Özbucak Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Şirket Hakkında Bilgiler : Özbucak, Sanayi ve Ticaret alanında faaliyet gösteren iplik, dokuma ve boya terbiye işletmelerinden oluşan entegre tekstil fabrikasıdır. Şirketin Tarihçesi : Şirket 1953 yılında ÖZŞAHİNLER – KARABUCAKLAR ortaklığı olarak kurulmuş olup 1970 yılından itibaren Özbucak A.Ş. olarak faaliyetini sürdürmektedir. Fabrika kalite politikasına uygun olarak 1990 yılında ihracata yönelik çalışmaya başlamıştır. 1995 yılında üretiminin % 80-85’lik bölümü ihraç edilebilir duruma gelmiştir. Bütün bölümlerde teknoloji yenileme çalışmaları devem etmektedir. 9 Nisan 1997 yılında ISO Kalite Güvence Belgesi almaya hak kazanmıştır. Şirketin kalite politikası Toplam Kalite’dir. Ortalama Günlük Üretim Kapasitesi : İplik Dokuma Boyahane : 11.500 kg/gün : 30.000 m/gün : 40.000 m/gün

Üretilen Mamüller : Polyester, viskon, keten ve elastan liflerinin farklı kombinasyonları kullanılarak iplik, bobin ve kumaş elde edilebilmektedir. Genellikle kadın giysilik için çalışıldığından özellikle elastan karışımlı kumaşlar üretilmektedir.

1

BOYA-TERBİYE İŞLETMESİ (İhrazat ve Düz Boya Bölümü) İhzarat Bölümü: İhzarat bölümü, boya-terbiye işletme bünyesinde hazırlık işlemlerinin yapıldığı bölüm olarak faaliyet göstermektedir. İhrazat bölümüne kumaş; düz boya, jet boya, apre, ham bez açma bölümlerinden ve iade olarak gelir. Kumaş aşağıda açıklanan proseslerden ilgili olanları görür. Ham Kumaşın Boya-Terbiye İşletmesine Gelişi: Kumaş ihrasat bölümüne ham kalite kontrol dairesi tarafından Proses Takip Formu ile birlikte teslim edilir. Kumaşın boya-terbiye işletmesine girişinin uygunluğu gözle incelenir. Özbucak Standart Proses değerlerine göre işlem adımları ve şartları Proses Takip Formu’na yazılır. Boya-terbiye işletmesine giren kumaş eğer boya-terbiye işletmesine ilk defa giriyor ise bu kumaşın prosesine ait bilgiler Ürün Geliştirme Şefliğinden istenir. Ür-Ge Şefliği’nin vermiş olduğu proses referans alınarak söz konusu kumaş, üretim faaliyetlerine girer. Osthof Yakma: İhrasat dairesinin işlemleri genellikle yakma+haşıl sökme, yakma+yağ sökme, yakma, haşıl sökme ve yağ sökümüdür. Kontinu (Babcock, Brugman) Yıkama Makinesinde Yapılan İşlemler: İhrasat dairesinin ikinci işlemi yıkama işlemidir. Amaç; istenmeyen yabancı maddeleri kumaş üzerinden uzaklaştırmaktır. İşletmede haşıl sökme yıkaması, harmanı boyalı haşılsız kumaşların yıkanması, boya sonrası kuru yakma yıkaması, ham olarak yağ sökümüne sarılmış kumaşın yıkaması ve yıkamalar yapılmaktadır. Brugman Pişme-Kasar Makinasında Yapılan İşlemler: Bu makine; soğuk kasar, sıcak kasar, pişirme, yağ sökümü ve haşıl sökme işlemlerinin yapılabildiği bir makinedir. Pişirmede amaç pamuklu veya ketenlerde bulunan

2

mum, vaks, çepel, bit v.b. yabancı maddeleri uzaklaştırmaktır. Kasarda amaç; elyafa beyazlık kazandırmaktır. Brugman Merserize Makinası : Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde merserize işlemi; pamuk ve tencel elyafı içeren kumaşlar için yapılır. Amacı; elyafın boyut stabilliği ve boya alma özelliğini artırmaktır. Düz Boyama Bölümü : Düz boyama bölümünde açık en kumaşların boyama ve yıkamaları, kostikleme, termofikse işlemleri yapılır. Bu bölüm Hot-flue , babcock yıkama makinası, Kusters Fluard ve Pad- Batch boyama makinalarından oluşur. MH Boyama Makinasında Yapılan İşlemler: Bu makinede polyester, pamuk, viskon ve keten karışımlı kumaşların üzerine dispers, indanthren yada reaktif boyarmaddeler pigment halde emdirilir. Bu boyarmaddeler kumaş üzerinde kurutularak daha ilerdeki safhada termofikse, alkali ve inkişaf gibi proseslerle sabitleştirilir. MH boyama makinasında indanthren, dispers ve reaktif boyama işlemleri yapılır. İşletmede genellikle emdirmeden çok, çektirme yöntemine göre çalışan jet boyama makinaları çalışmaktadır. Hot-flue (Germe-Çekme) Makinasında Yapılan İşlemler: Hot-flue makinasında elyaf fikse, kurutma, polyester optiği, polyester optiği fiksesi ve dispers boya fiksesi işlemleri yapılır. Dispers / İndanthern Tek Banyo Boyama (MH) : Bu boyama yöntemi; PES / Pamuk / Viskon / Keten elyaf karışımlarından oluşan kumaşlara uygulanır. Dispers / İndanthren veya karışımlarından oluşan boya çözeltisi ile fluarlanan kumaş, kurutma işleminden sonra Hot-flue’da dispers termofikse ve padsteam‘de indanthren inkişaf işlemlerine tabi tutulur.

3

Dispers Boya Fiksesi : Hot-flue makinasında PES elyafı 180-225 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile 60 ile 90 saniye muamele edilir. Böylece dispers boyarmadde partikülleri elyaf içine difüzlenerek fikse olur. Elyaf Fikse : Hot-flue makinasında PES elyafı 190-210 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile 45-90 sn muamele edilir. Böylelikle PES elyafı boyama sırasındaki kırılmalara karşı stabil hale gelir. Kurutma : Hot-flue makinesinde yapılan kurutma işlemlerinde; 160 -190 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile kumaşın üzerindeki nemin uzaklaştırılması sağlanır. İplik Boya Bölümü : İplik / Dokuma Grup Müdürlüğüne bağlı olan iplik Boya bölümünde 12 kişi çalışmaktadır. İplik boya işletmesinde; 2 adet 300 kg’lık Boyama Makinesi 1 adet 100 kg’lık Boyama Makinesi 1 adet 25 kg’lık Boyama Makinesi 2 adet 300 kg’lık Boyama sonu Kurutma Makinesi 1 adet 3 bobin Boyama Makinesi 2 adet 1 bobin Boyama Makinesi 1 adet santrifüj mevcuttur. İplik Boya Dairesine İplik / Dokuma Planlama Şefliği tarafından iplik Boya İstihsal Programı Formu gönderilir. Form da boyanması istenilen ipliğe ait renk no, elyaf

4

kodu, kullanılacağı desenin adı ve müşterisi (firma adı) gibi bilgiler belirtilir. Boyanması istenilen reçete bulunur. Reçetedeki iplik no’su, elyaf kodu istenilene uymakta ise İş Emri Formu hazırlanır. Usta, reçete üzerindeki boyama şekline göre makine üzerindeki mevcut programlardan gerekli olan boyama metodunu seçer. Makinede bulunan programlar; 1234567Dispers-kükürt Boyama İndanthren (Küp) Boyama İndanhren (Pigment) Boyama Dispers + İndanthren (Pigment) Boyama Dispers + İndanthren (Küp) Boyama Kasar Dispers +- Reaktif

Bu boyama programlarından en yoğun olarak kullanılanı dispers+ reaktif boyama programıdır. Diğerleri çok nadiren farklı siparişlerde kullanılmaktadır. Seçilen program makineye verilir. boyanması istenen renk numarası arşiv reçetelerinden, bulunmuyorsa Desen Büro Şefliğinden şablon yapılması için gönderilen renk çalışması istek föylerinin dosyalandığı arşive bakılır. Reçetedeki bilgilerin istenilen bilgilere uygun olup olmadığına bakılır. Bilgiler uygun ise tek bobin numune aparatında boyanıp, onaylanan reçeteye kart açılır. Boyanması istenilen ipliğin elyaf kodu reçetedekilere uymuyorsa İplik Boya Şefi numune aparatında rengi yakalayana kadar tek bobin boyatır. Onaylanan reçeteye parti boyanır. İplik boya ustasına teslim edilen İş Emri Formu ile, boyama işleminin ön hazırlığı başlamış olur. Bobin dairesinden Yumuşak Bobin Teslim Formu ile gelen yumuşak bobinler usta nezaretinde nakliyeciler tarafından hazırlanır. Bobinler hazırlanırken bobinlerin yumuşaklığı elle, büyüklüğü gözle kontrol edilir. Kullanıma uygun bobinler kafeslere takılır. Gerekli boya programı seçilerek makineye

5

İplik-Boya-Kimyevi Sarf Formu ile Boya Mutfağı Bürosuna verilir. Numune renk bu işlem sonucu onaylanırsa sonraki proseslere geçilir. dokumadan renksiz olarak gelen ve jetlerde düz boyama yapılarak renklendirilen kumaşlara “Topu Boyalı Kumaşlar” denilmektedir.5-5’e ayarlanması gereklidir. İplik boya ustası. Ardından boyama işlemine geçilir. Nüshası İplik / Dokuma Planlama Şefliğine teslim edilir. Nüsha İplik / Boya dairesinde arşivlenir.verilir. İşletmede Uygulanan Proses Basamakları: İşletmede. Dispers boyama öncesi pH’nın 4.5-5 olması esas alınarak gerektiği kadar kullanılır. dokumada ipliği boyalı olarak dokunmuş kumaşlara “İpliği Boyalı Kumaşlar”. Bu işlemler bittikten sonra onaylanan rengin bobinleri kurutulur. Bu ayar için Asetik Asit miktarı her boyama için sabit olmayıp pH’nın 4. 2. teslim formu hazırlar. 6 . Boyanan partiden numune alınarak İplik Boya-Renk Takip Formuna parti devamlılığının kontrolü için yapıştırılır. sırası gelmiş parti numarası etiketle yapıştırılır. İplik-Boya dairesinde bir gün içinde hazırlanan parti boyama reçetelerinin bir nüshası. Proses adımları bu ifadelere göre 2’ye ayrılır. 4. Dispers boyama sonunda iplik boya operatörü renk numunesi alır. Formun bir nüshası Bobin Dairesi Şefliğine teslim edilir. Boyama bittikten sonra bobinler kurutma aparatına konulur. Numunesi alınmış ipliğin PES rengini görebilmek için boya operatörü selüloz ekstraksiyonu yapar. Onaylanmış olan partideki her bobinin üzerine. Nüshası bobin ambarına. 3.

(*) işareti olan prosesler. İşletmede uygulanan bu prosesler ve detayları aşağıda açıklanacaktır. Kumaşın doku yapısı. siparişte istenilen özelliklere göre veya kumaşın hammaddesine bağlı olarak uygulanabilir veya uygulanmayabilir. 7 . kullanılan ipliğin numarası ve hammadde’nin farklı olmasına göre proses basamaklarının sırası değişebilmektedir veya bazıları atlanabilmektedir.Topu Boyalı Kuamaşlar Yakma Haşıl Sökme Yıkama * Merserizasyon * Pişirme * Kasar * Nötr Yıkama Kurutma Elyaf Fikse Boyama (Jet Boyama) Boyama Sonu Kurutma * Buharlama (Stabilo) Apreleme Sanfor İşlemi Mamül Kalite Kontrol İpliği Boyalı Kumaşlar Yakma Haşıl Sökme Yıkama Kurutma Elyaf Fikse * Buharlama Apreleme Sanfor Mamül Kalite Kontrol Bu proses şemasındaki sıralama en genel haliyle belirtilmiştir.

Özbucak Boya-terbiye işletmesinde 1 adet Osthoff Senge gazlı yakma makinesi bulunmaktadır. dokunmuş kumaş üzerinde bulunan lif uçlarının boyama sırasında boyama hatalarına neden olması ve mamül kumaşta lif uçlarının boncuklaşmasını önlemektir. Düzgün bir yakma etkisi sağlanabilmesi için alev enerjisinin uzunluğunun devamlı olarak bütün en boyunca sabit tutulması şarttır. Yakma makinasından çıkan kumaşta kalabilecek kıvılcımların yanmaya neden olmasını önleyebilmek için kumaş makineyi terk etmeden önce iki tane merdane arasından geçirilir. • • • • Alev kuvveti (yoğunluğu) Kumaş geçiş hızı Kumaş ile bek arasındaki mesafe Beklerin pozisyonu 8 . İşletmede genellikle yakmadan sonra haşıl sökme işlemi yapıldığından yakma makinesinden çıkan kumaş hemen haşıl sökme flottesinin bulunduğu tekneye sokularak kumaşta kalabilecek kıvılcımların emin bir şekilde söndürülmesi sağlanmaktadır. toz.Ön Terbiye İşlemleri: Yakma Prosesi: Yakmanın amacı. yabancı maddeler uzaklaştırılır. Ve kumaş üzerindeki tüycükler belli bir yöne oryante edilerek düzgün bir yakma etkisi sağlanır. vb. Yakma makinesinde elde edilen etki şu faktörlere bağlıdır. Yakma makinesinin en hassas yerleri beklerdir. Kumaş yanma odasına girmeden önce bir fırçalama tertibatıyla üzerindeki uçuntu. İşletmedeki Osthoff-Senge yakma makinası iki sıra bek içermekte olup kumaşın geçiriliş şekline göre ya her iki yüzü de yakılmakta veya bir yüzü iki kere yakılmaktadır.

dokunmuş kumaş üzerinde bulunan haşıl maddelerinin ağartma veya boya işlemlerinden önce kumaş üzerinden uzaklaştırılmalıdır. Bekler üzerinde mavi renkte düzgün aynı alev boyunda alev gözlenir gözlenmez makinaya hız verilir ve makine hızı ayarlanır. Yakma işlemi süresince kumaşın makine içerisinde durup beklememesine özen gösterilir. Makinanın yakma girişi ve çıkış fırçaları ve hava emme fanları çalıştırılır. İşlem boyunca alev boyu kontrol edilir. Tansiyon ve hız ayarı yapılır. Makinanın arkasına rolik yerleştirilir. İşletmede haşıl sökme maddesi olarak enzimler kullanılmaktadır. 1 No’lu pozisyon : Teğet Yakma 2 No’lu pozisyon : Val üstünde yakma 3 No’lu pozisyon : kumaş üstünde yakma Yakma işlemi adımları şu şekildedir : Makinenin yakma pozisyonu ayarlanır (1-2-3). boyama sırasında boyama hatalarına neden olmasını ve mamül kumaşta lif uçlarının boncuklaşmasını önlemek gerekir. Bunun için ağartmaya veya boyamaya başlamadan önce haşıl maddelerinin kumaş üzerinden uzaklaştırılması gerekir. Kumaşın yakma yapılacak yüzü ayarlanır. Kumaşın doğru yüzü ham kontrolde yazılan pafta numarasında bakılarak anlaşılır. Pafta numaraları ters yüze yazılır. Makinanın hav-gaz karışımı giriş vanası açılır. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde haşıl sökme ve yakma işlemlerinden varılacak amaçlara tek proses kullanarak varmak için yakma + haşıl sökme işleri ard arda aynı makinede yapılabilmektedir. Enzimler bitkisel veya hayvansal canlılar tarafından üretilen mikroorganizmalardır ve “organik katalizör” 9 .İşletmedeki Osthoff-Senge yakma makinasında 3 adet bek pozisyonu vardır.bunlar ağartıcının veya boyarmaddenin kumaşa nüfuziyetini güçleştirdiklerinden düzgün boyama ve ağartmayı engellerler. Beklerden gaz çıkışı beklenir ve ateşleme düğmesine basılır. Haşıl Sökme: Haşıl sökmenin amacı. Dokunmuş kumaş üzerinde bulunan lif uçuntularının.

Haşılın son bir durulamayla kumaştan kolaylıkla uzaklaştırılabilecek hale gelmesi için kumaşın başlangıçta haşıl sökme flottesiyle yapılan emdirme sırasında yeterli miktarda su almış olması gerekir. Liflerin şişmesi için gerekli su miktarı ise pamuk liflerinden ağırlıklarının % 30’u civarındadır. Nişastanın parçalanmasında etkili olan enzimlere amilaz denir.Tekstil mamülünün ıslanması 2). 10 . Bu süre pamuk liflerinde 30 sn kadardır. Flotteden bu hızla geçiş sonunda alınabilen flotte miktarı birçok durumlarda % 60-70’i pek aşmaz. Lif kesidinin şişmesinin tamamlanması için belli bir süre gereklidir. sıkılır ve herhangi bir rolik’e sarılarak 6-8 saat rotasyon parkında beklemeye bırakılır. vb. Merserizasyon : Merserizasyonun amacı. assimilasyon . Tekstil mamülü haşıl sökme flottesine daldırıldığında sırasıyla : 1). tencel karışımlı kumaşların parlaklığını artırmak. Flotteyle emdirilip sıkma işlemi sadece birkaç sn sürdüğünden bu arada daha liflerde şişmelerini tamamlayamamışlardır. Bir süre sonra (yaklaşık 30 sn sonra) liflerin şişmesi tamamlanacak ve alınan suyun (flottenin) % 30 kadarı bunun için kullanılacaktır. Amilazlar yalnız nişasta makromoleküllerini parçalayıp selüloz ve diğer liflere liflere hiçbir şekilde zarar vermediklerinden en güvenli nişasta haşılı sökme yöntemi bunlarla yapılır. proseslerde önemli rol oynarlar. Böylece empegrinasyon sırasında alınan % 60-70 flottenin (suyun) sadece % 30-40 kadarı haşılın çözünmesi için serbest durumda kalacaktır.Lif kesidinin şişmesi olayları meydana gelmektedir.Su ve terbiye maddelerinin tekstil mamülünün içerisine difüzyonu 3). Özbucakta yapılan ve bugün için nişasta haşılı sökmede tavsiye edilebilecek tek yöntem amilazla yapılandır.olarak birçok kimyasal reaksiyonlarda özellikle canlıların bünyelerinde meydana gelen sindirim.. Haşıl sökmede genellikle yakma makinasında yüksek hızla gelen kumaş aynı hızla haşıl sökme flottesinden geçirilir. dokunmuş pamuk. yıkama işlemi sonu çekmezliği sağlamak. boyama işlemi sırasında canlı ve derin renklerin elde edilmesini sağlamaktır.

Bunun sonucu. Kostikleme : Kostiklemenin amacı. Bunun nedeni geometriktir. Ve proses boyunca işlem bitene kadar fulara beslenir. İşlem sırasında kumaşın nötr olup olmadığı makine çıkışında kumaş üzerine fenolftalein çözeltisi damlatılarak kontrol edilir. Kostikleme işlemi işletmede. işlem gören kumaşın kapilaritesinin artırılmasıdır. lifleri şişirmekte ve daha açık bir yapı kazanmalarına yol açmaktadır. Bu nedenle kumaşa zarar 11 . Bu maddeler boyanmış kumaş üzerinde de görüleceği için kumaşa hoş olmayan bir görünüm verirler. Merserizasyonun enteresan bir etkisi. keten. Besleme kazanına 9 ˚Be’lik kostik alınır ve yarım saat kadar proses esnasında buradan fulara beslenir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde merserize prosesi nadiren pamuk ve tencel karışımlı kumaşlarda uygulanmaktadır. PH 7 sağlanır. merserize edilmiş pamuklularda aynı koyulukta bir boyamanın sağlanması için tüketilen boyarmadde miktarının normal pamukluya nazaran % 15-40 kadar daha düşük olmasıdır.Sıcak Kasar) : Dokunmuş pamuk. 20 m/dk hız ile çalışmaya başlanır. Kostikleme işlemi esnasındaki makinenin fiili değerleri ilgili yerlere kaydedilir. kontinu yıkama makinasında uygulanmaktadır. Merserize işlemi sırasında kumaş dok’a sarılır. tencel karışımlı kumaşlar üzerinde siyah noktalar şeklinde görülen bazı yabancı maddeler vardır. Makinenin buharlatma kısmı 50 ˚C’ye ısıtılır. besleme kazanına 10 ˚Be’lik kostik alınır. Amirin talimatları doğrultusunda işleme devam edilir veya pH kağıdı ile kontrol edilir. Fabrikanın izlediği merserizasyon proses adımları aşağıda bahsedilmektedir. 9 ˚Be’lik kostiğin yarım saat boyunca fulara beslenmesi bittikten sonra. Makinenin yıkama şartları ayarlanır. merserize edilmiş pamuk liflerinin boyarmadde alma yeteneği artmaktadır. Hazırlanan 28-30 ˚Be kostik merserize makinesinin stabilize 1 kısmına çekilir.Merserizasyon sırasında misellerin içine ve arasında giren sudkostik. Fenolflatein rengi pembe tonlarında ise kumaşta bazik kalıntılar olduğu anlaşılır ve ilgili amire haber verilir. Makinanın stabilize 2 kısmına yumuşak su alınır. dolayısı ile daha koyu görünmektedir. Fulara 70 lt 8 ˚Be’lik kostik doldurulur. Sıcak Ağartma İşlemi (. Merserize lifler daha düzgün yüzeye sahip olduklarından ışınların lif içerisinde geçtikleri yolun uzunluğu artmakta.

Kumaş beyaz olarak satılacak ise ağartma kaçınılmaz bir işlemdir. Kamaralara sarılmış kumaş kamara dönderme istasyonlarına götürülerek sıcak kasar reçetesindeki şartlar dahilinde. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde bu prosesin uygulama şekli sıcak kasar prosesinin uygulamasına benzer bir şekildedir. Mahlülün kumaş üzerine emdirilmesi sırasında kumaş buhar beslemeli kamaralara sarılır. Ağartıcılar lif içerisindeki renk bileşikleri ile tepkimeye girerek onları renksiz hale getirir. tekstil mamülüne hidrofobluk kazandıran boyama. 12 . kir. rotasyonda döndürülmek suretiyle sıcak kasar işlemi için bekletmeye bırakılır. Sıcak kasar işlemi yapılacak olan makinanın mahlül hazırlama kazanına. Sıcak kasar işlemi yapılacak olan kumaş 50 m/dk hız ile mahlül teknesindeki kasar mahlülünden geçirilerek teknedeki mahlül kumaş üzerine emdirilmesi sağlanır. hazırlanan sıcak kasar çözeltisi kasar makinasının teknesine ilave edilir. Hidrofilleştirme – Pişirme : Hidrofilleştirme. bal mumu. proteinler. toprak. Emdirme + Buharlama şeklindedir. baskı gibi yaş işlemleri. Bu işleme kostik pişirme de denilmektedir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde polyester/viskon/keten/tencel liflerin çeşitli kombinasyonlarından oluşan kumaşlar ağartma prosesine tabi tutulur. Bu da ekonomi sağlar.vermeden bu maddeleri parçalamak ve kumaşın beyaz görünmesini sağlamak için ağartma işlemi uygulanır. Sentetik elyaf beyaz olarak üretilir. sıvı yağ ve diğer yabancı maddeleri gidermek için tekstil materyalini sulu ortamda kimyevi maddeler ile muamele ederek hidrofil hale getirme işlemidir. güçleştiren doğal yağlar. Selülozik liflerin ağartılması hidrojen peroksit ile yapıldığında alkali çözeltilerde kaynama noktası veya yakınında yapıldığında pişirme + ağartma prosesi ile beraber uygulanabilir. Koyu renklerde ağartma hiç yapılmayabilir veya yarım reçete geçilebilir. Bu nedenle doğal liflerin ağartılması sentetiklere nazaran daha gereklidir.

kasar maddeleri.Kollid yıkama: tekstil mamülü üzerindeki haşıl artıkları. 2). gibi) uzaklaştırılması Özbucak Boya-Terbiye işletmesi kapsamında bu 3 yıkama mekanizması da farklı isimlendirmeler altında uygulanabilmektedir. fikse olmamış suda çözünebilen boyarmaddeler gibi her türlü suda çözülen kimyasal ecza maddesinin uzaklaştırılması... baz.Pigment yıkama : tekstil mamülü üzerindeki her türlü suda çözülmeyen organik ve anorganik pigmentlerin (pigment halindeki kir. 1). Yabancı maddeler liflerin yapısından ileri gelebileceği gibi mamülün gördüğü işlemler sırasında mamüle geçmişte olabilirler. sıvı ve katı yağlar. mumlar. kirlilik yaratan ve diğer prosesleri gölgeleyecek yabancı maddeleri uzaklaştırmaktır. Özbucakta Boya-Terbiye işletmesidne uygulanan yıkama mekanizmaları şunlardır. • • • • • • Haşıl sökümü sonrası yıkama işlemi Yağ sökümü sonrası yıkama işlemi Harman boyalı haşılsız kumaşların yıkanması Haşılsız.Ecza maddelerinin yıkanması : Tekstil mamülü üzerindeki asit. ipliği boyalı kumaşların yıkanması Pişirme ve kasar sonu yıkama Nötr (Asit) yıkama 13 . gibi suda çözülmeyen fakat kolloid olarak dağılabilen maddelerin uzaklaştırılması 3). tuz. fikse olmamış suda çözülmeyen boyarmadde artıkları .. patlar. Basitleştirilmiş olarak terbiye dairesinde yapılan yıkamalar 3 gruba ayrılabilir.Yıkama Prosesi: Yıkamanın Mekanizması : Yıkama ve durulamada amaç tekstil mamüllerindeki rahatsız edici..

• • Boyama sonrası. 1. 14 . yıkama makinesi girişindedir. Bunların dışında kumaşta leke oluşmaması için makine içinin ve suyunun temiz olması şarttır. Terazi 3. Siyah – Makine içindeki gerçek suyun sıcaklığını gösterir. Terazi : 4 bar : 3 bar : 4 bar 4. Vallere ve terazilere yapışmış olan elyaflar kumaşta leke yaratabilir. Terazi 2. Tekne sıkma val basıncı : 3 – 3. bunlardan birisi Babcock yıkama makinesi. ve 7.5 bar Isı göstergesi : Kırmızı – Ayarlanacak ısıyı.5 bar 1. diğeri ise Brugman yıkama makinesidir. Babcock yıkama makinesinin terazi ve baskıları. Kelebek açıcı : 1 – 2 bar Yıkama teknelerinin Alt teraziler : 2 – 7 bar Üst teraziler : 3 – 10 bar Baskı valleri : 3 bar Son tekne sıkma vali basıncı : 2 –3. yakma işlemi sonrasında yıkama Yağ sökümü olmuş mamül kumaşların yıkanması Boya-Terbiye işletmesinde 2 adet yıkama makinası olup. Rolik sarma – val basıncı : 2 bar Makinenin ilgili kısımlarına ait basınç değerleri yukarda verilmektedir.

Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 3. Girişte ve çıkışta rolikler bulunur. Diğer 6 kamara ise kimyevi ilavesi yapılacak şekildedir. Kumaş her kamaradan çıkışında sıkılır ve diğer kamaraya sevkedilir.Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 4. Ters yıkama prensibine göre yıkama etkisinin iyileştirilmesi için kamaralar arasında alt taraftan su seviyeleri bileşik kaplar prensibine göre birbirine bağlantılıdır. Kumaş girişten çıkışa doğru hareket ederken su ise tam tersi yönde kamaralar arasında hareket eder ve türbülans oluşturarak yıkama tesirinin artması sağlanır. Son kamarada soğuk su ile durulama yapılır. Tekne 50 – 60 ˚C Taşmalı Yıkama 7. Her bir kamaraya buhar beslenmektedir.Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 2. Tekne : 50 –60 ˚C 6. Makinadan kumaş geçiş hızı 25 – 30 m/dk ‘dır. Asetik Asit :5 cc/sr/lt Besleme : 10 cc/sr/lt Bu kimyevi 4. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde uygulanan yıkama mekanizmalarından biri olan (nötr) asit yıkama reçetesi ve uygulaması aşağıda verilmektedir. 1. Tekneye verilir.Yıkama makinesi 7 adet kamaradan oluşmuştur. Tekne : 50 ˚C 5. Tekne : 20 – 25 ˚C SoğukTaşmalı Yıkama 15 . Nötr (Asit) Yıkama : Bu yıkama işlemi kumaş üzerinde kalabilecek bazik kalıntıların kumaş üzerinden uzaklaştırılması için uygulanır. Basınç ve ısı göstergeleri ile sıcaklık ve basınç her zaman kontrol edilmektedir. Bu kamaralar kimyevi kazanı ile irtibatlıdır.

dokunmatik ekrandan makine ayarları verilebilmekte ve makinanın çalışma sırasında çalışma değerleri ekrandan okunabilmektedir. 1. Makine kontrolü bilgisayar destekli olup. Bunun dışında yine pH’yı kontrol etmek için kumaşa fenolftalein çözeltisi damlatılır. Jet boyama dairesine gidecek bütün kumaşlar kurutma prosesinden sonra termofikse (elyaf fikse ) prosesi için bir daha germe-çekme (ramöz) makinasından geçer. Makine İğne + paletli taşımalıdır. Asit yıkamalarda asetik asit % 35’lik 5 cc/lt’dir. Özbucakta Boya-Terbiye işletmesinde germe-çekme makinaları dört çeşit proses için kullanılmaktadır.Boyama sonu kurutma 4.Kumaş üzerinde kimyevi kalıp kalmadığı pH kağıdı ile kontrol edilmektedir. Kumaş üzerine damlatılan çözelti pembe olursa kalevi olduğu anlaşılır. Kumaşa apre flottesinin kondenzasyonu.Termofikse (elyaf fikse) 3. boyamadan gelen kumaşın kurutmadan çıktıktan sonra tekrar kurutmaya girmesi şeklinde veya boyamadan gelen kumaşın yaş olarak apre flottesine daldırılıp kondanse edilmesi şeklinde sağlanabilir. Kumaş germe-çekme makinasına girmeden önce atkı düzeltici sisteme 16 . Bu yüzden asit yıkamalarda tekne sıcaklıkları 60 – 70˚C’yi aşmaz. Bunlardan birincisi 1974 model.Boyama öncesi . Çünkü kumaş üzerindeki kostik miktarı fazla olduğundan 70 ˚C’nin üzerinde yıkanmaz. Kurutma Prosesi : Özbucak Boya-Terbiye işletmesi kapsamında 3 adet ramöz (gergefli kurutucu) makinası mevcuttur. Diğeri ise 2002 Babcock kurutma makinasıdır. Besleme 10 cc/lt yapılır. yıkama sonu kurutma 2. ikincisi 1981 model Krantz kurutma makinasıdır. Yıkama soncunda PH değeri 6 olmalıdır.Boyama sonu apre kondenzasyonu Bu dört prosese göre makine şartları değişebilmektedir. Babcock germe-çekme makinasında 10 kamara mevcuttur. Bir kez daha yıkama yapmak gereklidir.

Beslemede atkı eğriliği olduğu zaman giriş vallerini yukarı-aşağı hareket ettirerek atkı eğriliğini giderir. Kumaşların hammade. Eğer kumaş kurutmaya veya elyaf fikseye giriyorsa bu teknede sadece su bulunur. Eğer kumaş germe-çekme ‘ye atkısı eğri bir şekilde girerse o şekilde fikse olur. Kumaş ıslatılır. Bu şekilde boyuna çekme kontrol edilmektedir. Çift taraflı iğneler arasındaki mesafe artırılarak veya azaltılarak atkı yönündeki çekme avansı da ayarlanabilmektedir. Eğer fırça taşıma bandından daha hızlı dönerse kumaş iğnelere avanslı (boşluklu) olarak beslenecektir. Bu da istenmeyen bir durumdur. gramajda devamlı değişecektir. avanslı besleme prensibine göre takılır.(mahlo’ya) girer. Sıcak hava kumaşın üzerindeki suyu buharlaştırır. Buharlaşan su ve soğuyan hava özel bir emme tertibatıyla ortamdan uzaklaştırılır. Bundan dolayı germe-çekme makinasında mahlo kullanmak zorunludur. Kamara sıcaklıkları ve hızları yapılacak işleme göre değişir. önce mahlo’ya ve sonra germe-çekme’ye girer. Bu ıslatmanın ve sıkmanın amacı. Kumaşın kurutulması konveksiyon prensibine yapılmaktadır. Makine fotoselle kumaşın eni boyunca makineye girişini kontrol eder. Kumaş mahlo’ya girmeden önce bir tekneden geçer ve sıkılır. kumaşın her tarafındaki su miktarının eşit olması ve optimum ve düzgün kurutmanın yapılabilmesidir. Kamaraların içinde biri üstte diğeri altta silindirik delikli metal bir tabla bulunmaktadır. Kumaşın çekme payı hesaplanarak besleme avansı olarak yapılır. Dönen bir çift fırça kumaşı iğnelere takar. kumaşı germe-çekme makinesinin içerisine sevk eden sonsuz bant üzerindeki iğnelere: kumaş. Kumaş çıkışta içi suyla devamlı sirküle edilen bir çift soğutma silindirinden geçer. Kumaş mahlo’dan çıktıktan sonra. Eğer bu ıslatma + sıkma yapılmazsa kumaşın her tarafı aynı şekilde kurumayacak ve kumaşın farklı bölgeleri farklı miktarda çekmeye maruz kalacak ve bu sayede boy-en farkı oluşacak. Kızgın yağ ile ısıtılan hava fanlar yardımıyla bu delikli tabla kumaşın üzerine dik olarak püskürtülür. Eğer boya sonu kurutma yapılıyorsa. bu tekneye apre flottesi de ilave edilebilir. doku konstürüksiyonları ve benzeri özelliklerine bağlı olarak kumaştan uzaklaştırılacak su 17 . Mahlo atkı düzeltici bir sistemdir. Kamaralar giren kumaş kızgın yağ ile ısıtılmış hava ile kurutulur. Veya rolik’e sarılır veya bir sallama mekanizmasıyla arabalara aktarılır. sıkılır. Bu da istenmeyen bir durumdur.

Boyama tüm yüzeyin renklendirilmesidir. Uygulanan yıkamalar. Buna su fıskiyesi veya kör banyo adı verilmektedir. Boyama işleminden sonraki ara yıkamalarda jet boyama makinesinde yapılır. viskon / keten boyamaya da üst boyama adı verilmektedir. Kamaraların içinden geçen kumaş müşterinin isteğine bağlı olarak istenilen ene açılabilir veya daraltılabilir.dir. uzun flotte esastır. Genellikle PES/Viskon/Keten/Elastan elyaf kombinasyonundan oluşan kumaşların boyanması jet dairesinde gerçekleştirilir. İşletmede PES boyamaya alt boyama. durulama (soğuk yıkama).buharı miktarı. HT yöntemine göre 120 – 130 °C ‘de 2-3 atü basınç altında yapılan boyamalarda her çeşit boyarmadde ile boyama yapılabilmektedir. kumaş. Ayrıca polyesteri harmandan boyalı olup sadece viskonu boyanacak ise özel kimyasallar verilerek sanki alt boya yapılıyormuş gibi işlem görür. 5 adet Thies jet boyama makinesi 5 adet Then air-flow jet boyama makinesı 1 adet Sclavos jet boyama makinesı 1 adet Scholl jet boyama makinesı 1 adet Thies numune boyama makinesi 1 adet Doytex numune boyama makinesi 1 adet Maxi-flow yıkama makinesı Boyama yöntemi HT prensibine göre. sıcak yıkama. Jet boya dairesinde çektirme (HT) yöntemine göre boyama yapılmaktadır. kaynar sabun yıkama. tekstil materyalinin elyaf. iplik. Yani uzun süre. 18 . tops. hazır parça formunda renklendirilmesi boyama ve baskı yöntemleriyle olmaktadır. Jet Boya Dairesi : Boyama. çektirme esasına uygun olarak yapılır. kumaşın geçiş hızı ve kamara sıcaklıkları belirlenir. İşletmedeki makineler. ENL (hyrocol sun) yıkaması vb.

19 . Düzgünsüz boyanma tehlikesi fazla olan mamüller HT yöntemi ile daha Renk verimi daha iyidir. Bu nedenle elastan karışımlı kumaşların boyanması için en uygun yöntemlerden birisidir. Jet boyama makineleri hem boyanacak kumaşın hem de flottenin aynı anda hareketli olduğu makine tipleridir. HT boyamanın carier yöntemine göre sağladığı avantajlar bu dezavantajları fazlasıyla karşılar. Boyama süresi sonunda eğer nüanslama yapmak gerekiyorsa sıcaklık 90 °C’ye kadar düşürülerek Boyarmadde ilavesi yapılır. Çünkü yüksek sıcaklıkta migrasyon fazladır. HT boyama sonunda eğer indirgen yıkama gerekmiyorsa 1 – 2 g/lt deterjan ile 70 – 80 °C’de 20 – 30 dk süreyle bir yıkama yapılabilir. Ve tekrar 130 °C’ye kadar çıkılarak bu sıcaklıkta bir süre daha boyama devam edilir. • Boyama süresi daha kısadır. • • • Düzgün boyama ve tekrarlanabilirlik daha iyidir.HT boyamada kullanılan makineler yüksek basınca dayanıklı pahalı makinelerdir. Bu makinelerde oldukça yüksek basınçta buhara ihtiyaç vardır. • Carrier kullanımının getirdiği maliyetler ve carrier artıklarının uzaklaştırmak için yapılan uzun yıkama sürelerinin de kısaltıldığından maliyet düşer. Kumaş boyanırken boya boşaltılmadan önce eğer uygun bir hızda banyo soğutulmazsa özellikle hassas kumaşlarda kırıklar oluşabilir. Bu boyama maliyeti için ve genel olarak boyama için bir dezavantaj ise de. HT boyama ile. • • olur. Bu makinelerde kumaş mümkün olduğu kadar az gerilimle işlem görür. Pes / selüloz karışımının boyanmasında selülozu kirletme (lekeleme) daha az düzgün boyanır. Carrier artıklarının neden olduğu migrasyon tehlikesi yok olur.

Olduğu gibi makineye verilir. Sadece viskon boyamada soda zamanı geldiğinde soda beslemesi üst kattaki boya mutfağındaki soda besleme kazanlarından yapılır. Flotte oranı 1 / 10 olarak çalışılır. Boyamaya girecek parti tartılır ve kaç kg geldiyse boyanacak ilgili jet boya makinasının kamara sayısına bölünür. Stabila – Buharlama : Boya-Terbiye dairesinde son işlem olarak uygulanabilecek proses buharlamadır. Viskon boyama sırasında dispers boyanın polycoterden çıkması imkansız gibi bişeydir. Kumaş hareketi flottenin tahriki ile değil de air-jetlerden yollanan 5 – 6 barlık basınçlı hava ile olur.PES-Vis karışımlı kumaşlar boyanırken önce PES boyanır. Buda zaman kaybını azaltmaktadır. Çünkü flotte ile yoğun bir şekilde muamele olmaz. flottenin aktarılmasındadır. Diğer bir jet konstrüksiyonu da Then airflow’dur. THIES jetlerde kumaş flotte içinden geçmez. Daha narin kumaşlar için tercih edilir. Dispers boyaması yapılmış kumaş viskon boyama şartlarında (10-11 pH ve 80-85 °C) yapıdan ayrılmaz. Bu makineler tek kamaradan oluşurlar ve her kamara 150 kg’lık kumaşı boyayabilir. Bu da kırık riskini azaltır. tam otomatik jet boyama makinesidir. elektrik ve su sarfiyatının daha az olması avantajı vardır. Diğer bir jet boyama makinesi olan SCLAVOS’un çalışma mekanizması diğer jet boyama makinelerinden biraz farklıdır. İşletmede 2 adet numune jet boyama makinası mevcuttur. Fark. Sclavos’da kumaş kamaralara göre tartılıp kesilmez. Boyama sonunda halat formundaki kumaşı makinedan çıkarırken dikiş yerini bulabilmek için dikiş yerine bir mıknatıs dikilir. Parçanın bir ucuna bir ip bağlanır ve kumaşın iki ucu dikilerek her bir kamaraya bu şekilde besleme yapılır. Makine çalıştığı boyama programına göre kimyevi alımı zamanı geldiğinde yanındaki kimyevi kazanında beslemeyi yapar. Çalışma prensibi Thies ile aynıdır. Çünkü viskon boyama 80 – 85 °C’de yapılmaktadır. Sclavos makinası 1080 kg kapasiteli. 2001 model bir egalize 20 . Sclavos makinası jet dairesinde mevcut olan THEN HT ve THIES HT makinelerine göre parti boyama süresinin daha kısa. Jetlerde boyama halat formunda gerçekleşir. PES ise 130 °C’de basınçlı ortamda boyanır. Ve o miktardaki (kg) kumaş bir kamaraya verilir. Bu işlem için Stabila markalı makine kullanılmaktadır. Flotte düzelerden kumaş üzerine püskürtülür. Makine. Tartılan parçalar araba ile makinenin önüne getirilir.

1 ) Görünüm ve Tutumun İyileştirilmesi İçin Uygulanan Apre İşlemleri • • • • Sert tutum veren bitim işlemleri Dolgun tutum veren bitim işlemleri Yumuşak tutum veren bitim işlemleri Dekatür vs. Apre işlemlerinin temel amacı kumaş yapısında mevcut özellikleri geliştirmek yada kumaşa yeni özellikler kazandırmak suretiyle mamül kumaşı kullanım yerine ve isteğe göre uygun hale getirmektir. sıvama esasları ile mamüle daha iyi görünüm . buhar.. Burada kumaş belirli bir miktar da buhara doyurulur. daldırma veya püskürtme.. tutum ve kullanım özelliği kazandırmak için uygulanan son terbiye işlemleridir.(açık) ramözdür. elastan karışımlı mamüllerin çekme. Apre (Bitim İşlemleri): Mekanik yolla veya kimyasal maddelerle emdirme.Mamüle Yeni Kullanım İşlemleri : • • Çekmezlik bitim işlemleri Buruşmazlık bitim işlemleri 21 . Buharlama yapıldıktan sonra kumaş roliğe sarılır. Kumaş herhangi bir nedenle kesik geldiği zaman sensörler yardımı ile makinenin durması sağlanır. İpliği boyalı. Tekstil endüstrisinde uygulanan en önemli bitim işlemleri genel olarak 2 şekilde sınıflandırılabilir. Özellikleri Kazandırmak İçin Uygulanan Apre 2. Ve ilerde herhangi bir ısıl işlemde çekmesi engellenir. Eni ve elastikiyeti ölçülür. pamuklu. Kumaşın tutumunu düzgünleştirir. pot’luk ve kırık problemlerini ortadan kaldırmak için yapılır. Belli aralıkla makineden çıkan kumaşa test yapılır.

İpliklerin boyu sabit olduğuna göre bu daha kıvrımlı durum. Sulu ortamlarda su molekülleri selüloz liflerinin ve dolayısıyla ipliklerin enine kesitlerinin şişmesine yol açmaktadır. Germe-çekme makinelerinin teknesine apre çözeltisi ilave edilir ve kumaş apre çözeltisini emdirilerek germe-çekme makinasına girer. bunun temel sebebi uygulamada kullanılan kimyasal maddelerin aditif olarak mamül kumaş bünyesine girmesi veya yüzeyde tutunmasıdır. Boya-Terbiye işletmesinde çok çeşitli apre uygulamaları gerçekleştirilmekte olup burada çok sık uygulananlarından bahsedilecektir. Çekmezlik Bitim İşlemleri (Sanfor) [Mekanik Apre İşlemi] Bilindiği gibi selüloz liflerinden yapılmış kumaşların sulu ortamlarda örneğin. Eğer istenen efekt ve sonuç elde edilirse apre reçetesi işletmenin speklerine kaydedilir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesi bünyesinde kimyasal bitim işlemleri uygulanmaktadır. 1) Bir kumaştaki çözgü ve atkı iplikleri tamamen düz bir şekilde olmayıp birbirlerinin altından ve üstünden hafif dalgalı bir şekilde geçmektedir. Çekme her ne kadar hem atkı yönünde hem de çözgü yönünde olmaktaysa da genellikle çözgü yönünde görülen çekme atkı yönündeki çekmeye nazaran oldukça daha fazladır.• • • Yağ iticilik bitim işlemleri Su iticilik bitim işlemleri Kaymazlık bitim işlemleri bitim işlemlerini mekanik bitim işlemlerinden ayıran temel Kimyasal farklılıklardan biride bu işlem sonucunda kumaşın belirli oranda ağırlık kazanmasıdır. Kumaşların çekmesinin başlıca 2 nedeni vardır. atkı ipliklerinin etrafını dolaştıkları şişmiş çözgü iplikleri çözgü ipliklerinin de etrafını dolaştıkları şişmiş atkı ipliklerini birbirine daha fazla 22 . yağmurda veya yıkanırken çekme (büzülme) özelliği vardır. Ar-Ge laboratuarında yeni apre reçeteleri denenmektedir. İpliklerin çapının büyümesi ise bunların birbirlerinin altından ve üstünden geçebilmek için daha dik dalgalı bir şekil almalarını gerektirmektedir.

Dolayısı ile çekme ve esneme % 1’den az veya fazla olabilir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde bu müşterinin isteğine bağlıdır. ıslandığında lifler ve dolayı ile iplikler şişmekte ve kumaşta bir hareketlilik başlamaktadır. Böyle bir kumaş veya bundan dikilmiş mamül kullanma sırasında yıkandığında. Güvenli bir çalışma şekli. Terbiye dairesinde de kumaş çözgü yönünde çekerekten. Özbucak BoyaTerbiye işletmesinde sanfor makinesine kısa metrajda numune beslenip işlem görür ve mamül kumaş laboratuarına sevk edilir. gererekten makinelerden geçirildiğinden bu gerilim daha da artmaktadır. Bunun sonucu da kumaşın çözgü yönünde çekmesi olmaktadır. 23 . Yani kumaşı daha terbiye dairesinde iken çektirmektir. Su aynı zamanda kayganlaştırıcı bir madde olarak da bu hareketliliği desteklemektedir. yaklaşması da 2) Kumaşlar daha dokumaları sırasında çözgü yönünde bir gerilim altındadır. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde sanfor makinesinde gördüğü işlemler aşağıdaki gibidir. Artık çözgü ipliklerini geren bir kuvvette olmadığından bu iplikler gerilimli durumdan kurtulacak şekilde hareket etmek istemektedirler. yıkarken esnemektedirler. kumaşın konstrüksiyonunun terbiye dairesinde yapılan bir işlem sonucu bunun birçok yıkamadan sonra alacağı şekle sokmaktır. Bilinmesi gereken bir husus da sanforizasyon işlemi sırasındaki çektirmenin miktarının iyi bir şekilde hesaplanması gerektiğidir. Eğer istenilen çekmezlik değeri sağlanmışsa parti makineye girilir. kumaştan alınacak boyutları belli bir numuneyi bir veya birkaç kere yıkayarak kumaşın çözgü ve atkı yönündeki çekme miktarlarını saptadıktan sonra sanforizasyon sırasındaki çektirmeyi de buna göre ayarlamaktır.yaklaştırmasıyla mümkün olmaktadır. Bu nedenle bir kumaşın “sanfor” etiketini taşımaya hak kazanabilmesi için çözgü ve atkı yönündeki çekme veya esneme miktarının % 1’den az olması gerekir. Sanforizasyon sonucu gereğinden fazla çektirilen kumaşlar bu seferde. Yaş işlemlerden sonra yapılan ve kumaşın çözgü yönünde gergin durumda bulunduğu kurutmalar ve kalandırlama sırasında ise bu gerilim fikse olmaktadır. Sanforizasyonun esası. Çözgü ipliklerinin birbirlerine kumaşın boyunun kısalmasına neden olmaktadır.

Baskı. Kauçuk blankette yumuşama ve çatlaklar oluşmuşsa bunlar kumaşta iz yapacağından kauçuk blanket taşlanmak suretiyle bu izler giderilir. Atkı düzeltici ile kumaşın sanfora düzgün bir atkı ile girmesi sağlanır. Atkı düzelticinin çevirme kolu çevrilerek atkının durumuna göre atkı düzeltici silindirinin aşağı-yukarı hareketi sayesinde atkı düzeltilmiş olur. Buharlatma tamburundan geçen kumaş atkı düzelticiye gelir. Özellikle selüloz mamüllerin sentetiklerle yarışabilmesi için buruşmazlık apresi kurtarıcı bir işlemdir.Sanforun amacı. İşlem anında herhangi bir aksaklıktan dolayı sanfor bekleyecekse kumaş kesilir ve kumaş sanfordan geçirildikten sonra işaretlenen ölçü sanforun özel cetveli ile tekrar ölçülür. sırasıyla buharlatma silindirinden. Blanketin kalınlığı 35 mm’den az ise işlevini yitirir. (örneğin 48 cm gibi ) özel cetvelde kısalma miktarı –1..) kullanımı sırasında buruşmazlık. kumaşların bitiminde yıkandıktan sonra çözgüsünde çekme ve uzama olmamasını sağlamak ve aynı zamanda ütüleme ile tuşe işlemini yapmak. kırışmazlık özelliği veren bir apre işlemidir. Kauçuk blanketin sertliği shoremetre ile kontrol edilir. Buruşmazlık Apresi: Genellikle selüloz esaslı elyaftan oluşan kumaşlara (pamuk. Blanketin kalınlığı 65 mm ile 35 mm arasında olabilir. Sanfor kısmına gelen kumaşın % çekmesi kumaş sanfor silindiri ile kauçuk blanket arasından geçerken baskı ve sıcaklık altında ayarlanır. Bu işlemden sonra kauçuk blanket sıfırlanır. (Yaklaşık 40 shore olmalı) . atkı düzelticiden (enine açıcıdan). blanketin yanındaki baskı gösterme kadranından artırılıp azaltılarak ayarlanır. Kumaş sanfor makinesinde. Buruşmazlık işlemi buruşmazlık sağladığı kadar mamülün deformasyonunu önler ve pilling oluşmasında azalmaya neden olur. Kauçuk blanket sanfor silindiri vasıtasıyla kumaşa verilen baskının kumaş üzerinde iz yapmasını önleyerek % çekmeyi sağlar. Bu yüzden sanfor çıkışı. keten. viskon. işaretli olan mesafenin bir miktar kısalması beklenir. Boyutları stabil yani az çeken kumaşlar elde edilir. Kumaşta çekmezliğin sağlanabilmesi için sanforda kumaşın toplatılması gerekmektedir.-2 gibi değerlerde okunur. 24 . Kumaş atkı yönünde toplatılmak istendiğinde buharlatma silindirinin buhar vanası açılır. sanfor silindiri ve kauçuk blanket arasından ve keçeli kalandır kısmından geçer.

Yumuşaklık Apresi : Tekstil mamülüne yumuşak tutum vermek amacı ile yapılan işlemlerdir. sertlik kazandıran maddeler. 1 ) Lifin amorf bölgelerinin reçine ile doldurulması 2) Kovalent bağ oluşumudur. Yumuşatıcı maddeler kumaşın belirli bir yumuşaklık ve dökümlülüğe sahip olmasını sağlar. dıştan gelen bir kuvvet etkisi ile lif elementlerinin birbirlerine göre kayarak yeni bir denge oluşturması ve bu kuvvet kalktığında oluşan dengenin eski gelmemesi olarak açıklanabilir. mum. Bu nedenle tekstişl mamülüne son işlem olarak bu görünümün ve tutumun tekrar kazandırılması işlemine tutum apresi denir. mum gibi maddeler uzaklaştırıldığında bu güzel tutum ortadan kalkar. Yumuşatıcı olarak.Buruşma. flottesine eklenen yumuşatma maddeleriyle elde edilir. yağ. Bazı durumlarda yumuşama mekanik etkilerle elde edilebilirse de genellikle tatmin edici apre işlemi. antiseptik sınıfına giren ecza maddeleri sınıflarına ayırabiliriz. ya da bunların değişik türevleri ile asıl önemli grubu oluşturan sentetik esaslı yumuşatıcılar ve silikonlar kullanılır. sabun. higroskobik maddeler. Tutum apresinde kullanılan maddeleri. Anti Pilling Apresi : 25 . Tutum Apresi : Ham pamuklu kumaşlar oldukça güzel bir tutuma sahipseler de ön terbiye sırasında liflerdeki yağ. yumuşatıcı. ağırlaştırıcı ve doldurucu maddeler. Buruşmayı önlemek için 2 yöntem mevcuttur. Şişirici ve kayganlık artırıcı etki gösterirler. Bütün bu grup maddelerden ne miktarlarda kullanılacağı tekstil mamüllerine kazandırılmak istenen tutuma göre büyük farklılıklar gösterebilir. Yumuşatıcılar kimyasal yapı itibariyle yüzey aktif maddelerdir.

. ipliğin yapısına dahil olmayan yüzeyde serbest olarak dolaşan lifler kumaşta tüğlü bir yapının oluşmasına olanak vermektedir. vs)’de kaynaklanabilir. Kumaşın kullanım sürecinde ise bu tüycükler sürtünme etkisi ile topak topak olurlar. T gr kimyevi madde / 1 lt çözelti x [Toplam çözelti miktarı (lt)] Kullanılacak kimyevi madde miktarı (gr) Zoom Apresi : 26 . İşletmede Kullanılan Reçetelerin Hesaplama yöntemi ve Örnek Reçeteler : İşletmede Kullanılan Reçetelerin Hesaplama Yöntemi : Kumaş Miktarı (kg) x % Pick-up(70 grçözelti/100 kg kumaş) + 70 lt emniyet ilavesi Hazırlanması gereken toplam çözelti miktarı (lt) Şu halde hazırlanan çözelti miktarına (lt) bağlı olarak kullanılacak kimyevi madde miktarının hesabı aşağıdaki formül ile yapılır. Mamülün yüzeyinde yüzen lifler olarak adlandırılır. dokuma. Kumaşın yüzeyindeki bu tüylülük boya terbiye işlemlerinde büyük sorunlara yol açmaktadır.Tekstil mamüllerinde sık karşılaşılan problemlerden birisi pilling (boncuklanma)’dir. Kumaş mamül kumaş haline geldiği halde hala tüylü ise antipilling apresi uygulanarak bu durum giderilmeye çalışılır. Bu durumu önlemek için kumaş terbiye işlemlerine başlamadan önce yakma prosesine girer. Buna pilling oluşumu denir. haşıllama. Bu tüğlülük ipliğin kalite değerlerinden kaynaklanabileceği gibi diğer proseslerden (bobinleme.

kurutma yapılmalıdır. 27 . Pymafex VK Knittex FPC MgCl2 Asetik Asit Antipill Apre : Pymaflex VK Asetik Asit 130 C˚’de 5 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse yapılmalı Buruşmazlık Apre: Knittex FPC MgCl2 Asetik Asit 130 C˚’de 2 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse yapılmalı Su Geçirmezlik Apresi : Oleophobol SL Asetik Asit 130 C˚’de 2 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse oldu 20 gr/lt 1 cc/lt 40 gr/lt 8 gr/lt 1 cc/lt 25 gr/lt 1 cc/lt 30 gr/lt 10 gr/lt 3 gr/lt 1 cc/lt 160 C˚’de 2 dk.Zoom apresi kumaşa yumuşaklık. hoş tutum veren ve çok sık uygulanan bir apredir. kayganlık.

elyaf değişikliği. süzülür ve kazana ilave edilir.Çekme Stabilitesi + Buruşmazlık Apresi : Asetik Asit Dicrylan WK Dicrylan KAT 1 gr/lt 30 gr/lt 3 gr/lt Asetik Asit : Soğuk suya ilave edilip karışıtırlır. Renk çalışması istek formu veya iç yazışma formuyla laboratuar şefliğine iletilmektedir. Pazarlama Müdürlüğünden. boya değişikliği. Siparişi alınmış ve boyanması devam eden renklerde reçete değişikliği gerekebilir. boyama yöntemi değişikliği gibi nedenlere dayanmaktadır. Desen Büro ve Ür-Ge için yapılan renk çalışmaları iplik boyama. Boya-Terbiye Planlama Şefliğinden. Renk çalışması istek formuyla Boya Laboratuar Şefliğine iletilir. Böyle durumlarda eski reçete yeniden çalışılır. makine değişikliği. Boyanacak kumaş Boya-Terbiye 28 . BOYA LABORATUAR BÖLÜMÜ Boya laboratuarında yürütülen çalışmalar renk çalışmaları ve renk konusu dışındaki çalışmalar olarak iki ana grubta toplanabilir. süzülür ve kazana ilave edilir. Pazarlama Müdürlüğünden gelen renk çalışmaları müşteri isteği olan çalışmalardır. Dicrylan KAT : Soğuk su ile açılır. Ürün Geliştirme’den (ÜR-GE) veya Desen Büro şefliğinden gelmektedir. Renk Çalışmaları : Renk çalışması istekleri. Boya-Terbiye Planlama Şefliğinden gelen renk çalışma istekleri. Hazırlanan reçetelerin renk numaraları günlük olarak iç yazışma formuyla Planlama Şefliğine bildirilir. Dicrylan WK : Soğuk su ile açılır. Boyama reçetesi hazırlamak için kumaşın çözgü ve atkısında bulunan elyaf cinsinin ve harman oranlarının bilinmesi gereklidir. numune olarak yapılan kumaşların boyanması veya şablona yapılan renk çalışmalarıdır.

Kumaşla ilgili tanıtıcı bilgiler usta tarafından boyama hazır kumaş bilgi kartına yazılır. Kumaş İhzarat Şefliği tarafından laboratuara gönderilir. Laboratuarda renk tutturma çalışmalarında klasik yöntem ve spektrofotometreden reçete almak şeklinde iki yöntem kullanılır. Bu nedenle şu şekilde sayılabilir. numune renge çok yakınlaşıncaya kadar çalışmaya devam edilir. harman oranına. sonuçlar bilgisayar yazıcısından alınan rapor şeklinde Renk Kontrol Şefliğine gönderilir. kondisyon dolabında kondüzyonlanır ve ölçüm yapılır. ışık kutusunda gözle kontrol ederek ve spektrofotometrede renk ölçümü yapılarak karar verilir. müşterilerin özel isteklerine önem verilir. Spektrofotometrede karşılaştırma sonucunda renk farklılığı kabul sınırlarındaysa çalışmaya son verilir. işletmedeki parti boyamadan sonra da yapılır. İşletmede boyanması devam eden reçeteler boya laboratuarı şefi tarafından çeşitli nedenlerle yeniden çalışılabilir.Planlama Şefliğinden ve İhzarat Şefliğinden istenir. Spektrofotometrede renk fark tespiti. İşletmeden gelen apreli veya apresiz kumaş numuneleri spektrofotometre sorumlusu tarafından. a) Reçetedeki boyaların üretilmemesi b) Boya hatası veren boyamalarda boya değişikliği c) Boyama reçetesinin uzatılması d) Haslık değerlerinin iyileştirilmesi e) Boyama yönteminin (boyama makinesinin) değiştirilmesi Laboratuarda yapılan tüm renk çalışmalarında renk onayına. Kumaş boyamanın hangi metoda göre yapılacağında karar verirken elyaf cinsine. boyaların haslık değerlerine. 29 . reçete belirlenmiş olur. numune renk tonuna. Klasik yöntemde arşiv renklerinden yararlanılarak deneme reçetesi hazırlanır. Spektrofotmetreden reçete alabilmek için tüm boyalar ve tüm elyaflarla ilgili çok fazla sayıda datalar hazırlanması gereklidir.

Makine bilgisayar kontrolündedir. Boyama flotteleri 10 gr kumaş için reçetelere göre hazırlanır. 1:8 flotte oranı ile çalışılır. işletmede kullanılacak iyot çözeltisi ve sabun çözeltisinin hazırlanması. Isıtma işlemi elektrik ile yapılmaktadır. Desen Bürodan. kumaşta haşıl kontrolü. 1 adet ROACHES Numune Boyama Makinesi 1 adet ROTAOYEL Numune Boyama Makinesi 1 adet ERNST BENZ A6 Pad-steam 1 adet WERNER MATHIS A6 Sıkma (fluard) 1 adet WERNER MATHIS A6 Kurutma Makinesi 1 adet ROACHES Kurutma Makinesi Roaches Boyama Makinesi : Jet dairesinin deneylerinin yapılması için kullanılan çektirme prensibine göre çalışan bir makinedir. boyanmış kumaşlara düzeltme verilmesi gibi. Boya laboratuarındaki makineler. harman oranı tayini.Renk Konusu Dışındaki Çalışmalar Boyahane işletmesinden. Rotaoyel Boyama Makinesi: Roaches boyama makinesi ile hemen hemen aynı şekilde kullanılırlar. Boyahane işletme için şu gibi çalışmalar yapılır: İşletmedeki sıkma silindirlerinin pick-up kontrolü. Bu makinede çektirme yöntemine göre boyama yapılır. Makinenin iki adet haznesi vardır. 2 adet haznesi vardır. Makinenin 30 . İçerisinde etilen glikol olan bir hazne ve bu haznenin içinde de rotasyon şeklinde dönen bir mil ve bu milin üzerinde takılabilen 12 adet tüp vardır. apre denemeleri. Elyaf iplik ve kumaş formundaki tekstil materyalinin boyanmasında kullanılır. hem de elyaf boyanabilir. kumaştaki hata nedenlerinin araştırılması. Burada hem kumaş. Ürün Geliştirme ve Kalite Kontrol dairelerinden gelen isteklere yönelik çalışmalardır.

5 gr/lt pH ayarlayıcı pH metre boya çözeltisine batırılarak pH 4. Üzerine pamuk iplikle hafifçe sarılarak tüpün içerisine konulur. Polyester Exhaust Boyama Yöntemi : Polyester materyalinin çektirme esasına göre boyanması amacıyla uygulanır. Boyanacak materyal istenen ağırlığa tartılır.5 gr tartılır. 1 gr boya + 200 cc suda çözünmesi prensibi esas alınır. Kumaş tüpe rahatça girecek şekilde rulo yapılır. Hazırlanan boya çözeltisi tüpün içine dökülür.monitörüne boyama ile ilgili sıcaklık ve süre değerleri girilerek boyama grafikleri yüklenir.5 – 5’e ayarlanır. 1 : 8 flotte oranı 1 gr materyal 8 cc boya çözeltisi denektir. Boya çözeltisi 1/8 oranına göre ayarlanır. Tüpün ağzı kapatılır ve makinenin yuvasına yerleştirilir. 1 gr/lt Dispergatör x cc/lt Asetik asit 0. Kumaş ise 10 gr İplik ise 5 gr Elyaf ise 2. 31 . Reçetede belirtilen kimyevi maddeler flotte miktarına göre behere alınır. Dispers Boyarmadde 50 ˚C’lik yumuşak suyla çözülür. İplik çile halinde boyama teline dolanır. Elyaf tüpe rahatça girecek şekilde boyama teline dolanır. Reçetedeki miktara göre boyalar uygun pigmentler kullanılarak behere alınır. Boya programı makineye verileri.

60’ 2 C˚/dk 10’ 40-50 C˚ Boyama takip edilerek boyama süresinin bitmesi beklenir. 130 C˚ 30’ 80 C˚ 32 . keten.) ayrılması Çözücü sıvı olarak derişik fosforik asit kullanılır. Ekstrakte edilecek materyal ısıtılmış asit içine atılarak karıştırılır. 90-105 C’ye kadar ısıtılır.. polyester iskeleti kalır. PES iskeletinin rengi PES exhaust boyama sonucu elde edilen renktir. Tüpler yuvalarından çıkarılır Tüplerin kapakları açılarak boyanan materyaller çıkarılır. Sadece polyesteri boyanacak olanlar proseste istenildiği şekilde yıkanır. Boyama süresi bittiğinde sinyal sesi duyulur ve makine durdurulur. Materyalin miktarına göre yeterli miktarda fosforik asit cam bir behere alınır. Selüloz boyaması yapılacak olanlar varsa durulanır. Ekstrakte işleminden sonra materyalin selüloz kısmı erir. viskon.. Selüloz Ekstraksiyonu : Selüloz karışımlı bir materyalin selüloz kısmının (pamuk. Materyal makine veya ütüyle kurutulur. PES rengini kontrol etmek amacıyla ekstrakte yapılır.

İplik çile halinde boyama teline dolanır. Elyaf tüpe rahatça girecek şekilde boyama teline dolanır. Boya çözeltisi istenilen flotteye ayarlanır. Bu süre tamamlandığında materyalin yapısında bulunan selüloz aside geçmiş demektir. 33 .15 – 20 dk süreyle karıştırmaya devam edilir. Tüpün kapağı kapatılarak makinedeki yuvasına yerleştirilir. Procion M-E boyalar 1 gr boya + 200 cc su olacak şekilde 50 C’ yumuşak suyla çözünür. antioksidan ve sertlik giderici madde asetik asit 1 : 8 flotte oranında behere konur. Hazırlanan boya çözeltisi tüpün içerisine konur. Boyanacak materyal gerekli ağırlıkta tartılır. Boyama programı makineye girilir. Procion M-E Boyarmaddeleri ile Exhaust Boyama Yöntemi : Selüloz materyalinin çektirme yöntemine göre boyanması amacıyla uygulanır. Soda verildikten sonraki süre boya konsantrasyonuna bağlı olarak değişir. Kumaş ise 10 gr İplik ise 5 gr Elyaf ise 2. Kurutulur.5 gr Kumaş tüpüne rahatça girecek şekilde rulo yapılır. Materyal asitten çıkarılarak bol soğuk suyla yıkanır. Reçetedeki tuz. Reçetedeki miktara göre boyalar uygun olan pipetlerle behere konur.

Boyama tüpü yuvalardan çıkarılır. Boyama süresi bittiğinde sinyal sesi duyulur ve makine durdurulur. PH (6-7) Soğuk durulama yapılır. PES boyaması tamamlanmış PES/Vis karışımlı kumaş bol soğuk suyla durulanır. 60 ˚C’de durulama yapılır. Boyama programına kalındığı yerden devam edilir.80 C˚ 30’ 2 C˚/dk 50 C˚ Soda verilir 10’ Boyama programında soda verme zamanı geldiğinde boyama tüpü makineden çıkarılır. 30’ 70 C˚ Taşmalı Yıkama 34 . 2 cc/lt asetik asit ile nötralize edilir. Bu da boya haslıklarını daha iyiye götürür. Dispers Boyama Yapılmış PES/Selüloz Karışımlı Kumaşların Redüktif Yıkanması: PES boyama sonunda fikse olmamış dispers boyalar kumaşın selüloz kısmını kirletir. Kumaşa redüktif yıkama işlemi yapıldığında selüloz üzerindeki artık PES boyaların uzaklaştırılması sağlanır. Boyama izlenerek programın sona ermesi beklenir. çözelti olarak pipetle tüp içerisine ilave edilir. 120 – 130 ˚C’de kurutulur. soda. Materyal tüp içinden çıkartılarak 40 – 45 ˚C’lik ılık suda durulanır. Tüpün ağzı kapatılarak makinedeki yuvasına yerleştirilir. Gerekli miktardaki. Aşağıdaki reçeteye göre redüktif yıkama çözeltisi hazırlanır.

120 sn için 3 m/dk olarak ayarlanır) Boyanacak kumaş steamer astara dikilir. • • • • üre 50 gr/lt ludigol 10 gr/lt sodyum sülfat 30 gr/lt rapid ıslatıcı 1 gr/lt hazırlanan boya çözeltisi soğuk yumuşak suyla 1 lt’ye tamamlanır. Fluarlama zamanı geldiğinde boya çözeltisine Sodyum bikarbonat ilave edilerek karıştırılır. Steamer fluarı boyamaya hazır duruma getirilir. Sodyum bikarbonat ilavesi aşağıdaki tabloya göre yapılır.6 cc/lt kostik 38 ˚ Be’lik 3 cc/lt sodyum hidrosülfit kumaş bu çözelti içinde 60 ˚C’de 3 dk muamele edilir. Boya hazırlama kabına 50 ˚C’de yumuşak su alınır. Drimaren Wet-Steam Boyama : Selüloz karışımlı kumaşların kontinu yönteme göre boyanması amacıyla uygulanır. 35 . durulanır. Reçetedeki kimyeviler aşağıdaki sıraya göre boya çözeltisine ilave edilerek karıştırılır. Emdirme yöntemine göre boyama yapılır. Tartılan boyalar hazırlanan suyla ilave edilerek karıştırılır. asetik asit nötralize edilir ve durulanır. (Val basıncı 10 olarak ayarlanır) (Buharlama süresi 90 sn için ve hız ayarı 4 m/dk. kurutulur. Reçetede belirtilen miktarlara göre boyalar tartılır.

5 dk süreyle kaynar derecede sıcak suyla yıkama yapılır.Boya (gr/lt) 0 . keten veya viskonlu kumaşlarda bu hammaddeden gelen çöplerin giderilmesi ve boyamaya hazır hale getirilmesidir. pamuklu. Buharlanan boyalı kumaş soğuk suyla durulanır. Kumaş hızı ayarlanarak buhar kamarasına 102 ˚C’de 150 sn kalması sağlanır.t Sodyum Bikarbonat (gr/lt) 10 15 20 hazırlanan boya çözeltisi fluar teknesine dökülür makine çalıştırılır. Sıcak kasar çözeltisi aşağıdaki reçeteye göre hazırlanır. Durulanır ve kurutulur Sıcak Kasar (Ağartma) : Amacı. yıkama maddesi (Ruesgen WGR) 2 gr/lt Selüloz için optik beyazlatıcı 2 gr/lt Hidrojen peroksit en sonunda ve suyla karıştırılmadan diğer kimyevilerin bulunduğu çözeltiye ilave edilir.60 60 . 36 . Hazırlanan kasar çözeltisi sert suyla 1 lt’ye tamamlanır..20 20 . pişirme. Hidrojen peroksit % 50 Sodyum Silikat 38 ˚ Be’ 20 gr/lt 6 gr/lt 10 gr/lt 5 gr/lt Sodyum Hidroksit 38 ˚Be’ Hidrojen Peroksit Stabilizitörü (Gemstab 624) Islatma.

Örnek Boyama Reçeteleri : PES –Vis karışımlı Exhaust Boyama Reçetesi: Alt Boya (PES Boyama) Dianix Gelb Brown Xf Foron Rubin SWF Dianix Blau K26 % 0. Sıcak kasar çözeltisinden 15 – 20 cc alınıp boyama tüpü içine konur. Makine programı 100 ˚C’de 4 saat ısıtma yapacak şekilde ayarlanır.147 Gr/lt Stelan SW Asetik Asit Rucoasit COS Verolan NBO Palatex PC Rucagol SBM 1 0. Ama temelde Procion M-E boyama yöntemine benzemektedir.Kasarlanacak kumaş fluard’dan geçirilerek fularlanır. Süre dolduğunda tüp içerisindeki kumaş çıkartılır.171 0.5 1 1 37 . Tüpün kapağı kapatılarak numune jet boyama makinesindeki yerine yerleştirilir. asetik asitle nötralize edilir ve sıcak sabun yıkama yapılır ve kurutulur.056 0. Fluarlanan kumaş rulo yapılarak çelik boyama tüpüne yerleştirilir. Viskon boyamada boyarmadde markasına göre boyama yönteminde ufak farklılıklar olmaktadır.8 1 0. Durulanır.

Üst Boyama (Viskon Boyama) Procion Yellow HEXL Procion Karmin HEXL Amfibix HERO % 0.09 0.32 0.5 1 38 .01 Gr/lt Setlean SW Asetik Asit Rucoasid Verolan NBO Palatex PC 1 0.8 1 0.35 Gr/lt Tuz Soda Durgol Verolan NBO Palatex PC 45 15 1 1.5 1 PES / Vis Karışımlı Kumaşa Alt Boyama Reçetesi: Alt Boyama (PES) Dispersol Plavine XF Dianix Rubin 150 Dispersol Violet CvS % 0.50 0.105 0.

Unvadine PB 0. boyama sonu kumaşlarda görülebilecek renk farklılığını gözlemlemek için yapılır.1 0. Procion (üst) boyama Euer Yellow ESL Procion Karmin HEXL Euercion Navy Blue MER Serilen Black XYE Pamuk – Viskon Boyama Testi : % 100 Viskon ve % 100 pamuklu iki ayrı numune ile toplam 6 adet boyama yapılır. ötekinde ise sodası fazla katılır. 5 gr viskon kumaş şeklindedir) boyayarak.03 gr/lt 12 2 10 50 30 1 10 39 . 3 adet viskon numunesinin reçetesinde birinin tuz ve sodası olması gerektiği kadar kullanılır. Aynı reçete kullanılmakta.4 2.5 Wet-Steam (Drimaren) Boyamaya Örnek: Wet-Steam Boyama Drimaren Bill Galb K-3GL Drimaren Balu R-GL Durgol Üre Sodyum Sülfat Grmwet RPO Sodyum Bikarbonat Pamuk – Viskon Boyama Testi : %100 pamuk ve % 100 viskon olan 2 numune kumaş aynı tüp içerisinde (5 gr pamuk.32 0. diğerinde tuz fazla katılır. Aynı işlem 3 adet % % 1.

5 0.5 0. 3 gündüzcü ve bir teknisyen olmak üzere 7 kişi çalışmaktadır.5 0. Viskon (Reaktif) Boyama Remazol Yellow KB Remazol Red RR Remazol Black NE Normal(gr/lt) Tuz Soda Durgol Verolan NBO Palatex PC Kostik 38 ˚Be’ 20 5 1 0.1 0.5 Tuz fark (gr/lt) 30 5 1 0. Laboratuarda bu şartlar sıcaklık ve rutubet 40 .5 0.100 pamuk numune kumaş için yapılır. Laboratuarda yapılan testlerde standart atmosfer şartlarında (20 2 ˚C’ sıcaklık % 65 +-2 rutubet) yapılması gerekmektedir.5 0.5 FİZİK LABORATUARI BÖLÜMÜ Kalite kontrol müdürlüğü bünyesinde üç vardiya olarak çalışmakta olan fizik laboratuarında üç vardiyalı. cer şeridi ve fitil) ve sonunda yapılan testlerde iplik işletmesine ışık tutmak. Özbucak üretimli ve fason ipliklerin tüm kalite testlerini yaparak uygun olup olmadıklarını tespit etmektir. üretimin her aşamasında (tarak. Bu deneyle örnek kumaşların renk varyasyonlarının boyama koşullarına göre nasıl değiştiği araştırılır.1 0.5 0.015 Soda fark (gr/lt) 20 15 1 0. Fizik laboratuarının amacı istenen standartlarda kaliteli bir iplik üretimi için.5 % 0.

Yapılan test sonuçları ilgili raporlara geçilir Hayır Evet Test sonuçları speklere göre iyi mi? Alınan numunelerin yeşil veya kırmızı alanlara konulması Test sonuçlarının iplikhaneye verilmesi 41 İplikhane tarafından yapılan düzeltici işlem sonrası tekrar test yapılması Speki aşan testler için ikaz/ihtar yazılması . 1 adet Zweigle Bronca marka manuel iplik büküm cihazı 1 adet Zweigle marka iplik tüylülük tespit cihazı 1 adet Zweigle iplik aşınma cihazı 1 adet Zweigle şerit ve fitil numara tespit cihazı 1 adet Zweigle iplik numara tespit cihazı 1 adet Uster Tester 3 düzgünsüzlük cihazı 1 adet Uster Tensorapid 3 iplik mukavemet cihazı 1 adet Uster Classimat 3 iplik hata sınıflandırma cihazı İşletmede çalışılan yarı mamül ve mamül iplikler için iş akışı İş Akışı İplikhaneden Test Numuneleri alınır Alınan yarı mamül ve mamül ipliklere kalite planına uygun olarak testler yapılır.ayarlamalı klima ile sağlanmakta olup. Fizik laboratuarında bulunan cihazlar. termohigrograf cihazı ile süreklilik kontrol edilmektedir.

elastikiyet kaybı ve aşınmaya dayanımları test edilir. şantuk sayısı. Mukavemet Kontrolleri : ipliklerin kopmaya karşı dayanımlarını ve bu esnadaki uzamalarını tespit etmek için yapılır. Classimat Testi : ipliklerdeki hataları uzunluk incelik ve kalınlıklarına göre sayısal olarak sınıflandırmak amacıyla kops ve bobinlere uygulanır. fitil ve ipliklerde düzgünsüzlüğün tespiti için Uster testleri yapılır. ve ipliklerden numara kontrolü vardır. Uster Kontrolleri : şeritlerde. fitil. Numara Kontrolü : numara sapmalarını tespit etmek ve asgariye indirmek için şerit.Laboratuarda yapılan belli başlı testler şunlardır. şantuk boyu ve şantuk kalınlıklarının kontrolü yapılır. büküm. Büküm kontrolü : ipliklerde bükümdeki sapmaları tespit ederek standartlara uygun çıkmasını sağlamak için yapılır. numara kontrolü. lycra çekimi gibi bir takım testler yapılır. Haşıllı iplik kontrolleri : ipliklerde haşıldan sonraki mukavemet artışı. Tüylülük Testi : İpliklerde meydana gelen tüylenmenin derecesi tespit edilir. Lycra Çekim kontrolü : Lycralı ipliklerde lycra çekim miktarını tespit etmek için yapılır. 42 . Hatalı Kumaş Analizleri : kalite kontrol sırasında hatalı görünen kumaşlarda gerektiği takdirde hataların kaynağının tespiti için. Subjektif Düzgünsüzlük Kontrolleri : İpliklerdeki düzgünsüzlükleri gözle görmek amacı ile iplikler eşit aralıklarla ve düzgün olarak konik levhaya sarılarak yapılır. Neps kontrolü : iplikte oluşabilecek nepsleri asgariye indirebilmek için tarak ve cer şeritlerine yapılır. Şantuklu İplik Kontrolü : Şantuklu ipliklerdeki şantukların dizilimini ve düzgünsüzlüklerinin gözle ve makine ile kontrolü.

Temel haslık testleri : • • • • Kopma mukavemeti Elongation (Lycralı Kumaşlarda) Yıkama ile boyut stabilitesi (Sanfor Testi) Yırtılma Mukavemeti Müşteri isteğine göre yapılan haslık testlerinden bazıları şunlardır. Mamül kumaş laboratuarı dünya çapında tanınmış kabul edilmiş laboratuardan agredite almıştır. müşterinin sipariş ettiği kumaşın kendi belirlediği haslık değerleri arasında olup olmadığına bakmaktır. Bu nedenle mamül kumaş laboratuarının asıl amacı. Diğer bir çok haslık testi ise müşterinin isteğine göre yapılır. • • • • • Dikiş kayması Pilling testi Yıkama haslığı Su haslığı Martindale Pilling testi 43 . Mamül kumaş laboratuarının amacı işletmede üretilen mamül kumaş haline gelmiş kumaşın kullanım özellikleriyle ilgili olan haslık testlerini yaparak kumaştan beklenen performansı ortaya koymaktır. Fakat numune alışında ve sürelerde farklılıklar olmaktadır. Fabrika.Mamül Kumaş Laboratuarı : Kalite Kontrol Müdürlüğü bünyesinde 3 vardiya olarak 6 adet çalışanı bulunmaktadır. Mamül kumaş laboratuarında 4 temel test vardır. müşteri siparişlerine göre çalışmaktadır. Testlerin uygulanışı prensipte aynıdır. Ayrıca müşteriler haslık testlerinin standartlarını kendileri belirlemiştir. Bunlar genellikle bütün kumaşlara uygulanır.

(İki kenarda 5 mm saçak bırakılır). Test bu şartlarda yapılmalıdır. Enleri iki tarafı eşit iplik çıkartılarak 50 mm’ye getirilir. Numune kumaş kenarlarından en az 150 mm uzaktan alınmalı ve her biri farklı atkı çözgü iplik gruplarını içermelidir. Kondisyonlama: Kuru Test : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık ve % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır.• • • • • • Kuru temizleme haslığı Perborata karşı renk haslığı v. kumaşların kopmaya karşı dayanımlarını tespit etmektir.b. Kopma Mukavemeti Testi : Amacı. Ütü ile buruşma testi Termal stabilite testi Buhar stabilite testi Işık haslığı testi Sonuçları değerlendirme metodları haslık testinin cinsine göre değişiklik arzetmektedir. Numunelerin üzerine atkı çözgü yönlerini belirten işaretler konur. Islak Test : 44 . Numune hazırlanması : Test istenen yönde 300 mm x 60 mm boyutlarında metal şablon kullanarak 3 numune hazırlanır. Haslık testleri anlatılırken kendine özgü değerlendirme metodundan da bahsedilecektir.

Bilgisayardan kopma mukavemeti test programı çağrılır. Numuneler kumaş kenarından en az 15 cm içeriden olmak şartı ile alınmalı ve her biri farklı atkı çözgü iplik gruplarını içermelidir. Çeneler arasındaki mesafe 200 mm’ye. Extension cycle’da ise üst limit 150 mm’ye alt limit 0 mm’ye ayarlanır. Testin Yapılışı : Bilgisayar ve cihaz açılır. suyun fazlası bir havlu ile sıkılarak uzaklaştırılır. Ve ekran test programına getirilir. Kondüsyonlama : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık. Tensile strength test ekranı görüldükten sonra test edilecek kumaş ile ilgili bilgiler bilgisayara girilir. Ve bekletmeden 20 ±2 ºC ortamda test edilir. Kesilen numunelerin eninden ve boyundan eşit iplik çıkartılarak eni 50 mm’ye düşürülür. Aynı işlemler kumaşın çözgü yönü içinde yapılır ve sonuçlar yazıcıdan alınır. Elongation Testi : Amacı. Test bu şartlarda yapılmalıdır. Cihaza kopma mukavemeti için 75 mm’lik sürtünme yüzeyi olan çeneler takılır. Siyah hassasiyet düğmesi maksimum konumuna getirilir. % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır. test hızını ise 100 mm/dk’ya ayarlanır. Ekran options düğmeleri ile Autoreturn’e ayarlanır. Numunelerin Hazırlanması : Lycralı yönde 330 mm x 60 mm boyutlarında metal şablon kullanılarak iki numune hazırlanır. Numunelerin üzerine lycra yönü hangisi ise (atkı veya çözgü) yönü belirtici işaretler konur. Üst çene sıkıldıktan sonra “Tare” tuşu ile ekran sıfırlandıktan sonra alt çene sıkılır ve düğmeye basılarak test başlatılır.Test numunelerinden ıslak mukavemet istendiği takdirde test numuneleri 20 ±2 ºC saf suda ısıtılıp. Çeneler kopma gerçekleştikten sonra otomatik olarak eski pozisyonuna dönecektir. Testin Yapılışı : 45 . Numuneler çeneler arasına tam ortalanacak şekilde yerleştirilir. Şablonun uzun kenarı lycra yönü paralel gelecek şekilde yerleştirilir. lycralı kumaşların elastikiyetini tespit etmektir. Atkı yönü için 3 toplam numune aynı şekilde test edildikten sonra yazıcıdan sonuçlar rakamsal ve eğer istenirse grafiksel olarak alınır. Cihazın üzerinde “options” düğmeleri ile load cycle’da yükün üst limiti 100 kgf’e alt limiti 0’a ve çenelerin hareket sayısı 1’e ayarlanır.

kumaş üste gelecek şekilde yerleştirilir ve makine kapağı kapatılır. Müşteri isteği olan durumlarda Müşteri Test İstekleri Tablolarına göre olmayan durumlarda ve Özbücak yıkama haslığı ve yıkama ile boyut stabilitesi test 46 . Diğer işlemlere geçilir (testin kayıtlara geçmesi) Yıkama ile Boyut Stabilitesi (Sanfor Testi) : Amacı. Bilgisayara numune ile ilgili veriler girilir ve ekran test programına getirilir. Numune ile birlikte toplam yük 2 kg olacak şekilde her biri 50 gr olan PES makeweight’lerden sayarak alınır. Testin Yapılışı : Makineye hangi firmaya göre yapılacaksa onun belirlediği standarda göre program kasedi seçilir ve makineye yerleştirilir. Tare tuşu ile ekran sıfırlanır ve başlama düğmesine “A” basılarak test başlatılır. Numune Hazırlama : Test edilecek kumaşın üç yerinden eni ölçülerek ortalama eni bulunur. gerekli yerlere yazılır. 1 üst limiti 3 kg’a ayarlanır. Cihaza elongation testi için bir tarafı düz metal diğer tarafı silindirik metal olan çeneler takılır. Ayırdığımız makeweight’lerle numune kumaşı makineye. Siyah hassasiyet düğmesi en alt konuma getirilir. Çenelerin gidip gelme sayısı da 3’e ayarlanır. Dupont’a ait program seçilir. Alacağımız numune sayısı 1’den fazla ise ve hepsi aynı programda test edilecek ise numuneler en fazla 1 kg olacak şekilde hepsi bir seferde alınır. kenardan en az 15 cm içeride ve çözgü ipliklerine paralel gelecek şekilde yerleştirilir. Test bittikten sonra otomatik olarak cihaz duru. “▼” düğmesine basılarak çeneler ilk pozisyona getirilir. özellikleri. Şablonun üzerindeki işaretler kumaşa işaretlenir. test öncesi eni. Kumaşın eninde tutarsızlık yada herhangi bir yerinde hata var ise test için düzgün yerinden parça istenir. Test edilecek kumaş üzerine 50 x 50 cm’lik test şablonu . Hazırlanan numune tartılır.Cihaz açılır. Sonuçlar rakamsal ve eğer istenirse grafiksel olarak alınır. Fakat ilk pozisyonda durmaz. Numuneler çeneler üzerindeki çizgiler üzerinden yerleştirilir. 2 test de aynı şekilde yapılır. test hızı 300 mm/dk ayarlanır. Çeneler arasındaki mesafe 250 mm. firması v. Sanfor ve wira stabilite testi bildirim formuna test edilecek kumaşın adı. Şablon alındıktan sonra kumaşın çözgü yönü belirtilir. Overlok makinasında kenarları tam çizgi boyunca düzgünce kesilerek dikilir. Şablon çizgisinin 1 – 2 cm dışından kumaş kesilir. Şablonun çevresi çizilir. Yükün alt limiti 0’a. kumaşların yıkandıkları zaman meydana gelebilecek boyutsal değişmeleri tespit etmek.s.

çözgü numuneleri ise çözgü yönünde 80 x 63 mm boyutlarına getirilir. Numunelerin her birinin farklı atkı ve çözgü gruplarını içermesi için kumaşın farklı yerlerinden kaydırmalı olarak alınır. M85 için 50 gr Persil deterjan 0. 150 mm’lik bir ön kesme yapacak şekilde ayarlanır. Atkı ve çözgü yönündeki 3’er tane işaretler arasındaki çekme değeri % cetveli ile okunduktan sonra atkı ve çözgü ortalama çekme değeri bulunur. % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır. Kondüsyonlama : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık. Sarkaç başlangıç 47 . ?? Kurutma bittikten sonra numuneler makinenin içindeyken soğuk ayarda 10 dk bekletilir.dereceleri tablosundaki sıcaklığa göre uygun program seçilir. Kumaşın elyaf karışımına göre 45-70 dk arasında (PES/Vis) 70 dk (ve bunun 10 dk soğuk olacak şekilde ) . Ayarlamalar yapıldıktan sonra numune 63 mm’lik kenarı bıçağa dik ve 80 mm’lik kenarı çenenin altına paralel olacak şekilde sıkıştırılır. Sonra ölçüm işlemlerine başlanır. Numunelerin atkı ve çözgü ipliklerine paralel olmasını iplik çıkartarak sağlanır. Numuneler makineden alındıktan sonra en az 4 saat dinlenmeye bırakılır. Cihaz üzerindeki su terazisi kontrol edilir. dokuma kumaşların yırtılmaya karşı direncini tespit etmektir. Müşteri isteğine göre drip dry (asarak kurutma) veya flat dry (yatarak kurutma) yapılır. Numuneler biraz pay bırakılarak kesilmelidir. Program bittiğinde kumaşlar makineden çıkarılır. Eğer numune tumble dry (makinada kurutma) olacak ise numune ile 1 kg olacak şekilde PES makeweight’ler konarak makineye yerleştirilir. 50 x 50 mm boyutlarında beyaz pamuklu bez (sürtme bezi) ile bıçak ayarı. Test bu şartlarda yapılmalıdır. Testin Yapılışı : Test cihazı sarkaç başlangıç konumuna ve skala ibresi durdurma noktasında getirilir. Yırtılma Mukavemeti Testi : Amacı. Wira testi bildirim formuna çekmeler için (-) işareti ile uzamalar için (+) işareti belirtilerek yazılır. Numunelerin her birine atkı veya çözgü numunesi olduğunu belirtici işaretler konur. makinenin deterjan gözüne konur. Test Numunesi : Kumaş kenarından en az 5 cm içeriden olacak şekilde M85 test metodunun 80 x 63 mm’lik metal test şablonunu kullanarak atkı ve çözgü yönlerinde beşer adet numune kesilir. Ve numuneler atkı yönünde 80 x 63 mm.5 lt ılık suda çözülerek makine yanındaki cam tüpte su görüldüğü anda.

sabunların. akriliklerin. Şebekeden gelen sudaki çözünmemiş metal parçaları veya çökeltileri filtrasyon yöntemi ile kolayca uzaklaştırılır. proses ortamında bulunan diğer reaktif maddelerle birleşme imkanına sahiptirler. Aynı işlemler çözgü numuneleri içinde yapılarak ortalama yırtılma mukavemeti grf cinsinden bulunur ve sonuçlar yırtılma testi kayıt defterine yazılır. • Beyazın kirlenmesi veya sararma oluşumu 48 . Bu reaktif kısımlar nişasta ve PVA’nın hidroksil grupları (-OH). yün ve nylon lifleri ile akrilik sabunlar ve diğer materyallerin karbosilik asit grupları. Bunun sonucunda.81 ile test numune sayısı çarpımına bölünür. Su Tasfiye İşlemleri : Tekstil işletmelerinde değişik proseslerde suyun yüksek metal iyon içerdiğinden kaynaklanan bir çok problemle karşılaşılır. sarkaç faktörü olan 64 ile çarpıldıktan sonra 9. Aşağıda terbiye esnasında değişik proseslerde alkalite ve metal iyonlarından kaynaklanan çeşitli problemler sıralanmıştır. Atkı yönünde aynı işlemleri 5 numune için de tamamladıktan sonra ortalama değeri grf olarak bulmak için. Fakat suda çözünmüş ve anyonlar / katyonlar şeklinde bulunan metal tuzları. Proses Haşıl sökme: • • Enzim aktivitesinin düşmesi Nişasta ve PVA gibi maddelerin suda çözünmüş şekle dönüşmesi Pişme : • Sabunla reaksiyon sonucu metal organik asitlerin oluşması ve çökmeler. boyarmaddelerin ve benzer maddelerin sülfonik (-SO3 ) ve sülfat (-SO4) grupları olabilirler. Sarkaç tutucusuna basılır ve sarkaç 1 defa gidip gelme hareketi yapana kadar basılı tutulup sonra bırakılır.pozisyonuna ve skala ibresi durdurma noktasında getirildikten sonra numune bıçak ile 190 mm’lik bir ön yırtılma verilir. Sarkaç durduktan sonra skaladan yırtılma değeri mN olarak okunur ve yırtılma defterine kaydedilir. skaladan okunan değerin toplamı.

• • Yıkama veriminin azalması Kumaşın hidrofiletisinin zayıflaması Kasar : • Banyoda peroksitin parçalanması Merserize : • • Çözünmeyen metal oksitlerin oluşması Kapilaritenin ve parlaklığın azalması Boyama : • • • • Boyalarla temasta renk sapmalarıyla karşılaşılması Boya çözünürlüğünün düşmesi Abrajlı boyamalar Boya difüzyonu zayıflaması Baskı : • • • Emülsiyon kırılması Kıvamlaştırıcının veriminin ve viskozitenin düşmesi Boyarmadde bahsedilen problemlere sebep olması Apre : • • • Katalizörlere negatif etki etmesi Reçineler ve diğer katkı maddelerinin reaktivitelerinin kaybolması Emülsiyon kırılmaları 49 .

Ters yıkama işlemine geçilir. su yumuşatma tankının normal çalışması sırasında suyun reçine. Tanklar ikişerli gruplara ayrılmıştır. Numune suyu sert çıkarsa yumuşak su kulesine su verme işlemi sert su 4a ve yumuşak su 4b vanaları kapatılarak durdurulur. Na2SO4) Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde su tasfiye dairesinde altı adet su arıtma tankı (deposu) bulunmaktadır. Tuzlar’dır (NaCl. Fincanın üstünde kum tabakası bulunur. Su yumuşatma işlemi başlamış olur. 50 . Fakat işletmelerde genellikle bilerek veya bilmeyerek göz ardı edilen iki önemli metal iyonları kaynağı vardır ki dikkate alınmadıkları takdirde çok ciddi problemlere neden olurlar. Dolayısı ile sudan kaynaklanabilecek bu sorunlar büyük oranda önlenmiş olur. Ters Yıkama : Ters yıkamanın amacı. kum ve çakıl içerisinden geçerken bıraktığı tortuyu atmak ve sıkışmış olan reçineyi kabartmak için ters yıkama yapılır. Biri tuz yıkama yapılırken diğeri çalışmaktadır. 6 tank bu şekilde rezerveli olarak su tasfiye işlemini gerçekleştirmektedir. Sert su tankın alt kısmından verilir. işletmeye düzenli olarak yumuşak su vermektir. Ve üst kısmından yumuşak su alınıp işletmeye dağıtılır. Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir. Fincanın üstünde fincana benzer delikli bir malzeme katmanı bulunmaktadır. Tekstil materyalinin (özellikle selülozik elyaf) kendisi. Kumun üstünde bir tür selülozik reçine tabakası bulunur. Sert su (4a) ve yumuşak su (4b) vanaları açılır. Su yumuşatma süresince numune su alma musluğundan 15 dk’da bir su numunesi sertliği kontrol edilir. Su tankının en alt kısmında çakıl taşı bulunmaktadır. Bunlar ikişerli gruplar halinde rezerveli olarak çalışmaktadır. Bu şekilde 0 – 5 d˚ H (Alman sertliği) arasında işletme suları elde edilir. Su Tanklarının Çalıştırılması : Su tasfiye dairesinin amacı. Bunlar.Suyun içerdiği metal iyonları su tasfiye işlemleri ile tekstil terbiyesi için gerekli olan sınırlar içerisine çekilebilmektedir.

Numune suyun üzerinde köpük yoksa su serttir. 3c vanaları ayarlanır. 3b ve 3c vanaları kapatılır. Su yumuşatma tankının numune suyu alma musluğu açılır. normal çalıma da su yumuşatma tesirini kaybetmiş olan reçineyi yeniden etkili hale getirmek için tuz yıkama işlemi yapılır. Bundan sonraki rejenerasyona (tuz yıkama) hazırlıklı olmak için tuz kalıbına 600 kg tuz ve 1 dk su vanası açılarak su ikmali yapılır. Rejenerasyon (Tuz Yıkama) : Tuz yıkamanın amacı. Numune suyun üzerinde 1 cm’lik köpük var ise su yumuşaktır. 3a . İletkenlik 2 ms veya daha küçük ise rejenerasyon (tuz yıkama) işlemi bitmiştir. Ters yıkama 2a ve 2b vanaları açılır. buhar kazanı ve işletmeye yumuşak su vermek. Temizleme işlemine geçilir. 2 a ve 2b vanaları kapatılır. 2a ve 2b vanaları yarım açılarak reçine içerisinden sert su geçirilir. Su Serliği Kontrolü : Amaç. 51 . Su 1 dk akıtılır. 30 dk’nın sonunda (5) vanasından su numunesi alınarak kondüktometre ile iletkenli ölçülür.Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir. 3b. Tuzlu su 30 dk yumuşak su tankından geçerek şekilde 3a. Hidrometre şişesi kapağı kapatılıp çalkalanır. Ters yıkamadan tuz yıkama işlemine geçilir. Tuz eritme tankındaki 3a ve yumuşak su tankındaki 3b ve 3 c vanaları açılarak sistemden su geçirilir. Bu işlem 15 dk yapılır. hidrometre şişesi içerisine 4 damla sabun eriyiği damlatılır. Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful