Özbucak Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Şirket Hakkında Bilgiler : Özbucak, Sanayi ve Ticaret alanında faaliyet gösteren iplik, dokuma ve boya terbiye işletmelerinden oluşan entegre tekstil fabrikasıdır. Şirketin Tarihçesi : Şirket 1953 yılında ÖZŞAHİNLER – KARABUCAKLAR ortaklığı olarak kurulmuş olup 1970 yılından itibaren Özbucak A.Ş. olarak faaliyetini sürdürmektedir. Fabrika kalite politikasına uygun olarak 1990 yılında ihracata yönelik çalışmaya başlamıştır. 1995 yılında üretiminin % 80-85’lik bölümü ihraç edilebilir duruma gelmiştir. Bütün bölümlerde teknoloji yenileme çalışmaları devem etmektedir. 9 Nisan 1997 yılında ISO Kalite Güvence Belgesi almaya hak kazanmıştır. Şirketin kalite politikası Toplam Kalite’dir. Ortalama Günlük Üretim Kapasitesi : İplik Dokuma Boyahane : 11.500 kg/gün : 30.000 m/gün : 40.000 m/gün

Üretilen Mamüller : Polyester, viskon, keten ve elastan liflerinin farklı kombinasyonları kullanılarak iplik, bobin ve kumaş elde edilebilmektedir. Genellikle kadın giysilik için çalışıldığından özellikle elastan karışımlı kumaşlar üretilmektedir.

1

BOYA-TERBİYE İŞLETMESİ (İhrazat ve Düz Boya Bölümü) İhzarat Bölümü: İhzarat bölümü, boya-terbiye işletme bünyesinde hazırlık işlemlerinin yapıldığı bölüm olarak faaliyet göstermektedir. İhrazat bölümüne kumaş; düz boya, jet boya, apre, ham bez açma bölümlerinden ve iade olarak gelir. Kumaş aşağıda açıklanan proseslerden ilgili olanları görür. Ham Kumaşın Boya-Terbiye İşletmesine Gelişi: Kumaş ihrasat bölümüne ham kalite kontrol dairesi tarafından Proses Takip Formu ile birlikte teslim edilir. Kumaşın boya-terbiye işletmesine girişinin uygunluğu gözle incelenir. Özbucak Standart Proses değerlerine göre işlem adımları ve şartları Proses Takip Formu’na yazılır. Boya-terbiye işletmesine giren kumaş eğer boya-terbiye işletmesine ilk defa giriyor ise bu kumaşın prosesine ait bilgiler Ürün Geliştirme Şefliğinden istenir. Ür-Ge Şefliği’nin vermiş olduğu proses referans alınarak söz konusu kumaş, üretim faaliyetlerine girer. Osthof Yakma: İhrasat dairesinin işlemleri genellikle yakma+haşıl sökme, yakma+yağ sökme, yakma, haşıl sökme ve yağ sökümüdür. Kontinu (Babcock, Brugman) Yıkama Makinesinde Yapılan İşlemler: İhrasat dairesinin ikinci işlemi yıkama işlemidir. Amaç; istenmeyen yabancı maddeleri kumaş üzerinden uzaklaştırmaktır. İşletmede haşıl sökme yıkaması, harmanı boyalı haşılsız kumaşların yıkanması, boya sonrası kuru yakma yıkaması, ham olarak yağ sökümüne sarılmış kumaşın yıkaması ve yıkamalar yapılmaktadır. Brugman Pişme-Kasar Makinasında Yapılan İşlemler: Bu makine; soğuk kasar, sıcak kasar, pişirme, yağ sökümü ve haşıl sökme işlemlerinin yapılabildiği bir makinedir. Pişirmede amaç pamuklu veya ketenlerde bulunan

2

mum, vaks, çepel, bit v.b. yabancı maddeleri uzaklaştırmaktır. Kasarda amaç; elyafa beyazlık kazandırmaktır. Brugman Merserize Makinası : Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde merserize işlemi; pamuk ve tencel elyafı içeren kumaşlar için yapılır. Amacı; elyafın boyut stabilliği ve boya alma özelliğini artırmaktır. Düz Boyama Bölümü : Düz boyama bölümünde açık en kumaşların boyama ve yıkamaları, kostikleme, termofikse işlemleri yapılır. Bu bölüm Hot-flue , babcock yıkama makinası, Kusters Fluard ve Pad- Batch boyama makinalarından oluşur. MH Boyama Makinasında Yapılan İşlemler: Bu makinede polyester, pamuk, viskon ve keten karışımlı kumaşların üzerine dispers, indanthren yada reaktif boyarmaddeler pigment halde emdirilir. Bu boyarmaddeler kumaş üzerinde kurutularak daha ilerdeki safhada termofikse, alkali ve inkişaf gibi proseslerle sabitleştirilir. MH boyama makinasında indanthren, dispers ve reaktif boyama işlemleri yapılır. İşletmede genellikle emdirmeden çok, çektirme yöntemine göre çalışan jet boyama makinaları çalışmaktadır. Hot-flue (Germe-Çekme) Makinasında Yapılan İşlemler: Hot-flue makinasında elyaf fikse, kurutma, polyester optiği, polyester optiği fiksesi ve dispers boya fiksesi işlemleri yapılır. Dispers / İndanthern Tek Banyo Boyama (MH) : Bu boyama yöntemi; PES / Pamuk / Viskon / Keten elyaf karışımlarından oluşan kumaşlara uygulanır. Dispers / İndanthren veya karışımlarından oluşan boya çözeltisi ile fluarlanan kumaş, kurutma işleminden sonra Hot-flue’da dispers termofikse ve padsteam‘de indanthren inkişaf işlemlerine tabi tutulur.

3

Dispers Boya Fiksesi : Hot-flue makinasında PES elyafı 180-225 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile 60 ile 90 saniye muamele edilir. Böylece dispers boyarmadde partikülleri elyaf içine difüzlenerek fikse olur. Elyaf Fikse : Hot-flue makinasında PES elyafı 190-210 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile 45-90 sn muamele edilir. Böylelikle PES elyafı boyama sırasındaki kırılmalara karşı stabil hale gelir. Kurutma : Hot-flue makinesinde yapılan kurutma işlemlerinde; 160 -190 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile kumaşın üzerindeki nemin uzaklaştırılması sağlanır. İplik Boya Bölümü : İplik / Dokuma Grup Müdürlüğüne bağlı olan iplik Boya bölümünde 12 kişi çalışmaktadır. İplik boya işletmesinde; 2 adet 300 kg’lık Boyama Makinesi 1 adet 100 kg’lık Boyama Makinesi 1 adet 25 kg’lık Boyama Makinesi 2 adet 300 kg’lık Boyama sonu Kurutma Makinesi 1 adet 3 bobin Boyama Makinesi 2 adet 1 bobin Boyama Makinesi 1 adet santrifüj mevcuttur. İplik Boya Dairesine İplik / Dokuma Planlama Şefliği tarafından iplik Boya İstihsal Programı Formu gönderilir. Form da boyanması istenilen ipliğe ait renk no, elyaf

4

kodu, kullanılacağı desenin adı ve müşterisi (firma adı) gibi bilgiler belirtilir. Boyanması istenilen reçete bulunur. Reçetedeki iplik no’su, elyaf kodu istenilene uymakta ise İş Emri Formu hazırlanır. Usta, reçete üzerindeki boyama şekline göre makine üzerindeki mevcut programlardan gerekli olan boyama metodunu seçer. Makinede bulunan programlar; 1234567Dispers-kükürt Boyama İndanthren (Küp) Boyama İndanhren (Pigment) Boyama Dispers + İndanthren (Pigment) Boyama Dispers + İndanthren (Küp) Boyama Kasar Dispers +- Reaktif

Bu boyama programlarından en yoğun olarak kullanılanı dispers+ reaktif boyama programıdır. Diğerleri çok nadiren farklı siparişlerde kullanılmaktadır. Seçilen program makineye verilir. boyanması istenen renk numarası arşiv reçetelerinden, bulunmuyorsa Desen Büro Şefliğinden şablon yapılması için gönderilen renk çalışması istek föylerinin dosyalandığı arşive bakılır. Reçetedeki bilgilerin istenilen bilgilere uygun olup olmadığına bakılır. Bilgiler uygun ise tek bobin numune aparatında boyanıp, onaylanan reçeteye kart açılır. Boyanması istenilen ipliğin elyaf kodu reçetedekilere uymuyorsa İplik Boya Şefi numune aparatında rengi yakalayana kadar tek bobin boyatır. Onaylanan reçeteye parti boyanır. İplik boya ustasına teslim edilen İş Emri Formu ile, boyama işleminin ön hazırlığı başlamış olur. Bobin dairesinden Yumuşak Bobin Teslim Formu ile gelen yumuşak bobinler usta nezaretinde nakliyeciler tarafından hazırlanır. Bobinler hazırlanırken bobinlerin yumuşaklığı elle, büyüklüğü gözle kontrol edilir. Kullanıma uygun bobinler kafeslere takılır. Gerekli boya programı seçilerek makineye

5

İşletmede Uygulanan Proses Basamakları: İşletmede.verilir. Boyanan partiden numune alınarak İplik Boya-Renk Takip Formuna parti devamlılığının kontrolü için yapıştırılır. dokumadan renksiz olarak gelen ve jetlerde düz boyama yapılarak renklendirilen kumaşlara “Topu Boyalı Kumaşlar” denilmektedir. sırası gelmiş parti numarası etiketle yapıştırılır. Numune renk bu işlem sonucu onaylanırsa sonraki proseslere geçilir. Dispers boyama öncesi pH’nın 4. İplik-Boya dairesinde bir gün içinde hazırlanan parti boyama reçetelerinin bir nüshası. Onaylanmış olan partideki her bobinin üzerine. Dispers boyama sonunda iplik boya operatörü renk numunesi alır. Nüshası bobin ambarına. Ardından boyama işlemine geçilir. İplik-Boya-Kimyevi Sarf Formu ile Boya Mutfağı Bürosuna verilir.5-5’e ayarlanması gereklidir. Boyama bittikten sonra bobinler kurutma aparatına konulur. 3. dokumada ipliği boyalı olarak dokunmuş kumaşlara “İpliği Boyalı Kumaşlar”. Proses adımları bu ifadelere göre 2’ye ayrılır. Numunesi alınmış ipliğin PES rengini görebilmek için boya operatörü selüloz ekstraksiyonu yapar. 6 .5-5 olması esas alınarak gerektiği kadar kullanılır. Nüshası İplik / Dokuma Planlama Şefliğine teslim edilir. Bu ayar için Asetik Asit miktarı her boyama için sabit olmayıp pH’nın 4. 4. Bu işlemler bittikten sonra onaylanan rengin bobinleri kurutulur. 2. İplik boya ustası. Nüsha İplik / Boya dairesinde arşivlenir. teslim formu hazırlar. Formun bir nüshası Bobin Dairesi Şefliğine teslim edilir.

İşletmede uygulanan bu prosesler ve detayları aşağıda açıklanacaktır. siparişte istenilen özelliklere göre veya kumaşın hammaddesine bağlı olarak uygulanabilir veya uygulanmayabilir. (*) işareti olan prosesler.Topu Boyalı Kuamaşlar Yakma Haşıl Sökme Yıkama * Merserizasyon * Pişirme * Kasar * Nötr Yıkama Kurutma Elyaf Fikse Boyama (Jet Boyama) Boyama Sonu Kurutma * Buharlama (Stabilo) Apreleme Sanfor İşlemi Mamül Kalite Kontrol İpliği Boyalı Kumaşlar Yakma Haşıl Sökme Yıkama Kurutma Elyaf Fikse * Buharlama Apreleme Sanfor Mamül Kalite Kontrol Bu proses şemasındaki sıralama en genel haliyle belirtilmiştir. kullanılan ipliğin numarası ve hammadde’nin farklı olmasına göre proses basamaklarının sırası değişebilmektedir veya bazıları atlanabilmektedir. Kumaşın doku yapısı. 7 .

İşletmedeki Osthoff-Senge yakma makinası iki sıra bek içermekte olup kumaşın geçiriliş şekline göre ya her iki yüzü de yakılmakta veya bir yüzü iki kere yakılmaktadır. • • • • Alev kuvveti (yoğunluğu) Kumaş geçiş hızı Kumaş ile bek arasındaki mesafe Beklerin pozisyonu 8 . Ve kumaş üzerindeki tüycükler belli bir yöne oryante edilerek düzgün bir yakma etkisi sağlanır. dokunmuş kumaş üzerinde bulunan lif uçlarının boyama sırasında boyama hatalarına neden olması ve mamül kumaşta lif uçlarının boncuklaşmasını önlemektir. Özbucak Boya-terbiye işletmesinde 1 adet Osthoff Senge gazlı yakma makinesi bulunmaktadır. yabancı maddeler uzaklaştırılır. Kumaş yanma odasına girmeden önce bir fırçalama tertibatıyla üzerindeki uçuntu. toz. Yakma makinesinin en hassas yerleri beklerdir. vb. Yakma makinesinde elde edilen etki şu faktörlere bağlıdır. İşletmede genellikle yakmadan sonra haşıl sökme işlemi yapıldığından yakma makinesinden çıkan kumaş hemen haşıl sökme flottesinin bulunduğu tekneye sokularak kumaşta kalabilecek kıvılcımların emin bir şekilde söndürülmesi sağlanmaktadır. Yakma makinasından çıkan kumaşta kalabilecek kıvılcımların yanmaya neden olmasını önleyebilmek için kumaş makineyi terk etmeden önce iki tane merdane arasından geçirilir. Düzgün bir yakma etkisi sağlanabilmesi için alev enerjisinin uzunluğunun devamlı olarak bütün en boyunca sabit tutulması şarttır.Ön Terbiye İşlemleri: Yakma Prosesi: Yakmanın amacı.

Kumaşın doğru yüzü ham kontrolde yazılan pafta numarasında bakılarak anlaşılır. Enzimler bitkisel veya hayvansal canlılar tarafından üretilen mikroorganizmalardır ve “organik katalizör” 9 . boyama sırasında boyama hatalarına neden olmasını ve mamül kumaşta lif uçlarının boncuklaşmasını önlemek gerekir. Pafta numaraları ters yüze yazılır. Bunun için ağartmaya veya boyamaya başlamadan önce haşıl maddelerinin kumaş üzerinden uzaklaştırılması gerekir. Makinanın hav-gaz karışımı giriş vanası açılır.İşletmedeki Osthoff-Senge yakma makinasında 3 adet bek pozisyonu vardır. 1 No’lu pozisyon : Teğet Yakma 2 No’lu pozisyon : Val üstünde yakma 3 No’lu pozisyon : kumaş üstünde yakma Yakma işlemi adımları şu şekildedir : Makinenin yakma pozisyonu ayarlanır (1-2-3). Dokunmuş kumaş üzerinde bulunan lif uçuntularının. Makinanın arkasına rolik yerleştirilir. Tansiyon ve hız ayarı yapılır. Makinanın yakma girişi ve çıkış fırçaları ve hava emme fanları çalıştırılır. Haşıl Sökme: Haşıl sökmenin amacı. Yakma işlemi süresince kumaşın makine içerisinde durup beklememesine özen gösterilir. İşlem boyunca alev boyu kontrol edilir. İşletmede haşıl sökme maddesi olarak enzimler kullanılmaktadır. Kumaşın yakma yapılacak yüzü ayarlanır. dokunmuş kumaş üzerinde bulunan haşıl maddelerinin ağartma veya boya işlemlerinden önce kumaş üzerinden uzaklaştırılmalıdır. Bekler üzerinde mavi renkte düzgün aynı alev boyunda alev gözlenir gözlenmez makinaya hız verilir ve makine hızı ayarlanır. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde haşıl sökme ve yakma işlemlerinden varılacak amaçlara tek proses kullanarak varmak için yakma + haşıl sökme işleri ard arda aynı makinede yapılabilmektedir.bunlar ağartıcının veya boyarmaddenin kumaşa nüfuziyetini güçleştirdiklerinden düzgün boyama ve ağartmayı engellerler. Beklerden gaz çıkışı beklenir ve ateşleme düğmesine basılır.

. boyama işlemi sırasında canlı ve derin renklerin elde edilmesini sağlamaktır. Liflerin şişmesi için gerekli su miktarı ise pamuk liflerinden ağırlıklarının % 30’u civarındadır. Bu süre pamuk liflerinde 30 sn kadardır.Lif kesidinin şişmesi olayları meydana gelmektedir. Bir süre sonra (yaklaşık 30 sn sonra) liflerin şişmesi tamamlanacak ve alınan suyun (flottenin) % 30 kadarı bunun için kullanılacaktır. Özbucakta yapılan ve bugün için nişasta haşılı sökmede tavsiye edilebilecek tek yöntem amilazla yapılandır. vb. Flotteden bu hızla geçiş sonunda alınabilen flotte miktarı birçok durumlarda % 60-70’i pek aşmaz.Su ve terbiye maddelerinin tekstil mamülünün içerisine difüzyonu 3). Tekstil mamülü haşıl sökme flottesine daldırıldığında sırasıyla : 1). Nişastanın parçalanmasında etkili olan enzimlere amilaz denir.olarak birçok kimyasal reaksiyonlarda özellikle canlıların bünyelerinde meydana gelen sindirim. Lif kesidinin şişmesinin tamamlanması için belli bir süre gereklidir. assimilasyon . tencel karışımlı kumaşların parlaklığını artırmak. Haşıl sökmede genellikle yakma makinasında yüksek hızla gelen kumaş aynı hızla haşıl sökme flottesinden geçirilir. Flotteyle emdirilip sıkma işlemi sadece birkaç sn sürdüğünden bu arada daha liflerde şişmelerini tamamlayamamışlardır. 10 . dokunmuş pamuk. Haşılın son bir durulamayla kumaştan kolaylıkla uzaklaştırılabilecek hale gelmesi için kumaşın başlangıçta haşıl sökme flottesiyle yapılan emdirme sırasında yeterli miktarda su almış olması gerekir.Tekstil mamülünün ıslanması 2). sıkılır ve herhangi bir rolik’e sarılarak 6-8 saat rotasyon parkında beklemeye bırakılır. Amilazlar yalnız nişasta makromoleküllerini parçalayıp selüloz ve diğer liflere liflere hiçbir şekilde zarar vermediklerinden en güvenli nişasta haşılı sökme yöntemi bunlarla yapılır. Böylece empegrinasyon sırasında alınan % 60-70 flottenin (suyun) sadece % 30-40 kadarı haşılın çözünmesi için serbest durumda kalacaktır. proseslerde önemli rol oynarlar. Merserizasyon : Merserizasyonun amacı. yıkama işlemi sonu çekmezliği sağlamak.

merserize edilmiş pamuklularda aynı koyulukta bir boyamanın sağlanması için tüketilen boyarmadde miktarının normal pamukluya nazaran % 15-40 kadar daha düşük olmasıdır. Bunun nedeni geometriktir. Ve proses boyunca işlem bitene kadar fulara beslenir. İşlem sırasında kumaşın nötr olup olmadığı makine çıkışında kumaş üzerine fenolftalein çözeltisi damlatılarak kontrol edilir. Fabrikanın izlediği merserizasyon proses adımları aşağıda bahsedilmektedir. Kostikleme : Kostiklemenin amacı. Merserize işlemi sırasında kumaş dok’a sarılır. merserize edilmiş pamuk liflerinin boyarmadde alma yeteneği artmaktadır. Fenolflatein rengi pembe tonlarında ise kumaşta bazik kalıntılar olduğu anlaşılır ve ilgili amire haber verilir. Makinenin buharlatma kısmı 50 ˚C’ye ısıtılır. Sıcak Ağartma İşlemi (. Hazırlanan 28-30 ˚Be kostik merserize makinesinin stabilize 1 kısmına çekilir. Makinenin yıkama şartları ayarlanır. besleme kazanına 10 ˚Be’lik kostik alınır. Bu nedenle kumaşa zarar 11 . kontinu yıkama makinasında uygulanmaktadır. Amirin talimatları doğrultusunda işleme devam edilir veya pH kağıdı ile kontrol edilir. 20 m/dk hız ile çalışmaya başlanır. Bunun sonucu. Fulara 70 lt 8 ˚Be’lik kostik doldurulur. lifleri şişirmekte ve daha açık bir yapı kazanmalarına yol açmaktadır. tencel karışımlı kumaşlar üzerinde siyah noktalar şeklinde görülen bazı yabancı maddeler vardır. keten.Sıcak Kasar) : Dokunmuş pamuk. Kostikleme işlemi işletmede.Merserizasyon sırasında misellerin içine ve arasında giren sudkostik. Merserize lifler daha düzgün yüzeye sahip olduklarından ışınların lif içerisinde geçtikleri yolun uzunluğu artmakta. Besleme kazanına 9 ˚Be’lik kostik alınır ve yarım saat kadar proses esnasında buradan fulara beslenir. işlem gören kumaşın kapilaritesinin artırılmasıdır. dolayısı ile daha koyu görünmektedir. Kostikleme işlemi esnasındaki makinenin fiili değerleri ilgili yerlere kaydedilir. Merserizasyonun enteresan bir etkisi. Makinanın stabilize 2 kısmına yumuşak su alınır. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde merserize prosesi nadiren pamuk ve tencel karışımlı kumaşlarda uygulanmaktadır. PH 7 sağlanır. 9 ˚Be’lik kostiğin yarım saat boyunca fulara beslenmesi bittikten sonra. Bu maddeler boyanmış kumaş üzerinde de görüleceği için kumaşa hoş olmayan bir görünüm verirler.

Koyu renklerde ağartma hiç yapılmayabilir veya yarım reçete geçilebilir. baskı gibi yaş işlemleri. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde bu prosesin uygulama şekli sıcak kasar prosesinin uygulamasına benzer bir şekildedir. Kamaralara sarılmış kumaş kamara dönderme istasyonlarına götürülerek sıcak kasar reçetesindeki şartlar dahilinde. kir. sıvı yağ ve diğer yabancı maddeleri gidermek için tekstil materyalini sulu ortamda kimyevi maddeler ile muamele ederek hidrofil hale getirme işlemidir. Sentetik elyaf beyaz olarak üretilir.vermeden bu maddeleri parçalamak ve kumaşın beyaz görünmesini sağlamak için ağartma işlemi uygulanır. Selülozik liflerin ağartılması hidrojen peroksit ile yapıldığında alkali çözeltilerde kaynama noktası veya yakınında yapıldığında pişirme + ağartma prosesi ile beraber uygulanabilir. tekstil mamülüne hidrofobluk kazandıran boyama. Emdirme + Buharlama şeklindedir. Bu da ekonomi sağlar. Sıcak kasar işlemi yapılacak olan kumaş 50 m/dk hız ile mahlül teknesindeki kasar mahlülünden geçirilerek teknedeki mahlül kumaş üzerine emdirilmesi sağlanır. toprak. Bu işleme kostik pişirme de denilmektedir. Sıcak kasar işlemi yapılacak olan makinanın mahlül hazırlama kazanına. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde polyester/viskon/keten/tencel liflerin çeşitli kombinasyonlarından oluşan kumaşlar ağartma prosesine tabi tutulur. Hidrofilleştirme – Pişirme : Hidrofilleştirme. proteinler. Bu nedenle doğal liflerin ağartılması sentetiklere nazaran daha gereklidir. Kumaş beyaz olarak satılacak ise ağartma kaçınılmaz bir işlemdir. rotasyonda döndürülmek suretiyle sıcak kasar işlemi için bekletmeye bırakılır. Mahlülün kumaş üzerine emdirilmesi sırasında kumaş buhar beslemeli kamaralara sarılır. güçleştiren doğal yağlar. hazırlanan sıcak kasar çözeltisi kasar makinasının teknesine ilave edilir. Ağartıcılar lif içerisindeki renk bileşikleri ile tepkimeye girerek onları renksiz hale getirir. 12 . bal mumu.

Pigment yıkama : tekstil mamülü üzerindeki her türlü suda çözülmeyen organik ve anorganik pigmentlerin (pigment halindeki kir. kirlilik yaratan ve diğer prosesleri gölgeleyecek yabancı maddeleri uzaklaştırmaktır. • • • • • • Haşıl sökümü sonrası yıkama işlemi Yağ sökümü sonrası yıkama işlemi Harman boyalı haşılsız kumaşların yıkanması Haşılsız.. Özbucakta Boya-Terbiye işletmesidne uygulanan yıkama mekanizmaları şunlardır. 2). sıvı ve katı yağlar. Basitleştirilmiş olarak terbiye dairesinde yapılan yıkamalar 3 gruba ayrılabilir. fikse olmamış suda çözünebilen boyarmaddeler gibi her türlü suda çözülen kimyasal ecza maddesinin uzaklaştırılması. patlar. fikse olmamış suda çözülmeyen boyarmadde artıkları . baz.. Yabancı maddeler liflerin yapısından ileri gelebileceği gibi mamülün gördüğü işlemler sırasında mamüle geçmişte olabilirler. tuz.. 1). gibi suda çözülmeyen fakat kolloid olarak dağılabilen maddelerin uzaklaştırılması 3).Kollid yıkama: tekstil mamülü üzerindeki haşıl artıkları.Yıkama Prosesi: Yıkamanın Mekanizması : Yıkama ve durulamada amaç tekstil mamüllerindeki rahatsız edici. mumlar.Ecza maddelerinin yıkanması : Tekstil mamülü üzerindeki asit. gibi) uzaklaştırılması Özbucak Boya-Terbiye işletmesi kapsamında bu 3 yıkama mekanizması da farklı isimlendirmeler altında uygulanabilmektedir. kasar maddeleri.. ipliği boyalı kumaşların yıkanması Pişirme ve kasar sonu yıkama Nötr (Asit) yıkama 13 .

bunlardan birisi Babcock yıkama makinesi. Terazi : 4 bar : 3 bar : 4 bar 4. 1. Vallere ve terazilere yapışmış olan elyaflar kumaşta leke yaratabilir.• • Boyama sonrası. yıkama makinesi girişindedir. Bunların dışında kumaşta leke oluşmaması için makine içinin ve suyunun temiz olması şarttır. diğeri ise Brugman yıkama makinesidir. 14 . Tekne sıkma val basıncı : 3 – 3. Terazi 3. Siyah – Makine içindeki gerçek suyun sıcaklığını gösterir. ve 7. Terazi 2. yakma işlemi sonrasında yıkama Yağ sökümü olmuş mamül kumaşların yıkanması Boya-Terbiye işletmesinde 2 adet yıkama makinası olup. Rolik sarma – val basıncı : 2 bar Makinenin ilgili kısımlarına ait basınç değerleri yukarda verilmektedir. Kelebek açıcı : 1 – 2 bar Yıkama teknelerinin Alt teraziler : 2 – 7 bar Üst teraziler : 3 – 10 bar Baskı valleri : 3 bar Son tekne sıkma vali basıncı : 2 –3.5 bar 1.5 bar Isı göstergesi : Kırmızı – Ayarlanacak ısıyı. Babcock yıkama makinesinin terazi ve baskıları.

Diğer 6 kamara ise kimyevi ilavesi yapılacak şekildedir. Girişte ve çıkışta rolikler bulunur. Ters yıkama prensibine göre yıkama etkisinin iyileştirilmesi için kamaralar arasında alt taraftan su seviyeleri bileşik kaplar prensibine göre birbirine bağlantılıdır. Basınç ve ısı göstergeleri ile sıcaklık ve basınç her zaman kontrol edilmektedir. Son kamarada soğuk su ile durulama yapılır. Nötr (Asit) Yıkama : Bu yıkama işlemi kumaş üzerinde kalabilecek bazik kalıntıların kumaş üzerinden uzaklaştırılması için uygulanır. Tekneye verilir. Tekne : 50 ˚C 5. Tekne : 50 –60 ˚C 6. Asetik Asit :5 cc/sr/lt Besleme : 10 cc/sr/lt Bu kimyevi 4. Tekne : 20 – 25 ˚C SoğukTaşmalı Yıkama 15 . Her bir kamaraya buhar beslenmektedir. Bu kamaralar kimyevi kazanı ile irtibatlıdır. 1.Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 2. Makinadan kumaş geçiş hızı 25 – 30 m/dk ‘dır.Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 3.Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 4.Yıkama makinesi 7 adet kamaradan oluşmuştur. Kumaş girişten çıkışa doğru hareket ederken su ise tam tersi yönde kamaralar arasında hareket eder ve türbülans oluşturarak yıkama tesirinin artması sağlanır. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde uygulanan yıkama mekanizmalarından biri olan (nötr) asit yıkama reçetesi ve uygulaması aşağıda verilmektedir. Tekne 50 – 60 ˚C Taşmalı Yıkama 7. Kumaş her kamaradan çıkışında sıkılır ve diğer kamaraya sevkedilir.

Boyama sonu kurutma 4. Diğeri ise 2002 Babcock kurutma makinasıdır. Yıkama soncunda PH değeri 6 olmalıdır.Termofikse (elyaf fikse) 3. Bir kez daha yıkama yapmak gereklidir. boyamadan gelen kumaşın kurutmadan çıktıktan sonra tekrar kurutmaya girmesi şeklinde veya boyamadan gelen kumaşın yaş olarak apre flottesine daldırılıp kondanse edilmesi şeklinde sağlanabilir. Kumaşa apre flottesinin kondenzasyonu. yıkama sonu kurutma 2. Babcock germe-çekme makinasında 10 kamara mevcuttur. ikincisi 1981 model Krantz kurutma makinasıdır. Çünkü kumaş üzerindeki kostik miktarı fazla olduğundan 70 ˚C’nin üzerinde yıkanmaz. Makine kontrolü bilgisayar destekli olup. Asit yıkamalarda asetik asit % 35’lik 5 cc/lt’dir. Kumaş germe-çekme makinasına girmeden önce atkı düzeltici sisteme 16 . Bu yüzden asit yıkamalarda tekne sıcaklıkları 60 – 70˚C’yi aşmaz. 1.Boyama öncesi . Makine İğne + paletli taşımalıdır. Bunlardan birincisi 1974 model. Özbucakta Boya-Terbiye işletmesinde germe-çekme makinaları dört çeşit proses için kullanılmaktadır. Besleme 10 cc/lt yapılır. Kumaş üzerine damlatılan çözelti pembe olursa kalevi olduğu anlaşılır. Bunun dışında yine pH’yı kontrol etmek için kumaşa fenolftalein çözeltisi damlatılır.Kumaş üzerinde kimyevi kalıp kalmadığı pH kağıdı ile kontrol edilmektedir. Kurutma Prosesi : Özbucak Boya-Terbiye işletmesi kapsamında 3 adet ramöz (gergefli kurutucu) makinası mevcuttur. Jet boyama dairesine gidecek bütün kumaşlar kurutma prosesinden sonra termofikse (elyaf fikse ) prosesi için bir daha germe-çekme (ramöz) makinasından geçer.Boyama sonu apre kondenzasyonu Bu dört prosese göre makine şartları değişebilmektedir. dokunmatik ekrandan makine ayarları verilebilmekte ve makinanın çalışma sırasında çalışma değerleri ekrandan okunabilmektedir.

avanslı besleme prensibine göre takılır. Kumaş çıkışta içi suyla devamlı sirküle edilen bir çift soğutma silindirinden geçer. Buharlaşan su ve soğuyan hava özel bir emme tertibatıyla ortamdan uzaklaştırılır. bu tekneye apre flottesi de ilave edilebilir. Çift taraflı iğneler arasındaki mesafe artırılarak veya azaltılarak atkı yönündeki çekme avansı da ayarlanabilmektedir. Dönen bir çift fırça kumaşı iğnelere takar. sıkılır. kumaşın her tarafındaki su miktarının eşit olması ve optimum ve düzgün kurutmanın yapılabilmesidir. Beslemede atkı eğriliği olduğu zaman giriş vallerini yukarı-aşağı hareket ettirerek atkı eğriliğini giderir. Kumaşın kurutulması konveksiyon prensibine yapılmaktadır. Bu da istenmeyen bir durumdur. Kamaraların içinde biri üstte diğeri altta silindirik delikli metal bir tabla bulunmaktadır. Makine fotoselle kumaşın eni boyunca makineye girişini kontrol eder. Mahlo atkı düzeltici bir sistemdir. Eğer fırça taşıma bandından daha hızlı dönerse kumaş iğnelere avanslı (boşluklu) olarak beslenecektir. kumaşı germe-çekme makinesinin içerisine sevk eden sonsuz bant üzerindeki iğnelere: kumaş. Bundan dolayı germe-çekme makinasında mahlo kullanmak zorunludur. önce mahlo’ya ve sonra germe-çekme’ye girer. Kamaralar giren kumaş kızgın yağ ile ısıtılmış hava ile kurutulur. Sıcak hava kumaşın üzerindeki suyu buharlaştırır. Kızgın yağ ile ısıtılan hava fanlar yardımıyla bu delikli tabla kumaşın üzerine dik olarak püskürtülür. Bu şekilde boyuna çekme kontrol edilmektedir. Kumaş mahlo’dan çıktıktan sonra. Eğer bu ıslatma + sıkma yapılmazsa kumaşın her tarafı aynı şekilde kurumayacak ve kumaşın farklı bölgeleri farklı miktarda çekmeye maruz kalacak ve bu sayede boy-en farkı oluşacak.(mahlo’ya) girer. Eğer kumaş germe-çekme ‘ye atkısı eğri bir şekilde girerse o şekilde fikse olur. doku konstürüksiyonları ve benzeri özelliklerine bağlı olarak kumaştan uzaklaştırılacak su 17 . Kumaş mahlo’ya girmeden önce bir tekneden geçer ve sıkılır. gramajda devamlı değişecektir. Kamara sıcaklıkları ve hızları yapılacak işleme göre değişir. Bu da istenmeyen bir durumdur. Eğer kumaş kurutmaya veya elyaf fikseye giriyorsa bu teknede sadece su bulunur. Kumaşların hammade. Veya rolik’e sarılır veya bir sallama mekanizmasıyla arabalara aktarılır. Kumaşın çekme payı hesaplanarak besleme avansı olarak yapılır. Kumaş ıslatılır. Bu ıslatmanın ve sıkmanın amacı. Eğer boya sonu kurutma yapılıyorsa.

ENL (hyrocol sun) yıkaması vb. çektirme esasına uygun olarak yapılır. Boyama tüm yüzeyin renklendirilmesidir. Uygulanan yıkamalar. Buna su fıskiyesi veya kör banyo adı verilmektedir. sıcak yıkama. Yani uzun süre. Kamaraların içinden geçen kumaş müşterinin isteğine bağlı olarak istenilen ene açılabilir veya daraltılabilir. kumaşın geçiş hızı ve kamara sıcaklıkları belirlenir. tops. kaynar sabun yıkama. durulama (soğuk yıkama). viskon / keten boyamaya da üst boyama adı verilmektedir. iplik. Ayrıca polyesteri harmandan boyalı olup sadece viskonu boyanacak ise özel kimyasallar verilerek sanki alt boya yapılıyormuş gibi işlem görür.dir. İşletmedeki makineler. HT yöntemine göre 120 – 130 °C ‘de 2-3 atü basınç altında yapılan boyamalarda her çeşit boyarmadde ile boyama yapılabilmektedir. Boyama işleminden sonraki ara yıkamalarda jet boyama makinesinde yapılır.buharı miktarı. 18 . Jet boya dairesinde çektirme (HT) yöntemine göre boyama yapılmaktadır. tekstil materyalinin elyaf. uzun flotte esastır. 5 adet Thies jet boyama makinesi 5 adet Then air-flow jet boyama makinesı 1 adet Sclavos jet boyama makinesı 1 adet Scholl jet boyama makinesı 1 adet Thies numune boyama makinesi 1 adet Doytex numune boyama makinesi 1 adet Maxi-flow yıkama makinesı Boyama yöntemi HT prensibine göre. kumaş. Genellikle PES/Viskon/Keten/Elastan elyaf kombinasyonundan oluşan kumaşların boyanması jet dairesinde gerçekleştirilir. İşletmede PES boyamaya alt boyama. hazır parça formunda renklendirilmesi boyama ve baskı yöntemleriyle olmaktadır. Jet Boya Dairesi : Boyama.

• • • Düzgün boyama ve tekrarlanabilirlik daha iyidir. Bu boyama maliyeti için ve genel olarak boyama için bir dezavantaj ise de. Düzgünsüz boyanma tehlikesi fazla olan mamüller HT yöntemi ile daha Renk verimi daha iyidir. Bu makinelerde oldukça yüksek basınçta buhara ihtiyaç vardır. • Boyama süresi daha kısadır. Pes / selüloz karışımının boyanmasında selülozu kirletme (lekeleme) daha az düzgün boyanır. • • olur. Carrier artıklarının neden olduğu migrasyon tehlikesi yok olur. Jet boyama makineleri hem boyanacak kumaşın hem de flottenin aynı anda hareketli olduğu makine tipleridir. Ve tekrar 130 °C’ye kadar çıkılarak bu sıcaklıkta bir süre daha boyama devam edilir. • Carrier kullanımının getirdiği maliyetler ve carrier artıklarının uzaklaştırmak için yapılan uzun yıkama sürelerinin de kısaltıldığından maliyet düşer. 19 . Kumaş boyanırken boya boşaltılmadan önce eğer uygun bir hızda banyo soğutulmazsa özellikle hassas kumaşlarda kırıklar oluşabilir. Çünkü yüksek sıcaklıkta migrasyon fazladır. HT boyama ile. Bu nedenle elastan karışımlı kumaşların boyanması için en uygun yöntemlerden birisidir. Bu makinelerde kumaş mümkün olduğu kadar az gerilimle işlem görür.HT boyamada kullanılan makineler yüksek basınca dayanıklı pahalı makinelerdir. Boyama süresi sonunda eğer nüanslama yapmak gerekiyorsa sıcaklık 90 °C’ye kadar düşürülerek Boyarmadde ilavesi yapılır. HT boyama sonunda eğer indirgen yıkama gerekmiyorsa 1 – 2 g/lt deterjan ile 70 – 80 °C’de 20 – 30 dk süreyle bir yıkama yapılabilir. HT boyamanın carier yöntemine göre sağladığı avantajlar bu dezavantajları fazlasıyla karşılar.

Makine. Bu da kırık riskini azaltır. 2001 model bir egalize 20 . Bu işlem için Stabila markalı makine kullanılmaktadır.PES-Vis karışımlı kumaşlar boyanırken önce PES boyanır. tam otomatik jet boyama makinesidir. flottenin aktarılmasındadır. Çünkü flotte ile yoğun bir şekilde muamele olmaz. Olduğu gibi makineye verilir. Fark. Boyama sonunda halat formundaki kumaşı makinedan çıkarırken dikiş yerini bulabilmek için dikiş yerine bir mıknatıs dikilir. Jetlerde boyama halat formunda gerçekleşir. Buda zaman kaybını azaltmaktadır. Kumaş hareketi flottenin tahriki ile değil de air-jetlerden yollanan 5 – 6 barlık basınçlı hava ile olur. Parçanın bir ucuna bir ip bağlanır ve kumaşın iki ucu dikilerek her bir kamaraya bu şekilde besleme yapılır. Flotte düzelerden kumaş üzerine püskürtülür. Stabila – Buharlama : Boya-Terbiye dairesinde son işlem olarak uygulanabilecek proses buharlamadır. PES ise 130 °C’de basınçlı ortamda boyanır. Çünkü viskon boyama 80 – 85 °C’de yapılmaktadır. Daha narin kumaşlar için tercih edilir. Sadece viskon boyamada soda zamanı geldiğinde soda beslemesi üst kattaki boya mutfağındaki soda besleme kazanlarından yapılır. Diğer bir jet konstrüksiyonu da Then airflow’dur. Flotte oranı 1 / 10 olarak çalışılır. Bu makineler tek kamaradan oluşurlar ve her kamara 150 kg’lık kumaşı boyayabilir. THIES jetlerde kumaş flotte içinden geçmez. Sclavos makinası jet dairesinde mevcut olan THEN HT ve THIES HT makinelerine göre parti boyama süresinin daha kısa. Sclavos’da kumaş kamaralara göre tartılıp kesilmez. Makine çalıştığı boyama programına göre kimyevi alımı zamanı geldiğinde yanındaki kimyevi kazanında beslemeyi yapar. Çalışma prensibi Thies ile aynıdır. Viskon boyama sırasında dispers boyanın polycoterden çıkması imkansız gibi bişeydir. İşletmede 2 adet numune jet boyama makinası mevcuttur. Dispers boyaması yapılmış kumaş viskon boyama şartlarında (10-11 pH ve 80-85 °C) yapıdan ayrılmaz. elektrik ve su sarfiyatının daha az olması avantajı vardır. Diğer bir jet boyama makinesi olan SCLAVOS’un çalışma mekanizması diğer jet boyama makinelerinden biraz farklıdır. Tartılan parçalar araba ile makinenin önüne getirilir. Sclavos makinası 1080 kg kapasiteli. Boyamaya girecek parti tartılır ve kaç kg geldiyse boyanacak ilgili jet boya makinasının kamara sayısına bölünür. Ve o miktardaki (kg) kumaş bir kamaraya verilir.

Buharlama yapıldıktan sonra kumaş roliğe sarılır. Tekstil endüstrisinde uygulanan en önemli bitim işlemleri genel olarak 2 şekilde sınıflandırılabilir. İpliği boyalı. Burada kumaş belirli bir miktar da buhara doyurulur. buhar. Apre (Bitim İşlemleri): Mekanik yolla veya kimyasal maddelerle emdirme. 1 ) Görünüm ve Tutumun İyileştirilmesi İçin Uygulanan Apre İşlemleri • • • • Sert tutum veren bitim işlemleri Dolgun tutum veren bitim işlemleri Yumuşak tutum veren bitim işlemleri Dekatür vs. tutum ve kullanım özelliği kazandırmak için uygulanan son terbiye işlemleridir.Mamüle Yeni Kullanım İşlemleri : • • Çekmezlik bitim işlemleri Buruşmazlık bitim işlemleri 21 . Ve ilerde herhangi bir ısıl işlemde çekmesi engellenir. Belli aralıkla makineden çıkan kumaşa test yapılır..(açık) ramözdür. Kumaş herhangi bir nedenle kesik geldiği zaman sensörler yardımı ile makinenin durması sağlanır. sıvama esasları ile mamüle daha iyi görünüm . elastan karışımlı mamüllerin çekme. daldırma veya püskürtme. pot’luk ve kırık problemlerini ortadan kaldırmak için yapılır. Özellikleri Kazandırmak İçin Uygulanan Apre 2. pamuklu. Kumaşın tutumunu düzgünleştirir. Apre işlemlerinin temel amacı kumaş yapısında mevcut özellikleri geliştirmek yada kumaşa yeni özellikler kazandırmak suretiyle mamül kumaşı kullanım yerine ve isteğe göre uygun hale getirmektir.. Eni ve elastikiyeti ölçülür.

Eğer istenen efekt ve sonuç elde edilirse apre reçetesi işletmenin speklerine kaydedilir. 1) Bir kumaştaki çözgü ve atkı iplikleri tamamen düz bir şekilde olmayıp birbirlerinin altından ve üstünden hafif dalgalı bir şekilde geçmektedir. Çekme her ne kadar hem atkı yönünde hem de çözgü yönünde olmaktaysa da genellikle çözgü yönünde görülen çekme atkı yönündeki çekmeye nazaran oldukça daha fazladır. atkı ipliklerinin etrafını dolaştıkları şişmiş çözgü iplikleri çözgü ipliklerinin de etrafını dolaştıkları şişmiş atkı ipliklerini birbirine daha fazla 22 . Ar-Ge laboratuarında yeni apre reçeteleri denenmektedir. yağmurda veya yıkanırken çekme (büzülme) özelliği vardır. Germe-çekme makinelerinin teknesine apre çözeltisi ilave edilir ve kumaş apre çözeltisini emdirilerek germe-çekme makinasına girer. Kumaşların çekmesinin başlıca 2 nedeni vardır. Sulu ortamlarda su molekülleri selüloz liflerinin ve dolayısıyla ipliklerin enine kesitlerinin şişmesine yol açmaktadır. Boya-Terbiye işletmesinde çok çeşitli apre uygulamaları gerçekleştirilmekte olup burada çok sık uygulananlarından bahsedilecektir. Çekmezlik Bitim İşlemleri (Sanfor) [Mekanik Apre İşlemi] Bilindiği gibi selüloz liflerinden yapılmış kumaşların sulu ortamlarda örneğin.• • • Yağ iticilik bitim işlemleri Su iticilik bitim işlemleri Kaymazlık bitim işlemleri bitim işlemlerini mekanik bitim işlemlerinden ayıran temel Kimyasal farklılıklardan biride bu işlem sonucunda kumaşın belirli oranda ağırlık kazanmasıdır. İpliklerin boyu sabit olduğuna göre bu daha kıvrımlı durum. bunun temel sebebi uygulamada kullanılan kimyasal maddelerin aditif olarak mamül kumaş bünyesine girmesi veya yüzeyde tutunmasıdır. İpliklerin çapının büyümesi ise bunların birbirlerinin altından ve üstünden geçebilmek için daha dik dalgalı bir şekil almalarını gerektirmektedir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesi bünyesinde kimyasal bitim işlemleri uygulanmaktadır.

Özbucak BoyaTerbiye işletmesinde sanfor makinesine kısa metrajda numune beslenip işlem görür ve mamül kumaş laboratuarına sevk edilir. Sanforizasyonun esası. Güvenli bir çalışma şekli. kumaşın konstrüksiyonunun terbiye dairesinde yapılan bir işlem sonucu bunun birçok yıkamadan sonra alacağı şekle sokmaktır. yaklaşması da 2) Kumaşlar daha dokumaları sırasında çözgü yönünde bir gerilim altındadır. 23 . Yaş işlemlerden sonra yapılan ve kumaşın çözgü yönünde gergin durumda bulunduğu kurutmalar ve kalandırlama sırasında ise bu gerilim fikse olmaktadır. Bunun sonucu da kumaşın çözgü yönünde çekmesi olmaktadır. Su aynı zamanda kayganlaştırıcı bir madde olarak da bu hareketliliği desteklemektedir. Çözgü ipliklerinin birbirlerine kumaşın boyunun kısalmasına neden olmaktadır. ıslandığında lifler ve dolayı ile iplikler şişmekte ve kumaşta bir hareketlilik başlamaktadır. Terbiye dairesinde de kumaş çözgü yönünde çekerekten. yıkarken esnemektedirler. Bu nedenle bir kumaşın “sanfor” etiketini taşımaya hak kazanabilmesi için çözgü ve atkı yönündeki çekme veya esneme miktarının % 1’den az olması gerekir. Eğer istenilen çekmezlik değeri sağlanmışsa parti makineye girilir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde sanfor makinesinde gördüğü işlemler aşağıdaki gibidir. kumaştan alınacak boyutları belli bir numuneyi bir veya birkaç kere yıkayarak kumaşın çözgü ve atkı yönündeki çekme miktarlarını saptadıktan sonra sanforizasyon sırasındaki çektirmeyi de buna göre ayarlamaktır.yaklaştırmasıyla mümkün olmaktadır. Böyle bir kumaş veya bundan dikilmiş mamül kullanma sırasında yıkandığında. Artık çözgü ipliklerini geren bir kuvvette olmadığından bu iplikler gerilimli durumdan kurtulacak şekilde hareket etmek istemektedirler. Bilinmesi gereken bir husus da sanforizasyon işlemi sırasındaki çektirmenin miktarının iyi bir şekilde hesaplanması gerektiğidir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde bu müşterinin isteğine bağlıdır. Yani kumaşı daha terbiye dairesinde iken çektirmektir. Sanforizasyon sonucu gereğinden fazla çektirilen kumaşlar bu seferde. Dolayısı ile çekme ve esneme % 1’den az veya fazla olabilir. gererekten makinelerden geçirildiğinden bu gerilim daha da artmaktadır.

sanfor silindiri ve kauçuk blanket arasından ve keçeli kalandır kısmından geçer. blanketin yanındaki baskı gösterme kadranından artırılıp azaltılarak ayarlanır. Özellikle selüloz mamüllerin sentetiklerle yarışabilmesi için buruşmazlık apresi kurtarıcı bir işlemdir. sırasıyla buharlatma silindirinden. Kumaş atkı yönünde toplatılmak istendiğinde buharlatma silindirinin buhar vanası açılır. keten. Kauçuk blanket sanfor silindiri vasıtasıyla kumaşa verilen baskının kumaş üzerinde iz yapmasını önleyerek % çekmeyi sağlar. Blanketin kalınlığı 35 mm’den az ise işlevini yitirir. İşlem anında herhangi bir aksaklıktan dolayı sanfor bekleyecekse kumaş kesilir ve kumaş sanfordan geçirildikten sonra işaretlenen ölçü sanforun özel cetveli ile tekrar ölçülür. Bu işlemden sonra kauçuk blanket sıfırlanır.) kullanımı sırasında buruşmazlık. Sanfor kısmına gelen kumaşın % çekmesi kumaş sanfor silindiri ile kauçuk blanket arasından geçerken baskı ve sıcaklık altında ayarlanır.Sanforun amacı. Buharlatma tamburundan geçen kumaş atkı düzelticiye gelir. Kumaş sanfor makinesinde. Kauçuk blanketin sertliği shoremetre ile kontrol edilir. Kauçuk blankette yumuşama ve çatlaklar oluşmuşsa bunlar kumaşta iz yapacağından kauçuk blanket taşlanmak suretiyle bu izler giderilir.-2 gibi değerlerde okunur. kumaşların bitiminde yıkandıktan sonra çözgüsünde çekme ve uzama olmamasını sağlamak ve aynı zamanda ütüleme ile tuşe işlemini yapmak. (örneğin 48 cm gibi ) özel cetvelde kısalma miktarı –1. Baskı. Atkı düzeltici ile kumaşın sanfora düzgün bir atkı ile girmesi sağlanır. kırışmazlık özelliği veren bir apre işlemidir. Bu yüzden sanfor çıkışı. viskon.. işaretli olan mesafenin bir miktar kısalması beklenir. atkı düzelticiden (enine açıcıdan). Buruşmazlık işlemi buruşmazlık sağladığı kadar mamülün deformasyonunu önler ve pilling oluşmasında azalmaya neden olur. Blanketin kalınlığı 65 mm ile 35 mm arasında olabilir. (Yaklaşık 40 shore olmalı) . 24 . Buruşmazlık Apresi: Genellikle selüloz esaslı elyaftan oluşan kumaşlara (pamuk. Atkı düzelticinin çevirme kolu çevrilerek atkının durumuna göre atkı düzeltici silindirinin aşağı-yukarı hareketi sayesinde atkı düzeltilmiş olur. Kumaşta çekmezliğin sağlanabilmesi için sanforda kumaşın toplatılması gerekmektedir. Boyutları stabil yani az çeken kumaşlar elde edilir.

Şişirici ve kayganlık artırıcı etki gösterirler. Bütün bu grup maddelerden ne miktarlarda kullanılacağı tekstil mamüllerine kazandırılmak istenen tutuma göre büyük farklılıklar gösterebilir. Tutum apresinde kullanılan maddeleri.Buruşma. ağırlaştırıcı ve doldurucu maddeler. sertlik kazandıran maddeler. mum. Yumuşatıcı olarak. sabun. Bazı durumlarda yumuşama mekanik etkilerle elde edilebilirse de genellikle tatmin edici apre işlemi. yağ. flottesine eklenen yumuşatma maddeleriyle elde edilir. Yumuşaklık Apresi : Tekstil mamülüne yumuşak tutum vermek amacı ile yapılan işlemlerdir. 1 ) Lifin amorf bölgelerinin reçine ile doldurulması 2) Kovalent bağ oluşumudur. Yumuşatıcılar kimyasal yapı itibariyle yüzey aktif maddelerdir. dıştan gelen bir kuvvet etkisi ile lif elementlerinin birbirlerine göre kayarak yeni bir denge oluşturması ve bu kuvvet kalktığında oluşan dengenin eski gelmemesi olarak açıklanabilir. mum gibi maddeler uzaklaştırıldığında bu güzel tutum ortadan kalkar. higroskobik maddeler. Yumuşatıcı maddeler kumaşın belirli bir yumuşaklık ve dökümlülüğe sahip olmasını sağlar. Anti Pilling Apresi : 25 . Buruşmayı önlemek için 2 yöntem mevcuttur. ya da bunların değişik türevleri ile asıl önemli grubu oluşturan sentetik esaslı yumuşatıcılar ve silikonlar kullanılır. Tutum Apresi : Ham pamuklu kumaşlar oldukça güzel bir tutuma sahipseler de ön terbiye sırasında liflerdeki yağ. yumuşatıcı. Bu nedenle tekstişl mamülüne son işlem olarak bu görünümün ve tutumun tekrar kazandırılması işlemine tutum apresi denir. antiseptik sınıfına giren ecza maddeleri sınıflarına ayırabiliriz.

Kumaşın kullanım sürecinde ise bu tüycükler sürtünme etkisi ile topak topak olurlar.Tekstil mamüllerinde sık karşılaşılan problemlerden birisi pilling (boncuklanma)’dir. T gr kimyevi madde / 1 lt çözelti x [Toplam çözelti miktarı (lt)] Kullanılacak kimyevi madde miktarı (gr) Zoom Apresi : 26 . Bu tüğlülük ipliğin kalite değerlerinden kaynaklanabileceği gibi diğer proseslerden (bobinleme. Mamülün yüzeyinde yüzen lifler olarak adlandırılır. Kumaşın yüzeyindeki bu tüylülük boya terbiye işlemlerinde büyük sorunlara yol açmaktadır.. Buna pilling oluşumu denir. Kumaş mamül kumaş haline geldiği halde hala tüylü ise antipilling apresi uygulanarak bu durum giderilmeye çalışılır. Bu durumu önlemek için kumaş terbiye işlemlerine başlamadan önce yakma prosesine girer. İşletmede Kullanılan Reçetelerin Hesaplama yöntemi ve Örnek Reçeteler : İşletmede Kullanılan Reçetelerin Hesaplama Yöntemi : Kumaş Miktarı (kg) x % Pick-up(70 grçözelti/100 kg kumaş) + 70 lt emniyet ilavesi Hazırlanması gereken toplam çözelti miktarı (lt) Şu halde hazırlanan çözelti miktarına (lt) bağlı olarak kullanılacak kimyevi madde miktarının hesabı aşağıdaki formül ile yapılır. vs)’de kaynaklanabilir. ipliğin yapısına dahil olmayan yüzeyde serbest olarak dolaşan lifler kumaşta tüğlü bir yapının oluşmasına olanak vermektedir. haşıllama. dokuma.

Zoom apresi kumaşa yumuşaklık. Pymafex VK Knittex FPC MgCl2 Asetik Asit Antipill Apre : Pymaflex VK Asetik Asit 130 C˚’de 5 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse yapılmalı Buruşmazlık Apre: Knittex FPC MgCl2 Asetik Asit 130 C˚’de 2 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse yapılmalı Su Geçirmezlik Apresi : Oleophobol SL Asetik Asit 130 C˚’de 2 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse oldu 20 gr/lt 1 cc/lt 40 gr/lt 8 gr/lt 1 cc/lt 25 gr/lt 1 cc/lt 30 gr/lt 10 gr/lt 3 gr/lt 1 cc/lt 160 C˚’de 2 dk. hoş tutum veren ve çok sık uygulanan bir apredir. 27 . kurutma yapılmalıdır. kayganlık.

Böyle durumlarda eski reçete yeniden çalışılır. Renk çalışması istek formuyla Boya Laboratuar Şefliğine iletilir. numune olarak yapılan kumaşların boyanması veya şablona yapılan renk çalışmalarıdır. Hazırlanan reçetelerin renk numaraları günlük olarak iç yazışma formuyla Planlama Şefliğine bildirilir. Pazarlama Müdürlüğünden.Çekme Stabilitesi + Buruşmazlık Apresi : Asetik Asit Dicrylan WK Dicrylan KAT 1 gr/lt 30 gr/lt 3 gr/lt Asetik Asit : Soğuk suya ilave edilip karışıtırlır. Dicrylan WK : Soğuk su ile açılır. Dicrylan KAT : Soğuk su ile açılır. Boyanacak kumaş Boya-Terbiye 28 . süzülür ve kazana ilave edilir. Boya-Terbiye Planlama Şefliğinden. Siparişi alınmış ve boyanması devam eden renklerde reçete değişikliği gerekebilir. Ürün Geliştirme’den (ÜR-GE) veya Desen Büro şefliğinden gelmektedir. elyaf değişikliği. Pazarlama Müdürlüğünden gelen renk çalışmaları müşteri isteği olan çalışmalardır. Renk Çalışmaları : Renk çalışması istekleri. boya değişikliği. makine değişikliği. Desen Büro ve Ür-Ge için yapılan renk çalışmaları iplik boyama. BOYA LABORATUAR BÖLÜMÜ Boya laboratuarında yürütülen çalışmalar renk çalışmaları ve renk konusu dışındaki çalışmalar olarak iki ana grubta toplanabilir. Boya-Terbiye Planlama Şefliğinden gelen renk çalışma istekleri. Renk çalışması istek formu veya iç yazışma formuyla laboratuar şefliğine iletilmektedir. boyama yöntemi değişikliği gibi nedenlere dayanmaktadır. Boyama reçetesi hazırlamak için kumaşın çözgü ve atkısında bulunan elyaf cinsinin ve harman oranlarının bilinmesi gereklidir. süzülür ve kazana ilave edilir.

müşterilerin özel isteklerine önem verilir. Spektrofotometrede renk fark tespiti. numune renk tonuna. Klasik yöntemde arşiv renklerinden yararlanılarak deneme reçetesi hazırlanır. Kumaşla ilgili tanıtıcı bilgiler usta tarafından boyama hazır kumaş bilgi kartına yazılır. reçete belirlenmiş olur. Spektrofotometrede karşılaştırma sonucunda renk farklılığı kabul sınırlarındaysa çalışmaya son verilir. Kumaş boyamanın hangi metoda göre yapılacağında karar verirken elyaf cinsine. 29 . sonuçlar bilgisayar yazıcısından alınan rapor şeklinde Renk Kontrol Şefliğine gönderilir. numune renge çok yakınlaşıncaya kadar çalışmaya devam edilir. İşletmeden gelen apreli veya apresiz kumaş numuneleri spektrofotometre sorumlusu tarafından. a) Reçetedeki boyaların üretilmemesi b) Boya hatası veren boyamalarda boya değişikliği c) Boyama reçetesinin uzatılması d) Haslık değerlerinin iyileştirilmesi e) Boyama yönteminin (boyama makinesinin) değiştirilmesi Laboratuarda yapılan tüm renk çalışmalarında renk onayına. Laboratuarda renk tutturma çalışmalarında klasik yöntem ve spektrofotometreden reçete almak şeklinde iki yöntem kullanılır. İşletmede boyanması devam eden reçeteler boya laboratuarı şefi tarafından çeşitli nedenlerle yeniden çalışılabilir. Bu nedenle şu şekilde sayılabilir. kondisyon dolabında kondüzyonlanır ve ölçüm yapılır. işletmedeki parti boyamadan sonra da yapılır. harman oranına. Spektrofotmetreden reçete alabilmek için tüm boyalar ve tüm elyaflarla ilgili çok fazla sayıda datalar hazırlanması gereklidir.Planlama Şefliğinden ve İhzarat Şefliğinden istenir. Kumaş İhzarat Şefliği tarafından laboratuara gönderilir. boyaların haslık değerlerine. ışık kutusunda gözle kontrol ederek ve spektrofotometrede renk ölçümü yapılarak karar verilir.

Makine bilgisayar kontrolündedir. Elyaf iplik ve kumaş formundaki tekstil materyalinin boyanmasında kullanılır. İçerisinde etilen glikol olan bir hazne ve bu haznenin içinde de rotasyon şeklinde dönen bir mil ve bu milin üzerinde takılabilen 12 adet tüp vardır. Isıtma işlemi elektrik ile yapılmaktadır. Desen Bürodan. Boya laboratuarındaki makineler. 2 adet haznesi vardır. kumaştaki hata nedenlerinin araştırılması. harman oranı tayini. boyanmış kumaşlara düzeltme verilmesi gibi. apre denemeleri. Rotaoyel Boyama Makinesi: Roaches boyama makinesi ile hemen hemen aynı şekilde kullanılırlar. Makinenin iki adet haznesi vardır. Boyama flotteleri 10 gr kumaş için reçetelere göre hazırlanır.Renk Konusu Dışındaki Çalışmalar Boyahane işletmesinden. Bu makinede çektirme yöntemine göre boyama yapılır. kumaşta haşıl kontrolü. 1:8 flotte oranı ile çalışılır. Makinenin 30 . Ürün Geliştirme ve Kalite Kontrol dairelerinden gelen isteklere yönelik çalışmalardır. Boyahane işletme için şu gibi çalışmalar yapılır: İşletmedeki sıkma silindirlerinin pick-up kontrolü. 1 adet ROACHES Numune Boyama Makinesi 1 adet ROTAOYEL Numune Boyama Makinesi 1 adet ERNST BENZ A6 Pad-steam 1 adet WERNER MATHIS A6 Sıkma (fluard) 1 adet WERNER MATHIS A6 Kurutma Makinesi 1 adet ROACHES Kurutma Makinesi Roaches Boyama Makinesi : Jet dairesinin deneylerinin yapılması için kullanılan çektirme prensibine göre çalışan bir makinedir. Burada hem kumaş. işletmede kullanılacak iyot çözeltisi ve sabun çözeltisinin hazırlanması. hem de elyaf boyanabilir.

Kumaş ise 10 gr İplik ise 5 gr Elyaf ise 2. 1 gr boya + 200 cc suda çözünmesi prensibi esas alınır. Boya çözeltisi 1/8 oranına göre ayarlanır. Boya programı makineye verileri. Dispers Boyarmadde 50 ˚C’lik yumuşak suyla çözülür. Kumaş tüpe rahatça girecek şekilde rulo yapılır.5 gr tartılır. 1 gr/lt Dispergatör x cc/lt Asetik asit 0. 1 : 8 flotte oranı 1 gr materyal 8 cc boya çözeltisi denektir. Reçetede belirtilen kimyevi maddeler flotte miktarına göre behere alınır.5 gr/lt pH ayarlayıcı pH metre boya çözeltisine batırılarak pH 4. Tüpün ağzı kapatılır ve makinenin yuvasına yerleştirilir. Polyester Exhaust Boyama Yöntemi : Polyester materyalinin çektirme esasına göre boyanması amacıyla uygulanır. Elyaf tüpe rahatça girecek şekilde boyama teline dolanır. Reçetedeki miktara göre boyalar uygun pigmentler kullanılarak behere alınır. 31 .monitörüne boyama ile ilgili sıcaklık ve süre değerleri girilerek boyama grafikleri yüklenir. Üzerine pamuk iplikle hafifçe sarılarak tüpün içerisine konulur. Hazırlanan boya çözeltisi tüpün içine dökülür. Boyanacak materyal istenen ağırlığa tartılır. İplik çile halinde boyama teline dolanır.5 – 5’e ayarlanır.

Tüpler yuvalarından çıkarılır Tüplerin kapakları açılarak boyanan materyaller çıkarılır. 130 C˚ 30’ 80 C˚ 32 . 90-105 C’ye kadar ısıtılır. PES rengini kontrol etmek amacıyla ekstrakte yapılır.. Selüloz boyaması yapılacak olanlar varsa durulanır. Ekstrakte edilecek materyal ısıtılmış asit içine atılarak karıştırılır. polyester iskeleti kalır. keten.) ayrılması Çözücü sıvı olarak derişik fosforik asit kullanılır. Selüloz Ekstraksiyonu : Selüloz karışımlı bir materyalin selüloz kısmının (pamuk.. viskon. PES iskeletinin rengi PES exhaust boyama sonucu elde edilen renktir. Materyal makine veya ütüyle kurutulur. Ekstrakte işleminden sonra materyalin selüloz kısmı erir. Sadece polyesteri boyanacak olanlar proseste istenildiği şekilde yıkanır. Boyama süresi bittiğinde sinyal sesi duyulur ve makine durdurulur. Materyalin miktarına göre yeterli miktarda fosforik asit cam bir behere alınır.60’ 2 C˚/dk 10’ 40-50 C˚ Boyama takip edilerek boyama süresinin bitmesi beklenir.

Kumaş ise 10 gr İplik ise 5 gr Elyaf ise 2. Boyanacak materyal gerekli ağırlıkta tartılır. Elyaf tüpe rahatça girecek şekilde boyama teline dolanır. 33 . Boya çözeltisi istenilen flotteye ayarlanır. Boyama programı makineye girilir. Reçetedeki miktara göre boyalar uygun olan pipetlerle behere konur.5 gr Kumaş tüpüne rahatça girecek şekilde rulo yapılır. Hazırlanan boya çözeltisi tüpün içerisine konur. Soda verildikten sonraki süre boya konsantrasyonuna bağlı olarak değişir. Tüpün kapağı kapatılarak makinedeki yuvasına yerleştirilir. Procion M-E boyalar 1 gr boya + 200 cc su olacak şekilde 50 C’ yumuşak suyla çözünür. Procion M-E Boyarmaddeleri ile Exhaust Boyama Yöntemi : Selüloz materyalinin çektirme yöntemine göre boyanması amacıyla uygulanır. Kurutulur. Reçetedeki tuz. Materyal asitten çıkarılarak bol soğuk suyla yıkanır. Bu süre tamamlandığında materyalin yapısında bulunan selüloz aside geçmiş demektir. İplik çile halinde boyama teline dolanır. antioksidan ve sertlik giderici madde asetik asit 1 : 8 flotte oranında behere konur.15 – 20 dk süreyle karıştırmaya devam edilir.

soda. çözelti olarak pipetle tüp içerisine ilave edilir. Boyama izlenerek programın sona ermesi beklenir. 120 – 130 ˚C’de kurutulur. Tüpün ağzı kapatılarak makinedeki yuvasına yerleştirilir. Bu da boya haslıklarını daha iyiye götürür. 30’ 70 C˚ Taşmalı Yıkama 34 . PES boyaması tamamlanmış PES/Vis karışımlı kumaş bol soğuk suyla durulanır. Boyama süresi bittiğinde sinyal sesi duyulur ve makine durdurulur. Kumaşa redüktif yıkama işlemi yapıldığında selüloz üzerindeki artık PES boyaların uzaklaştırılması sağlanır. Aşağıdaki reçeteye göre redüktif yıkama çözeltisi hazırlanır. Dispers Boyama Yapılmış PES/Selüloz Karışımlı Kumaşların Redüktif Yıkanması: PES boyama sonunda fikse olmamış dispers boyalar kumaşın selüloz kısmını kirletir. Materyal tüp içinden çıkartılarak 40 – 45 ˚C’lik ılık suda durulanır. Boyama programına kalındığı yerden devam edilir. 2 cc/lt asetik asit ile nötralize edilir. PH (6-7) Soğuk durulama yapılır. Boyama tüpü yuvalardan çıkarılır. Gerekli miktardaki. 60 ˚C’de durulama yapılır.80 C˚ 30’ 2 C˚/dk 50 C˚ Soda verilir 10’ Boyama programında soda verme zamanı geldiğinde boyama tüpü makineden çıkarılır.

asetik asit nötralize edilir ve durulanır. Reçetedeki kimyeviler aşağıdaki sıraya göre boya çözeltisine ilave edilerek karıştırılır. 35 . Sodyum bikarbonat ilavesi aşağıdaki tabloya göre yapılır. Emdirme yöntemine göre boyama yapılır. kurutulur. • • • • üre 50 gr/lt ludigol 10 gr/lt sodyum sülfat 30 gr/lt rapid ıslatıcı 1 gr/lt hazırlanan boya çözeltisi soğuk yumuşak suyla 1 lt’ye tamamlanır. Fluarlama zamanı geldiğinde boya çözeltisine Sodyum bikarbonat ilave edilerek karıştırılır. durulanır. Reçetede belirtilen miktarlara göre boyalar tartılır. Drimaren Wet-Steam Boyama : Selüloz karışımlı kumaşların kontinu yönteme göre boyanması amacıyla uygulanır. Boya hazırlama kabına 50 ˚C’de yumuşak su alınır. 120 sn için 3 m/dk olarak ayarlanır) Boyanacak kumaş steamer astara dikilir. Tartılan boyalar hazırlanan suyla ilave edilerek karıştırılır.6 cc/lt kostik 38 ˚ Be’lik 3 cc/lt sodyum hidrosülfit kumaş bu çözelti içinde 60 ˚C’de 3 dk muamele edilir. (Val basıncı 10 olarak ayarlanır) (Buharlama süresi 90 sn için ve hız ayarı 4 m/dk. Steamer fluarı boyamaya hazır duruma getirilir.

keten veya viskonlu kumaşlarda bu hammaddeden gelen çöplerin giderilmesi ve boyamaya hazır hale getirilmesidir. pamuklu. Hidrojen peroksit % 50 Sodyum Silikat 38 ˚ Be’ 20 gr/lt 6 gr/lt 10 gr/lt 5 gr/lt Sodyum Hidroksit 38 ˚Be’ Hidrojen Peroksit Stabilizitörü (Gemstab 624) Islatma. Kumaş hızı ayarlanarak buhar kamarasına 102 ˚C’de 150 sn kalması sağlanır. Sıcak kasar çözeltisi aşağıdaki reçeteye göre hazırlanır.. 5 dk süreyle kaynar derecede sıcak suyla yıkama yapılır. yıkama maddesi (Ruesgen WGR) 2 gr/lt Selüloz için optik beyazlatıcı 2 gr/lt Hidrojen peroksit en sonunda ve suyla karıştırılmadan diğer kimyevilerin bulunduğu çözeltiye ilave edilir. 36 .Boya (gr/lt) 0 . pişirme.20 20 . Buharlanan boyalı kumaş soğuk suyla durulanır. Hazırlanan kasar çözeltisi sert suyla 1 lt’ye tamamlanır. Durulanır ve kurutulur Sıcak Kasar (Ağartma) : Amacı.60 60 .t Sodyum Bikarbonat (gr/lt) 10 15 20 hazırlanan boya çözeltisi fluar teknesine dökülür makine çalıştırılır.

056 0. Sıcak kasar çözeltisinden 15 – 20 cc alınıp boyama tüpü içine konur. Makine programı 100 ˚C’de 4 saat ısıtma yapacak şekilde ayarlanır. Durulanır. asetik asitle nötralize edilir ve sıcak sabun yıkama yapılır ve kurutulur.147 Gr/lt Stelan SW Asetik Asit Rucoasit COS Verolan NBO Palatex PC Rucagol SBM 1 0. Fluarlanan kumaş rulo yapılarak çelik boyama tüpüne yerleştirilir. Örnek Boyama Reçeteleri : PES –Vis karışımlı Exhaust Boyama Reçetesi: Alt Boya (PES Boyama) Dianix Gelb Brown Xf Foron Rubin SWF Dianix Blau K26 % 0.5 1 1 37 .8 1 0.Kasarlanacak kumaş fluard’dan geçirilerek fularlanır. Ama temelde Procion M-E boyama yöntemine benzemektedir. Süre dolduğunda tüp içerisindeki kumaş çıkartılır. Viskon boyamada boyarmadde markasına göre boyama yönteminde ufak farklılıklar olmaktadır.171 0. Tüpün kapağı kapatılarak numune jet boyama makinesindeki yerine yerleştirilir.

32 0.09 0.5 1 PES / Vis Karışımlı Kumaşa Alt Boyama Reçetesi: Alt Boyama (PES) Dispersol Plavine XF Dianix Rubin 150 Dispersol Violet CvS % 0.50 0.105 0.5 1 38 .8 1 0.35 Gr/lt Tuz Soda Durgol Verolan NBO Palatex PC 45 15 1 1.01 Gr/lt Setlean SW Asetik Asit Rucoasid Verolan NBO Palatex PC 1 0.Üst Boyama (Viskon Boyama) Procion Yellow HEXL Procion Karmin HEXL Amfibix HERO % 0.

ötekinde ise sodası fazla katılır. diğerinde tuz fazla katılır. Aynı reçete kullanılmakta.Unvadine PB 0.5 Wet-Steam (Drimaren) Boyamaya Örnek: Wet-Steam Boyama Drimaren Bill Galb K-3GL Drimaren Balu R-GL Durgol Üre Sodyum Sülfat Grmwet RPO Sodyum Bikarbonat Pamuk – Viskon Boyama Testi : %100 pamuk ve % 100 viskon olan 2 numune kumaş aynı tüp içerisinde (5 gr pamuk.03 gr/lt 12 2 10 50 30 1 10 39 .32 0. 3 adet viskon numunesinin reçetesinde birinin tuz ve sodası olması gerektiği kadar kullanılır.4 2. Procion (üst) boyama Euer Yellow ESL Procion Karmin HEXL Euercion Navy Blue MER Serilen Black XYE Pamuk – Viskon Boyama Testi : % 100 Viskon ve % 100 pamuklu iki ayrı numune ile toplam 6 adet boyama yapılır. 5 gr viskon kumaş şeklindedir) boyayarak. boyama sonu kumaşlarda görülebilecek renk farklılığını gözlemlemek için yapılır. Aynı işlem 3 adet % % 1.1 0.

1 0.5 0. cer şeridi ve fitil) ve sonunda yapılan testlerde iplik işletmesine ışık tutmak.5 0. Bu deneyle örnek kumaşların renk varyasyonlarının boyama koşullarına göre nasıl değiştiği araştırılır. Laboratuarda bu şartlar sıcaklık ve rutubet 40 . üretimin her aşamasında (tarak.5 Tuz fark (gr/lt) 30 5 1 0.5 0. Viskon (Reaktif) Boyama Remazol Yellow KB Remazol Red RR Remazol Black NE Normal(gr/lt) Tuz Soda Durgol Verolan NBO Palatex PC Kostik 38 ˚Be’ 20 5 1 0.5 0. Laboratuarda yapılan testlerde standart atmosfer şartlarında (20 2 ˚C’ sıcaklık % 65 +-2 rutubet) yapılması gerekmektedir.5 FİZİK LABORATUARI BÖLÜMÜ Kalite kontrol müdürlüğü bünyesinde üç vardiya olarak çalışmakta olan fizik laboratuarında üç vardiyalı.5 0. Özbucak üretimli ve fason ipliklerin tüm kalite testlerini yaparak uygun olup olmadıklarını tespit etmektir.100 pamuk numune kumaş için yapılır. 3 gündüzcü ve bir teknisyen olmak üzere 7 kişi çalışmaktadır. Fizik laboratuarının amacı istenen standartlarda kaliteli bir iplik üretimi için.5 0.015 Soda fark (gr/lt) 20 15 1 0.1 0.5 % 0.

Yapılan test sonuçları ilgili raporlara geçilir Hayır Evet Test sonuçları speklere göre iyi mi? Alınan numunelerin yeşil veya kırmızı alanlara konulması Test sonuçlarının iplikhaneye verilmesi 41 İplikhane tarafından yapılan düzeltici işlem sonrası tekrar test yapılması Speki aşan testler için ikaz/ihtar yazılması . termohigrograf cihazı ile süreklilik kontrol edilmektedir.ayarlamalı klima ile sağlanmakta olup. Fizik laboratuarında bulunan cihazlar. 1 adet Zweigle Bronca marka manuel iplik büküm cihazı 1 adet Zweigle marka iplik tüylülük tespit cihazı 1 adet Zweigle iplik aşınma cihazı 1 adet Zweigle şerit ve fitil numara tespit cihazı 1 adet Zweigle iplik numara tespit cihazı 1 adet Uster Tester 3 düzgünsüzlük cihazı 1 adet Uster Tensorapid 3 iplik mukavemet cihazı 1 adet Uster Classimat 3 iplik hata sınıflandırma cihazı İşletmede çalışılan yarı mamül ve mamül iplikler için iş akışı İş Akışı İplikhaneden Test Numuneleri alınır Alınan yarı mamül ve mamül ipliklere kalite planına uygun olarak testler yapılır.

Classimat Testi : ipliklerdeki hataları uzunluk incelik ve kalınlıklarına göre sayısal olarak sınıflandırmak amacıyla kops ve bobinlere uygulanır. lycra çekimi gibi bir takım testler yapılır.Laboratuarda yapılan belli başlı testler şunlardır. Numara Kontrolü : numara sapmalarını tespit etmek ve asgariye indirmek için şerit. şantuk boyu ve şantuk kalınlıklarının kontrolü yapılır. 42 . Hatalı Kumaş Analizleri : kalite kontrol sırasında hatalı görünen kumaşlarda gerektiği takdirde hataların kaynağının tespiti için. Büküm kontrolü : ipliklerde bükümdeki sapmaları tespit ederek standartlara uygun çıkmasını sağlamak için yapılır. Haşıllı iplik kontrolleri : ipliklerde haşıldan sonraki mukavemet artışı. Lycra Çekim kontrolü : Lycralı ipliklerde lycra çekim miktarını tespit etmek için yapılır. şantuk sayısı. Subjektif Düzgünsüzlük Kontrolleri : İpliklerdeki düzgünsüzlükleri gözle görmek amacı ile iplikler eşit aralıklarla ve düzgün olarak konik levhaya sarılarak yapılır. fitil. Mukavemet Kontrolleri : ipliklerin kopmaya karşı dayanımlarını ve bu esnadaki uzamalarını tespit etmek için yapılır. ve ipliklerden numara kontrolü vardır. elastikiyet kaybı ve aşınmaya dayanımları test edilir. Neps kontrolü : iplikte oluşabilecek nepsleri asgariye indirebilmek için tarak ve cer şeritlerine yapılır. fitil ve ipliklerde düzgünsüzlüğün tespiti için Uster testleri yapılır. büküm. Tüylülük Testi : İpliklerde meydana gelen tüylenmenin derecesi tespit edilir. numara kontrolü. Uster Kontrolleri : şeritlerde. Şantuklu İplik Kontrolü : Şantuklu ipliklerdeki şantukların dizilimini ve düzgünsüzlüklerinin gözle ve makine ile kontrolü.

Bunlar genellikle bütün kumaşlara uygulanır. Mamül kumaş laboratuarı dünya çapında tanınmış kabul edilmiş laboratuardan agredite almıştır. Temel haslık testleri : • • • • Kopma mukavemeti Elongation (Lycralı Kumaşlarda) Yıkama ile boyut stabilitesi (Sanfor Testi) Yırtılma Mukavemeti Müşteri isteğine göre yapılan haslık testlerinden bazıları şunlardır. Mamül kumaş laboratuarının amacı işletmede üretilen mamül kumaş haline gelmiş kumaşın kullanım özellikleriyle ilgili olan haslık testlerini yaparak kumaştan beklenen performansı ortaya koymaktır. Fakat numune alışında ve sürelerde farklılıklar olmaktadır. Mamül kumaş laboratuarında 4 temel test vardır. müşterinin sipariş ettiği kumaşın kendi belirlediği haslık değerleri arasında olup olmadığına bakmaktır. Fabrika. Bu nedenle mamül kumaş laboratuarının asıl amacı. Testlerin uygulanışı prensipte aynıdır. Diğer bir çok haslık testi ise müşterinin isteğine göre yapılır.Mamül Kumaş Laboratuarı : Kalite Kontrol Müdürlüğü bünyesinde 3 vardiya olarak 6 adet çalışanı bulunmaktadır. Ayrıca müşteriler haslık testlerinin standartlarını kendileri belirlemiştir. • • • • • Dikiş kayması Pilling testi Yıkama haslığı Su haslığı Martindale Pilling testi 43 . müşteri siparişlerine göre çalışmaktadır.

Numunelerin üzerine atkı çözgü yönlerini belirten işaretler konur. Kopma Mukavemeti Testi : Amacı.b. Ütü ile buruşma testi Termal stabilite testi Buhar stabilite testi Işık haslığı testi Sonuçları değerlendirme metodları haslık testinin cinsine göre değişiklik arzetmektedir. Haslık testleri anlatılırken kendine özgü değerlendirme metodundan da bahsedilecektir. Test bu şartlarda yapılmalıdır. Numune kumaş kenarlarından en az 150 mm uzaktan alınmalı ve her biri farklı atkı çözgü iplik gruplarını içermelidir. Enleri iki tarafı eşit iplik çıkartılarak 50 mm’ye getirilir. (İki kenarda 5 mm saçak bırakılır). Numune hazırlanması : Test istenen yönde 300 mm x 60 mm boyutlarında metal şablon kullanarak 3 numune hazırlanır. Kondisyonlama: Kuru Test : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık ve % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır. Islak Test : 44 . kumaşların kopmaya karşı dayanımlarını tespit etmektir.• • • • • • Kuru temizleme haslığı Perborata karşı renk haslığı v.

Siyah hassasiyet düğmesi maksimum konumuna getirilir. Cihaza kopma mukavemeti için 75 mm’lik sürtünme yüzeyi olan çeneler takılır. Ve bekletmeden 20 ±2 ºC ortamda test edilir. Tensile strength test ekranı görüldükten sonra test edilecek kumaş ile ilgili bilgiler bilgisayara girilir. suyun fazlası bir havlu ile sıkılarak uzaklaştırılır. Ekran options düğmeleri ile Autoreturn’e ayarlanır. Numunelerin üzerine lycra yönü hangisi ise (atkı veya çözgü) yönü belirtici işaretler konur. Testin Yapılışı : Bilgisayar ve cihaz açılır. Bilgisayardan kopma mukavemeti test programı çağrılır. Numuneler kumaş kenarından en az 15 cm içeriden olmak şartı ile alınmalı ve her biri farklı atkı çözgü iplik gruplarını içermelidir. % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır. Numunelerin Hazırlanması : Lycralı yönde 330 mm x 60 mm boyutlarında metal şablon kullanılarak iki numune hazırlanır. Numuneler çeneler arasına tam ortalanacak şekilde yerleştirilir.Test numunelerinden ıslak mukavemet istendiği takdirde test numuneleri 20 ±2 ºC saf suda ısıtılıp. Şablonun uzun kenarı lycra yönü paralel gelecek şekilde yerleştirilir. Aynı işlemler kumaşın çözgü yönü içinde yapılır ve sonuçlar yazıcıdan alınır. Çeneler arasındaki mesafe 200 mm’ye. Elongation Testi : Amacı. Test bu şartlarda yapılmalıdır. lycralı kumaşların elastikiyetini tespit etmektir. test hızını ise 100 mm/dk’ya ayarlanır. Atkı yönü için 3 toplam numune aynı şekilde test edildikten sonra yazıcıdan sonuçlar rakamsal ve eğer istenirse grafiksel olarak alınır. Cihazın üzerinde “options” düğmeleri ile load cycle’da yükün üst limiti 100 kgf’e alt limiti 0’a ve çenelerin hareket sayısı 1’e ayarlanır. Extension cycle’da ise üst limit 150 mm’ye alt limit 0 mm’ye ayarlanır. Çeneler kopma gerçekleştikten sonra otomatik olarak eski pozisyonuna dönecektir. Üst çene sıkıldıktan sonra “Tare” tuşu ile ekran sıfırlandıktan sonra alt çene sıkılır ve düğmeye basılarak test başlatılır. Testin Yapılışı : 45 . Kesilen numunelerin eninden ve boyundan eşit iplik çıkartılarak eni 50 mm’ye düşürülür. Kondüsyonlama : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık. Ve ekran test programına getirilir.

kumaş üste gelecek şekilde yerleştirilir ve makine kapağı kapatılır. 2 test de aynı şekilde yapılır. Çenelerin gidip gelme sayısı da 3’e ayarlanır. “▼” düğmesine basılarak çeneler ilk pozisyona getirilir. Test bittikten sonra otomatik olarak cihaz duru. Diğer işlemlere geçilir (testin kayıtlara geçmesi) Yıkama ile Boyut Stabilitesi (Sanfor Testi) : Amacı. test öncesi eni.Cihaz açılır. Bilgisayara numune ile ilgili veriler girilir ve ekran test programına getirilir. Test edilecek kumaş üzerine 50 x 50 cm’lik test şablonu . Sanfor ve wira stabilite testi bildirim formuna test edilecek kumaşın adı. özellikleri. Cihaza elongation testi için bir tarafı düz metal diğer tarafı silindirik metal olan çeneler takılır. Numune Hazırlama : Test edilecek kumaşın üç yerinden eni ölçülerek ortalama eni bulunur. gerekli yerlere yazılır. Alacağımız numune sayısı 1’den fazla ise ve hepsi aynı programda test edilecek ise numuneler en fazla 1 kg olacak şekilde hepsi bir seferde alınır. Tare tuşu ile ekran sıfırlanır ve başlama düğmesine “A” basılarak test başlatılır. kenardan en az 15 cm içeride ve çözgü ipliklerine paralel gelecek şekilde yerleştirilir. Siyah hassasiyet düğmesi en alt konuma getirilir.s. 1 üst limiti 3 kg’a ayarlanır. Müşteri isteği olan durumlarda Müşteri Test İstekleri Tablolarına göre olmayan durumlarda ve Özbücak yıkama haslığı ve yıkama ile boyut stabilitesi test 46 . Hazırlanan numune tartılır. Sonuçlar rakamsal ve eğer istenirse grafiksel olarak alınır. Çeneler arasındaki mesafe 250 mm. Dupont’a ait program seçilir. Numuneler çeneler üzerindeki çizgiler üzerinden yerleştirilir. Overlok makinasında kenarları tam çizgi boyunca düzgünce kesilerek dikilir. Kumaşın eninde tutarsızlık yada herhangi bir yerinde hata var ise test için düzgün yerinden parça istenir. Şablon alındıktan sonra kumaşın çözgü yönü belirtilir. Şablon çizgisinin 1 – 2 cm dışından kumaş kesilir. firması v. Testin Yapılışı : Makineye hangi firmaya göre yapılacaksa onun belirlediği standarda göre program kasedi seçilir ve makineye yerleştirilir. Yükün alt limiti 0’a. Fakat ilk pozisyonda durmaz. Şablonun çevresi çizilir. test hızı 300 mm/dk ayarlanır. Şablonun üzerindeki işaretler kumaşa işaretlenir. kumaşların yıkandıkları zaman meydana gelebilecek boyutsal değişmeleri tespit etmek. Ayırdığımız makeweight’lerle numune kumaşı makineye. Numune ile birlikte toplam yük 2 kg olacak şekilde her biri 50 gr olan PES makeweight’lerden sayarak alınır.

Cihaz üzerindeki su terazisi kontrol edilir. Eğer numune tumble dry (makinada kurutma) olacak ise numune ile 1 kg olacak şekilde PES makeweight’ler konarak makineye yerleştirilir. Müşteri isteğine göre drip dry (asarak kurutma) veya flat dry (yatarak kurutma) yapılır. Numuneler makineden alındıktan sonra en az 4 saat dinlenmeye bırakılır. 150 mm’lik bir ön kesme yapacak şekilde ayarlanır. Ve numuneler atkı yönünde 80 x 63 mm. % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır. 50 x 50 mm boyutlarında beyaz pamuklu bez (sürtme bezi) ile bıçak ayarı. ?? Kurutma bittikten sonra numuneler makinenin içindeyken soğuk ayarda 10 dk bekletilir. Numuneler biraz pay bırakılarak kesilmelidir. Numunelerin her birinin farklı atkı ve çözgü gruplarını içermesi için kumaşın farklı yerlerinden kaydırmalı olarak alınır. M85 için 50 gr Persil deterjan 0. Yırtılma Mukavemeti Testi : Amacı. Sarkaç başlangıç 47 . Test Numunesi : Kumaş kenarından en az 5 cm içeriden olacak şekilde M85 test metodunun 80 x 63 mm’lik metal test şablonunu kullanarak atkı ve çözgü yönlerinde beşer adet numune kesilir. Numunelerin atkı ve çözgü ipliklerine paralel olmasını iplik çıkartarak sağlanır. Program bittiğinde kumaşlar makineden çıkarılır. makinenin deterjan gözüne konur. Test bu şartlarda yapılmalıdır. Wira testi bildirim formuna çekmeler için (-) işareti ile uzamalar için (+) işareti belirtilerek yazılır. dokuma kumaşların yırtılmaya karşı direncini tespit etmektir. Kumaşın elyaf karışımına göre 45-70 dk arasında (PES/Vis) 70 dk (ve bunun 10 dk soğuk olacak şekilde ) .5 lt ılık suda çözülerek makine yanındaki cam tüpte su görüldüğü anda.dereceleri tablosundaki sıcaklığa göre uygun program seçilir. Kondüsyonlama : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık. Sonra ölçüm işlemlerine başlanır. Testin Yapılışı : Test cihazı sarkaç başlangıç konumuna ve skala ibresi durdurma noktasında getirilir. Numunelerin her birine atkı veya çözgü numunesi olduğunu belirtici işaretler konur. çözgü numuneleri ise çözgü yönünde 80 x 63 mm boyutlarına getirilir. Ayarlamalar yapıldıktan sonra numune 63 mm’lik kenarı bıçağa dik ve 80 mm’lik kenarı çenenin altına paralel olacak şekilde sıkıştırılır. Atkı ve çözgü yönündeki 3’er tane işaretler arasındaki çekme değeri % cetveli ile okunduktan sonra atkı ve çözgü ortalama çekme değeri bulunur.

Şebekeden gelen sudaki çözünmemiş metal parçaları veya çökeltileri filtrasyon yöntemi ile kolayca uzaklaştırılır. Aynı işlemler çözgü numuneleri içinde yapılarak ortalama yırtılma mukavemeti grf cinsinden bulunur ve sonuçlar yırtılma testi kayıt defterine yazılır. Atkı yönünde aynı işlemleri 5 numune için de tamamladıktan sonra ortalama değeri grf olarak bulmak için. Fakat suda çözünmüş ve anyonlar / katyonlar şeklinde bulunan metal tuzları. Bu reaktif kısımlar nişasta ve PVA’nın hidroksil grupları (-OH).81 ile test numune sayısı çarpımına bölünür. boyarmaddelerin ve benzer maddelerin sülfonik (-SO3 ) ve sülfat (-SO4) grupları olabilirler. yün ve nylon lifleri ile akrilik sabunlar ve diğer materyallerin karbosilik asit grupları. proses ortamında bulunan diğer reaktif maddelerle birleşme imkanına sahiptirler. Aşağıda terbiye esnasında değişik proseslerde alkalite ve metal iyonlarından kaynaklanan çeşitli problemler sıralanmıştır. skaladan okunan değerin toplamı.pozisyonuna ve skala ibresi durdurma noktasında getirildikten sonra numune bıçak ile 190 mm’lik bir ön yırtılma verilir. Sarkaç durduktan sonra skaladan yırtılma değeri mN olarak okunur ve yırtılma defterine kaydedilir. Sarkaç tutucusuna basılır ve sarkaç 1 defa gidip gelme hareketi yapana kadar basılı tutulup sonra bırakılır. Bunun sonucunda. sabunların. Su Tasfiye İşlemleri : Tekstil işletmelerinde değişik proseslerde suyun yüksek metal iyon içerdiğinden kaynaklanan bir çok problemle karşılaşılır. Proses Haşıl sökme: • • Enzim aktivitesinin düşmesi Nişasta ve PVA gibi maddelerin suda çözünmüş şekle dönüşmesi Pişme : • Sabunla reaksiyon sonucu metal organik asitlerin oluşması ve çökmeler. akriliklerin. sarkaç faktörü olan 64 ile çarpıldıktan sonra 9. • Beyazın kirlenmesi veya sararma oluşumu 48 .

• • Yıkama veriminin azalması Kumaşın hidrofiletisinin zayıflaması Kasar : • Banyoda peroksitin parçalanması Merserize : • • Çözünmeyen metal oksitlerin oluşması Kapilaritenin ve parlaklığın azalması Boyama : • • • • Boyalarla temasta renk sapmalarıyla karşılaşılması Boya çözünürlüğünün düşmesi Abrajlı boyamalar Boya difüzyonu zayıflaması Baskı : • • • Emülsiyon kırılması Kıvamlaştırıcının veriminin ve viskozitenin düşmesi Boyarmadde bahsedilen problemlere sebep olması Apre : • • • Katalizörlere negatif etki etmesi Reçineler ve diğer katkı maddelerinin reaktivitelerinin kaybolması Emülsiyon kırılmaları 49 .

Numune suyu sert çıkarsa yumuşak su kulesine su verme işlemi sert su 4a ve yumuşak su 4b vanaları kapatılarak durdurulur. Sert su (4a) ve yumuşak su (4b) vanaları açılır. kum ve çakıl içerisinden geçerken bıraktığı tortuyu atmak ve sıkışmış olan reçineyi kabartmak için ters yıkama yapılır. Tanklar ikişerli gruplara ayrılmıştır. Su yumuşatma süresince numune su alma musluğundan 15 dk’da bir su numunesi sertliği kontrol edilir. 6 tank bu şekilde rezerveli olarak su tasfiye işlemini gerçekleştirmektedir. Fincanın üstünde fincana benzer delikli bir malzeme katmanı bulunmaktadır. Tuzlar’dır (NaCl. Ters yıkama işlemine geçilir. Dolayısı ile sudan kaynaklanabilecek bu sorunlar büyük oranda önlenmiş olur.Suyun içerdiği metal iyonları su tasfiye işlemleri ile tekstil terbiyesi için gerekli olan sınırlar içerisine çekilebilmektedir. Su yumuşatma işlemi başlamış olur. Fincanın üstünde kum tabakası bulunur. Bunlar ikişerli gruplar halinde rezerveli olarak çalışmaktadır. 50 . işletmeye düzenli olarak yumuşak su vermektir. Ve üst kısmından yumuşak su alınıp işletmeye dağıtılır. Fakat işletmelerde genellikle bilerek veya bilmeyerek göz ardı edilen iki önemli metal iyonları kaynağı vardır ki dikkate alınmadıkları takdirde çok ciddi problemlere neden olurlar. Su tankının en alt kısmında çakıl taşı bulunmaktadır. Sert su tankın alt kısmından verilir. Ters Yıkama : Ters yıkamanın amacı. Bu şekilde 0 – 5 d˚ H (Alman sertliği) arasında işletme suları elde edilir. Su Tanklarının Çalıştırılması : Su tasfiye dairesinin amacı. Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir. su yumuşatma tankının normal çalışması sırasında suyun reçine. Bunlar. Tekstil materyalinin (özellikle selülozik elyaf) kendisi. Na2SO4) Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde su tasfiye dairesinde altı adet su arıtma tankı (deposu) bulunmaktadır. Kumun üstünde bir tür selülozik reçine tabakası bulunur. Biri tuz yıkama yapılırken diğeri çalışmaktadır.

Hidrometre şişesi kapağı kapatılıp çalkalanır. Bu işlem 15 dk yapılır. 3a . 2 a ve 2b vanaları kapatılır. Su Serliği Kontrolü : Amaç. İletkenlik 2 ms veya daha küçük ise rejenerasyon (tuz yıkama) işlemi bitmiştir. hidrometre şişesi içerisine 4 damla sabun eriyiği damlatılır. 2a ve 2b vanaları yarım açılarak reçine içerisinden sert su geçirilir. Temizleme işlemine geçilir. Ters yıkama 2a ve 2b vanaları açılır. Su 1 dk akıtılır. 51 . Tuz eritme tankındaki 3a ve yumuşak su tankındaki 3b ve 3 c vanaları açılarak sistemden su geçirilir. 3b ve 3c vanaları kapatılır. Numune suyun üzerinde 1 cm’lik köpük var ise su yumuşaktır. Ters yıkamadan tuz yıkama işlemine geçilir. normal çalıma da su yumuşatma tesirini kaybetmiş olan reçineyi yeniden etkili hale getirmek için tuz yıkama işlemi yapılır. Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir. Tuzlu su 30 dk yumuşak su tankından geçerek şekilde 3a. 3b. Numune suyun üzerinde köpük yoksa su serttir. 30 dk’nın sonunda (5) vanasından su numunesi alınarak kondüktometre ile iletkenli ölçülür. Su yumuşatma tankının numune suyu alma musluğu açılır. Rejenerasyon (Tuz Yıkama) : Tuz yıkamanın amacı. Bundan sonraki rejenerasyona (tuz yıkama) hazırlıklı olmak için tuz kalıbına 600 kg tuz ve 1 dk su vanası açılarak su ikmali yapılır.Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir. 3c vanaları ayarlanır. buhar kazanı ve işletmeye yumuşak su vermek.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful