir. Yaúam sigorta sözleúmeleri, 29 Ekim 1914 gününden önce imza edilip sözleúmelerin hükümlerine göre primlerin ödenmemesinden dolayı, iúbu Andlaúmadan önce kaldırılmıú ya da miktarı azaltılmıú olan Türk uyrukları, iúbu Andlaúmanın yürürlü÷e konulması gününden baúlayarak üç ay içinde ve e÷er o sırada yapıyorlarsa, sigorta edilen sermayenin bütünü için poliçelerini yeniden düzenleme÷e yetkili olacaklar ve bu amaçla, sigorta kumpanyası doktorunun yapaca÷ı ve kumpanyanın uygun görece÷i bir sa÷lık muayenesinden, geçtikten sonra toplanmıú primleri, yüzde beú toplanmıú faizi ile birlikte, ödemek zorunda kalacaklardır. (2) Bugün bir Müttefik devlet uyru÷u olan Ortaklıklar ile Türkiye uyrukları arasında 1914 yılı 29 Ekim’inden önce yapılmıú olup Türk Lirasından baúka bir para ile ödenmesi öngörülmüú ve primleri 18 Kasım 1915 gününden önce ve sonra ya da yalnızca o günden önce ödenen yaúam sigortası sözleúmeleri aúa÷ıdaki biçimde sonuçlandırılacaktır.: Birincisi : 18 Kasım 1915 gününden önceki zamanlar için sözleúmede yazılı türde para ile ve bu tür parayı çıkaran ülkenin kuruna göre sigorta edilen kiúinin hakları poliçenin genci koúullarına uygun olarak saptanacaktır. Örne÷in altın Frank, ya da kâ÷ıt para Frank olarak belirlenen her para Fransız Frankı ile ödenecektir. økincisi : 18 Kasım 1915 gününden sonraki süre için Türk Lirasının de÷eri Savaútan önceki de÷erine eúit sayıldı÷ından Türk kâ÷ıt parasıyla ödenecektir. Sözleúmeleri Türk parasından baúka bir para ile yapılmıú olan Türkiye uyrukları, 18 Kasım 1915’den beri primlerini sözleúmelerde yazılı para ile ödediklerini kanıtlarlarsa, söz

-25-

konusu sözleúmeler 18 Kasım 1915’den sonraki zamanlar için bile iúbu parayı çıkarmıú olan, ülkenin kuruna göre ödeyecektir. Bugün Müttefik bir devletin uyruklu ÷unu taúıyan Ortaklıklarla 29 Ekim 1914 tarihinden önce Türk parasından baúka bir para ile yapılmıú ve primlerinin ödenmesi dolayısıyla, úimdiye dek yürürlükte kalmıú olan sözleúmelerin sahibi Türkiye uyrukları, iúbu Andlaúmaıım yürürlü ÷e konulması gününden baúlayarak üç ay içinde, bu söyleúmelerde yazılı para ile ve o parayı çıkaran ülkenin kuruna göre, sermayelerini bütünlemesi için poliçelerini yeniden düzenlemek hakkına sahip olacaklardır. Bunun için, 18 Kasım 1915'den beri süreleri dolmuú olan primleri o para ile ödeyeceklerdir. Buna karúılık, sözügeçen kiúilerin o günden sonra Türk parası ile ödedikleri primler kendilerine gene o para ile geri verilecektir. (3) Türk Lirası olarak yapılmıú olan sigorta sözleúmelerinde iso, ödeme Türk parasıyla olacaktır. (4) Sigorta Ortaklı÷ı ile bir özel sözleúme yaparak poliçelerinin de÷erini ve primlerinin ödeme biçimini önceden düzenlemiú ohın, sigortalı kiúilere ve iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulması günündü poliçeleri kesinlikle ödenmiú olan kiúilere 2. ve 3, Fıkraların hükümleri uygulanmayacaktır. (5) Yukarıdaki Fıkraların uygulanmasında, tarafların karúılıklı yükümlerini hesaplarken, kiúi ömrü tahminleri ile faiz tutarının karıúımına dayanan sigorta sözleúmeleri, yaúam üzerine yapılmıú sigorta sözleúmesi hükmünde sayılacaktır. II. DENøZ SøGORTALARI (6) Tarafların düúman durumuna gelmelerinden önce risk baúlamıú olması ve sigortacının ba÷lı oldu ÷u Devlet ya da o Devletin Müttefiklerince giriúilmiú savaú eylemleri sonucundaki zararları gidermeye iliúkin bulunmaması koúulu ile, deniz sigorta sözleúmeleri, içerdikleri hükümler geçerli ise, ortadan kaldırılmıú sayılmayacaktır. III. YANGIN SøGORTALARI VE ÖTEKø SøGORTALAR (7) Yukarıdaki Fıkrada yazılı koúullarla, yangın ya da öteki tüm sigorta sözleúmeleri ortadan kaldırılmıú sayılmayacaktır.

-26-

KESøM : III BORÇLAR Madde 84 — Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, Savaútan önce yapılmıú sözleúmeler gere÷ince, savaútan önce ya da savaú sırasında ödenmesi zamanı gelmiú olup Savaú nedeniyle ödenmemiú bulunan borçların, sözleúmelerde yazılı koúullar içinde ve üzerinde anlaúılan para ile, o paranın çıkarıldı÷ı ülkedeki kuru üzerinden ödenece ÷ini kabul ederler. øúbu Bölümün II nci Kesimi Ekinin hükümlerini bozmamak koúulu ile, úurası kararlaútırılmıútır ki, Savaútan önceki bir sözleúme uyarınca yapılması gereken ödemeler, Savaú sırasında söz konusu sözleúmede gösterilen paradan baúka bir para ile, bir parçası ya da bütünüyle alınmıú bulunan paraların karúılı÷ı ise, bu ödemeler gerçekte alınmıú olan paraları, alındı÷ı para ile ödeyerek yapılabilecektir. Bu hüküm, iúbu Antlaúmanın yürürlü ÷e konulmasından önce, ilgililer arasında uzlaúma yolu ile belirlenmiú olan ona aykırı hükümleri bozmayacaktır. Madde 85 — Osmanlı Devlet Borçlarının iúbu Kesimin ve iúbu Bölümün (Ekonomik Hükümler) öteki Kesimlerinin dıúında bırakılmasında anlaúmaya varılmıútır. KESøM : IV SINAÎ, EDEBÎ VE GÜZEL SANATLAR MÜLKøYETø Madde 86 — øúbu Andlaúma hükümleri nakli tutulmak ko úulu ilef sınaî, edebî ya da güzel sanatlar mülkiyet hakları, Ba÷ıtlı Devletlerden her birinin yasaları uygulanarak, l A÷ustos 1914’te sahip oldukları duruma göre, Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar topraklarında, iúbu Andlaúmanın yürürlü÷e konulması gününden baúlayarak, bu haklardan savaú durumunun baúladı÷ı sırada yararlanmıú olan kiúilerin ya da onların hak sahiplerinin yararına yeniden tanınacak ya da geri verilecektir. Bunun gibi, e÷er Savaú ortaya çıkmasaydı, bir sınaî mülkiyetin, bir edebî ya da güzel sanat yapıtının korunması için yasaya uygun biçimde yapılmıú bir istem üzerine, Savaú süresince elde edilebilecek haklar da, iúbu Andlaúmanın yürürlü÷e konulması gününden baúlayarak, söz konusu haklara sahip bulunan kiúiler yararına olarak tanınacak ve geri verilecektir. Yukarıda yazılı hükümler gere÷ince, geri verilecek hakları zedelemeksizin Savaú sırasında Müttefik Devletlerden birinin yasama, yürütme ya da yönetim makamınca alınmıú olabilecek önlemlere dayanarak, Osmanlı uyruklarına iliúkin sınaî, edebî ya da güzel sanatlar mülkiyeti konusunda yapılan tüm iúlemler (lisans yerilmesi de dahil olarak) yürürlükte kalacak ve hükümleri bütünüyle geçerli olacaktır. Bu hüküm, her hangi bir Müttefik Devlet uyruklarının hakları konusunda Türk Makamlarınca alınmıú önlemler için de tıpkısıyla geçerlidir. Madde 87 — l A÷ustos 1914 gününden önce edinilmiú olan, ya da e÷er Savaú çıkmasaydı, Savaútan önce ya da Savaú süresince yapılmıú bir istem ile o günden beri edinilmesi olanakh bulunan úunaî mülkiyet haklarını elde etme ya da koruma, ya da bu konuda itiraz ileri sürebilmeleri için, öteki her bir Ba÷ıtlı Devlet ülkesinde Türk uyruklarına ve Türkiye'de söz konusu Devletlerin uyruklarına, ek resim ve hiç bir tür ceza olmaksızın, her iúlemi ve formaliteyi yapmak, her türlü resimleri ödeme ve, genel olarak, her devletin yasalarının gerektirdi÷i tüm yükümlülükleri yerine getirmek üzere, iúbu Andlaúmanın

-27-

yürürlü÷e konulmasından baúlayarak, en az bir yıl süre tanınacaktır. Kimi iúlemlerin yapılmaması ve kimi formalitelerin bütünlenmemesi ya da bir resimin ödenmemesi nedeniyle düúük sayılmıú olan sınaî mülkiye hakları – bulu ú belgeleri ile çizilmiú planlara iliúkin konularda bunların geçersiz görüldü ÷ü süre içinde, onları iúleten ya da kullanan üçüncü kiúilerin haklarını korumak için9 her Devletin hak gözetirce zorunlu sayaca÷ı önlemleri alabilmesi koúulu ile — yeniden geçerli duruma getirilecektir. Bir buluú belgesinin yürürlü ÷e konulması, ya da fabrika ya da bir ticaret markasının, ya da bir çizilmiú planının kullanılması için verilen sürede, l A÷ustos 1914 ile iúbu Andlaúmanın yürürlü÷e konulması günü arasındaki zaman hesaba katılmayacak ve ayrıca, l A ÷ustos 1914 gününde geçerli olan hiç bir buluú belgesinin ve fabrika ya da ticaret markasının ya da çizilmiú planın, iúbu Andlaúmanın yürürlü÷e konulması gününden baúlayarak, iki yıl geçmedikçe, yalnızca yürürlü÷e konulmaması ya da kullanılmaması nedeniyle, düúük ya da iptal edilmiú sayılmaması kararlaútırılmıútır. Madde 88 — Bir yandan Türkiye uyrukları ile Türkiye'de yerleúmiú olan ya da Türkiye'de sanatlarını yapmakta bulunan kiúiler, öte yandan Müttefik Devletlerin uyrukları ile Müttefiklerin ülkelerinde yerleúmiú ya da sanatlarını yapan kiúiler ve bu kiúilerin Savaú sırasında kimi haklarını devretmiú oldu ÷u üçüncü, kiúiler taraflarından, Savaúın baúlaması ile iúbu Andlaúmanın yürürlü÷e konulması günü arasında geçen süre içinde, öteki Tarafın ülkesinde ortaya çıkmıú olup Savaú sırasında her hangi bir zamanda mevcut bulunmu ú olan ya da 86 ncı Maddeye dayanarak yeniden, tanınması gereken sınaî, edebî ya da güzel sanatlar mülkiyet haklarını çi÷nemiú gibi sayılabilen eylemeler nedeniyle bir dava açılamayacak ve hiç bir istemde bulunulamayacaktır. Yukarıda söz konusu eylemler içine, Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar Hükümetleri ya da onlar hesabına ya da onların izni ile öteki kiúilerce sınaî, edebî, ya da güzel sanatlar mülkiyet haklarının kullanılması ve bu haklara iliúkin ürünler, araçlar, gereçler ya da her türlü eú yanın satıúı, satıúa çıkarılması ya da kullanılması eylemleri de girmektedir. Madde 89 — Sınaî mülkiyet haklarından yararlanma, ya da edebiyat ya da güzel sanatlar alanlarındaki yapıtları ço÷altma konusunda, bir yandan Müttefik Devletler uyrukları ya da onların ülkelerinde oturan ya da orada sanatlarını sürdürmekte olan kiúiler ile, öte yandan Osmanlı uyrukları arasında savaú durumundan önce yapılmıú olan Lisans Sözleúmeleri, Türkiye ile Müttefik Devletler arasında baúlayan savaú durumu gününden sonra ortadan kaldırılmıú sayılacaklardır. Bununla birlikte, her durumda, bu tür bir sözleúmeden yararlanmıú olan kimse, iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konuldu÷u günden baúlamak üzere altı ay içinde, hak sahibinden yeni bir lisans isteyebilecek ve bunun koúulları, Taraflar arasında anlaúma yolu ile kararlaútırılmazsa, iúbu Bölümün beúinci Kesiminde yazılı Karma Hakem Mahkemesince saptanacaktır. O zaman, Mahkeme, gerekiyorsa, Savaú sırasında haklarının kullanılması nedeniyle, haklı görece÷i ödenmesi gereken parayı saptayabilecektir. Madde 90 — øúbu Andlaúma uyarınca Türkiye'den ayrılan ülkeler halkı, gerek bu ayrılıúa, gerek onun sonucu olarak do÷acak uyrukluk de÷iúikli÷ine karúın, Osmanlı yasalarına göre, bu de÷iúiklik sırasında sahip oldukları sınaî, edebî ve güzel sanatlar mülkiyet haklarından Türkiye'de bütünüyle yararlanmayı sürdüreceklerdir.

-28-

Bu andlaúma ile Türkiye'den ayrılan ülkelerde, bu ayrılıú sırasında yürürlükte olan ya da 86 ncı Madde gere÷ince yeniden yerine getirilecek ya da geri verilecek olan sınaî, edebî ve güzel sanatlar mülkiyet hakları, söz konusu toprakların geçece ÷i Devletçe tutanacak ve Osmanlı yasalarının tanıdı÷ı süre boyunca bu ülkeler üzerinde yürürlükte kalacaktır. Madde 91 — Osmanlı ømparatorlu÷u Hükümetinin østanbul’da ya da baúka yerlerde 30 Ekim 1918 gününden beri, yöntemine uygun biçimde, vermiú oldu ÷u bulu ú belgeleri ya da fabrika markaları koiaısunda yapılan tescil iúlemleri ve bunun gibi, iúbu bulu ú belgeleri ile fabrika markalarının, devir ve teslimine iliúkin her türlü kayıt ya da tescil iúlemleri, ilgililerin iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e sokulması gününden baúlayarak üç ay içinde, verecekleri dilekçeler üzerine, Türkiye Hükümetine bildirilecek ve bu Hükümetçe tescil edilecektir, iúbu tescilin hükmü, önceki tescil gününden baúlayarak geçerlidir. BÖLÜM : V

KARMA HAKEM MAHKEMESø Madde 92 — Bir yandan Müttefik Devletlerden her biri, öte yandan Türkiye arasında, bu Andlaúmanın yürürlü÷e konuldu÷u günden baúlayarak üç aylık süre içinde, birer Karma Hakem Mahkemesi kurulacaktır. Bu Mahkemelerden her biri, ikisi ilgili Hükümetlerin her birince atanmak üzere, üç üyeden olu úacaktır. Bu Hükümetler birden fazla kiúiyi atamak yetkisine sahip olacaklar ve Mahkemede üye sıfatıyla bulunacak kiúiyi, duruma göre, bunlar arasından, seçeceklerdir. Baúkan ilgili iki Hükümet arasında anlaúılarak atanacaktır. Bu Andlaúmanın yürürlü÷e konuldu÷u günden baúlayarak iki aylık süre içinde bu anlaúma gerçekleútirilemezse, söz konusu Baúkan, ilgili Hükümetlerden birisinin istemi üzerine, Lahey Uluslararası Sürekli Adalet Mahkemesi Baúkanınca, Savaú sırasında tarafsız kalmıú olan Devletler uyruklu ÷ımdaki kiúiler arasından atanacaktır. E÷er bu iki ay içinde ilgili Hükümetlerden biri kendisini Mahkemede temsil edecek üyeyi seçemeyecek olursa, öteki ilgili Hükümetin istemi üzerine, söz konusu üyenin atanması Milletler Cemiyeti Meclisince yapılacaktır. Mahkeme üyelerinden biri ölür ya da çekilirse, ya da görevlerini herhangi bir nedenle, yapamayacak bir durumda bulunursa, atama için saptanmıú yönteme göre, yerine ötekinin atanması yoluna gidilecektir. Bu iki aylık süre ölümün, çekilmenin ve görev yapılması olanaksızlı÷ının, yöntemine göre, kanıtlanmıú bulundu ÷u günden baúlayacaktır. Madde 93 — Karma Hakem Mahkemelerinin merkezi østanbul olacaktır. E÷er sorunların nicelik ve niteli÷i gerekli kılarsa, ilgili Hükümetler her Mahkemede bir ya da birkaç ùube kurmak yetkisine sahip olacaklardır. Bu ùubelerden, her birinin toplanması için duruma göre, her hangi bir yer saptanabilecektir. ùubelerden her biri bir ikinci Baúkan ile, 92. Maddenin 2 ilâ 5. Fıkralarında yazılı oldu÷u üzere atanmıú iki üyeden oluúacaktır. Her Hükümet Mahkeme önünde kendisini temsil etmek için bir ya da bir kaç memur (Ajan) atayacaktır.

-29-

E÷er Karma bir Hakem Mahkemesinin ya da ùubelerinden birisinin kurulu úundan baúlayarak iki yıl sonra iúbu Mahkeme ya da ùube iúlerini bütünlememiú olursa ve o Mahkeme ya da ùubenin toplandı÷ı yerin bulundu÷u topraklara sahip olan Devlet istemde bulunursa söz konusu Hakem Mahkemesi ya da ùubesi bu toprakların dıúına taúınacaktır. Madde 94 — 92. ve 93. Maddeler uyarınca kurulan Karma Hakem Mahkemeleri, iúbu Andlaúma gere÷ince kendi yetkilileri içine giren anlaúmazlıklar konusunda hüküm vereceklerdir. Üyelerinin ço ÷unlu÷unun verdi÷i karar Mahkemenin kararı olacaktır. Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, Karma Hakem Mahkemelerinin kararlarını kesin saydıklarını ve kendi uyrukları için bunların uyulmasını zorunlu kılacaklarını ve Mahkeme kararları kendilerine bildirilir bildirilmez hiç bir uygulama [tenfiz] kararı alınmasına gerek olmaksızın, bunların tüm toprakları üzerinde yerine getirilmesini sa ÷lamayı kabul etmiúlerdir. Bundan baúka, Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar özellikle Mahkeme kararlarının iletilmesine ve kanıtların toplanmasına iliúkin konularda kendi Mahkeme ve makamlarının. Karma Hakem Mahkemelerine ellerinden gelen, her türlü yardımı do ÷rudan do ÷ruya yapma÷ı üstlenirler. Madde 95 — Karma Hakem Mahkemeleri adalete, hak gözetirli÷e ve iyiniyete uygun biçimde çalıúacaklardır. Her Mahkeme, önünde kullanılacak dili saptayacak ve sorunları iyice anlayabilmek üzere, gerekli çevirileri yaptıracak ve izlenecek yargılama yöntem kurallarını ve sürelerini belirleyecektir. Bu kuralların düzenlenmesinde, aúa÷ıdaki ilkelere uyulacaktır. (1) Yargılama yöntemi, bir tasarı [lâyiha] ve buna bir karúılaúan verilmesini öngörecek, ayrıca bir karúı- tasarının yumlı ile onun da yanıtının verilmesi olana÷ım içerecektir. E÷er taraflardan biri sözlü düúünceler ileri sürmek ya da sürdürmek isteminde bulunursa, öteki tarafa da, böyle bir durumda, aynı biçimde davranma yetkisi tanınması ko úulu ile, buna izin verilecektir. (2) Mahkeme soru úturma yapılmasını, belgeler sunulmasını, bilirkiúiye baúvurulmasını emretmek; yerinde keúif [experlise] ye incelemede bulunmak, her türlü bilgiyi islemek, tanıkları dinlemek ve taraflardan ya da temsilcilerinden her türlü sözlü açıklama istemek konularında tüm yetkiye sahip olacaktır. (3) øúbu Andlaúmada yazılı tersine hükümler dıúanla tutulmak üzere, Mahkemenin kuruluúu gününden baúlayarak altı aylık sürenin bitiminden sonra, söz konusu Mahkemenin bir kararı ile verilmiú ve uzaklık ya da zorlayıcı nedenlerle, kural - dıúı olarak haklı görülmüú bir özel izin bulunamadıkça, hiç bir istem ve sav kabul edilmeyecektir. (4) Bir yıl içinde, toplamı sekiz haftaya geçmeyecek olan tatil dönemleri dıúında, iúlerin ivedilikle görülmesini sa÷lamak üzere, her hafta yeterince toplantı yapmak Mahkemenin görevi olacaktır. (5) Hükümler, iúin Mahkemece görüldü ÷ünü gösteren yargılamanın bitiminden baúlayarak en geç iki ay sonra verilmiú olmalıdır.

-30-

(6) Konunun gerektirdi÷i duruúmalar ve her durumda, hükümlerin okunması açık celsede olacaktır. (7) Her Karma Hakem Mahkemesi, iúlerin iyi biçimde yürütülmesine yararlı görürse, çalıúma yeri dıúında bir ya da bir kaç toplantı yapmak yetkisine sahip olacaktır. Madde 96 — ilgili Hükümetler her bir Mahkeme için, aralarında anlaúarak, bir genel Sekreter atayacak ve her biri ona bir ya da birkaç Sekreter verecektir. Mahkemenin, ilgili Hükümetlerin onayı ile, yardımlarına gerek görece÷i kiúileri tutabilmesi bakımından, Genel Sekreter ve Sekreterler onun emri altında bulunacaktır. Her Mahkeme Sekreterli÷inin Büroları østanbul'da olacaktır. Baúka herhangi bir yerde yardımcı Büro kurmak ilgili Hükümetlerin iúidir. Her Mahkeme kendisine verilecek olan iúlere iliúkin arúivleri, yazı ve belgeleri kendi Sekreterli÷inde saklayacak ve görevinin bitiminde bunları toplantı yerinin bulundu÷u Hükümetin Arúiv Dairesine verecektir. Bu arúivler ilgili Hükümetlere her zaman açık olacaktır. Madde 97 — Her Hükümet atadı÷ı Karma Hakem Mahkemeleri üyeleri ile atayaca÷ı memur ya da Sekreterlerin ücret ve ödeneklerini ödeyecektir. Baúkan ile Genel Sekreterin ücret ve ödenekleri ilgili Hükümetlerce, aralarında anlaúarak, saptanacak ve bu ücret ve ödenekler ile Mahkemenin ortak harcamaları her iki Hükümetçe yarı yarıya ödenecektir. Madde 98 — øúbu Kesim Japonya ile Türkiye arasında ortaya çıkmıú olup, bu Andlaúma uyarınca Karma Hakem Mahkemesinin yetkisi içinde bulunması gereken iúlere uygulanmayacaktır; bu iúler iki Hükümet arasında anlaúma yolu ile çözümlenecektir. KESøM : VI ANDLAùMALAR Madde 99 — øúbu Andlaúmanın yürürlü÷e konulmasından sonra ve onun içerdi÷i hükümler bozulmaksızın, aúa÷ıda sayılan ekonomik ya da teknik nitelikteki çok taraflı Andlaúmalar, Sözleúmeler, Anlaúmalar, Türkiye ile öteki Ba÷ıtlı Devletlerden, bunlara taraf olanlar arasında yeniden yürürlü ÷e gireceklerdir. (1) Denizaltı kablolarının, korunmasına iliúkin 14 Mart 1884, l Aralık 1886 ve 23 Mart 1887 günlü Sözleúmeler ile 7 Temmuz 1887 günlü bütünleyici [de clôture] Protokol; (2) Gümrük tarifelerinin yayımlanmasına ve gümrük tariflerinin yayımlanması için uluslararası bir Birlik kurulmasına iliúkin 5 Temmuz 1890 günkü Sözleúme; (3) Paris'te Uluslararası Sa÷lık Ofisi kurulmasına iliúkin, 9 Aralık 1907 Anlaúması [Arrangement]; (4) Roma’da uluslararası bir Tarım Enstitüsü kurulmasına iliúkin 7 Haziran 1905 günlü Sözleúme;

-31-

(5) Escaut Irma÷ı üzerinde geçiú resminin satın alınmasına iliúkin 16 Temmuz 1863 günlü Sözleúme; (6) øúbu Andlaúmanın 19. Maddesindeki özel hükümleri saklı kılmak koúulu altında, Süveyú Kanalının özgürce kullanılmasını güvence altına alacak bir rejim saptanmasına iliúkin 29 Ekim 1888 günlü Sözleúme; (7) 30 Kasım 1920 günlü Madrit'te imzalanan Sözleúme ve Anlaúmalarla birlikte, Evrensel Posta Birli÷ine iliúkin Sözleúme ve A.nlaúmalar; (8) 10/12 Temmuz 1875 günü Sen-Petersburg (bugünkü Leningrad) da imzalanan Uluslararası Telgraf Sözleúmeleri ve 11 Haziran 1908 de Libzon’da Uluslararası Telgraf Konferansında kararlaútırılan Tüzükler ve Tarifeler; Madde 100 — Türkiye aúa÷ıda sayılan Sözleúmelere ya da Anlaúmalara katılma÷ı ve onları onaylama÷ı yükümlenir. (1) Otomobillerin uluslararası dolaúımına iliúkin 11 Ekim 1909 günlü Sözleúme; (2) Gümrük resmine ba÷lı vagonların kurúunlanarak kapatılmasına iliúkin 15 Mayıs 1886 günlü Anlaúma ve 18 Mayıs 1907 günkü Protokol; (3) Denizlerde çarpıúına, yardım ve kurtarma iúlerine iliúkin kimi kuralların birleútirilmesiyle ilgili 23 Eylül 1910 günlü Sözleúme; (4) Hastahane gemilerinin limanlarda resim ve vergilerden ba÷ıúıklı÷ına iliúkin 21 Aralık 1904 günlü Sözleúme; (5) Kadın ticaretinin yasaklanmasına iliúkin 18 Mayıs 1904, 4 Mayıs 1910 ve 30 Eylül 1921 günlü Sözleúmeler; (6) Fuhu ú ile ilgili yayınların yasaklanmasına iliúkin 4 Mayıs 1910 günlü Sözleúme; (7) 54, 88 ve 90. Maddelerin saklı kalması ko úulu ile9 17 Ocak 1912 günlü Sa÷lık Sözleúmesi; (8) Filoksera hastalı÷ına karúı alınacak önlemlere iliúkin 3 Ekim 1881 ve 15 Nisan 1889 günlü Sözleúmeler; (9) Afyon konusunda 23 Ocak 1912 günü La Hayc'de imzalanan Sözleúme ile 1914 Ek Protokolü; (10)5 Temmuz 1912 günlü Uluslararası Telsiz Telgraf Sözleúmesi; (11)Afrika'da alkollü maddelerin ba÷lı tutulaca÷ı rejime iliúkin Saint – Germain-enLaye’de imzalanan 10 Eylül 1919 günlü Sözleúme; (12)26 ùubat 1885 günlü Berlin Genel Ba÷ıtı ile 2 Temmuz 1890 günlü Brüksel Demeci ve Genel Senedinin yeniden incelenmesi konusunda Saint - Germain - en - Laye'de imzalanan 10 Eylül 1919 günlü Sözleúme;

-32-

(13)E÷er Türkiye l Mayıs 1920 günlü Protokol hükümlerinin uygulanmasıyla co÷rafya durumunun, gerektirdi÷i de÷iúikliklere kavuútu ÷unu görürse. Havayolu ile Gezilerin Düzenlenmesine iliúkin 13 Ekim 1919 günkü Sözleúme; (14)Kibrit yapımımla beyaz fosfor kullanılmasının yasaklanmasına iliúkin, 26 Eylül 1906 günü Berne’de imzalanan Sözleúme, Türkiye, bunlardan baúka, telli ve telsiz telgraflara iliúkin uluslararası yeni Sözleúmelerin düzenlenmesine katılma÷ı yükümlenir. BÖLÜM: IV ULAùIM YOLLARI VE SAöLIK øùLERø KESøM : I ULAùIM YOLLARI Madde 101 — Türkiye, transitin serbestli÷ine iliúkin, Barselon Kon-ferausmea 14 Nisan 1921 günü kabul edilmiú olan Sözleúme ile Statüye ve uluslararası nitelikte, gidiú - geliúe elveriúli su yollarına uygulanacak rejime iliúkin anılan Konferansça 19 Nisan 1921 günü kabul edilmiú bulunan Sözleúme ve Statü ile Ek Protokole katıldı÷ını açıklar. Böylece, Türkiye iúbu Andlaúmanın yürürlü÷e konulması gününden baúlamak üzere, bu Sözleúme, Statü ve Protokoller hükümlerinin yürürlü ÷e konulmasını yükümlenir. Madde 102 — Türkiye, deniz kıyısı bulunmayan Devletlerin gemi bayra÷ına sahip olma haklarının tanınmasına iliúkin 20 Nisan 1921 günlü Barselon Deklarasyonuna katıldı÷ını açıklar. Madde 103 — Türkiye, 20 Nisan 1921 günlü Barselon Konferansının uluslararası rejime ba÷lı limanlara iliúkin ö ÷ütleme Kararlarına katıldı÷ını açıklar. Türkiye bu rejini altına konulacak limanları daha sonra bildirecektir. Madde 104 — Türkiye, 20 Nisan 1921 günlü Barselon Konferansının uluslararası demiryollarına iliúkin ö ÷ütleme kararlaıma katıldı÷ını açıklar. Bu ö÷ütlemeler iúbu Andlaúmanın yürürlü ÷e konulmadı gününden baúlayarak, Türk Hükümetince, karúılıklı olmak koúulu ile uygulanacaktır. Madde 105 — Türkiye, iúbu Andlaúmanın yürürlü÷e konulmasından sonra, 14 Ekim 1890, 20 Eylül 1893, 16 Temmuz 1895, 16 Haziran 1898 ve 19 Eylül 1906 günlerinde BerııMe imza edilen Demiryolları ile eú ya taúınmasına iliúkin Sözleúmelere ve Düzenlemelere [Arrangements] katılma÷ı yükümlenir. Madde 106 — Yeni sınırların geçece÷i yerler nedeniyle, bir ülkenin iki bölümünü birbirine ba÷layan bir demiryolu öteki ülkeyi kesiyor ya da bir ülkeden baúlayan bir demiryolu kola baúka bir ülkede- son buluyorsa, iki ülke arasındaki ulaúıma iliúkin konularda iúletme koúulları, özel olarak kararlaútırılan hükümler saklı kalmak üzere, ilgili Demiryolu Yönetimleri arasında yapılacak bir anlaúma ile düzenlenecektir; bu Yönetimler anlaúma koúulları üzerinde uyu úmazlarsa, bunlar hakem yolu ile belirlenecektir.

-33-

Türkiye ve onunla sınırı olan Devletler arasındaki sınır üzerinde tüm tren istasyonlarının kurulması ve bu istasyonlar arasındaki demiryolların iúletilmesi özdeú ko úullar içeren anlaúmalarla düzenlenecektir. Madde 107 — Geldi÷i ya da gitti÷i yer Türkiye ya da Yunanistan olup Yunan-Bulgar sınırı ile, Kuleliburgaz yakınına düúen Yunan-Türk sınırı arasındaki Do ÷u Demiryollarının üç kesiminden transit olarak yararlanan yolcular ve ticaret eúyasından iúbu transit nedeniyle hiç bir resim ya da harç alınmayacak ve hiç bir pasaport ya da gümrük kontrolü iúlemi yapılmayacaktır. øúbu Maddenin uygulanması Milletler Cemiyeti Meclisinin seçece÷i bir Komiserce sa÷lanacaktır. Yunan ve Türk Hükümetleri bu Komiser katında yukaııda sözüedilcn hükümlerin uygulanmasına iliúkin her soruna Komiserin ilgisini çekmekle görevli ve bu görevin yapılması için gerekli tüm kolaylıklardan yararlanacak bir temsilci atamak hakkına sahip olacaklardır. Bu Temsilciler, gereksinim duyacakları alt memurların sayısı ve niteli÷i konusunda Komiserle anlaúacaklardır, Söz konusu hükümlerin uygulanmasına iliúkin olup çözümleme÷i baúaramadı÷ı her sorunu, Milletler Cemiyeti Meclisinin kararına sunmak bu Komiserin yetkisi içinde bulunacaktır. Yunanistan ve Türkiye Hükümetleri, ço ÷unlukla karar alacak olan iúbu Meclislin her kararına uyma÷ı yükümlenirler. Bu Komiserin maaúı ve yapaca÷ı hizmete iliúkin harcamaları Yunan ve Türk Hükümetlerince eúit biçimde karúılanacaktırTürkiye daha sonra Edirne'yi Kuleliburgaz ile østanbul arasındaki demiryoluna ba÷layan bir demiryolu yaparsa, iúbu Maddenin, Kuleliburgaz ve Bosnaköy yanındaki Yunanistan Türkiye sınır noktaları arasında, iki yönlü transite iliúkin hükümleri geçersiz kalacaktır. ølgili Hükümetlerden her biri, bu Andlaúmanın yürürlü÷e konulması gününden baúlamak üzere, beú yıllık bir süre sonunda iúbu Maddenin 2-5. Fıkralarında öngörülen denetleme÷i sürdürme÷e neden olup olmadı÷ı konusunda bir karar vermesi için Milletler Cemiyeti Konseyine baúvurmak hakkına sahip olacaklardır. Bununla birlikte, Yunan - Bulgar sınırı ile Bosnaköy arasında bulunan Do÷u Demir-yollarının iki kesimi üzerindeki transite iliúkin olan 1. Fıkra hükümlerinin yürürlükte kalması kararla útırılmıútır. Madde 108 — Gerek Osmanlı Hükümetinin ya da özel Ortaklıkların olup iúbu Andlaúma uyarınca Osmanlı ømparatorlu÷undan ayrılan topraklarda bulunan limanlar ile demiryollarının geçirimine iliúkin, gerek Ba÷ıtlı Devletler arasında ayırcalık hakkı sahiplerine ve memurlarının emeklilik iúlerine iliúkin olarak önceden konulmuú ya da konulacak özel hükümler saklı kalmak üzere, demiryollarının geçirimi aúa÷ıdaki koúullara göre yapılacaktır. 1°. Tüm demiryolları için yapılmıú yapıt ve tesisler bütünüyle ve olanaklı oldu ÷u ölçüde iyi durumda bırakılacaktır. 2°. Kendisinin yürüyücü gereçleri (matériel roulant) bulunan bir demiryolu a÷ının tümü devredilmiú bir toprak üzerinde ise, bu gereçler 30 Ekim 1918 günlü son envantere göre bütünü ile bırakılacaktır.

-34-

3°. øúbu Andlaúma gere÷ince yönetimleri ayrılacak demiryollarının yürüyücü gereçlerinin bölüúülmesi, çeúitli parçaları kendilerine verilen Yönetimler arasında dostça anlaúma yolu ile saptanacaktır. Bu anlaúma, 30 Ekim 1918 günlü son envantere göre, söz konusu demiryolu üzerindeki kayıtlı gereçlerin önemini, servis yolları ile birlikte, demiryollarının uzunlu÷unu, ulaúımın nitelik ve niceli÷ini hesaba katacaktır. Anlaúmaya varılamazsa, anlaúmazlıklar hakem yolu ile çözümlenecektir. Hakem kararı, gerekiyorsa, her kesimde bırakılması gereken lokomotifleri, yolcu ve yük vagonlarını gösterecek, bunların devralınması ko úullarını belirleyecek ve eldeki atölyelere götürülen gereçlerini kısa bir süre içinde, bakımını sa÷lamak için zorunlu görülecek düzenlemeleri ortaya koyacaktır. 4°. Ana maddeler, oturma eúyası ve aletler, yürüyen gereçlerin ba÷lı tutuldu ÷u koúulların tıpkısına ba÷lı olacaktır, Madde 109 — Tersine hükümler olmadıkça, e÷er yeni bir sınırın çizilmesi yüzünden bir Devletin sularının düzeni (kanallar açılması, su baskınları, sulama, drenaj, ya da onların benzeri iúler) öteki bir Devletin topra÷ında yapılacak iúlere ba÷lı bulundu÷u, ya da bir Devletin toprakları üzerinde, Savaútan önceki yapılacak iúlere öteki bir Devletin topraklarından çıkan sular ya da idrolik enerji kullanılıyorsa, ilgili Devletler arasında, her birinin çıkarlarını ve kazanılmıú haklarını koruyacak nitelikte, bir anlaúma yapmaları gerekir. Anlaúma olmazsa sorun hakem yolu ile çözümlenecektir. Madde 110 — Romanya ve Türkiye, Köstence - østanbul [telgraf] kablosunun iúletme koúullarını hakça saptamak üzere, aralarında anlaúacaklardır. Anlaúma olmazsa, sorun hakem yolu ile çözümlenecektir. Madde 111 — Türkiye, gerek kendi, gerek uyrukları adına, artık kendi topraklarına eriúmeyen kabloların tümü ya da parçaları üzerinde, ne nitelikte olursa olsun, tüm hak ya da ayrıcalıklardan vazgeçer. E÷er yukarıdaki Fıkra gere÷ince geçirimi yapılmıú olan kablolar ya da kabloların bir bölümü özel mülkiyetten ise sahiplerinin zararlarının giderimi, mülkiyetin geçti÷i Hükümlerce karúılanacaktır. Zarar giderimin tutarında anlaúma olmazsa, bu tutar hakem yolu ile saptanacaktır. Madde 112 — Türkiye kendi topraklarında en az bir ba÷lantısı olan kablolar üzerinde daha önce sahip oldu÷u mülkiyet haklarını koruyacaktır. Bu kabloların Türk topraklarına giriú haklarının kullanılması ve onların iúletilmesi koúulları ilgili Devletlerce, dostça anlaúarak, düzenlenecektir. Anlaúma olmazsa, anlaúmazlık hakem yolu ile çözümlenecektir. Madde 113 — Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, her biri kendisiyle ilgili olarak, Türkiye'de yabancı postahaneleriıı kaldırılmasını kabul ettiklerini açıklarlar.

-35-

KESøM : II SAöLIK øùLERø Madde 114 — østanbul Sa÷lık øúleri Yüksek Kurulu (Conseil Supérieur de Santé de Constantinople) kaldırılmıútır. Türkiye'nin kıyıları ve sınırlarının sa÷lık örgütüyle Türk yönetimi görevlidir. Madde 115 — Oranları ve koúulları hakça olacak tek düzen bir sa÷lık tarifesi, Türk bayra÷ı ile yabancı bayrakları ayırt etmeksizin, tüm gemilere ve Türkiye uyruklarına uygulanan özdeú koúullarla, yabancı Devlet uyruklarına uygulanacaktır. Madde 116 — Türkiye, açıkta kalmıú olan eski sa÷lık memurlarının, østanbul Sa÷lık øúleri Yüksek Kurulunun paralarından ayrılarak verilmek üzere, zarar giderimi haklarına ve iúbu Kurulun bugünkü eski memurlarının ve onların yerine geçen hak sahiplerinin, kazanılmıú öteki tüm haklarına bütünüyle saygı gösterme÷i üstlenir. øúbu haklara, eski østanbul Sa÷lık øúleri Yüksek Kurulu'nun yedek akçesinin, ayrılması biçimine ve eski Sa÷lık Yönetiminin kesin arıtımına iliúkin tüm iúler ile onlara benzer ya da ba÷lı olan öteki tüm sorunlar, özel (ad hoc) bir Komisyonca çözümlenecektir. Bu Komisyon, Almanya, Avusturya ve Macaristan dıúındaki østanbul Sa÷lık øúleri Yüksek Kuruluna katılmıú olan devletlerden her birinin bir temsilcisinden oluúacaktır. Gerek yukarıda sözü edilen arıtma, gerek bu arıtımdan sonra kalan paraların tahsis yönüne iliúkin olarak, iúbu Komisyonun üyeleri arasında anlaúmazlık çıkarsa, Komisyonda temsil edelin Devletlerden her biri, son kararı alacak olan Milletler Cemiyeti Meclisine baúvurma hakkına sahip bulunacaktır. Madde 117 — Türkiye ile Mekke'de Hac ödevinin, Kudüs ziyaretinin ve Hicaz Demiryollarının korunmasında ilgili bulunun Devletler, uluslararası Sa÷lık Sözleúmelerinin hükümleri uyarınca, özel önlemler alacaklardır. Uygulamada eksiksiz bir tekdüzen sa ÷lamak amacıyla, bu devletler ile Türkiye, Hac ve ziyaretlere iliúkin sa÷lık Eúgüdüm Komisyonu kuracaklardır. Bu Komisyonla Türkiye Sa÷lık Daireleri ve Mısır Deniz ve Karantina Sa÷lık Kurulu temsil edilecektir. Bu Komisyon, toprakları üzerinde toplanaca÷ı Devletin önceden iznini alacaktır. Madde 118 — Hac ve ziyaretlere iliúkin Sa÷lık øúleri Etüdüm Komisyonu'nun çalıúmaları konusunda, gerek Milletler Cemiyeti Sa÷lık Komitesine ve Uluslararası Genel Sa÷lık Ofisine, gerek Hac ve ziyaretle ilgili her ülkenin istemde bulunacak Hükümetine raporlar gönderilecektir. Komisyon, kendisine Milletler Cemiyetince, Uluslararası Genel Sa ÷lık Ofisine ya da ilgili Hükümetlerce yöneltilecek tüm sorular üzerine görüúünü bildirecektir. KESøM: V ÇEùøTLø HÜKÜMLER 1. SAVAù TUTSAKLARI Madde 119 — Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, ellerinde kalmıú olan savaú tutsakları ile sivil tutukluları hemen ülkelerine geri yollama÷ı yükümlenirler. Yunanistan ve Türkiye'nin, her birinin elinde bulunan savaú tutsakları ve sivil tutukluların

-36-

mübadelesi bu Hükümetler arasında 30 Ocak 1923 günü Lozan'da imza edilmiú olan özel Anlaúmanın konusunu olu úturmaktadır. Madde 120 — Disipline aykırı eylemler nedeniyle cezaya çarptırılması gereken ya da çarptırılmıú olan savaú tutsakları ve sivil tutuklular, cezalarının bütünlenmesine ya da onlara iliúkin yasal kavuúturmanın sona ermesine bakılmaksızın, geri yollanacaktır. Disiplin cürümleri dıúındaki eylemeleri nedeniyle cezaya çarptırılması gereken ya da çarptırılmıú olanların tutuklulukları sürdürülebilecektir. Madde 121 — Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, kaybolanların aranması ya da geri gönderilmeme iste÷inde bulunmu ú olan savaú tutsakları ve sivil tutukluların kimliklerinin belirlenmesi için, her biri kendi toprakları üzerinde, her türlü kolaylı÷ı gösterme÷i yükümlenirler. Madde 122 — Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, iúbu Aııdlaúma yürürlü÷e konulur konulmaz, savaú tutsakları ve sivil tutukluların oldu ÷u ya da olmuú bulundu÷u halde alıkonulmuú tüm eú ya, para, hisse senetleri, tahviller, belgeler ya da her türlü kiúisel eú yanın geri verilmesini yükümlenir Madde 123 — Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, kendi Ordularınca ele geçirilmiú olan savaú tutsaklarının geçimleri için harcanan paraların ödenmesinden kar úılıklı olarak vazgeçtiklerini açıklarlar. 2. MEZARLIKLAR Madde 124 — Aúa÷ıda 126 Maddenin özel hükümleri zedelenmeksizin, Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, içlerinden her birinin 29 Ekim 1914'ten beri savaú alanında, ya da yaralanma, kaza ya da hastalık sonucunda ölen kara ve deniz askerleri ile o günden beri, tutsaklık sırasında ölmüú savaú tutsakları ve sivil tutukluların, kendi egemenlikleri altında bulunan topraklar üzerindeki mezarlıklarına, mezarlarına, toplu ceset çukurlarına ve adlarına dikilen anıtlara saygı gösterecek ve onların bakımını yapacaklardır. Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, içlerinden her birinin söz konusu mezarlıkları, mezarları ve toplu ceset çukurlarını belirlemek, kaydını yapmak, yönetmek ve bunların bulundukları yerlerde uygun anıtlar dikmekle görevlendirecekleri Komisyonlara, kendi toprakları üzerinde görevlerini yapmak için, tüm kolaylıkları gösterme konusunda anlaúacaklardır. Ba÷ıtlı Taraflar, yukarıda sözügeçen kara ve deniz askerlerinin kemiklerinin yurtlarına geri gönderilmesi konusundaki istemleri yerine getirebilmek için, ulusal yasalar hükümleri ve genel sa÷lı÷ın gerekleri saklı kalmak koúulu ile, her türlü kolaylı÷ı, karúılıklı olarak göstermeye söz verirler. Madde 125 — Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar, Birincisi : Tutsak iken ölen savaú tutsakları ve sivil tutukluların, belirlenmesi için yararlı tüm bilgilerle birlikte eksiksiz bir listesini; kimliklerinin

økincisi : Kimlikleri belirlenmeksizin gömülmüú ölülerin, mezarlarının sayısı ve yerleri konusunda her türlü bilgileri, karúılıklı olarak, birbirlerine verme÷i yükümlenirler.

-37-

Madde 126 — Romanya topraklarında 27 A÷ustos 1916’dan beri ölen Türk kara ve deniz askerleri ve savaú tutsaklarının mezarları, toplu ceset çukurları ve adlarına dikilen anıtların bakımı ile sivil tutuklulara iliúkin 124. ve 125. Maddelerden do ÷an baúkaca herhangi bir yükümlülük için Romanya Hükümeti ile Türkiye Hükümeti, arasında özel bir Aııdlaúma yapılacaktır. Madde 127 — 124. ve 125. Maddelerin genel nitelikteki hükümlerini bütünlemek için, bir yandan Britanya ømparatorlu ÷u, Fransa ve øtalya Hükümetleri, öte yandan Türkiye ve Yunanistan Hükümetleri 128.den 136'ya dek olan Maddelerdeki özel hükümleri kararlaútırmıúlardır. Madde 128 — Türkiye Hükümeti, Britanya ømparatorlu÷u, Fransa ve øtalya Hükümetlerine karúı kendi toprakları, üzerinde onlann savaú alanında ya da yaralama, kaza, ya da hastalık sonucu ölmüú olan kara ve deniz askerleri ile tutsak iken ölen savaú tutsakları ve sivil tutukluların mezarları, mezarlıkları, toplu ceset çukurları ve adlarına dikilmiú anıtlarının üzerinde bulundu÷u arsaları o devletlere ayrı ayrı ve süresiz olarak bırakma÷ı yükümlenir. Bundan baúka söz konusu mezarlara, mezarlıklara, toplu ceset çukurlarına ve anıtlara serbestçe girilmesine ver gerekiyorsa, cadde ve yolların yapılmasına izin verme÷i yükümlenir. Yunan Hükümeti, kendi topraklarına iliúkin .olarak, özdeú yükümlülükleri üstlenir. Yukarıdaki hükümler, verilen arsalarda Türk egemenli÷ini ya da, duruma göre, Yunan egemenli÷ini zedelemez. Madde 129 — Türkiye Hükümetince verilecek arsalar içinde, özellikle Britanya ømparatorlu÷u için 3 sayılı haritada gösterilmiú olan Anzak adlı kesim (Arıburnu) de bulunacaktır. Britanya ømparatorlu÷unun yukarıda belirtilen arsalardan yararlanması úu ko úullar içinde olacaktır : (1) Bu arsalar, iúbu Andlaúma ile belirlenen kullanma amacından baúka bir biçimde kullanılmayacak; böylece hiç bir askersel ya da ticarî amaçla ya da verilmesine neden olan yukarıda belirli amaca aykırı, baúkaca hiç bir amaçla kullanılmayacaktır. (2) Türkiye Hükümeti, mezarlıklarla birlikte, söz konusu arsaları her zaman denetlemek hakkına sahip bulunacaktır. (3) Mezarlıkların korunmasında sivil bekçilerin sayısı, her mezarlık için bir bekçiyi geçmeyecektir. Mezarlıkların dıúındaki arsalar için özel bekçiler olmayacaktır. (4) Söz konusu arsalarda, mezarlıkların gerek içinde, gerek dıúında, bekçiler için zorunlu konutlardan baúka hiç bir konut yapılmayacaktır. (5) Söz konusu arsaların deniz kıyısı üzerinde, kiúi ve inal indirip bindirme÷e yararlı hiç bir rıhtım, mendirek, ya da iskele yapılmayacaktır. (6) Gerekli tüm resmî iúlemler yalnız Bo ÷azların iç kıyılarında yapılabilecek ve arsalara

-38-

ancak bu iúlemlerin yapılmasından sonra girilebilecektir. Türk Hükümeti, olanaklı bulundu÷u ölçüde, kolay olması gereken bu iúlemlerin, iúbu Maddenin öteki hükümleri zedelenmemek koúulu ile, Türkiye'ye giden baúka yabancılar için konulmu ú iúlemlerden daha zor olmamasını ve her türlü yersiz gecikmeyi önleyici biçimde yapılmasını kabul eder. (7) Söz konusu yerleri ziyaret etmek isteyen kiúiler silâhlı olmayacaklardır. Türk Hükümeti iúbu kesin yasaklamanın, uygulanmasını izlemek hakkına sahip bulunacaktır. (8) 150 kiúiden fazla olan her ziyaretçi kafilesinin varıúından en az bir hafta önce Türk Hükümetine bilgi verilmesi gerekecektir. Madde 130 — Mezarlara, mezarlıklara ve toplu ceset çukurlarına ve anıtlara iliúkin sorunları yerinde çözümlemekle görevli olarak Büyük Britanya, Fransa ve øtalya Hükümetlerinden her biri birer Komisyon atayacaktır. Bu Komisyonlarda Türk ve Yunan Hükümetleri de birer temsilci bulunduracaktır. øúbu Komisyonlar özellikle : (1) Cesetlerin gömüldü÷ü ya da gömülmü ú olabilece÷i bölgeleri bulmak ve mezarları, toplu ceset çukurlarını ve anıtları saptamak; (2) Mezarların, gerekiyorsa, bir arada toplanmadı koúullanın saplamak; Türk topraklarında Türk temsilcisi ve Yunan topraklarında Yunan temsilcisi ile anlaúarak, toplu mezarlıklar ile çukurların ve dikilecek anıtların yerlerini belirlemek; kullanılacak arsa geniúli÷ini, zorunlu en düúük düzeyde tutarak, bu yerlerin sınırlarını belirlemek; (3) Kendi uyrukları irin yapılmıú ya da yapılacak mezarlıkların, çukurların ve anıtların kesin planlarını, ba÷lı oldukları Hükümetleri adına, Türk ve Yunan Hükümetlerine bildirmekle görevlidirler. Madde 131 — Kendilerine arsa ayrılan Hükümetler, iúbu toprakları yukarıda öngörüldü ÷ünden baúka biçimde kullanmama÷ı ve kullanma÷a izin vermeme÷i yükümlenir. Söz konusu arsalar deniz kıyısında bulunuyorsa, kıyı toprakları verildi÷i Hükümetlerce her hangi bir kara ve deniz gücü için ya da ticaret amacıyla kullanılmayacaktır. Üzerinde mezarlar ve mezarlıklar yapılmasından vazgeçilecek ve anıt dikilmesi için kullanılmayacak topraklar yine Türk ya da, duruma göre Yunan Hükümetine kalacaktır. Madde 132 — 128. inciden 130. uncuya kadar olan Maddelerde yazılı arsaların süresiz olarak ve bütünüyle yararlanmaları için Britanya, Fransa ve øtalya Hükümetlerine bırakılmasına iliúkin yasal ve yönetimsel gerekli önlemler, Türk Hükümeti ve Yunan Hükümetince, 130. Maddenin 3. Fıkrasında öngörülen bildirimi izleyecek olan altı ay içinde alınacaktır. E÷er kamulaútırmak yoluna, gitmek gerekirse, Türk ve Yunan Hükümetleri bu kamulaútırımları, her biri kendi toprakları, üzerinde, giderlerini kendileri karúılayarak yapacaktır. Madde 133 — Britanya, Fransa ve øtalya Hükümetleri, uyruklarının mezarlarının, mezarlıklarının, toplu ceset çukurlarının ve anıtlarının yapımı, düzenlenmesi ve bakımı islerini uygun, görecekleri her hangi bir Kuruma bırakmakta özgür olacaklardır. Bu Kurumlar askersel bir nitelikle bulunmayacaktır. Mezarların bir araya getirilmesini, mezarlık ve toplu

-39-

ceset çukurlarının kurulmasını sa÷lamak üzere, cesetlerin mezarlardan çıkarılması ve baúka bir yere götürülmesi ve kendilerine arsa ayrılan Hükümetlerce yurtlarına geri yollanması kararlaútırılacak cesetlerin mezarlardan çıkarılıp taúınması iúlerini yaptırmak hakkına yalnız bu kurumlar sahip olacaktır. Madde 134 — Britanya, Fransa ve øtalya Hükümetleri Türkiye'de bulunan mezarların, mezarlıkların, toplu ceset çukurlarının ve anıtların korunması iúini kendi uyrukları arasından atanmıú bekçilerle sa÷lama hakkına sahip olacaklardır. Türk makamlarınca tanınacak olan bu bekçiler mezarların, mezarlıkların, toplu ceset çukurlarının ve anıtların korunmasını sa÷lamak üzere, bu makamlardan yardım göreceklerdir. Bekçilerin, hiç bir askersel niteli÷i olmayacaktır; ancak kendilerini savunmak için bir tabanca ya da otomatik tabanca taúıyabileceklerdir. Madde 135 — 128. inciden 131. inceye dek Maddelerde söz konusu arsalar Türkiye ve Türk makamları ve duruma göre, Yunanistan ve Yunan makamlarınca hiç bir kira bedeline, resim ya da vergiye ba÷lı tutulmayacaktır. Britanya, Fransa ve øtalya Hükümetleri temsilcileri ile mezarları, mezarlıkları, toplu ceset çukurlarını ve anıtları ziyaret iste ÷inde bulunan kiúiler için oralara girmek her zaman serbest olacaktır. Türk Hükümeti ve Yunan Hükümeti söz konusu arsalara çıkan yolların bakımını süresiz biçimde üstleneceklerdir. Türk Hükümeti ve Yunan Hükümeti yukarıda sözü edilen mezarların, mezarlıkların, toplu ceset çukurlarının ve anıtların bakımıyla görevli kiúilerin gereksinimleri ve toprakların sulanması için yeterince suyu sa÷layabilmeleri konusunda Britanya, Fransa ve øtalya Hükümetinlerine her türlü kolaylı÷ı gösterme÷i yükümlenirler. Madde 136 — Britanya, Fransa ve øtalya Hükümetleri, Türkiye'den ayrılan topraklarda bulunanlarla kendi Hükümetlerine ba÷lı topraklarda gömülü Türk kara ve deniz askerleri için mezarlar, mezarlıklar, toplu ceset çukurları ve anıtlar kurulması için 128. Madde ile 130. uncudan 135. inciye dek olan Maddeler hükümlerinden yararlanmak hakkını Türkiye Hükümetine tanımayı yükümlenirler. 3. GENEL HÜKÜMLER Madde 137 — Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar arasında tersine kararlaútırılan hükümler dıúında, 20 Ekim 1918 gününden baúlayarak iúbu And-laúmamu yürürlü ÷e konulmasına dek østanbul'u iúgal eden Devletler uyruklarının, yabancıların ya da Türk uyruklarının hakları, malları ve çıkarları ve bunlardan her birinin Türk makamları ile olan iliúkileri konusunda adıgcçen devletler makamlarınca ya da onlarla anlaúarak alınmıú kararlar ya da verilen buyruklar geçerli sayılacak ve bunlar nedeniyle adı geçen Devletler ya da onların makamları aleyhine hiç bir istem ileri sürülemeyecektir. : Yukarıda sözü edilen kararlar ya da buyruklar nedeniyle u÷ranılan bir zarardan, do÷an baúkaca tüm istemler Karma Hakem Mahkemesine götürülecektir. Madde 138 — Genel affa iliúkin bugünkü Demecin IV. ve VII. paragrafların hükümleri zedelenmemeli koúulu ile, yargısal konularda 30 Ekim 1918 gününden baúlayarak iúbu Andlaúmanın yürürlü÷e konulmasına dek, Türkiye'de østanbul'u iúgal eden Devletlerin yargıçları, mahkemeleri ya da makamlarınca ve 8 Aralık 1921 günü kurulan Karma Yargı Komisyonunca Türkiye'de verilen kararlar ve emirler, uygulanmaya iliúkin önlemlerle birlikte, geçerli olacaktır.

-40-

ùu da var ki, bir askersel mahkeme ya da bir polis mahkemesince hukuksal konularda verilen ve kendisini yararlandıran bir yargısal karar nedeniyle her hangi bir kiúi, karúılaútı÷ ı bir zararın giderimi için bir istemde bulunursa, iúbu istem Karma Hakem Mahkemesine sunulacak ve bu Mahkeme de, gerekiyorsa, bir zarar giderimi ödenmesine ya da geri verme iúlemine karar verebilecektir. Madde 139 — Sivil yönetime, yargısal ya da maliye makamlara ya da Vakıflar Yönetimine iliúkin olup, Türkiye'de bulunmakla birlikte, Osmanlı ømparatorlu÷undan ayrılan bir topra÷ın Hükümetini özellikle ilgilendiren arúivler, sicil defterleri, planlar, senetler ve öteki belgeler ile, buna karúılık olarak, Osmanlı ømparatorlu÷undan ayrılan bir toprak üzerinde bulunup Türk Hükümetini özellikle ilgilendiren ar úivler, planlar, senetler ve öteki belgeler, karúılıklı olarak, birbirlerine geri verilecektir. Yukarıda sözügeçen arúivler, sicil defterleri, planlar, senetler ve öteki belgeleri elinde bulunduran Hükümet, kendisini de bunlarla ilgili görüyorsa, ilgili öteki Hükümete, istem üzerine, onların fotokopilerini ya da onaylı örneklerini vermek karúılı÷ında, asıllarını alıkoyabilecektir. Gerek Türkiye'den, gerek ayrılan topraklardan alınıp götürülmüú olan arúivler, sicil defterleri, planlar, senetler ve öteki belgeler özellikle alındıkları topraklara iliúkin ise, bunların geri verilecektir. øúbu iúlemlerin gerektirdi÷i harcamalar, istemde bulunan Hükümetçe yapılacaktır. Yukarıdaki hükümler, eski Osmanlı ømparatorlu÷unun iken 1912 yılından sonra Yunanistan’a geçen yerlede bulunan taúınmaz mallar ya da Vakıflara iliúkin sicil defterleriune de özdeú koúullarla uygulanır. Madde 140 — Türkiye ile öteki Ba÷ıtlı Devletler arasında, Savaú sırasında ve 30 Ekim 1918 gününden önce, her birinin ele geçirdi÷i deniz ganimetleri, birbirlerine karúı hiçbir iúlem ve sav konusu olmayacaktır. østanbul’u iúgal eden Devletlerce anılan günden sonra, Silah Bırakıúımının bozulması nedeniyle, elkonulan mallar [saisies] konusunda da bu hüküm geçerli olacaktır. ùurası kararlaútırılmıútır ki, østanbul’u iúgal eden Devletlerin Hükümetleri ya da Türk Hükümetince, 29 Ekim 1914 gününden 1 Ocak 1925 gününe dek, kendi limanlarında kullanılmıú olan her türlü tekneler, küçük tonajlı gemiler, yatlar ve mavunalar konusunda gerek sözü edilen Devletlerin Hükümetleri ve uyruklarınca, gerek Türk Hükümeti ve uyruklarınca hiçbir istem ileri sürülmeyecektir. Bununla birlikte, iúbu hüküm, genel affa iliúkin bugünkü Demecin, IV. Paragrafı hükümlerini zedelemedi÷i gibi, 29 Ekim 1914 gününden önceki haklara dayanarak, kiúilerce baúka kiúilere karúı ileri sürülecek istemleri de bozmayacaktır. Yunan kuvvetlerince 30 Ekim 1918 gününden sonra zaptolunan Türk bayraklı gemiler Türkiye’ye geri verilecektir. Madde 141 — øúbu Andlaúmanın 25. Maddesinin ve 28 Haziran 1919 günkü Versay Barıú Andlaúmasının 155. 250. ve 440. Maddeleri ile VIII. Bölümünün (Onarım), III. Ekinin uygulanmasıyla ilgili olarak Savaú sırasında Alman Hükümeti ya da uyruklarınca Osmanlı Hükümeti ya da uyruklarına devredilmiú olan tüm Alman gemileri için Alman Hükümetine ya

-41-

da uyruklarına karúı do ÷mu ú olabilecek her türlü yükümlülüklerden Türkiye Hükümeti ve uyrukları, úimdi o gemileri elinde bulunduran Müttefik Hükümetlerin izni gerekmeksizin, aklanmıútır. Türkiye ile onun yanında savaúmıú olan öteki devletlerin iliúkilerinde de, gerekiyorsa bu hüküm geçerlidir. Madde 142 — Yunanistan ile Türkiye arasında Rum ve Türk nüfus mübadelesine iliúkin 30 Ocak 1923 günü yapılan özel Sözleúme, bu iki Ba÷ıtlı Yüksek Taraf arasında, iúbu Andlaúmanın bir parçası imiú gibi, onun güç ve de÷erinde olacaktır. Madde 143 — øúbu Andlaúma, olanaklı oldu÷unca, kısa bir süre içinde onaylanacaktır. Onay belgeleri Paris'te sunulup saklanacaktır. Japon Hükümeti onayın yapılmıú oldu ÷um Paris'teki Siyasal Temsilcisi aracılı÷ı ile Fransız Cumhuriyeti Hükümetine bildirmekle yetinebilecek ve bu durumda, onay belgesini de, olanaklı oldu÷unca, ivedilikle sunacaktır. ømzacı her bir Devlet, Andlasmayı kendisine imza edilmiú ve Lozan Konferansının Son Senedinde gösterilmiú olan Ba÷ıtlarla birlikte -e÷er bunlar da onayı gerektiriyorsa- bir tek belge ile onaylayacaktır. Bir yandan Türkiye, öte yandan Britanya ømparatorlu ÷u, Fransa, øtalya, Japonya ya da onların arasından üçü, onay belgelerini sunar sunmaz, ilk sunuú tutana÷ı düzenlenecektir. Bu ilk sunuú tutana÷ı gününden baúlayarak, Andlaúma böylece, onu onaylamıú olan, Ba÷ıtlı Yüksek Taraflar arasında yürürlü÷e girecektir. Öteki Devletler için, daha sonra onay belgelerinin sunma gününde yürürlü ÷e girecektir. Bununla birlikte, Yunanistan ve Türkiye ile ilgili olarak, 1. Madde ve 2. Maddenin 2 sayılı Fıkrası ile 5-11. Maddeleri, hükümleri Yunan ve Türk Hükümetleri kendi onay belgelerini sunar sunmaz, yukarıda sözü geçen tutanak daha düzenlenmemiú olsa bile yürürlü÷e girecektir. Fransa Hükümeti onay belgelerinin sunuú tutanaklarının, aslına uygun, birer örne÷ini tüm imzacı Devletlere verecektir. Yukarıdaki hükümlere olan inançla, yetkili Temsilciler iúbu Andlaúmayı imza etmiúlerdir. Yirmi dört Temmuz bin dokuz yüz yirmi üç günü, Lozan'da yalnız bir örnek olarak düzenlenmiú olup, bu örnek Fransız Cumhuriyeti Arúivlerinde saklanacak ve bu Hükümet Ba÷ıtlı Devletlerden her birine onun aslına uygun bir örne÷ini verecektir. HORALCE RUMBOLD PELLÉ GARRONI G. C. MONTAGNA K. OTCHIAI E. K. VÉNISÉLOS CONSTANTøN DlAMANDY CONSTANTøN CONTZESCO M.øSMET DR. RIZA NUR HASAN

-42-

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->