Özbucak Sanayi ve Ticaret A.Ş.

Şirket Hakkında Bilgiler : Özbucak, Sanayi ve Ticaret alanında faaliyet gösteren iplik, dokuma ve boya terbiye işletmelerinden oluşan entegre tekstil fabrikasıdır. Şirketin Tarihçesi : Şirket 1953 yılında ÖZŞAHİNLER – KARABUCAKLAR ortaklığı olarak kurulmuş olup 1970 yılından itibaren Özbucak A.Ş. olarak faaliyetini sürdürmektedir. Fabrika kalite politikasına uygun olarak 1990 yılında ihracata yönelik çalışmaya başlamıştır. 1995 yılında üretiminin % 80-85’lik bölümü ihraç edilebilir duruma gelmiştir. Bütün bölümlerde teknoloji yenileme çalışmaları devem etmektedir. 9 Nisan 1997 yılında ISO Kalite Güvence Belgesi almaya hak kazanmıştır. Şirketin kalite politikası Toplam Kalite’dir. Ortalama Günlük Üretim Kapasitesi : İplik Dokuma Boyahane : 11.500 kg/gün : 30.000 m/gün : 40.000 m/gün

Üretilen Mamüller : Polyester, viskon, keten ve elastan liflerinin farklı kombinasyonları kullanılarak iplik, bobin ve kumaş elde edilebilmektedir. Genellikle kadın giysilik için çalışıldığından özellikle elastan karışımlı kumaşlar üretilmektedir.

1

BOYA-TERBİYE İŞLETMESİ (İhrazat ve Düz Boya Bölümü) İhzarat Bölümü: İhzarat bölümü, boya-terbiye işletme bünyesinde hazırlık işlemlerinin yapıldığı bölüm olarak faaliyet göstermektedir. İhrazat bölümüne kumaş; düz boya, jet boya, apre, ham bez açma bölümlerinden ve iade olarak gelir. Kumaş aşağıda açıklanan proseslerden ilgili olanları görür. Ham Kumaşın Boya-Terbiye İşletmesine Gelişi: Kumaş ihrasat bölümüne ham kalite kontrol dairesi tarafından Proses Takip Formu ile birlikte teslim edilir. Kumaşın boya-terbiye işletmesine girişinin uygunluğu gözle incelenir. Özbucak Standart Proses değerlerine göre işlem adımları ve şartları Proses Takip Formu’na yazılır. Boya-terbiye işletmesine giren kumaş eğer boya-terbiye işletmesine ilk defa giriyor ise bu kumaşın prosesine ait bilgiler Ürün Geliştirme Şefliğinden istenir. Ür-Ge Şefliği’nin vermiş olduğu proses referans alınarak söz konusu kumaş, üretim faaliyetlerine girer. Osthof Yakma: İhrasat dairesinin işlemleri genellikle yakma+haşıl sökme, yakma+yağ sökme, yakma, haşıl sökme ve yağ sökümüdür. Kontinu (Babcock, Brugman) Yıkama Makinesinde Yapılan İşlemler: İhrasat dairesinin ikinci işlemi yıkama işlemidir. Amaç; istenmeyen yabancı maddeleri kumaş üzerinden uzaklaştırmaktır. İşletmede haşıl sökme yıkaması, harmanı boyalı haşılsız kumaşların yıkanması, boya sonrası kuru yakma yıkaması, ham olarak yağ sökümüne sarılmış kumaşın yıkaması ve yıkamalar yapılmaktadır. Brugman Pişme-Kasar Makinasında Yapılan İşlemler: Bu makine; soğuk kasar, sıcak kasar, pişirme, yağ sökümü ve haşıl sökme işlemlerinin yapılabildiği bir makinedir. Pişirmede amaç pamuklu veya ketenlerde bulunan

2

mum, vaks, çepel, bit v.b. yabancı maddeleri uzaklaştırmaktır. Kasarda amaç; elyafa beyazlık kazandırmaktır. Brugman Merserize Makinası : Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde merserize işlemi; pamuk ve tencel elyafı içeren kumaşlar için yapılır. Amacı; elyafın boyut stabilliği ve boya alma özelliğini artırmaktır. Düz Boyama Bölümü : Düz boyama bölümünde açık en kumaşların boyama ve yıkamaları, kostikleme, termofikse işlemleri yapılır. Bu bölüm Hot-flue , babcock yıkama makinası, Kusters Fluard ve Pad- Batch boyama makinalarından oluşur. MH Boyama Makinasında Yapılan İşlemler: Bu makinede polyester, pamuk, viskon ve keten karışımlı kumaşların üzerine dispers, indanthren yada reaktif boyarmaddeler pigment halde emdirilir. Bu boyarmaddeler kumaş üzerinde kurutularak daha ilerdeki safhada termofikse, alkali ve inkişaf gibi proseslerle sabitleştirilir. MH boyama makinasında indanthren, dispers ve reaktif boyama işlemleri yapılır. İşletmede genellikle emdirmeden çok, çektirme yöntemine göre çalışan jet boyama makinaları çalışmaktadır. Hot-flue (Germe-Çekme) Makinasında Yapılan İşlemler: Hot-flue makinasında elyaf fikse, kurutma, polyester optiği, polyester optiği fiksesi ve dispers boya fiksesi işlemleri yapılır. Dispers / İndanthern Tek Banyo Boyama (MH) : Bu boyama yöntemi; PES / Pamuk / Viskon / Keten elyaf karışımlarından oluşan kumaşlara uygulanır. Dispers / İndanthren veya karışımlarından oluşan boya çözeltisi ile fluarlanan kumaş, kurutma işleminden sonra Hot-flue’da dispers termofikse ve padsteam‘de indanthren inkişaf işlemlerine tabi tutulur.

3

Dispers Boya Fiksesi : Hot-flue makinasında PES elyafı 180-225 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile 60 ile 90 saniye muamele edilir. Böylece dispers boyarmadde partikülleri elyaf içine difüzlenerek fikse olur. Elyaf Fikse : Hot-flue makinasında PES elyafı 190-210 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile 45-90 sn muamele edilir. Böylelikle PES elyafı boyama sırasındaki kırılmalara karşı stabil hale gelir. Kurutma : Hot-flue makinesinde yapılan kurutma işlemlerinde; 160 -190 ˚C sıcaklık aralığındaki ısı ile kumaşın üzerindeki nemin uzaklaştırılması sağlanır. İplik Boya Bölümü : İplik / Dokuma Grup Müdürlüğüne bağlı olan iplik Boya bölümünde 12 kişi çalışmaktadır. İplik boya işletmesinde; 2 adet 300 kg’lık Boyama Makinesi 1 adet 100 kg’lık Boyama Makinesi 1 adet 25 kg’lık Boyama Makinesi 2 adet 300 kg’lık Boyama sonu Kurutma Makinesi 1 adet 3 bobin Boyama Makinesi 2 adet 1 bobin Boyama Makinesi 1 adet santrifüj mevcuttur. İplik Boya Dairesine İplik / Dokuma Planlama Şefliği tarafından iplik Boya İstihsal Programı Formu gönderilir. Form da boyanması istenilen ipliğe ait renk no, elyaf

4

kodu, kullanılacağı desenin adı ve müşterisi (firma adı) gibi bilgiler belirtilir. Boyanması istenilen reçete bulunur. Reçetedeki iplik no’su, elyaf kodu istenilene uymakta ise İş Emri Formu hazırlanır. Usta, reçete üzerindeki boyama şekline göre makine üzerindeki mevcut programlardan gerekli olan boyama metodunu seçer. Makinede bulunan programlar; 1234567Dispers-kükürt Boyama İndanthren (Küp) Boyama İndanhren (Pigment) Boyama Dispers + İndanthren (Pigment) Boyama Dispers + İndanthren (Küp) Boyama Kasar Dispers +- Reaktif

Bu boyama programlarından en yoğun olarak kullanılanı dispers+ reaktif boyama programıdır. Diğerleri çok nadiren farklı siparişlerde kullanılmaktadır. Seçilen program makineye verilir. boyanması istenen renk numarası arşiv reçetelerinden, bulunmuyorsa Desen Büro Şefliğinden şablon yapılması için gönderilen renk çalışması istek föylerinin dosyalandığı arşive bakılır. Reçetedeki bilgilerin istenilen bilgilere uygun olup olmadığına bakılır. Bilgiler uygun ise tek bobin numune aparatında boyanıp, onaylanan reçeteye kart açılır. Boyanması istenilen ipliğin elyaf kodu reçetedekilere uymuyorsa İplik Boya Şefi numune aparatında rengi yakalayana kadar tek bobin boyatır. Onaylanan reçeteye parti boyanır. İplik boya ustasına teslim edilen İş Emri Formu ile, boyama işleminin ön hazırlığı başlamış olur. Bobin dairesinden Yumuşak Bobin Teslim Formu ile gelen yumuşak bobinler usta nezaretinde nakliyeciler tarafından hazırlanır. Bobinler hazırlanırken bobinlerin yumuşaklığı elle, büyüklüğü gözle kontrol edilir. Kullanıma uygun bobinler kafeslere takılır. Gerekli boya programı seçilerek makineye

5

İplik boya ustası. Onaylanmış olan partideki her bobinin üzerine. 6 .verilir. Ardından boyama işlemine geçilir. teslim formu hazırlar. dokumada ipliği boyalı olarak dokunmuş kumaşlara “İpliği Boyalı Kumaşlar”. Boyama bittikten sonra bobinler kurutma aparatına konulur. Dispers boyama öncesi pH’nın 4. Nüshası bobin ambarına. İplik-Boya-Kimyevi Sarf Formu ile Boya Mutfağı Bürosuna verilir.5-5 olması esas alınarak gerektiği kadar kullanılır. Nüshası İplik / Dokuma Planlama Şefliğine teslim edilir.5-5’e ayarlanması gereklidir. Proses adımları bu ifadelere göre 2’ye ayrılır. Numune renk bu işlem sonucu onaylanırsa sonraki proseslere geçilir. Numunesi alınmış ipliğin PES rengini görebilmek için boya operatörü selüloz ekstraksiyonu yapar. İplik-Boya dairesinde bir gün içinde hazırlanan parti boyama reçetelerinin bir nüshası. 3. Bu işlemler bittikten sonra onaylanan rengin bobinleri kurutulur. 4. Bu ayar için Asetik Asit miktarı her boyama için sabit olmayıp pH’nın 4. Formun bir nüshası Bobin Dairesi Şefliğine teslim edilir. sırası gelmiş parti numarası etiketle yapıştırılır. 2. Dispers boyama sonunda iplik boya operatörü renk numunesi alır. Boyanan partiden numune alınarak İplik Boya-Renk Takip Formuna parti devamlılığının kontrolü için yapıştırılır. İşletmede Uygulanan Proses Basamakları: İşletmede. Nüsha İplik / Boya dairesinde arşivlenir. dokumadan renksiz olarak gelen ve jetlerde düz boyama yapılarak renklendirilen kumaşlara “Topu Boyalı Kumaşlar” denilmektedir.

kullanılan ipliğin numarası ve hammadde’nin farklı olmasına göre proses basamaklarının sırası değişebilmektedir veya bazıları atlanabilmektedir. 7 . Kumaşın doku yapısı. siparişte istenilen özelliklere göre veya kumaşın hammaddesine bağlı olarak uygulanabilir veya uygulanmayabilir. (*) işareti olan prosesler.Topu Boyalı Kuamaşlar Yakma Haşıl Sökme Yıkama * Merserizasyon * Pişirme * Kasar * Nötr Yıkama Kurutma Elyaf Fikse Boyama (Jet Boyama) Boyama Sonu Kurutma * Buharlama (Stabilo) Apreleme Sanfor İşlemi Mamül Kalite Kontrol İpliği Boyalı Kumaşlar Yakma Haşıl Sökme Yıkama Kurutma Elyaf Fikse * Buharlama Apreleme Sanfor Mamül Kalite Kontrol Bu proses şemasındaki sıralama en genel haliyle belirtilmiştir. İşletmede uygulanan bu prosesler ve detayları aşağıda açıklanacaktır.

Ve kumaş üzerindeki tüycükler belli bir yöne oryante edilerek düzgün bir yakma etkisi sağlanır.Ön Terbiye İşlemleri: Yakma Prosesi: Yakmanın amacı. Kumaş yanma odasına girmeden önce bir fırçalama tertibatıyla üzerindeki uçuntu. Düzgün bir yakma etkisi sağlanabilmesi için alev enerjisinin uzunluğunun devamlı olarak bütün en boyunca sabit tutulması şarttır. yabancı maddeler uzaklaştırılır. Özbucak Boya-terbiye işletmesinde 1 adet Osthoff Senge gazlı yakma makinesi bulunmaktadır. • • • • Alev kuvveti (yoğunluğu) Kumaş geçiş hızı Kumaş ile bek arasındaki mesafe Beklerin pozisyonu 8 . Yakma makinesinin en hassas yerleri beklerdir. İşletmedeki Osthoff-Senge yakma makinası iki sıra bek içermekte olup kumaşın geçiriliş şekline göre ya her iki yüzü de yakılmakta veya bir yüzü iki kere yakılmaktadır. vb. dokunmuş kumaş üzerinde bulunan lif uçlarının boyama sırasında boyama hatalarına neden olması ve mamül kumaşta lif uçlarının boncuklaşmasını önlemektir. toz. Yakma makinesinde elde edilen etki şu faktörlere bağlıdır. Yakma makinasından çıkan kumaşta kalabilecek kıvılcımların yanmaya neden olmasını önleyebilmek için kumaş makineyi terk etmeden önce iki tane merdane arasından geçirilir. İşletmede genellikle yakmadan sonra haşıl sökme işlemi yapıldığından yakma makinesinden çıkan kumaş hemen haşıl sökme flottesinin bulunduğu tekneye sokularak kumaşta kalabilecek kıvılcımların emin bir şekilde söndürülmesi sağlanmaktadır.

dokunmuş kumaş üzerinde bulunan haşıl maddelerinin ağartma veya boya işlemlerinden önce kumaş üzerinden uzaklaştırılmalıdır. Bunun için ağartmaya veya boyamaya başlamadan önce haşıl maddelerinin kumaş üzerinden uzaklaştırılması gerekir. Makinanın hav-gaz karışımı giriş vanası açılır. Makinanın yakma girişi ve çıkış fırçaları ve hava emme fanları çalıştırılır. Beklerden gaz çıkışı beklenir ve ateşleme düğmesine basılır. Enzimler bitkisel veya hayvansal canlılar tarafından üretilen mikroorganizmalardır ve “organik katalizör” 9 . Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde haşıl sökme ve yakma işlemlerinden varılacak amaçlara tek proses kullanarak varmak için yakma + haşıl sökme işleri ard arda aynı makinede yapılabilmektedir.bunlar ağartıcının veya boyarmaddenin kumaşa nüfuziyetini güçleştirdiklerinden düzgün boyama ve ağartmayı engellerler. Yakma işlemi süresince kumaşın makine içerisinde durup beklememesine özen gösterilir. Pafta numaraları ters yüze yazılır. Kumaşın doğru yüzü ham kontrolde yazılan pafta numarasında bakılarak anlaşılır. Haşıl Sökme: Haşıl sökmenin amacı. İşletmede haşıl sökme maddesi olarak enzimler kullanılmaktadır.İşletmedeki Osthoff-Senge yakma makinasında 3 adet bek pozisyonu vardır. boyama sırasında boyama hatalarına neden olmasını ve mamül kumaşta lif uçlarının boncuklaşmasını önlemek gerekir. Kumaşın yakma yapılacak yüzü ayarlanır. İşlem boyunca alev boyu kontrol edilir. Dokunmuş kumaş üzerinde bulunan lif uçuntularının. Bekler üzerinde mavi renkte düzgün aynı alev boyunda alev gözlenir gözlenmez makinaya hız verilir ve makine hızı ayarlanır. Makinanın arkasına rolik yerleştirilir. Tansiyon ve hız ayarı yapılır. 1 No’lu pozisyon : Teğet Yakma 2 No’lu pozisyon : Val üstünde yakma 3 No’lu pozisyon : kumaş üstünde yakma Yakma işlemi adımları şu şekildedir : Makinenin yakma pozisyonu ayarlanır (1-2-3).

Haşılın son bir durulamayla kumaştan kolaylıkla uzaklaştırılabilecek hale gelmesi için kumaşın başlangıçta haşıl sökme flottesiyle yapılan emdirme sırasında yeterli miktarda su almış olması gerekir. dokunmuş pamuk.Tekstil mamülünün ıslanması 2). Nişastanın parçalanmasında etkili olan enzimlere amilaz denir. yıkama işlemi sonu çekmezliği sağlamak. Bir süre sonra (yaklaşık 30 sn sonra) liflerin şişmesi tamamlanacak ve alınan suyun (flottenin) % 30 kadarı bunun için kullanılacaktır. Haşıl sökmede genellikle yakma makinasında yüksek hızla gelen kumaş aynı hızla haşıl sökme flottesinden geçirilir. boyama işlemi sırasında canlı ve derin renklerin elde edilmesini sağlamaktır.Su ve terbiye maddelerinin tekstil mamülünün içerisine difüzyonu 3). Böylece empegrinasyon sırasında alınan % 60-70 flottenin (suyun) sadece % 30-40 kadarı haşılın çözünmesi için serbest durumda kalacaktır. proseslerde önemli rol oynarlar. Tekstil mamülü haşıl sökme flottesine daldırıldığında sırasıyla : 1). sıkılır ve herhangi bir rolik’e sarılarak 6-8 saat rotasyon parkında beklemeye bırakılır. Liflerin şişmesi için gerekli su miktarı ise pamuk liflerinden ağırlıklarının % 30’u civarındadır.. Özbucakta yapılan ve bugün için nişasta haşılı sökmede tavsiye edilebilecek tek yöntem amilazla yapılandır.Lif kesidinin şişmesi olayları meydana gelmektedir. Flotteyle emdirilip sıkma işlemi sadece birkaç sn sürdüğünden bu arada daha liflerde şişmelerini tamamlayamamışlardır. Amilazlar yalnız nişasta makromoleküllerini parçalayıp selüloz ve diğer liflere liflere hiçbir şekilde zarar vermediklerinden en güvenli nişasta haşılı sökme yöntemi bunlarla yapılır. tencel karışımlı kumaşların parlaklığını artırmak. Merserizasyon : Merserizasyonun amacı. Lif kesidinin şişmesinin tamamlanması için belli bir süre gereklidir. 10 . Bu süre pamuk liflerinde 30 sn kadardır. Flotteden bu hızla geçiş sonunda alınabilen flotte miktarı birçok durumlarda % 60-70’i pek aşmaz.olarak birçok kimyasal reaksiyonlarda özellikle canlıların bünyelerinde meydana gelen sindirim. vb. assimilasyon .

Kostikleme : Kostiklemenin amacı. Fulara 70 lt 8 ˚Be’lik kostik doldurulur. Merserizasyonun enteresan bir etkisi. 9 ˚Be’lik kostiğin yarım saat boyunca fulara beslenmesi bittikten sonra. Fabrikanın izlediği merserizasyon proses adımları aşağıda bahsedilmektedir. Sıcak Ağartma İşlemi (.Sıcak Kasar) : Dokunmuş pamuk. Fenolflatein rengi pembe tonlarında ise kumaşta bazik kalıntılar olduğu anlaşılır ve ilgili amire haber verilir. Makinenin buharlatma kısmı 50 ˚C’ye ısıtılır. Besleme kazanına 9 ˚Be’lik kostik alınır ve yarım saat kadar proses esnasında buradan fulara beslenir. lifleri şişirmekte ve daha açık bir yapı kazanmalarına yol açmaktadır. Hazırlanan 28-30 ˚Be kostik merserize makinesinin stabilize 1 kısmına çekilir. dolayısı ile daha koyu görünmektedir. merserize edilmiş pamuklularda aynı koyulukta bir boyamanın sağlanması için tüketilen boyarmadde miktarının normal pamukluya nazaran % 15-40 kadar daha düşük olmasıdır. Merserize lifler daha düzgün yüzeye sahip olduklarından ışınların lif içerisinde geçtikleri yolun uzunluğu artmakta. Bunun nedeni geometriktir. Bunun sonucu. kontinu yıkama makinasında uygulanmaktadır. merserize edilmiş pamuk liflerinin boyarmadde alma yeteneği artmaktadır. Makinenin yıkama şartları ayarlanır. keten. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde merserize prosesi nadiren pamuk ve tencel karışımlı kumaşlarda uygulanmaktadır. Merserize işlemi sırasında kumaş dok’a sarılır. işlem gören kumaşın kapilaritesinin artırılmasıdır. Bu maddeler boyanmış kumaş üzerinde de görüleceği için kumaşa hoş olmayan bir görünüm verirler. Makinanın stabilize 2 kısmına yumuşak su alınır.Merserizasyon sırasında misellerin içine ve arasında giren sudkostik. PH 7 sağlanır. tencel karışımlı kumaşlar üzerinde siyah noktalar şeklinde görülen bazı yabancı maddeler vardır. Kostikleme işlemi esnasındaki makinenin fiili değerleri ilgili yerlere kaydedilir. besleme kazanına 10 ˚Be’lik kostik alınır. 20 m/dk hız ile çalışmaya başlanır. Bu nedenle kumaşa zarar 11 . Ve proses boyunca işlem bitene kadar fulara beslenir. Amirin talimatları doğrultusunda işleme devam edilir veya pH kağıdı ile kontrol edilir. Kostikleme işlemi işletmede. İşlem sırasında kumaşın nötr olup olmadığı makine çıkışında kumaş üzerine fenolftalein çözeltisi damlatılarak kontrol edilir.

Kumaş beyaz olarak satılacak ise ağartma kaçınılmaz bir işlemdir. Selülozik liflerin ağartılması hidrojen peroksit ile yapıldığında alkali çözeltilerde kaynama noktası veya yakınında yapıldığında pişirme + ağartma prosesi ile beraber uygulanabilir. Hidrofilleştirme – Pişirme : Hidrofilleştirme. kir. Emdirme + Buharlama şeklindedir. baskı gibi yaş işlemleri. Mahlülün kumaş üzerine emdirilmesi sırasında kumaş buhar beslemeli kamaralara sarılır. toprak. Ağartıcılar lif içerisindeki renk bileşikleri ile tepkimeye girerek onları renksiz hale getirir. Sentetik elyaf beyaz olarak üretilir. Bu işleme kostik pişirme de denilmektedir. Koyu renklerde ağartma hiç yapılmayabilir veya yarım reçete geçilebilir. Bu da ekonomi sağlar. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde bu prosesin uygulama şekli sıcak kasar prosesinin uygulamasına benzer bir şekildedir.vermeden bu maddeleri parçalamak ve kumaşın beyaz görünmesini sağlamak için ağartma işlemi uygulanır. 12 . sıvı yağ ve diğer yabancı maddeleri gidermek için tekstil materyalini sulu ortamda kimyevi maddeler ile muamele ederek hidrofil hale getirme işlemidir. hazırlanan sıcak kasar çözeltisi kasar makinasının teknesine ilave edilir. güçleştiren doğal yağlar. Bu nedenle doğal liflerin ağartılması sentetiklere nazaran daha gereklidir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde polyester/viskon/keten/tencel liflerin çeşitli kombinasyonlarından oluşan kumaşlar ağartma prosesine tabi tutulur. rotasyonda döndürülmek suretiyle sıcak kasar işlemi için bekletmeye bırakılır. bal mumu. proteinler. Kamaralara sarılmış kumaş kamara dönderme istasyonlarına götürülerek sıcak kasar reçetesindeki şartlar dahilinde. Sıcak kasar işlemi yapılacak olan kumaş 50 m/dk hız ile mahlül teknesindeki kasar mahlülünden geçirilerek teknedeki mahlül kumaş üzerine emdirilmesi sağlanır. Sıcak kasar işlemi yapılacak olan makinanın mahlül hazırlama kazanına. tekstil mamülüne hidrofobluk kazandıran boyama.

baz. gibi suda çözülmeyen fakat kolloid olarak dağılabilen maddelerin uzaklaştırılması 3)..Ecza maddelerinin yıkanması : Tekstil mamülü üzerindeki asit. fikse olmamış suda çözünebilen boyarmaddeler gibi her türlü suda çözülen kimyasal ecza maddesinin uzaklaştırılması. • • • • • • Haşıl sökümü sonrası yıkama işlemi Yağ sökümü sonrası yıkama işlemi Harman boyalı haşılsız kumaşların yıkanması Haşılsız.Kollid yıkama: tekstil mamülü üzerindeki haşıl artıkları. Özbucakta Boya-Terbiye işletmesidne uygulanan yıkama mekanizmaları şunlardır. tuz. sıvı ve katı yağlar. mumlar.. ipliği boyalı kumaşların yıkanması Pişirme ve kasar sonu yıkama Nötr (Asit) yıkama 13 . gibi) uzaklaştırılması Özbucak Boya-Terbiye işletmesi kapsamında bu 3 yıkama mekanizması da farklı isimlendirmeler altında uygulanabilmektedir. 2). Yabancı maddeler liflerin yapısından ileri gelebileceği gibi mamülün gördüğü işlemler sırasında mamüle geçmişte olabilirler. kasar maddeleri. Basitleştirilmiş olarak terbiye dairesinde yapılan yıkamalar 3 gruba ayrılabilir..Yıkama Prosesi: Yıkamanın Mekanizması : Yıkama ve durulamada amaç tekstil mamüllerindeki rahatsız edici. fikse olmamış suda çözülmeyen boyarmadde artıkları . kirlilik yaratan ve diğer prosesleri gölgeleyecek yabancı maddeleri uzaklaştırmaktır. 1)..Pigment yıkama : tekstil mamülü üzerindeki her türlü suda çözülmeyen organik ve anorganik pigmentlerin (pigment halindeki kir. patlar.

1. bunlardan birisi Babcock yıkama makinesi. Terazi 2.5 bar Isı göstergesi : Kırmızı – Ayarlanacak ısıyı. diğeri ise Brugman yıkama makinesidir. 14 . Rolik sarma – val basıncı : 2 bar Makinenin ilgili kısımlarına ait basınç değerleri yukarda verilmektedir. ve 7.5 bar 1. yıkama makinesi girişindedir. Bunların dışında kumaşta leke oluşmaması için makine içinin ve suyunun temiz olması şarttır. yakma işlemi sonrasında yıkama Yağ sökümü olmuş mamül kumaşların yıkanması Boya-Terbiye işletmesinde 2 adet yıkama makinası olup. Terazi : 4 bar : 3 bar : 4 bar 4. Vallere ve terazilere yapışmış olan elyaflar kumaşta leke yaratabilir. Kelebek açıcı : 1 – 2 bar Yıkama teknelerinin Alt teraziler : 2 – 7 bar Üst teraziler : 3 – 10 bar Baskı valleri : 3 bar Son tekne sıkma vali basıncı : 2 –3. Tekne sıkma val basıncı : 3 – 3. Terazi 3. Babcock yıkama makinesinin terazi ve baskıları. Siyah – Makine içindeki gerçek suyun sıcaklığını gösterir.• • Boyama sonrası.

Asetik Asit :5 cc/sr/lt Besleme : 10 cc/sr/lt Bu kimyevi 4. Tekne : 20 – 25 ˚C SoğukTaşmalı Yıkama 15 .Yıkama makinesi 7 adet kamaradan oluşmuştur. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde uygulanan yıkama mekanizmalarından biri olan (nötr) asit yıkama reçetesi ve uygulaması aşağıda verilmektedir. Tekneye verilir. 1. Tekne : 50 –60 ˚C 6. Nötr (Asit) Yıkama : Bu yıkama işlemi kumaş üzerinde kalabilecek bazik kalıntıların kumaş üzerinden uzaklaştırılması için uygulanır. Makinadan kumaş geçiş hızı 25 – 30 m/dk ‘dır. Basınç ve ısı göstergeleri ile sıcaklık ve basınç her zaman kontrol edilmektedir. Tekne 50 – 60 ˚C Taşmalı Yıkama 7. Kumaş girişten çıkışa doğru hareket ederken su ise tam tersi yönde kamaralar arasında hareket eder ve türbülans oluşturarak yıkama tesirinin artması sağlanır. Kumaş her kamaradan çıkışında sıkılır ve diğer kamaraya sevkedilir. Bu kamaralar kimyevi kazanı ile irtibatlıdır.Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 3.Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 2. Her bir kamaraya buhar beslenmektedir. Son kamarada soğuk su ile durulama yapılır. Ters yıkama prensibine göre yıkama etkisinin iyileştirilmesi için kamaralar arasında alt taraftan su seviyeleri bileşik kaplar prensibine göre birbirine bağlantılıdır.Tekne : 60 – 70 ˚C Taşmalı Yıkama 4. Diğer 6 kamara ise kimyevi ilavesi yapılacak şekildedir. Tekne : 50 ˚C 5. Girişte ve çıkışta rolikler bulunur.

Bu yüzden asit yıkamalarda tekne sıcaklıkları 60 – 70˚C’yi aşmaz. Jet boyama dairesine gidecek bütün kumaşlar kurutma prosesinden sonra termofikse (elyaf fikse ) prosesi için bir daha germe-çekme (ramöz) makinasından geçer.Boyama sonu apre kondenzasyonu Bu dört prosese göre makine şartları değişebilmektedir.Termofikse (elyaf fikse) 3. Bunun dışında yine pH’yı kontrol etmek için kumaşa fenolftalein çözeltisi damlatılır. Babcock germe-çekme makinasında 10 kamara mevcuttur. Makine İğne + paletli taşımalıdır. Besleme 10 cc/lt yapılır. Özbucakta Boya-Terbiye işletmesinde germe-çekme makinaları dört çeşit proses için kullanılmaktadır. yıkama sonu kurutma 2. Bir kez daha yıkama yapmak gereklidir. boyamadan gelen kumaşın kurutmadan çıktıktan sonra tekrar kurutmaya girmesi şeklinde veya boyamadan gelen kumaşın yaş olarak apre flottesine daldırılıp kondanse edilmesi şeklinde sağlanabilir. Kumaşa apre flottesinin kondenzasyonu. 1. Yıkama soncunda PH değeri 6 olmalıdır. Diğeri ise 2002 Babcock kurutma makinasıdır.Boyama sonu kurutma 4. Kumaş germe-çekme makinasına girmeden önce atkı düzeltici sisteme 16 . Asit yıkamalarda asetik asit % 35’lik 5 cc/lt’dir. Bunlardan birincisi 1974 model. Çünkü kumaş üzerindeki kostik miktarı fazla olduğundan 70 ˚C’nin üzerinde yıkanmaz. Kumaş üzerine damlatılan çözelti pembe olursa kalevi olduğu anlaşılır. dokunmatik ekrandan makine ayarları verilebilmekte ve makinanın çalışma sırasında çalışma değerleri ekrandan okunabilmektedir.Kumaş üzerinde kimyevi kalıp kalmadığı pH kağıdı ile kontrol edilmektedir. Kurutma Prosesi : Özbucak Boya-Terbiye işletmesi kapsamında 3 adet ramöz (gergefli kurutucu) makinası mevcuttur. ikincisi 1981 model Krantz kurutma makinasıdır.Boyama öncesi . Makine kontrolü bilgisayar destekli olup.

Bu da istenmeyen bir durumdur. doku konstürüksiyonları ve benzeri özelliklerine bağlı olarak kumaştan uzaklaştırılacak su 17 . kumaşı germe-çekme makinesinin içerisine sevk eden sonsuz bant üzerindeki iğnelere: kumaş. Eğer fırça taşıma bandından daha hızlı dönerse kumaş iğnelere avanslı (boşluklu) olarak beslenecektir.(mahlo’ya) girer. Eğer kumaş germe-çekme ‘ye atkısı eğri bir şekilde girerse o şekilde fikse olur. Mahlo atkı düzeltici bir sistemdir. sıkılır. Dönen bir çift fırça kumaşı iğnelere takar. Kumaşların hammade. Kamaraların içinde biri üstte diğeri altta silindirik delikli metal bir tabla bulunmaktadır. Eğer kumaş kurutmaya veya elyaf fikseye giriyorsa bu teknede sadece su bulunur. önce mahlo’ya ve sonra germe-çekme’ye girer. Kumaş çıkışta içi suyla devamlı sirküle edilen bir çift soğutma silindirinden geçer. Bu da istenmeyen bir durumdur. Kumaşın kurutulması konveksiyon prensibine yapılmaktadır. Kumaş ıslatılır. Sıcak hava kumaşın üzerindeki suyu buharlaştırır. Kumaş mahlo’ya girmeden önce bir tekneden geçer ve sıkılır. gramajda devamlı değişecektir. Veya rolik’e sarılır veya bir sallama mekanizmasıyla arabalara aktarılır. Beslemede atkı eğriliği olduğu zaman giriş vallerini yukarı-aşağı hareket ettirerek atkı eğriliğini giderir. bu tekneye apre flottesi de ilave edilebilir. Kamara sıcaklıkları ve hızları yapılacak işleme göre değişir. kumaşın her tarafındaki su miktarının eşit olması ve optimum ve düzgün kurutmanın yapılabilmesidir. Bu şekilde boyuna çekme kontrol edilmektedir. avanslı besleme prensibine göre takılır. Eğer bu ıslatma + sıkma yapılmazsa kumaşın her tarafı aynı şekilde kurumayacak ve kumaşın farklı bölgeleri farklı miktarda çekmeye maruz kalacak ve bu sayede boy-en farkı oluşacak. Kumaş mahlo’dan çıktıktan sonra. Buharlaşan su ve soğuyan hava özel bir emme tertibatıyla ortamdan uzaklaştırılır. Bu ıslatmanın ve sıkmanın amacı. Kamaralar giren kumaş kızgın yağ ile ısıtılmış hava ile kurutulur. Eğer boya sonu kurutma yapılıyorsa. Kumaşın çekme payı hesaplanarak besleme avansı olarak yapılır. Çift taraflı iğneler arasındaki mesafe artırılarak veya azaltılarak atkı yönündeki çekme avansı da ayarlanabilmektedir. Bundan dolayı germe-çekme makinasında mahlo kullanmak zorunludur. Makine fotoselle kumaşın eni boyunca makineye girişini kontrol eder. Kızgın yağ ile ısıtılan hava fanlar yardımıyla bu delikli tabla kumaşın üzerine dik olarak püskürtülür.

Jet boya dairesinde çektirme (HT) yöntemine göre boyama yapılmaktadır.dir. uzun flotte esastır. Uygulanan yıkamalar. hazır parça formunda renklendirilmesi boyama ve baskı yöntemleriyle olmaktadır. Boyama işleminden sonraki ara yıkamalarda jet boyama makinesinde yapılır. İşletmede PES boyamaya alt boyama. viskon / keten boyamaya da üst boyama adı verilmektedir. ENL (hyrocol sun) yıkaması vb. HT yöntemine göre 120 – 130 °C ‘de 2-3 atü basınç altında yapılan boyamalarda her çeşit boyarmadde ile boyama yapılabilmektedir. durulama (soğuk yıkama). Genellikle PES/Viskon/Keten/Elastan elyaf kombinasyonundan oluşan kumaşların boyanması jet dairesinde gerçekleştirilir. Jet Boya Dairesi : Boyama. kumaşın geçiş hızı ve kamara sıcaklıkları belirlenir. Boyama tüm yüzeyin renklendirilmesidir. 18 . sıcak yıkama. çektirme esasına uygun olarak yapılır. tops. Buna su fıskiyesi veya kör banyo adı verilmektedir. iplik. 5 adet Thies jet boyama makinesi 5 adet Then air-flow jet boyama makinesı 1 adet Sclavos jet boyama makinesı 1 adet Scholl jet boyama makinesı 1 adet Thies numune boyama makinesi 1 adet Doytex numune boyama makinesi 1 adet Maxi-flow yıkama makinesı Boyama yöntemi HT prensibine göre. kaynar sabun yıkama. Ayrıca polyesteri harmandan boyalı olup sadece viskonu boyanacak ise özel kimyasallar verilerek sanki alt boya yapılıyormuş gibi işlem görür. kumaş.buharı miktarı. Kamaraların içinden geçen kumaş müşterinin isteğine bağlı olarak istenilen ene açılabilir veya daraltılabilir. İşletmedeki makineler. tekstil materyalinin elyaf. Yani uzun süre.

19 . • Carrier kullanımının getirdiği maliyetler ve carrier artıklarının uzaklaştırmak için yapılan uzun yıkama sürelerinin de kısaltıldığından maliyet düşer. • • olur. Kumaş boyanırken boya boşaltılmadan önce eğer uygun bir hızda banyo soğutulmazsa özellikle hassas kumaşlarda kırıklar oluşabilir. • • • Düzgün boyama ve tekrarlanabilirlik daha iyidir. Ve tekrar 130 °C’ye kadar çıkılarak bu sıcaklıkta bir süre daha boyama devam edilir. • Boyama süresi daha kısadır.HT boyamada kullanılan makineler yüksek basınca dayanıklı pahalı makinelerdir. Düzgünsüz boyanma tehlikesi fazla olan mamüller HT yöntemi ile daha Renk verimi daha iyidir. Bu nedenle elastan karışımlı kumaşların boyanması için en uygun yöntemlerden birisidir. Çünkü yüksek sıcaklıkta migrasyon fazladır. HT boyamanın carier yöntemine göre sağladığı avantajlar bu dezavantajları fazlasıyla karşılar. Bu makinelerde oldukça yüksek basınçta buhara ihtiyaç vardır. Jet boyama makineleri hem boyanacak kumaşın hem de flottenin aynı anda hareketli olduğu makine tipleridir. HT boyama sonunda eğer indirgen yıkama gerekmiyorsa 1 – 2 g/lt deterjan ile 70 – 80 °C’de 20 – 30 dk süreyle bir yıkama yapılabilir. HT boyama ile. Boyama süresi sonunda eğer nüanslama yapmak gerekiyorsa sıcaklık 90 °C’ye kadar düşürülerek Boyarmadde ilavesi yapılır. Carrier artıklarının neden olduğu migrasyon tehlikesi yok olur. Bu makinelerde kumaş mümkün olduğu kadar az gerilimle işlem görür. Bu boyama maliyeti için ve genel olarak boyama için bir dezavantaj ise de. Pes / selüloz karışımının boyanmasında selülozu kirletme (lekeleme) daha az düzgün boyanır.

Diğer bir jet konstrüksiyonu da Then airflow’dur. PES ise 130 °C’de basınçlı ortamda boyanır. Boyama sonunda halat formundaki kumaşı makinedan çıkarırken dikiş yerini bulabilmek için dikiş yerine bir mıknatıs dikilir. İşletmede 2 adet numune jet boyama makinası mevcuttur. Sclavos’da kumaş kamaralara göre tartılıp kesilmez. Jetlerde boyama halat formunda gerçekleşir. flottenin aktarılmasındadır. Kumaş hareketi flottenin tahriki ile değil de air-jetlerden yollanan 5 – 6 barlık basınçlı hava ile olur. Sclavos makinası 1080 kg kapasiteli. Çünkü flotte ile yoğun bir şekilde muamele olmaz. Sadece viskon boyamada soda zamanı geldiğinde soda beslemesi üst kattaki boya mutfağındaki soda besleme kazanlarından yapılır. Buda zaman kaybını azaltmaktadır. Flotte oranı 1 / 10 olarak çalışılır. Boyamaya girecek parti tartılır ve kaç kg geldiyse boyanacak ilgili jet boya makinasının kamara sayısına bölünür. Bu da kırık riskini azaltır. Olduğu gibi makineye verilir. Stabila – Buharlama : Boya-Terbiye dairesinde son işlem olarak uygulanabilecek proses buharlamadır. Flotte düzelerden kumaş üzerine püskürtülür. Tartılan parçalar araba ile makinenin önüne getirilir. Parçanın bir ucuna bir ip bağlanır ve kumaşın iki ucu dikilerek her bir kamaraya bu şekilde besleme yapılır. Çalışma prensibi Thies ile aynıdır. THIES jetlerde kumaş flotte içinden geçmez.PES-Vis karışımlı kumaşlar boyanırken önce PES boyanır. Makine çalıştığı boyama programına göre kimyevi alımı zamanı geldiğinde yanındaki kimyevi kazanında beslemeyi yapar. Fark. Daha narin kumaşlar için tercih edilir. Çünkü viskon boyama 80 – 85 °C’de yapılmaktadır. 2001 model bir egalize 20 . Makine. Bu işlem için Stabila markalı makine kullanılmaktadır. Dispers boyaması yapılmış kumaş viskon boyama şartlarında (10-11 pH ve 80-85 °C) yapıdan ayrılmaz. Bu makineler tek kamaradan oluşurlar ve her kamara 150 kg’lık kumaşı boyayabilir. elektrik ve su sarfiyatının daha az olması avantajı vardır. Diğer bir jet boyama makinesi olan SCLAVOS’un çalışma mekanizması diğer jet boyama makinelerinden biraz farklıdır. Sclavos makinası jet dairesinde mevcut olan THEN HT ve THIES HT makinelerine göre parti boyama süresinin daha kısa. Ve o miktardaki (kg) kumaş bir kamaraya verilir. tam otomatik jet boyama makinesidir. Viskon boyama sırasında dispers boyanın polycoterden çıkması imkansız gibi bişeydir.

. Eni ve elastikiyeti ölçülür. elastan karışımlı mamüllerin çekme. Apre (Bitim İşlemleri): Mekanik yolla veya kimyasal maddelerle emdirme. Kumaş herhangi bir nedenle kesik geldiği zaman sensörler yardımı ile makinenin durması sağlanır. Buharlama yapıldıktan sonra kumaş roliğe sarılır. Burada kumaş belirli bir miktar da buhara doyurulur.. 1 ) Görünüm ve Tutumun İyileştirilmesi İçin Uygulanan Apre İşlemleri • • • • Sert tutum veren bitim işlemleri Dolgun tutum veren bitim işlemleri Yumuşak tutum veren bitim işlemleri Dekatür vs. Ve ilerde herhangi bir ısıl işlemde çekmesi engellenir. Apre işlemlerinin temel amacı kumaş yapısında mevcut özellikleri geliştirmek yada kumaşa yeni özellikler kazandırmak suretiyle mamül kumaşı kullanım yerine ve isteğe göre uygun hale getirmektir. Belli aralıkla makineden çıkan kumaşa test yapılır. buhar. pamuklu. Özellikleri Kazandırmak İçin Uygulanan Apre 2. daldırma veya püskürtme. sıvama esasları ile mamüle daha iyi görünüm . İpliği boyalı.Mamüle Yeni Kullanım İşlemleri : • • Çekmezlik bitim işlemleri Buruşmazlık bitim işlemleri 21 . Tekstil endüstrisinde uygulanan en önemli bitim işlemleri genel olarak 2 şekilde sınıflandırılabilir. tutum ve kullanım özelliği kazandırmak için uygulanan son terbiye işlemleridir. Kumaşın tutumunu düzgünleştirir. pot’luk ve kırık problemlerini ortadan kaldırmak için yapılır.(açık) ramözdür.

atkı ipliklerinin etrafını dolaştıkları şişmiş çözgü iplikleri çözgü ipliklerinin de etrafını dolaştıkları şişmiş atkı ipliklerini birbirine daha fazla 22 . Çekme her ne kadar hem atkı yönünde hem de çözgü yönünde olmaktaysa da genellikle çözgü yönünde görülen çekme atkı yönündeki çekmeye nazaran oldukça daha fazladır. Germe-çekme makinelerinin teknesine apre çözeltisi ilave edilir ve kumaş apre çözeltisini emdirilerek germe-çekme makinasına girer. İpliklerin çapının büyümesi ise bunların birbirlerinin altından ve üstünden geçebilmek için daha dik dalgalı bir şekil almalarını gerektirmektedir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesi bünyesinde kimyasal bitim işlemleri uygulanmaktadır. bunun temel sebebi uygulamada kullanılan kimyasal maddelerin aditif olarak mamül kumaş bünyesine girmesi veya yüzeyde tutunmasıdır. Kumaşların çekmesinin başlıca 2 nedeni vardır. 1) Bir kumaştaki çözgü ve atkı iplikleri tamamen düz bir şekilde olmayıp birbirlerinin altından ve üstünden hafif dalgalı bir şekilde geçmektedir. Çekmezlik Bitim İşlemleri (Sanfor) [Mekanik Apre İşlemi] Bilindiği gibi selüloz liflerinden yapılmış kumaşların sulu ortamlarda örneğin. yağmurda veya yıkanırken çekme (büzülme) özelliği vardır. Boya-Terbiye işletmesinde çok çeşitli apre uygulamaları gerçekleştirilmekte olup burada çok sık uygulananlarından bahsedilecektir. Eğer istenen efekt ve sonuç elde edilirse apre reçetesi işletmenin speklerine kaydedilir. Ar-Ge laboratuarında yeni apre reçeteleri denenmektedir. Sulu ortamlarda su molekülleri selüloz liflerinin ve dolayısıyla ipliklerin enine kesitlerinin şişmesine yol açmaktadır.• • • Yağ iticilik bitim işlemleri Su iticilik bitim işlemleri Kaymazlık bitim işlemleri bitim işlemlerini mekanik bitim işlemlerinden ayıran temel Kimyasal farklılıklardan biride bu işlem sonucunda kumaşın belirli oranda ağırlık kazanmasıdır. İpliklerin boyu sabit olduğuna göre bu daha kıvrımlı durum.

Çözgü ipliklerinin birbirlerine kumaşın boyunun kısalmasına neden olmaktadır. Yaş işlemlerden sonra yapılan ve kumaşın çözgü yönünde gergin durumda bulunduğu kurutmalar ve kalandırlama sırasında ise bu gerilim fikse olmaktadır. 23 . ıslandığında lifler ve dolayı ile iplikler şişmekte ve kumaşta bir hareketlilik başlamaktadır. Bunun sonucu da kumaşın çözgü yönünde çekmesi olmaktadır. Güvenli bir çalışma şekli. Yani kumaşı daha terbiye dairesinde iken çektirmektir. Artık çözgü ipliklerini geren bir kuvvette olmadığından bu iplikler gerilimli durumdan kurtulacak şekilde hareket etmek istemektedirler. Sanforizasyonun esası.yaklaştırmasıyla mümkün olmaktadır. Böyle bir kumaş veya bundan dikilmiş mamül kullanma sırasında yıkandığında. Özbucak BoyaTerbiye işletmesinde sanfor makinesine kısa metrajda numune beslenip işlem görür ve mamül kumaş laboratuarına sevk edilir. Eğer istenilen çekmezlik değeri sağlanmışsa parti makineye girilir. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde bu müşterinin isteğine bağlıdır. kumaştan alınacak boyutları belli bir numuneyi bir veya birkaç kere yıkayarak kumaşın çözgü ve atkı yönündeki çekme miktarlarını saptadıktan sonra sanforizasyon sırasındaki çektirmeyi de buna göre ayarlamaktır. Su aynı zamanda kayganlaştırıcı bir madde olarak da bu hareketliliği desteklemektedir. kumaşın konstrüksiyonunun terbiye dairesinde yapılan bir işlem sonucu bunun birçok yıkamadan sonra alacağı şekle sokmaktır. Bilinmesi gereken bir husus da sanforizasyon işlemi sırasındaki çektirmenin miktarının iyi bir şekilde hesaplanması gerektiğidir. yıkarken esnemektedirler. Bu nedenle bir kumaşın “sanfor” etiketini taşımaya hak kazanabilmesi için çözgü ve atkı yönündeki çekme veya esneme miktarının % 1’den az olması gerekir. yaklaşması da 2) Kumaşlar daha dokumaları sırasında çözgü yönünde bir gerilim altındadır. Terbiye dairesinde de kumaş çözgü yönünde çekerekten. Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde sanfor makinesinde gördüğü işlemler aşağıdaki gibidir. Sanforizasyon sonucu gereğinden fazla çektirilen kumaşlar bu seferde. Dolayısı ile çekme ve esneme % 1’den az veya fazla olabilir. gererekten makinelerden geçirildiğinden bu gerilim daha da artmaktadır.

kırışmazlık özelliği veren bir apre işlemidir. (örneğin 48 cm gibi ) özel cetvelde kısalma miktarı –1. Blanketin kalınlığı 65 mm ile 35 mm arasında olabilir. Kauçuk blankette yumuşama ve çatlaklar oluşmuşsa bunlar kumaşta iz yapacağından kauçuk blanket taşlanmak suretiyle bu izler giderilir. (Yaklaşık 40 shore olmalı) .Sanforun amacı. Sanfor kısmına gelen kumaşın % çekmesi kumaş sanfor silindiri ile kauçuk blanket arasından geçerken baskı ve sıcaklık altında ayarlanır. keten. Kauçuk blanket sanfor silindiri vasıtasıyla kumaşa verilen baskının kumaş üzerinde iz yapmasını önleyerek % çekmeyi sağlar. sırasıyla buharlatma silindirinden. blanketin yanındaki baskı gösterme kadranından artırılıp azaltılarak ayarlanır. Bu yüzden sanfor çıkışı. Baskı. Blanketin kalınlığı 35 mm’den az ise işlevini yitirir. kumaşların bitiminde yıkandıktan sonra çözgüsünde çekme ve uzama olmamasını sağlamak ve aynı zamanda ütüleme ile tuşe işlemini yapmak. Buruşmazlık Apresi: Genellikle selüloz esaslı elyaftan oluşan kumaşlara (pamuk. işaretli olan mesafenin bir miktar kısalması beklenir.-2 gibi değerlerde okunur. İşlem anında herhangi bir aksaklıktan dolayı sanfor bekleyecekse kumaş kesilir ve kumaş sanfordan geçirildikten sonra işaretlenen ölçü sanforun özel cetveli ile tekrar ölçülür. 24 .. Atkı düzeltici ile kumaşın sanfora düzgün bir atkı ile girmesi sağlanır. Atkı düzelticinin çevirme kolu çevrilerek atkının durumuna göre atkı düzeltici silindirinin aşağı-yukarı hareketi sayesinde atkı düzeltilmiş olur.) kullanımı sırasında buruşmazlık. Kauçuk blanketin sertliği shoremetre ile kontrol edilir. Boyutları stabil yani az çeken kumaşlar elde edilir. Buruşmazlık işlemi buruşmazlık sağladığı kadar mamülün deformasyonunu önler ve pilling oluşmasında azalmaya neden olur. Özellikle selüloz mamüllerin sentetiklerle yarışabilmesi için buruşmazlık apresi kurtarıcı bir işlemdir. viskon. Buharlatma tamburundan geçen kumaş atkı düzelticiye gelir. sanfor silindiri ve kauçuk blanket arasından ve keçeli kalandır kısmından geçer. Kumaş sanfor makinesinde. Kumaş atkı yönünde toplatılmak istendiğinde buharlatma silindirinin buhar vanası açılır. Kumaşta çekmezliğin sağlanabilmesi için sanforda kumaşın toplatılması gerekmektedir. Bu işlemden sonra kauçuk blanket sıfırlanır. atkı düzelticiden (enine açıcıdan).

sertlik kazandıran maddeler. yumuşatıcı. Tutum Apresi : Ham pamuklu kumaşlar oldukça güzel bir tutuma sahipseler de ön terbiye sırasında liflerdeki yağ. ağırlaştırıcı ve doldurucu maddeler. Bütün bu grup maddelerden ne miktarlarda kullanılacağı tekstil mamüllerine kazandırılmak istenen tutuma göre büyük farklılıklar gösterebilir. dıştan gelen bir kuvvet etkisi ile lif elementlerinin birbirlerine göre kayarak yeni bir denge oluşturması ve bu kuvvet kalktığında oluşan dengenin eski gelmemesi olarak açıklanabilir. 1 ) Lifin amorf bölgelerinin reçine ile doldurulması 2) Kovalent bağ oluşumudur. yağ.Buruşma. Anti Pilling Apresi : 25 . Şişirici ve kayganlık artırıcı etki gösterirler. mum. Bazı durumlarda yumuşama mekanik etkilerle elde edilebilirse de genellikle tatmin edici apre işlemi. Buruşmayı önlemek için 2 yöntem mevcuttur. Bu nedenle tekstişl mamülüne son işlem olarak bu görünümün ve tutumun tekrar kazandırılması işlemine tutum apresi denir. ya da bunların değişik türevleri ile asıl önemli grubu oluşturan sentetik esaslı yumuşatıcılar ve silikonlar kullanılır. antiseptik sınıfına giren ecza maddeleri sınıflarına ayırabiliriz. mum gibi maddeler uzaklaştırıldığında bu güzel tutum ortadan kalkar. flottesine eklenen yumuşatma maddeleriyle elde edilir. sabun. Yumuşatıcılar kimyasal yapı itibariyle yüzey aktif maddelerdir. Yumuşatıcı maddeler kumaşın belirli bir yumuşaklık ve dökümlülüğe sahip olmasını sağlar. Yumuşatıcı olarak. Tutum apresinde kullanılan maddeleri. Yumuşaklık Apresi : Tekstil mamülüne yumuşak tutum vermek amacı ile yapılan işlemlerdir. higroskobik maddeler.

Kumaşın kullanım sürecinde ise bu tüycükler sürtünme etkisi ile topak topak olurlar. Buna pilling oluşumu denir. Kumaşın yüzeyindeki bu tüylülük boya terbiye işlemlerinde büyük sorunlara yol açmaktadır.Tekstil mamüllerinde sık karşılaşılan problemlerden birisi pilling (boncuklanma)’dir. vs)’de kaynaklanabilir. T gr kimyevi madde / 1 lt çözelti x [Toplam çözelti miktarı (lt)] Kullanılacak kimyevi madde miktarı (gr) Zoom Apresi : 26 . dokuma. Bu tüğlülük ipliğin kalite değerlerinden kaynaklanabileceği gibi diğer proseslerden (bobinleme. ipliğin yapısına dahil olmayan yüzeyde serbest olarak dolaşan lifler kumaşta tüğlü bir yapının oluşmasına olanak vermektedir. haşıllama. Bu durumu önlemek için kumaş terbiye işlemlerine başlamadan önce yakma prosesine girer. İşletmede Kullanılan Reçetelerin Hesaplama yöntemi ve Örnek Reçeteler : İşletmede Kullanılan Reçetelerin Hesaplama Yöntemi : Kumaş Miktarı (kg) x % Pick-up(70 grçözelti/100 kg kumaş) + 70 lt emniyet ilavesi Hazırlanması gereken toplam çözelti miktarı (lt) Şu halde hazırlanan çözelti miktarına (lt) bağlı olarak kullanılacak kimyevi madde miktarının hesabı aşağıdaki formül ile yapılır. Mamülün yüzeyinde yüzen lifler olarak adlandırılır. Kumaş mamül kumaş haline geldiği halde hala tüylü ise antipilling apresi uygulanarak bu durum giderilmeye çalışılır..

27 . kurutma yapılmalıdır. hoş tutum veren ve çok sık uygulanan bir apredir. kayganlık. Pymafex VK Knittex FPC MgCl2 Asetik Asit Antipill Apre : Pymaflex VK Asetik Asit 130 C˚’de 5 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse yapılmalı Buruşmazlık Apre: Knittex FPC MgCl2 Asetik Asit 130 C˚’de 2 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse yapılmalı Su Geçirmezlik Apresi : Oleophobol SL Asetik Asit 130 C˚’de 2 dk kurutma 180 C˚’de 1 dk fikse oldu 20 gr/lt 1 cc/lt 40 gr/lt 8 gr/lt 1 cc/lt 25 gr/lt 1 cc/lt 30 gr/lt 10 gr/lt 3 gr/lt 1 cc/lt 160 C˚’de 2 dk.Zoom apresi kumaşa yumuşaklık.

boyama yöntemi değişikliği gibi nedenlere dayanmaktadır. BOYA LABORATUAR BÖLÜMÜ Boya laboratuarında yürütülen çalışmalar renk çalışmaları ve renk konusu dışındaki çalışmalar olarak iki ana grubta toplanabilir. boya değişikliği. Desen Büro ve Ür-Ge için yapılan renk çalışmaları iplik boyama. Boya-Terbiye Planlama Şefliğinden gelen renk çalışma istekleri. Boyama reçetesi hazırlamak için kumaşın çözgü ve atkısında bulunan elyaf cinsinin ve harman oranlarının bilinmesi gereklidir. Boyanacak kumaş Boya-Terbiye 28 . süzülür ve kazana ilave edilir. Pazarlama Müdürlüğünden gelen renk çalışmaları müşteri isteği olan çalışmalardır. Siparişi alınmış ve boyanması devam eden renklerde reçete değişikliği gerekebilir. Boya-Terbiye Planlama Şefliğinden. Dicrylan KAT : Soğuk su ile açılır. Renk çalışması istek formuyla Boya Laboratuar Şefliğine iletilir. elyaf değişikliği. Renk Çalışmaları : Renk çalışması istekleri. Renk çalışması istek formu veya iç yazışma formuyla laboratuar şefliğine iletilmektedir. Pazarlama Müdürlüğünden. Böyle durumlarda eski reçete yeniden çalışılır. Hazırlanan reçetelerin renk numaraları günlük olarak iç yazışma formuyla Planlama Şefliğine bildirilir. numune olarak yapılan kumaşların boyanması veya şablona yapılan renk çalışmalarıdır. süzülür ve kazana ilave edilir. makine değişikliği.Çekme Stabilitesi + Buruşmazlık Apresi : Asetik Asit Dicrylan WK Dicrylan KAT 1 gr/lt 30 gr/lt 3 gr/lt Asetik Asit : Soğuk suya ilave edilip karışıtırlır. Ürün Geliştirme’den (ÜR-GE) veya Desen Büro şefliğinden gelmektedir. Dicrylan WK : Soğuk su ile açılır.

sonuçlar bilgisayar yazıcısından alınan rapor şeklinde Renk Kontrol Şefliğine gönderilir. Laboratuarda renk tutturma çalışmalarında klasik yöntem ve spektrofotometreden reçete almak şeklinde iki yöntem kullanılır. Spektrofotometrede renk fark tespiti. ışık kutusunda gözle kontrol ederek ve spektrofotometrede renk ölçümü yapılarak karar verilir. Kumaş İhzarat Şefliği tarafından laboratuara gönderilir. 29 . İşletmeden gelen apreli veya apresiz kumaş numuneleri spektrofotometre sorumlusu tarafından. Spektrofotmetreden reçete alabilmek için tüm boyalar ve tüm elyaflarla ilgili çok fazla sayıda datalar hazırlanması gereklidir. İşletmede boyanması devam eden reçeteler boya laboratuarı şefi tarafından çeşitli nedenlerle yeniden çalışılabilir. Spektrofotometrede karşılaştırma sonucunda renk farklılığı kabul sınırlarındaysa çalışmaya son verilir. Klasik yöntemde arşiv renklerinden yararlanılarak deneme reçetesi hazırlanır. boyaların haslık değerlerine. harman oranına. müşterilerin özel isteklerine önem verilir. Kumaş boyamanın hangi metoda göre yapılacağında karar verirken elyaf cinsine. a) Reçetedeki boyaların üretilmemesi b) Boya hatası veren boyamalarda boya değişikliği c) Boyama reçetesinin uzatılması d) Haslık değerlerinin iyileştirilmesi e) Boyama yönteminin (boyama makinesinin) değiştirilmesi Laboratuarda yapılan tüm renk çalışmalarında renk onayına. numune renge çok yakınlaşıncaya kadar çalışmaya devam edilir. reçete belirlenmiş olur. işletmedeki parti boyamadan sonra da yapılır. Kumaşla ilgili tanıtıcı bilgiler usta tarafından boyama hazır kumaş bilgi kartına yazılır. kondisyon dolabında kondüzyonlanır ve ölçüm yapılır. Bu nedenle şu şekilde sayılabilir. numune renk tonuna.Planlama Şefliğinden ve İhzarat Şefliğinden istenir.

Burada hem kumaş. Elyaf iplik ve kumaş formundaki tekstil materyalinin boyanmasında kullanılır. boyanmış kumaşlara düzeltme verilmesi gibi. Boyahane işletme için şu gibi çalışmalar yapılır: İşletmedeki sıkma silindirlerinin pick-up kontrolü. kumaşta haşıl kontrolü. Isıtma işlemi elektrik ile yapılmaktadır. Ürün Geliştirme ve Kalite Kontrol dairelerinden gelen isteklere yönelik çalışmalardır. 2 adet haznesi vardır. harman oranı tayini. Boya laboratuarındaki makineler. Makinenin 30 . apre denemeleri. Desen Bürodan. hem de elyaf boyanabilir.Renk Konusu Dışındaki Çalışmalar Boyahane işletmesinden. 1:8 flotte oranı ile çalışılır. kumaştaki hata nedenlerinin araştırılması. 1 adet ROACHES Numune Boyama Makinesi 1 adet ROTAOYEL Numune Boyama Makinesi 1 adet ERNST BENZ A6 Pad-steam 1 adet WERNER MATHIS A6 Sıkma (fluard) 1 adet WERNER MATHIS A6 Kurutma Makinesi 1 adet ROACHES Kurutma Makinesi Roaches Boyama Makinesi : Jet dairesinin deneylerinin yapılması için kullanılan çektirme prensibine göre çalışan bir makinedir. Makine bilgisayar kontrolündedir. Boyama flotteleri 10 gr kumaş için reçetelere göre hazırlanır. işletmede kullanılacak iyot çözeltisi ve sabun çözeltisinin hazırlanması. İçerisinde etilen glikol olan bir hazne ve bu haznenin içinde de rotasyon şeklinde dönen bir mil ve bu milin üzerinde takılabilen 12 adet tüp vardır. Bu makinede çektirme yöntemine göre boyama yapılır. Rotaoyel Boyama Makinesi: Roaches boyama makinesi ile hemen hemen aynı şekilde kullanılırlar. Makinenin iki adet haznesi vardır.

Polyester Exhaust Boyama Yöntemi : Polyester materyalinin çektirme esasına göre boyanması amacıyla uygulanır. 31 . Dispers Boyarmadde 50 ˚C’lik yumuşak suyla çözülür. Kumaş ise 10 gr İplik ise 5 gr Elyaf ise 2. 1 gr boya + 200 cc suda çözünmesi prensibi esas alınır. Üzerine pamuk iplikle hafifçe sarılarak tüpün içerisine konulur.5 – 5’e ayarlanır. Elyaf tüpe rahatça girecek şekilde boyama teline dolanır.5 gr tartılır. Tüpün ağzı kapatılır ve makinenin yuvasına yerleştirilir. Reçetedeki miktara göre boyalar uygun pigmentler kullanılarak behere alınır. 1 : 8 flotte oranı 1 gr materyal 8 cc boya çözeltisi denektir.5 gr/lt pH ayarlayıcı pH metre boya çözeltisine batırılarak pH 4. İplik çile halinde boyama teline dolanır. 1 gr/lt Dispergatör x cc/lt Asetik asit 0. Hazırlanan boya çözeltisi tüpün içine dökülür. Boya çözeltisi 1/8 oranına göre ayarlanır. Kumaş tüpe rahatça girecek şekilde rulo yapılır. Boyanacak materyal istenen ağırlığa tartılır.monitörüne boyama ile ilgili sıcaklık ve süre değerleri girilerek boyama grafikleri yüklenir. Boya programı makineye verileri. Reçetede belirtilen kimyevi maddeler flotte miktarına göre behere alınır.

. PES rengini kontrol etmek amacıyla ekstrakte yapılır. Selüloz boyaması yapılacak olanlar varsa durulanır.. Sadece polyesteri boyanacak olanlar proseste istenildiği şekilde yıkanır. keten. PES iskeletinin rengi PES exhaust boyama sonucu elde edilen renktir. 90-105 C’ye kadar ısıtılır. Boyama süresi bittiğinde sinyal sesi duyulur ve makine durdurulur.60’ 2 C˚/dk 10’ 40-50 C˚ Boyama takip edilerek boyama süresinin bitmesi beklenir. 130 C˚ 30’ 80 C˚ 32 . Materyal makine veya ütüyle kurutulur. Ekstrakte işleminden sonra materyalin selüloz kısmı erir. viskon. Selüloz Ekstraksiyonu : Selüloz karışımlı bir materyalin selüloz kısmının (pamuk. Ekstrakte edilecek materyal ısıtılmış asit içine atılarak karıştırılır. Materyalin miktarına göre yeterli miktarda fosforik asit cam bir behere alınır. Tüpler yuvalarından çıkarılır Tüplerin kapakları açılarak boyanan materyaller çıkarılır. polyester iskeleti kalır.) ayrılması Çözücü sıvı olarak derişik fosforik asit kullanılır.

Hazırlanan boya çözeltisi tüpün içerisine konur.15 – 20 dk süreyle karıştırmaya devam edilir. Reçetedeki miktara göre boyalar uygun olan pipetlerle behere konur. Boya çözeltisi istenilen flotteye ayarlanır. İplik çile halinde boyama teline dolanır. Elyaf tüpe rahatça girecek şekilde boyama teline dolanır. Procion M-E Boyarmaddeleri ile Exhaust Boyama Yöntemi : Selüloz materyalinin çektirme yöntemine göre boyanması amacıyla uygulanır. Boyama programı makineye girilir. Kurutulur. Tüpün kapağı kapatılarak makinedeki yuvasına yerleştirilir. antioksidan ve sertlik giderici madde asetik asit 1 : 8 flotte oranında behere konur. Bu süre tamamlandığında materyalin yapısında bulunan selüloz aside geçmiş demektir. Boyanacak materyal gerekli ağırlıkta tartılır.5 gr Kumaş tüpüne rahatça girecek şekilde rulo yapılır. Reçetedeki tuz. Materyal asitten çıkarılarak bol soğuk suyla yıkanır. 33 . Kumaş ise 10 gr İplik ise 5 gr Elyaf ise 2. Procion M-E boyalar 1 gr boya + 200 cc su olacak şekilde 50 C’ yumuşak suyla çözünür. Soda verildikten sonraki süre boya konsantrasyonuna bağlı olarak değişir.

soda. Boyama tüpü yuvalardan çıkarılır. Aşağıdaki reçeteye göre redüktif yıkama çözeltisi hazırlanır. Boyama izlenerek programın sona ermesi beklenir. Kumaşa redüktif yıkama işlemi yapıldığında selüloz üzerindeki artık PES boyaların uzaklaştırılması sağlanır. Tüpün ağzı kapatılarak makinedeki yuvasına yerleştirilir. 60 ˚C’de durulama yapılır. 120 – 130 ˚C’de kurutulur. Boyama programına kalındığı yerden devam edilir.80 C˚ 30’ 2 C˚/dk 50 C˚ Soda verilir 10’ Boyama programında soda verme zamanı geldiğinde boyama tüpü makineden çıkarılır. PH (6-7) Soğuk durulama yapılır. Boyama süresi bittiğinde sinyal sesi duyulur ve makine durdurulur. çözelti olarak pipetle tüp içerisine ilave edilir. 2 cc/lt asetik asit ile nötralize edilir. Gerekli miktardaki. 30’ 70 C˚ Taşmalı Yıkama 34 . PES boyaması tamamlanmış PES/Vis karışımlı kumaş bol soğuk suyla durulanır. Bu da boya haslıklarını daha iyiye götürür. Materyal tüp içinden çıkartılarak 40 – 45 ˚C’lik ılık suda durulanır. Dispers Boyama Yapılmış PES/Selüloz Karışımlı Kumaşların Redüktif Yıkanması: PES boyama sonunda fikse olmamış dispers boyalar kumaşın selüloz kısmını kirletir.

kurutulur. Sodyum bikarbonat ilavesi aşağıdaki tabloya göre yapılır. Drimaren Wet-Steam Boyama : Selüloz karışımlı kumaşların kontinu yönteme göre boyanması amacıyla uygulanır. Boya hazırlama kabına 50 ˚C’de yumuşak su alınır. asetik asit nötralize edilir ve durulanır. 35 . Fluarlama zamanı geldiğinde boya çözeltisine Sodyum bikarbonat ilave edilerek karıştırılır. Steamer fluarı boyamaya hazır duruma getirilir. 120 sn için 3 m/dk olarak ayarlanır) Boyanacak kumaş steamer astara dikilir. durulanır. Tartılan boyalar hazırlanan suyla ilave edilerek karıştırılır. • • • • üre 50 gr/lt ludigol 10 gr/lt sodyum sülfat 30 gr/lt rapid ıslatıcı 1 gr/lt hazırlanan boya çözeltisi soğuk yumuşak suyla 1 lt’ye tamamlanır. Reçetedeki kimyeviler aşağıdaki sıraya göre boya çözeltisine ilave edilerek karıştırılır. Emdirme yöntemine göre boyama yapılır. Reçetede belirtilen miktarlara göre boyalar tartılır. (Val basıncı 10 olarak ayarlanır) (Buharlama süresi 90 sn için ve hız ayarı 4 m/dk.6 cc/lt kostik 38 ˚ Be’lik 3 cc/lt sodyum hidrosülfit kumaş bu çözelti içinde 60 ˚C’de 3 dk muamele edilir.

20 20 . pişirme. 5 dk süreyle kaynar derecede sıcak suyla yıkama yapılır. pamuklu.t Sodyum Bikarbonat (gr/lt) 10 15 20 hazırlanan boya çözeltisi fluar teknesine dökülür makine çalıştırılır. 36 . Kumaş hızı ayarlanarak buhar kamarasına 102 ˚C’de 150 sn kalması sağlanır. Buharlanan boyalı kumaş soğuk suyla durulanır.Boya (gr/lt) 0 . yıkama maddesi (Ruesgen WGR) 2 gr/lt Selüloz için optik beyazlatıcı 2 gr/lt Hidrojen peroksit en sonunda ve suyla karıştırılmadan diğer kimyevilerin bulunduğu çözeltiye ilave edilir. Durulanır ve kurutulur Sıcak Kasar (Ağartma) : Amacı. Sıcak kasar çözeltisi aşağıdaki reçeteye göre hazırlanır.60 60 . Hazırlanan kasar çözeltisi sert suyla 1 lt’ye tamamlanır. keten veya viskonlu kumaşlarda bu hammaddeden gelen çöplerin giderilmesi ve boyamaya hazır hale getirilmesidir.. Hidrojen peroksit % 50 Sodyum Silikat 38 ˚ Be’ 20 gr/lt 6 gr/lt 10 gr/lt 5 gr/lt Sodyum Hidroksit 38 ˚Be’ Hidrojen Peroksit Stabilizitörü (Gemstab 624) Islatma.

asetik asitle nötralize edilir ve sıcak sabun yıkama yapılır ve kurutulur. Viskon boyamada boyarmadde markasına göre boyama yönteminde ufak farklılıklar olmaktadır.056 0. Sıcak kasar çözeltisinden 15 – 20 cc alınıp boyama tüpü içine konur.171 0. Ama temelde Procion M-E boyama yöntemine benzemektedir. Tüpün kapağı kapatılarak numune jet boyama makinesindeki yerine yerleştirilir. Makine programı 100 ˚C’de 4 saat ısıtma yapacak şekilde ayarlanır. Durulanır. Süre dolduğunda tüp içerisindeki kumaş çıkartılır.8 1 0. Fluarlanan kumaş rulo yapılarak çelik boyama tüpüne yerleştirilir.Kasarlanacak kumaş fluard’dan geçirilerek fularlanır. Örnek Boyama Reçeteleri : PES –Vis karışımlı Exhaust Boyama Reçetesi: Alt Boya (PES Boyama) Dianix Gelb Brown Xf Foron Rubin SWF Dianix Blau K26 % 0.147 Gr/lt Stelan SW Asetik Asit Rucoasit COS Verolan NBO Palatex PC Rucagol SBM 1 0.5 1 1 37 .

105 0.09 0.01 Gr/lt Setlean SW Asetik Asit Rucoasid Verolan NBO Palatex PC 1 0.8 1 0.50 0.Üst Boyama (Viskon Boyama) Procion Yellow HEXL Procion Karmin HEXL Amfibix HERO % 0.5 1 PES / Vis Karışımlı Kumaşa Alt Boyama Reçetesi: Alt Boyama (PES) Dispersol Plavine XF Dianix Rubin 150 Dispersol Violet CvS % 0.32 0.35 Gr/lt Tuz Soda Durgol Verolan NBO Palatex PC 45 15 1 1.5 1 38 .

32 0. Aynı reçete kullanılmakta. ötekinde ise sodası fazla katılır. diğerinde tuz fazla katılır.1 0. 3 adet viskon numunesinin reçetesinde birinin tuz ve sodası olması gerektiği kadar kullanılır.03 gr/lt 12 2 10 50 30 1 10 39 . Procion (üst) boyama Euer Yellow ESL Procion Karmin HEXL Euercion Navy Blue MER Serilen Black XYE Pamuk – Viskon Boyama Testi : % 100 Viskon ve % 100 pamuklu iki ayrı numune ile toplam 6 adet boyama yapılır. 5 gr viskon kumaş şeklindedir) boyayarak.4 2.5 Wet-Steam (Drimaren) Boyamaya Örnek: Wet-Steam Boyama Drimaren Bill Galb K-3GL Drimaren Balu R-GL Durgol Üre Sodyum Sülfat Grmwet RPO Sodyum Bikarbonat Pamuk – Viskon Boyama Testi : %100 pamuk ve % 100 viskon olan 2 numune kumaş aynı tüp içerisinde (5 gr pamuk. boyama sonu kumaşlarda görülebilecek renk farklılığını gözlemlemek için yapılır.Unvadine PB 0. Aynı işlem 3 adet % % 1.

1 0.5 0. Fizik laboratuarının amacı istenen standartlarda kaliteli bir iplik üretimi için. 3 gündüzcü ve bir teknisyen olmak üzere 7 kişi çalışmaktadır.5 % 0.5 0.5 0.5 FİZİK LABORATUARI BÖLÜMÜ Kalite kontrol müdürlüğü bünyesinde üç vardiya olarak çalışmakta olan fizik laboratuarında üç vardiyalı.5 0.5 0. Bu deneyle örnek kumaşların renk varyasyonlarının boyama koşullarına göre nasıl değiştiği araştırılır.5 0.100 pamuk numune kumaş için yapılır. Viskon (Reaktif) Boyama Remazol Yellow KB Remazol Red RR Remazol Black NE Normal(gr/lt) Tuz Soda Durgol Verolan NBO Palatex PC Kostik 38 ˚Be’ 20 5 1 0. cer şeridi ve fitil) ve sonunda yapılan testlerde iplik işletmesine ışık tutmak.5 Tuz fark (gr/lt) 30 5 1 0. üretimin her aşamasında (tarak.015 Soda fark (gr/lt) 20 15 1 0. Özbucak üretimli ve fason ipliklerin tüm kalite testlerini yaparak uygun olup olmadıklarını tespit etmektir. Laboratuarda yapılan testlerde standart atmosfer şartlarında (20 2 ˚C’ sıcaklık % 65 +-2 rutubet) yapılması gerekmektedir. Laboratuarda bu şartlar sıcaklık ve rutubet 40 .1 0.

1 adet Zweigle Bronca marka manuel iplik büküm cihazı 1 adet Zweigle marka iplik tüylülük tespit cihazı 1 adet Zweigle iplik aşınma cihazı 1 adet Zweigle şerit ve fitil numara tespit cihazı 1 adet Zweigle iplik numara tespit cihazı 1 adet Uster Tester 3 düzgünsüzlük cihazı 1 adet Uster Tensorapid 3 iplik mukavemet cihazı 1 adet Uster Classimat 3 iplik hata sınıflandırma cihazı İşletmede çalışılan yarı mamül ve mamül iplikler için iş akışı İş Akışı İplikhaneden Test Numuneleri alınır Alınan yarı mamül ve mamül ipliklere kalite planına uygun olarak testler yapılır. Yapılan test sonuçları ilgili raporlara geçilir Hayır Evet Test sonuçları speklere göre iyi mi? Alınan numunelerin yeşil veya kırmızı alanlara konulması Test sonuçlarının iplikhaneye verilmesi 41 İplikhane tarafından yapılan düzeltici işlem sonrası tekrar test yapılması Speki aşan testler için ikaz/ihtar yazılması . Fizik laboratuarında bulunan cihazlar.ayarlamalı klima ile sağlanmakta olup. termohigrograf cihazı ile süreklilik kontrol edilmektedir.

numara kontrolü. Tüylülük Testi : İpliklerde meydana gelen tüylenmenin derecesi tespit edilir.Laboratuarda yapılan belli başlı testler şunlardır. fitil. Classimat Testi : ipliklerdeki hataları uzunluk incelik ve kalınlıklarına göre sayısal olarak sınıflandırmak amacıyla kops ve bobinlere uygulanır. şantuk sayısı. Subjektif Düzgünsüzlük Kontrolleri : İpliklerdeki düzgünsüzlükleri gözle görmek amacı ile iplikler eşit aralıklarla ve düzgün olarak konik levhaya sarılarak yapılır. Şantuklu İplik Kontrolü : Şantuklu ipliklerdeki şantukların dizilimini ve düzgünsüzlüklerinin gözle ve makine ile kontrolü. şantuk boyu ve şantuk kalınlıklarının kontrolü yapılır. Mukavemet Kontrolleri : ipliklerin kopmaya karşı dayanımlarını ve bu esnadaki uzamalarını tespit etmek için yapılır. elastikiyet kaybı ve aşınmaya dayanımları test edilir. lycra çekimi gibi bir takım testler yapılır. Numara Kontrolü : numara sapmalarını tespit etmek ve asgariye indirmek için şerit. Hatalı Kumaş Analizleri : kalite kontrol sırasında hatalı görünen kumaşlarda gerektiği takdirde hataların kaynağının tespiti için. fitil ve ipliklerde düzgünsüzlüğün tespiti için Uster testleri yapılır. büküm. Büküm kontrolü : ipliklerde bükümdeki sapmaları tespit ederek standartlara uygun çıkmasını sağlamak için yapılır. Uster Kontrolleri : şeritlerde. Lycra Çekim kontrolü : Lycralı ipliklerde lycra çekim miktarını tespit etmek için yapılır. ve ipliklerden numara kontrolü vardır. Neps kontrolü : iplikte oluşabilecek nepsleri asgariye indirebilmek için tarak ve cer şeritlerine yapılır. 42 . Haşıllı iplik kontrolleri : ipliklerde haşıldan sonraki mukavemet artışı.

Temel haslık testleri : • • • • Kopma mukavemeti Elongation (Lycralı Kumaşlarda) Yıkama ile boyut stabilitesi (Sanfor Testi) Yırtılma Mukavemeti Müşteri isteğine göre yapılan haslık testlerinden bazıları şunlardır. müşteri siparişlerine göre çalışmaktadır. • • • • • Dikiş kayması Pilling testi Yıkama haslığı Su haslığı Martindale Pilling testi 43 . Bunlar genellikle bütün kumaşlara uygulanır. Diğer bir çok haslık testi ise müşterinin isteğine göre yapılır. Fakat numune alışında ve sürelerde farklılıklar olmaktadır. Fabrika. Mamül kumaş laboratuarı dünya çapında tanınmış kabul edilmiş laboratuardan agredite almıştır.Mamül Kumaş Laboratuarı : Kalite Kontrol Müdürlüğü bünyesinde 3 vardiya olarak 6 adet çalışanı bulunmaktadır. Mamül kumaş laboratuarında 4 temel test vardır. Ayrıca müşteriler haslık testlerinin standartlarını kendileri belirlemiştir. müşterinin sipariş ettiği kumaşın kendi belirlediği haslık değerleri arasında olup olmadığına bakmaktır. Testlerin uygulanışı prensipte aynıdır. Bu nedenle mamül kumaş laboratuarının asıl amacı. Mamül kumaş laboratuarının amacı işletmede üretilen mamül kumaş haline gelmiş kumaşın kullanım özellikleriyle ilgili olan haslık testlerini yaparak kumaştan beklenen performansı ortaya koymaktır.

Numune hazırlanması : Test istenen yönde 300 mm x 60 mm boyutlarında metal şablon kullanarak 3 numune hazırlanır. Kopma Mukavemeti Testi : Amacı. Haslık testleri anlatılırken kendine özgü değerlendirme metodundan da bahsedilecektir. kumaşların kopmaya karşı dayanımlarını tespit etmektir. Numunelerin üzerine atkı çözgü yönlerini belirten işaretler konur. Test bu şartlarda yapılmalıdır. (İki kenarda 5 mm saçak bırakılır). Enleri iki tarafı eşit iplik çıkartılarak 50 mm’ye getirilir. Islak Test : 44 . Numune kumaş kenarlarından en az 150 mm uzaktan alınmalı ve her biri farklı atkı çözgü iplik gruplarını içermelidir. Kondisyonlama: Kuru Test : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık ve % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır. Ütü ile buruşma testi Termal stabilite testi Buhar stabilite testi Işık haslığı testi Sonuçları değerlendirme metodları haslık testinin cinsine göre değişiklik arzetmektedir.b.• • • • • • Kuru temizleme haslığı Perborata karşı renk haslığı v.

Numuneler kumaş kenarından en az 15 cm içeriden olmak şartı ile alınmalı ve her biri farklı atkı çözgü iplik gruplarını içermelidir. Üst çene sıkıldıktan sonra “Tare” tuşu ile ekran sıfırlandıktan sonra alt çene sıkılır ve düğmeye basılarak test başlatılır. Testin Yapılışı : Bilgisayar ve cihaz açılır. Siyah hassasiyet düğmesi maksimum konumuna getirilir. Şablonun uzun kenarı lycra yönü paralel gelecek şekilde yerleştirilir. Numunelerin Hazırlanması : Lycralı yönde 330 mm x 60 mm boyutlarında metal şablon kullanılarak iki numune hazırlanır. lycralı kumaşların elastikiyetini tespit etmektir. Tensile strength test ekranı görüldükten sonra test edilecek kumaş ile ilgili bilgiler bilgisayara girilir. Cihazın üzerinde “options” düğmeleri ile load cycle’da yükün üst limiti 100 kgf’e alt limiti 0’a ve çenelerin hareket sayısı 1’e ayarlanır. Test bu şartlarda yapılmalıdır. Numunelerin üzerine lycra yönü hangisi ise (atkı veya çözgü) yönü belirtici işaretler konur. test hızını ise 100 mm/dk’ya ayarlanır. Çeneler arasındaki mesafe 200 mm’ye. Atkı yönü için 3 toplam numune aynı şekilde test edildikten sonra yazıcıdan sonuçlar rakamsal ve eğer istenirse grafiksel olarak alınır.Test numunelerinden ıslak mukavemet istendiği takdirde test numuneleri 20 ±2 ºC saf suda ısıtılıp. Ve bekletmeden 20 ±2 ºC ortamda test edilir. Kondüsyonlama : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık. Kesilen numunelerin eninden ve boyundan eşit iplik çıkartılarak eni 50 mm’ye düşürülür. Aynı işlemler kumaşın çözgü yönü içinde yapılır ve sonuçlar yazıcıdan alınır. Cihaza kopma mukavemeti için 75 mm’lik sürtünme yüzeyi olan çeneler takılır. Elongation Testi : Amacı. % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır. Testin Yapılışı : 45 . Bilgisayardan kopma mukavemeti test programı çağrılır. Numuneler çeneler arasına tam ortalanacak şekilde yerleştirilir. Çeneler kopma gerçekleştikten sonra otomatik olarak eski pozisyonuna dönecektir. Ekran options düğmeleri ile Autoreturn’e ayarlanır. Ve ekran test programına getirilir. suyun fazlası bir havlu ile sıkılarak uzaklaştırılır. Extension cycle’da ise üst limit 150 mm’ye alt limit 0 mm’ye ayarlanır.

kumaş üste gelecek şekilde yerleştirilir ve makine kapağı kapatılır. Şablon alındıktan sonra kumaşın çözgü yönü belirtilir. Diğer işlemlere geçilir (testin kayıtlara geçmesi) Yıkama ile Boyut Stabilitesi (Sanfor Testi) : Amacı. Numune ile birlikte toplam yük 2 kg olacak şekilde her biri 50 gr olan PES makeweight’lerden sayarak alınır. gerekli yerlere yazılır. kumaşların yıkandıkları zaman meydana gelebilecek boyutsal değişmeleri tespit etmek. Ayırdığımız makeweight’lerle numune kumaşı makineye.Cihaz açılır. Bilgisayara numune ile ilgili veriler girilir ve ekran test programına getirilir. 2 test de aynı şekilde yapılır. Testin Yapılışı : Makineye hangi firmaya göre yapılacaksa onun belirlediği standarda göre program kasedi seçilir ve makineye yerleştirilir. Siyah hassasiyet düğmesi en alt konuma getirilir. Sonuçlar rakamsal ve eğer istenirse grafiksel olarak alınır. Çenelerin gidip gelme sayısı da 3’e ayarlanır. Yükün alt limiti 0’a. firması v. Çeneler arasındaki mesafe 250 mm. Kumaşın eninde tutarsızlık yada herhangi bir yerinde hata var ise test için düzgün yerinden parça istenir.s. Hazırlanan numune tartılır. Numune Hazırlama : Test edilecek kumaşın üç yerinden eni ölçülerek ortalama eni bulunur. Numuneler çeneler üzerindeki çizgiler üzerinden yerleştirilir. Şablon çizgisinin 1 – 2 cm dışından kumaş kesilir. özellikleri. Test edilecek kumaş üzerine 50 x 50 cm’lik test şablonu . Dupont’a ait program seçilir. test hızı 300 mm/dk ayarlanır. Şablonun üzerindeki işaretler kumaşa işaretlenir. Tare tuşu ile ekran sıfırlanır ve başlama düğmesine “A” basılarak test başlatılır. “▼” düğmesine basılarak çeneler ilk pozisyona getirilir. Müşteri isteği olan durumlarda Müşteri Test İstekleri Tablolarına göre olmayan durumlarda ve Özbücak yıkama haslığı ve yıkama ile boyut stabilitesi test 46 . 1 üst limiti 3 kg’a ayarlanır. Cihaza elongation testi için bir tarafı düz metal diğer tarafı silindirik metal olan çeneler takılır. test öncesi eni. Alacağımız numune sayısı 1’den fazla ise ve hepsi aynı programda test edilecek ise numuneler en fazla 1 kg olacak şekilde hepsi bir seferde alınır. Şablonun çevresi çizilir. Sanfor ve wira stabilite testi bildirim formuna test edilecek kumaşın adı. Overlok makinasında kenarları tam çizgi boyunca düzgünce kesilerek dikilir. Fakat ilk pozisyonda durmaz. kenardan en az 15 cm içeride ve çözgü ipliklerine paralel gelecek şekilde yerleştirilir. Test bittikten sonra otomatik olarak cihaz duru.

Numuneler makineden alındıktan sonra en az 4 saat dinlenmeye bırakılır. Program bittiğinde kumaşlar makineden çıkarılır. Kondüsyonlama : Test numuneleri 20 ±2 ºC sıcaklık. Ve numuneler atkı yönünde 80 x 63 mm. 150 mm’lik bir ön kesme yapacak şekilde ayarlanır. Kumaşın elyaf karışımına göre 45-70 dk arasında (PES/Vis) 70 dk (ve bunun 10 dk soğuk olacak şekilde ) . Cihaz üzerindeki su terazisi kontrol edilir.dereceleri tablosundaki sıcaklığa göre uygun program seçilir. Numuneler biraz pay bırakılarak kesilmelidir. ?? Kurutma bittikten sonra numuneler makinenin içindeyken soğuk ayarda 10 dk bekletilir. Wira testi bildirim formuna çekmeler için (-) işareti ile uzamalar için (+) işareti belirtilerek yazılır. % 65 ±2 rutubetli ortamda en az 4 saat kondüsyonlanır.5 lt ılık suda çözülerek makine yanındaki cam tüpte su görüldüğü anda. Atkı ve çözgü yönündeki 3’er tane işaretler arasındaki çekme değeri % cetveli ile okunduktan sonra atkı ve çözgü ortalama çekme değeri bulunur. Testin Yapılışı : Test cihazı sarkaç başlangıç konumuna ve skala ibresi durdurma noktasında getirilir. makinenin deterjan gözüne konur. 50 x 50 mm boyutlarında beyaz pamuklu bez (sürtme bezi) ile bıçak ayarı. Test bu şartlarda yapılmalıdır. Yırtılma Mukavemeti Testi : Amacı. dokuma kumaşların yırtılmaya karşı direncini tespit etmektir. Numunelerin her birinin farklı atkı ve çözgü gruplarını içermesi için kumaşın farklı yerlerinden kaydırmalı olarak alınır. Ayarlamalar yapıldıktan sonra numune 63 mm’lik kenarı bıçağa dik ve 80 mm’lik kenarı çenenin altına paralel olacak şekilde sıkıştırılır. Eğer numune tumble dry (makinada kurutma) olacak ise numune ile 1 kg olacak şekilde PES makeweight’ler konarak makineye yerleştirilir. Numunelerin her birine atkı veya çözgü numunesi olduğunu belirtici işaretler konur. Sonra ölçüm işlemlerine başlanır. Numunelerin atkı ve çözgü ipliklerine paralel olmasını iplik çıkartarak sağlanır. Müşteri isteğine göre drip dry (asarak kurutma) veya flat dry (yatarak kurutma) yapılır. M85 için 50 gr Persil deterjan 0. Test Numunesi : Kumaş kenarından en az 5 cm içeriden olacak şekilde M85 test metodunun 80 x 63 mm’lik metal test şablonunu kullanarak atkı ve çözgü yönlerinde beşer adet numune kesilir. Sarkaç başlangıç 47 . çözgü numuneleri ise çözgü yönünde 80 x 63 mm boyutlarına getirilir.

boyarmaddelerin ve benzer maddelerin sülfonik (-SO3 ) ve sülfat (-SO4) grupları olabilirler.pozisyonuna ve skala ibresi durdurma noktasında getirildikten sonra numune bıçak ile 190 mm’lik bir ön yırtılma verilir. sarkaç faktörü olan 64 ile çarpıldıktan sonra 9. Atkı yönünde aynı işlemleri 5 numune için de tamamladıktan sonra ortalama değeri grf olarak bulmak için. skaladan okunan değerin toplamı. Aşağıda terbiye esnasında değişik proseslerde alkalite ve metal iyonlarından kaynaklanan çeşitli problemler sıralanmıştır. Şebekeden gelen sudaki çözünmemiş metal parçaları veya çökeltileri filtrasyon yöntemi ile kolayca uzaklaştırılır. Sarkaç tutucusuna basılır ve sarkaç 1 defa gidip gelme hareketi yapana kadar basılı tutulup sonra bırakılır. akriliklerin. sabunların. yün ve nylon lifleri ile akrilik sabunlar ve diğer materyallerin karbosilik asit grupları. Aynı işlemler çözgü numuneleri içinde yapılarak ortalama yırtılma mukavemeti grf cinsinden bulunur ve sonuçlar yırtılma testi kayıt defterine yazılır.81 ile test numune sayısı çarpımına bölünür. Bu reaktif kısımlar nişasta ve PVA’nın hidroksil grupları (-OH). Fakat suda çözünmüş ve anyonlar / katyonlar şeklinde bulunan metal tuzları. proses ortamında bulunan diğer reaktif maddelerle birleşme imkanına sahiptirler. Sarkaç durduktan sonra skaladan yırtılma değeri mN olarak okunur ve yırtılma defterine kaydedilir. Bunun sonucunda. • Beyazın kirlenmesi veya sararma oluşumu 48 . Su Tasfiye İşlemleri : Tekstil işletmelerinde değişik proseslerde suyun yüksek metal iyon içerdiğinden kaynaklanan bir çok problemle karşılaşılır. Proses Haşıl sökme: • • Enzim aktivitesinin düşmesi Nişasta ve PVA gibi maddelerin suda çözünmüş şekle dönüşmesi Pişme : • Sabunla reaksiyon sonucu metal organik asitlerin oluşması ve çökmeler.

• • Yıkama veriminin azalması Kumaşın hidrofiletisinin zayıflaması Kasar : • Banyoda peroksitin parçalanması Merserize : • • Çözünmeyen metal oksitlerin oluşması Kapilaritenin ve parlaklığın azalması Boyama : • • • • Boyalarla temasta renk sapmalarıyla karşılaşılması Boya çözünürlüğünün düşmesi Abrajlı boyamalar Boya difüzyonu zayıflaması Baskı : • • • Emülsiyon kırılması Kıvamlaştırıcının veriminin ve viskozitenin düşmesi Boyarmadde bahsedilen problemlere sebep olması Apre : • • • Katalizörlere negatif etki etmesi Reçineler ve diğer katkı maddelerinin reaktivitelerinin kaybolması Emülsiyon kırılmaları 49 .

Su yumuşatma süresince numune su alma musluğundan 15 dk’da bir su numunesi sertliği kontrol edilir. Tuzlar’dır (NaCl. Su Tanklarının Çalıştırılması : Su tasfiye dairesinin amacı. Ters Yıkama : Ters yıkamanın amacı. Fincanın üstünde kum tabakası bulunur. Biri tuz yıkama yapılırken diğeri çalışmaktadır. Su tankının en alt kısmında çakıl taşı bulunmaktadır. Bunlar ikişerli gruplar halinde rezerveli olarak çalışmaktadır. Su yumuşatma işlemi başlamış olur. Kumun üstünde bir tür selülozik reçine tabakası bulunur. kum ve çakıl içerisinden geçerken bıraktığı tortuyu atmak ve sıkışmış olan reçineyi kabartmak için ters yıkama yapılır. Tekstil materyalinin (özellikle selülozik elyaf) kendisi. Fakat işletmelerde genellikle bilerek veya bilmeyerek göz ardı edilen iki önemli metal iyonları kaynağı vardır ki dikkate alınmadıkları takdirde çok ciddi problemlere neden olurlar. 50 . Ters yıkama işlemine geçilir. Fincanın üstünde fincana benzer delikli bir malzeme katmanı bulunmaktadır. işletmeye düzenli olarak yumuşak su vermektir. Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir. Ve üst kısmından yumuşak su alınıp işletmeye dağıtılır. Sert su tankın alt kısmından verilir. Bunlar. Tanklar ikişerli gruplara ayrılmıştır. 6 tank bu şekilde rezerveli olarak su tasfiye işlemini gerçekleştirmektedir. Sert su (4a) ve yumuşak su (4b) vanaları açılır. su yumuşatma tankının normal çalışması sırasında suyun reçine. Numune suyu sert çıkarsa yumuşak su kulesine su verme işlemi sert su 4a ve yumuşak su 4b vanaları kapatılarak durdurulur. Bu şekilde 0 – 5 d˚ H (Alman sertliği) arasında işletme suları elde edilir. Na2SO4) Özbucak Boya-Terbiye işletmesinde su tasfiye dairesinde altı adet su arıtma tankı (deposu) bulunmaktadır.Suyun içerdiği metal iyonları su tasfiye işlemleri ile tekstil terbiyesi için gerekli olan sınırlar içerisine çekilebilmektedir. Dolayısı ile sudan kaynaklanabilecek bu sorunlar büyük oranda önlenmiş olur.

Numune suyun üzerinde köpük yoksa su serttir. Bundan sonraki rejenerasyona (tuz yıkama) hazırlıklı olmak için tuz kalıbına 600 kg tuz ve 1 dk su vanası açılarak su ikmali yapılır. Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir.Bütün vanaların kapalı olduğu kontrol edilir. Ters yıkamadan tuz yıkama işlemine geçilir. Tuzlu su 30 dk yumuşak su tankından geçerek şekilde 3a. Hidrometre şişesi kapağı kapatılıp çalkalanır. hidrometre şişesi içerisine 4 damla sabun eriyiği damlatılır. Rejenerasyon (Tuz Yıkama) : Tuz yıkamanın amacı. Bu işlem 15 dk yapılır. 3c vanaları ayarlanır. Su yumuşatma tankının numune suyu alma musluğu açılır. 2a ve 2b vanaları yarım açılarak reçine içerisinden sert su geçirilir. Tuz eritme tankındaki 3a ve yumuşak su tankındaki 3b ve 3 c vanaları açılarak sistemden su geçirilir. 3b ve 3c vanaları kapatılır. Ters yıkama 2a ve 2b vanaları açılır. 3b. Numune suyun üzerinde 1 cm’lik köpük var ise su yumuşaktır. 3a . 2 a ve 2b vanaları kapatılır. İletkenlik 2 ms veya daha küçük ise rejenerasyon (tuz yıkama) işlemi bitmiştir. Temizleme işlemine geçilir. buhar kazanı ve işletmeye yumuşak su vermek. 51 . 30 dk’nın sonunda (5) vanasından su numunesi alınarak kondüktometre ile iletkenli ölçülür. Su Serliği Kontrolü : Amaç. Su 1 dk akıtılır. normal çalıma da su yumuşatma tesirini kaybetmiş olan reçineyi yeniden etkili hale getirmek için tuz yıkama işlemi yapılır.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful