P. 1
11. SINIF KİMYA 1. ÜNİTE: KİMYASAL REAKSİYONLAR VE ENERJİ

11. SINIF KİMYA 1. ÜNİTE: KİMYASAL REAKSİYONLAR VE ENERJİ

|Views: 31,127|Likes:
Yayınlayan: Kimya Bilimi
(İLK OLARAK 2010-2011 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILINDA YÜRÜRLÜĞE GİREN ÖĞRETİM PROGRAMINA GÖRE HAZIRLANMIŞTIR.)

ÜNİTENİN KONU BAŞLIKLARI

1. Sistemler ve Enerji Türleri
2. Sistemlerde Entalpi Değişimi
3. İstemlilik

1. SİSTEMLER VE ENERJİ TÜRLERİ

ENERJİ İLE ISI AYNI MIDIR?

MADDENİN TOPLAM ENERJİSİ HESAP EDİLEBİLİR Mİ?

SICAKLIĞI ÖLÇMEK SURETİYLE NE YAPMIŞ OLUYORUZ?

ISI ALIŞ VERİŞİ NİÇİN OLUR? SICAKLIK NASIL ÖLÇÜLÜR?

2. SİSTEMLERDE ENTALPİ DEĞİŞİMİ

TERMOKİMYA VE KİMYASAL REAKSİYON ÇEŞİTLERİ

REAKSİYON ISISI

REAKSİYON İÇERİSİNDE VERİLEN ISILAR, REAKSİYON DIŞINA TAŞINARAK REAKSİYON ISISI (ΔH) OLARAK GÖSTERİLİR

KİMYASAL BAĞ ENERJİSİ

OLUŞMA ISISI

OLUŞMA ISISI TANIMI

ELEMENTLERİN OLUŞMA ISISI 0’DIR

HESS PRENSİPLERİ

ΔH İLE AYNI ANLAMA GELEN DİĞER TERİMLER

Nötrleşme ısısı

Yanma ısısı

Erime ısısı

Buharlaşma ısısı

Çözünme ısısı

ΔH HESAPLAMA YOLLARI

1 – OLUŞMA ISILARINDAN
2 – KİMYASAL BAĞ ENERJİLERİNDEN
3 – HESS PRENSİPLERİNDEN
4 – MOL HESABIYLA
5 – HÂL DEĞİŞİM GRAFİKLERİNDEN
6 – KALORİMETRİK HESAPLAMALARDAN
7 – AKTİFLEŞME ENERJİSİNDEN

OLUŞMA ISISINDAN ΔH HESAPLANMASI

KİMYASAL BAĞ ENERJİLERİNDEN ΔH HESAPLANMASI

MOLEKÜLÜN KİMYASAL BAĞ ENERJİSİ

AKTİFLEŞME ENERJİSİNDENΔH HESAPLANMASI

AKTİFLEŞME ENERJİSİ

TERMODİNAMİK KANUNLAR

1. KANUN: ENERJİNİN KORUNUMU YASASI
2. KANUN: ENTROPİ KANUNU VE EKSERJİ

ENTROPİ VE MADDENİN SONU

ENTROPİ

MİNİMUM ENERJİ VE MAKSİMUM DÜZENSİZLİK

ENTROPİ VE MADDENİN SONU

EKSERJİ NEDİR?

SOĞUTMA SUYU NEDENİYLE NÜKLEER ENERJİYE KARŞI ÇIKMAK DOĞRU MUDUR?

TERMODİNAMİK 1. KANUNDAN ÇIKARILACAK SOSYAL DERSLER

SOSYAL HAYATTA TERMODINAMİK 2. KANUNUNDAN ALINMASI GEREKLİ OLAN DERSLER

(GÜNLÜK HAYATTA TERMODİNAMİK 2. KANUNU VE VERİMLİLİK VEYA
ENTROPİ KANUNUYLA DÜNYAYA YENİ BİR BAKIŞ VEYA ENTROPİYE DAYALI BİR DÜNYA GÖRÜŞÜ)

KAR YAĞDIĞI İÇİN Mİ HAVA SOĞUKTUR, YOKSA HAVA SOĞUK OLDUĞUNDAN MI KAR YAĞAR?

SICAK KARPUZ KESİLİNCE NİÇİN SOĞUR?
(İLK OLARAK 2010-2011 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILINDA YÜRÜRLÜĞE GİREN ÖĞRETİM PROGRAMINA GÖRE HAZIRLANMIŞTIR.)

ÜNİTENİN KONU BAŞLIKLARI

1. Sistemler ve Enerji Türleri
2. Sistemlerde Entalpi Değişimi
3. İstemlilik

1. SİSTEMLER VE ENERJİ TÜRLERİ

ENERJİ İLE ISI AYNI MIDIR?

MADDENİN TOPLAM ENERJİSİ HESAP EDİLEBİLİR Mİ?

SICAKLIĞI ÖLÇMEK SURETİYLE NE YAPMIŞ OLUYORUZ?

ISI ALIŞ VERİŞİ NİÇİN OLUR? SICAKLIK NASIL ÖLÇÜLÜR?

2. SİSTEMLERDE ENTALPİ DEĞİŞİMİ

TERMOKİMYA VE KİMYASAL REAKSİYON ÇEŞİTLERİ

REAKSİYON ISISI

REAKSİYON İÇERİSİNDE VERİLEN ISILAR, REAKSİYON DIŞINA TAŞINARAK REAKSİYON ISISI (ΔH) OLARAK GÖSTERİLİR

KİMYASAL BAĞ ENERJİSİ

OLUŞMA ISISI

OLUŞMA ISISI TANIMI

ELEMENTLERİN OLUŞMA ISISI 0’DIR

HESS PRENSİPLERİ

ΔH İLE AYNI ANLAMA GELEN DİĞER TERİMLER

Nötrleşme ısısı

Yanma ısısı

Erime ısısı

Buharlaşma ısısı

Çözünme ısısı

ΔH HESAPLAMA YOLLARI

1 – OLUŞMA ISILARINDAN
2 – KİMYASAL BAĞ ENERJİLERİNDEN
3 – HESS PRENSİPLERİNDEN
4 – MOL HESABIYLA
5 – HÂL DEĞİŞİM GRAFİKLERİNDEN
6 – KALORİMETRİK HESAPLAMALARDAN
7 – AKTİFLEŞME ENERJİSİNDEN

OLUŞMA ISISINDAN ΔH HESAPLANMASI

KİMYASAL BAĞ ENERJİLERİNDEN ΔH HESAPLANMASI

MOLEKÜLÜN KİMYASAL BAĞ ENERJİSİ

AKTİFLEŞME ENERJİSİNDENΔH HESAPLANMASI

AKTİFLEŞME ENERJİSİ

TERMODİNAMİK KANUNLAR

1. KANUN: ENERJİNİN KORUNUMU YASASI
2. KANUN: ENTROPİ KANUNU VE EKSERJİ

ENTROPİ VE MADDENİN SONU

ENTROPİ

MİNİMUM ENERJİ VE MAKSİMUM DÜZENSİZLİK

ENTROPİ VE MADDENİN SONU

EKSERJİ NEDİR?

SOĞUTMA SUYU NEDENİYLE NÜKLEER ENERJİYE KARŞI ÇIKMAK DOĞRU MUDUR?

TERMODİNAMİK 1. KANUNDAN ÇIKARILACAK SOSYAL DERSLER

SOSYAL HAYATTA TERMODINAMİK 2. KANUNUNDAN ALINMASI GEREKLİ OLAN DERSLER

(GÜNLÜK HAYATTA TERMODİNAMİK 2. KANUNU VE VERİMLİLİK VEYA
ENTROPİ KANUNUYLA DÜNYAYA YENİ BİR BAKIŞ VEYA ENTROPİYE DAYALI BİR DÜNYA GÖRÜŞÜ)

KAR YAĞDIĞI İÇİN Mİ HAVA SOĞUKTUR, YOKSA HAVA SOĞUK OLDUĞUNDAN MI KAR YAĞAR?

SICAK KARPUZ KESİLİNCE NİÇİN SOĞUR?

More info:

Categories:Types, Research, Science
Published by: Kimya Bilimi on May 17, 2009
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/02/2014

pdf

text

original

1

ORTAÖĞRETĠM 11.
SINIF KĠMYA

1. ÜNĠTE: KĠMYASAL
REAKSĠYONLAR VE
ENERJĠ

ÜNĠTENĠN BÖLÜM BAġLIKLARI
• 1. BÖLÜM: Sistemler ve Enerji Türleri
• 2. BÖLÜM: Sistemlerde Entalpi DeğiĢimi
• 3. BÖLÜM: Ġstemlilik

1. BÖLÜM: SĠSTEMLER VE
ENERJĠ TÜRLERĠ

SĠSTEM VE ORTAM

2

SĠSTEMLER
• Kapalı sistem, açık sistem ve izole sistem olmak üzere üç çeĢit
sistem vardır.
• Termodinamik, bu sistemlerin çevre ve evren ile olan iliĢkisini
inceleyen bilim dalıdır.
• Sadi Carnot (1796–1832) termodinamik biliminin kurucusu
olarak kabul edilir. Carnot çevrimi olarak bilinen termodinamiğin
II. yasasıdır.

ENERJĠ TÜRLERĠ ADI VE SĠMGESĠ
• H = Entalpi
• S = Entropi
• E veya U = Ġç enerji
• w = ĠĢ
• q veya Q = Isı
• G = Gibbs serbest enerjisi (Gibbs enerjisi veya serbest enerji)

ULUSLARARASI BĠRĠM SĠSTEMĠNDE (SI)
ENERJĠ TÜRLERĠ BĠRĠMLERĠ
• E (Ġç enerji) birimi: kJ
• G (Gibbs enerji) birimi: kJ/mol
• H (Entalpi) birimi: kJ veya kJ/mol
• S (Entropi) birimi: kJ/K mol
• w (ĠĢ birimi): kJ
• q (Isı birimi): kJ

ENERJĠ TÜRLERĠ DEĞĠġĠMĠ* NASIL
GÖSTERĠLĠR?
• ΔG
tepkime
= Gibbs serbest enerjisi değiĢimi (Gibbs enerjisi
değiĢimi veya serbest enerji değiĢimi)
• ΔH
tepkime
= Entalpi değiĢimi
• ΔS
tepkime
= Entropi değiĢimi
3


*DeğiĢim ΔG
tepkime
, ΔH
tepkime
ve ΔS
tepkime
için söz konusudur.

STANDART ġARTLARDA* ENERJĠ TÜRLERĠ
DEĞĠġĠMĠ NASIL GÖSTERĠLĠR?
• ΔG°
tepkime
= Standart Ģartlarda Gibbs serbest enerjisi değiĢimi
• ΔH°
tepkime
= Standart Ģartlarda entalpi değiĢimi
• ΔS°
tepkime
= Standart Ģartlarda entropi değiĢimi

* Standart Ģartlar 1 atm basınç ve 25 °C sıcaklıktır.

FORMÜLLER

ĠÇ ENERJĠ, Ġġ, ISI ĠLĠġKĠSĠ FORMÜLÜ
ΔE = q + w (Termodinamik I. yasanın formülü)

HACĠM SABĠT OLDUĞUNDA Ġġ YAPILMAZ, ĠÇ
ENERJĠ DEĞĠġĠMĠ ISIYA EġĠT OLUR
ΔE = q + w
Hacim sabit olduğunda iĢ yapılmadığından (w = 0)
ΔE = q olur.

SABĠT BASINÇTA ISI (q
P
) ENTALPĠ
DEĞĠġĠMĠNE (ΔH) EġĠTTĠR
Basıncın sabit olması qP = ΔH anlamına geldiğinden, ΔE = q + w
formülünde qP yerine ΔH yazılırsa;
ΔE = ΔH + w
w = ΔE - ΔH
ΔH = ΔE - w formülleri elde edilir.

4

11.SINIF KĠMYA PROGRAMINDA OLAMAYAN
BĠR DĠĞER FORMÜL
ΔH = ΔE - w
w = - PΔV
ΔH = ΔE - (- PΔV)
ΔH = ΔE + PΔV

ΔG°, ΔH°, ΔS°
sistem
FORMÜLLERĠ
ΔG° = ∑nG°
ürünler
– ∑nG°
girenler

ΔH° = ∑nH°
oluĢma entalpisi (ürünler)
– ∑nH°
oluĢma entalpisi (girenler)

ΔS°
sistem
= ∑nS°
ürünler
– ∑nS°
girenler

DĠĞER FORMÜLLER
ΔS°
toplam
= ΔS°
sistem
+ ΔS°
ortam

Sabit basınç ve sıcaklıkta ΔS
ortam
=- ΔH/T
ΔS°
toplam
= ΔS°
sistem
- ΔH
sistem
/T
Önce eĢitliğin her iki tarafı -T ile çarpılır; –TΔS
toplam
= ΔG°
olduğundan yerine yazılırsa aĢağıdaki ifade elde edilir:
ΔG° = ΔH°
sistem
- TΔS°
sistem


FORMÜLLERLE ĠLGĠLĠ BAZI BĠLGĠLER
• ΔG dengede sıfırdır.
• E (Ġç enerji) değerlerinin hepsi artıdır.
• E (Ġç enerji) ölçülemez.
• w>0 ise sisteme iĢ yapılmıĢtır; w<0 ise sistem iĢ yapmıĢtır.
• GenleĢince iĢin eksi, ısının ise artı olması lazımdır.

ĠZOTERMAL DEĞĠġĠM
• Ġzotermal değiĢim, sıcaklık farkının olmadığı değiĢimlerdir.
• Ġzotermal değiĢim olursa serbest enerji (G) hesaplanabilir.
• Ġzotermal değiĢim dıĢında serbest enerji hesaplanamaz. T
1
ve
T
2
aynı ise (izotermal değiĢim) adyabatik, izokorik, izobarik hem
5

tersinir hem de tersinmez tepkimelerde ΔH ile ΔE aynı değerdir.

ĠZOKORĠK DEĞĠġĠM
• Ġzokorik değiĢim, hacim farkının olmadığı değiĢimlerdir.

ĠZOBARĠK DEĞĠġĠM
• Ġzobarik değiĢim, basınç farkının olmadığı değiĢimlerdir.

ADYABATĠK DEĞĠġĠM
• Adyabatik değiĢimlerde duvar izole edilmiĢtir.
• Adyabatik ortam ısı ve kütle kaybının veya kazancının olmadığı
hâldeki süreçtir.
• Adyabatik bir ortam oluĢturabilmek için sınırlanmıĢ alan, ısı ve
kütle geçiĢine karĢı tamamen yalıtılmıĢtır.
• q
sistem
=0 ise adyabatiktir.

ENERJĠ ĠLE ISI AYNI MIDIR?
• Isı enerji birimidir.
• Ancak maddenin sahip olduğu enerjiyi göstermez.
• Ġki sistem arasında enerji alıĢ veriĢi olunca ısı söz konusu olur;
bu esnada evrenin toplam enerjisi değiĢmez, sabit kalır.
• Alınıp verilen Ģey enerjidir. Ancak enerji yerine ısı diyoruz.
• Enerji yerine ısı diyoruz diye de “Enerji ile ısı aynıdır.”
diyemeyiz; çünkü enerji her zaman vardır, ısı ise enerji alınıp
verilince ortaya çıkar.
• Maddenin ısısı olmaz. Maddenin ısısından söz edebilmek için
sıcaklıkları farklı iki durumun olması gerekir.
• “Maddenin toplam enerjisi” denir.
• “Maddenin toplam ısısı” denemez.

ISI KAPASĠTESĠ (ISINMA ISISI)
6

• 1 mol maddenin sıcaklığını, sabit sıcaklık ve sabit basınçta 1 °C
arttırmak için gerekli ısı miktarına denir.

SICAKLIĞI ÖLÇMEK SURETĠYLE NE YAPMIġ
OLUYORUZ?
• Her bir taneciğin E
ĠÇ
’leri (tek tek E
K
’leri) farklı farklı olduğundan
taneciklerin ortalama E
K
’leri denir.
• Taneciklerin hepsi hareketlidir. Bundan dolayı E
K
’leri vardır.
Hareket ısıyı doğurur. Isı, sıcaklığı yükseltir.
• Sıcaklığın ölçülmesiyle taneciklerin ortalama E
K
’leri
karĢılaĢtırılmıĢ, derecelendirilmiĢ olur.

ISI ALIġ VERĠġĠ NĠÇĠN OLUR? SICAKLIK
NASIL ÖLÇÜLÜR?
• Isı alıĢ veriĢi sistemler arasındaki sıcaklık farkından dolayı olur.
• Sıcaklığını ölçmek istediğimiz suyun içine termometreyi
daldırırız. Sıcak suyun kinetik enerjisi fazladır. Bu enerji, önce
termometre camına aktarılır. Camdan da termometre içine
aktarılır. Termometrenin içindeki cıva atomları daha hızlı hareket
ettiğinden yükselir. Böylece sıcaklık ölçülmüĢ olur.

ĠÇ ENERJĠ

ΔE (ĠÇ ENERJĠ DEĞĠġĠMĠ) NĠÇĠN
ÖLÇÜLEMEZ?
• E
2
ve E
1
ölçülemez. Bu nedenle de ΔE ölçülemez.

MADDENĠN TOPLAM ENERJĠSĠ HESAP
EDĠLEBĠLĠR MĠ?
• Maddenin toplam enerjisi hesap edilemez.
7



E
T
= E
M
(E
P
+ E
K
) + E
ĠÇ
(E
P
+

E
K
)




E
ĠÇ
=

E
ÖTELEME
(E
K
)

+

E
DÖNME
(E
P
+

E
K
)

+ E
TĠTREġĠM
(E
K
)

+

E
ÇEKĠM
(E
K
)


• E = mc
2
ile hesaplanan enerjiye E
P
denilebilir. Ancak farklı bir
boyuttur.
• Sonuç olarak E
ĠÇ
hesap edilemez.
• Bir kiĢinin maddi zenginliği hesap edilse bile zenginlik denince
akla; beyin, duygu, akıl, fikir, idrak, kavrama, hafıza vb. her türlü
zenginlik geldiğinden iç zenginlik hesap edilemez.

ISI VE Ġġ

ISININ ĠġARETĠ NE ZAMAN POZĠTĠF (+)
OLUR?
• Endotermik değiĢimlerde ısının (q) iĢareti pozitif (+) olur; baĢka
bir ifadeyle q>0’dır.
• GenleĢince ısının iĢareti pozitif (+) olur.
• Sistemin ısı kazanması, olayın endotermik olduğunun
göstergesidir; ısının iĢareti pozitif (+) olur.

ISININ ĠġARETĠ NE ZAMAN NEGATĠF (-)
OLUR?
• Ekzotermik değiĢimlerde ısının (q) iĢareti negatif (-) olur; baĢka
bir ifadeyle q<0’dır.
• SıkıĢtırınca ısının iĢareti negatif (-) olur.
• Sistemin ısı kaybetmesi, olayın ekzotermik olduğunun
göstergesidir; ısının iĢareti negatif (-) olur.

8

Ġġ ĠġARETĠ NE ZAMAN POZĠTĠF (+) OLUR?
• ĠĢaretlerin karıĢtırılmaması ve akılda kolay kalması açısından,
ortamın sisteme iĢ yapması endotermik olarak düĢünülebilir.
ĠĢaretler iĢ için de ısıda olduğu gibidir.
• Ortamın sisteme iĢ yapması durumunda ise iĢ (w) iĢareti pozitif
(+) olur; baĢka bir ifadeyle w>0’dır.
• Bu durum soruda “Sisteme Ģu kadar kJ’lük iĢ yapılmıĢtır.” diye
verilir.
• Pistonun sıkıĢtırılarak hacminin azalması da buna örnek
verilebilir. SıkıĢtırmada sisteme iĢ yapılır; iĢin iĢareti (+) olur.

Ġġ ĠġARETĠ NE ZAMAN NEGATĠF (-) OLUR?
• ĠĢaretlerin karıĢtırılmaması ve akılda kolay kalması açısından,
sistemin ortama iĢ yapması ekzotermik olay olarak düĢünülebilir.
ĠĢaretler iĢ için de ısıda olduğu gibidir.
• Sistem tarafından ortama (dıĢarıya) iĢ yapılırsa iĢ (w) iĢareti
negatif (-) olur; baĢka bir ifadeyle w<0’dır.
• Bu durum genellikle soruda “Sistem Ģu kadar kJ’lük iĢ
yapmıĢtır.” diye verilir.
• Pistonun hacminin geniĢlemesi buna örnektir. GenleĢmede
sistem iĢ yapar; iĢin iĢareti (-) olur.

GENLEġME VE SIKIġTIRMA ĠLE
TERMODĠNAMĠK ĠLĠġKĠSĠ
• GenleĢmede sistem iĢ yapar; iĢin iĢareti (-) olur.
• SıkıĢtırmada ise sisteme iĢ yapılır; iĢin iĢareti (+) olur.

GAZLAR GENLEġĠRKEN GENELDE SOĞUR
• Azot, oksijen vb. çoğu gaz genleĢirken soğur.
• Helyum ve hidrojen gazları genleĢince soğumazlar, tam tersine
ısınırlar.
9


JOULE THOMSON KAT SAYISI
• Joule Thomson kat sayısı + (artı) olanlar genleĢirken soğuyan
gazlardır.
• Joule Thomson kat sayısı – (negatif) olanlar ise genleĢirken
ısınan gazlardır.

TERMODĠNAMĠĞĠN I. KANUNU

TERMODĠNAMĠK 4 YASADAN OLUġUR
• Termodinamik bilimi dört temel doğal yasaya dayanır: Birinci
yasa, ikinci yasa, üçüncü yasa ve sıfırıncı yasa.

• I. YASA: ENERJĠNĠN KORUNUMU YASASI
• Termodinamiğin birinci yasası, enerjinin korunumunu ifade eder.
Enerji, bir Ģekilden diğerine dönüĢebilir. Toplam enerji sabit
kalır.
• Termodinamiğin I. yasasına göre enerji, miktar yönüyle yok
edilemez.
• ΔE = q + w (Termodinamik I. yasanın formülü)
• Enerji, entalpi, ısı; aynı anlama gelen kelimelerdir.
• C + O
2


CO
2
+ ısı
• Nefes alıp vermemizde C ve O
2
’nin enerjileri toplamı; CO
2
’nin
enerjisi ile açığa çıkan enerjinin toplamına eĢittir.

ΔE = q + w FORMÜLÜ ĠLE ĠLGĠLĠ
PROBLEMLER
• SORU: Sabit basınçlı bir sisteme 303 J’lük iĢ yapılırken sistem
78 J’lük ısı kaybediyor. Sistemin iç enerji değiĢimini
hesaplayınız.
• ÇÖZÜM: Sisteme iĢ yapıldığından dolayı w = +303 J olur.
Sistem ısı kaybettiğinden dolayı q = -78 J olur.
10

• ΔE = q + w
• ΔE = -78 J + (+303 J)
• ΔE = +225 J

SABĠT HACĠMDE Ġġ YAPILMAZ VE SĠSTEM
HAREKETLĠ OLDUĞUNDA q
P
= ΔH OLUR
• SORU: Standart Ģartlarda 1 mol hidrojenin sabit hacimli kapalı
bir silindirde yanması sonucu su buharı oluĢurken 240,68
kJ/mol’lük ısı açığa çıkmaktadır. Yine standart Ģartlarda 1 mol
hidrojenin sürtünmesiz hareket eden bir silindirde yanması
sonucu 241,82 kJ/mol’lük ısı açığa çıkmaktadır. ΔE, ΔH ve w
değerlerini hesaplayınız.
• ÇÖZÜM: Sabit hacimli kapalı bir silindirde 240,68 kJ/mol’lük ısı
açığa çıktığına göre q iĢareti (-) olur (q = -240,68 kJ).
• Kapalı bir silindir denildiğinde hacim sabit olduğundan iĢ
yapılmamıĢtır. w = 0 olur.
• ΔE = q + w formülünde iĢ yerine 0 yazılırsa ΔE = -240,68
kJ/mol bulunur.
• Hareket eden silindirde sistem hareketli olduğundan basınç
sabittir. Isı açığa çıktığına göre q = -240,68 kJ olur.
• qP = ΔH olduğundan ΔH = -241,82 kJ/mol olur.
• qP = ΔH olduğundan ΔE = q + w’te q yerine ΔH yazılırsa formül
ΔE = ΔH + w Ģeklinde olur. Buradan w = ΔE – ΔH formülünde
sayısal değerler yerine konursa w = -240,68 - (-241,82) kJ
olduğundan w = +1,14 kJ bulunur.

2. BÖLÜM: SĠSTEMLERDE
ENTALPĠ DEĞĠġĠMĠ

TERMOKĠMYA VE KĠMYASAL REAKSĠYON
11

ÇEġĠTLERĠ
• Bütün kimyasal reaksiyonlarda enerji değiĢimi söz konusudur.
• Kimyasal olayların tamamı dıĢarıdan ısı alarak veya çevreye ısı
vererek gerçekleĢir. Isı alma ya da ısı vermenin olmadığı bir
kimyasal tepkime yoktur.
• Bir kimyasal tepkime dıĢarı ısı veriyorsa ekzotermiktir.
• Bir kimyasal tepkime ısı alarak gerçekleĢiyorsa endotermiktir.
• Bir kimyasal reaksiyonda reaksiyonun baĢlaması için verilen
enerji, reaksiyondan sonra açığa çıkan enerjiden daha büyükse
bu tür reaksiyonlar endotermiktir (ısı alan).
• Reaksiyonun baĢlaması için verilen enerji, reaksiyondan sonra
açığa çıkan enerjiden daha küçükse bu tür reaksiyonlar
ekzotermiktir (ısı veren).
• Bir kimyasal tepkimede enerji çıkıĢı oluyorsa, bu açığa çıkan
enerji, kütlenin enerji karĢılığı değildir; kimyasal bağlarla ilgilidir.

ENTALPĠ

REAKSĠYON ISISI (ENTALPĠ DEĞĠġĠMĠ)
• Sabit basınç altında gerçekleĢen kimyasal reaksiyonlardaki
enerji değiĢimine reaksiyon ısısı denir. ΔH ile gösterilir.
• ΔH, kimyasal reaksiyonlardaki enerji değiĢimini gösteren bir
büyüklüktür.
• Reaksiyon ısısı olarak ΔH Ģu farklı isimlerle de anılır: Tepkime
ısısı, reaksiyon ısısı, entalpi değiĢimi, reaksiyon entalpisi
değiĢimi, tepkime entalpisi değiĢimi.
• Ekzotermik tepkimelerde ΔH’ın iĢareti eksidir.
• Endotermik tepkimelerde ΔH’ın iĢareti artıdır.
• Açığa çıkan enerji ve gerekli olan enerji artılı ve eksili olmaz. ΔH
da artısız ve eksisiz olmaz.
• ΔH°>0 ise istemsiz bir tepkimedir.

12

ISI ĠLE ENTALPĠ AYNI MIDIR?
• Sabit basınç altında gerçekleĢen kimyasal reaksiyonlardaki ısı
değiĢimi (tepkime ısısı) ile tepkimedeki entalpi değiĢimi aynı
anlama gelmektedir ve birbirlerine eĢittirler (q
P
= ΔH).
• Tepkime ısısı yabancı kaynaklarda q bizde genelde Q ile entalpi
ise H simgesi ile gösterilir.
• Sabit basınçtaki reaksiyon ısısı da q
P
ile belirtilir.
• Sabit hacim altında gerçekleĢen kimyasal reaksiyonlardaki ısı
değiĢimi q
V
ile simgelenir.
• q
V
ile q
P
eĢit değildir. Dolayısıyla reaksiyon ısısı ΔH ile de
gösterildiğinden; reaksiyon ısısına, sabit basınç altındaki
reaksiyon ısısı denilmelidir. Ancak denilmez. Bunun sebebi
Ģöyle açıklanır:
• Sabit basınç altında Ģartı, kimyacılar için bir gerekliliktir.
• Bu nedenle malumu ilam kabilinden olmasın diye genelde
kimyacılar “sabit hacim altında” tabirini söylemezler. Bu durum,
noksanlık veya hata sayılmamalıdır.
• q simgesi Δ’yı da içerir; çünkü ısı, zaten enerji alıĢ veriĢi olunca
söz konusu oluyordu. BaĢka bir ifadeyle maddenin ısısından söz
edebilmek için sıcaklıkları farklı iki durumun olması gerekiyordu.
Bu nedenle q’nun baĢ tarafına Δ yazılmaz.

REAKSĠYON ĠÇERĠSĠNDE VERĠLEN ISILAR,
REAKSĠYON DIġINA TAġINARAK
REAKSĠYON ISISI (ΔH) OLARAK GÖSTERĠLĠR
• C + O
2


CO
2
+ 94 kcal
C + O
2


CO
2
ΔH = – 94 kcal

• N
2
+ O
2
+ 22 kcal



2NO
N
2
+ O
2


2NO ΔH = + 22 kcal


STANDART OLUġUM ENTALPĠLERĠ
13


ΔH°
tepkime
VE ΔH°
oluĢma entalpisi
SĠMGELERĠNĠN
BĠRBĠRĠNDEN FARKI
• ΔH° = ∑nH°
ürünler
– ∑nH°
girenler

• ΔH°geneldir, her ikisini de içerir.
• ΔH°
tepkime
bütün tepkimeler için söz konusu olan bir simgedir.
• ΔH°
oluĢma entalpisi
ise bileĢiğin yalnız elementlerinden oluĢmasına
ait reaksiyon denkleminin ΔH°’ını sembolize eder.

OLUġMA ISISI (OLUġUM
ENTALPĠSĠ)
• Aynı ΔH simgesi oluĢma ısısı için de kullanılır. OluĢma ısısı
olarak ΔH Ģu farklı isimlerle de anılır: TeĢekkül ısısı, oluĢum
ısısı, oluĢma entalpisi, teĢekkül entalpisi, oluĢum entalpisi.
Aslında oluĢma entalpisi değil, oluĢma entalpi değiĢimi demek
gerekir; pratikte denilmiyor.
• OluĢum ısısı, bileĢikler için geçerli bir tabirdir.

• OLUġMA ISISI TANIMI: 1 mol bileĢiğin elementlerinden
oluĢmasına ait reaksiyon denkleminin ΔH değerine o bileĢiğin
“oluĢma ısısı” denir.

• ELEMENTLERĠN OLUġMA ISISI 0’DIR: Elementlerin oda
koĢullarında bulundukları fiziksel hâllerinin oluĢma ısıları sıfır
kabul edilmiĢtir. Yapı taĢı molekül olan 10 adet elementin de (F
2
,
Cl
2
, Br
2
, I
2
, At
2
, H
2
, O
2
, N
2
, S
8
, P
4
) oluĢma ısısı sıfırdır.

ΔH ĠLE AYNI ANLAMA GELEN DĠĞER
TERĠMLER
• Nötrleşme ısısı: Asit baz reaksiyonlarında 1 mol maddenin
nötrleĢmesine ait reaksiyon denkleminin ΔH’ına denir. Olay
14

ekzotermiktir.
• Yanma ısısı: Yanma reaksiyonlarında 1 mol maddenin
yanmasına ait reaksiyon denkleminin ΔH’ına denir. Olay
ekzotermiktir.
• Erime ısısı: 1 mol maddenin katı fazdan sıvı faza geçmesine ait
reaksiyon denkleminin ΔH’ına denir. Olay endotermiktir.
• Buharlaşma ısısı: 1 mol maddenin sıvı fazdan gaz faza
geçmesine ait reaksiyon denkleminin ΔH’ına denir. Olay
endotermiktir.
• Çözünme ısısı: 1 mol maddenin bir sıvıda çözünmesine ait
reaksiyon denkleminin ΔH’ına denir. Olay bazen endotermik
bazen ekzotermiktir.

ΔH HESAPLAMA YOLLARI
• 1 – OLUġMA ISILARINDAN
• 2 – KĠMYASAL BAĞ ENERJĠLERĠNDEN
• 3 – HESS PRENSĠPLERĠNDEN
• 4 – MOL HESABIYLA
• 5 – HÂL DEĞĠġĠM GRAFĠKLERĠNDEN
• 6 – KALORĠMETRĠK HESAPLAMALARDAN
• 7 – AKTĠFLEġME ENERJĠSĠNDEN
• 8 – FARKLI ĠKĠ SICAKLIKTAKĠ DENGE SABĠTĠ
DEĞERLERĠNDEN
• 9 – ĠÇ ENERJĠ DEĞĠġĠMĠ VE Ġġ DEĞERLERĠNDEN
• 10 – ĠÇ ENERJĠ DEĞĠġĠMĠ, BASINÇ VE HACĠM
DEĞĠġĠMĠNDEN

OLUġUM ENTALPĠLERĠNDEN ΔH
(TEPKĠMENĠN ENTALPĠ DEĞĠġĠMĠ)
HESAPLANMASI
• ΔH, ürünlerin oluĢma entalpileri toplamından girenlerin oluĢma
entalpileri toplamının çıkarılmasıyla bulunur. Reaksiyon
denkleminde Ģayet kat sayı varsa, oluĢma entalpisi o kat sayı ile
15

çarpılır.
• ΔH° = ∑nH°
ürünler
– ∑nH°
girenler


TEPKĠME SONUNDAKĠ ENTALPĠ DEĞĠġĠMĠ
• Tepkimeye giren ve tepkimeden çıkan maddelerin mol sayıları
hesaplanır.
• Arta kalan maddenin yalnız giren kısmının molü hesaba katılır.
• ΔH aĢağıdaki gibi bulunurken; tepkimeye giren ve tepkimeden
çıkan maddelerin etkin molleri oluĢum entalpisiyle çarpılır.
• ΔH° = ∑nH°
ürünler
– ∑nH°
girenler


AKTĠFLEġME ENERJĠSĠNDEN
ΔH HESAPLANMASI
• AKTİFLEŞME ENERJİSİ: Kimyasal tepkimenin gerçekleĢmesi
için gerekli olan en az enerjiye aktifleĢme enerjisi denir. Örneğin;
tutuĢma sıcaklığına gelene kadar maddeyi ısıtırken verilen
enerji, aktifleĢme enerjisidir. ΔH, ileri reaksiyonun aktifleĢme
enerjisinden geri reaksiyonun aktifleĢme enerjisinin
çıkartılmasıyla bulunur.
• ΔH° = Ea
ileri
– Ea
geri


ĠÇ ENERJĠ DEĞĠġĠMĠ VE Ġġ BĠLĠNĠRSE
ENTALPĠ DEĞĠġĠMĠ NASIL BULUNUR?
ΔE = q + w
q
P
= ΔH
ΔE = ΔH + w
w = ΔE - ΔH
ΔH = ΔE - w

ĠÇ ENERJĠ DEĞĠġĠMĠ, BASINÇ VE HACĠM
DEĞĠġĠMĠNDEN ΔH BULUNMASI
16

ΔE = q + w
q
P
= ΔH
ΔE = ΔH + w
ΔH = ΔE - w
w = - PΔV
ΔH = ΔE – (- PΔV)
ΔH = ΔE + PΔV

HESS KANUNU

HESS PRENSĠPLERĠ
• Birden fazla reaksiyon denklemi taraf tarafa toplandığında yeni
bir reaksiyon denklemi elde ediliyorsa, reaksiyon denklemlerinin
ΔH değerlerinin cebirsel toplamı, net reaksiyon denkleminin
ΔH’ına eĢittir.
• Bir reaksiyon denkleminde maddelerin kat sayıları herhangi bir
sayı ile çarpılarak geniĢletiliyorsa, ΔH değeri de aynı sayı ile
çarpılır.
• Bir reaksiyon denkleminde maddelerin kat sayıları herhangi bir
sayıya bölünerek sadeleĢtiriliyorsa, ΔH değeri de aynı sayıya
bölünür.
• Bir reaksiyon denkleminde reaksiyona giren maddelerle ürünler
yer değiĢtirirse, ΔH değeri de iĢaret değiĢtirir.

BAĞ ENERJĠLERĠ

KĠMYASAL BAĞ ENERJĠSĠ
• Atomlarda kimyasal bağ enerjisi söz konusu değildir.
• Moleküllerin atomlardan meydana geldiğini biliyoruz.
Moleküldeki atomları bir arada tutan kuvvet kimyasal bağlardır.
Kimyasal bağ enerjisinden söz etmek için molekülün olması
17

lazımdır.
• Element moleküllerinin kimyasal bağ enerjisi vardır.
• Bütün kimyasal reaksiyonlar, kimyasal bağların kırılması veya
oluĢması ile meydana gelir. Doğal kimyasal reaksiyonlarda,
kimyasal bağ oluĢurken enerji açığa çıkar. Doğal bir bileĢiğin
kimyasal bağlarını kırmak için de enerji vermek gerekir.
• Bir kimyasal bağın meydana gelmesi sırasında açığa çıkan
enerjiye veya kimyasal bağın kırılması için gereken enerjiye bağ
enerjisi denir.
• Bir kimyasal bağ kırılırken ne kadar enerji veriliyorsa, aynı
kimyasal bağ oluĢurken de o kadar enerji açığa çıkar. Bu
enerjiye kimyasal bağ enerjisi denir.
• Molekülü oluĢturan atomlar arasındaki kimyasal bağların
enerjilerinin sayısal değerini gösteren tablolarda, kimyasal bağ
enerjisi kcal/mol veya kJ/mol cinsindendir.

BAĞ ENERJĠLERĠNDEN YARARLANARAK
STANDART ENTALPĠ DEĞĠġĠMĠNĠN
HESAPLANMASI
• Bağ enerjilerinden yararlanarak herhangi bir tepkimenin entalpi
değiĢiminin hesaplanabilmesi için tepkimedeki tüm maddelerin
gaz fazında olması gerekir.
• ΔH°, girenlerin kimyasal bağ enerjileri toplamından ürünlerin
kimyasal bağ enerjileri toplamının çıkarılmasıyla bulunur.
DenkleĢtirilmiĢ reaksiyon denkleminde Ģayet moleküllerin baĢ
tarafında kat sayı varsa, molekülün kimyasal bağ enerjisi o kat
sayı ile çarpılır.
• Bunun için önce verilen reaksiyon denkleminin denkleĢtirilmesi,
daha sonra reaksiyon denklemindeki moleküllerin açık
formüllerinin yazılması gerekir.
• ΔH°
tepkime
= ∑nH°
girenlerin bağ enerjisi
– ∑nH°
ürünlerin bağ enerjisi


MOLEKÜLÜN KĠMYASAL BAĞ ENERJĠSĠ
18

NASIL BULUNUR?
• Açık formülü yazılan bir molekülün içerdiği kimyasal bağların
enerjilerinin toplanması ile elde edilen sayısal değerdir.

DOĞAL TEPKĠMELERDE ÜRÜNLERĠN BAĞ
ENERJĠSĠ TOPLAMININ GĠRENLERĠNKĠNDEN
BÜYÜK OLMASINDAN ÇIKARILMASI
GEREKEN DERS
• Termodinamiğin II. yasasına göre reaksiyon sonunda üretilen
ürünlerin kimyasal bağ enerjileri artar.
• Buradan Ģu dersi çıkarmamız gerekmektedir: Bağ enerjilerinin
artması çeĢitli kabiliyet ve bilgilerle mücehhez olmamız
gerektiğini bize ders vermektedir.

3. BÖLÜM: ĠSTEMLĠLĠK

ĠSTEMLĠ VE ĠSTEMSĠZ
DEĞĠġĠMLER

FORMÜLLERLE ĠSTEMLĠLĠK ġARTLARI
• ΔS°toplam>0 ise istemli
• ΔG°>0 ise istemsiz
• ΔH°>0 ise istemsiz

ĠSTEMLĠLĠK ġARTLARI
• Tepkimenin genelde ekzotermik olması
• BirleĢme kabiliyeti olması
19

• EĢik enerjisini aĢabilecek gerekli aktivasyon enerjisine sahip
olması
• BirleĢecek maddelerin yeterli olması
• Uygun Ģartlar olması

ĠSTEMLĠLĠK ĠLE ĠLGĠLĠ GENEL BĠLGĠLER
• Ġstemli olaylarda düzenlilik artar.
• Isının açığa çıktığı tepkimeler genelde istemlidir.
• Sistemin (ürünlerin) entalpisinin azaldığı tepkimelere ait olaylar
genelde istemlidir.
• Bağ enerjilerinin arttığı tepkimelere ait olaylar istemlidir.
• Entropinin büyüdüğü olaylar istemlidir.
• Doğal olaylar, istemli olup entropiyi arttıracak yönde cereyan
eder.
• Hem evrenin entropisinin artması hem de mekânın geniĢlemesi
her ikisi de istemlidir ve entropi kanununa irca edilebilirler.
• Kimyasal tepkimelerde düzensizlik yönü istemlilik yönüyle
aynıdır.
• Ekzotermik bir olayda sistemin entropisi artıyorsa istemlidir.
Endotermik bir olayda entropi azalıyorsa istemsizdir; zaten böyle
bir olayı gerçekleĢtirmek mümkün değildir.

MĠNĠMUM ENERJĠ VE MAKSĠMUM
DÜZENSĠZLĠK
• Doğal olaylarda minimum enerji yönü, ısının olduğu yöndür.
Diğer yön ise maksimum düzensizlik yönüdür. Düzenlilik, ısının
olduğu tarafa doğru tepkimenin yürümesi ile sağlanır. Doğal
olaylar, zaten böyledir.
• Hem V hem de T arttıkça düzensizlik artar.
• Ġstemli olaylarda düzensizlik artmasına rağmen, her Ģey yok
olma ihtimalini aĢarak basitten mükemmele sanat harikası
olarak varlık dünyasına çıkmaktadır.

20

DOĞAL TEPKĠMELERDE ÜRÜNLERĠN
ENERJĠSĠ DAHA AZDIR. BUNDAN
ÇIKARMAMIZ GEREKEN DERS NEDĠR?
• Termodinamiğin II. yasasına göre reaksiyon sonunda üretilen
ürünlerin enerjileri azalır. Buradan Ģu dersi çıkarmamız
gerekmektedir: Ürünlerin enerjilerinin az olması bize alçak
gönüllü, kendini öne çıkarmayan, kibirden uzak fertler olmamız
gerektiğini hatırlatmaktadır.

ENTROPĠ

HAYAT, ENTROPĠYE KARġI KOYARAK
VARLIĞA ERME BAġARISINI ELDE ETMĠġTĠR

• Kullanılamayan termal enerjinin ölçüsüne entropi denir.
• Doğal olaylar, entropiyi arttıracak yönde cereyan eder. Evrenin
entropisi artmaktadır.
• Mekânın geniĢlemesi, entropi kanununa irca edilebilir.
• Hayat, entropiye karĢı koyarak varlığa erme baĢarısını elde
etmiĢtir.
• Bir sistemin sıcaklığı ne kadar büyükse, entropisi o kadar
büyüktür.
• Ekzotermik bir olayda sistemin entropisi artıyorsa istemlidir.
Tersi durum için; endotermik bir olayda entropi azalıyorsa
istemsizdir. Böyle bir olayı gerçekleĢtiremezsiniz.
• Tersinmez olaylarda entropi artar. Tersinir olaylarda entropi
değiĢmez.
• BuharlaĢma, erime, çözünme, ısıtma gibi olaylar entropide
artıĢa; yoğunlaĢma, donma, çökme, sıcaklık düĢmesi olaylar
entropide düĢüĢe neden olur.
• Her istemli olayda evrenin toplam entropisi artar.
• Doğal olaylarda ısı açığa çıkınca;
21

1. Sistemin (ürünlerin) entalpisi azalmaktadır.
2. Bağ enerjileri artmaktadır.
3. Entropi genelde büyümektedir.

MEKÂNIN GENĠġLEMESĠ
• Mekân, devamlı ve sürekli olarak geniĢlemektedir. GeniĢleme,
iki türlü açıklanmaktadır: Birincisi; evrenin geniĢlerken parçalara
ayrılması, bunun sonucunda da galaktik kütlelere dönüĢmesidir.
Einstein, bu geniĢlemeyi “Bilemediğimiz yerlerde değiĢik âlemler
teĢekkül ediyor.” cümlesiyle ifade etmiĢtir. Ancak, tam olarak
açıklamamıĢtır. Evrenin geniĢlemesini ilk keĢfeden George
Lemaitre (1894–1966) adlı bilim adamıdır. Belçika'da
doğmuĢtur. Louvain Üniversitesi'nde astrofizik ve gök bilimi
okumuĢ ve daha sonra Louvain Üniversitesi’ne gök bilim
profesörü olarak atanmıĢtır. Lemaitre, Einstein'ın Genel Görelilik
Kuramı'ndan yararlanarak evrenin geniĢlediğini söylemiĢtir.
Evrenin, bir zamanlar bir atomun içinde sıkıĢmıĢ olduğunu iddia
etmiĢtir. Bu atomun parçalandığını ve her yana sıcak gazlar
saçtığını öne sürmüĢtür. Buna Büyük Patlama (Big Bang)
kuramı denir. Prof. Dr. Sir James Jeans (Sör Ceyms Jiyns)
(1877–1946), Albert Einstein (Elbırt Aynsstayn) (1879–1955) ve
Ġngiliz astrofizikçi Arthur Stanley Eddington (1882–1944) gibi
önemli ilim adamları evrenin geniĢlemesini kabul etmiĢlerdir ve
savunmuĢlardır. “Evrenin durmadan geniĢletildiği” çok önceleri
zaten söylenmiĢtir. Evrenin geniĢleme hızı çok yüksektir; bu
yüksekliğe, “durmadan geniĢleme” cümlesiyle iĢaret
edilmektedir. Evrenin geniĢlemesini açıklayan ikinci görüĢte;
geniĢlemenin, galaksilerin kaçıĢıyla olduğu belirtilmektedir.
Sonuçta her iki görüĢte de geniĢlemeden söz edilmektedir.

ENTROPĠ VE MADDENĠN SONU
• Sıcak cisimler soğuyarak, soğuk cisimler de ısınarak ortak bir
sıcaklığa gitmektedir.
• Evrendeki bu değiĢim devam etmektedir. Evren ısı bakımından
22

homojen hâle doğru gitmektedir. Soğuk odadaki bir soba,
ısınacak kadar yakılıp söndürülse; oda ile kendi sıcaklığı
arasında denge kurulana kadar ısı yayar. Bunun tersini, yani
etrafa yayılan enerji miktarının tekrar sobada toplanmasını
beklemek mümkün değildir.
• ġu hâlde geriye dönmeyen bir olay söz konusudur.
• Evrende ve günlük yaĢamımızda buna benzer geriye dönmeyen
olay çoktur.
• Belli bir sıcaklıkta termodinamik kıyamet kopacaksa maddenin
bir baĢlangıç sıcaklığı var demektir. Madde var edildiğinde
maddeye bir baĢlangıç sıcaklığı tayin edilmiĢtir. Evrende hayat
sürmektedir. Belirlenen son sıcaklığa kadar da dünya devam
edecektir.
• ġayet madde ezelî olsaydı (maddenin baĢlangıcı olmasaydı)
çoktan ortak sıcaklığa ulaĢılmıĢ olacaktı. BaĢka bir ifadeyle
kıyamet kopmuĢ olacaktı. Kopmadığına göre madde sonradan
var edilmiĢtir. Öyleyse madde ezelî değildir.
• BaĢlangıcı olanın sonu da olur. Madem son gelmemiĢtir,
kıyamet kopmamıĢtır, ileride kopacağı muhakkaktır.
• Bununla beraber kıyametin nerede ve nasıl yaĢanacağı
konusunda netlik yoktur. Bu nedenle iddiada bulunmamak
lazımdır. Net detaylardan sakınmak gereklidir.
• Eğer belirlenen yaĢından önce, dıĢtan bir müdahale sonucu
hastalık veya tahrip edici bir hadise dünyanın baĢına gelmezse
ve doğal ömründen önce dünya bozulmazsa bilimsel bir hesap
ile kıyametin zamanı bellidir.
• GüneĢin dünyadaki görevinin sona ermesi çeĢitli Ģekillerde
olabilir. Buna yüzündeki iki siyah leke de sebep olabilir. Bu iki
siyah leke Ģimdilik küçüktür. Büyümeye yüz tutmuĢtur. Lekelerin
büyümesi neticesinde güneĢten dünyamıza gelen ısı ve ıĢık
geriye alınacak, güneĢin kendinde kalacaktır.

Modern ilimlere göre ısının değiĢmesi olayı son
noktasına ulaĢmıĢ değildir. ġayet böyle bir Ģey olmuĢ
23

olsaydı bugün biz yeryüzünde bulunup bu konu
üzerinde düĢünemezdik. Bu olay zamanla atbaĢı
yürümektedir. Bu sebeple evrenin bir baĢlangıcı
vardır. Sözün kısası evrenin ezelî olması
imkânsızdır.

Prof. Dr. Sir James Jeans*
(Sör Ceyms Jiyns)
(1877–1946)

* Ġngiliz fizikçi ve gök bilimci, en çok termodinamik ve ısı konuları
ile ilgilendi. “Etrafımızdaki Kâinat” kitabı, termodinamik ve ısı
konularıyla özellikle ilgilidir.

Gördüğümüz alev alev yanan güneĢ, pırıl pırıl
parıldayan yıldızlar ve çeĢitli hayat sahipleriyle dolup
taĢan dünyamız bütünüyle evrenin belirli bir
noktadan baĢladığını, muayyen bir zamanda var
olduğunu açıkça göstermektedir.

Prof. Dr. Frank Allen* (1908–2001)


* Kanadalı fizikçi, Ġskoçya’da yaĢadı.

Evren sonradan meydana gelmiĢ bulunmaktadır.
Eğer maddenin baĢlangıcı olmasaydı (madde ezelî
olsaydı) termodinamik kıyametin çoktan kopmuĢ
olması lazımdı.

24

Prof. Dr. Frank Allen

EVRENDEKĠ TOPLAM ENTROPĠ DEĞĠġĠMĠ
• Doğadaki olaylarda sistem ile ortam arasındaki ısı alıĢveriĢinden
dolayı hem sistemin entropisi hem ortamın entropisi değiĢir hem
de evrendeki toplam entropi değiĢir.
• Evrendeki toplam entropi değiĢimi (ΔS
toplam
), sistemin entropi
değiĢimi ile (ΔS
sistem
) ortamın entropi değiĢiminin (ΔS
ortam
)
toplamına eĢittir.
• ΔS
toplam
= ΔS
sistem
+ ΔS
ortam

• Evrendeki entropi değiĢimi, bir olayın kendiliğinden oluĢup
oluĢmayacağının göstergesidir. ΔS°
toplam
>0 ise olay istemli olup
kendiliğinden oluĢabilir.
• Sabit basınç ve sıcaklıkta ΔS
ortam
=- ΔH/T Ģeklinde yazılabilir.
• ΔS°
sistem
= ∑nS°
ürünler
– ∑nS°
girenler


SOĞUTMA SUYU NEDENĠYLE NÜKLEER
ENERJĠYE KARġI ÇIKMAK DOĞRU MUDUR?
• Entropi kanunu öğretisi; açığa çıkan enerjiyi değerlendirmeyi, en
faydalı hâlde muhafaza etmeyi ve israf etmemeyi gerekli
kılmaktadır. Bu doğrudur.
• Ġtiraz edenler; su buharının, suya dönüĢtürülmesi esnasında
kaybolan enerjiye itiraz etmektedirler.
• Bu ise (soğutma suyu nedeniyle kaybolan enerji) ihmal edilebilir
boyuttadır.
• Bu nedenle, bu konuyu bahane ederek nükleer enerjiye karĢı
çıkmak yersizdir.
• Temennimiz ileride bu israfın da önüne geçilmesidir.

KAR YAĞDIĞI ĠÇĠN MĠ HAVA SOĞUR, YOKSA
HAVA SOĞUK OLDUĞUNDAN MI KAR
YAĞAR?
25

• Hava soğuk olduğundan kar yağar.
• H
2
O
(s)
→ H
2
O
(k)
+ ısı
• Böylece hava ısınmıĢ olur.
• Karın sayısız faydaları vardır.
• Kar, H
2
O
(k)
demektir.
• Donma olayı, ekzotermik reaksiyondur.

SICAK KARPUZ KESĠLĠNCE NĠÇĠN SOĞUR?
• Sıcak bir karpuzun içindeki su, kesilmeden önce buharlaĢamaz.
Karpuz kesildiğinde ise su buharlaĢır. Su buharlaĢırken,
karpuzun içindeki ısıyı alır. Isısı alınan karpuzun sıcaklığı düĢer;
böylece karpuz yaklaĢık 10–15 dakika sonra tam yeme
kıvamında soğukluğa gelir.
H
2
O
(s)
+ ısı → H
2
O
(g)

TERMODĠNAMĠĞĠN II. VE III.
KANUNLARI

TERMODĠNAMĠĞĠN II. YASASI: ENTROPĠ
KANUNU VE EKSERJĠ (CARNOT KANUNU)
• Termodinamiğin II. yasası, maddenin ezeliyetini imkânsız kılar.
Sonsuz ilim, irade, kudret isteyen varlığı, cansız, Ģuursuz,
ilimsiz, iradesiz, güçsüz maddeye vermek ve onu yaratıcı
konumuna çıkarmak büyük bir cahilliktir. Materyalistler, varlığı
tamamen maddeye verip maddenin ezeliyetine inanırlar.
• Termodinamiğin II. yasasına rağmen, her Ģey yok olma ihtimalini
aĢarak basitten mükemmele sanat harikası olarak varlık
dünyasına çıkmaktadır. Termodinamiğin II. yasasına göre,
merkezdeki ısı, etrafa sıcaklık yaymak suretiyle bir gün
bitecektir. IĢık ve enerji kaynakları, çevrelerine ıĢık ve enerji
yaymak suretiyle bir gün evrende enerji eĢit duruma gelecektir.
26

Bu da, enerjinin yok olması anlamına gelmese de, hayatın bitip
ölümün gelmesidir; artı ve eksinin yok olması demektir.
• Carnot, bu kanunu, evinde kaynattığı su ve sobasının
sıcaklığından edindiği deneyimlerine dayanarak ortaya
koymuĢtur.
• Carnot’un bu deneyimleri daha sonra geliĢtirilmiĢtir ve
günümüzde Carnot kanunu adı altında öğretilmektedir.
• Bu sahadaki deneyimler gösteriyor ki, eğer daha önce bir baĢka
sebeple kıyamet kopmazsa, muhakkak bir termodinamik
kıyameti olacak, evrendeki enerji sona erecek ve sistem
çökecektir.
• Termodinamik kıyamet ile maddenin ezelî olmaması arasındaki
iliĢki vardır?
• Bu iliĢkiden sonsuzluğu iddia edilen zaman ve mekânın zarar
görmesi söz konusu mudur?
• Maddeye ezeliyet verenler, ezeliyetin ne demek olduğunu
bilmemektedirler. Çünkü ezel, sonsuz demektir.
• Ezelî olan birleĢmiĢ (birleĢik) olmaz, birleĢime girmez; basit ve
parçalanmaz olur.
• Ezelî olan kesinlikle değiĢmez ve kendisine müdahalede
bulunulamaz. Zaman, mekân kayıtlarının ve dolayısıyla zamana,
mekâna bağlı hareketin dıĢında olur. Mutlaka ebedîdir; çünkü
zamanın dıĢındadır.
• Ezel ve ebed, zamansızlık demek olduğundan, bir bakıma aynı
noktada birleĢirler.
• Bu özelliklerin hiçbiri maddede yoktur.
• Madde değiĢkendir.
• Madde, enerjiden ayrı düĢünülemez. Enerji ise termodinamiğin
II. yasasında da ortaya konulduğu üzere, ortak sıcaklığa
eriĢmek suretiyle bir gün etkisini kaybedecektir.
• Ayrıca, madde hem her türlü etkileĢime açıktır hem de zaman
ve mekân kaydı altındadır.
• Mekân, küçük ölçekte atomlardan, büyük ölçekte ise
güneĢlerden oluĢmuĢtur. GüneĢlerden biri olan bizim
güneĢimizde, saniyede 564 milyon ton hidrojen helyuma
27

dönüĢmekte ve bunun neticesinde etrafa milyonlarca kalorilik ısı
ve ıĢık olarak enerji yayılmaktadır. Tüm güneĢ sistemlerine
yayılan bu enerjinin bir kısmı da yeryüzüne gelmektedir.
• Evren, bu türlü güneĢlerden meydana gelmiĢtir.
• Bizim güneĢimiz, bir gün tükenme noktasına ulaĢacaktır.
Merkezkaç bir hareketle çok korkunç infilaklar olacak, ardından
merkezçek bir hareketle büzülme ve kasılmalar meydana
gelecek ve artık etrafındaki meyveleri barındıramayacak,
dolayısıyla bir kıyamet koparacaktır.
• Bütün evren, temel taĢı olan bu güneĢlerden birleĢik olduğuna
göre, enerjileri sürekli tükenmeye doğru giden bu güneĢlerin
ezelî olması düĢünülemez.
• Çünkü ezelî, yani sonsuz olan, birleĢmiĢ olmaz. Madde ezelî
olsaydı zaman ve mekân kaydı altına girmez; dolayısıyla
aĢınmaz, kendinde en küçük bir değiĢiklik meydana gelmezdi.
Oysa görüyoruz ki, madde ve maddi dünya sürekli değiĢmekte,
hâlden hâle girmekte, çözülme ve yeniden oluĢmalara
uğramakta veya sebep olmaktadır. ġu hâlde maddenin hem
baĢlangıcı vardır hem de sonludur; zaman ve mekân kayıtlarıyla
sınırlıdır.
• Termodinamiğin II. yasasına göre enerji, Ģekil itibariyle sürekli
değiĢmektedir (entropi kanunu).
• Doğal reaksiyonlarda ürünlerin enerji kapasitesi girenlerinkinden
azdır. Doğal reaksiyonlar ekzotermik reaksiyondur. Ürünlerin
enerjisi daha az olduğundan, “Doğal olaylar, minimum enerji
yönüne yürür.” denir.
• Solunumda CO
2
üründür. C ve O
2
ise girendir.
• CO
2
’nin enerjisi; C ve O
2
’nin enerjileri toplamından daha azdır.
CO
2
, entalpisini düĢürmüĢtür.
• C + O
2


CO
2
+ ısı
• Bu konuda geçen “enerji kalitesinin düĢmesi” tabiri, ürünlerin
enerjisinin azalması anlamındadır.
• Solunumda açığa çıkan enerji israf edilmez. Bunun gibi doğal
reaksiyonlarda da enerji israf edilmez.
• Oksijen, nefes içinde kana temas ettiğinde kanı kirleten karbonu
28

kendine çeker. Ġkisi birleĢir. CO
2
oluĢur. Hem vücut ısısını temin
eder hem de kanı temizler. C ile O
2
arasında birleĢme kabiliyeti
vardır. Bu iki tanecik birbirine yakın olduğu vakit, aralarında
kimyasal reaksiyon olur. BirleĢmeden dolayı ısı açığa çıkar;
çünkü elementlerden doğal bileĢik oluĢumuna dair kimyasal
reaksiyonların tamamı ekzotermik tepkimedir.
• Açığa çıkan ısıyı Ģöyle açıklayabiliriz: C atomu ve O
2
molekülünün her birinin ayrı ayrı hareketleri vardır. Kimyasal
değiĢim anında her iki tanecik, yani C atomu ile O
2
molekülü
birleĢerek bir tane CO
2
molekülü oluĢtuğundan bir tek hareketle
hareket eder. Bir hareket açıkta kalır; çünkü birleĢmeden önce
iki hareket idi. ġimdi iki tanecik bir oldu. Her iki tanecik bir
tanecik hükmünde bir hareket aldı.
• Diğer hareket baĢka bir kanun ile ısıya dönüĢür.
• Zaten “Hareket ısıyı doğurur.” bilinen bir kanundur. Böylece
vücut ısısı ortaya çıktığı gibi, hem kandaki C alındığından kan
temizlenir hem de CO
2
nefes vermek suretiyle dıĢarı atılırken
konuĢma gibi önemli bir iĢ de yapılmıĢ olur.
• Tabii olan bütün kimyasal reaksiyonların, ekzotermik olduğunu
ve açığa çıkan enerjinin değerlendirildiğini görüyoruz.
• Biz de doğal olan bu vb. olayları örnek almalıyız. Enerji israfı
yapmamalıyız.
• Piller ve doğal kaplama reaksiyonları, kimyacıların doğallığı
örnek alarak geliĢtirdikleri çalıĢmalara iki örnektir.
• Entropi kanunu öğretisi, hem çalıĢmalarımızda ekzotermik
reaksiyonlara öncelik vermeyi hem de ekzotermik tepkime
sonucu açığa çıkan enerjiyi değerlendirmeyi gerekli kılmaktadır.
Böylece doğal kanunlara uymuĢ olacağız.
• Enerji tasarrufu, enerjiyi en faydalı hâlde muhafaza etmektir.

TERMODĠNAMĠĞĠN II. YASASINDAN
ÇIKARILMASI GEREKEN DERSLER
• Kusursuzluk
• Mükemmellik
29

• Sıfır israf
• Azami tasarruf
• Çevreye pozitif enerji yaymak

GÜNLÜK HAYATTA TERMODĠNAMĠĞĠN II.
YASASI VE VERĠMLĠLĠK
(ENTROPĠ KANUNUYLA DÜNYAYA YENĠ BĠR
BAKIġ VEYA ENTROPĠYE DAYALI BĠR
DÜNYA GÖRÜġÜ)
• Günümüzde entropi, kimya ilmiyle sınırlı bir kavram olmaktan
çıkmıĢtır.
• Sosyal yaĢam, politika, psikoloji, teknoloji, aile hayatı vb. her
alana girmiĢtir. Genel bir kanun olarak ele alınmaktadır.
• Çevrenin tahrip ediliĢine, ekolojik dengenin bozulmasına karĢı
çözüm entropi kanununda yatmaktadır.
• Entropi kanunu bize ekonomik enerjili durumu tercih etmeyi,
azami tasarruf prensibine uymayı, israftan kaçınmayı, dengeli
yaĢamayı, doğal tepkimeleri örnek alarak her alanda ilerlemeyi
tavsiye ediyor.

CARNOT DEVĠNĠMĠ (CARNOT ÇEVRĠMĠ)
• Mükemmel makinede tüm ısının iĢe çevrilmesi lazımdır.
Dizaynın tersinir olması gereklidir.
• Carnot devinimi, tersinir bir makinedir. Tersinir en verimli
çalıĢandır.

TERMODĠNAMĠK III. YASA
• Saf maddelerin kusursuz kristalinin 0 K’de entropisi 0’dır.

TERMODĠNAMĠĞĠN SIFIRINCI YASASI
• Termodinamiğin en basit yasasıdır.
30

• Eğer iki sistem birbirleriyle etkileĢim içerisindeyken aralarında ısı
veya madde alıĢ veriĢi olmuyorsa bu sistemler termodinamik
dengededirler.
• 1931 yılında Ralp H. Fowler tarafından tanımlanmıĢtır.
• Sıfırıncı yasa Ģöyle der: ġayet hem A ve B sistemleri
termodinamik dengede iseler hem de B ve C sistemleri
termodinamik denge içerisinde iseler; A ve C sistemleri de
termodinamik denge içerisindedirler.
• Bu yasa, sonradan ortaya konulsa da temel bir kimya ilkesi
olarak karĢımıza çıkmıĢtır. Bu nedenle doğal olarak I. II. ve III.
yasalardan önce gelme zorunluluğu doğmuĢ ve IV. yasa adını
almamıĢtır.
• I. II. ve III. yasalardan sonra ifade edildiği hâlde termodinamik
ilminde sıfırıncı yasa olarak yerini almıĢtır.

EKSERJĠ NEDĠR?
• Ekserji, bir sistemin sahip olduğu kullanılabilir iĢ potansiyelidir.
Bir sistemin herhangi bir termodinamik yasaya aykırı olmaksızın
sağlayabileceği maksimum iĢi ifade eder.
• Enerjinin sadece bir bölümü iĢe çevrilebilir. Toplam enerjinin
kullanılabilen kısmı ekserjidir.
• Ekserji, enerjinin iĢe çevrilebilme potansiyelidir. Bir kaynaktan
elde edilebilecek maksimum iĢi ifade eder.
• Bir hâl değiĢimi sırasında kaybedilen iĢ potansiyeli, ekserji kaybı
olarak tanımlanır. Ekserji kayıpları ne kadar az ise üretilen iĢ o
kadar fazladır.
• Ekserji, ikinci termodinamik yasasına dayanır.
• Ekserji analizi sonuçları, sistem performansının iyileĢtirilmesinde
kullanılır.

GĠBBS SERBEST ENERJĠSĠ

31

GĠBBS SERBEST ENERJĠSĠ BĠRĠMĠ
• G (Gibbs serbest enerjisi) birimi: kJ/mol

GĠBBS SERBEST ENERJĠSĠ DEĞĠġĠMĠ
• ΔG
tepkime
= Gibbs serbest enerjisi değiĢimi (Gibbs enerjisi
değiĢimi, serbest Gibbs enerjisi değiĢimi veya serbest enerji
değiĢimi)
• ΔG°
tepkime
= Standart Gibbs serbest enerjisi değiĢimi (Standart
Gibbs enerjisi değiĢimi, standart serbest Gibbs enerjisi değiĢimi
veya standart serbest enerji değiĢimi)
• ΔG° = ∑nG°
ürünler
– ∑nG°
girenler


ΔG° = ΔH°
sistem
- TΔS°
sistem
FORMÜLÜNÜN
ÇIKARILMASI
G = H – TS
ΔG = ΔH – TΔS
ΔG° = ΔH°
sistem
- TΔS°
sistem

Bu formül Ģöyle çıkarılır:
• ΔS
toplam
= ΔS
sistem
+ ΔS
ortam

• Sabit basınç ve sıcaklıkta ΔS
ortam
=- ΔH/T olduğundan ΔS
toplam

yerine - ΔH/T yazılır:
ΔS
toplam
= ΔS
sistem
+ (- ΔH/T)
ΔS
toplam
= ΔS
sistem
- ΔH
sistem
/T
• EĢitliğin her iki tarafı -T ile çarpılır:
-TΔS
toplam
= ΔH
sistem
- TΔS
sistem

• -TΔS
toplam
= ΔG olduğundan -TΔS
toplam
yerine ΔG yazılır:
ΔG = ΔH
sistem
- TΔS
sistem

• Aynı formül standart Ģartlarda aĢağıdaki gibi yazılır:
ΔG° = ΔH°
sistem
- TΔS°
sistem

• Gibbs serbest enerjisi, değiĢimlerin istemliliğini etkileyen iki
faktörü birleĢtirir. Bunlardan birincisi minimum enerjili olma
eğilimi, ikincisi ise maksimum düzensizlik (entropi artıĢı)
eğilimidir.
32


KĠMYASAL OLAYLARDA
ĠSTEMLĠLĠK VE GĠBBS SERBEST
ENERJĠSĠ
• ΔG° değerinin negatif olması (sıfırdan küçük bir değer çıkması),
reaksiyonun ürünler yönüne doğru istemli olduğunu gösterir
(ΔG°<0 ise istemli).
• ΔG° değerinin pozitif olması (sıfırdan büyük bir değer çıkması),
reaksiyonun ürünler yönüne doğru istemsiz, girenler yönüne
doğru ise istemli olduğunu gösterir (ΔG°>0 ise istemsiz).

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->