Özbucak Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Şirket Hakkında Bilgiler : Özbucak, Sanayi ve Ticaret alanında faaliyet gösteren iplik, dokuma ve boya terbiye işletmelerinden oluşan entegre tekstil fabrikasıdır. Şirketin Tarihçesi : Şirket 1953 yılında ÖZŞAHİNLER – KARABUCAKLAR ortaklığı olarak kurulmuş olup 1970 yılından itibaren Özbucak A.Ş. olarak faaliyetini sürdürmektedir. Fabrika kalite politikasına uygun olarak 1990 yılında ihracata yönelik çalışmaya başlamıştır. 1995 yılında üretiminin % 80-85’lik bölümü ihraç edilebilir duruma gelmiştir. Bütün bölümlerde teknoloji yenileme çalışmaları devem etmektedir. 9 Nisan 1997 yılında ISO Kalite Güvence Belgesi almaya hak kazanmıştır. Şirketin kalite politikası Toplam Kalite’dir. Ortalama Günlük Üretim Kapasitesi : İplik Dokuma Boyahane : 11.500 kg/gün : 30.000 m/gün : 40.000 m/gün

Üretilen Mamüller : Polyester, viskon, keten ve elastan liflerinin farklı kombinasyonları kullanılarak iplik, bobin ve kumaş elde edilebilmektedir. Genellikle kadın giysilik için çalışıldığından özellikle elastan karışımlı kumaşlar üretilmektedir.

1

BOYA-TERBİYE İŞLETMESİ (İhrazat ve Düz Boya Bölümü) İhzarat Bölümü: İhzarat bölümü, boya-terbiye işletme bünyesinde hazırlık işlemlerinin yapıldığı bölüm olarak faaliyet göstermektedir. İhrazat bölümüne kumaş; düz boya, jet boya, apre, ham bez açma bölümlerinden ve iade olarak gelir. Kumaş aşağıda açıklanan proseslerden ilgili olanları görür. Ham Kumaşın Boya-Terbiye İşletmesine Gelişi: Kumaş ihrasat bölümüne ham kalite kontrol dairesi tarafından Proses Takip Formu ile birlikte teslim edilir. Kumaşın boya-terbiye işletmesine girişinin uygunluğu gözle incelenir. Özbucak Standart Proses değerlerine göre işlem adımları ve şartları Proses Takip Formu’na yazılır. Boya-terbiye işletmesine giren kumaş eğer boya-terbiye işletmesine ilk defa giriyor ise bu kumaşın prosesine ait bilgiler Ürün Geliştirme Şefliğinden istenir. Ür-Ge Şefliği’nin vermiş olduğu proses referans alınarak söz konusu kumaş, üretim faaliyetlerine girer. Osthof Yakma: İhrasat dairesinin işlemleri genellikle yakma+haşıl sökme, yakma+yağ sökme, yakma, haşıl sökme ve yağ sökümüdür. Kontinu (Babcock, Brugman) Yıkama Makinesinde Yapılan İşlemler: İhrasat dairesinin ikinci işlemi yıkama işlemidir. Amaç; istenmeyen yabancı maddeleri kumaş üzerinden uzaklaştırmaktır. İşletmede haşıl sökme yıkaması, harmanı boyalı haşılsız kumaşların yıkanması, boya sonrası kuru yakma yıkaması, ham olarak yağ sökümüne sarılmış kumaşın yıkaması ve yıkamalar yapılmaktadır. Brugman Pişme-Kasar Makinasında Yapılan İşlemler: Bu makine; soğuk kasar, sıcak kasar, pişirme, yağ sökümü ve haşıl sökme işlemlerinin yapılabildiği bir makinedir. Pişirmede amaç pamuklu veya ketenlerde bulunan

2

mum, vaks, çepel, bit v.b. yabancı maddeleri uzaklaştırmaktır. Kasarda amaç; elyafa beyazlık kazandırmaktır. Brugman Merserize Makinası : Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde merserize işlemi; pamuk ve tencel elyafı içeren kumaşlar için yapılır. Amacı; elyafın boyut stabilliği ve boya alma özelliğini artırmaktır. Düz Boyama Bölümü : Düz boyama bölümünde açık en kumaşların boyama ve yıkamaları, kostikleme, termofikse işlemleri yapılır. Bu bölüm Hot-flue , babcock yıkama makinası, Kusters Fluard ve Pad- Batch boyama makinalarından oluşur. MH Boyama Makinasında Yapılan İşlemler: Bu makinede polyester, pamuk, viskon ve keten karışımlı kumaşların üzerine dispers, indanthren yada reaktif boyarmaddeler pigment halde emdirilir. Bu boyarmaddeler kumaş üzerinde kurutularak daha ilerdeki safhada termofikse, alkali ve inkişaf gibi proseslerle sabitleştirilir. MH boyama makinasında indanthren, dispers ve reaktif boyama işlemleri yapılır. İşletmede genellikle emdirmeden çok, çektirme yöntemine göre çalışan jet boyama makinaları çalışmaktadır. Hot-flue (Germe-Çekme) Makinasında Yapılan İşlemler: Hot-flue makinasında elyaf fikse, kurutma, polyester optiği, polyester optiği fiksesi ve dispers boya fiksesi işlemleri yapılır. Dispers / İndanthern Tek Banyo Boyama (MH) : Bu boyama yöntemi; PES / Pamuk / Viskon / Keten elyaf karışımlarından oluşan kumaşlara uygulanır. Dispers / İndanthren veya karışımlarından oluşan boya çözeltisi ile fluarlanan kumaş, kurutma işleminden sonra Hot-flue’da dispers termofikse ve padsteam‘de indanthren inkişaf işlemlerine tabi tutulur.

3

Dispers Boya Fiksesi : Hot-flue makinasında PES elyafı 180-225 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile 60 ile 90 saniye muamele edilir. Böylece dispers boyarmadde partikülleri elyaf içine difüzlenerek fikse olur. Elyaf Fikse : Hot-flue makinasında PES elyafı 190-210 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile 45-90 sn muamele edilir. Böylelikle PES elyafı boyama sırasındaki kırılmalara karşı stabil hale gelir. Kurutma : Hot-flue makinesinde yapılan kurutma işlemlerinde; 160 -190 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile kumaşın üzerindeki nemin uzaklaştırılması sağlanır. İplik Boya Bölümü : İplik / Dokuma Grup Müdürlüğüne bağlı olan iplik Boya bölümünde 12 kişi çalışmaktadır. İplik boya işletmesinde; 2 adet 300 kg’lık Boyama Makinesi 1 adet 100 kg’lık Boyama Makinesi 1 adet 25 kg’lık Boyama Makinesi 2 adet 300 kg’lık Boyama sonu Kurutma Makinesi 1 adet 3 bobin Boyama Makinesi 2 adet 1 bobin Boyama Makinesi 1 adet santrifüj mevcuttur. İplik Boya Dairesine İplik / Dokuma Planlama Şefliği tarafından iplik Boya İstihsal Programı Formu gönderilir. Form da boyanması istenilen ipliğe ait renk no, elyaf

4

kodu, kullanılacağı desenin adı ve müşterisi (firma adı) gibi bilgiler belirtilir. Boyanması istenilen reçete bulunur. Reçetedeki iplik no’su, elyaf kodu istenilene uymakta ise İş Emri Formu hazırlanır. Usta, reçete üzerindeki boyama şekline göre makine üzerindeki mevcut programlardan gerekli olan boyama metodunu seçer. Makinede bulunan programlar; 1234567Dispers-kükürt Boyama İndanthren (Küp) Boyama İndanhren (Pigment) Boyama Dispers + İndanthren (Pigment) Boyama Dispers + İndanthren (Küp) Boyama Kasar Dispers +- Reaktif

Bu boyama programlarından en yoğun olarak kullanılanı dispers+ reaktif boyama programıdır. Diğerleri çok nadiren farklı siparişlerde kullanılmaktadır. Seçilen program makineye verilir. boyanması istenen renk numarası arşiv reçetelerinden, bulunmuyorsa Desen Büro Şefliğinden şablon yapılması için gönderilen renk çalışması istek föylerinin dosyalandığı arşive bakılır. Reçetedeki bilgilerin istenilen bilgilere uygun olup olmadığına bakılır. Bilgiler uygun ise tek bobin numune aparatında boyanıp, onaylanan reçeteye kart açılır. Boyanması istenilen ipliğin elyaf kodu reçetedekilere uymuyorsa İplik Boya Şefi numune aparatında rengi yakalayana kadar tek bobin boyatır. Onaylanan reçeteye parti boyanır. İplik boya ustasına teslim edilen İş Emri Formu ile, boyama işleminin ön hazırlığı başlamış olur. Bobin dairesinden Yumuşak Bobin Teslim Formu ile gelen yumuşak bobinler usta nezaretinde nakliyeciler tarafından hazırlanır. Bobinler hazırlanırken bobinlerin yumuşaklığı elle, büyüklüğü gözle kontrol edilir. Kullanıma uygun bobinler kafeslere takılır. Gerekli boya programı seçilerek makineye

5

Proses adımları bu ifadelere göre 2’ye ayrılır. Bu işlemler bittikten sonra onaylanan rengin bobinleri kurutulur.5-5 olması esas alınarak gerektiği kadar kullanılır. İplik boya ustası. Numunesi alınmış ipliğin PES rengini görebilmek için boya operatörü selüloz ekstraksiyonu yapar. 2. Dispers boyama sonunda iplik boya operatörü renk numunesi alır. Nüshası İplik / Dokuma Planlama Şefliğine teslim edilir. Ardından boyama işlemine geçilir. İplik-Boya-Kimyevi Sarf Formu ile Boya Mutfağı Bürosuna verilir. dokumada ipliği boyalı olarak dokunmuş kumaşlara “İpliği Boyalı Kumaşlar”. Onaylanmış olan partideki her bobinin üzerine. Boyanan partiden numune alınarak İplik Boya-Renk Takip Formuna parti devamlılığının kontrolü için yapıştırılır. Dispers boyama öncesi pH’nın 4. 3. Formun bir nüshası Bobin Dairesi Şefliğine teslim edilir. Bu ayar için Asetik Asit miktarı her boyama için sabit olmayıp pH’nın 4.verilir. sırası gelmiş parti numarası etiketle yapıştırılır. 6 . Boyama bittikten sonra bobinler kurutma aparatına konulur.5-5’e ayarlanması gereklidir. 4. Nüshası bobin ambarına. Nüsha İplik / Boya dairesinde arşivlenir. dokumadan renksiz olarak gelen ve jetlerde düz boyama yapılarak renklendirilen kumaşlara “Topu Boyalı Kumaşlar” denilmektedir. İşletmede Uygulanan Proses Basamakları: İşletmede. İplik-Boya dairesinde bir gün içinde hazırlanan parti boyama reçetelerinin bir nüshası. Numune renk bu işlem sonucu onaylanırsa sonraki proseslere geçilir. teslim formu hazırlar.

İşletmede uygulanan bu prosesler ve detayları aşağıda açıklanacaktır. (*) işareti olan prosesler. siparişte istenilen özelliklere göre veya kumaşın hammaddesine bağlı olarak uygulanabilir veya uygulanmayabilir. kullanılan ipliğin numarası ve hammadde’nin farklı olmasına göre proses basamaklarının sırası değişebilmektedir veya bazıları atlanabilmektedir.Topu Boyalı Kuamaşlar Yakma Haşıl Sökme Yıkama * Merserizasyon * Pişirme * Kasar * Nötr Yıkama Kurutma Elyaf Fikse Boyama (Jet Boyama) Boyama Sonu Kurutma * Buharlama (Stabilo) Apreleme Sanfor İşlemi Mamül Kalite Kontrol İpliği Boyalı Kumaşlar Yakma Haşıl Sökme Yıkama Kurutma Elyaf Fikse * Buharlama Apreleme Sanfor Mamül Kalite Kontrol Bu proses şemasındaki sıralama en genel haliyle belirtilmiştir. 7 . Kumaşın doku yapısı.

Yakma makinesinde elde edilen etki şu faktörlere bağlıdır.Ön Terbiye İşlemleri: Yakma Prosesi: Yakmanın amacı. vb. Özbucak Boya-terbiye işletmesinde 1 adet Osthoff Senge gazlı yakma makinesi bulunmaktadır. yabancı maddeler uzaklaştırılır. Yakma makinasından çıkan kumaşta kalabilecek kıvılcımların yanmaya neden olmasını önleyebilmek için kumaş makineyi terk etmeden önce iki tane merdane arasından geçirilir. Yakma makinesinin en hassas yerleri beklerdir. Düzgün bir yakma etkisi sağlanabilmesi için alev enerjisinin uzunluğunun devamlı olarak bütün en boyunca sabit tutulması şarttır. İşletmedeki Osthoff-Senge yakma makinası iki sıra bek içermekte olup kumaşın geçiriliş şekline göre ya her iki yüzü de yakılmakta veya bir yüzü iki kere yakılmaktadır. toz. Kumaş yanma odasına girmeden önce bir fırçalama tertibatıyla üzerindeki uçuntu. İşletmede genellikle yakmadan sonra haşıl sökme işlemi yapıldığından yakma makinesinden çıkan kumaş hemen haşıl sökme flottesinin bulunduğu tekneye sokularak kumaşta kalabilecek kıvılcımların emin bir şekilde söndürülmesi sağlanmaktadır. • • • • Alev kuvveti (yoğunluğu) Kumaş geçiş hızı Kumaş ile bek arasındaki mesafe Beklerin pozisyonu 8 . Ve kumaş üzerindeki tüycükler belli bir yöne oryante edilerek düzgün bir yakma etkisi sağlanır. dokunmuş kumaş üzerinde bulunan lif uçlarının boyama sırasında boyama hatalarına neden olması ve mamül kumaşta lif uçlarının boncuklaşmasını önlemektir.

Kumaşın doğru yüzü ham kontrolde yazılan pafta numarasında bakılarak anlaşılır. Bekler üzerinde mavi renkte düzgün aynı alev boyunda alev gözlenir gözlenmez makinaya hız verilir ve makine hızı ayarlanır. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde haşıl sökme ve yakma işlemlerinden varılacak amaçlara tek proses kullanarak varmak için yakma + haşıl sökme işleri ard arda aynı makinede yapılabilmektedir. Makinanın hav-gaz karışımı giriş vanası açılır. 1 No’lu pozisyon : Teğet Yakma 2 No’lu pozisyon : Val üstünde yakma 3 No’lu pozisyon : kumaş üstünde yakma Yakma işlemi adımları şu şekildedir : Makinenin yakma pozisyonu ayarlanır (1-2-3). Dokunmuş kumaş üzerinde bulunan lif uçuntularının. Bunun için ağartmaya veya boyamaya başlamadan önce haşıl maddelerinin kumaş üzerinden uzaklaştırılması gerekir. Beklerden gaz çıkışı beklenir ve ateşleme düğmesine basılır. boyama sırasında boyama hatalarına neden olmasını ve mamül kumaşta lif uçlarının boncuklaşmasını önlemek gerekir. İşletmede haşıl sökme maddesi olarak enzimler kullanılmaktadır.İşletmedeki Osthoff-Senge yakma makinasında 3 adet bek pozisyonu vardır. dokunmuş kumaş üzerinde bulunan haşıl maddelerinin ağartma veya boya işlemlerinden önce kumaş üzerinden uzaklaştırılmalıdır. Makinanın yakma girişi ve çıkış fırçaları ve hava emme fanları çalıştırılır. Haşıl Sökme: Haşıl sökmenin amacı. Yakma işlemi süresince kumaşın makine içerisinde durup beklememesine özen gösterilir. Makinanın arkasına rolik yerleştirilir. İşlem boyunca alev boyu kontrol edilir. Enzimler bitkisel veya hayvansal canlılar tarafından üretilen mikroorganizmalardır ve “organik katalizör” 9 . Tansiyon ve hız ayarı yapılır. Kumaşın yakma yapılacak yüzü ayarlanır. Pafta numaraları ters yüze yazılır.bunlar ağartıcının veya boyarmaddenin kumaşa nüfuziyetini güçleştirdiklerinden düzgün boyama ve ağartmayı engellerler.

Lif kesidinin şişmesinin tamamlanması için belli bir süre gereklidir. Flotteyle emdirilip sıkma işlemi sadece birkaç sn sürdüğünden bu arada daha liflerde şişmelerini tamamlayamamışlardır.Lif kesidinin şişmesi olayları meydana gelmektedir. vb. proseslerde önemli rol oynarlar. sıkılır ve herhangi bir rolik’e sarılarak 6-8 saat rotasyon parkında beklemeye bırakılır..olarak birçok kimyasal reaksiyonlarda özellikle canlıların bünyelerinde meydana gelen sindirim. Özbucakta yapılan ve bugün için nişasta haşılı sökmede tavsiye edilebilecek tek yöntem amilazla yapılandır.Tekstil mamülünün ıslanması 2). dokunmuş pamuk. Merserizasyon : Merserizasyonun amacı. Haşılın son bir durulamayla kumaştan kolaylıkla uzaklaştırılabilecek hale gelmesi için kumaşın başlangıçta haşıl sökme flottesiyle yapılan emdirme sırasında yeterli miktarda su almış olması gerekir.Su ve terbiye maddelerinin tekstil mamülünün içerisine difüzyonu 3). yıkama işlemi sonu çekmezliği sağlamak. Bu süre pamuk liflerinde 30 sn kadardır. Bir süre sonra (yaklaşık 30 sn sonra) liflerin şişmesi tamamlanacak ve alınan suyun (flottenin) % 30 kadarı bunun için kullanılacaktır. Tekstil mamülü haşıl sökme flottesine daldırıldığında sırasıyla : 1). Haşıl sökmede genellikle yakma makinasında yüksek hızla gelen kumaş aynı hızla haşıl sökme flottesinden geçirilir. Amilazlar yalnız nişasta makromoleküllerini parçalayıp selüloz ve diğer liflere liflere hiçbir şekilde zarar vermediklerinden en güvenli nişasta haşılı sökme yöntemi bunlarla yapılır. Flotteden bu hızla geçiş sonunda alınabilen flotte miktarı birçok durumlarda % 60-70’i pek aşmaz. Böylece empegrinasyon sırasında alınan % 60-70 flottenin (suyun) sadece % 30-40 kadarı haşılın çözünmesi için serbest durumda kalacaktır. assimilasyon . tencel karışımlı kumaşların parlaklığını artırmak. 10 . Nişastanın parçalanmasında etkili olan enzimlere amilaz denir. boyama işlemi sırasında canlı ve derin renklerin elde edilmesini sağlamaktır. Liflerin şişmesi için gerekli su miktarı ise pamuk liflerinden ağırlıklarının % 30’u civarındadır.

Merserizasyon sırasında misellerin içine ve arasında giren sudkostik. tencel karışımlı kumaşlar üzerinde siyah noktalar şeklinde görülen bazı yabancı maddeler vardır. Bunun nedeni geometriktir. keten. işlem gören kumaşın kapilaritesinin artırılmasıdır. Fenolflatein rengi pembe tonlarında ise kumaşta bazik kalıntılar olduğu anlaşılır ve ilgili amire haber verilir. Sıcak Ağartma İşlemi (. 9 ˚Be’lik kostiğin yarım saat boyunca fulara beslenmesi bittikten sonra. merserize edilmiş pamuk liflerinin boyarmadde alma yeteneği artmaktadır. dolayısı ile daha koyu görünmektedir. Fulara 70 lt 8 ˚Be’lik kostik doldurulur. Bu maddeler boyanmış kumaş üzerinde de görüleceği için kumaşa hoş olmayan bir görünüm verirler. Kostikleme işlemi işletmede. Besleme kazanına 9 ˚Be’lik kostik alınır ve yarım saat kadar proses esnasında buradan fulara beslenir. Hazırlanan 28-30 ˚Be kostik merserize makinesinin stabilize 1 kısmına çekilir. Bu nedenle kumaşa zarar 11 . besleme kazanına 10 ˚Be’lik kostik alınır. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde merserize prosesi nadiren pamuk ve tencel karışımlı kumaşlarda uygulanmaktadır. Fabrikanın izlediği merserizasyon proses adımları aşağıda bahsedilmektedir. Bunun sonucu. 20 m/dk hız ile çalışmaya başlanır. Makinanın stabilize 2 kısmına yumuşak su alınır. merserize edilmiş pamuklularda aynı koyulukta bir boyamanın sağlanması için tüketilen boyarmadde miktarının normal pamukluya nazaran % 15-40 kadar daha düşük olmasıdır. Kostikleme işlemi esnasındaki makinenin fiili değerleri ilgili yerlere kaydedilir. lifleri şişirmekte ve daha açık bir yapı kazanmalarına yol açmaktadır. Ve proses boyunca işlem bitene kadar fulara beslenir. Amirin talimatları doğrultusunda işleme devam edilir veya pH kağıdı ile kontrol edilir. İşlem sırasında kumaşın nötr olup olmadığı makine çıkışında kumaş üzerine fenolftalein çözeltisi damlatılarak kontrol edilir. Kostikleme : Kostiklemenin amacı. Makinenin yıkama şartları ayarlanır.Sıcak Kasar) : Dokunmuş pamuk. Makinenin buharlatma kısmı 50 ˚C’ye ısıtılır. kontinu yıkama makinasında uygulanmaktadır. Merserize işlemi sırasında kumaş dok’a sarılır. Merserize lifler daha düzgün yüzeye sahip olduklarından ışınların lif içerisinde geçtikleri yolun uzunluğu artmakta. Merserizasyonun enteresan bir etkisi. PH 7 sağlanır.

12 . Kamaralara sarılmış kumaş kamara dönderme istasyonlarına götürülerek sıcak kasar reçetesindeki şartlar dahilinde. Mahlülün kumaş üzerine emdirilmesi sırasında kumaş buhar beslemeli kamaralara sarılır. Selülozik liflerin ağartılması hidrojen peroksit ile yapıldığında alkali çözeltilerde kaynama noktası veya yakınında yapıldığında pişirme + ağartma prosesi ile beraber uygulanabilir. Emdirme + Buharlama şeklindedir. proteinler. Sentetik elyaf beyaz olarak üretilir. bal mumu. hazırlanan sıcak kasar çözeltisi kasar makinasının teknesine ilave edilir. Hidrofilleştirme – Pişirme : Hidrofilleştirme. Ağartıcılar lif içerisindeki renk bileşikleri ile tepkimeye girerek onları renksiz hale getirir. Koyu renklerde ağartma hiç yapılmayabilir veya yarım reçete geçilebilir. Bu da ekonomi sağlar. toprak. sıvı yağ ve diğer yabancı maddeleri gidermek için tekstil materyalini sulu ortamda kimyevi maddeler ile muamele ederek hidrofil hale getirme işlemidir. baskı gibi yaş işlemleri. kir. güçleştiren doğal yağlar.vermeden bu maddeleri parçalamak ve kumaşın beyaz görünmesini sağlamak için ağartma işlemi uygulanır. Bu işleme kostik pişirme de denilmektedir. Kumaş beyaz olarak satılacak ise ağartma kaçınılmaz bir işlemdir. Sıcak kasar işlemi yapılacak olan kumaş 50 m/dk hız ile mahlül teknesindeki kasar mahlülünden geçirilerek teknedeki mahlül kumaş üzerine emdirilmesi sağlanır. rotasyonda döndürülmek suretiyle sıcak kasar işlemi için bekletmeye bırakılır. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde polyester/viskon/keten/tencel liflerin çeşitli kombinasyonlarından oluşan kumaşlar ağartma prosesine tabi tutulur. Sıcak kasar işlemi yapılacak olan makinanın mahlül hazırlama kazanına. Bu nedenle doğal liflerin ağartılması sentetiklere nazaran daha gereklidir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde bu prosesin uygulama şekli sıcak kasar prosesinin uygulamasına benzer bir şekildedir. tekstil mamülüne hidrofobluk kazandıran boyama.

gibi) uzaklaştırılması Özbucak Boya-Terbiye işletmesi kapsamında bu 3 yıkama mekanizması da farklı isimlendirmeler altında uygulanabilmektedir. fikse olmamış suda çözünebilen boyarmaddeler gibi her türlü suda çözülen kimyasal ecza maddesinin uzaklaştırılması. ipliği boyalı kumaşların yıkanması Pişirme ve kasar sonu yıkama Nötr (Asit) yıkama 13 . patlar. Basitleştirilmiş olarak terbiye dairesinde yapılan yıkamalar 3 gruba ayrılabilir.Ecza maddelerinin yıkanması : Tekstil mamülü üzerindeki asit. tuz.Pigment yıkama : tekstil mamülü üzerindeki her türlü suda çözülmeyen organik ve anorganik pigmentlerin (pigment halindeki kir. kirlilik yaratan ve diğer prosesleri gölgeleyecek yabancı maddeleri uzaklaştırmaktır. sıvı ve katı yağlar. kasar maddeleri.. 2)..Yıkama Prosesi: Yıkamanın Mekanizması : Yıkama ve durulamada amaç tekstil mamüllerindeki rahatsız edici. Yabancı maddeler liflerin yapısından ileri gelebileceği gibi mamülün gördüğü işlemler sırasında mamüle geçmişte olabilirler. gibi suda çözülmeyen fakat kolloid olarak dağılabilen maddelerin uzaklaştırılması 3). mumlar. fikse olmamış suda çözülmeyen boyarmadde artıkları . Özbucakta Boya-Terbiye işletmesidne uygulanan yıkama mekanizmaları şunlardır. baz..Kollid yıkama: tekstil mamülü üzerindeki haşıl artıkları. • • • • • • Haşıl sökümü sonrası yıkama işlemi Yağ sökümü sonrası yıkama işlemi Harman boyalı haşılsız kumaşların yıkanması Haşılsız.. 1).

Vallere ve terazilere yapışmış olan elyaflar kumaşta leke yaratabilir. Kelebek açıcı : 1 – 2 bar Yıkama teknelerinin Alt teraziler : 2 – 7 bar Üst teraziler : 3 – 10 bar Baskı valleri : 3 bar Son tekne sıkma vali basıncı : 2 –3. Siyah – Makine içindeki gerçek suyun sıcaklığını gösterir. diğeri ise Brugman yıkama makinesidir. Terazi : 4 bar : 3 bar : 4 bar 4. 14 . ve 7. Babcock yıkama makinesinin terazi ve baskıları. Bunların dışında kumaşta leke oluşmaması için makine içinin ve suyunun temiz olması şarttır. bunlardan birisi Babcock yıkama makinesi. Terazi 3. yıkama makinesi girişindedir.5 bar Isı göstergesi : Kırmızı – Ayarlanacak ısıyı. Terazi 2. 1. Rolik sarma – val basıncı : 2 bar Makinenin ilgili kısımlarına ait basınç değerleri yukarda verilmektedir. yakma işlemi sonrasında yıkama Yağ sökümü olmuş mamül kumaşların yıkanması Boya-Terbiye işletmesinde 2 adet yıkama makinası olup.• • Boyama sonrası. Tekne sıkma val basıncı : 3 – 3.5 bar 1.

Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 2. Makinadan kumaş geçiş hızı 25 – 30 m/dk ‘dır. Diğer 6 kamara ise kimyevi ilavesi yapılacak şekildedir. Tekne : 50 –60 ˚C 6. Asetik Asit :5 cc/sr/lt Besleme : 10 cc/sr/lt Bu kimyevi 4. Tekne : 50 ˚C 5. Her bir kamaraya buhar beslenmektedir. Nötr (Asit) Yıkama : Bu yıkama işlemi kumaş üzerinde kalabilecek bazik kalıntıların kumaş üzerinden uzaklaştırılması için uygulanır. Basınç ve ısı göstergeleri ile sıcaklık ve basınç her zaman kontrol edilmektedir. Kumaş her kamaradan çıkışında sıkılır ve diğer kamaraya sevkedilir. Tekne : 20 – 25 ˚C SoğukTaşmalı Yıkama 15 . 1.Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 3. Tekneye verilir. Bu kamaralar kimyevi kazanı ile irtibatlıdır. Tekne 50 – 60 ˚C Taşmalı Yıkama 7.Yıkama makinesi 7 adet kamaradan oluşmuştur.Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 4. Ters yıkama prensibine göre yıkama etkisinin iyileştirilmesi için kamaralar arasında alt taraftan su seviyeleri bileşik kaplar prensibine göre birbirine bağlantılıdır. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde uygulanan yıkama mekanizmalarından biri olan (nötr) asit yıkama reçetesi ve uygulaması aşağıda verilmektedir. Kumaş girişten çıkışa doğru hareket ederken su ise tam tersi yönde kamaralar arasında hareket eder ve türbülans oluşturarak yıkama tesirinin artması sağlanır. Son kamarada soğuk su ile durulama yapılır. Girişte ve çıkışta rolikler bulunur.

Kumaşa apre flottesinin kondenzasyonu.Boyama öncesi . Diğeri ise 2002 Babcock kurutma makinasıdır.Boyama sonu kurutma 4. Bir kez daha yıkama yapmak gereklidir. Bunlardan birincisi 1974 model. dokunmatik ekrandan makine ayarları verilebilmekte ve makinanın çalışma sırasında çalışma değerleri ekrandan okunabilmektedir. 1. Kumaş germe-çekme makinasına girmeden önce atkı düzeltici sisteme 16 . Besleme 10 cc/lt yapılır. ikincisi 1981 model Krantz kurutma makinasıdır.Kumaş üzerinde kimyevi kalıp kalmadığı pH kağıdı ile kontrol edilmektedir. Kumaş üzerine damlatılan çözelti pembe olursa kalevi olduğu anlaşılır. Makine İğne + paletli taşımalıdır. Jet boyama dairesine gidecek bütün kumaşlar kurutma prosesinden sonra termofikse (elyaf fikse ) prosesi için bir daha germe-çekme (ramöz) makinasından geçer. Yıkama soncunda PH değeri 6 olmalıdır. Özbucakta Boya-Terbiye işletmesinde germe-çekme makinaları dört çeşit proses için kullanılmaktadır. boyamadan gelen kumaşın kurutmadan çıktıktan sonra tekrar kurutmaya girmesi şeklinde veya boyamadan gelen kumaşın yaş olarak apre flottesine daldırılıp kondanse edilmesi şeklinde sağlanabilir. Kurutma Prosesi : Özbucak Boya-Terbiye işletmesi kapsamında 3 adet ramöz (gergefli kurutucu) makinası mevcuttur. Bu yüzden asit yıkamalarda tekne sıcaklıkları 60 – 70˚C’yi aşmaz. Makine kontrolü bilgisayar destekli olup. yıkama sonu kurutma 2. Bunun dışında yine pH’yı kontrol etmek için kumaşa fenolftalein çözeltisi damlatılır. Çünkü kumaş üzerindeki kostik miktarı fazla olduğundan 70 ˚C’nin üzerinde yıkanmaz.Termofikse (elyaf fikse) 3.Boyama sonu apre kondenzasyonu Bu dört prosese göre makine şartları değişebilmektedir. Babcock germe-çekme makinasında 10 kamara mevcuttur. Asit yıkamalarda asetik asit % 35’lik 5 cc/lt’dir.

Eğer boya sonu kurutma yapılıyorsa. avanslı besleme prensibine göre takılır. Eğer bu ıslatma + sıkma yapılmazsa kumaşın her tarafı aynı şekilde kurumayacak ve kumaşın farklı bölgeleri farklı miktarda çekmeye maruz kalacak ve bu sayede boy-en farkı oluşacak. Kumaşın çekme payı hesaplanarak besleme avansı olarak yapılır. Buharlaşan su ve soğuyan hava özel bir emme tertibatıyla ortamdan uzaklaştırılır. Beslemede atkı eğriliği olduğu zaman giriş vallerini yukarı-aşağı hareket ettirerek atkı eğriliğini giderir.(mahlo’ya) girer. Kumaş ıslatılır. Kamaralar giren kumaş kızgın yağ ile ısıtılmış hava ile kurutulur. Makine fotoselle kumaşın eni boyunca makineye girişini kontrol eder. Kumaşın kurutulması konveksiyon prensibine yapılmaktadır. Eğer kumaş germe-çekme ‘ye atkısı eğri bir şekilde girerse o şekilde fikse olur. Kamara sıcaklıkları ve hızları yapılacak işleme göre değişir. Kumaşların hammade. Eğer kumaş kurutmaya veya elyaf fikseye giriyorsa bu teknede sadece su bulunur. Bu ıslatmanın ve sıkmanın amacı. önce mahlo’ya ve sonra germe-çekme’ye girer. bu tekneye apre flottesi de ilave edilebilir. Sıcak hava kumaşın üzerindeki suyu buharlaştırır. Bu da istenmeyen bir durumdur. sıkılır. kumaşın her tarafındaki su miktarının eşit olması ve optimum ve düzgün kurutmanın yapılabilmesidir. Kumaş çıkışta içi suyla devamlı sirküle edilen bir çift soğutma silindirinden geçer. gramajda devamlı değişecektir. Dönen bir çift fırça kumaşı iğnelere takar. Bu şekilde boyuna çekme kontrol edilmektedir. Mahlo atkı düzeltici bir sistemdir. Eğer fırça taşıma bandından daha hızlı dönerse kumaş iğnelere avanslı (boşluklu) olarak beslenecektir. Veya rolik’e sarılır veya bir sallama mekanizmasıyla arabalara aktarılır. Çift taraflı iğneler arasındaki mesafe artırılarak veya azaltılarak atkı yönündeki çekme avansı da ayarlanabilmektedir. Bu da istenmeyen bir durumdur. Kumaş mahlo’dan çıktıktan sonra. doku konstürüksiyonları ve benzeri özelliklerine bağlı olarak kumaştan uzaklaştırılacak su 17 . Kızgın yağ ile ısıtılan hava fanlar yardımıyla bu delikli tabla kumaşın üzerine dik olarak püskürtülür. Kumaş mahlo’ya girmeden önce bir tekneden geçer ve sıkılır. Kamaraların içinde biri üstte diğeri altta silindirik delikli metal bir tabla bulunmaktadır. kumaşı germe-çekme makinesinin içerisine sevk eden sonsuz bant üzerindeki iğnelere: kumaş. Bundan dolayı germe-çekme makinasında mahlo kullanmak zorunludur.

ENL (hyrocol sun) yıkaması vb. Kamaraların içinden geçen kumaş müşterinin isteğine bağlı olarak istenilen ene açılabilir veya daraltılabilir. Uygulanan yıkamalar. hazır parça formunda renklendirilmesi boyama ve baskı yöntemleriyle olmaktadır. kumaş. Ayrıca polyesteri harmandan boyalı olup sadece viskonu boyanacak ise özel kimyasallar verilerek sanki alt boya yapılıyormuş gibi işlem görür. 5 adet Thies jet boyama makinesi 5 adet Then air-flow jet boyama makinesı 1 adet Sclavos jet boyama makinesı 1 adet Scholl jet boyama makinesı 1 adet Thies numune boyama makinesi 1 adet Doytex numune boyama makinesi 1 adet Maxi-flow yıkama makinesı Boyama yöntemi HT prensibine göre.buharı miktarı. kaynar sabun yıkama. viskon / keten boyamaya da üst boyama adı verilmektedir. iplik. tops.dir. Boyama işleminden sonraki ara yıkamalarda jet boyama makinesinde yapılır. Boyama tüm yüzeyin renklendirilmesidir. Jet boya dairesinde çektirme (HT) yöntemine göre boyama yapılmaktadır. uzun flotte esastır. İşletmede PES boyamaya alt boyama. Buna su fıskiyesi veya kör banyo adı verilmektedir. tekstil materyalinin elyaf. Yani uzun süre. Genellikle PES/Viskon/Keten/Elastan elyaf kombinasyonundan oluşan kumaşların boyanması jet dairesinde gerçekleştirilir. kumaşın geçiş hızı ve kamara sıcaklıkları belirlenir. İşletmedeki makineler. durulama (soğuk yıkama). çektirme esasına uygun olarak yapılır. Jet Boya Dairesi : Boyama. HT yöntemine göre 120 – 130 °C ‘de 2-3 atü basınç altında yapılan boyamalarda her çeşit boyarmadde ile boyama yapılabilmektedir. sıcak yıkama. 18 .

HT boyama sonunda eğer indirgen yıkama gerekmiyorsa 1 – 2 g/lt deterjan ile 70 – 80 °C’de 20 – 30 dk süreyle bir yıkama yapılabilir. Jet boyama makineleri hem boyanacak kumaşın hem de flottenin aynı anda hareketli olduğu makine tipleridir. Bu makinelerde oldukça yüksek basınçta buhara ihtiyaç vardır. • Carrier kullanımının getirdiği maliyetler ve carrier artıklarının uzaklaştırmak için yapılan uzun yıkama sürelerinin de kısaltıldığından maliyet düşer. • Boyama süresi daha kısadır. Carrier artıklarının neden olduğu migrasyon tehlikesi yok olur.HT boyamada kullanılan makineler yüksek basınca dayanıklı pahalı makinelerdir. Ve tekrar 130 °C’ye kadar çıkılarak bu sıcaklıkta bir süre daha boyama devam edilir. Bu boyama maliyeti için ve genel olarak boyama için bir dezavantaj ise de. Pes / selüloz karışımının boyanmasında selülozu kirletme (lekeleme) daha az düzgün boyanır. Düzgünsüz boyanma tehlikesi fazla olan mamüller HT yöntemi ile daha Renk verimi daha iyidir. 19 . HT boyamanın carier yöntemine göre sağladığı avantajlar bu dezavantajları fazlasıyla karşılar. • • olur. Bu makinelerde kumaş mümkün olduğu kadar az gerilimle işlem görür. Çünkü yüksek sıcaklıkta migrasyon fazladır. Bu nedenle elastan karışımlı kumaşların boyanması için en uygun yöntemlerden birisidir. Boyama süresi sonunda eğer nüanslama yapmak gerekiyorsa sıcaklık 90 °C’ye kadar düşürülerek Boyarmadde ilavesi yapılır. • • • Düzgün boyama ve tekrarlanabilirlik daha iyidir. HT boyama ile. Kumaş boyanırken boya boşaltılmadan önce eğer uygun bir hızda banyo soğutulmazsa özellikle hassas kumaşlarda kırıklar oluşabilir.

Flotte oranı 1 / 10 olarak çalışılır. flottenin aktarılmasındadır. Bu da kırık riskini azaltır. Çünkü flotte ile yoğun bir şekilde muamele olmaz. Dispers boyaması yapılmış kumaş viskon boyama şartlarında (10-11 pH ve 80-85 °C) yapıdan ayrılmaz. elektrik ve su sarfiyatının daha az olması avantajı vardır. Çalışma prensibi Thies ile aynıdır. Makine. Fark. Diğer bir jet boyama makinesi olan SCLAVOS’un çalışma mekanizması diğer jet boyama makinelerinden biraz farklıdır. Bu makineler tek kamaradan oluşurlar ve her kamara 150 kg’lık kumaşı boyayabilir. Buda zaman kaybını azaltmaktadır. Sclavos’da kumaş kamaralara göre tartılıp kesilmez. Diğer bir jet konstrüksiyonu da Then airflow’dur. Jetlerde boyama halat formunda gerçekleşir. Sadece viskon boyamada soda zamanı geldiğinde soda beslemesi üst kattaki boya mutfağındaki soda besleme kazanlarından yapılır. Viskon boyama sırasında dispers boyanın polycoterden çıkması imkansız gibi bişeydir. Makine çalıştığı boyama programına göre kimyevi alımı zamanı geldiğinde yanındaki kimyevi kazanında beslemeyi yapar. İşletmede 2 adet numune jet boyama makinası mevcuttur. Boyamaya girecek parti tartılır ve kaç kg geldiyse boyanacak ilgili jet boya makinasının kamara sayısına bölünür. PES ise 130 °C’de basınçlı ortamda boyanır. Kumaş hareketi flottenin tahriki ile değil de air-jetlerden yollanan 5 – 6 barlık basınçlı hava ile olur. Flotte düzelerden kumaş üzerine püskürtülür. Boyama sonunda halat formundaki kumaşı makinedan çıkarırken dikiş yerini bulabilmek için dikiş yerine bir mıknatıs dikilir. tam otomatik jet boyama makinesidir. Tartılan parçalar araba ile makinenin önüne getirilir. THIES jetlerde kumaş flotte içinden geçmez. Daha narin kumaşlar için tercih edilir. Parçanın bir ucuna bir ip bağlanır ve kumaşın iki ucu dikilerek her bir kamaraya bu şekilde besleme yapılır.PES-Vis karışımlı kumaşlar boyanırken önce PES boyanır. Sclavos makinası 1080 kg kapasiteli. 2001 model bir egalize 20 . Olduğu gibi makineye verilir. Çünkü viskon boyama 80 – 85 °C’de yapılmaktadır. Stabila – Buharlama : Boya-Terbiye dairesinde son işlem olarak uygulanabilecek proses buharlamadır. Bu işlem için Stabila markalı makine kullanılmaktadır. Ve o miktardaki (kg) kumaş bir kamaraya verilir. Sclavos makinası jet dairesinde mevcut olan THEN HT ve THIES HT makinelerine göre parti boyama süresinin daha kısa.

Özellikleri Kazandırmak İçin Uygulanan Apre 2. Ve ilerde herhangi bir ısıl işlemde çekmesi engellenir.(açık) ramözdür.. tutum ve kullanım özelliği kazandırmak için uygulanan son terbiye işlemleridir. sıvama esasları ile mamüle daha iyi görünüm . buhar. pamuklu. Kumaş herhangi bir nedenle kesik geldiği zaman sensörler yardımı ile makinenin durması sağlanır. Apre işlemlerinin temel amacı kumaş yapısında mevcut özellikleri geliştirmek yada kumaşa yeni özellikler kazandırmak suretiyle mamül kumaşı kullanım yerine ve isteğe göre uygun hale getirmektir. pot’luk ve kırık problemlerini ortadan kaldırmak için yapılır.Mamüle Yeni Kullanım İşlemleri : • • Çekmezlik bitim işlemleri Buruşmazlık bitim işlemleri 21 . Apre (Bitim İşlemleri): Mekanik yolla veya kimyasal maddelerle emdirme. Eni ve elastikiyeti ölçülür. Belli aralıkla makineden çıkan kumaşa test yapılır. Kumaşın tutumunu düzgünleştirir. daldırma veya püskürtme. Buharlama yapıldıktan sonra kumaş roliğe sarılır. Tekstil endüstrisinde uygulanan en önemli bitim işlemleri genel olarak 2 şekilde sınıflandırılabilir. İpliği boyalı.. 1 ) Görünüm ve Tutumun İyileştirilmesi İçin Uygulanan Apre İşlemleri • • • • Sert tutum veren bitim işlemleri Dolgun tutum veren bitim işlemleri Yumuşak tutum veren bitim işlemleri Dekatür vs. Burada kumaş belirli bir miktar da buhara doyurulur. elastan karışımlı mamüllerin çekme.

Ar-Ge laboratuarında yeni apre reçeteleri denenmektedir. Eğer istenen efekt ve sonuç elde edilirse apre reçetesi işletmenin speklerine kaydedilir. Boya-Terbiye işletmesinde çok çeşitli apre uygulamaları gerçekleştirilmekte olup burada çok sık uygulananlarından bahsedilecektir. Çekmezlik Bitim İşlemleri (Sanfor) [Mekanik Apre İşlemi] Bilindiği gibi selüloz liflerinden yapılmış kumaşların sulu ortamlarda örneğin. yağmurda veya yıkanırken çekme (büzülme) özelliği vardır. bunun temel sebebi uygulamada kullanılan kimyasal maddelerin aditif olarak mamül kumaş bünyesine girmesi veya yüzeyde tutunmasıdır. Özbucak Boya-Terbiye işletmesi bünyesinde kimyasal bitim işlemleri uygulanmaktadır. İpliklerin çapının büyümesi ise bunların birbirlerinin altından ve üstünden geçebilmek için daha dik dalgalı bir şekil almalarını gerektirmektedir. İpliklerin boyu sabit olduğuna göre bu daha kıvrımlı durum. 1) Bir kumaştaki çözgü ve atkı iplikleri tamamen düz bir şekilde olmayıp birbirlerinin altından ve üstünden hafif dalgalı bir şekilde geçmektedir. Kumaşların çekmesinin başlıca 2 nedeni vardır. Germe-çekme makinelerinin teknesine apre çözeltisi ilave edilir ve kumaş apre çözeltisini emdirilerek germe-çekme makinasına girer. Sulu ortamlarda su molekülleri selüloz liflerinin ve dolayısıyla ipliklerin enine kesitlerinin şişmesine yol açmaktadır.• • • Yağ iticilik bitim işlemleri Su iticilik bitim işlemleri Kaymazlık bitim işlemleri bitim işlemlerini mekanik bitim işlemlerinden ayıran temel Kimyasal farklılıklardan biride bu işlem sonucunda kumaşın belirli oranda ağırlık kazanmasıdır. atkı ipliklerinin etrafını dolaştıkları şişmiş çözgü iplikleri çözgü ipliklerinin de etrafını dolaştıkları şişmiş atkı ipliklerini birbirine daha fazla 22 . Çekme her ne kadar hem atkı yönünde hem de çözgü yönünde olmaktaysa da genellikle çözgü yönünde görülen çekme atkı yönündeki çekmeye nazaran oldukça daha fazladır.

Bu nedenle bir kumaşın “sanfor” etiketini taşımaya hak kazanabilmesi için çözgü ve atkı yönündeki çekme veya esneme miktarının % 1’den az olması gerekir.yaklaştırmasıyla mümkün olmaktadır. Su aynı zamanda kayganlaştırıcı bir madde olarak da bu hareketliliği desteklemektedir. Çözgü ipliklerinin birbirlerine kumaşın boyunun kısalmasına neden olmaktadır. kumaştan alınacak boyutları belli bir numuneyi bir veya birkaç kere yıkayarak kumaşın çözgü ve atkı yönündeki çekme miktarlarını saptadıktan sonra sanforizasyon sırasındaki çektirmeyi de buna göre ayarlamaktır. Bilinmesi gereken bir husus da sanforizasyon işlemi sırasındaki çektirmenin miktarının iyi bir şekilde hesaplanması gerektiğidir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde sanfor makinesinde gördüğü işlemler aşağıdaki gibidir. Bunun sonucu da kumaşın çözgü yönünde çekmesi olmaktadır. Yaş işlemlerden sonra yapılan ve kumaşın çözgü yönünde gergin durumda bulunduğu kurutmalar ve kalandırlama sırasında ise bu gerilim fikse olmaktadır. Sanforizasyon sonucu gereğinden fazla çektirilen kumaşlar bu seferde. gererekten makinelerden geçirildiğinden bu gerilim daha da artmaktadır. Güvenli bir çalışma şekli. ıslandığında lifler ve dolayı ile iplikler şişmekte ve kumaşta bir hareketlilik başlamaktadır. Artık çözgü ipliklerini geren bir kuvvette olmadığından bu iplikler gerilimli durumdan kurtulacak şekilde hareket etmek istemektedirler. Yani kumaşı daha terbiye dairesinde iken çektirmektir. 23 . Eğer istenilen çekmezlik değeri sağlanmışsa parti makineye girilir. yaklaşması da 2) Kumaşlar daha dokumaları sırasında çözgü yönünde bir gerilim altındadır. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde bu müşterinin isteğine bağlıdır. Dolayısı ile çekme ve esneme % 1’den az veya fazla olabilir. Terbiye dairesinde de kumaş çözgü yönünde çekerekten. kumaşın konstrüksiyonunun terbiye dairesinde yapılan bir işlem sonucu bunun birçok yıkamadan sonra alacağı şekle sokmaktır. Böyle bir kumaş veya bundan dikilmiş mamül kullanma sırasında yıkandığında. yıkarken esnemektedirler. Sanforizasyonun esası. Özbucak BoyaTerbiye işletmesinde sanfor makinesine kısa metrajda numune beslenip işlem görür ve mamül kumaş laboratuarına sevk edilir.

İşlem anında herhangi bir aksaklıktan dolayı sanfor bekleyecekse kumaş kesilir ve kumaş sanfordan geçirildikten sonra işaretlenen ölçü sanforun özel cetveli ile tekrar ölçülür. Baskı. işaretli olan mesafenin bir miktar kısalması beklenir. keten. Atkı düzelticinin çevirme kolu çevrilerek atkının durumuna göre atkı düzeltici silindirinin aşağı-yukarı hareketi sayesinde atkı düzeltilmiş olur.) kullanımı sırasında buruşmazlık. Kumaş atkı yönünde toplatılmak istendiğinde buharlatma silindirinin buhar vanası açılır. sanfor silindiri ve kauçuk blanket arasından ve keçeli kalandır kısmından geçer. Atkı düzeltici ile kumaşın sanfora düzgün bir atkı ile girmesi sağlanır. kumaşların bitiminde yıkandıktan sonra çözgüsünde çekme ve uzama olmamasını sağlamak ve aynı zamanda ütüleme ile tuşe işlemini yapmak. Buharlatma tamburundan geçen kumaş atkı düzelticiye gelir.-2 gibi değerlerde okunur. Kauçuk blankette yumuşama ve çatlaklar oluşmuşsa bunlar kumaşta iz yapacağından kauçuk blanket taşlanmak suretiyle bu izler giderilir. (örneğin 48 cm gibi ) özel cetvelde kısalma miktarı –1. Kauçuk blanketin sertliği shoremetre ile kontrol edilir. Kumaş sanfor makinesinde. Kauçuk blanket sanfor silindiri vasıtasıyla kumaşa verilen baskının kumaş üzerinde iz yapmasını önleyerek % çekmeyi sağlar.Sanforun amacı. Blanketin kalınlığı 65 mm ile 35 mm arasında olabilir. atkı düzelticiden (enine açıcıdan). Blanketin kalınlığı 35 mm’den az ise işlevini yitirir. Özellikle selüloz mamüllerin sentetiklerle yarışabilmesi için buruşmazlık apresi kurtarıcı bir işlemdir. Bu yüzden sanfor çıkışı. blanketin yanındaki baskı gösterme kadranından artırılıp azaltılarak ayarlanır. Buruşmazlık Apresi: Genellikle selüloz esaslı elyaftan oluşan kumaşlara (pamuk.. Boyutları stabil yani az çeken kumaşlar elde edilir. (Yaklaşık 40 shore olmalı) . Kumaşta çekmezliğin sağlanabilmesi için sanforda kumaşın toplatılması gerekmektedir. sırasıyla buharlatma silindirinden. Buruşmazlık işlemi buruşmazlık sağladığı kadar mamülün deformasyonunu önler ve pilling oluşmasında azalmaya neden olur. Sanfor kısmına gelen kumaşın % çekmesi kumaş sanfor silindiri ile kauçuk blanket arasından geçerken baskı ve sıcaklık altında ayarlanır. kırışmazlık özelliği veren bir apre işlemidir. viskon. 24 . Bu işlemden sonra kauçuk blanket sıfırlanır.

ağırlaştırıcı ve doldurucu maddeler. dıştan gelen bir kuvvet etkisi ile lif elementlerinin birbirlerine göre kayarak yeni bir denge oluşturması ve bu kuvvet kalktığında oluşan dengenin eski gelmemesi olarak açıklanabilir. 1 ) Lifin amorf bölgelerinin reçine ile doldurulması 2) Kovalent bağ oluşumudur. Bazı durumlarda yumuşama mekanik etkilerle elde edilebilirse de genellikle tatmin edici apre işlemi. Tutum apresinde kullanılan maddeleri. Yumuşaklık Apresi : Tekstil mamülüne yumuşak tutum vermek amacı ile yapılan işlemlerdir. Bütün bu grup maddelerden ne miktarlarda kullanılacağı tekstil mamüllerine kazandırılmak istenen tutuma göre büyük farklılıklar gösterebilir. antiseptik sınıfına giren ecza maddeleri sınıflarına ayırabiliriz. yağ.Buruşma. mum gibi maddeler uzaklaştırıldığında bu güzel tutum ortadan kalkar. sabun. mum. Anti Pilling Apresi : 25 . Yumuşatıcılar kimyasal yapı itibariyle yüzey aktif maddelerdir. Buruşmayı önlemek için 2 yöntem mevcuttur. yumuşatıcı. flottesine eklenen yumuşatma maddeleriyle elde edilir. higroskobik maddeler. Bu nedenle tekstişl mamülüne son işlem olarak bu görünümün ve tutumun tekrar kazandırılması işlemine tutum apresi denir. Yumuşatıcı olarak. Şişirici ve kayganlık artırıcı etki gösterirler. sertlik kazandıran maddeler. ya da bunların değişik türevleri ile asıl önemli grubu oluşturan sentetik esaslı yumuşatıcılar ve silikonlar kullanılır. Yumuşatıcı maddeler kumaşın belirli bir yumuşaklık ve dökümlülüğe sahip olmasını sağlar. Tutum Apresi : Ham pamuklu kumaşlar oldukça güzel bir tutuma sahipseler de ön terbiye sırasında liflerdeki yağ.

Buna pilling oluşumu denir.Tekstil mamüllerinde sık karşılaşılan problemlerden birisi pilling (boncuklanma)’dir. Kumaş mamül kumaş haline geldiği halde hala tüylü ise antipilling apresi uygulanarak bu durum giderilmeye çalışılır. Kumaşın kullanım sürecinde ise bu tüycükler sürtünme etkisi ile topak topak olurlar.. İşletmede Kullanılan Reçetelerin Hesaplama yöntemi ve Örnek Reçeteler : İşletmede Kullanılan Reçetelerin Hesaplama Yöntemi : Kumaş Miktarı (kg) x % Pick-up(70 grçözelti/100 kg kumaş) + 70 lt emniyet ilavesi Hazırlanması gereken toplam çözelti miktarı (lt) Şu halde hazırlanan çözelti miktarına (lt) bağlı olarak kullanılacak kimyevi madde miktarının hesabı aşağıdaki formül ile yapılır. Bu tüğlülük ipliğin kalite değerlerinden kaynaklanabileceği gibi diğer proseslerden (bobinleme. Bu durumu önlemek için kumaş terbiye işlemlerine başlamadan önce yakma prosesine girer. ipliğin yapısına dahil olmayan yüzeyde serbest olarak dolaşan lifler kumaşta tüğlü bir yapının oluşmasına olanak vermektedir. haşıllama. dokuma. vs)’de kaynaklanabilir. Kumaşın yüzeyindeki bu tüylülük boya terbiye işlemlerinde büyük sorunlara yol açmaktadır. T gr kimyevi madde / 1 lt çözelti x [Toplam çözelti miktarı (lt)] Kullanılacak kimyevi madde miktarı (gr) Zoom Apresi : 26 . Mamülün yüzeyinde yüzen lifler olarak adlandırılır.

hoş tutum veren ve çok sık uygulanan bir apredir. 27 . kurutma yapılmalıdır.Zoom apresi kumaşa yumuşaklık. Pymafex VK Knittex FPC MgCl2 Asetik Asit Antipill Apre : Pymaflex VK Asetik Asit 130 C˚’de 5 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse yapılmalı Buruşmazlık Apre: Knittex FPC MgCl2 Asetik Asit 130 C˚’de 2 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse yapılmalı Su Geçirmezlik Apresi : Oleophobol SL Asetik Asit 130 C˚’de 2 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse oldu 20 gr/lt 1 cc/lt 40 gr/lt 8 gr/lt 1 cc/lt 25 gr/lt 1 cc/lt 30 gr/lt 10 gr/lt 3 gr/lt 1 cc/lt 160 C˚’de 2 dk. kayganlık.

Pazarlama Müdürlüğünden gelen renk çalışmaları müşteri isteği olan çalışmalardır. numune olarak yapılan kumaşların boyanması veya şablona yapılan renk çalışmalarıdır. elyaf değişikliği. Renk Çalışmaları : Renk çalışması istekleri. Pazarlama Müdürlüğünden. Böyle durumlarda eski reçete yeniden çalışılır. Siparişi alınmış ve boyanması devam eden renklerde reçete değişikliği gerekebilir. Boya-Terbiye Planlama Şefliğinden gelen renk çalışma istekleri. Hazırlanan reçetelerin renk numaraları günlük olarak iç yazışma formuyla Planlama Şefliğine bildirilir. Desen Büro ve Ür-Ge için yapılan renk çalışmaları iplik boyama. Dicrylan WK : Soğuk su ile açılır. Renk çalışması istek formu veya iç yazışma formuyla laboratuar şefliğine iletilmektedir. süzülür ve kazana ilave edilir. makine değişikliği. boyama yöntemi değişikliği gibi nedenlere dayanmaktadır. Boya-Terbiye Planlama Şefliğinden. BOYA LABORATUAR BÖLÜMÜ Boya laboratuarında yürütülen çalışmalar renk çalışmaları ve renk konusu dışındaki çalışmalar olarak iki ana grubta toplanabilir. Renk çalışması istek formuyla Boya Laboratuar Şefliğine iletilir. süzülür ve kazana ilave edilir. Boyanacak kumaş Boya-Terbiye 28 . Ürün Geliştirme’den (ÜR-GE) veya Desen Büro şefliğinden gelmektedir.Çekme Stabilitesi + Buruşmazlık Apresi : Asetik Asit Dicrylan WK Dicrylan KAT 1 gr/lt 30 gr/lt 3 gr/lt Asetik Asit : Soğuk suya ilave edilip karışıtırlır. boya değişikliği. Dicrylan KAT : Soğuk su ile açılır. Boyama reçetesi hazırlamak için kumaşın çözgü ve atkısında bulunan elyaf cinsinin ve harman oranlarının bilinmesi gereklidir.

işletmedeki parti boyamadan sonra da yapılır. boyaların haslık değerlerine. harman oranına. Spektrofotmetreden reçete alabilmek için tüm boyalar ve tüm elyaflarla ilgili çok fazla sayıda datalar hazırlanması gereklidir. ışık kutusunda gözle kontrol ederek ve spektrofotometrede renk ölçümü yapılarak karar verilir. numune renge çok yakınlaşıncaya kadar çalışmaya devam edilir. Klasik yöntemde arşiv renklerinden yararlanılarak deneme reçetesi hazırlanır. Spektrofotometrede karşılaştırma sonucunda renk farklılığı kabul sınırlarındaysa çalışmaya son verilir. a) Reçetedeki boyaların üretilmemesi b) Boya hatası veren boyamalarda boya değişikliği c) Boyama reçetesinin uzatılması d) Haslık değerlerinin iyileştirilmesi e) Boyama yönteminin (boyama makinesinin) değiştirilmesi Laboratuarda yapılan tüm renk çalışmalarında renk onayına. Spektrofotometrede renk fark tespiti. Kumaş İhzarat Şefliği tarafından laboratuara gönderilir. Kumaşla ilgili tanıtıcı bilgiler usta tarafından boyama hazır kumaş bilgi kartına yazılır. reçete belirlenmiş olur. İşletmeden gelen apreli veya apresiz kumaş numuneleri spektrofotometre sorumlusu tarafından. Laboratuarda renk tutturma çalışmalarında klasik yöntem ve spektrofotometreden reçete almak şeklinde iki yöntem kullanılır. Bu nedenle şu şekilde sayılabilir. numune renk tonuna. Kumaş boyamanın hangi metoda göre yapılacağında karar verirken elyaf cinsine. müşterilerin özel isteklerine önem verilir. 29 . İşletmede boyanması devam eden reçeteler boya laboratuarı şefi tarafından çeşitli nedenlerle yeniden çalışılabilir.Planlama Şefliğinden ve İhzarat Şefliğinden istenir. kondisyon dolabında kondüzyonlanır ve ölçüm yapılır. sonuçlar bilgisayar yazıcısından alınan rapor şeklinde Renk Kontrol Şefliğine gönderilir.

1 adet ROACHES Numune Boyama Makinesi 1 adet ROTAOYEL Numune Boyama Makinesi 1 adet ERNST BENZ A6 Pad-steam 1 adet WERNER MATHIS A6 Sıkma (fluard) 1 adet WERNER MATHIS A6 Kurutma Makinesi 1 adet ROACHES Kurutma Makinesi Roaches Boyama Makinesi : Jet dairesinin deneylerinin yapılması için kullanılan çektirme prensibine göre çalışan bir makinedir. Ürün Geliştirme ve Kalite Kontrol dairelerinden gelen isteklere yönelik çalışmalardır.Renk Konusu Dışındaki Çalışmalar Boyahane işletmesinden. Boyahane işletme için şu gibi çalışmalar yapılır: İşletmedeki sıkma silindirlerinin pick-up kontrolü. boyanmış kumaşlara düzeltme verilmesi gibi. harman oranı tayini. Bu makinede çektirme yöntemine göre boyama yapılır. Boyama flotteleri 10 gr kumaş için reçetelere göre hazırlanır. hem de elyaf boyanabilir. Desen Bürodan. apre denemeleri. Burada hem kumaş. Makinenin 30 . işletmede kullanılacak iyot çözeltisi ve sabun çözeltisinin hazırlanması. Makine bilgisayar kontrolündedir. kumaştaki hata nedenlerinin araştırılması. kumaşta haşıl kontrolü. 1:8 flotte oranı ile çalışılır. Isıtma işlemi elektrik ile yapılmaktadır. İçerisinde etilen glikol olan bir hazne ve bu haznenin içinde de rotasyon şeklinde dönen bir mil ve bu milin üzerinde takılabilen 12 adet tüp vardır. Elyaf iplik ve kumaş formundaki tekstil materyalinin boyanmasında kullanılır. Rotaoyel Boyama Makinesi: Roaches boyama makinesi ile hemen hemen aynı şekilde kullanılırlar. Boya laboratuarındaki makineler. Makinenin iki adet haznesi vardır. 2 adet haznesi vardır.

Kumaş tüpe rahatça girecek şekilde rulo yapılır. Elyaf tüpe rahatça girecek şekilde boyama teline dolanır.5 gr tartılır. 31 . Polyester Exhaust Boyama Yöntemi : Polyester materyalinin çektirme esasına göre boyanması amacıyla uygulanır. Kumaş ise 10 gr İplik ise 5 gr Elyaf ise 2. Üzerine pamuk iplikle hafifçe sarılarak tüpün içerisine konulur. Hazırlanan boya çözeltisi tüpün içine dökülür. Dispers Boyarmadde 50 ˚C’lik yumuşak suyla çözülür. Tüpün ağzı kapatılır ve makinenin yuvasına yerleştirilir. İplik çile halinde boyama teline dolanır. Boya programı makineye verileri.5 gr/lt pH ayarlayıcı pH metre boya çözeltisine batırılarak pH 4. Boya çözeltisi 1/8 oranına göre ayarlanır. 1 gr boya + 200 cc suda çözünmesi prensibi esas alınır. Reçetedeki miktara göre boyalar uygun pigmentler kullanılarak behere alınır. Reçetede belirtilen kimyevi maddeler flotte miktarına göre behere alınır.monitörüne boyama ile ilgili sıcaklık ve süre değerleri girilerek boyama grafikleri yüklenir. 1 : 8 flotte oranı 1 gr materyal 8 cc boya çözeltisi denektir. 1 gr/lt Dispergatör x cc/lt Asetik asit 0.5 – 5’e ayarlanır. Boyanacak materyal istenen ağırlığa tartılır.

. Selüloz boyaması yapılacak olanlar varsa durulanır.60’ 2 C˚/dk 10’ 40-50 C˚ Boyama takip edilerek boyama süresinin bitmesi beklenir. PES iskeletinin rengi PES exhaust boyama sonucu elde edilen renktir. Sadece polyesteri boyanacak olanlar proseste istenildiği şekilde yıkanır. Ekstrakte işleminden sonra materyalin selüloz kısmı erir. Ekstrakte edilecek materyal ısıtılmış asit içine atılarak karıştırılır.. polyester iskeleti kalır. Selüloz Ekstraksiyonu : Selüloz karışımlı bir materyalin selüloz kısmının (pamuk. keten. 130 C˚ 30’ 80 C˚ 32 . Materyalin miktarına göre yeterli miktarda fosforik asit cam bir behere alınır. Tüpler yuvalarından çıkarılır Tüplerin kapakları açılarak boyanan materyaller çıkarılır. Materyal makine veya ütüyle kurutulur. Boyama süresi bittiğinde sinyal sesi duyulur ve makine durdurulur. PES rengini kontrol etmek amacıyla ekstrakte yapılır. viskon. 90-105 C’ye kadar ısıtılır.) ayrılması Çözücü sıvı olarak derişik fosforik asit kullanılır.

Elyaf tüpe rahatça girecek şekilde boyama teline dolanır. Boya çözeltisi istenilen flotteye ayarlanır. Kurutulur. Soda verildikten sonraki süre boya konsantrasyonuna bağlı olarak değişir. 33 . antioksidan ve sertlik giderici madde asetik asit 1 : 8 flotte oranında behere konur. Reçetedeki tuz. Tüpün kapağı kapatılarak makinedeki yuvasına yerleştirilir. Kumaş ise 10 gr İplik ise 5 gr Elyaf ise 2.15 – 20 dk süreyle karıştırmaya devam edilir. Hazırlanan boya çözeltisi tüpün içerisine konur. Materyal asitten çıkarılarak bol soğuk suyla yıkanır. Boyanacak materyal gerekli ağırlıkta tartılır. Bu süre tamamlandığında materyalin yapısında bulunan selüloz aside geçmiş demektir. Procion M-E boyalar 1 gr boya + 200 cc su olacak şekilde 50 C’ yumuşak suyla çözünür. İplik çile halinde boyama teline dolanır. Boyama programı makineye girilir. Reçetedeki miktara göre boyalar uygun olan pipetlerle behere konur. Procion M-E Boyarmaddeleri ile Exhaust Boyama Yöntemi : Selüloz materyalinin çektirme yöntemine göre boyanması amacıyla uygulanır.5 gr Kumaş tüpüne rahatça girecek şekilde rulo yapılır.

soda. çözelti olarak pipetle tüp içerisine ilave edilir. 120 – 130 ˚C’de kurutulur. Boyama izlenerek programın sona ermesi beklenir. 2 cc/lt asetik asit ile nötralize edilir. Boyama süresi bittiğinde sinyal sesi duyulur ve makine durdurulur. Kumaşa redüktif yıkama işlemi yapıldığında selüloz üzerindeki artık PES boyaların uzaklaştırılması sağlanır.80 C˚ 30’ 2 C˚/dk 50 C˚ Soda verilir 10’ Boyama programında soda verme zamanı geldiğinde boyama tüpü makineden çıkarılır. Dispers Boyama Yapılmış PES/Selüloz Karışımlı Kumaşların Redüktif Yıkanması: PES boyama sonunda fikse olmamış dispers boyalar kumaşın selüloz kısmını kirletir. Boyama programına kalındığı yerden devam edilir. Gerekli miktardaki. 60 ˚C’de durulama yapılır. PH (6-7) Soğuk durulama yapılır. Aşağıdaki reçeteye göre redüktif yıkama çözeltisi hazırlanır. 30’ 70 C˚ Taşmalı Yıkama 34 . Boyama tüpü yuvalardan çıkarılır. PES boyaması tamamlanmış PES/Vis karışımlı kumaş bol soğuk suyla durulanır. Bu da boya haslıklarını daha iyiye götürür. Materyal tüp içinden çıkartılarak 40 – 45 ˚C’lik ılık suda durulanır. Tüpün ağzı kapatılarak makinedeki yuvasına yerleştirilir.

kurutulur. Fluarlama zamanı geldiğinde boya çözeltisine Sodyum bikarbonat ilave edilerek karıştırılır.6 cc/lt kostik 38 ˚ Be’lik 3 cc/lt sodyum hidrosülfit kumaş bu çözelti içinde 60 ˚C’de 3 dk muamele edilir. 120 sn için 3 m/dk olarak ayarlanır) Boyanacak kumaş steamer astara dikilir. Emdirme yöntemine göre boyama yapılır. Drimaren Wet-Steam Boyama : Selüloz karışımlı kumaşların kontinu yönteme göre boyanması amacıyla uygulanır. Reçetedeki kimyeviler aşağıdaki sıraya göre boya çözeltisine ilave edilerek karıştırılır. Sodyum bikarbonat ilavesi aşağıdaki tabloya göre yapılır. Boya hazırlama kabına 50 ˚C’de yumuşak su alınır. asetik asit nötralize edilir ve durulanır. durulanır. (Val basıncı 10 olarak ayarlanır) (Buharlama süresi 90 sn için ve hız ayarı 4 m/dk. Reçetede belirtilen miktarlara göre boyalar tartılır. Steamer fluarı boyamaya hazır duruma getirilir. • • • • üre 50 gr/lt ludigol 10 gr/lt sodyum sülfat 30 gr/lt rapid ıslatıcı 1 gr/lt hazırlanan boya çözeltisi soğuk yumuşak suyla 1 lt’ye tamamlanır. 35 . Tartılan boyalar hazırlanan suyla ilave edilerek karıştırılır.

.60 60 . Hidrojen peroksit % 50 Sodyum Silikat 38 ˚ Be’ 20 gr/lt 6 gr/lt 10 gr/lt 5 gr/lt Sodyum Hidroksit 38 ˚Be’ Hidrojen Peroksit Stabilizitörü (Gemstab 624) Islatma.Boya (gr/lt) 0 . Durulanır ve kurutulur Sıcak Kasar (Ağartma) : Amacı. yıkama maddesi (Ruesgen WGR) 2 gr/lt Selüloz için optik beyazlatıcı 2 gr/lt Hidrojen peroksit en sonunda ve suyla karıştırılmadan diğer kimyevilerin bulunduğu çözeltiye ilave edilir. Kumaş hızı ayarlanarak buhar kamarasına 102 ˚C’de 150 sn kalması sağlanır. 5 dk süreyle kaynar derecede sıcak suyla yıkama yapılır. keten veya viskonlu kumaşlarda bu hammaddeden gelen çöplerin giderilmesi ve boyamaya hazır hale getirilmesidir. Sıcak kasar çözeltisi aşağıdaki reçeteye göre hazırlanır. Hazırlanan kasar çözeltisi sert suyla 1 lt’ye tamamlanır. 36 . pişirme. Buharlanan boyalı kumaş soğuk suyla durulanır.20 20 . pamuklu.t Sodyum Bikarbonat (gr/lt) 10 15 20 hazırlanan boya çözeltisi fluar teknesine dökülür makine çalıştırılır.

5 1 1 37 . Fluarlanan kumaş rulo yapılarak çelik boyama tüpüne yerleştirilir. Sıcak kasar çözeltisinden 15 – 20 cc alınıp boyama tüpü içine konur. Ama temelde Procion M-E boyama yöntemine benzemektedir.8 1 0.056 0. asetik asitle nötralize edilir ve sıcak sabun yıkama yapılır ve kurutulur. Makine programı 100 ˚C’de 4 saat ısıtma yapacak şekilde ayarlanır. Süre dolduğunda tüp içerisindeki kumaş çıkartılır. Viskon boyamada boyarmadde markasına göre boyama yönteminde ufak farklılıklar olmaktadır.171 0.147 Gr/lt Stelan SW Asetik Asit Rucoasit COS Verolan NBO Palatex PC Rucagol SBM 1 0. Tüpün kapağı kapatılarak numune jet boyama makinesindeki yerine yerleştirilir. Durulanır. Örnek Boyama Reçeteleri : PES –Vis karışımlı Exhaust Boyama Reçetesi: Alt Boya (PES Boyama) Dianix Gelb Brown Xf Foron Rubin SWF Dianix Blau K26 % 0.Kasarlanacak kumaş fluard’dan geçirilerek fularlanır.

Üst Boyama (Viskon Boyama) Procion Yellow HEXL Procion Karmin HEXL Amfibix HERO % 0.35 Gr/lt Tuz Soda Durgol Verolan NBO Palatex PC 45 15 1 1.8 1 0.09 0.01 Gr/lt Setlean SW Asetik Asit Rucoasid Verolan NBO Palatex PC 1 0.32 0.50 0.5 1 38 .5 1 PES / Vis Karışımlı Kumaşa Alt Boyama Reçetesi: Alt Boyama (PES) Dispersol Plavine XF Dianix Rubin 150 Dispersol Violet CvS % 0.105 0.

Procion (üst) boyama Euer Yellow ESL Procion Karmin HEXL Euercion Navy Blue MER Serilen Black XYE Pamuk – Viskon Boyama Testi : % 100 Viskon ve % 100 pamuklu iki ayrı numune ile toplam 6 adet boyama yapılır. Aynı reçete kullanılmakta.4 2.5 Wet-Steam (Drimaren) Boyamaya Örnek: Wet-Steam Boyama Drimaren Bill Galb K-3GL Drimaren Balu R-GL Durgol Üre Sodyum Sülfat Grmwet RPO Sodyum Bikarbonat Pamuk – Viskon Boyama Testi : %100 pamuk ve % 100 viskon olan 2 numune kumaş aynı tüp içerisinde (5 gr pamuk. diğerinde tuz fazla katılır. 3 adet viskon numunesinin reçetesinde birinin tuz ve sodası olması gerektiği kadar kullanılır.32 0.Unvadine PB 0.1 0. boyama sonu kumaşlarda görülebilecek renk farklılığını gözlemlemek için yapılır. ötekinde ise sodası fazla katılır. 5 gr viskon kumaş şeklindedir) boyayarak. Aynı işlem 3 adet % % 1.03 gr/lt 12 2 10 50 30 1 10 39 .

Viskon (Reaktif) Boyama Remazol Yellow KB Remazol Red RR Remazol Black NE Normal(gr/lt) Tuz Soda Durgol Verolan NBO Palatex PC Kostik 38 ˚Be’ 20 5 1 0.5 0.1 0.5 % 0.100 pamuk numune kumaş için yapılır. üretimin her aşamasında (tarak.5 0.5 0. Fizik laboratuarının amacı istenen standartlarda kaliteli bir iplik üretimi için.5 Tuz fark (gr/lt) 30 5 1 0.5 0.015 Soda fark (gr/lt) 20 15 1 0. Özbucak üretimli ve fason ipliklerin tüm kalite testlerini yaparak uygun olup olmadıklarını tespit etmektir.5 0.5 FİZİK LABORATUARI BÖLÜMÜ Kalite kontrol müdürlüğü bünyesinde üç vardiya olarak çalışmakta olan fizik laboratuarında üç vardiyalı. cer şeridi ve fitil) ve sonunda yapılan testlerde iplik işletmesine ışık tutmak. 3 gündüzcü ve bir teknisyen olmak üzere 7 kişi çalışmaktadır.1 0. Laboratuarda yapılan testlerde standart atmosfer şartlarında (20 2 ˚C’ sıcaklık % 65 +-2 rutubet) yapılması gerekmektedir. Laboratuarda bu şartlar sıcaklık ve rutubet 40 . Bu deneyle örnek kumaşların renk varyasyonlarının boyama koşullarına göre nasıl değiştiği araştırılır.5 0.

Yapılan test sonuçları ilgili raporlara geçilir Hayır Evet Test sonuçları speklere göre iyi mi? Alınan numunelerin yeşil veya kırmızı alanlara konulması Test sonuçlarının iplikhaneye verilmesi 41 İplikhane tarafından yapılan düzeltici işlem sonrası tekrar test yapılması Speki aşan testler için ikaz/ihtar yazılması . 1 adet Zweigle Bronca marka manuel iplik büküm cihazı 1 adet Zweigle marka iplik tüylülük tespit cihazı 1 adet Zweigle iplik aşınma cihazı 1 adet Zweigle şerit ve fitil numara tespit cihazı 1 adet Zweigle iplik numara tespit cihazı 1 adet Uster Tester 3 düzgünsüzlük cihazı 1 adet Uster Tensorapid 3 iplik mukavemet cihazı 1 adet Uster Classimat 3 iplik hata sınıflandırma cihazı İşletmede çalışılan yarı mamül ve mamül iplikler için iş akışı İş Akışı İplikhaneden Test Numuneleri alınır Alınan yarı mamül ve mamül ipliklere kalite planına uygun olarak testler yapılır. termohigrograf cihazı ile süreklilik kontrol edilmektedir. Fizik laboratuarında bulunan cihazlar.ayarlamalı klima ile sağlanmakta olup.

fitil ve ipliklerde düzgünsüzlüğün tespiti için Uster testleri yapılır. Mukavemet Kontrolleri : ipliklerin kopmaya karşı dayanımlarını ve bu esnadaki uzamalarını tespit etmek için yapılır. Lycra Çekim kontrolü : Lycralı ipliklerde lycra çekim miktarını tespit etmek için yapılır. Classimat Testi : ipliklerdeki hataları uzunluk incelik ve kalınlıklarına göre sayısal olarak sınıflandırmak amacıyla kops ve bobinlere uygulanır. Hatalı Kumaş Analizleri : kalite kontrol sırasında hatalı görünen kumaşlarda gerektiği takdirde hataların kaynağının tespiti için. Haşıllı iplik kontrolleri : ipliklerde haşıldan sonraki mukavemet artışı. şantuk sayısı. Numara Kontrolü : numara sapmalarını tespit etmek ve asgariye indirmek için şerit.Laboratuarda yapılan belli başlı testler şunlardır. Subjektif Düzgünsüzlük Kontrolleri : İpliklerdeki düzgünsüzlükleri gözle görmek amacı ile iplikler eşit aralıklarla ve düzgün olarak konik levhaya sarılarak yapılır. Neps kontrolü : iplikte oluşabilecek nepsleri asgariye indirebilmek için tarak ve cer şeritlerine yapılır. lycra çekimi gibi bir takım testler yapılır. elastikiyet kaybı ve aşınmaya dayanımları test edilir. fitil. Uster Kontrolleri : şeritlerde. şantuk boyu ve şantuk kalınlıklarının kontrolü yapılır. ve ipliklerden numara kontrolü vardır. numara kontrolü. Şantuklu İplik Kontrolü : Şantuklu ipliklerdeki şantukların dizilimini ve düzgünsüzlüklerinin gözle ve makine ile kontrolü. Büküm kontrolü : ipliklerde bükümdeki sapmaları tespit ederek standartlara uygun çıkmasını sağlamak için yapılır. 42 . büküm. Tüylülük Testi : İpliklerde meydana gelen tüylenmenin derecesi tespit edilir.

Diğer bir çok haslık testi ise müşterinin isteğine göre yapılır. Mamül kumaş laboratuarı dünya çapında tanınmış kabul edilmiş laboratuardan agredite almıştır. Mamül kumaş laboratuarının amacı işletmede üretilen mamül kumaş haline gelmiş kumaşın kullanım özellikleriyle ilgili olan haslık testlerini yaparak kumaştan beklenen performansı ortaya koymaktır. Ayrıca müşteriler haslık testlerinin standartlarını kendileri belirlemiştir. müşteri siparişlerine göre çalışmaktadır.Mamül Kumaş Laboratuarı : Kalite Kontrol Müdürlüğü bünyesinde 3 vardiya olarak 6 adet çalışanı bulunmaktadır. Fakat numune alışında ve sürelerde farklılıklar olmaktadır. • • • • • Dikiş kayması Pilling testi Yıkama haslığı Su haslığı Martindale Pilling testi 43 . Temel haslık testleri : • • • • Kopma mukavemeti Elongation (Lycralı Kumaşlarda) Yıkama ile boyut stabilitesi (Sanfor Testi) Yırtılma Mukavemeti Müşteri isteğine göre yapılan haslık testlerinden bazıları şunlardır. Testlerin uygulanışı prensipte aynıdır. Fabrika. müşterinin sipariş ettiği kumaşın kendi belirlediği haslık değerleri arasında olup olmadığına bakmaktır. Bunlar genellikle bütün kumaşlara uygulanır. Bu nedenle mamül kumaş laboratuarının asıl amacı. Mamül kumaş laboratuarında 4 temel test vardır.

Numunelerin üzerine atkı çözgü yönlerini belirten işaretler konur. Kondisyonlama: Kuru Test : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık ve % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır. Test bu şartlarda yapılmalıdır. kumaşların kopmaya karşı dayanımlarını tespit etmektir.b. Haslık testleri anlatılırken kendine özgü değerlendirme metodundan da bahsedilecektir. (İki kenarda 5 mm saçak bırakılır). Numune kumaş kenarlarından en az 150 mm uzaktan alınmalı ve her biri farklı atkı çözgü iplik gruplarını içermelidir. Numune hazırlanması : Test istenen yönde 300 mm x 60 mm boyutlarında metal şablon kullanarak 3 numune hazırlanır. Enleri iki tarafı eşit iplik çıkartılarak 50 mm’ye getirilir. Ütü ile buruşma testi Termal stabilite testi Buhar stabilite testi Işık haslığı testi Sonuçları değerlendirme metodları haslık testinin cinsine göre değişiklik arzetmektedir.• • • • • • Kuru temizleme haslığı Perborata karşı renk haslığı v. Islak Test : 44 . Kopma Mukavemeti Testi : Amacı.

Ve ekran test programına getirilir. Atkı yönü için 3 toplam numune aynı şekilde test edildikten sonra yazıcıdan sonuçlar rakamsal ve eğer istenirse grafiksel olarak alınır. Ekran options düğmeleri ile Autoreturn’e ayarlanır. Bilgisayardan kopma mukavemeti test programı çağrılır. Şablonun uzun kenarı lycra yönü paralel gelecek şekilde yerleştirilir. Testin Yapılışı : Bilgisayar ve cihaz açılır. Testin Yapılışı : 45 . Elongation Testi : Amacı. Numuneler çeneler arasına tam ortalanacak şekilde yerleştirilir. Üst çene sıkıldıktan sonra “Tare” tuşu ile ekran sıfırlandıktan sonra alt çene sıkılır ve düğmeye basılarak test başlatılır. Numunelerin Hazırlanması : Lycralı yönde 330 mm x 60 mm boyutlarında metal şablon kullanılarak iki numune hazırlanır. Siyah hassasiyet düğmesi maksimum konumuna getirilir. suyun fazlası bir havlu ile sıkılarak uzaklaştırılır. Numuneler kumaş kenarından en az 15 cm içeriden olmak şartı ile alınmalı ve her biri farklı atkı çözgü iplik gruplarını içermelidir. Cihazın üzerinde “options” düğmeleri ile load cycle’da yükün üst limiti 100 kgf’e alt limiti 0’a ve çenelerin hareket sayısı 1’e ayarlanır. Kesilen numunelerin eninden ve boyundan eşit iplik çıkartılarak eni 50 mm’ye düşürülür. Test bu şartlarda yapılmalıdır. Aynı işlemler kumaşın çözgü yönü içinde yapılır ve sonuçlar yazıcıdan alınır. Cihaza kopma mukavemeti için 75 mm’lik sürtünme yüzeyi olan çeneler takılır. % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır. Extension cycle’da ise üst limit 150 mm’ye alt limit 0 mm’ye ayarlanır. Çeneler arasındaki mesafe 200 mm’ye. Tensile strength test ekranı görüldükten sonra test edilecek kumaş ile ilgili bilgiler bilgisayara girilir.Test numunelerinden ıslak mukavemet istendiği takdirde test numuneleri 20 ±2 ºC saf suda ısıtılıp. Ve bekletmeden 20 ±2 ºC ortamda test edilir. test hızını ise 100 mm/dk’ya ayarlanır. Çeneler kopma gerçekleştikten sonra otomatik olarak eski pozisyonuna dönecektir. Kondüsyonlama : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık. Numunelerin üzerine lycra yönü hangisi ise (atkı veya çözgü) yönü belirtici işaretler konur. lycralı kumaşların elastikiyetini tespit etmektir.

Numune ile birlikte toplam yük 2 kg olacak şekilde her biri 50 gr olan PES makeweight’lerden sayarak alınır. test hızı 300 mm/dk ayarlanır. Overlok makinasında kenarları tam çizgi boyunca düzgünce kesilerek dikilir. Tare tuşu ile ekran sıfırlanır ve başlama düğmesine “A” basılarak test başlatılır. Diğer işlemlere geçilir (testin kayıtlara geçmesi) Yıkama ile Boyut Stabilitesi (Sanfor Testi) : Amacı. özellikleri. Ayırdığımız makeweight’lerle numune kumaşı makineye. Kumaşın eninde tutarsızlık yada herhangi bir yerinde hata var ise test için düzgün yerinden parça istenir. Müşteri isteği olan durumlarda Müşteri Test İstekleri Tablolarına göre olmayan durumlarda ve Özbücak yıkama haslığı ve yıkama ile boyut stabilitesi test 46 . Şablonun üzerindeki işaretler kumaşa işaretlenir. Cihaza elongation testi için bir tarafı düz metal diğer tarafı silindirik metal olan çeneler takılır. Hazırlanan numune tartılır. Bilgisayara numune ile ilgili veriler girilir ve ekran test programına getirilir. kumaş üste gelecek şekilde yerleştirilir ve makine kapağı kapatılır. Şablonun çevresi çizilir. Numune Hazırlama : Test edilecek kumaşın üç yerinden eni ölçülerek ortalama eni bulunur. Sanfor ve wira stabilite testi bildirim formuna test edilecek kumaşın adı. Dupont’a ait program seçilir. Çenelerin gidip gelme sayısı da 3’e ayarlanır. Yükün alt limiti 0’a. gerekli yerlere yazılır. Test bittikten sonra otomatik olarak cihaz duru.Cihaz açılır.s. test öncesi eni. 2 test de aynı şekilde yapılır. kumaşların yıkandıkları zaman meydana gelebilecek boyutsal değişmeleri tespit etmek. Test edilecek kumaş üzerine 50 x 50 cm’lik test şablonu . Şablon alındıktan sonra kumaşın çözgü yönü belirtilir. Numuneler çeneler üzerindeki çizgiler üzerinden yerleştirilir. Alacağımız numune sayısı 1’den fazla ise ve hepsi aynı programda test edilecek ise numuneler en fazla 1 kg olacak şekilde hepsi bir seferde alınır. Sonuçlar rakamsal ve eğer istenirse grafiksel olarak alınır. 1 üst limiti 3 kg’a ayarlanır. Siyah hassasiyet düğmesi en alt konuma getirilir. Şablon çizgisinin 1 – 2 cm dışından kumaş kesilir. Testin Yapılışı : Makineye hangi firmaya göre yapılacaksa onun belirlediği standarda göre program kasedi seçilir ve makineye yerleştirilir. “▼” düğmesine basılarak çeneler ilk pozisyona getirilir. Fakat ilk pozisyonda durmaz. firması v. Çeneler arasındaki mesafe 250 mm. kenardan en az 15 cm içeride ve çözgü ipliklerine paralel gelecek şekilde yerleştirilir.

dereceleri tablosundaki sıcaklığa göre uygun program seçilir. Cihaz üzerindeki su terazisi kontrol edilir. Ve numuneler atkı yönünde 80 x 63 mm. Eğer numune tumble dry (makinada kurutma) olacak ise numune ile 1 kg olacak şekilde PES makeweight’ler konarak makineye yerleştirilir. Sonra ölçüm işlemlerine başlanır. Numunelerin her birinin farklı atkı ve çözgü gruplarını içermesi için kumaşın farklı yerlerinden kaydırmalı olarak alınır. Kumaşın elyaf karışımına göre 45-70 dk arasında (PES/Vis) 70 dk (ve bunun 10 dk soğuk olacak şekilde ) . % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır. 150 mm’lik bir ön kesme yapacak şekilde ayarlanır. Test bu şartlarda yapılmalıdır. Numunelerin atkı ve çözgü ipliklerine paralel olmasını iplik çıkartarak sağlanır. Test Numunesi : Kumaş kenarından en az 5 cm içeriden olacak şekilde M85 test metodunun 80 x 63 mm’lik metal test şablonunu kullanarak atkı ve çözgü yönlerinde beşer adet numune kesilir. Numunelerin her birine atkı veya çözgü numunesi olduğunu belirtici işaretler konur. dokuma kumaşların yırtılmaya karşı direncini tespit etmektir. Sarkaç başlangıç 47 . Numuneler makineden alındıktan sonra en az 4 saat dinlenmeye bırakılır. Program bittiğinde kumaşlar makineden çıkarılır. Testin Yapılışı : Test cihazı sarkaç başlangıç konumuna ve skala ibresi durdurma noktasında getirilir. Wira testi bildirim formuna çekmeler için (-) işareti ile uzamalar için (+) işareti belirtilerek yazılır. Yırtılma Mukavemeti Testi : Amacı. Atkı ve çözgü yönündeki 3’er tane işaretler arasındaki çekme değeri % cetveli ile okunduktan sonra atkı ve çözgü ortalama çekme değeri bulunur. Numuneler biraz pay bırakılarak kesilmelidir. ?? Kurutma bittikten sonra numuneler makinenin içindeyken soğuk ayarda 10 dk bekletilir. makinenin deterjan gözüne konur. Kondüsyonlama : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık. çözgü numuneleri ise çözgü yönünde 80 x 63 mm boyutlarına getirilir. Ayarlamalar yapıldıktan sonra numune 63 mm’lik kenarı bıçağa dik ve 80 mm’lik kenarı çenenin altına paralel olacak şekilde sıkıştırılır. Müşteri isteğine göre drip dry (asarak kurutma) veya flat dry (yatarak kurutma) yapılır. M85 için 50 gr Persil deterjan 0. 50 x 50 mm boyutlarında beyaz pamuklu bez (sürtme bezi) ile bıçak ayarı.5 lt ılık suda çözülerek makine yanındaki cam tüpte su görüldüğü anda.

pozisyonuna ve skala ibresi durdurma noktasında getirildikten sonra numune bıçak ile 190 mm’lik bir ön yırtılma verilir. Sarkaç tutucusuna basılır ve sarkaç 1 defa gidip gelme hareketi yapana kadar basılı tutulup sonra bırakılır. Atkı yönünde aynı işlemleri 5 numune için de tamamladıktan sonra ortalama değeri grf olarak bulmak için. Fakat suda çözünmüş ve anyonlar / katyonlar şeklinde bulunan metal tuzları. Bunun sonucunda. boyarmaddelerin ve benzer maddelerin sülfonik (-SO3 ) ve sülfat (-SO4) grupları olabilirler. Aynı işlemler çözgü numuneleri içinde yapılarak ortalama yırtılma mukavemeti grf cinsinden bulunur ve sonuçlar yırtılma testi kayıt defterine yazılır. Şebekeden gelen sudaki çözünmemiş metal parçaları veya çökeltileri filtrasyon yöntemi ile kolayca uzaklaştırılır. proses ortamında bulunan diğer reaktif maddelerle birleşme imkanına sahiptirler.81 ile test numune sayısı çarpımına bölünür. Su Tasfiye İşlemleri : Tekstil işletmelerinde değişik proseslerde suyun yüksek metal iyon içerdiğinden kaynaklanan bir çok problemle karşılaşılır. Bu reaktif kısımlar nişasta ve PVA’nın hidroksil grupları (-OH). Aşağıda terbiye esnasında değişik proseslerde alkalite ve metal iyonlarından kaynaklanan çeşitli problemler sıralanmıştır. Sarkaç durduktan sonra skaladan yırtılma değeri mN olarak okunur ve yırtılma defterine kaydedilir. yün ve nylon lifleri ile akrilik sabunlar ve diğer materyallerin karbosilik asit grupları. akriliklerin. sarkaç faktörü olan 64 ile çarpıldıktan sonra 9. • Beyazın kirlenmesi veya sararma oluşumu 48 . Proses Haşıl sökme: • • Enzim aktivitesinin düşmesi Nişasta ve PVA gibi maddelerin suda çözünmüş şekle dönüşmesi Pişme : • Sabunla reaksiyon sonucu metal organik asitlerin oluşması ve çökmeler. sabunların. skaladan okunan değerin toplamı.

• • Yıkama veriminin azalması Kumaşın hidrofiletisinin zayıflaması Kasar : • Banyoda peroksitin parçalanması Merserize : • • Çözünmeyen metal oksitlerin oluşması Kapilaritenin ve parlaklığın azalması Boyama : • • • • Boyalarla temasta renk sapmalarıyla karşılaşılması Boya çözünürlüğünün düşmesi Abrajlı boyamalar Boya difüzyonu zayıflaması Baskı : • • • Emülsiyon kırılması Kıvamlaştırıcının veriminin ve viskozitenin düşmesi Boyarmadde bahsedilen problemlere sebep olması Apre : • • • Katalizörlere negatif etki etmesi Reçineler ve diğer katkı maddelerinin reaktivitelerinin kaybolması Emülsiyon kırılmaları 49 .

Ters Yıkama : Ters yıkamanın amacı. Bunlar. kum ve çakıl içerisinden geçerken bıraktığı tortuyu atmak ve sıkışmış olan reçineyi kabartmak için ters yıkama yapılır. Kumun üstünde bir tür selülozik reçine tabakası bulunur.Suyun içerdiği metal iyonları su tasfiye işlemleri ile tekstil terbiyesi için gerekli olan sınırlar içerisine çekilebilmektedir. Biri tuz yıkama yapılırken diğeri çalışmaktadır. Tuzlar’dır (NaCl. Ve üst kısmından yumuşak su alınıp işletmeye dağıtılır. Dolayısı ile sudan kaynaklanabilecek bu sorunlar büyük oranda önlenmiş olur. işletmeye düzenli olarak yumuşak su vermektir. Su yumuşatma süresince numune su alma musluğundan 15 dk’da bir su numunesi sertliği kontrol edilir. 6 tank bu şekilde rezerveli olarak su tasfiye işlemini gerçekleştirmektedir. Su yumuşatma işlemi başlamış olur. su yumuşatma tankının normal çalışması sırasında suyun reçine. Ters yıkama işlemine geçilir. Na2SO4) Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde su tasfiye dairesinde altı adet su arıtma tankı (deposu) bulunmaktadır. Bu şekilde 0 – 5 d˚ H (Alman sertliği) arasında işletme suları elde edilir. 50 . Su tankının en alt kısmında çakıl taşı bulunmaktadır. Tekstil materyalinin (özellikle selülozik elyaf) kendisi. Tanklar ikişerli gruplara ayrılmıştır. Fincanın üstünde fincana benzer delikli bir malzeme katmanı bulunmaktadır. Bunlar ikişerli gruplar halinde rezerveli olarak çalışmaktadır. Sert su tankın alt kısmından verilir. Sert su (4a) ve yumuşak su (4b) vanaları açılır. Fincanın üstünde kum tabakası bulunur. Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir. Fakat işletmelerde genellikle bilerek veya bilmeyerek göz ardı edilen iki önemli metal iyonları kaynağı vardır ki dikkate alınmadıkları takdirde çok ciddi problemlere neden olurlar. Numune suyu sert çıkarsa yumuşak su kulesine su verme işlemi sert su 4a ve yumuşak su 4b vanaları kapatılarak durdurulur. Su Tanklarının Çalıştırılması : Su tasfiye dairesinin amacı.

Bundan sonraki rejenerasyona (tuz yıkama) hazırlıklı olmak için tuz kalıbına 600 kg tuz ve 1 dk su vanası açılarak su ikmali yapılır. hidrometre şişesi içerisine 4 damla sabun eriyiği damlatılır. normal çalıma da su yumuşatma tesirini kaybetmiş olan reçineyi yeniden etkili hale getirmek için tuz yıkama işlemi yapılır. Ters yıkama 2a ve 2b vanaları açılır. Rejenerasyon (Tuz Yıkama) : Tuz yıkamanın amacı. 2 a ve 2b vanaları kapatılır. 3b ve 3c vanaları kapatılır. 3a . Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir. buhar kazanı ve işletmeye yumuşak su vermek. 3c vanaları ayarlanır. Tuz eritme tankındaki 3a ve yumuşak su tankındaki 3b ve 3 c vanaları açılarak sistemden su geçirilir. Hidrometre şişesi kapağı kapatılıp çalkalanır. Su 1 dk akıtılır. 30 dk’nın sonunda (5) vanasından su numunesi alınarak kondüktometre ile iletkenli ölçülür. İletkenlik 2 ms veya daha küçük ise rejenerasyon (tuz yıkama) işlemi bitmiştir. Numune suyun üzerinde 1 cm’lik köpük var ise su yumuşaktır. 2a ve 2b vanaları yarım açılarak reçine içerisinden sert su geçirilir. Numune suyun üzerinde köpük yoksa su serttir. 3b. Ters yıkamadan tuz yıkama işlemine geçilir. Su Serliği Kontrolü : Amaç. Su yumuşatma tankının numune suyu alma musluğu açılır. Temizleme işlemine geçilir.Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir. 51 . Tuzlu su 30 dk yumuşak su tankından geçerek şekilde 3a. Bu işlem 15 dk yapılır.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful