P. 1
11. SINIF KİMYA 3. ÜNİTE: ÇÖZELTİLERDE DENGE

11. SINIF KİMYA 3. ÜNİTE: ÇÖZELTİLERDE DENGE

|Views: 7,483|Likes:
Yayınlayan: Kimya Bilimi

(İLK OLARAK 2010–2011 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILINDA YÜRÜRLÜĞE GİRECEK OLAN ÖĞRETİM PROGRAMINA GÖRE HAZIRLANMIŞTIR.) ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ ÇÖZÜNÜRLÜK ÇÖZÜNÜRLÜK ÇARPIMI (Kç) ÇÖZÜNÜRLÜĞE ORTAK İYON ETKİSİ DOYMUŞLUK, DOYMAMIŞLIK, ÇÖKELME • Çözünürlük çarpımı (Kç) ve iyonların konsantrasyonları çarpımı (Ki) olmak üzere aşağıdaki şekilde ifade edebiliriz. • Kç > Ki Doymamıştır, çökme olmaz. • Kç = Ki Doymuştur, çökme olmaz. • Kç < Ki Doymuştur, çökme olur. ÇÖZELTİLERİN KARIŞTIRILMASINDAN SONRAKİ İYON MOLARİTELERİNİN HESAPLANMASI • a) Tepkime yoksa • b) Tepkime varsa • a) Çözeltilerin karıştırılmasından sonra şayet tepkime olmadıysa, çözeltilerin karıştırılmasından sonraki iyon molaritelerinin hesaplanması • b) Çözeltilerin karıştırılmasından sonra şayet tepkime oluyorsa, bu tepkime genelde aşağıdaki iki tepkimeden birisidir. 1- Nötrleşme tepkimesi (asit + baz) 2- Çökme tepkimesi ÇÖZELTİLER ARASINDAKİ YER DEĞİŞTİRME REAKSİYONLARINDAN HANGİLERİ GERÇEKLEŞİR SEÇİMLİ ÇÖKTÜRME ÇÖZÜNME VE İYONLAŞMA İLİŞKİSİ YAŞAMIMIZDAKİ BAZI ÇÖZÜNÜRLÜK DENGE BİLEŞİKLERİNİN İYONLAŞMALARI Çözünme yüzdesini zenginlik, iyonlaşmayı vermek kabul edersek; çözeltileri dört gruba ayırırız: 1. ÇOK ÇÖZÜNEN VE % 100 İYONLAŞAN ÇÖZELTİLER (ZENGİN, TAMAMINI VEREN) 2. AZ ÇÖZÜNEN VE % 100 İYONLAŞAN ÇÖZELTİLER (FAKİR, TAMAMINI VEREN) 3. HER ORANDA ÇÖZÜNEN VE AZ İYONLAŞAN ÇÖZELTİLER (ZENGİN, AZINI VEREN) 4. AZ ÇÖZÜNEN VE AZ İYONLAŞAN ÇÖZELTİLER (FAKİR, AZINI VEREN) YAŞAMIMIZDAKİ BAZI ÇÖZÜNÜRLÜK DENGE BİLEŞİKLERİNİN İYONLAŞMALARI

(İLK OLARAK 2010–2011 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILINDA YÜRÜRLÜĞE GİRECEK OLAN ÖĞRETİM PROGRAMINA GÖRE HAZIRLANMIŞTIR.) ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ ÇÖZÜNÜRLÜK ÇÖZÜNÜRLÜK ÇARPIMI (Kç) ÇÖZÜNÜRLÜĞE ORTAK İYON ETKİSİ DOYMUŞLUK, DOYMAMIŞLIK, ÇÖKELME • Çözünürlük çarpımı (Kç) ve iyonların konsantrasyonları çarpımı (Ki) olmak üzere aşağıdaki şekilde ifade edebiliriz. • Kç > Ki Doymamıştır, çökme olmaz. • Kç = Ki Doymuştur, çökme olmaz. • Kç < Ki Doymuştur, çökme olur. ÇÖZELTİLERİN KARIŞTIRILMASINDAN SONRAKİ İYON MOLARİTELERİNİN HESAPLANMASI • a) Tepkime yoksa • b) Tepkime varsa • a) Çözeltilerin karıştırılmasından sonra şayet tepkime olmadıysa, çözeltilerin karıştırılmasından sonraki iyon molaritelerinin hesaplanması • b) Çözeltilerin karıştırılmasından sonra şayet tepkime oluyorsa, bu tepkime genelde aşağıdaki iki tepkimeden birisidir. 1- Nötrleşme tepkimesi (asit + baz) 2- Çökme tepkimesi ÇÖZELTİLER ARASINDAKİ YER DEĞİŞTİRME REAKSİYONLARINDAN HANGİLERİ GERÇEKLEŞİR SEÇİMLİ ÇÖKTÜRME ÇÖZÜNME VE İYONLAŞMA İLİŞKİSİ YAŞAMIMIZDAKİ BAZI ÇÖZÜNÜRLÜK DENGE BİLEŞİKLERİNİN İYONLAŞMALARI Çözünme yüzdesini zenginlik, iyonlaşmayı vermek kabul edersek; çözeltileri dört gruba ayırırız: 1. ÇOK ÇÖZÜNEN VE % 100 İYONLAŞAN ÇÖZELTİLER (ZENGİN, TAMAMINI VEREN) 2. AZ ÇÖZÜNEN VE % 100 İYONLAŞAN ÇÖZELTİLER (FAKİR, TAMAMINI VEREN) 3. HER ORANDA ÇÖZÜNEN VE AZ İYONLAŞAN ÇÖZELTİLER (ZENGİN, AZINI VEREN) 4. AZ ÇÖZÜNEN VE AZ İYONLAŞAN ÇÖZELTİLER (FAKİR, AZINI VEREN) YAŞAMIMIZDAKİ BAZI ÇÖZÜNÜRLÜK DENGE BİLEŞİKLERİNİN İYONLAŞMALARI

More info:

Categories:Types, Research
Published by: Kimya Bilimi on May 17, 2009
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPTX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/03/2014

pdf

text

original

50

NÖTRALLEġME

•Asit ve baz çözeltilerinin karıĢtırılması ile
nötrleĢme ya tam ya da kısmen olur.
•KarıĢım sonucunda arta kalan madde
yoksa % 100 nötralleĢme olmuĢtur.
•KarıĢım sonucunda arta kalan madde
varsa kısmen nötralleĢme olmuĢtur.

51

ASĠT VE BAZ ÇÖZELTĠLERĠNĠN
KARIġTIRILMASI SONUCUNDA
TAM NÖTRALLEġME VE pH

•Kuvvetli asit ile kuvvetli bazın karıĢtırılması
sonucunda % 100 nötralleĢme olduysa
pH=7’dir.
•Kuvvetli asit ile zayıf bazın karıĢtırılması
sonucunda % 100 nötralleĢme olduysa
pH, 7’nin altındadır.

52

•Kuvvetli baz ile zayıf asit % 100
nötralleĢtiyse pH, 7’nin üstündedir.
•Zayıf baz ile zayıf asit % 100 nötralleĢtiyse
pH, 7’nin üstünde de olabilir, altında da

olabilir.

53

ASĠT VE BAZ ÇÖZELTĠLERĠNĠN
KARIġTIRILMASI ĠLE HĠDROLĠZ
ĠLĠġKĠSĠ

•Asit veya bazdan birisi zayıf, birisi
kuvvetliyse ve aynı zamanda % 100
nötralleĢme gerçekleĢtiyse (arta kalan
madde yoksa) ortamda yalnız hidroliz olan

bir tuz var demektir. Önce bu tuzun
molaritesi bulunur, sonra hidroliz denklemi
yazılır, [H+1

] hidroliz denge bağıntısından

hesaplanır.

54

KARIġTIRILAN ASĠT VE BAZ
ÇÖZELTĠLERĠNDEN BĠRĠSĠ

ZAYIFSA VE % 100

NÖTRALLEġME OLMAMIġSA BU
KARIġIMLARIN BĠR KISMINDA
TAMPON ÇÖZELTĠ OLUġUR

•Kuvvetli asit ile zayıf bazın karıĢması
sonucu arta kalan zayıf baz veya zayıf asit
ile kuvvetli bazın karıĢması sonucu arta
kalan zayıf asit ise oluĢan tampondur.

55

•Önce karıĢımdaki molar deriĢimler, sonra

tampon çözelti formülünden [H+1

] bulunur,

son olarak da pH hesaplanır.

56

KARIġTIRILAN ASĠT VE BAZ
ÇÖZELTĠLERĠNDEN BĠRĠSĠ

ZAYIFSA VE % 100

NÖTRALLEġME OLMAMIġSA BU
KARIġIMLARIN BĠR KISMINDA
TAMPON ÇÖZELTĠ OLUġMAZ

•Kuvvetli asitle zayıf baz karıĢınca kuvvetli
asit arta kalırsa veya zayıf asitle kuvvetli
bazın karıĢınca kuvvetli baz arta kalırsa,
tampon çözelti oluĢmaz.

57

•Böyle karıĢımlar kuvvetli asit veya kuvvetli
baz çözeltisi gibi düĢünülür.
•KarıĢımda kuvvetli asit arta kaldıysa önce

toplam hacimdeki kuvvetli asit molar
deriĢimi, dolayısıyla H+1

molar deriĢimi,

son olarak da pH bulunur.

•KarıĢımda kuvvetli baz arta kaldıysa önce

toplam hacimdeki kuvvetli baz molar

deriĢimi, dolayısıyla OH–

molar deriĢimi,

son olarak da pH bulunur.

58

•Ortamdaki asidik tuzun hidrolizinden gelen

H+1

molü veya ortamdaki bazik tuzun
hidrolizinden gelen OH–

molü hesabına

gerek yoktur; ihmal edilir.

59

HAYATIMIZDAKĠ DOĞAL
ZAYIF ĠNORGANĠK ASĠT

•H2CO3 (Karbonik asit ): Doğal maden
sodalarında en çok oranda bulunan

maddedir.

60

HAYATIMIZDAKĠ YAPAY ZAYIF
ĠNORGANĠK ASĠTLER

•H3PO4 (Fosforik asit): Kolalarda bulunur.
•H2CO3 (Karbonik asit): MeĢrubatlarda
bulunur.

61

•H3BO3 (Borik asit ): Alerjik göz
kaĢıntılarında borik asit çözeltisi kullanılır.
Borik asit, beyaz toz hâlinde katı bir
bileĢiktir. Borik asit yapay bir bileĢiktir.
Kütahya Emet’te bulunan Eti Maden
ĠĢletmeleri Genel Müdürlüğüne ait devletin
borik asit fabrikasında, yine Emet’te
çıkarılan bor cevherinden borik asit elde

edilmektedir. Bor, en çok borik asit olarak
ihraç edilmektedir. Borik asit, pek çok

sektörde yaygın olarak kullanılmaktadır.

62

HAYATIMIZDAKĠ ZAYIF BAZLAR

•Ca(OH)2(k): SönmüĢ kireçtir. Yalnız kireç
denince de sönmüĢ kireç anlaĢılır.
•Ca(OH)2(suda): Kireç suyu, kalsiyum
hidroksitin doymamıĢ veya doymuĢ
çözeltisidir. CO2 gazının ayıracıdır.
•Ca(OH)2(süspansiyon): Badana yapımında
kullanılan kireç bulamacıdır.
•Mg(OH)2(k) ve Al(OH)3(k): Antiasit mide
pastilleridir.

63

•NH3 (Amonyak): Gübre yapımında
kullanılır. Amonyak, çoğu temizlik
malzemesinin bileĢimine girer. % 25’lik
olan deriĢik amonyak 5–10 misli
seyreltildikten sonra doğrudan temizlik
maddesi olarak koltuk, döĢeme, halı
temizliğinde ve kumaĢ lekelerinin
çıkarılmasında kullanılır. GümüĢ eĢyalar

da amonyakla temizlenir. Amonyak,

yüksek sıcaklık ve basınçta üretilir.

N2 + 3H2 ⇌ 2NH3 + 22 kcal

64

MĠDE EKġĠMESĠNDE KULLANILAN
MĠDE PASTĠLLERĠNĠN GÖREVĠNĠN
REAKSĠYON DENKLEMĠYLE
GÖSTERĠLMESĠ

Mg(OH)2 + 2HCl → MgCl2 + 2H2O

Al(OH)3 + 3HCl → AlCl3 + 3H2O

65

MĠDE EKġĠMESĠNDE KULLANILAN
KARBONATIN GÖREVĠNĠN
REAKSĠYON DENKLEMĠYLE
GÖSTERĠLMESĠ

NaHCO3 + HCl → NaCl + H2O + CO2

66

ASĠT YAĞMURU

SO2 + ½O2 → SO3

SO3 + H2O ⇌ H2SO4

Filtresi olmayan fabrika bacalarından
çıkan SO2 gazı; havadaki O2 ile birleĢir,
SO3 gazı oluĢur. SO3 gazı; yağmur
yağdığında H2O ile birleĢir. Asit yağmuru
adıyla bilinen H2SO4 meydana gelir.

67

HNO3

ENDÜSTRĠDE YÜKSEK BASINÇ
VE SICAKLIKTA ELDE EDĠLĠR

•Bütün yanma reaksiyonları ekzotermik
olduğu hâlde azotun yanması

endotermiktir. Endotermik reaksiyonlar,

kendiliğinden gerçekleĢmez.
N2+2,5O2+yüksek sıcaklık ve basınç⇌N2O5

68

•Azot oksitlerin suyla birleĢmesine ait

reaksiyon da çift yönlü olup ileri

reaksiyonun hızı çok yavaĢtır.

N2O5 + H2O ⇌ 2HNO3

69

EKZOTERMĠK OLDUĞU HÂLDE
GERÇEKLEġMEYEN REAKSĠYON
(SULARIN ACILAġMAMASI)

•Havada N2 ve H2 bulunduğu ve tepkime
ekzotermik olduğu hâlde NH3 oluĢmaz.
•OluĢsaydı sular acılaĢacaktı.
•NH3, suları acılaĢtıran bir maddedir.
N2 + 3H2 ⇌ 2NH3 + 22 kcal
NH3 + H2O ⇌ NH4OH

70

BAZI MADDELERĠN pH
DEĞERLERĠ

Madde

pH

Mide öz suyu

2,0

Limon

2,3

Sirke

2,8

Greyfurt

3,1

Portakal

3,5

Kiraz

3,6

Domates

4,2

Muz

4,6

Ekmek

5,5

Madde

pH

Patates

5,8

Süt

6,5

Saf su

7,0

Ġdrar

7,0

Tükürük

7,1

Kan

7,4

Hücre içi sıvı

7,4

Kaynak suyu

7,4

Magnesi kalsine

10,5

71

VÜCUT SIVILARINDA pH’IN
ÖNEMĠ

•Vücut sıvılarının belli pH değerlerinde
olması gerekir. Aksi hâlde çeĢitli
hastalıklar meydana gelir.
•Kanın pH’ı 7’ye düĢerse veya 7,8’e çıkarsa

insan ölür.

•Ġdrarın pH’ı, alınan besin maddelerine göre
değiĢir.
•Tükürüğün pH’ı ağız mukozasının
fonksiyonlarını en iyi yapabileceği

seviyededir.

72

•Mide öz suyu pH’ının 2’nin altına düĢmesi
ülser rahatsızlığındandır; pH’ın artması ise
hazımsızlık demektir.

•Sıhhatli durumlarda pH belli aralıklarda
tutulmaktadır.
•Hücre içinde her an asidik ya da bazik
özellikte maddeler meydana gelmesine

rağmen meydana gelen asitler, bazlarla;
bazlar ise asitlerle birleĢerek tuzları
oluĢturur. Böylece hücre içi pH değeri

sabit tutulur.

73

•Hücre zarının seçici geçirgenlik özelliği
vardır. Hücrede, hayatın devamı için

önemli tedbirler mevcuttur.

•pH’ın sabit tutulması için; zardan belli

maddelerin hücre içine girmesi, bazen de

pH’ı bozan maddelerin hücre dıĢına
atılması gerekmektedir.
•Bazı hücrelerde her an 2000 kimyasal
reaksiyonun olduğu göz önüne alınırsa
pH’ın sabit tutuluĢundaki hassasiyet
daha iyi anlaĢılmıĢ olur.

74

•pH’ın değiĢmemesi için hücrenin ihtiyacı
olan maddeler hücreye zamanında ve
ihtiyaç miktarında girmekte, zararlı
maddeler de hücreden atılmaktadır;
böylece pH korunmaktadır.
•Vücudun ihtiyacı olan moleküller,
gerektiğinde hücre içinde de
sentezlenebilir. Bu sentez esnasında
pH’ın da korunduğu görülmektedir.

75

•Her bir molekül için hücre zarında özel
bir Ģifre vardır. Böylece hücreye girmek
üzere gelen molekülün faydalısı
zararlısından ayrılmaktadır. Yeni ortaya
çıkan ve yapay olduğundan dolayı da
sağlığa zararlı bazı moleküllere karĢı da
gereksinim duyuldukça yeni Ģifrelemeler
olmaktadır. Bu Ģifreleme, elbette her
zaman olmaz. Ġnsan, kendi isteğiyle
zarara razı olmuĢ olabilir. Hastalıklarda
ve ölümde sebeplerin perde olduğu da
unutulmamalıdır.

76

•Sağlığı bozacak ölçüde pH değiĢimine
neden olan yabancı moleküllere karĢı
hücre zarı karĢı koyar; karĢı koyamazsa,
hücre ya hastalanır ya da ölür. Ölen
hücreler, vücudun dıĢına bilinen yollarla
çıkarılır.

77

GASTROENTESTĠNAL SĠSTEM

VE pH

•Mide ve bağırsak asitliğinin derecesinin
ayarlanmasında çok hassas dengeler
gözetilir. Bu dengeler bozulursa değiĢik
rahatsızlıklar ortaya çıkar.
•Özellikle insanın ruhsal durumunun, mide
hareketleri ve mide salgısına etkisi

büyüktür.

•Gıdalardan yalnız proteinlerin sindiriminin
bir kısmı midede olur ve kuvvetli asidik

ortamda yürütülür.

78

•Midede pepsin enzimi ve hidroklorik asit
etkisiyle proteinler peptonlara parçalanır.
•Ġnce bağırsakta; yağlar, karbonhidratlar,

bir de midede peptona parçalanan

proteinler yapı taĢına ayrıĢır.
•Ġnce bağırsaktaki sindirimde ortamın; nötre
yakın asidik veya nötre yakın bazik olması

gerekir.
•Her bir besin maddesinin sindirimi için
gereken pH değerleri farklıdır.

79

•Ġnce bağırsakta farklı pH değerlerinin
ayarlanmasında; ince bağırsak duvarı,
pankreas ve safra salgısı görevlidir.
•Midenin çıkıĢında 4–7,2 arasında değiĢen
pH değeri, ince bağırsağın baĢlangıcında
5,6 ile 7 arasında, ince bağırsağın
ortalarında 6,8 ile 7,6 aralığında, ince
bağırsağın sonlarında ise 7,2 ile 8,3
arasında olur.
•Mide, salgı yaptığında koruyucu mukusun
altındaki pH, 7’dir. Mukusun üstündeki pH,
2’dir.

80

•Kör bağırsakta 5,8–7,6 olarak belirlenen
pH derecesi, kalın bağırsakta 6,5–7,8’dir.
•DıĢkının (gaita) pH’ı 6 ile 7,3 arasında
değiĢir.
•Mide ve bağırsakta pH değerlerinin belli
aralıklarda olması, hem sindirimin ve
emilmenin devamı hem de bağırsak

bakterilerinin görevlerini yapabilmeleri için
gereklidir.
•Mideden yemek borusuna geri kaçan
karıĢımın pH’ı düĢük olduğundan reflü
hastalığına sebep olur.

81

•Reflü; yemek borusundaki ağrı, yanma ve
iltihaptır.

82

YAġAM VE TAMPON
ÇÖZELTĠLER

•Bazı kimyasal deneylerde ortam pH’ının
uzun süre sabit kalması istenir. Bu
deneylerde tampon çözeltiler kullanılır.
•Hücre ancak nötre yakın ortamda
fonksiyonlarını yürütür. Hücre içi ve hücre
dıĢı sıvının nötr ortamı kaybetmesi hücre
çalıĢmasını imkânsız hâle getirir. Bu
nedenle vücut sıvılarının nötr ortamda
tutulması için denetim mekanizmaları
kurulmuĢtur.

83

•Bunlardan en önemlisi proteinlerdir.
Proteinler, tampon görevi yaparak pH

değiĢikliklerine mani olmakla görevlidir.
•Denetim mekanizmalarından ikincisi ise

mineral maddelerdir.

•Ġyonların bazıları asit, bazıları da baz
oluĢturma özelliğine sahiptir. Asit
oluĢturanlar kükürt, fosfor ve klorür
iyonları; baz oluĢturanlar ise sodyum,

potasyum, kalsiyum, magnezyum ve demir

iyonlarıdır. Bu iyonları yiyeceklerle alırız.

84

•Bunlar birbirleriyle birleĢerek tuz oluĢturup
vücut sıvısının nötr ortamda kalmasına
yardımcı olurlar.
•Asit yağmurundan sonra deniz ve göl
sularının pH’ında değiĢiklik olmaz. pH
değiĢseydi yaĢayan canlılar için tehlike

söz konusuydu. Deniz ve göldeki tampon

sistemler, asit yağmurundan dolayı pH
düĢmesine engel olur.

85

pH, KUVVETLĠLĠK VE ÇOKLUK
ĠLĠġKĠSĠ

•pH’ın kuvvetlilikle iliĢkisi yoktur. Kuvvetli
asit Ģayet seyreltik ise pH’ı yüksek olur.
HCl kuvvetli asit, CH3COOH ise zayıf
asittir. 10–6

M HCl çözeltisinin pH’ı 6’dır.
0,05 M CH3COOH çözeltisinin pH’ı ise
3’tür.
•Kuvvetlilik çok H+

olmasına göre değildir.
Kendinde mevcut olanın tamamını vermesi

ile ilgilidir.
•pH ise H+

çokluğuyla ilgilidir.

86

ASĠDĠN KUVVETĠYLE
REAKSĠYONA GĠRME
KABĠLĠYETĠ FARKLIDIR

•Çaydanlıktaki kireç, limon suyu ile çözülür.
•Limon suyu, zayıf asit olan sitrik asittir.
•Kireci kuvvetli asitlerle bile çözemeyiz.

87

pH 0’DAN KÜÇÜK, pOH DA
14’TEN BÜYÜK OLABĠLĠR

•1’in logaritması 0’dır. 1’den büyük sayıların
eksi logaritması 0’dan küçüktür (eksidir).

H+

deriĢimi 1’den büyük asitlerin pH’ı
eksidir. pH + pOH = 14 olduğuna göre
pOH da 14’ten büyüktür.
•Bu nedenle skalanın ucu açık olmalıdır.

88

ASĠTLĠK VE BAZLIK VARDIR,
ASĠT VE BAZ YOKTUR

•Asitlik ve bazlık kimyasal bir özelliktir.
•pH’ı 7’den küçük diye her maddeye asit,
pH’ı 7’den büyük diye de her maddeye baz
denmez. Örneğin; “Sabun bazdır.”, “NH4Cl
asittir.” gibi söylemler yanlıĢtır. Çünkü ikisi

de tuzdur.
•Bununla beraber asit–baz denince HCl,
NH3 vb. sadece bazı maddeler de anlaĢılır.

89

ASĠTLER VE BAZLAR
BÖLÜMÜNDE KARġILAġILAN
DĠĞER SÖYLEM HATALARI

•Bir maddenin baz olması için yapısında

(OH)–

bulunması gerekmez. Örneğin;

NH3(g), (OH)–

içermediği hâlde bazdır.

•Asit olması için de suya H+

vermesi
gerekmez; örneğin, CH3COOH(s), su
olmadan da ortama H+

verir.

90

SOSYAL ALANDA KULLANILAN

KĠMYA KELĠME VE DEYĠMLERĠ

•Bazı hadiseler; sap ile samanın birbirinden
nasıl ayrıldığını –bir turnusol kâğıdı gibi–
gösteren önemli olaylardır.

91

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->