P. 1
Evlerinin Önü

Evlerinin Önü

|Views: 474|Likes:
Yayınlayan: Mehmet Zaman
A collection of Turkish folk songs
A collection of Turkish folk songs

More info:

Published by: Mehmet Zaman on May 19, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/05/2014

pdf

text

original

Ġlk türküler kitabımı yirmi yıl önce vermiĢtim.

Türküleri çeĢitli yönleriyle ele almıĢ, konu bakımından bölümlere ayırmıĢ, her bölüm için gerekli bilgi verilmiĢ ve örnekler iyi seçilmiĢti. Yüz küçük sayfa için türkülerimizi tanıtmak ve sevdirmek için elden gelen her Ģey yapılmıĢtı. Bu kere HÜRRĠYET YAYINLARI için konuyu daha geniĢ olarak yeniden ele aldım. En az beĢ bin türküyü gözden geçirerek kendi zevkime göre bir seçme yaptım. Türkü her Ģeyden önce bir edebî veri olduğundan, metinleri seçerken bu yönü gözden uzak tutulamazdı. Çünkü, saz eĢliğinde söylenen türküler ne denli değerden uzak olsalar, bu yönlerini belli etmezler. Oysa, yalnız metin olarak okunduklarında hemen sanat değerini belli ederler. ĠĢte, biz metinlerin seçiminde sanat, yapı ve konu bakımından, kendi zevkimize göre çaba göstererek seçim yaptık, her konuda en iyileri bir araya toplamaya çalıĢtık. Bu arada iki yenilik de yaptık. On yedinci yüzyıl‟da Ġstanbul‟da bir yabancı tarafından notaya alman dört yüz türkü içinden seçtiklerimizle, yine eski çağlara özgü türküleri ilk olarak bu kitapta topluca bir araya getirdik. Ġkinci yeniliğimiz, yurt sınırlarımız dıĢında kalan Türk‟lerin türkülerini vermek oldu. Bunlar sırasıyle Ģunlardır: Rumeli, Kıbrıs, Kerkük, Kırım, Romanya, Gagauz, Bulgaristan Deliorman, Afganistan, Kuzey Türkleri, Yakut, Türkistan Kırgız, Sart Türkleri türküleridir. Okurlarımızın istek ve zevklerini de düĢünerek radyolarımızda söylenmekte olan türküleri de ele aldık. Bunun için Ankara Radyosu‟nun yardımlarını teĢekkürlerimizle birlikte anmak isteriz. Ayrıca, ses ve müzik sanatçılarımızdan merhum Muzaffer Sarısözen, Sadi Yaver Ataman, Neriman Tüfekçi Nida Tüfekçi, Muzaffer Akgün, merhum Ferruh Arsunar, ġemsi Yastıman‟ın söyledikleri ve kitap haline getirdikleri eserlerinden de yararlandık. Kitabımızın sonununa koyduğumuz bibliyografyada da görüleceği üzere yurdun her yerinde söylenen türküleri gözden geçirerek eksiksiz bir Memleket Havası‟ vermeğe çalıĢtık. Bu geniĢ ve uzun çalıĢma sonunda Ģu inanca vardık: «Türk ulusunun yüreği türkülerinde çarpıyor. Ulusumuzu tanımak için onun türkülerini dinlemelidir.» Bizim de yüreğimiz onlarla birlikte çarpa çarpa bu eseri hazırladık. Cahit ÖZTELLĠ Bilgiler Önce gerçek bir hikâye Büyük Sezar, Roma Ġmparatorluğunun baĢında. Roma‟ya bağlı iki küçük ülke yan yanadır. Bu ülkelerden biraz büyüğü öteki ülke halkının kendilerine katılmasını istemektedirler. Sezar‟a baĢ vururlar. Sezar, belli bir süre sonra gelmelerini, sonucu o zaman bildireceğini söyler. Sezar, ülkelere gönderdiği müfettiĢlere türküleri incelettirir. Dilleri yakın olmakla birlikte, türküler, her bakımdan ayrı niteliktedir. Onun üzerine gelenlerin isteklerini kabul etmez. Bu hikâye, ulusların varlıkları için, baĢka öğeler yanında, türkülerin de önemli yeri olduğunu gösterir. Türkü nedir? Halkın ortak malı olan bir edebiyat türüdür. Ağızdan ağıza

dolaĢan, kuĢaktan kuĢağa aktardan sözlü edebiyatın en güzeli, türkülerdir. Türkü, genel edebiyat türleri içinde bir nazım türüdür. Yani, ölçülü (vezin), uyaklı (kafiye) dizelerle (mısra) meydana gelir. Önceleri kiĢi yaratmalarıyle meydana çıkan türküler, bir süre sonra toplumun malı olur, ilk yaratıcı kiĢinin malı iken, duygu ve düĢünce yönünden halkı ilgüendirirse, o zaman ağızdan ağıza dolaĢmaya baĢlar. Artık yaratıcı yoktur. Eğer türküde kiĢilik izleri varsa silinir, daha güzelleĢir, yani yeniden az ya da çok iĢlenerek değiĢikliğe uğrar. Böylece türkü toplumun malı olarak yaĢama gücünü artırır. Halk edebiyatının öteki türleri de bu halk süzgecinden geçerek oluĢur. Halk edebiyatı içinde toplumun iç âlemini yaĢatan, beĢikten mezara dek bütün yaĢantısını kapsayan en dikkate değer sanat verisi türkülerdir. O‟nda toplumun acıları, sevinçleri, sevileri (aĢk), özlemleri (hasret) büyük bir sadelik içinde yüzyıllar boyunca sürüp gider. Sanat yönü arasıra zayıf olsa da «beĢerî» ve «millî» yönleri güçlü olan türkülerin ikinci bir yönü de ezgilerinde (beste) dir. Aslında halk edebiyatı verilerini müzikten ayrı düĢünmek olamaz. Türk edebiyat ve müziği ilk çağlardan baĢlayarak birlikte yürümüĢ, birlikte geliĢmiĢtir. Dinsel ve öteki her türlü törenler hep müzik ve Ģiirin eĢliği ile yapılmıĢtır. Bu birlikte oluĢ binlerce yıl değiĢmez bir gelenek olarak sürüp gelmiĢtir. Ġslâmlığın kabulünden sonra da tarikatler yolu ile tekkelerde ġamanlık izleri ile birlikde Cumhuriyete dek gelmiĢtir. Halk Ģairleri dediğimiz ozanlar Ģiirlerini saz eĢliğinde söylemiĢler. Halk hikâyeleri kahramanları hep âĢık Ģairlerdir. Hikâyelerin yan yanya türkülerle bağlantüı olması da bundan üeri gelmektedir. AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Bu halk kültürünün geliĢip oluĢturması dolayısıyle türkülerimizde ulusal musikimizin bütün özellikleri yaĢamaktadır. ÇağdaĢ Türk müziğinin doğuĢu da ancak bu melodilerin bilimsel bir görüĢle incelenmesinden sonra olacaktır. Türkülerin doğuĢ ve yayılıĢları Türküler genellikle bir olay ya da basit bir duygulanma olayı ile doğarlar. Bu olay gerçek bir olay olabileceği gibi sılaya özlem duygusu da olabilir. Bunun gibi beĢikten mezara dek her türlü günlük yaĢantı olayları türkü yakılmasına neden olabilir. Kimi mezhep ve tarikat, gelenek, törenler için çeĢitli ad alan türküler de vardır. Kimi türküler de halk hikâyelerinden ve saz Ģairlerinden halka geçebüir. Az süre sonra türkünün kiĢisel izleri silinir, halkın ortak malı olur. ÂĢık Garip, Kerem ile Aslı, Köroğlu gibi halk hikâyelerindeki türküler, bunlar arasında çokça yer alır. Böyle olmakla birlikte bu tür türkülerin kimisinde kiĢilik damgaları kalmıĢ olanlar da vardır, özellikle Köroğlu türküleri bunlar arasındadır. Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal, Gevheri, Dadaloglu gibi ünlü ozanların türküleri çoğu zaman kiĢilik izleri silinmiĢ olarak yüzyıllar boyunca söylenmiĢ, söylenmektedir.

Türkülerin yaĢama gücü Türküler canlı varlıklar gibidir. Doğar, az ya da çok yaĢar, unutulup giderler. Onun yaĢama gücü, birkaç yönden ortaya çıkar. Ya, konu toplumu derinden ilgilendirir, ya ezgisinin dokunaklı oluĢu, ya da sanat yapısının yüksek oluĢuna bağlıdır. Ama, hiç bir zaman ilk çıkıĢlarındaki varlıklarını koruyamazlar. Durmadan az ya da çok değiĢikliğe uğrarlar. Bu durum yalnız sözlerinde değil, ezgilerinde de görülür. Bunun nedeni zaman aĢımı, kiĢiden kiĢiye geçiĢ sırasında yeni duygulanma ve düĢünüĢ etkisinde kalmadır. Pek az değiĢikliğe uğrayıp sürekli yaĢayanlar, toplumun ruhunda derin iz bırakan kahramanlık, efsaneleĢmiĢ büyük sevi, büyük felâket türküleridir. Bunların sözleri de, ezgileri de güçlüdür. Kimisi de oyun havaları durumuna geçerek süreklilik kazanırlar. Genç Osman türküsü bunlardandır. Söz ve ezgisi güçlü olanlar içinde yaĢama gücü artanlar, çoğu zaman saz Ģairlerinin türküleridir. Bunlar içinde Karacaoğlan, Köroğlu, Kerem türküleri baĢta gelir. Köy ve kasabalarda yaĢayanları ügilendiren olaylar üzerine çıkmıĢ, daha geniĢ çevrelere yayılma gücünden yoksun, büyük toplumların ilgisini çekmeyen türküler dar bir çevrede kalır, yaĢantıları da kısa olur. Bunun dıĢında oldukça geniĢ bir çevreye yayılanlar da vardır. Bunlar o bölgenin yaĢantısı ve ahlâkı ile ilgilidir. Ġklimin de etkilediği bu türküler oyun havaları türündendir. örneğin, Karadeniz, Toros Dağları aĢiretleri, Kuzey Doğu Anadolu, Batı Anadolu bölgeleri gibi. Bunları oyun bölgeleri olarak da görmek olabilir ki, Karadeniz „Horon‟ bölgesi, Kuzey Doğu „Bar‟ bölgesi, Toros „ġaman‟ oyun bölgesi, Batı Anadolu „Zeybek‟ bölgesi gibi. Bu, oyuna bağlı türküler, kendi bölgeleri dıĢına taĢmamıĢtır. AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Çok yaygın türkülere gelince, bunlar, kahramanlık, efsane ve menkıbelere dayalı ya da güçlü sevi duygularını dile getiren, toplumun istek ve duygularını dalgalandıran ezgi ve sözü güçlü türkülerdir. Bunlar araĢma gelenek ve kurallara sıkı sıkıya bağlı tarikat, özellikle BektaĢî Alevî samah türkülerini de katmak gereklidir. Bunlar kutsal bir emanet gibi kuĢaktan kuĢağa geçer. Türkülerin yaĢama gücünü artırıp ayakta tutmada, durmadan yüzyıllar boyunca yurdu bir uçtan bir uca gezen halk sanatçıları saz Ģairlerinin de etkisi büyüktür. Bu sanat adamları unutulma durumuna gelmiĢ türküleri yeniden söyleyerek toplumu uyarırlar. Bu yayılmalar sırasında türkülerin hem sözlerinin, hem de ezgisinin oldukça önemli değiĢmelere uğradığını söylemiĢtik. Bu değiĢmelerle ilk biçimi tanınmayacak kertede olanlar da pek çoktur. Bu değiĢmeler belli bölgelerin karakterini alarak değiĢik söylentilerin doğmasına yol açar. Bu arada özel adlar (kiĢi, yer) yerlerini yenilerine bırakırlar. Kimi zaman da yeni türkülerin çıkmasını sağlayıcı bir nitelik kazanırlar. Böyle bir durumda hangisinin sanat yönünden söz ve ezgisi üstün ise o yaĢar, yayılır; öteki unutulur ya da dar bir çevrede kalır. Türkülerin vatanı Türkülerin nerede ve ne zaman ortaya çıktığını bilmek çok kere elden gelmez. Yurdun birçok yerinde söylenmekte olan bir türkü elbette bir tek yerde doğmuĢtur. Az, ya da çok süre sonra türlü

nedenlerle yaygın duruma gelmiĢtir. Eğer varsa, bu türküdeki yer ve kiĢi adları da onun doğuĢ yerini her zaman gösteremez. Çünkü, türkü gittiği yerlerde değiĢikliğe uğrar. Böylece ilk kimliğini değiĢtirir. Bu yüzden kimi zaman bir türküye değiĢik yerlerin halkı sahip çıkar; bu türkü oranın değil, bizimdir, derler. Ama, gerçek bu mudur? Az olmakla birlikte kimi türkülerin çıkıĢ yerleri bilinir. Bu da ancak tarih olayları ile ilgili olanlarla, değiĢtirilmesi elden gelmeyen olaylara dayanan türkülerdir. Tarihsel türküler daha çok, zamanı bulma bakımından ipuçları verirler. Kitabımıza tarih olayları ile ilgili türküler bölümüne aldıklarımız bunlardandır. Olaylı türkülerin kimilerinin yerini ve zamanını saptamak araĢtırıcılarca olabilir. Olay o denli konuya yapıĢıktır ki, değiĢme yapmak elden gelmez, o türkü öylece kalır. Bir de eski saz Ģairlerinin defterleri, cönklerde bulunan türkünün zamanına çok yakın bir evreyi öğrenmemize yardımcı olabilirler. Bunlar içinde söylendiklerinde hemen yazıya geçirilmiĢ olanlar vardır ki, bunların zamanı ve doğuĢ nedeni ve yeri belli olur. Bu saydıklarımız binlerce türkü içinde birkaç yüzü bulmaz. Hele duygu ve aĢk türküleri için hiç bir türlü yer ve zaman söylemek elden gelmez. ĠĢte, bu yayılma ve değiĢme yüzünden türkülerin ilk çıkıĢ yurdunu ve zamanını, ilk yakıcılarını bulmak çok güç, hatta imkânsızdır. Bu bakımdan türkülerin baĢlıca niteliği, belli yeri ve sahibi bulunmayıĢıdır. Kesin belge bulunmadıkça türküler için yer ve zaman söylemek doğru bir davranıĢ olamaz. Türkülerin konuları Türkülerin konuları pek çeĢitlidir. Bunları doğuĢ nedenlerine göre iki büyük kola ayırmak mümkündür. 1 — Olaylı türküler Toplumu ya da kiĢiyi yakından ilgilendiren olaylar üzerine çıkarlar. SavaĢ, bozgun, ayaklanma, kahramanlık, eĢkıyalık, cinayet, büyük aĢk olayları gibi... Uzun ömürlü türküler arasında çoğunlukla bu tür vardır. Olaylı türkülerden bir bölüğü iki kiĢi ya daha çok kiĢi tarafından oyunumsu (dramatik) bir hava içinde geçer. Bunlar bir çeĢit küçük halk «Operetedir. 2 — Duygusal türküler Bu türde temel öğe duygusallıktır. AĢk, özlem, acı, sevinç, ölüm gibi konuları iĢlerler. Bu çeĢit türküler millî olduğu ölçüde «beĢeri» değerlere yer verdiği için içli (lirik) yanlan da güçlüdür. Çok çeĢitli duygulara yer verdikleri için de türkülerin çoğunluğunu meydana getirirler. Çoğu zaman kısa yaĢantılı olurlar. Unutulanların yerlerine hemen yenüeri çıkar. Bu türkülerde her kiĢi az ya da çok kendini bulur. Çoklukla bu iki kol bir türküde birleĢebilir. Bir olayla ilgili olduğu ölçüde duygusallığı da bulunur. Bu durum kendini daha çok olaylı aĢk türkülerinde gösterir. Yukarıdaki iki bölüm, daha küçük ayrıntılara da ayrılabilir. O zaman Ģöyle bir sıralama yapılabilir: 1. Ninniler, çocuk türküleri 2. Doğa ve çoban türküleri 3. AĢk türküleri 4. Tören ve mevsim türküleri

5. ĠĢ ve esnaf türküleri 6. Derebeyi, eĢkiya, cinayet türküleri 7. Kahramanlık türküleri 8. Ağıtlar (ölüm türküleri) 9. Güldürü türküleri (mizahî) 10. Oyunumsu (dramatik) türküler 11. Oyun (dans) türküleri Bu ayırmada hiç bir zaman kesinlik yoktur. Çoğu zaman birbiri ile karıĢır. Örneğin bir kahramanlık türküsü bir yandan oyun havası da olabilir. Bunun gibi tören türküleri oyun türküsü de olur. Bir doğa türküsü aĢk türküsü niteliği de taĢıyabilir. Bu bakımdan biz kitabımızda daha geniĢ ve serbest bir ayrımı uyguladık. Sırasına bakmadan Ģöyle bir sınıflama meydana getirdik: «AĢk türküleri, Tören türküleri, Eski türküler, Ninniler, Ağıtlar, Doğa ve Çoban türküleri, Olaylı türküler, ĠĢ türküleri, Mahpushane türküleri, Askerlik türküleri, DıĢ Türklerin [„Kıbrıs, Ker kük, Kırım, Rumeli, Deliorman (Bulgaristan) Gagauz (Romanya), Kuzey Türkleri, Yakut, Türkistan, Kırgız, Sart Türkleri, Afganistan] türküleri, Esnaf türküleri, Dini türküler, Tarih olayları üe ilgili olanlar. Efe, Zeybek, Oyun türküleri...» Bu ayırım kendi zevk ve düĢünümüze göre olmuĢtur. BaĢka türlü ayırımlar da yapmak olabilir. Örneğin, meyhane, tulumbacı türküleri gibi küçük toplum türküleri de olabilir. Yalnız Ģurasını da unutmamak gerekir ki, binlerce ve binlerce türkünün hepsini almak gibi yeteneğimiz yoktur. O, ancak bütün türküleri içine alan bir seri yapıldığı zaman olabilir. Bizim yaptığımız sınırlı bir tutum içinde seçmeler yapmaktan öteye geçemez. Öteki, ancak enstitülerin, konservatuvarlann çok geniĢ maddî imkânlar içinde yapacakları yayınlarla olur. Nasıl yayılırlar? Bu konuda bugünü değil, dünü düĢünmeli. Eskiden Ģimdiki gibi yayma araçlarının hiç biri olmadığı için yayılma çok ağır, fakat sürekli olmuĢtu. Yurdun her yerinde ticaret kervanları ile dolaĢanlar birçok Ģeyleri taĢıdıkları gibi türküleri de taĢırlardı. Bu kervanlara katılan amatör ses sanatçıları yanında, özellikle saz Ģairleri önemli yaymada bulunurlardı. Yayma iĢinde önemli bir topluluk da askerlerdir. Yurdun her köĢesinden toplanan gençler askerlik görevleri için sınırlara koĢarken kendi bölgelerinin türkülerini de gittikleri yerlere ve baĢka yerlerden gelmiĢ olan arkadaĢlarına öğretmiĢ olurlardı. Ayrıca oralarda öğrendikleri baĢka yerlerin türkülerini kendi bölgelerine taĢımıĢ olurlardı. Ayrıca yeni fetihler dolayısıyle yeni göçler yapılır, böylece geniĢ halk yığınları ile türküler de göç ederlerdi. Bu göçler yalnız türküleri değil, daha pek çok halk kültürünü de birlikte götürür, gittikleri yerlerin sanat ve kültürü ile kaynaĢtırır, kendileri de onlardan etkilenirdi. Yüzyıllar boyunca bu küçük büyük toplulukların önce büyük merkezlere taĢıdıkları türküleri, baĢkaları daha küçük merkezlere, köylere dek götürürlerdi. Bu nedenlerle Van‟da söylenen bir türküyü Tuna boylarında da dinlemek ĢaĢılası bir olay sayılmaz. Bu durum, yukarıda da söylendiği gibi yalnız türküler için değil, bütün gelenek, görenekler için de böyledir. Bu nedenlerle ulusal denilen kültür ağır, fakat sürekli olarak

yayılmıĢ, ulusal birliği sağlamıĢtır. Türküler gibi öteki söz ve dil sanatları bir yandan ağız (Ģive) birliğini de sağlamıĢtır. Onun için Osmanlı imparatorluğunun geniĢ ülkelerinde yaĢayan Türk toplumlan arasında baĢka toplumlarda bulunmayan bir yakınlık vardır. Bu gün Tuna boylarından Kars sınırlarına dek gezen bir kiĢi hiç bir zorluk çekmeden anlaĢabilir. Bunu biraz değiĢiklikle Çin sınırına dek götürmek de olağandır. Yayılmada bu gün Yayılmada, bugünkü durumda düne oranla ĢaĢırtıcı ölçüde değiĢme ve ilerleme vardır. Radyo, televizyon, gramofon, teyp gibi teknik ve ileri araçlar yayılmayı son kertede ileri götürmüĢlerdir. Bir türkü en kısa süre içinde yurdun en uzak yerlerine, dağda koyunlarını otlatan çobana varıncaya dek yayılmaktadır. Bu hızlı yayılma bir bakıma iyi olmadı denilebilir. Toplumlar sanat isteklerini adı geçen teknik araçlarla sağladıkları için yeni türküler pek az çıkıyor, değiĢmeler hemen hemen olmuyor. Bir merkezden yayıldıkları için de donmuĢ olarak kalıyor. Ayrıca yazıya ve notaya geçirildikleri için, bir süre unutulsalar da gelecek yüzyıllara kalacaklardır. Bu gün radyolarımızın uzmanları bütün türkülerin arĢivlenmesi iĢini de baĢarı ile yürütmekte, hızla çalıĢmaktadırlar. Bu arĢivleme iĢi ulusal kültürü saklama yolunda çok yararlı olmaktadır. Yarının çağdaĢ Türk müziğinin yaratılmasında bu arĢiver büyük yardım cı olacaktır. Bu baĢarılması gerekli müzik çalıĢmalarının öncülerini bu günden görmek bize övünç vermektedir. Türkler ve folklor Bilindiği gibi folklor, halkın beĢikten mezara dek yaĢantısının görüntüsüdür. Türkülerin bir bölüğünde duygu, düĢünce, gelenek, tören gibi yaĢantının çeĢitli görüntüleri yer alır. Belki de bunların çoğu bu gün unutulmuĢtur. Bu unutulmanın baĢlıca nedeni hızlı bir yaĢayıĢ değiĢimi, çağdaĢ uygarlık düzeyine doğru hızlı bir geliĢmedir. Bu bakımdan folklorcularımız elli ya da yüz yıldan öteye pek inememektedir. Bu konuda bir örnek verelim: Eskiden özellikle Orta ve Doğu Anadolu‟da köyden köye gelin, erkekli-kadınlı bir atlı alayla götürülürdü. Bu arada cirit oyunları, at üstü oyunları, silâh atmalar gösterilirdi. Yol üstüne çıkan çobanlar yolu keserler, en iri koç.u gelinin atı önüne koyarlardı. Gelin, koçu tek eliyle bir yandan öbür yana atın boynu üzerinden aĢırır, koç kendisinin olurdu. Yapamazsa çobana hatırı sayılır armağan verilirdi. Bu iĢlemde eski Türk amazon kadının tipini, Dede Korkut‟da olduğu gibi, görürüz. Öte yandan zengin yaĢantının rahatlığı da vardır. Bir de Ģimdiye bakalım. Köye kamyon, otobüs, traktör girdikten sonra atın eski önemi kalmamıĢ, at besleyenler parmakla gösterilecek kadar azalmıĢtır. Gelinler artık taksi ile, otobüsle götürülüyor. ġu örnekte görüldüğü gibi birçok eski güzel geleneklerimiz çok çabuk ortadan silinmektedir. )ysa geleneklerimizin toplanması eski kültürümüz bakımından gereklidir. ĠĢte, bunlardan bir bölüğünün türkülerde bulunduğu göz önünde tutulursa, folklor çalıĢmalarında türkülerin önemi ortaya çıkar. Özellikle düğün, halk dansları gibi konularda türküler iyi birer kaynaktır.

Türkülerde hiç bir sözlüte bulunmayan sözcükleri bulmak her zaman olabilir. 3-5 dörtlükten meydana gelen saz Ģairlerinin eserlerini Ģema ile gösterirsek Ģöyle bir biçim ortaya çıkar: Kimilerinde üçer mısradan sonra kavuĢtak iki mısra da olabüir.A Saz Ģairleri. Buna karĢılık. Bu da ancak.A ----------------------------. Türkülerin yapısı Genel olarak türkü adını taĢıyan manzumelerde belli bir ölçü (vezin) ve biçim (Ģekil: mısra sayısı. Ġçinden geldiği gibi söyler. unutulmuĢtur. yapmacıktan uzaktır. Bu dil genel olarak Anadolu ve Rumeli ahalisinin saf ana dilidir. Uzun bir geleneğe bağlı olan bu sanatçılar elinden çıkmıĢ türkülerde kavuĢtak (nakarat) bulunması Ģarttır. halk arasından çıkan türkücüde sanat düĢüncesi olmadığı için. Türk Dil Kurumu Y. mısraları ile sonraki dörtlüklerin 4. «Çünkü. Bu sözcük Yunus Emre‟den baĢlayarak on beĢinci yüzyıla dek gelmiĢ ve ondan sonra bırakılmıĢ. Dilcilerimizin dilimizi arıtma çabalan yanında türkülerden de yararlanmaları gereklidir. saz Ģairlerince sanat kaygısıyle meydana getirilen türkülerde belli ve de ğiĢmez bir biçim vardır. Büyük kentlerde özellikle okumuĢlar arasında unutulan. türküler dil çalıĢmalarında da önemli yer almaktadır. Ġstese de bunları yapamaz. Çünkü. Halk arasında türkü yakanlar için biçimin hiç önemi yoktur. kafiye düzeni) yoktur. yani kavuĢtaktır. Türkçenin yabancı sözcüklerden arınmasında türküler ihmal edilemeyecek bir niteliktedirler. bayağı görülen sözcükler türkülerde yaĢar. (Bakınız: Türkiyede Halk Ağzından Söz Derleme Dergisi. . bir ekip iĢidir. Yalnız kitaplara bakınca bu söylenenler belki doğru olabilir. Bu türkülerin ilk dörtlüğünün 2. halkın dilinden uzak kalmıĢtır. Çünkü. Gerçekten eski yazma kitaplarda bu yüzyıldan sonra artık bu sözcük görülmez. Kimi dilciler. türküleri böyle düzenli bir biçime sokmuĢlardır. mısraları hep aynı dizedir.» derler. eski ve unutulmuĢ sözcüklerin yeniden canlandırılmasına karĢıdırlar. bizim kitabımız belli bir sınır içinde belli sayıda türküyü kapsar. Oysa bu sözcük hâlâ Anadolu‟da yaĢamaktadır.. Bu iĢ yapıldığı gün yepyeni bir kaynak dilcilerimizin yararına sunulmuĢ olur. Demek oluyor ki. Türk halkı yaĢantısının her bölümünden izler taĢır. ġema ile Ģöyle: ----------------------------. küçük kasabalının TürkçeleĢtirdiği sözcüklerdir. istenilen sonuç elde edilsin. örnek olarak da «Sevi» sözcüğünü gösterirler.) Ayrıca verdiğimiz türkülerde de «sevi» sözcüğü vardır (sözlük bölümüne bakınız.Türkülerde dil Türkülerdeki Türkçe de halkın dilidir.» derler «O sözcükler tarih içinde görevlerini yapmıĢ. Yalnız. ġimdiye dek derlenip yayımlanmıĢ yirmi bine yakın türkünün hepsinin sözlüğü yapılmalıdır ki. Ya da köylünün. ve 4. Bu arı dilde yabancı sözcükler varsa da onlar daha çok büyük kentlerin türkülerinde bulunur. sanat gösterisinden. Kitabın sonunda verdiğimiz sözlük dizisi bu bakımdan ilgi çekicidir.). Bizim verdiğimiz sözlüğün eksiksiz olduğunu söyleyemeyiz. belli bir biçim görülmez. bir kiĢinin değil.

BaĢka baĢka türkülerden. ezgi ile bir duygu ya da düĢünceyi anlatmak olduğundan nazım biçimi üzerinde titizlik gösterilmez. Bu ezgiler bir çeĢit halk musikisi makamlarıdır. ezgi üe söylediği her türlü nazma «türkü» adını vermektedir. Amaç. asıl sahiplerini bulduklarımızı aldık. Bunlar daha çok Köroğlu. Bu yüzden bir ezginin değiĢik türkülerde tekrar edildiği görülür. özellikle Kerem ile Aslı. Günümüze dek gelen türkülerin bir bölüğünde ozanının adı da söylenmektedir Halk ozanlarının çıkardığı düzgün yapılı türkülerin kiĢilik izlerinin silinip ortak mal olması sonunda günümüze gelen türkülerin. cönklerden asıl sahiplerini saptamak mümkün olmaktadır. ÂĢık Kerem gibi ünlü halk ozanlarınca konular geniĢletilmiĢ. Kimi durumlarda ölçü ve kafiye bakımından pek serbest davranılır. Gevheri. ÂĢık Garip gibi çok yaygın olanlarından adsız türküler durumuna geçenler daha çoktur. Dadaloğlu gibi ünlü kiĢilerdir. Gevheri. Unutulup giden baĢkaları da olduğu düĢünülebilir. ÂĢık Ömer. Sonraki yüzyıllarda da bu biçimler edebî bir gelenek olarak sürüp günümüze dek gelmiĢtir. Ancak. Böylece bozulmamıĢ. Kesik Kerem ezgilerini biliyoruz. On altıncı yüzyıla dek sekiz heceli semailer biçiminde türküler söylenirken on yedinci yüzyılda Karacaoğlan. yeni bir olay üzerine çıkan. Öte yandan usta halk ozanları kendi adlarıyle anılan özel ezgiler (besteler) de meydana getirmiĢlerdir. düzgün türküler vermiĢ olduk. Ezgilerde (beste) de karıĢıklık vardır. Bunlar kendilerine özgü incelikler. «ÂĢık Garip» gibi hikâyelerde düzgün biçimli türküler yer almıĢtır. zamanında saptanıp günümüze dek gelememiĢtir. Yukarıda adlarını saydığımız ezgiler yüksek sanat değerleri nedeniyle unutulmamıĢtır. saz Ģairlerinin verilerinden parçalar alıp bir araya getirmekle de eserlerini ortaya koyarlar. Halkça türkü adı verilen nazımlarda belli ve değiĢmez bir biçim aramak boĢunadır. Genel olarak türkülerde nazımlar duygulanmaya neden olmaktan öteye pek az geçerler. Karacaoğlan. Halk hikâyelerinden. sanat düĢüncesinden yoksun türkü yakıcıların. Bu ezgiler bugün de halk arasında bilinmekte ve söylenmektedir. Bunlar dıĢında görülenler ya az çok sanat kültürü olan kiĢilerin. Bunlardan Kerem. Yine bu yüzyılda halk ozanlarınca meydana getirilen «Kerem ile Aslı». temeli meydana getirir. Eski .Birkaç mâni. hazır her türlü nazma ezgi uydurma ve hemen içten geldiği gibi söyleme çabası gösterilebilir. düzenli biçimler bulunmuĢ ve yayılmıĢtır. Bu bakımdan bölümler arasında kafiye bağı da bulunmaz çok zaman. Bize göre bu durumun nedeni. Halk. Türkü yakıcılar yeni veriler ortaya koymakla birlikte hazır manileri hatta çeĢitli türkü ve baĢka manzumelerden seçtikleri parçaları birleĢtirerek biçim ve konu birliğinden uzak türküler meydana getirirler. Kitabımıza. Karacaoğlan. özellikler taĢımaktadır. Ne yazık ki. bunlar arasında özellikle kadınların. ya da saz Ģairi âĢıkların verileridir. yer ve kiĢi adları belli türkülerde biçim ve ezgi daha düzgün olur. Belki de halk türkülerinin güzelliği. içliliği bu ihmallerden doğmaktadır Saz Ģairlerinin hizmeti Biçim ve konu bakımından türkülerin geliĢmesinde saz Ģairlerinin emeği çoktur.

sevinçleri yer alır. Bu bakımdan Osmanlı tarihlerinde halk yoktur. Böylece dünle bugünü karĢılaĢtırmak isteyenlere bir ıĢık tuttuğumuzu sanıyoruz.. Osmanlı tarihleri hep saray ile Yeniçeri Ocağının çevresinde döner. büyük kıtlıkların açlıkları.türküler bölümüne aldıklarımızda da hem düzgün. En uzun ömürlü türküler de bunlar arasında olanlardır. Ötme bülbül ötme. zaferlerin sevinçleri hep türkülerde dile gelir. Uyan Sultan Aziz uyan Bak ne hale girdi cihan Kolumda makas yarası Nedir bu derdin çaresi Yusuf'um ciğer paresi Uyan Sultan Aziz uyan Kan ağlıyor bütün cihan Napolyon‟un Mısır‟ı ele geçirmesi üzerine halkın feryadına bakınız: Aman padişahım. Türkünün ilk bölümleri Sultan Aziz‟in. yollar kış mıdır Mısır elden gitti bil padişahım Düşmana bir kılıç çal padişahım Hiç haberin var mı Mısır elinden Hiç eser kalmadı kızdan gelinden Alalım Mısır’ı düşman elinden Hele üç yüz yıldan bu yana her gün yürekleri yakan Nazlı Budin türküsü. Sultan Aziz‟in tahttan indirilmesi ve makasla bileklerini keserek kendini öldürmesi karĢısında halk duygularını tarih kitaplarında bulamayız. Türkülerde tarih Türküler kimi zaman tarih belgesi niteliğini taĢır.. Beni tahttan indirdiler Dört çifteye bindirdiler Tersaneye gönderdiler. Bunları tarih kitapları yazmaz. türkülerdir. Buna karĢılık bozgunların verdiği acılar. Ama. Tarih yazarları da devlet memuru olduklarından olayların sorumlularını eleĢtirmezler. kavuĢtaklar halkın ağzındadır. yaz bahar oldu Bülbülün figanı bağrımı deldi Gül alıp satmanın zamanı geldi Aldı Nemse bizim nazlı Budin’i . Ģu küçük türkü her Ģeyi söylemektedir. Tarihi konu edinen türkülerde halkın düĢünce ve duyguları. bağrın taş mıdır Gözlerimden akan kanlı yaş mıdır İmdat gelmedi. olaylar karĢısında halkın tepkilerini dile getiremezlerdi. Bu konuda birkaç örnek verelim: Pilevne kahramanı Osman PaĢa‟yı günümüze dek büyük bir kahraman olarak yaĢatan tarih kitapları değil. acıları. hem de yüzyıllar öncesi türküleri vermek istedik.

meydan sazı. meydanlarda çalınır. davulbaz (davlumbaz) çalgılarıdır. Nazlı Budin unutulup giderdi. Ġmparatorluğumuzun Batı‟da son büyük kalesinin elden çıkmasının acısı hâlâ halkın yüreğinde çınlamaktadır. çeĢitlendi ve Selçuklular çağında Anadolu‟ya yayıldı. On beĢinci yüzyıldan baĢlayarak ozan‟a «âĢık» ve kopuz‟a «saz» denilmeğe baĢlandı. biçim. Türk ulusunun en eski bilinen çalgısı Iklığ'dır. ilgi duymayacakları bir konu değildir. kaval düdüğü. Kaval. Yörükler ve Türkmenler arasında kullanılan. dediği ile adını değiĢtirerek mutasavvıfane bir hüviyet edindi. Bir de «çifte» denilen ve iki kamıĢın yanyana getirilmesiyle oluĢan bir çalgı vardır ki. eğit gibi yaygın olmayan. ġu kadarını söyleyelim ki. Bunlardan en yaygınları kaval ile zurnadır.Çeşmelerde abdest alınmaz oldu Camilerde namaz kılınmaz oldu Mâmur olan yerler hep harap oldu Aldı Nemse bizim nazlı Budin’i Tarih kitaplarında bu içliliği bulamayız. daha çok çobanlar kullanır. tef. Telli sazlar. Meydan sazı hepsinden büyük olup açık yerlerde. Örnekleri daha çok uzatmak istemiyoruz. Bütün Türk âlemini kaplayan bu çalgı telli bir sazdır. 2. kasnaklara gerilmiĢ ince derilerle meydana getirilir. Yörükler arasında çalınan oldukça değiĢik telli sazlar da vardır. Yukarıda adları geçen sazlardan baĢka ınzva. Eskiden Yeniçeri ocaklarında daha çok bu saz çalınırdı. kemen. Sonradan âĢıkların. Ne yazık ki. Kemence (Karadeniz bölgesinde). saz. cura adlı sazlar daha çok Alevî Türkmenlerce kullanılır. Telli sazlardan kimisi de yayla çalınır. Soluklu sazlar üfleyerek çalınanlardır. Ozanların saz Ģairliği çalgısı olarak devam etti. Bunlar bir yanlı ya da iki yanlı. keman (bildiğimiz keman değil). Vurmalı sazlar. sesinin yüksekliği dolayısiyle. zuma. Halk sazları Halk sazları üzerine de kısa bir bilgi vermeyi uygun bulduk. Çok çeĢitleri varsa da bağlama. Ģimdiye dek bunlar toplanarak bir kitap yapılmamıĢtır. 3. arkın (keçi tulumundan yapılır. Bugün yurdumuzun kimi yerlerinde arasıra rastlanmaktadır. daha çok Toroslarda. Vurmalı sazlar da davul. dilli düdük. Tarih kitaplarında birkaç sayfa içinde geçen kuru bilgilere kalsaydı. yayla çalınan sazlar vardır. ağaç oyuk üstüne gerilen telli sazlardır. darbuka. Soluklu sazlar. Eskiden saraylarla kadar girmiĢken sonraları unutulmuĢtur. çöğür. Yine eski sazlardan Kopuz çok yaygın bir telli sazken on sekizinci yüzyıldan sonra yavaĢ yavaĢ unutulmuĢtur. Bulgari da yine bu topluluk arasında çok değer taĢır. saz. Bugün halk sazlarını üç bölüme ayırmak gerekir: 1.) baĢlıcalarıdır. Dede Korkut . Okurlarımız oldukça geniĢlerini kitabımızın ilgili yerinde göreceklerdir. Hepsi irili ufaklı birbirine benzemekle birlikte ses. Telli sazlara gelince. tarihçilerimizin Ģimdiye dek üzerine eğilmedikleri bu tip tarihsel türkülerimiz. Sazın tarihçesi Eski Uygurların baĢlıca sazı “kopuz” idi. bulgari yaygınlarıdır. tel sayısı bakımlarından ayrılıklar gösterirler. Uzun kollu kopuz‟a “kolca kopuz” denildi.

Bu gün Avrupa müzelerinde sergilenmekte. kesik. Ağıtlardan kimileri de bu uzun havalardan birisinin kalıbına uyduğu halde. Kırık hava sözcüğü halk sanatçıları arasında çok geçmez. halk türkülerimizin en gelenekli eĢlik aracıdır. Maden tellerin icadında. Bozlak. «Uzun hava terimi. Davul.. deri gerili ve kiriĢ telli Anadolu kopuzları için. kerem. Kırık havalar «Türküler ve oyun havaları gibi. kopuz adıyla. Bağlama. Türkmeni. müstezat. iĢte. On dördüncü yüzyıla kadar tel yerine at kuyruğu kılları kullanıldı. Bu tip sazlardan. Bu çeĢit parçalar ritm bakımından da esaslı bir Ģekil gösteremezler. Uzun havalar Halk musikisini meydana getiren ezgilerden bir kısmı ölçüye sokulamazlar. çığır ve hatıralarını kuralı yüzyıllar geçmiĢtir. Sanatçılar “Bir uzun hava okuyacağım” demezler. Kolca kopuz on altıncı yüzyılda gemici saz Ģairlerince Ġtalya ve Fransa‟ya tanıtılıp oralarda da epeyi yayıldı. kiriĢ ve maden teller karıĢık takılır olmuĢ. önceleri kıl. ölçüsü ve ritmi belli olan parçalara Kırık hava denilir. «Halk musikisi bakımından büyük önemi olan uzun havalardan birkaç isim:. Ġkincisi Kırık Havalar‟dır. Onun için kutsal saz sayılır. garip. hoyrat (horyat). maya. müzik bilginlerince de Türk çalgısı olduğu saklanmamaktadır. divan. O bir ihvan çalgısıdır.. okudukları parçanın niteliği sorulduğundan “uzun havadır” diye açıklarlar. zamanla maden teller bütün uzun saplı sazlarda öbür cins telleri unutturmuĢtur. maden tellerin Avrupaya Türkler tarafından tanıtıldığını yazıyor. Büyük Osmanlı Tarihi yazarı Hammer. Bağlama geliĢebileceği kadar geliĢmiĢ. aydos. Maden tel fazla gerilebildiği için saz da sapın daha da uzamasına yol açılmıĢtır. Halk musikisinde usûller Halk musikisi usul bakımından iki büyük bölüme ayrılır. Türklerde ozanlığın pîri olan Korkut Ata‟nın kopuzu icat ettiği eski bir Asya metninde yazılıdır. bu özellikleri göz önüne alarak uzun havaları Ģöyle tarif edebiliriz: «Ölçü ve ritm bakımından serbest olduğu halde. son yüzyılların icadı değil.kitabında adı sık sık geçer. ondördüncü yüzyıldan Yunus Emre‟nin nefesleri yeter ölçüde açıktır. zurna meydan musikisi için «meydan sazı» olmasına karĢılık. Bağlama. Ancak. halk sanatçıları arasında çok seyrek olarak geçmektedir. Orta Anadolu‟da kayabaĢı. yerli sazdır. dağbaĢı‟lar da uzun hava anlamını taĢır. Ancak . Bu yüzyıldan sonra maden teller yapıldı. Doğu Türkistan‟da hâlâ vardır ve uzun saplıdır. Göğüs tahtası yerine. yanık. Birincisi Uzun Havalar. dizisi bilinen ve dizi içindeki seyri belli kalıplara bağlı bulunan ezgilere “uzun hava” denilir. yüksek hava. Bunların sadece dizisi ve dizi içindeki seyri bellidir. Bir yandan da ayrı icra üslûpları doğmuĢtur. bağlama oda çalgısıdır. bölge bölge ad değiĢtiren parçalar vardır. Türk kültürünün ozanlık geleneği olarak kopuzun devamıdır. eğin. Fasıl musikisi ile ilgisi yoktur ve olmamalıdır.

2. türküyü radyodan öğrenip öğrenmediği. Yerli 'timi derleyiciler kendileri bildiği için bu sözcüklerin anlamını herkesin bildiğini sanarak yazmıyorlar. türkü her Ģeyden önce sözdür. Türkünün yayıldığı yöre. 9. kafiyesine ve mısraların diziliĢine dikkat etmelidir. özellikle bilimsel incelemeler ve araĢtırmalar için çok önemlidir. Böyle yapıldığında güzel edebî bir metin elde edilir. ulusumuzun sanat ve iç varlığının canlı birer haznesidir. türküyü iyi kavramaya yaradığı gibi dil çalıĢmalarında da yararlıdır.okunacak parçanın maya mı. alafranga çevrelerinde bulunup bulunmadığı. Bir de Ģunu hatırlatmak isteriz ki. Türküyü söyleyenin adı. hangi tarihte ve ne üzerine çıktığı söylentileri (eğer bilini yorsa). bilim açısından gereklidir. Uzun hava ve kırık hava konusunda vardığımız sonuç Ģudur ki. 5. Yüzyılların mirası olan bu sanat verilerimiz lâyık olduğu ölçüde ele alınıp bilimsel vollarla incelenmemiĢtir. türküde geçen anlamı yaygın olmayan söz ve deyimleri not olarak açıklamadır. bozlak mı olduğu sorulunca “kırık havadır” veya “kırık tır” Ģeklinde açıklarlar. 10. Türkünün adı. . Bu. Söz baĢı. Türkünün ilk çıktığı yer. Göz önünde tutulacak baĢka bir iĢ de. iĢi. Söyleyenin alaturka. Türkü aygıta alınmadan önce notasını yazmalı ve metronom derecesini tayin etmelidir. Kimi dikkatsiz derleyiciler bu iĢi iyi yapamamakta. Türkünün alındığı yer ve tarih. AĢağıda sıra ile gösterilen soruların karĢılıklarını da yazmak. Derleyici o çevrenin çocuğu olur ve kendisi bilirse de yine Ġstanbul ağzında bulunup bulunmadığı araĢtırılıp yazılmalıdır. 3. Bu iĢde yanılgıya düĢmemek için de halk edebiyanın nazım türü ile ilgilenmek iyi olur. Söyleyen türküyü kimden öğrenmiĢ. 7. Onlara derlemede tutacakları yolu göstermek için bu bölümü açtık. Türkü derleyicilerine öğütler Son yıllarda yurdun her yanında türkü derleyen gençlerimiz artmaktadır. 8. Bugünkü durum Türkülerimiz. En sonunda da altı yedi saniye sürecek kadar bir (la) diyapazonla da melodinin süratini ve tonunu tayin etmelidir. Oyun havası olarak da kullanılıp kullanılmadığı. notaya alınıp alınmadığı. Sadece türküyü derlemek yetmez. yaĢı. iki mısraı bir mısra gibi yazmaktadırlar. özellikle saz Ģairlerinin Ģiirlerini sık sık gözden geçirerek alıĢkanlık elde edilmelidir. 11. Türkünün hangi araçla saptandığı. Türküyü hangi çalgı ile söylediği. edebiyattır. 6. Bu edebî metni ses (melodi) de süsleyince tadına doyulmaz bir sanat eseri ortaya konmuĢ olur. türkü sözlerini yazarken mısraların sıralanmasına çok dikkat etmek gereklidir. 1. Bu bakımdan sesten önce ölçüsüne. Eski sözcükler türkünün yaĢını belli eder. halk sanatçıları usulü belli olan parçalarla usulsüzleri birbirinden ayırmıĢ ve birisini “uzun” birisini de “kırık” diye nitelemiĢtir. Sözcüklerin anlamını vermek. 4. ġurası unutulmamalıdır ki.

Ortada görülen. Daha çok bilgi için bu addaki kitabımıza bakılsın. üniversitelerin. Kimi türküleri oyun havasıdır. Kul Himmet : Pis Sultan’m müridi. Bunlar da çoğu zaman nota bilmeyen kiĢilerce bir heves olarak yapılmakta. ÂĢık. Bunlardan kimileri de sahiplerinin adını henüz kaybetmemiĢ olarak söylenmektedir. On yedinci yüzyılda bu adda bir ozan daha yaĢamıĢtır. Kitabımızda ozanların adı ile söylenen türküler de görülecektir. YaĢantısı onunkine benzer. birer edebî metin vermekten öteye geçememektedir. Tokat’ın bir köyündendir. Kimisi için özel kitaplar da çıkmıĢtır. Dört yüz türkü ve Ģarkıyı toplamıĢ. notalarıyla birlikte bir defter yapmıĢtır. Ünü kendi zamanından baĢlayarak günümüze dek gelmiĢtir. Burada önce devlete büyük iĢ düĢmektedir. Gevheri. saz Ģairlerinin rolü bölümünde de açıklandığı üzere saz Ģairlerinin verileri de halka mal olup söylenmektedir. Ulusal kültürün toplanması. Dünyanın en zengin halk kültürüne sahibiz. ÇağdaĢ uygarlık düzeyine doğru hızla ilerleyen toplumumuz artık eskiden olduğu gibi türküler ortaya koymamaktadır. Tarikatin ünlü ozam olup nefesleri aynı cemlerde okunur. Pir Sultan Abdal : On altıncı yüzyılda yaĢamıĢ büyük Alevî ozanı. Bunları kısa olarak tanıtmayı uygun bulduk. Bu durum büsbütün yok olmaya doğru gidecektir. Köroğlu : Bu addaki bir halk hikâyesinin kahramanı. Türkücü saz Ģairleri Türkülerin genel niteliği her ne kadar «kiĢiliği bulunmayan halkın ortak malı» ise de. Ünü çok yaygındır. Ali Ufkî : Saray müzik öğretmeni olan bu sanatçı Sultan Ġbrahim ve Avcı Sultan Mehmet zamanlarında Ġstanbul’da on beĢ yıl kalmıĢtır. öksüz ÂĢık. ġahin Oğlu : ÂĢık edebiyatının çok geliĢtiği on yedinci yüzyılın ünlü ozanlarıdır. Bu kitap iĢte bu kültürün bir yanını göstermek için ha zırlandı. bilim enstitülerinin. Bu ihmali bir an önce gidermek gereklidir. iĢ iĢten geçmiĢ olacak. Erzurumlu Emrah kötü bir tekke Ģairi iken baĢkalarının Ģiirleriyle günümüzde ünlüler arasına katılmıĢtır. müzik kuruluĢ ve derneklerinin. Siyasal yaĢantısı dolayıslyle hükümetçe Sivas’ta astırılmıĢtır. Antolojilerde Ģiirleri vardır. Usta sanatçı olan bu ozanın Ģiirleri hep Erzurumlu Emrah’a maledilmiĢtir. Karacaoğlan : On yedinci yüzyılda yaĢamıĢ Çu kurovalı âĢık. ama. çok geç kalacağız. Daha çok bilgi için «Köroğlu Dadaloğlu» adlı kitabımıza bakılsın. geliĢigüzel bir derlemeden öteye geçmemiĢtir henüz. Bu yanlıĢlığı düzeltecek bir kitabımız çıkacaktır. AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Erzurumlu Ġbrahim Hakkı : On sekizinci yüzyılın ünlü bilgini. Eski türküler bölümünde de bilgi verildi. değerlendirilmesi görevinin her Ģeyden önce devletin görevi olduğu kanısındayız. kültür demeklerinin ve halkevlerinin görevleri sıra smda yer alır. Bir ansiklopedi niteliğinde olan «Marifet-nâme» adlı eseri . ErciĢli Emrah : «Emrah ile Selvihan» adlı hikâyenin de kahramanıdır. Sonra konservatuvarların. Belki o zaman uyanacağız. En güzel yiğitlik Ģiirleri onun adını taĢır. Bütün Türk bölgelerinde geniĢ ünü vardır.

Adının baĢında derleyen sözü bulunmayanlar ise o türküyü bulanlar ya da gün ıĢığına çıkaranlardır. onu herkes tanır. Yakın zamanlara dek yanlıĢ olarak Bağdat’da deri. elli yıldan bu yana efsanelerin karanlığına gömülü olarak gösterilen Koca Yunus. yeni bulunan belgelerle yeniden gerçek yaĢantısına kavuĢmuĢtur. mal mülk sahibi olduğu gibi Karaman sarayında sözü dinlenir bir kiĢidir. Çünkü. ġiirlerinden çoğu adsız türkü olarak günümüzde de söylenir. AraĢtırıcılar Kırıkkaleli HaĢan Dede ile karıĢtırırlar.batılı anlamında çok değerli bir eserdir. bu konu ile ilgili türküler bırakmıĢtır. Nesimî : On yedinci yüzyıl BektaĢi Hurûfî Ģairi. Horasan’dan Karaman’a gelip yerleĢen bir ailenin çocuğu olan Yunu3 zengin. PadiĢah önünde saz çalmıĢtır. 17. Anadolu Alevîlerini siyasal emellerine uydurmak için çok çaba göstermiĢ. yüzyılda yaĢamıĢ tekke ve tasavvuf Ģairleridir. bu yüzden Yavuz Sultan Selim ile aralarında geçen savaĢ sonunda yenilmiĢ tir. tarih olaylarına karıĢmıĢ. Adı bugün de dillerde dolaĢır. Gezici aĢiretleri yerleĢtirme iĢinde. Bibliyografya bölümüne bakınız. Hem hece hem aruzla çok güzel Ģiirleri vardır. si yüzülerek öldürülen Nesimî ile karıĢtırılmıĢtır. Yalnız Ģu kadarını söyleyelim ki. Yeni ve eski harflerle basılmıĢtır. AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ . Yunus Emre : Bu ünlü Ģairi burada kısa da olsa tanıtmayı uygun bulmayız. Dedeleri Erdebil Tekkesi kurucularındandır. ayaklanan AvĢarların serüvenini 38 türkülerinde yaĢatmıĢtır. Hatayî : BeĢtaĢi Alevî edebiyatının ünlü Ģairidir. türkünün baĢına adı yazılmıĢtır. HaĢan Dede : Karpuzu Büyük HaĢan Dede de denir. Daha çok bilgi için «Köroğlu Dadaloğlu» ad h kitabımıza bakınız. yüzyılda Tuna boylarında yaĢamıĢ. Birkaç Ģiiri 3ri alındığı için ayrıca kendilerinin tanıtılmasını yapmadık. Türküleri derleyen biliniyorsa. Siyasal olaylara da karıĢmıĢtır. AĢık Kerem : 16 17. Bu önemli ozan hakkında tek kitap bizimdir. YaĢantısı «Kerem ile Aslı» hikâyesim konu olmuĢtur. Hece ve aruz ölçüsü ile bir divanı vardır. On altınyı yüzyılda Ġran’da yeni bir devlet kurmuĢtur. yüzyılda yaĢadığı sanılan ünlü ozandır. Dadaloğlu : Çukurova’nın on dokuzuncu yüzyılda yetiĢtirdiği AvĢar AĢireti ozanı. Bunlardan baĢka Ģairler daha çok 19.

birinci derecsde göze çarpar. acı. Ġçinde özlem. ötekilerden daha derin anlamlı ve düzgün biçimlidir Yurdun her yamnda söylenen binlerce sevi türküsü sanat değeri dolayısıyle daha yaygın ve daha uzun ömür lüdür. Bu bakımdan içlilik (lirizm) baĢta gelen nitelikleridir. Bu bölüme alman türkülerde ise baĢt'm baĢa duygu hakimdir. Duygusal türküler saf sevgi duygularını dile getiren içli. ÂĢık Garip gibi . lirik türkülerdir.41 Bütün türkülerde genel olarak duygu. Kerem. gurbet. gönül iĢleri gibi hallerin doğurduğu beĢeri duyguların toplandığı sevi (aĢk) türküleri. Bu türkülerin geliĢmesinde saz Ģairlerinin önemli etkisi olmuĢtur. Birinci derecede Karacaoğlan.

Çıt çıt çedene de Sar bedeni bedene Dünya dolu yâr olsa da Alacağım bir dane. türkü yakıcüar için hazır birer kaynak olarak görülmektedir. Dağda koyunlarınm arkasında yürüyen çoban ile büyük kentlerin çok zaman benzer duygu ile birleĢtikleri olur. Ekin ektim bitecek de Sevdan bana yetecek Ġkimizin sevdası da Ölenecek gidecek. özle beni Gözledim. EVLERĠNĠN ÖNÜ ÖLDÜM YÂR DĠYE DĠYE Amasya Çeper çektim yol açtım Kızıl güle dolaĢtım Yağma yağmur. Beni yâda salsana yâr ġu halimi sorsana yâr A ceylân sevdiğim Mehriban sevdiğim Sırrımı bilmedin Bilmedin yâr. güllü çiçek Gül dedim. gelmedi yâr Beni yâda salsana yâr ġu halimi sorsana yâr A ceylân sevdiğim Mehriban sevdiğim Sırrımı bilmedin Bilmedin yâr. gülmedin yâr. Çıt çıt çedene de Sar bedeni bedene Dünya dolu yâr olsa da Alacağım bir dane. gelmedin yâr. belân ben çektim Ellere verdim seni Kız niye niye niye Öldüm yâr diye diye * ** AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ ÇIT ÇIT ÇEDENE Ekin ektim çöllere de Yoldurmadım ellere OnbeĢinde yâr sevdim de Ondan düĢtüm dillere. Burada ulusal ruhu. ulusal vicdanı görmekteyiz. Beni yâda salsana yâr ġu halimi sorsana yâr A ceylân sevdiğim Mehriban sevdiğim Sırrımı bilmedin Bilmedin yâr. yel esms Ben yârime kavuĢtum Kız niye niye niye Öldüm yâr diye diye KarĢıda elmalıklar Suda oynar balıklar Ne böyle sevda gördüm Ne böyle ayrılıklar Kız niye niye niye Öldüm yâr diye diye KarĢıda gördüm seni Gül iken derdim seni Derdin. MEHRĠBAN 44 Kars İhsan Taftah Bahçelere geldi bahar YeĢil halı serdi bahar Gel dedim. AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ . bütün açıklığı ile bu türkülerdedir. Ekin ektim gül bitti de Dalında bülbül öttü Ötmeyeydin a bülbül de Yârim elimden gitti. Ulusumuzun duygu inceliği. Hele halk hikâyelerinin türküleri. ġirin Ģirin sözle beni Özüm dedim. Çıt çıt çedene de Sar bedeni bedene Dünya dolu yâr olsa da Alacağım bir dane.güçlü sanatçılar yer alır. Bahçelerde güllü çiçek Güllü çemen.

Kıyıdan kenardan Kapıdan. dil lala Paralar verdim dellala Dellal gözün kör olsun Beni verdin ellere. Beyoğlu'na yolla Aman yallah. Kaleden iniyordum Çağırsan dönüyordum AĢkından kibrit oldum Üflesen yanıyordum. Ben yârimden ayrıldım Ciğerimden dağlıyam Ağam da Ģimdi gelir PaĢam da Ģimdi gelir Güzel de Ģimdi gelir . bacadan düĢ de gel NiĢanlına küs de gel. ah ciğerimin köĢesi. dil lala Paralar verdim dellala Dellal gözün kör olsun Beni verdin ellere. Beyoğlu‟na yolla Yolla yoiia yâr yolla Kadife yastığım yok Odana bastığım yok Kitaba el basarım Senden baĢka. Beyoğlu'na yolla Yolla yolla yâr yolla 46 KALENĠN BAYIR DÜZÜ Kalenin bayır düzü Mevlâm ayırdı bizi Babamın aklı olsa Evlendirirdi bizi. * ** URFALIYAM DAĞLIYAM Urfalıyam dağlıyam Bahçeliyem bağlıyam Ağam da Ģimdi gelir PaĢam da Ģimdi gelir Güzel de Ģimdi gelir vay. * * * 47 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ DĠLLALA Kırda erik ağacı Etrafında alıcı Oğluna gönül verdim Darılma hanım bacı. rahat etsin yüreğim Haydi yallah. bacadan düĢ de gel NiĢanlına küs de gel. bacadan düĢ de gel NiĢanlına küs de gel. yârdan geçer mi. Beyoğlu'na yolla Aman yallah. Kıyıdan kenardan Kapıdan. Kereviz özü ile Kim görmüĢ gözü ile Adam yâre küser mi Ellerin sözü ile. Kırda Ģeker kamıĢı Elvan olmuĢ güneĢi Öyle sevdim o yâri Dünyada yoktur eĢi. senden baĢka dostum yok Haydi yallah.KADĠFEDEN KESESĠ İstanbul Kadifeden kesesi Kahveden gelir sesi OturmuĢ kumar oynar Ciğerimin. Dil lala. Beyoğlu'na yolla Yolla yolla yâr yolla Kadifeden yeleğim Seni sevdim meleğim Biraz da sen beni sev Rahat etsin. Beyoğlu'na yolla Aman yallah. dil lala Paralar verdim dellala Del lal gözün kör olsun Beni verdin eliere. Dil lala. Kıyıdan kenardan Kapıdan. Dil lala. Elma dalda biter mi Gökte yıldız yiter mi Bana yârdan geç derler Seven. Haydi yallah.

Al elmanın dördünü Sev yiğidin merdini Seveceksen güzel sev Çekme çirkin derdini. ey sevdiğim sen seni gözet Karaları bağla. melil melil Karacoğlan der ki. benden al Duydum gelin olisin Dur ben ölem. melil melil Yeter. eğleme beni f/4 5 ġu benim sevdiğim baĢta oturur Bir güzelin derdi beni bitirir Bu ayrılık bana zulüm getirir Geçti dost kervanı. dağlar aĢalım AĢalım da dost iline düĢelim Çok nimetin yedim. Urfa'nın bedenleri Çevirin gidenleri Ağam da Ģimdi gelir PaĢam da Ģimdi gelir Güzel de Ģimdi gelir vay. eğleme beni * ** AL ELMAYI Elâzığ Al elmayı daldan al Daldan alma. melil mel i I Kerem et aklından çıkarma beni Ağla. ondan al.vay. eğleme beni Pir SULTAN Abdal'ım. ölüp ölünce Ben de güzel sevdim kendi halimce Varıp gurbet ele vasıl olunca Dostlardan haberim al. bir dahi uzat Ayrılık Ģerbetin ver. melil melil Elvan çiçekleri sokma baĢına Kudret kalemini çekme kaĢına Beni unutursan doyma yaĢına Gez benim aĢkımla yâr. Uy heno heno heno Eller kınalı heno Gözler sürmeli heno. melil melil * * * KARġI YAYLA Htdtr Ersoy ġu karĢı yaylada göç katar katar Bir güzel sevdası serimde tüter Bu ayrılık bana ölümden beter Geçti dost kervanı. beyazı çöz at Doldur ver bâdevi. Uy heno heno heno Eller kınalı heno Gözler sürmeli heno. göz yaĢını sil. 49 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Tercan ALA GÖZLÜM Ala gözlüm ben bu ilden gidersem Zülfü periĢanım kal. * ** AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ ĠLĠMON EKTĠM TAġA Ġlimon ektim taĢa ilimon yâr aman Amanın bitmedi kaldı kısa oy oy Kız ben seni alırdım ilimon yâr aman Amanın askerlik geldi baĢa oy oy Ġlimon da değil nar gelsin oy oy Yandı da yürek kar gelsin oy oy Yârin beyaz kolları ilimon yâr aman Amanın sarıldıkça dar gelsin oy oy ilimon ektim düze ilimon yâr aman Amanın bitmedi kaldı güze oy oy Kız ben seni alırım ilimon yâr aman Amanın tezkere geldi bize oy oy ilimon da değil nar gelsin oy oy Yandı da yürek kar gelsin oy oy . helallaĢalım Geçti dost kervanı. Vurun vurun öldürün Yâri terk edenleri Ağam da Ģimdi gelir PaĢam da Ģimdi gelir Güzel de Ģimdi gelir vay.

.. Oğlan mavilim oğlan Sözüne de kavilim oğlan Beni sana geçmiĢler Yalan sevdiğim yalan. aman aman Dilsizi dillendirir. dillerine hayranım.. aman Kırkına vurdum dayak.. dertlerime dermanım.. aman Ak gerdana beĢibirlik takayım.... dertlerime dermanım.. Oğlan mavilim oğlan Sözüne de kavilim oğlan Beni sana geçmiĢler Yalan sevdiğim yalan. dertlerime dermanım. aman Bulut bulut üstüne. aman aman Ne e! tutar.... aman Nazik söyle. aman Su gelir millendirir. aman Yârim saray yaptırmıĢ. aman Nazik söyle... ne ayak. Kar yağıyor yağıyor Aba mı geyeceğim Sakallıya varıp da Baba mı diyeceğim.. Sallan gel de boylarına bakayım. aman Nazik söyle... biri soldur iki kaĢın arası Yâre gidecek yoldur Mendilim allanıyoı Allanıp dallanıyor Yenile bir yâr sevdim Sevdikçe ballanıyor * ** AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ SU SIZIYOR Orta Anadolu Su sızıyor sızıyor TaĢların arasından Eğil bir yol öpeyim KaĢların arasından. dillerine hayranım.Yârin beyaz kolları ilimon yâr aman Amanın sarıldıkça dar gelsin oy oy Fındık serdim harmana ilimon yâr aman Amanın âĢık oldum ben sana oy oy ikimizin derdini ilimon yâr aman Amanın yazdıralım fermana oy oy Ġlimon da değil nar gelsin oy oy Yandı da yürek kar gelsin oy oy Yârin beyaz kolları ilimon yâr aman Amanın sarıldıkça dar gelsin oy oy OY MENDĠL Ov mendil. aman Yâr karĢıdan gelirken. aman Bu buludun kasdi ne. aman Gel yanıma.... aman Gel yanıma... Oğlan mavilim oğlan Sözüne de kavilim oğlan Beni sana geçmiĢler Yalan sevdiğim yalan. aman 0 Ģendeki güzellik.. aman Ak gerdana beĢibirlik takayım...... aman Gel yanıma.. Derenin kenarında Kalayladım kazanı Kız ben senin yüzünden Tutmadım ramazanı... aman Ak gerdana beĢibirlik takayım..... aman * ** ... &1 MERDĠVENĠM KIRK AYAK Merdivenim kırk ayak. oyalı mendil Kaldır kolların indir Hep sözlerin yalandır Gel de beni inandır Mendilim allanıyor Allanıp dallanıyor Yenile bir yâr sevdim Sevdikçe ballanıyoı Mendili serdim taĢa Vurgunum kara kaĢa Bu gün ben yâri gördüm Sevdiğim sen cok yaĢa Mendilim allanıyor Allanıp dallanıyor Yenile bir yâr sevdim Sevdikçe ballanıyor Mendilim iki yoldur Biri sağ.. Sallan gel de boylarına bakayım. aman aman Ak gerdanın üstüne Sallan gel de boylarına bakayım. aman Çayırı çimlendirir... dillerine hayranım...

. vay Atalardan aldım öğüt Derelere diktim söğüt. el yazıya Duman çökmüĢ çöl yazıya... hemi de yazdım Yalan dünya senden bezdim. nasip olmadı Ağlama gözlerim. el veriyor Orta direk bel veriyor.. Kız pınar baĢında yatmıĢ... vay * ** — GURBET ELDE Erzincan Ekber Çiçek Gurbet elde bir hal geldi baĢıma Ağlama gözlerim.. Mevlâ kerimdir ♦ ** YEġĠL ÖRDEK GĠBĠ Zara Sabahattin Alparslan YeĢil ördek gibi daldım göllere Sen düĢürdün beni dilden dillere BaĢım alıp gidem gurbet ellere Ne sen beni unut. ne de ben seni Sevdiğim semanın güneĢi... Mevlâ kerimdir Hüma kuĢu yere düĢtü. Mevlâ kerimdir Pir Sultan Abdal im böyle buyurdu Ayrılık donları biçti.55 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ HEM OKUDUM | ‟ 1 Orta Anadolu J Hem okudum. bir karara varalım Verdiğimiz sözde hemen duralım Ne sen beni unut... vay El yazıya. uyumuĢ Aslanım hay hay Elâ gözlerini de uykular bürümüĢ Aslanım hey hey Ufacıksın dayanamam Sözlerine inanamam. ne de ben seni . off Dağlar koyağını gezdim Yiten yavru bulunur mu. ciğer sızılar Ağlama gözlerim.. Yaban ellerinin gülü gülü ben olsam Aslanım hey hey Su giden yosmanın da yâri yâri ben olsan Aslanım hey hey Ufacıksın dayanamam Sözlerine inanamam.. off Hep kırılsın AvĢar eli Mehmet gitti baba yiğit. felek ayırdı Ağlama gözlerim. KONYALI Haniya da benim elli dirhem pırasam Üç mum yaksam Konyalımı arasam Vay vay Konyalım yürü Yürü yavrum yürü Saçlarını sürü ġimdi de burdan geçti Hovardanın biri Haniya da benim elli dirhem kestanem Konyalıdan baĢkasını istemem Vay vay Konyalım yürü Yürü yavrum yürü Saçlarını sürü ġimdi de . off Döndüm baktım sağ yanıma Mehemmed'im can veriyor. geyirdi Ben ayrılmaz idim. Mevlâ kerimdir Derman arar iken derde düĢ oldum Ağlama gözlerim. off Kurban olam. ölmedi Dünya Sultan Süleyman'a kalmadı Dedim yâre gidem.. ne de ben seni * * * AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ YABAN ELLERĠ Yabandan gel kömür de gözlüm yabandan Aslanım hay hay Aldım haberini fakir çobandan Aslanım hay hay Ufacıksın dayanamam Sözlerine inanamam. l seninle bir ahduman kuralım Bağlanalım. vay El veriyor.. mahı Seni seven âĢık çekmez mı ahi Getir el basayım Kelâmullahı Ne sen beni unut. kurban olam BeĢikte yatan kuzuya. Mevlâ kerimdir Kâğıda yazarlar ufak yazılar Anasız olur mu körpe kuzular Yürek yaralıdır..

. darılma dostum Darıldıysan güzel olmayayıdın (*) * ** ATIM ARAPTIR Ankara Atım araptır benim. aman . ey mâhi mestim KaĢla göz eğersin... aman aman Haydi yüküm Ģaraptır benim.burdan geçti Hovardanın biri 'i Haniya da benim elli dirhem ırakım Ġçerim içerim gitmez merakım Vay vay Konyalım yürü Yürü yavrum yürü Saçlarını sürü ġimdi de burdan geçti Hovardanın biri * * * AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ PINAR BASI Hey hey pınar baĢı burma burma Yâr yâr yâr yâr yâr yâr aman Yâr gelince öter turna Leylim leylim leylim aman Çayırda buldum seni Ellere vermem seni Kendime aldım seni Sineme sardım seni Hey hey çıktım pınarın baĢına Yâr yâr yâr yâr yâr yâr aman El ettim dudu kuĢuna Leylim leylim leylim aman Çayırda buldum seni Ellere vermem seni Kendime aldım seni Sineme sardım seni Hey hey pınar baĢı ben olayım Yâr yâr yâr yâr yâr yâr aman Bulanırsan bulanayım Leylim leylim leylim aman Çayırda buldum seni Ellere vermem seni Kendime aldım seni Sineme sardım seni 60 ZEYTĠN YAĞLI YĠYEMEM Bursa köyleri İhsan Kaplayan Zeytin yağlı yiyemem aman Basma da fistan giyemem aman Senin gibi cahile Ben efendim diyemem aman Kaldım duman içi dağlarda Sevgili yârim nerelerde Asmadan üzüm aldım Sapını uzun aldım Verin benim yârimi Annemden izin aldım Kaldım duman içi dağlarda Sevgili yârim nerelerde Kara üzüm asması YeĢil olur yazması Ben yârimden ayrılmam Kara yazı yazması Kaldım duman içi dağlarda Sevgili yârim nerelerde * 61 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Ankara MADEM DĠLBER Zekeriya Bozdağ Necip Arctman Madem dilber meylin yoğudu bende Evvelinden ikrar vermeye-yidin Muhabbettir güzelliğin niĢanı Uğrun uğrun bakıp gülmeye-yidin Siyah saçlarını eylersin perde Beni sen uğrattın bu zalim derde Ben kendi halımda gezdiğim yerde Çağırıp yadigâr vermeye-yidin Karacoğlan der ki... aman Bu yıl böyle giderse. bana mı kasdın Severler güzeli.. aman aman Haydi halim haraptır benim...

. gözü elâ. gözü elâ. gözü elâ.yalınız Loras'tan bir bulut ağdı Sulu sepgen karlar da yağdı Yolcularım hanlarda kaldı Kaldım evlerde yalınız... Dördüncü Baskı.yalınız * ** AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ GÜLBEDEN Derleyen Artvxn Haşan Ç%tak Kız Gülbeden Gülbeden.. Karacaoğlan — Bütün Şiirleri. kandırdın beni 64 DAġLI TARLA AYRIKLI İsparta DaĢlı tarla ayrıklı Ağam koca bıyıklı Çok varmayın üstüne Daha yeni yavuklu Garip dağın odunu Yakan bilir tadını Kız doğuran analar ^Gülsün» koysun adını Yalçın öz8oy KIRMIZI GÜL Bingöl Remsiye Ataman ..aman Çokça da içmiĢim sarhoĢum. dili bülbül. öldürdün beni Kız civelek civelek.. aman Eğer gönlün var ise.. Milliyet Yayım. KaĢı kara. kandırdın beni Mahvettin beni a canım... gümüĢüm bir hoĢum.. ben kara.. kandırdın beni Mahvettin beni a canım. öldürdün beni Kız ZerniĢan ZerniĢan canım Mendilim sana niĢan Aldın gittin aklımı.. dili bülbül. sayı 190.. geysem hırka Kimsem yok ki versem arka Götürdüler ġam'a da ġark'a Kaldım çöllerde yalınız.aman Çokça da içmiĢim sarhoĢum. gümüĢüm bir hoĢum... aman * ** MENTEġELĠ Silleii İbrahim MenteĢeli MenteĢeli Del-oldum aĢka düĢeli Üç gün oldu yâr gideli Tükenmez derdim yalınız. canım Koydun beni periĢan..yalınız DerviĢ olsam. yandırdın beni Saçı sümbül.... canım Yazın ayırdı felek. canım Kendin güzel bir melek KıĢı birlik geçirdik. aman aman Haydi kalk gidelim kızlara ... aman EmiĢ'im. yandırdın beni Saçı sümbül.. KaĢı kara..(*) Karacaoğlan’m bu türküsünün daha eski ve daha ustun olanını görmek için bakınız: Cahit üstelli..... bala Ne sen güldün ne de ben Hani ayrılmam derdin.. 62 Konya EmiĢ'im. aman aman Aman biz gidelim ılgara. aman Atım kara. bala Bu ayrılıĢın neden? KaĢı kara. dili bülbül.. yandırdın beni Saçı sümbül..

yârim olsa PadiĢahtan ferman olsa Herkes sevdiğini alsa Gülüm alsa. yanakta Benim yârim Ģu karĢıki konakta Beri gel yârim. beri gel ben adam yemem Ellerin yârine de benim ol demem * * * BĠR YAKADAN BĠR YAKAYA Balıkesir Bir yakadan bir yakaya bakılmaz Elin sevdiğine niĢan takılmaz Gonca güller olsa baĢa sokulmaz Ah ilen vah ilen dudu dillerin yeter Ben yastık istemem. yârim kaldı 65 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ AġAĞIDAN GELEN HANIM Bilecik Rıdvan Cor AĢağıdan gelen de hanım oynasın Keklik kebabın da yiyen doymasın Beni yârdan ayıranlar onmasın Beri gel yârim beri gel ben adam yemem Ellerin yârine de yârim ol demem Yoğurdum var. vah bey oğlu. kolların yeter f/5 AĢağıdan geliyor da Kulalı Dört yanımı aldı eli kınalı Ne güzel olmuĢsun gelin olalı Ah ilen vah ilen dudu dillerin yeter Ben yastık istemem. yâr goncası Ben severim yâr incesi. gün mü doğru PınarbaĢı köĢküne Sen doldur da ben içeyim nazlı yârin aĢkına Aman ya ne Yoktur çare -!ler ala ne derler EVLERĠNĠN ÖNÜ 68 . bel incesi Garip gönlüm eğlencesi Dağlar sizde neyim kaldı Yavrum kaldı. kolların yeter ♦ * * FELEK ġAD OLACAK GÜNÜN GÖRMEDĠM Amasya Merzifonlu Ayık Musa Aslan Telek Ģad olacak günün görmedim Garip gönlüm bir efkâra düĢürdün El uzatıp gonca gülün dermedim Bülbül gibi ahü zare düĢürdün Bir zülfü siyahım elimden aldın Günahım ne idi hey zalim noldur Âhırında beni gurbete saldın Akıl ermez bir diyara düĢürdün Akıl ermez Ģu feleğin iĢine Doyulur mu cümbüĢüne cûĢuna Ahırında ağu kattın aĢıma Eyub'a dert verip yara düĢürdün 07 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ HER GÜN SARHOġ Aydın Aydın Lisesi Ekibi Her gün sarhoĢ.Mrmızı gül her dem olsa Her dertlere derman olsa Gülüm olsa. yârim alsa Dağlar sizde neyim kaldı Yavrum kaldı. yandı yandı kül oldu Ne olduysa bana oldu. yeĢil de meĢil çanakta Benleri var ak gerdanda. her gün sarhoĢ Ģu Aydının uĢağı Al kanlara boyanmıĢ da Trablus kuĢağı Aman aman ya ne Yoktur çare Eller ala ne derler Ah bey oğlu. yârim kaldı Kırmızı gülün goncası. güzel sana ne oldu Aman ya ne Yoktur çare Eller ala ne derler Ay mı doğdu.

düĢer yollara Uy nenni nenni Askerim nenni Esmerim nenni Evlerinin önü mermer döĢeli doktorlar geliyor anam. ne zaman Saran kollar yorulur mu bir zaman Seven kollar yorulur mu bir zaman 60 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ ÇEMBERĠM DALDA KALDI Afyonkarahisar Abdullah Uluçalik Çemberim dalda kaldı Gözlerim yolda kaldı vay Yıkılası meyhane SarhoĢum nerde kaldı da Eyvahlar olsun olsun da Kadehler dolsun Ey sokaklar sokaklar Yârim Ģeker ufaklar da vay Pul pul olsun dökülsün Seni öpen dudaklar da Eyvahlar olsun olsun da Kadehler dolsun Kalenin ardı pınar Elimi soksam donar da vay Ne ağladım ne güldüm Yüreğim ona yanar da Eyvahlar olsun olsun da Kadehler dolsun * ** ÇARġAMBA DEDĠKLERĠ ÇarĢamba dedikleri Sekerdir yedikleri aman aman ġekerdir yedikleri Hiç aklımdan gitmiyor O yârin dedikleri aman aman Aman o yârin dedikleri Oy neyimiĢ neyimiĢ aman aman Kaderim böyleyimiĢ Gizli sevda çekmesi aman aman AteĢten gömleğimiĢ ÇarĢamba yazıları Körpedir kuzuları aman aman Körpedir kuzuları Mevlâm alnıma yazmıĢ Bu kara yazıları aman aman Bu kara yazıları Oy neyimiĢ neyimiĢ aman aman Kaderim böyleyimiĢ Gizli sevda çekmesi aman aman AteĢten gömleğimiĢ 71 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BĠR MEKTUP YAZDIRDIM Vrfa Bir mektup yazdırdım Urfalı kızına Zalimin kızı anam. ne zaman Saran kollar yorulur mu bir zaman Seven kollar yorulur mu bir zaman Antalya‟nın altı bakır Atlar gelir Ģakır Ģakır Sevdiğimin gözü çakır Sarsam ne zaman. bakmaz yüzüme Anam duyar ise. ne zaman Saran kollar yorulur mu bir zaman Seven kollar yorulur mu bir zaman Antalya'nın kuyuları Çayır çimen kıyıları Avdan gelir dayıları Sarsam ne zaman. eli ĢiĢeli Üç gün oldu ben bu aĢka düĢeli Uy nenni nenni Askerim nenni Esmerim nenni * *♦ . ne zaman Sevsem ne zaman. ne zaman Sevsem ne zaman.ANTALYA'NIN MOR ÜZÜMÜ Antalya Hüseyin Balkan Antalya'nın mor üzümü Severler boyu uzunu imamın küçük kızını Sarsam ne zaman. vurur dizine Uy nenni nenni Askerim nenni Esmerim nenni Bir mektup yazdırdım bir ucu kara Künyemiz geliyor anam karakollara Anam duyar ise. ne zaman Sevsem ne zaman.

aldadır aman .mam vüzbin yemin etsen billah inanmam Yandım ateĢine bir daha yanmam ĠĢin gücün dalga imiĢ yâr senin * ** 73 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ KARPUZ KESTĠM Ankara Aman karpuz kestim yiyen yok Aman halin nedir diyen yok Yâr yâr aman. ben yandım aman 0 kız da seni beni aldadır aman Aldadır aman.72 YENĠCE YOLLARI Adam Aziz Şense* Yenice yolları bükülür gider Zülüf ak gerdana dökülür gider Yiğidin sevdiği güzel olunca Ömrü ardı sıra sökülür gider Yürüdüm yürüdüm yolda yoruldum Giden yârin gülüĢüne vuruldum Dünya yalan imiĢ ben yeni bildim iĢin gücün dalga imiĢ yâr senin Tomurcuk gül olsan hâr olamazsın Azrail olsan can alamazsın Dünyayı kalbura koysan elesen Sen de benim gibi yâr bulamazsın Tomurcuk gül olsan elime a'. ben yandım aman Aman yenile bir yâr sevdim Çözün aydın diyen yok Yâr yâr aman.

yoldadır aman Aman karpuz kestim kırmızı Aman Ģu gelen kimin kızı Yâr yâr aman. delik deliktir ciğer eziktir Benim sevdiceğim ince feriktir. yandım yoluna Ben de kurban olam fidan boyuna. aldadjr aman Sevdalımın gözleri yoldadır amarı Yoldadır aman. ben yandım aman 0 kız da seni beni aldadır aman Aldadır aman. nar tanesiyem Anamın babamın bir tanesiyem Atma bu taĢlan ben yaralıyam Elâlem al geymiĢ ben karalıyam Ayda bir selâmın gelse razıyam Bendeki yaralar türlü türlüdür # Gitme güzel gitme. kanı duruldu. nergiz daline Öldürürler aman bir yâr yoluna. bu bir eceldi * ** 78 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ TĠNĠ MĠNĠ HANIM Sinop ġeftali ağaçları Türlü çiçek baĢları Yaktı yandırdı beni Yârin hilâl kaĢları Tin tin tini mini hanım Tin tin tini mini hanım Seni seviyor canım Seni istiyor canım Bahçelerde kereviz iz kerevizi yemeyiz Bize Sinoplu derler Biz güzeli severiz Tin tin tini mini hanım Tin tin tini mini hanım Seni seviyor canım Seni istiyor canım Bahçelerde ıtrıĢah Boyu uzun kendi Ģah Ġki gönül bir olsa Ayıramaz padiĢah Tin tin tini mini hanım Tin tin tini mini hanım Seni seviyor canım Seni istiyor canım Münir e Tarabuş * ** DERDĠMĠ SÖYLESEM Derdimi söylesem ben kara taĢa Neler geldi geçti bu garip baĢa Mektuplar yolladım sevdiğim eĢe Bendeki yaralar türlü türlüdür Gitme güzel gitme. Sarısözeri Konma bülbül konma nergiz daline. ne de bendeydi Alnımıza yazılmıĢ. ince feriktir Demeyin demeyin aman yârin vuruldu Köye duyuldu. yüküm eriktir. EleĢkirt'ten çıktım.Sevdalımın gözleri yoldadır aman Yoldadır aman. yârin vuruldu Kanı duruldu. yoldadır aman 74 KONMA BÜLBÜL A ğn Derleyen M. fidan boyuna Demeyin demeyin aman. yüküm eriktir Açmayın yaremi aman. ♦ ġU MĠLASIN ĠÇĠNDE ġu Milâs'ın içinde ben bir tek güldüm Goncelerim açmadan soldum döküldüm Gençliğime doymadan /âr için öldüm Hazan yaprağı gibi birden döküldüm Gönül verdiğim kızın adı Yüksel'di Can verirken feryadı arĢa yükseldi Kabahat ne ondaydı. ben yandım aman Aman yanağında beni var Aman sandım seher yıldızı Yâr yâr aman. köye duyuldu. nar tanesiyem Anamın babamın bir tanesiyem .

olmuĢum âĢık Ağ buğday benizli. susuzum Üç gündür uykusuzum Girsem yârin koynuna Elim durmaz. yâr ağla 80 Yüce dağ baĢından indiremedim Yönünü yönüme döndüremedim Bir güzelin aklın kandıramadım Dividim kalemim yazarım Yâr bende. öleyazdım Aman aman bir sürü Yandım aman bir sürü arman yeri yarıldı vaynanam bana darıldı Ne darıldın kaynana Kızın bana sarıldı Aman aman bir sürü Yandım aman bir sürü * ** YÜCE DAĞ BAġINDA YANAR IġIK Yüce dağ baĢında yanar bir ıĢık DüĢmüĢüm derdine. yazarım Yâr bende. kalemim. yavaĢ yürü ġimdi buradan geçti Güzellerden bir sürü Aman aman bir sürü Yandım aman bir sürü Harmana kuyu kazdım Yâr okudu.Yüce dağ baĢında otlar kuzular Anayı. oy bende Aha ben gidiyom sen hemen ağla Dön ağla. oy bende Aha ben gidiyom sen hemen ağla Dön ağla. babayı gönül arzular Açma tabib açma. nar tanesiyem Anamın babamın bir tanesiyem AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BAHRĠYELĠ Sevdim bir bahriyeli aman Acep semti nereli Denizde dalga Gemide halka Canım cicim bahriyeli Çabuk beni sakla Kadıköylü cilveli aman Aslı Büyükdereli Denizde dalga Gemide halka Canım cicim bahriyeii Çabuk beni sakla Bahriyelinin paltosu aman Nedir onun korkusu Denizde dalga Gemide halka Canım cicim bahriyeli Çabuk beni sakla 78 ÇAYA ĠNER AĞLAR'M Çaya iner ağlarım Gülü deste bağiarım Birisi benim için Birin yâre yollarım Ah annem diye diye Vah annem diye diye öldüm yâr diye diye Kaldım gurbet ellerde Çaya indim. ben yazdım ġu kızların derdinden Bayıldım. yâr ağla * * * . yarem sızılar Bendeki yaralar türlü türlüdür Gitme güzel gitme. * »* ELMAYI TOP YAPALIM Elmayı top top yapalım Kızlara bahĢiĢ atalım Kadife de ceketi dar yapalım Ne güzel yakıĢıyor ince bele Eğlenelim taze ilen Altından yelpaze ilen Ölçelim de o güzelin ince belin Bir gümüĢ endaze ilen ** * AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ HARMAN YERĠ YAġ YERĠ Harman yeri yaĢ yeri Usul bas. huysuzum Ah annem diye diye Vah annem diye diye Öldüm yâr diye diye Kaldım gurbet ellerde. zülfü dolaĢık Dividim.

mini mini güzel gel bize ^ kar ley ley limi . mm. gel bize * ** KADĠR MEVLAM Kadir Mevlâm senden bir'dileğim var «eni muhannete muhtaç eyleme ed. mini güze. deryalara gark eyle beni muhannete muhtaç eyleme Muhannetin suyu dolayı akar Değdiği yerleri od olur yakar Vık etmeden baĢına kakar muhannete muhtaç eyleme 83 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Muhannetin sözü pareli oktur Lutfuna kerem et. mini mini güzel gel bize Kovu^h'H klZĠari’ Ġ6Y 'ey limi l1mi ley O yârdan^ 9°2Ġen' mlni rnini 9Ü2el gel bize Sevmd H T P 9eldl' ley ley limi limi „ey Sevindirdi bızleri. ihsanı çoktur Sağ elin sol ele faydası yoktur Yine muhannete muhtaç eyleme Ben dertliyim.hletieU"er m'"' m'"' 9ÜMĠ 981 b„ze Penceren ^ 9eçerken' leV ley limi limi ley en yar bakar. Hak ayırsın iĢimi Kaygılara saldım garip baĢımı . * ** GÜL KURUTTUM Mehmet İpek Gül kuruttum gül kuruttum Yâri sinemde uyuttum Yâr sövledi. canım Adanalı Ben sana yandım kibar delikanlı Hey hey hey hey Hey güllü hele hele güllü PeĢtemalı püsküllü Adana'nın yolları iki TaĢrada kaldı kunduramın teki Bizim evde kaynana iki Aman biri sansar birisi de tilki Amman Adanalı. ben unuttum Ah akabinde coĢtu gönül Yârdan ayrılması müĢkül Gül ezerler gül ezerler Gülü tabağa dizerler Güzeli candan severler Ah akabinde coĢtu gönül Yârdan ayrılması müĢkül * * * F/6 TREN GELĠR Odala96^' h°? bl2e 98Ġir ' Ġ6y ley limi limi 'ev Duydum * 9 !''r m'nĠ m'n' QÜZel 9el Safa n .ADANALI Adana'nın yolları taĢtan Aman sen çıkardın beni beni baĢtan Hem anadan hem kardaĢtan Amman Adanalı.Va: 'Ze 9el'r„ ley ley limi limi ley 9e ır hoĢ gelir.imi ley B en m. canım Adanalı Ben sana yandım kibar delikanlı Hey hey hey hey Hey güllü hele hele güllü PeĢtemalı püsküllü * * f 81 Hatay m AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ CEVĠZĠN YAPRAĞI Cevizin yaprağı dal arasında Güzeli severler bağ arasında Üç beĢ güzel bir araya gelmiĢler Benim sevdiceğim yok arasında Evlerinin önü zerdali dalı Pencereden gördüm kınalı eli Benim sevdiceğim tomurcuk gülü Sensiz lokmaları yiyemez oldum.

. * ** BAĞA GEL BOSTANA GEL Bahçelerin gülüsün Dalın da bülbülüsün Boyun benzer fidana Anadolu gülüsün Haydi yavrum sürmeli Göğsü çapraz düğmeli..Varsın kurtlar. Yâr aklıma gelince Ah seni nerde bulmalı? . muallim 0 da benden sevdalı muallim Penceresi cam değil mi?. kuĢlar yesin leĢimi Yine muhannete muhtaç eyleme * ** MUALLĠM Erzurum Seyfettin Sığmaz Penceresi cam cama muallim Selâm verdim amcama muallim Amcam kızını vermezse muallim TurĢu kursun fincana muallim Penceresi perdeli muallim Çiçek açcnıĢ zerdali muallim Yenile bir yâr sevdim. * * YARĠM GĠTTĠ Yârim gitti çeĢmeye aman güzel oğlan Yaralarım deĢmeye yâr yâr yâr aman Neyim varsa vereyim aman güzel oğlan Elinden su içmeye yâr yâr yâr aman. * * * 85 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ SARI MENDĠL Ergani Sarı mendil eldedir yâr yâr yâr aman Gürün Ģalı beldedir gel gel gel aman Gönlümüz yine birdir Darılmamız dildedir.. muallim Boyaları ham değil mi? muallim Ellerinen gezersin muallim Benimki can değil mi? muallim * ** 84 KALENĠN BEDENLERĠ Niksar Kalenin bedenleri yâr yâr yâr yandım Çevirin gidenleri Ģinanay yârim Ģinanay nay ipek bürüm bürünmüĢ yâr yâr yâr yandım Niksarın fidanları Ģinanay yârim Ģinanay nay Hoppa nina ninanay ninanay nay ġinanay yavrum Ģinanay nay. ince voldan kız geçer Saray kapısın açar Ağzım dilim söylemez Gönlümden neler geçer Güllerim bağda biter Tütünüm dağda tüter Beni hasrette koydun Olasın benden beter.. Yârimin geliĢine aman güzel oğlan Mâilim gülüĢüne yâr yâr yâr aman Deli olacağım ben aman güzel oğlan Ben düĢüne düĢüne yâr yâr yâr aman. Kaleden iniyorum yâr yâr yâr yandım Çağırsan dönüyorum Ģinanay yârim Ģinanay nay Kurudum kibrit oldum yâr yâr yâr yandım Üflesen yanıyorum Ģinanay yârim Ģinanay nay Hoppa nina ninanay ninanay nay ġinanay yavrum Ģinanay nay.

esmer olsa elverir Kadir Mevlâm ihsan eder. tez gel. tez gel. gelem oraya Eğin'in altında susuz çaylara • Yalvarırım yıldızlara. Yâr aklıma gelince Ah seni nerde bulmalı? GÜZEL OLSA AĢağıdan akar gelir gemiler Yel vurdukça inil inil iniler Vefasızlar ayda bir dost yeniler Güzel olsa. meĢedir içinde oturan beydir. yel verir AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ YEġĠL KURBAĞALAR YeĢil kurbağalar öter göllerde Kırı'dı kanadım kaldım çöllerde Anasız babasız gurbet ellerde Ya ben ağlamayım. olma muhannet Gurbet icat eden görmesin cennet. kimler ağlasın ġu mahzun gönlümü kimler eğlesin. bülbül ötmüyor Ağam ırak yolda. kimler ağlasın Bu garip gönlümü kimler eğlesin Ağam sen gideli yedi yıl oldu Diktiğin ağaçlar meyveler doldu Seninle gidenler sılaya döndü Tez gel ağam. Ağam Ġstanbullu Eğinli misin? Sılaya gelmeye yeminli misin? Yoksa bana da mı emin değilsin? Tez gel ağam. Eğin'in etrafı dağdır. eğlenmeyesin Elde güzel çoktur. bayram geliyor Eller sevdiğine allar alıyor Ağamın bıyığı burmadır burma Bir teli ibriĢim. esmer olsa elverir Kadir Mevlâm ihsan eder. bir teli sırma Mevlâyı seversen gurbette durma Tez gel ağam. olma yalancı Benim ahım eder seni dilenci. olma yalancı Benim ahım eder seni dilenci GüneĢ doğar iken allanır dağlar YeĢil ipeklere boyanır bağlar . beĢ yüz köĢedir Gel ağam. gel ağam. tez gel. paĢadır Yüz elli mahalle. aylara Yâr ile sahrada geçen çağlara Ya ben ağlamayım. gel ağam. tez gel sılaya Sen gelmezsen ağam. gel ağam. elim yetmiyor Sayı tutam dedim. Eğin dağlarında güller bitmiyor Viran bahçelerde bülbül ötmüyor Yârimin sevdası serden gitmiyor Gel ağam. Haydi yavrum sürmeli Göğsü çapraz düğmeli.. tez gel. Ağalar takınır hançer bıçağı Böyle molur bu yerlerin gökçeği Güzel olsa. sayı yetmiyor Gel ağam. EYLERĠNĠN ÖNÜ 88 Eğin viran olmuĢ. yel verir Yaz olunca atlar çıkar çayıra ĠĢimizi bâri Hûda kayıra Güzel olsa. bostana gel Gülünü destele gel Beni burda bekletme Yalandan hastalan get. Eğin'in ardından akan Fırat'tır Ağamın bindiği demir kırattır Elime geçerse hayli murattır Tez gel ağam. esmer olsa elverir Kadir Mevlâm ihsan eder.86 Bağa gel. gel de yine git Akan gözüm yaĢın sil de yine git. yel verir Yaz gelince badem açar çiçeği. evlenmeyesin.

ben gider oldum KARA SANDIK Kara sandık açamadım Çeyizimi seçemedim Yazık olmuĢ gençliğime Bir genç ile kaçamadım Saçımı üçe böldüler Bölük bölük de ördüler Yârdan muradım almadan Kolum kanadım kırdılar Ezme ile üzme ile Yâr bulunmaz gezme ile Mezarımı kızlar kazsın Altın. elinden yine yaralar iĢler Gülüp oynadığım kızlar. pullu gelin. pulu gelin. has gelin Ayağını nokta nokta bas gelin Ben evliyim. etekleri belinde Doldur doldur ver içeyim elinde Bilmez misin benim sana yandığım iki elim koynumda mahrum kaldığım Allı gelin. gümüĢ kazma ile BĠR HAMAM YAPTIRDIM Bir hamam yaptırdım altı köĢeli Altı mermer. kimler ağlasın ġu mahzun gönlümü kimler eğlesin * • * AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ GĠDER OLDUM Yeni bir sevdadır geldi baĢıma Gelin helâllaĢın. has gelin Ayakların nokta nokta bas gelin Ben evliyim. pullu gelin. altı kızlar Altı kızın biri AyĢe Benleri var köĢe köĢe Mail oldum hilâl kaĢa Altı kızlar. ben gider oldum Gelio ya gelmeyip sizi bulmayım Gelin helâIlaĢın. gelir ise kovmayın Dertli Kerem burdan gitti demeyin Gelin helâllaĢın. kardeĢler Gelin helâl laĢın. altı kızlar . ben gider oldum Sakın kızlar edepsize varmayın Aslı'm kaçmıĢ. altı kızlar Altı kızın biri Meryem Etti gönülleri sersem Ya ben oldum ona hemdem Altı kızlar. sen selâmı kes gelin ** 9* AġE VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Ay dm ALTI KIZLAR Aştk Haşan ġu benim karĢımda duran Altı kızlar. sen selâmı kes gelin Ayağına geymiĢ sarı ediği Ağlayı sızlayı aĢtı gediği Yine mı oldu düĢmanların dediği Allı gelin. üstü sedef döĢeli Uç gün oldu ben yârimden ĢaĢalı Bilmez misin benim sana yandığım iki elim koynumda mahrum kaldığım Allı gelin. has gelin Ayağını nokta nokta bas gelin Ben evliyim. ben gider oldum Tuz ekmek yediğim kavım kardaĢlar Nedir bu feleğin ettiği iĢler Gözümden akıttım kan ile yaĢlar Gelin helâl laĢın.Yârin sevgileri ciğeri dağlar Ya ben ağlamayım. altı kızlar Altı kızın biri inci Odur güzellerin genci Koynunda iki turuncu Altı kızlar. altı kızlar Altı kızın biri Melek Dünya döner çarkı felek Yeter eylediğim dilek Altı kızlar. altı kızlar &ltı kızın biri Ümmü Altı kızlar. ben gider oldum Yüreğimde yanar bunca ateĢler Yâr. su testisi elinde Al geyinmiĢ. kimler ağlasın Yürek yarasını kimler bağlasın Bayram geldi diye oynuyor kızlar Yâri düĢününce yüreğim sızlar Karalar geyinmiĢ gökte yıldızlar Ya ben ağlamayım. sen selâmı kes gelin Suya gider.

hanım Eminem Gel otur yanıma. canım Eminem KarĢı dağda yeĢil buğday ekili Eminemin top top olmuĢ kâkülü Eminem olmuĢtur kızlar vekili Eminem Eminem. seni orda eğler var Gurbet ilde kırılmaz bir zencir var Kitli kalsın gurbet ilin kapısı Atım yanaĢmıyor binek taĢma Elim ulaĢmıyor eyer kaĢına Anam attın beni dağlar baĢına Kitli kalsın gurbet ilin kapısı Altın tas içinde kınam ezildiGümüĢ taraklarda zülfüm dizildi Ak alnıma kara yazı yazıldı Kitli kalsın gurbet ilin kapısı Yârim Ġstanbul‟da mesken mi tuttun Gördün güzelleri beni unuttun Sılaya gelmeğe yemin mi ettin Kitli kalsın gurbet ilin kapısı Dividin belinde. i . altı kızlar (*) * ** (*) Aydm’dan alınmıĢ bu türkünün eksik bir benzeri vardır. Ezgisi Aydın’dan alnnan gibidir.Altı kızın biri Dudu Odur güzellerin kutbu Kerem de coĢtu delirdi Altı kızlar. kalemin mi yok Sılaya gelmeğe meramın mı yok . bin daha değer Eminem Eminem. dedim ben de ağladım Gözümün yaĢını sildi bir gelin A kuzum yanağın dertlere derman KaĢların yav olmuĢ. ayna dizinde Destanlar okunur elâ gözünde iĢkilim erirken beyaz yüzünde Eminem Eminem. canım Eminem * * * (*) n’emsin : neyimsin (vezin için böyle) (••) nem : yaĢ. Doğrusu bizim verdiğimiz olup «Kerem Ue Aslı» hikâyesinde vardır. hanım Eminem Gel otur yanıma. * * ** E M Ġ N E M Eminem oturmuĢ taĢın üstüne TaramıĢ zülfünü kaĢın üstüne Selâmın gelirse baĢım üstüne Eminem Eminem. n'emsin Eminem (*) Gözümün içinde nemsin Eminem (**) Eminem oturmuĢ kendini över Altın saç bağları topuğu döver Bin altın vermiĢim. GURBET ĠLĠN KAPISI Ak sıvadan odamızın yapısı Böyle molur yâr sevenin hapisi Kahrolsun düĢmanlarımın hepisi Kitli kalsın gurbet ilin kapısı Ah neyleyim aramızda dağlar var Beni burda. aslan Eminem Gel otur yanıma. tel ile oynar Seher serininde yel ile oynar Eminem Eminem. güzel Eminem Güzel gözlerini süzen Eminem Eminem gidiyor sabah suyuna Al fistan kestirdim ince boyuna Olam kurban Eminemin huyuna Eminem Eminem. yaslan Eminem AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Eminem oturmuĢ. kirpiğin keman Top zülüfleri sardığım zaman Gamze okun sineme vurdu bir gelin' Gönül farımadı güzel‟sevmeden Ak göğsün bendi geniĢ düğmeden Gel sarılalım anan da duymadan Tenhada Ģeftali verdi bir gelin . güzel Eminem Güzel gözlerini süzen Eminem Eminem oturmuĢ gül ile oynar TaramıĢ zülfünü.. BĠR GELĠN Gel de dostun bahçesinde gezelim Kimin karĢısından geldi bir gelin Aman gelin.

geçmez dilek AteĢ aldı.Hakkın buyruğuna uyanın mı yok Kitli kalsın gurbet ilin kapısı AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BU GELĠN Irmak kenarında esvap yuyanlar Yolcuyu yolundan eğler bu gelin Kaldır nikabını yüzün göreyim Yolcuvu yolundan eğler bu gelin Benim Aslı'm cennetteki huridir Bir ah çeksem dağlar taĢlar eridir Kız Allahı sever isen geri dur Yolcuyu yolundan eğler bu gelin Bir ah çeksem dağlar taĢlar iniler Nedir sinendeki bu siyah benler Kınalı parmaklar ne güzel eiler Yolcuyu yolundan eğler bu gelin Gelinin lebleri söyler hayatı Yüzün görmek değer dünya kıymeti Kız Hakkı seversen verme zahmeti Yolcuyu yolundan eğler bu gelin Benzer Aslı'm cennetteki huriye Hû çekende dağlar taĢlar yürüye Dertli Kerem bu yollarda çürüye Yolcuyu yolundan eğler bu gelin YARDAN AYRILAN Hey ağalar böyle molur Hali yârdan ayrılanın iner ummana dökülür Seli yârdan ayrılanın Gökte turnalar çekilir Ġner yerlere dökülür On beĢ yaĢında bükülür Beli yârdan ayrılanın Turnalar havadan geçer Mah yüzlere nurlar saçar Ah ile vah ile geçer Günü yârdan ayrılanın Gül dikensiz bitmez imiĢ Bülbül gülsüz ötmez imiĢ ĠĢe güce yetmez imiĢ Eli yârdan ayrılanın Karacaoğlan. yandı yürek Sağ yanında hazır gerek Salı yârdan ayrılanın * *♦ AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BENZER ġu karĢıda bir kız gördüm Boyu selvi dala benzer Yanında bir gelin vardır Tomurcuklu güle benzer Ġncidir o kızın diĢi Hilâldir gelinin kaĢı Kız kafeste dudu kuĢu Gelin bir bülbüle benzer Kız için de gönlüm hasta Gelin bir acayip nesne Kız baharlı Ģerbet tasta Gelin ravaklı bala benzer * ** AY DOĞAR Ay doğar aĢmak ister Gül yanak yaĢmak ister Benim Ģu garip gönlüm Yâre kavuĢmak ister Of kaderim böyle Böyle var yâre söyle Kar yağar alçaklara Savrulur saçaklara Allah neler yaratmıĢ Sığmıyor kucaklara Bas bas bas gidelim Gidelim yolda bayram edelim ÇARġAMBAYI SEL ALDI ÇarĢambayı sel aldı Bir yâr sevdim el aldı KeĢke sevmez oiaydım Elim koynumda kaldı Ah ne imiĢ ne imiĢ Kaderim böyle imiĢ Kimse sevda çekmesin AteĢten gömlek imiĢ ÇarĢamba yollarında Bilezik kollarında Yavrgm seni tanırım Pınarın yoHarında Ah dağlar.ıranfilim. susuzum Kaç gündür. yeĢil dağlar Sevdiğim yaman ağlar Kimse sevda çekmesin AteĢten gömlek imiĢ K. uykusuzum Girsem yârin koynuna Elim durmaz. huysuzum .

boynumda zencir Çekme zencirleri kollarım incir Atma bu taĢları. ben karalıyım . ben yaralıyım Elâlem al geymiĢ. ben karalıyım Kalenin ardında ben gördüm onu Mavidir Ģalvarı. ben yaralıyım Elâlem al geymiĢ. Karacaoğlan).r ver içem zehri Suna'm gurbet ilin kahrı Ya çekilir ya çekilmez Karacaoğlan düĢse yola Bülbül fiğan eder güle GüzeJ sevmek bir sarp kale Ya alınır yâ alınmaz (*) * * * (*) Bu türkü Gaziantep . Cahit Öztelli. Sarılar Köyü nde Hüseyin Kırmıagül den «Sefil Ali» mahlası adına oldukça değiĢik olarak alınmıĢ ise de doğrusu yukarıda verildiği gibi Karacaoğlan’ındır (bak. ben karalıyım Kaleden kaleye Ģahin uçurdum Ah ile vah ile ömrüm geçirdim Yâr bize gelende Ģerbet içirdim Atma bu taĢları. AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ KALENĠN ARDINDA Kalenin ardında üç ağaç incir Elimde kelepçe.Ah ne imiĢ ne imiĢ Kaderim böyle imiĢ Kimse sevda çekmesin AteĢten gömlek imiĢ * ** AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ GĠDE GĠDE Gide gide yarelerim dirildi Gitme dedi yâr boynuma sarıldı Bize kısmet gurbet ilde verildi ġu hasretlik yaman büktü belimi Yaradan Hak sen bilirsin halimi Derelerden su gelir boydan boya Güzel arar isen bak bizim soya Muradım değildir zulmetmek yâre ġu hasretlik yaman büktü belimi Yaradan Hak sen bilirsin halimi * * * TAKARDIM GÜLÜMÜ ilkyaz eyyamında gördüm düĢümü Mevlâm kâr eyledi aldı eĢimi O yârin dizine koysam baĢımı Koyardım baĢımı ar olmasaydı AĢardım Balkanı kar olmasaydı CoĢkun sular gibi çağlayıp aksam Yemesem içmesem yüzüne baksam O yârin göğsüne bir ak gül taksam Takardım gülümü ar olmasaydı AĢardım Balkanı kar olmasaydı CoĢkun sular gibi çağlayamadım Gittin de ardından ağlayamadım Sana bir sözüm var söyleyemedim Söylerdim sözümü ar olmasaydı AĢardım Balkanı kar olmasaydı 100 GÖNÜL GURBET ĠLE VARMA Gönül gurbet ile varma Ya gelinir ya gelinmez Her dilbere gönül verme Ya sevilir ya sevilmez Yöğrüktür bizim atımız Yardan atlattı zatımız Gurbet ilde kıymatımız Ya bilinir ya bilinmez Bahçenizde nar ağacı Kimi tatlı kimi acı Gönüldeki dert ilâcı Ya buiunur ya bulunmaz Deryalarda olur bahri Doldg. ben karalıyım Kalenin ardında bir taĢ olaydım Gelene geçene yoldaĢ olaydım Baası qüzele kardaĢ olaydım Atma bu taĢları. beyazdır donu El ne derse desin. ben yaralıyım Elâlem al geymiĢ. ben yaralıyım Elâlem al geymiĢ. ben sevdim onu Atma bu taĢları. Emrah’ın olarak da söylenirse de yanlıĢtır.

kaz mı istersin Tomurcuk memeli kız mı istersin Ben senin derdini çekemem gönül Çıkıp yücelere bakmak istersin CoĢkun sular gibi akmak istersin Her güzelle yatıp kalkmak istersin Ben senin derdini çekemem gönül Karacaoğlan der. sakın Çifte hamayili takın Gözün kuyruğuna yakın Yâre bir ben gerek. tunç olur Sevip sevip ayrılması güç olur Ben gidersem senin halin nicolur Alıp seni hangi diyara gidem Sensiz yârim Ģu cihanda ben nidem * ** Deli gönül. beĢ ardıma bakarım Gözlerimden kanlı yaĢlar dökerim Hem ayrılık hem gurbetlik çekerim Alıp seni hangi diyara gidem Sensiz yârim Ģu eihanda ben nidem AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Demirciler demir döver. saz mı istersin Ördek mi istersin. gökte melekte Acap sevdiğimin eĢi var mola Bir yavruyu sevdim gölde. Çin'de Maçin. kervanlar bozam Geyinsem. hörüde. güzel olmak için Yâre bir ben gerek. bir ben Karacaoğlan çaresi ne Melhem vurun yaresine Ġki kaĢın aresine Yâre bir ben gerek. gezer gezer gelirsin An gibi her çiçekten alırsın Nerde güzel görsen orda kalırsın Ben senin derdini çekemem gönül Santur mu istersin. bir ben (*) ♦ ** Bir yavruyu sevdim gölde. okuyam yazam KeleĢ değilim ki.DUDU TÜRKÜSÜ Su içtim yudum yudum Gel benim nazlı Dudum iki dünya bir olsa ġensin benim umudum Su akar kütüğünden Bulanır köpüğünden ipek olsam dolaĢsam Dudumun topuğundan Su akar lüle lüle Yâr geür güle güle Elinde sırmalı mendil Terini sile sile * ** ġU CĠHANDA Çıkıp bahçelerde salınmaz mısın Gonca güller gibi salınmaz mısın Sen benim halimden anlamaz mısın Alıp seni hangi diyara gidem Sensiz yârim Ģu cihanda ben nidem Bir giderim. kuĢansam. gölekte Altın küpe Ģan veriyor kulakta Peride. derde derede Yandı ciğer kebab oldu orada Ol güneĢin doğup battığı yerde Acap sevdiğimin eĢi var mola * ** . Yemen'de Acap sevdiğimin eĢi var mola Karacaoğlan der ki. bir ben ÂĢık aklın almak için Yâre bir ben gerek. bir hoĢça gezsem Ben senin derdini çekemem gönül * * * Yavru. bir ben Sakın benli dilber. bir ben 104 Hançer almıĢ destine Beni öldürmek kasdına Beyaz gerdanın üstüne Yâre bir ben gerek. gölekte Mehdi çıkar derler âhir zamanda Hindistan‟da.

gamlanma Yiğit yiğide yad olmaz Eyilerde ham süt olmaz Bin kaygu bir borç ödemez Gamlanma gönül.(*) Bu güzel türkünün değiĢik benzeri «eski türküler» bölümündedir. gülü Bursa'nın * * * Nedendir de kömür gözlüm nedendir ġu geceki benim uyumadığım Çetin derler ayrılığın derdini Avrılık derdine doyamadığım Dostun bahçesine yad eller dolmuĢ Gülünü toplarken fidanın kıtmıĢ ġunda bir kötünün koynuna girmiĢ ġu benim sevmeğe kıyamadığım Kömür gözlüm seni sevdim. Ģu benim yolum Aradım yuvayı. Ģimdi kiminsin ġimdi karĢılardan bakan ben oldum Yürü güzel yürü. yandım ben öldüm Her deliliği ben kendimde buldum Dolanıp da kavil yerine geldim Kavil yerlerinde bulamadığım 107 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ A fyon YÜRÜ GÜZEL Şükrü Hanlt Yürü güzel yürü saçın sürünsün Sürünsün de bellerine bürünsün Evveli benimdin. gamlanma Nacar Karacaoğian naçar Pençe vurup göğsün açar Kara gündür gelir geçer Gamlanma gönül. gamlanma Yiğit yiğidin yoldaĢı At yiğidin öz kardaĢı Sağlıktır her iĢin baĢı Gamlanma gönül. sakındım indim ha? bahçeye güller Ģokundum Bilmiyorum nerelerine dokundum Belli bir haberin alamadığım Karacoğlan der ki. eğlendim kaldım Kokar menevĢesi. gülü Bursa'nın Hak nazar eylesin PınarbaĢı'na Cevahir yağar toprağına. kuzu meler Sular hendeğine dolar Ağlayanlar bir gün güler Gamlanma gönül. gamlanma Yiğit yiğide yâr olur Kötülerde ham süt olur Kara gün ömrü az olur Gamlanma gönül. murat kapısı Aldı beni güzellerin kokusu Kokar menevĢesi. ömrümün van Ağustosta erir dağların karı Günde on beĢ kere görürdüm yâri Simdi karĢılardan bakan ben oldum Dağ basında bir topacık kar idim Gün vurdu da ılgıt ılgıt eridim Evvel en kıymetli yârin ben idim ġimdi karĢılardan bakan ben oldum * * * YÖRÜKLER YAYLASI Yörükler yaylasında yaylayamadım Divane gönlümü eğleyemedim Derdimi kimseye söyleyemedim Yaylamam yaylada yâr olmayınca Yaylamam yaylada kar olmayınca Yörükler yaylasında süt bakır bakır . insem bağına Arkamı da verdim KeĢiĢ Dağı'na Yüzümü sürdüm ak gerdanın ağına Kokar menevĢesi. gülü Bursa'nın Hak'tan mı olur bu yerlerin yapısı Evliya mekânı. 105 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Koyun meler. taĢına Ulu cami'erde kandil baĢına Altın fener yanar. gamlanma * ** ġu benim mekânım. mumu Bursa'nın Karacaoğlan der ki. Bursa'da buldum Güzeller çok imiĢ.

109 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Z E V N E B Ġ M ®*vas Muazzez T ürüng Zeynep bu güzellik var mı soyunda Elvan elvan güller kokar koynunda Ramazan ayında bayram gününde • ' • Zeynebim Zeyrıebim anlı Zeynebim Üç köyün içinde Ģanlı Zeynebim Söğüdün yaprağı narindir narin Ġçerim yanıyor. aman oynar Muhabbeti de aman candan kaynar Halimenin samanlıktır sarayı AlıĢmıĢ liraya. alı neylesin Al yanak üstüne Ģalı neylesin Bu yosmalık varken malı neylesin Zeynebim Zeynebim anlı Zeynebim Üç köyün içinde Ģanlı Zeynebim Zile‟nin yolları dardır geçilmez Soğuktur suları bir tas içilmez . almaz parayı HaĢan ÇavuĢ bulmuĢ seni arayı Uzat ellerine kına yakayım Gerdanına beĢibirlik takayım Sen salın da ben boyuna bakayım Halimenin yolda buldum izini Duman sandım Ģalvarının tozunu Açtım yaĢmağını. öptüm yüzünü Elde bâde. belde Ģalvar oynar Oynar gâvur kızı. belde Ģalvar oynar Oynar gâvur kızı Halime Bak bir de benim halime * ** I! (*) HaĢan ÇavuĢ : Halimeyi basan jandarma çavuĢu.Yörükler kızının gözleri çakır GÜIQ de bülbül konmuĢ ne güzel Ģakır Yaylamam yaylada yâr olmayınca Yaylamam yaylada kar olmayınca * ** EVLERĠNĠN ÖNÜ 108 HALĠME Halimeyi samanlıkta bastılar ġalvarını gül dalına astılar Gecesini bin beĢ yüze kestiler Elde bâde. yollarım ırak Zeynebim Zeynebim anlı Zeynebim Üç köyün içinde Ģanlı Zeynebim Zeynebin alı var. dıĢarım serin Zeyneb‟i ettiler bu hafta gelin Zeynebim Zeynebim anlı Zeynebim Üç köyün içnde Ģanlı Zeynebim Zeynebe yaptırdım altından tarak Tara da zülfünü omzuna bırak GörüĢmek isterim.

yârdan geçilmez Zeynebim Zeynebim anlı Zeynebim Üç köyün içinde Ģanlı Zeynebim ** 110 SÜRMELĠ Sürmelimin kaĢlarına mailim aman Ayda yılda selâmına kailim aman Aman aman sürmelim aman Senin gibi iki dinli değilim iki dinlilere kul ettin beni Aman aman sürmelim aman Serpil serpil yağan kar mola Çırpını çırpını gelen yâr mola Aman aman sürmelim arnan Açsam yorganını girsem koynuna Acap yârim sefa geldin der mola Aman aman sürmelim aman Kahbe felek değirmenin döndü mü Ben yaparım. akçayı Güzel olan neyler bağla bohçayı Hasta gönlüm için gezdim bahçayı Hiç bir el değmemiĢ nar . yoldan geldim yorgunum Sevdiğimin gözlerine vurgunum YÂR BULAMADIM Gönül hasret çeker yâri görmeğe Diken engel oldu yol bulamadım Gezdim Gürcistan'ı. benim yârim hangisi Orta boylu ne de ince bellisi Gel sarılalım. yoldan geldim yorgunum Sevdiğimin gözlerine vurgunum (•) Saray: Burada hükümet konağı.Anadan geçilir. mahkeme. Azerbaycan'ı Kendime bir uygun yâr bulamadım ÂĢık olan neyler malı. sen yıkarsın bendimi Aman aman sürmelim aman Çırpını çırpını yuvadan uçtum Ağlayı ağlayı gurbete düĢtüm Aman aman sürmelim aman Sürmeli giderse ben de giderim O kızın uğruna bir kan ederim Aman aman sürmelim aman * ** 111 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ SÜPÜRGE Erzincan Derleyen M. Çıkabilsem Ģu dağların baĢına Dertlerimi yazabilsem taĢma Ben vuruldum nazlı yârin kaĢına Gel sarılalım. Sartsözen Süpürgesi yoncadan Beli gayet inceden Ben seni sakınınm Yerdeki karıncadan Vay bana vaylar bana Yfl oldu aylar bana Susadım su isterim Su vermez çaylar bana Süpürgesi sekleme Yâr göğsün ilikleme Benden sana fayda yok KöĢe baĢı bekleme Ali'm ĢaĢırdın beni AĢka düĢürdün beni AĢk adamı ağlatır Dert adamı söyletir * ** GÖZLERĠNE VURGUNUM Çıkabilsem Ģu mahpustan saraya (*) Davacılar dizilmiĢler sıraya Kimsem yoktur gelse girse araya Gel sarılalım. uzun yolun selvisi Ben de bilmem. yoldan geldim yorgunum Sevdiğimin gözlerine vurgunum Uzun olur.

yel ile estim Bu yanan gönlüme kar bulamadım 113 AġK VE DUYGU ‘TÜRKÜLERĠ SĠLLE* TÜRKÜSÜ ġu Sille nin ufak tefek taĢları Bir omuzdan bir omuza saçları inci midfr. ben o yâri bilmedim ġu Silleye vardım koyun yaymağa DüĢmanlarım geldi beni döğmeğe Sarı altın bozdurdum beyaz kaymağa ġu Sillenin odaları kiremit Yandım kızlar elinizden. sen uyandır yârimi Sabah olsun ben bu yerden gideyim Garip bülbül gibi feryat edeyim Sen dururken ya ben kime gideyim ġakı bülbül.bulamadım Çağır benim yâranım. var uyandır yârimi Ben kıyamam.mercan mıdır diĢleri ġu Sille'nin ortasında kahveler içer içer sarhoĢ olur efeler ġu Sille'nin minaresi tahtadan Benim hasmım ak sakallı softadan ġu Sille'nin minaresi mercandan Sen doldur ver. ben içeyim fincandan ġu Sille'den gece geçtim görmedim Acı tath sular içtim ölmedim Benim imiĢ. kime neyleyim AVRiLiK 3ĠB! DERT OLMAZ Dünyayı gezdim dolaĢtım Ayr'hk gibi dert olmaz Tatlı canımdan . yaralarım sızılar Anayı babayı gönül arzular Kader böyie imiĢ. sen uyandır yârimi ♦ KADER BÖYLE ĠMĠġ Bizim ilin koyunları kuzular Derdim artar. kerem et t ** (*) Konya merkezine bağlı bucak. çağır dostum Elimden okumu. sen uyandır yârimi Çıkabilsem sarayının köĢküne Can boyanır amber ile misk'ine Seni beni yaradanın aĢkına ġakı bülbül. kime neyleyim Bizim ilde lâle. sümbül top biter Bülbülün yavrusu firkatti öter Sılada sevdiğim gözümde tüter Kader böyle imiĢ. Ģimdi böyüdü Aman Allah al baĢımdan sevdayı Genç yaĢımda zindan ettin dünyayı Mezarımı derin kazın. var uyandır yârimi Ben kıyamam. yayımı astım Yağmur ile yağdım. dar olsun Üzerinde lâle sümbül zâr olsun Bana acımayan Allahtan bulsun Aman Allah al baĢımdan sevdayı Genç yaĢımda zindan ettin dünyayı * ♦ * (•) Gaz: Lamba (burada). AL BAġIMDAN SEVDAYI AkĢam olur hep beyazlar giyersin Sabah olur gözlerini süzersin Bana nispet eller ile gezersin Aman Allah al baĢımdan sevdayı Genç yaĢımda zindan ettin dünyayı AkĢam oldu yakamadım gazımı* Kadir Mevlâm böyle yazmıĢ yazımı Sevemedim bir kerecik kuzumu Aman Allah al baĢımdan sevdayı Genç yaĢımda zindan ettin dünyayı Serin ırmakların yeĢil söğüdü Yârim anasından almıĢ öğüdü Evvel küçücüktü. var uyandır yârimi Ben kıyamam. AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ UYANDIR YARĠM! Sabah oldu tan yerleri atıyor Bütün kuĢlar destur almıĢ ötüyor AyĢeciğim odasında yatıyor ġakı bülbül.

usandım Ayrılık gibi dert olmaz Haçan döndüm yâre baktım Gözümden kanlı yaĢ döktüm Gezdim her belâyı çektim Ayrılık gibi dert olmaz Hilâl kaĢı keman değil Zülfü âhir zaman değil Be yârenler yalan değil Ayrılık gibi deıt olmaz Kullar baĢına gelmesin Kimse aöz yaĢı silmesin Hak düĢmanıma vermesin Avrılık gibi dert olmaz Bana inanmayan varsın ÂĢık'ın yüreğini yarsın Neler çektiğini görsün Ayrılık gibi dert olmaz AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ ELĠF TÜRKÜSÜ incecikten bir kar yağar Tozar Elif Elif diye Deli gönül abdal olmuĢ Gezer Elif Elif diye Elif'in uğru nakıĢlı Yavru balaban bakıĢlı Yayla çiçeği kokuĢlu Kokar Elif Elif diye Elif kaĢlarını çatar Gamzesi sineme batar Ak elleri kalem tutar Yazar Elif Elif diye Evlerinin önü çardak Elif'in elinde bardak Sanki yeĢil baĢlı ördek Yüzer Elif Elif diye Karacaoğlan. Amanın vallahi Severim billahi Çekerim silâhı Vururum tallahi. * ** GÖNÜL SENDEN AYRILIR MI Ne ağlarsın kömür gözlüm Gönül senden ayrılır mı Bu güzelik . bakarım Sinemi oda vakarım Admı demeye korkarım Nazlı dilber bin yaĢasın ġu dilberin oyununa Günahı kendi boynuna Ak kollarını boynuma Saran dilber bin yaĢasın * ♦ * AMANIN VALLAHĠ Elazığ Bahçede miĢmiĢ Sararıp vere düĢmüĢ Sevdiğim köylü kızı Aklıma düĢmüĢ. emelerim Gönül sevmez değmelerin ĠliklenmiĢ düğmelerin Çözer Elif Elif diye evlerinin önü * ** GÖNÜL SENDEN AYRILIR MI Ne ağlarsın kömür gözlüm Gönül senden ayrılır mı Bu güzelik sende varken Gönül senden ayrılır mı Güzeller gelse bu hana Güzelde olmaz bahane PadiĢah olsan cihana Gönül senden ayrılır mı Hep güzeller bura gelse ÂĢıkın halinden bilse Cümle âlem dilber olsa Gönül senden ayrılır mı Nazlı civanım gelince Gonca güllerin derince Ya sen ya ben ölmeyince Gönül senden ayrılır mı ♦ #* BĠN YAġASIN KarĢımda salınıp duran Benli dilber bin yaĢasın Kollarını boynuma salan Nazlı dilber bin yaĢasın 119 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Kulak verdim sadasma Kail oldum kazasına Ben garibin hanesine Gelen dilber bin yaĢasın Gitti haremden.

kül oldum yane yane Ne ben öldüm kurtuldum Aman.sende varken Gönül senden ayrılır mı Güzeller gelse bu hana Güzelde olmaz bahane PadiĢah olsan cihana Gönül senden ayrılır mı Hep güzeller bura gelse ÂĢıkm halinden bilse Cümle âlem dilber olsa Gönül senden ayrılır mı Nazlı civanım gelince Gonca güllerin derince Ya sen ya ben ölmeyince Gönül senden ayrılır mı * ** BĠN YAġASIN KarĢımda salınıp duran Benli dilber bin yaĢasın Kollarını boynuma salan Nazlı dilber bin yaĢasın 119 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Kulak verdim sadasına Kail oldum kazasına Ben garibin hanesine Gelen dilber bin yaĢasın Gitti haremden. küçük hanım odalara vay ġimdi de rağbet modalara vay. bakarım Sinemi oda vakarım Admı demeye korkarım Nazlı dilber bin yaĢasın ġu dilberin oyununa Günahı kendi boynuna Ak kollarını boynuma Saran dilber bin yaĢasın * * * AMANIN VALLAHĠ Elasığ Bahçede miĢmiĢ Sararıp vere düĢmüĢ Sevdiğim köylü kızı Aklıma düĢmüĢ. EVLERĠNĠN' ÖNÜ . Öyledir öyle Kız derdini söyle Arayıp bulamazsan Gönlünü eyle Amanın vallahi Severim billahi Çekerim silâhı Vururum tallahi. Amanın vallahi Severim billahi Çekerim silâhı Vururum tallahi. kuru nane Aman. Bahçede iğde Dalları hep yerde Sevdiğim küçük kızın Gönlü de kimde ? Amanın vallahi Severim billahi Çekerim silâhı Vururum tallahi. Odalara. 9 'i 120 Bahçede bal var Sende bir hal var Anama yalvar Onda çok iĢ var. * 121 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Avnı 0zbenh YAġ NANE Kastamonu YaĢ nane. küçük hanım odalara vay ġimdi de rağbet modalara vay. Amanın vallahi Severim billahi Çekerim silâhı Vururum tallahi. ne sen geldin imane Odalara.

Vay vay vay vay pambuğum Edasına yandığım Seni hasta diyorlardı Nasıl oldun sevdiğim Vay ne olur. Caminin müezzini yok Ġçinin düzeni yok (yâr yandım aman aman ayırlamam) Çok memleketler gezdim (aman aman aman) .122 Keskin BU GÜN AYIN IġIĞI Hac\ Taşan Bu gün ayın ıĢığı Elinde bal kaĢığı Gine nerden geliyon da Mehlenin yakıĢığı. A benim aslan yârim Duvara yaslan yârim Duvar cefa götürmez Sineme yaslan yârim. Vay vay vay vay pambuğum adasına yandığım Seni hasta diyorlardı Nasıl oldun sevdiğim Kara poĢuna kurban Çatık kaĢına kurban Yalınız sana değil de ArkadaĢına kurban. ne olur Sevda sırınan olur Gözdür âlemi gezer de Gönül birinen olur. HHMHHHH 124 Güvercinim uyur mu Çağırsam uyanır mı (yâr yandım aman aman aman ayrılamam) Misket orda ben bur-tia (aman aman aman) Buna can dayanır mı ? A benim haa yârim BaĢımın tacı yârim Eller bana acımaz Sen bari acı yârim. Vay vay vay vay pambuğum Edasına yandığım Seni hasta diyorlardı Nasıl oldun sevdiğim Vay nerdesin. Vay vay vay vay pambuğum Edasına yandığım Seni hasta diyorlardı Nasıl oldun sevdiğim 123 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ KarĢıdan geçti gelin Elinde testi gelin Gitme bir yol göreyim de Gençliğim geçti gelin. nerdesin Kal-dır camın perdesin Diyeceğim çok amma da Pek kalaba yerdesin. * * * MĠSKET Güvercin uçuverdi Kanadın açıverdi (yâr yandım aman aman ayrılamam) Elin oğlu değil mi (aman aman aman) Sevdi de kaçıverdi.

... Sebep aman amanın Efendim aman.. hey Aman odaları köĢeli Haydi içi mermer döĢeli hey Küçük hanım geliyor vay vay Aman eli billûr ĢiĢeli hey Aman linga linga lin kabak Haydi açılır bâdi sabah .Misket'ten güzeli yok. Caminin ezan vakti Ġçinin düzen vakti (yâr yandım aman aman ayrılamam) Ben Misket'i yitirdim (aman aman aman) Sonbahar gazel vakti.... ben kaymak Haydi yiyelim parmak parmak... 125 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BĠTER KIRġEHĠRĠN GÜLLERĠ Kırşehir Biter KırĢehirin gülleri biter etendim ġakıyıp dalında bülbüller öter. aman Hovardayı gözünden çakarım.. Daracık daracık sokaklar Misket Ģeker topaklar Pul pul olsun dökülsün Kız seni öpen dudaklar.. Bu sözden türkünün oldukça eski olduğu da anlaĢılıyor. Güzelleri çoktur da hep yeni yeter efendim KaĢının üstünde keman görünür. ben kaymak Haydi yiyelim parmak parmak hey * ** (*) Birinci mısradaki «kabak» sözünden Ģu anlaĢılıyor: eskiden su 1 tabağından basit bir saz aleti yapıp boyunlarına asıp çalarlarmıĢ. hey Aman sen Ģeker ol. AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ KUġ BURNU *■ us burnuyu budarlar Haydah ıĢgın sürmesin deyi Bizi burdan kovarlar Haydah güzel sevmesin deyi Kız geline bak geline Kınalar yakmıĢ eline Gelin kurban olayım Seni bana verene Havuz baĢı su baĢı Haydah ben istemem onbaĢı Olursa çavuĢ olsun Haydah dosta düĢmana karĢı Kız geline bak geline Kınalar yakmıĢ eline Gelin kurban olayım Seni bana verene ... Gökte yıldız sayılmaz Çiğ yumurta soyulmaz Üçer avrat almayan Hiç erkekten sayılmaz. herhangi bir Ģeye vurulduğa zaman çıkan ses demektir. Gülüm aman amanır.. onya Kabağı* da boynuma takarım. Aynam düĢtü yerlere KarıĢtı gazellere Tabiatım kurusun Bakarım güzellere. Anadoluda bir «dıngıldamak» sözü vardır ki. Gülüm aman amanın Sebep aman amanın Efendim aman. Hopladım Dinek bağa Atmm değdi yaprağa Kız ben seni almazsam Girmem kara toprağa 126 KABAĞI BOYNUMA TAKARIM l. KavuĢtaklarda görülen «linga linga» sözlerinin doğrusu «dinga dinga» olmalıdır. hey Senin de gibi çapkınları Aman pazarlarda satarım hey Aman linga linga Iin kabak Haydi açılır bâdi sabah. hey Aman sen Ģeker ol.

Kayaya koydum kutu Herkes yârine mutu (mdtiî Gelinler tatlı yesin Kaynanalar semizotu. Aman Ģeker oğlan Yandım Ģeker oğlan Anasına küsmüĢ Damda yatar oğlan. AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Ayağında yemeni Yedi dağın çimeni Oğlan sıkma sinemi C35:r:rım ninemi.Denize dalavım mı Haydah bir balık alayım mı Ay doğdu. Burada da rûmî tarihe göre 1315 de doğan gençler demek isteniyor ki. sen de dolan gel gediğe Fistan aldım endazesi on yediye * ** (•) OnbeĢli: Milâdî tarihi almadan önce rûmî denilen tarih kullanılırdı. . Kayadan bakan oğlan Kâkülü sarkan oğlan Gece gelme gündüz gel Horozdan korkan oğlan. Askere doğum yılları bildirilerek çağırılırdı. Aman Ģeker oğlan Yandım Ģeker oğlan Anasına küsmüĢ Damda yatar oğlan. GiRDĠM YARĠN BAHÇESĠNE Remsiye Ataman Girdim yârin bahçesine Gül açılmıĢ güle güle Yanağında bir gül açmıĢ Haber verin bülbüllere Demeyin balam demeyin O niĢanlı kız sezer Vallahi vâr hilâfım yok Bu canım yanar tüter Girdim yârin bahçesine Gül dibinde gül belek Yanakları al kırmızı Ebruları mor ipek Demeyin balam demeyin O niĢanlı kız sezer Vallahi yâr hilâfım yok Bu canım yanar tüter. 130 ONBEġLĠ Tokat Haindi Tüfekçi Hey on beĢli on beĢ Tokat yolları taĢlı OnbeĢliler gidiyor Kızların gözü yaĢlı Aslan yârim kız senin adın Hediye Ben dolandım. Aman Ģeker oğlan Yandım Ģeker oğlan Anasına küsmüĢ Hamda yatar oğlan. sen de dolan gel gediğe Fistan aldım endazesi on yediye Gıdiyom gidemiyom Sevdim terk edemiyom Sevdiğim pek gönüllü Gönlünü edemiyom Aslan yârim kız senin adın Hediye Ben dolandım. Aman Ģeker oğlan Yandım Ģeker oğlan Anasına küsmüĢ Damda yatar oğlan. milâdi 1897 dir Böylece de türkünün çıkıĢ zamanı anlaĢılıyor. Ģafak attı Daha yalvarayım mı Kız geline bak geline Kınalar yakmıĢ eline Gelin kurban olayım Seni bana verene EVLERĠNĠN ÖNÜ 128 ġEKER OĞLAN A tıkar» Kayada gezen oğlan Edası güzel oğlan Beni sana vermezler Sarı altın kazan oğlan. sen de dolan gel gediğe Fistan aldım endazesi on yediye Giderim ilinizden Kurtulam dilinizden YeĢil baĢ ördek olsam Su içmem gölünüzden Aslan yârim kız senin adın Hediye Ben dolandım.

Hemi güzel. Bir gülüm var içinde Noldu ağama noldu Sararıp rengi soldu Ağam burdan gideli Bu yerler viran oldu Dersim'in yazıları Meliyor kuzuları Ben buraya gelmezdim Alrumın yazıları Noldu ağama noıdu Sararıp rengi soldu Ağam burdan gideli Bu yerler viran oldu * * * YASTIĞI KUġ TÜYÜNDEN Siirt _ _ Yastığı kuĢ tüyünden Bir kız sevdim köyünden Gül yüzünü göreyim Ölüyorum derdinden Siirt etrafı tepe Kar yağar sere serpe Yenile bir yâr sevdim. Sartsözen yevin A kol . hem köroe * ** Derleyen W.AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Bünyan Tekirdağ DAMA ATTIM DEĞNEKLERĠ Adnan Tıirkiizu Dama atım değnekleri Yâr döne döne Giz ürküttüm leylekleri Anteb'e varamadım TaĢlı bayır bağ olur mu Kara salkım ağ olur mu KomĢu gizini sevenin Yüreğinde yağ olur mu * * * BAHÇELERDE BÖRÜLCE Hikmet Tuncer Bahçelerde börülce Oynar gelin görümce Oynasınlar bakalım Bir araya gelince Bahçelerde eğrelti Oynarlar iki elti ikisi de bir boyda Bulunmuyor kıymeti Bahçelerde kara taĢ Oynarlar kardaĢ kardaĢ ikisi de bir boyda Bulunmuyor arkadaĢ * 132 Trabzon OYNAYIN KIZ OYNAYIN Cemile Cevher Oynayın kız oynayın Durmanın ne kârı va* A bu köyün içinin Acayip bekârı var Derüle del derüle Derüle del derüle Oy kemençeci dayı Soktun gözüme yayı Kör etti gözlerimi Göremedim dünyayı Derüle del derüle Derüle del derüle Oy kemençeci dayı Sokma gözüme yayı Ben gözümden vazgeçtim Çevirsene gaydayı Derüle del derüle Derüle del derüle 133 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ DERSĠM BĠR DAĞ ĠÇĠNDE Tunceli Dersim bir dağ içinde Gülü bardağı içinde Hak Dersim'i sakiasır.

nerelere gideyim Günlerimi sen baĢıma yıl ettin Amanın da aman yaylaların ormanı Bulunur mu yangınlığın dermanı Kirpiklerin ok mudur. Amanın da aman yaylaların ormanı Bulunur mu yangmjığın dermanı ġu dağların kekliğini av ettim Bir yosmayı ben kendime yâr ettim Ey sevdiğim.134 BEN SUSADIM UUı Ali Rtsa Zorlu Ben susadım sular (aman) isterim Su deresi. bülbül kıskanıyor (diyar Mardin güzeli) Gülen yüzüne değil. gösterin Ben elierin kahrını çekemem Ben. kalbime batıyor (diyar Mardin güzeli) Gözlerin güneĢ midir. nereye gelir. bu dert bizi almaz mı (hey) Bu hasretlik kıyamete kalmaz mı (canım) Bu yâreyi çeken bir gün ölmez mi (hey) Kendi merhem edip sarmazsa eğer (canım) Allı yazma baĢında (Yavrum) Kalem oynar kaĢında Ben bir yeni yâr sevdim (Yavrum) On üç on dört yaĢında Allı yazma bürünür (Yavrum) Ucu yerde sürünür Benim sevdiğim güzel (Acep) Nerelerde görünür ♦ ** ALLI YAZMA BAġINDA Sakarya Derleyen Ahmet Yamacı 136 Derelerin bükleri (Yavrum) ötüĢür keklikleri Hiç aklımdan çıkmıyor (Aman) Yârimin dedikleri ♦ * * KARA ÇADIR DÜZDEDĠR Kara çadır düzdedir Top zülüfler yüzdedir On iki gelin sevdim Gine gönlüm kızdadır Aman aman Eminem Yavru da güzel Eminem Aman aman Eminem Yavru da . kalbim çok seviyor (diyar Mardin güzeli) * ** KĠRPĠKLERĠN OK MUDUR Mardin Nezih Şense s * ** 135 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BENĠ BĠR DOST YARALADI Lâdik Cahit Çağlar Beni bir dost yaraladı beyler (hey) Çekerim yâreyi de ölmezsem eğer (canım) El vurmuĢ hançeri sinemi deler (hey) Sevdakâr olurum görmezsem eğer (canım) Eksik olmaz garip baĢın dumanı (hey) Terk ettim küfürü. ille kendi yârimi isterim. silmezsem eğer (canım) Veli m eydür. beni yakıyor (diyar Mardin güzeli) Güllere bak güzelim. buldum imanı (canım) Dost güldüreyim derken ağlattın beni (hey) Gözümden kan akar.

can titrer Seni gördüğüm yerde Ufacık niĢadırım Dağlan kuĢadırım Vardım diye güvenme Billâhi boĢadmm Hüseyin Dilaı «t Hüseyin Dülger 138 Malatya Penceremi açayım Gül yüzüne bakayım Eğer annen verirse Sana niĢan takayım * * * GEDMEDĠM YORULMADIM Kemal Çığrtlc Gezmedim yorulmadım(Cemil) BoĢ yere kırılmadım(Cemi!) Sana benzer dünyada(Cemil) Bir baĢka bulamadım(Cemil) Anan öle (Cemil) Baban öle <Cemil) Yetim kalasın (Cemil) Benim olasın (Cemil) Kayalıkta bir kuĢ var (Cemil) Kanadında gümüĢ var (Cemil) Yârim gitti gelmedi (Cemil) Elbet bundan bir iĢ var (Cemil) Anan öle (Cemil) Baban öle (Cemil) Yetim kalasın (Cemil) Benim olasın (Cemil) * M .güzel Eminem Ġndim dereye durdum Bir çift güvercin vurdum Bir gelinin uğruna On beĢ altın bozdurdum Aman aman Eminem Yavru da güzel Eminem Aman aman Eminem Yavru da güzel Eminem Ökktş Eşkin _ 137 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Rize tlanisa YAYLANIN ÇĠMENĠNDE Yaylanın çimeninde Atı kovarım atı Gir canıma utanma Sen benim idin zati Çayırımdan yukarı Gelirsin dura dura Sen paĢa kızı mısın Ayağında kundura Ha burası ne bayır Gülü dikenden ayır Sevdalık çekenleri Kayır Allahım kayır * **■ PENCEREDE TÜL PERDE Pencerede tül perde Perdenin ucu yerde Yürek oynar.

gülen az O yana dönder beni Bu yana dönder beni Sol yanımda yaram var Tabibe gönder beni * ** BAKKALLAR SATIYOR KARACA ÜZÜM Rakım Ertür ve Şerif Ercan Bakkallar satıyor karaca üzüm Yalvardım yalvardım geçmedi sözüm Hani hanım. (vay vay) Orta boylu kalem kaĢ (vay gülüm vay) Oy niye niye niye (vay vay) Öldüm yâr diye diye (vay gülüm vay) Bu küçe uzun küçe (vay vay) Küçeye serdim keçe (vay gülüm vay) Hak yoluna üç kurban (vay vay) Yâr gele burdan geçe (vay gülüm vay) Oy niye niye niye (vay vay) Öldüm yâr diye diye (vay gülüm vay) Bu küçe baĢ aĢağı(vay gülüm vay) Belinde Ģal kuĢağı(vay vay) Her gün gel burdansavuĢ Çatlasın el uĢağı Oy niye niye niye Öldüm yâr diye diye * ** 140 Elazığ Edime DEMEDĠ YÂR DEMEDĠ iffet Gülgeç Demedi yâr demedi Elinde gül demedi Ya ben nasıl güleyim Yâr bana gül demedi O yana dönder beni Bu yana dönder beni Sol yanımda yaram var Tabibe gönder beni Güle naz. sürmeli yâr gelıyoru* KAÇMA GÜZEL Çauktrt. senin o güzel yüzün Amman yâr geliyoru. Ahmet Altuner Kaçma güzel kaçma ben adam yemem Gizli sırlarını ellere demem .139 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ ÇAY ĠÇĠNDE DÖĞME TAġ Diyarbakır Tarık Çilemi aç Çay içinde döğme taĢ (vay vay) Gönlüm huni. sürmeli yâr geliyoru 141 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Asmanın dallan yelleniyoru Altında yosmalar eğleniyoru Hanım senin zülfün telleniyoru Arnman yâr geliyoru. gözüm yaĢ (vay gülüm vay) Aklımı baĢtan aldı. yâr gülen az Bülbüle naz. güle naz Bu gün seyrana çıktım Ağlayan çok.

142 ÇEPER ÇEKTĠM ġovgntZ t Çevri AltıntaĢ Çeper çektim yol açtım Kızıl güle dolaĢtım Yağma yağmur. Bu bir ağız özel. telleniyoru: telleniyor (tel tel oluyor).(memmi) Belinde Ģal kuĢağı (memmi) / Alay kalkmıĢ gidiyor (memmi) j . eğleniyoru : eğleniyor. ligidir. Kimi bölgelerde (—yor) yerine (—yoru) denir.AteĢine yandım Seni benim sandım Pek gafil avlandım imaret de güzellerin malıdır Lâhurî Ģal al fistanın gülüdür AteĢine yandım Seni benim sandım Pek gafil avlandım Hey ağalar bön bir Leylâ yitirdim Mecnun olup dağ baĢına oturdum AteĢine yandım Seni benim sandım Pek gafil avlandım * (*) Telleniyoru: Yelleniyor (rüzgârda uçuyor). yel esme Ben yârime kavuĢtum Kız niye niye Öldüm yâr diye diye KarĢıda elmalıklar Suda oynar balıklar Ne böyle sevda gördüm Ne böyle ayrılıklar Kız niye niye niye Öldüm yâr diye diye KarĢıda gördüm seni Gül iken derdim seni Derdin belân ben çektim Ellere verdim seni Kız niye niye niye Öldüm yâr diye diye 143 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BEYAZ GEYME TOZ OLUR Ahmet Sevinç Bolu Beyaz geyme toz olur Siyah geyme söz olur Gel beraber gezelim Muradımız tez olur Salında salında gel Haydi yavrum Dön dolaĢ gene bana gel Beyaz geyme tanırlar Seni yolcu sanırlar Zaten bende talih yok Seni benden alırlar Salında salında gel Haydi yavrum Dön dolaĢ gene bana gel Alçak ceviz dalları Sıva beyaz kolları Yâr nereden geleyim Hep sarmıĢlar yolları Salında salında gel Haydi yavrum Dön dolaĢ gene bana gel * ** 144 Bitlis MEMMĠ Niyazi Ateşli Dıdebarı üstündeyim (memmi) Dal boyun kastındayım (memmi) Erenler dua edin (memmi) Ben murad üstündeyim (memmi) Memmi hayranın oiam memmi Memmi kurbanın olam memmi Memmi yessirin oiam memmi Gök meydan baĢ aĢağı. . geliyoru: geliyor.

ya leli yalelli Aman aman civanım pek yandım Ka'eden indim aĢağı Tcpladım arpa baĢağı Yâr Mevlâm seversen in merdivenden aĢağı Ya leli yallalli. Aramız derya deniz (memmi) Yâr seni nerde gorem (memmi) Memmi hayranın olam memmi Memmi kurbanın olam memmi Memmi yessirin olam memmi * * * 145 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ CĠCĠ PABUCUM CĠCĠ Bursa Nevin Akol .Hepsi Bitlis uĢağı (memmi) Memmi hayranın olam memmi Memmi kurbanın olam memmi Memmi yessirin olam memmi Bağa gel boyun görem(memmi-)' Kolçaklı kolun görem(memmî)'.'.V-V Cici papucum cici Gezdiğim çimen içi Benim de yediceğim KavrulmuĢ badem içi Ya leli yalelli.ya leli yalelli Amman aman civanım pek yandım Gidin bulutlar gidin Yârime selâm edin Yârim tatlı uykuda Uykusun haram edin Ya leli yalelli. ya leli yalleHi Aman aman civanım pek yandım .

AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ AYVANA SERDĠM KĠLĠM Hayriye Temizkalp Ayvana serdim kilim Gel otur benim gülüm Ne dedim de darıldın Lâl olsun ağzım dilim. Ayvan evimdir benim Ayvan meskenim benim Ayvana serdim keçe Yâr gele burdan geçe Hak yoluna üç kurban Yâr gele burdan geçe Ayvan evimdir benim Ayvan meskenim benim * ** HER SABAH HER SABAH ^ ' Silifke Ekibi Her sabah her sabah gel geç buradan .k Gamı kasaveti kaldır .

sarı kız Amman amman. dediler azdır Digel digel. 148 ġĠRĠN NAR DANE DANE Gaziantep Milli Türk Talebe Federasyonu Ekibi ġirin nar dane dane Gel güzel döne döne Gül olup koklamadım Felek ayırdı gene Beyaz geyme üĢürsün Güzellikte menĢursun Neynim güzel olduğun Yâd elnen konuĢursun (*) Giderim dur diyen yok Kebap oldum yiyen yok Ayrılık gömleğini Benden baĢka giyen yok * ** PINARA VURDUM KAZMAYI Hatay M. SarvtUsen Pman vurdum kazmayı (gülüm amman) C ü?e!ler sever gezmeyi (gülüm amman) Çirkinler bağlar yazmayı (gülüm amman) Aman yâr öldürdün beni Ölmeden alaydım seni (*) menĢur: meĢhur. neynim: ne edeyim. sana yar olmam Anandan. digel dıgel. ünlü. Kahveci Pınarı Benim yârim bu dağlardan geçti mi. elnen : el Ue. yüksek yapar yuvayı iner düz ovaya sürer (aman) sefayı Var git oğlan var git.. dalları yerde Aman yâr eviniz nerde Aman yâr öldürdün beni ölmsden alaydım seni (gülüm amman) (gülüm amman) * ** SARI KIZ DEDĠĞĠN blrzurum Hayriye Temizkalp Sarı kız dediğin bir ince kızdır Babası bezirgân. babandan intizar almam Arabaya taĢ koydum Ben bu yola baĢ koydum Bir kötünün yüzünden Adımı ser. 149 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Pınann baĢında ceviz (gülüm amman) Cevizin dalları semiz Aüan yâr nerde eviniz Aman yâr öldürdün beni Ölmeden alaydım seni Pınanr baĢında iğde iğden T. Göl göl olur Gökbelen‟in çınarı Elind‟olur yiğitlerin hüneri Sana derim sana. geydiği bezdir BeĢ yüz lira verdim. bari kız 150 Sarı kızın ayağında yemeni Yaz gelince gezer çayır çimeni Sarı kızın yoktur dini imanı Hangi dağın maralısan sarı kız Amman amman. digel digel.aradan Ne güzel yaratmıĢ seni yaradan Ben de seni yaradanın kuluyum .hoĢ koydum . digel digel. düĢtüm belâya BeĢ yüz lira verdim Halil Ağaya Yoksulluk elinden gitti sarı kız Amman amman. bari kız ( ) KIRLANGIÇ YÜKSEK YAPAR YUVAYI Yahya Yahyabeyoğln Kayseri Kırlangıçlar (aman. gadan alim. bari kız Sarı kızı aldım çıktım kalaya Sarı kızı sevdim.

Maral: aslı meraldir.Kırlangıçlar (aman) yüksek uçar havada Yavrulan yem bekliyor (aman) yuvada Var git oğlan var git. sana yar olmam Anandan.dan bahan ben oldum Gözleri güzel kız Saçları sarı kız Gel gidek bize Seherde uğraOim yârın yînına Tutmadı dillerim diyem. lâzım değilsen Gönül kalk gidelim sılaya doğru Bülbül âh eyleyip kanlar ağladı Gözüm yaĢı sel sel oldu çağladı Ölüm geldi. Kılma cenazemi: Cenaze namazımı kılım. böyle yolunan Mihnetli yâr bana lâzım değilsen Deli gönül sevmiĢ. babandan intizar almam Arabaya taĢ koydum Ben bu yola baĢ koydum Bir kötünün yüzünden Adımı serhoĢ koydum * ** halk deyimidir). vazgelmek olmaz Cefalı yâr. baht. çevre yanım bağladı Kılma cenazemi. 153 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ İzmir ĠZMĠRĠN ĠÇĠNDE AL BAYRAK Muzaffer Scırısöeen Ġzmir'in içinde al yeĢil bayrak Bir yanın bal olmuĢ.jrahla. lâzım değilsen Gönül kalk gidelim sılaya doğru (*) * ** (•) Erzincan yerli ağzına göre söylenmiĢtir. bir yanın kaymak Hey hey sürmelim hey Hey kara gözlüm hey Dünyada hiç olur mu yâre doymak Vermem seni yâdellere ellere Hey hey sürmelim hey Hey kara gözlüm hey Ġzmir'in içinde gülünen diken Kör olsun dikeni yoluma diken . kara kız Gözleri güzel kız Saçları sarı kız Gel gidek bize Bülbül ne gezersin bizim bu bağda BU ki bu bağ bizim güzellerin bağıdır Zahmet çekip yuva yapma bu bağda Felek vurur yurdun yuvan dağıdır Gözleri güzel kız Saçları sarı kız Gel gidek bize ♦ ** (*) Yerli ağzı ile söylenmiĢtir. bana lâzım değilsen Gönül kalk gidelim sılaya doğru Bülbülün sevdası hep güllerinen i'emn ^irin dilin yâd ellerinen Cık salın sevdiğim engellerinen Görünme gözüme. Değilsen: Değilsin. Kars 152 EVLERĠNĠN önü SALLANA SALLANA GEÇERSĠN İsmail Başaran Sallana sallana gelir geçersin Ele yan yan bahma beni üzersin Evvel benim idin Ģimdi geçirsin Nbdt-r» . demektir. yâr eylen Söylediğin sözde niçin durmadın Hey insafsız kız. ■ Geyik cinsinden güzel bir Kala: kale. hayvan. 151 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Erzincan GÖNÜL KALK GĠDELĠM SILAYA DOĞRU Ali Ekber Çiçek Böyle ikrar ilen.

Sunsöten. ġu MaĢad'ın kızları Baygın bakar gözleri Gözlerine bakarken Kaybettim öküzleri Böyle molur asmaların direği Bir oğlunu edemedin güveyi Entarisi beyazlı Geliyor nazlı nazlı Bakmayın çalımına Evinin üstü sazlı Nerelisin kömür gözlüm nereli Verem oldum sana gönül vereli Ocak baĢı. * ** ET KOYDUM TENCEREYE Büecik-Söğüt Mustafa Şimşek Et koydum tencereye Yar geldi pencereye Yar Allahı seversen Al beni içeriye ġu Söğüt yedi dağdır içinde yârim vardır Altaydır mektup gelmez Ne ölmüĢtür ne sağdır ġu derenin kütüğü Sel gelirse götürü Benim sana yandığım KaĢlarından ötürü AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Diyarbakır MAVĠ BAĞLA BAġINA Cemil Dsğer Mavi bağlar baĢına Gül kovar o zülfüne Seni sevdim seveli DüĢtüm aĢkın peĢine Ben sana oldum hayran Oldum kurban Bülbülün var kafesi Gelivor yanık sesi Sevdaya tutulanın Var mı hiç kimsesi Ben sana oldum hayran Oldum kurban Yar istemez ne olur AteĢten gömlek olur Bu derdi çekenler de Kahrından verem olur Ben sana oldum hayran Oldum kurban * ♦ * 156 ġU MAġAD'IN KIZLARI Antalya-Akseki Emiraziklar köyü . sırma teller taksalar Çıkar isem Ģu yokuĢun baĢına Bir ok attım kapındaki taĢına Benim yârim.Hey hey sürmelim hey Hey kara gözlüm hey Ayrılık değil mi belimi büken Vermem seni yâdellere ellere Hey hey sürmelim hey Hey kara gözlüm hey * ** 154 AKSARAYA GĠDE GELE YORULDUM İstanbul Muzaffer S'irtsözeti Aksaraya gide gele yoruldum Ben o yârin cemaline vuruldum Uzun boylu ince bele sarıldım Seni bana. girmiĢ on beĢ yaĢına Verin benim cihanımı gideyim Düğün kurup ben safalar edeyim.u. beni sana verseler Telli duvak. düz baĢı Ben istemem yüzbaĢı Olursa paĢa olsun Dosta düĢmana karĢı Böyle molur asmaların direği Bir oğlunu edemedin güveyi * * * 157 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ .

düĢ peĢime gel Ocak baĢında kaldım ince fikire daldım Kapılar açılırken Seni geliyor sandım Alçaklara kar yağıyor. üĢümedin mi Sen bu iĢin sonunu düĢünmedin mi Tütün aldım Hendek'ten Hekim gelir Devrek'ten Hekim bana neylesin Yanıyorum yürekten Algın mısın Halimem. yar baĢına gel Ben gidiyorum Bolu'ya.Söğiit SÖĞÜDÜN ERENLERĠ Mustafa Şimşek Söğüd'ün erenleri Çevirin gidenleri Ne güzel baĢ bağlıyor Söğüd'ün güzelleri Aldırdın beni gül iken Soldurdun beni gül iken Söğüd'ün çarĢısına Gün doğar karĢısına Ah insan hile yapar mı Kapı bir komĢusuna Aldırdın beni gül iken Soldurdun beni gül iken Elmayı yüke koydum Ağzını büke koydum Ah aldı yari elimden Boynumu büke koydum Aldırdın beni gül iken Soldurdun beni gü! iken 158 Mengen KĠRAZ ALDIM DĠKMEDEN Emin Baran Kiraz aldım dikmeden Halimem dallarını bükmeden Bir armağan ver bana Halimem ben gurbete gitmeden Tombalacık Halimem. dargın mısın gel * ** 159 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Burdur POTĠN BAĞI Ziynet Yeniyaz Potin bağım çözüldü Bağla da sevdiğim bağla Ben gurbete gidiyom Ağla da sevdiğim ağla Güllüm aman aman Ģanlı da Ģanlı Ben seviyorum bir delikanlı.candan. baygın mısın gel Hiç haberin gelmiyor. kulun ben olayım Sen salın ki ben göreyim Vardım baktım un eliyor On parmağın kınalıyor Beni görmüĢ eğleniyor Meryem. Potin bağım ipekten Kaydı da düĢtü topuktan Ben seni seviyorum Gavet. Odam kireç sıvalı içi de bülbül yuvalı Böyle güzel görmedim Ben anamdan doğalı Güllüm aman aman Ģanlı da Ģanlı Ben seviyorum bir delikanlı. * * * 160 VARDIM BAKTIM İskenderun Mehmet ipekçi Vardım baktım süt piĢirmiĢ Sütün kaymağın deĢirmiĢ Beni görmüĢ aklın ĢaĢırmıĢ Meryem. . kulun ben olayım Sen salın ki ben göreyim Meryem suya gitmez misin Beni yoldaĢ etmez misin ġeftalinden . yürekten Güllüm aman aman Ģanlı da Ģanlı Ben seviyorum bir delikanlı.

söyle yâr ġu dağlar ulu dağlar (vay gülüm) Gölgesi koyu dağlar (vay gülüm) Derdimi ben söylesem (vay gülüm) Gökteki bulut ağlar (vay gülüm) Leylâ. Sarısösen indim kuyu dibine Baktım suyun rengine Analar kız beslemiĢ Vermiyor sevdiğine Tankalara varacağım Ben bir tanka alacağım Kuvu dibinde kuyu Uyu meleğim uyu Yârime sarhoĢ derler içtiği üzüm suyu Tankalara varacağım Ben bir tanka alacağım * *# DAĞLAR DAĞLADI BENĠ Muharrem Erbaş Dağı boran olanın (vay gülüm) Hali yaman olanın Jvay gülüm) Girmez \yku gözüne 'vay gülüm) Yâri güzel olanın (vay gülüm) AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Leylâ. Leylâ yâr yâr Leylâ Her gün akĢam böyle yâr böyle yâr Küsülüsen söyle yâr. serdim güneĢe Senin yârin gül ise Benimki de meneviĢe Evleri çukur-mukur Çuvallık dokur-mokur Sadıcım düğün yapıyor Bizi de okur-mokur * * KARPUZ KESTĠM SULANDI Azmi Körmükçü Karpuz kestim sulandı Yine gönlüm bulandı Mahmur gözlüm baĢlna Mavi dolak dolandı KarĢıda kavun yerler Biz de varsak ne derler Otursak biz de yesek ġu Ģunu sevmiĢ derler * ** f/n 162 ĠNDĠM KUYU DĠBĠNE M. Leylâ. kulun ben olayım Sen salın ki ben göreyim * * * 161 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Akseki •Gaziantep BAHÇEMĠZĠN GÜLLERĠ Mustafa Salman Bahçemizin gülleri (hop de güzelim) Al menevĢe gözleri Yaktı beni kül etti (hop de güzelim) Mendili aldım kırk beĢe (hop de güzelim) Yudum. Leylâ yâr yâr Leylâ Her gün akĢam böyle yâr böyle yâr Küsülüsen söyle yâr. söyle yâr * .satmaz mısın Meryem. Leylâ.

kurban olduğum Ağlar dolanıram yâr deyi deyi Ezel bahar yaz ayları misali Çağlar dolanıram yâr deyi deyi Çoktan beri terk etmiĢem ben yâri Hasta yüreğimden çıkmıyor zârı Zaman olur sönmez yüreğin feri Dağlar dolanıram yâr deyi deyi ĠBRAHĠM. oynayana da vurgunum 165 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Kars ġu Dalman'ı aman Ben vara gele yol ettim El oğlunu aman Ben kendime yâr ettim Aman da beyler. oynayana da vurgunum « * * BAġINA DÖNDÜĞÜM Dursun C evlân* BaĢına döndüğüm. güzel Çiğ düĢmüĢ çimene benzer yüzlerin Mısırın hâzinesi değer gözlerin ÂĢıka tatlıdır acı sözlerin Yusufu Kenan'dan güzelsin. gözler sürmeli yâr indim dere boyuna Huyu uydu huyuma Onu düĢümde gördüm Doyamadım uykuma Hop cilveli yâr aman KaĢ kara. güzel Göğsüne kurulmuĢ bahçeyi vahdet hatmolmuĢ katığa suvayi hikmet Seni seven âĢık istemez cennet Sen huri gılmandan güzelsin.1 ĠNDĠM DERELERĠNE Ferruh indim derelerine aman Bilmem nerelerine Yanan dudaklarımı aman Sürsem memelerine Hop cilveli yâr aman KaĢ kara.** NE KADAR METEDEM ■Gaziantep HaĢan Hüseyin Göklerin ferfecir benzer ummana Seni seven âĢık olur divane Yanakların ziya vermiĢ cihana Ay ile güneĢten güzelsin. yoldan geldim yorgunum Yorgun da değil. güzel « • * 164 KARA KAġ ALTINA ÇEKMĠġ SÜRMELER M Şereflikoçhisar Sartsözen Kara kaĢ altına çekmiĢ sürmeler Ak göğsün üstünde gümüĢ düğmeler inadından dar geliyor düğmeler Düğmenlerin sedeftendir sevdiğim Hey sürmelimin kaĢlarına mailem Ayda bir selâmı gelse kailem Hev ben senden ümidi keser değilem Derdime derman olur musun acep Hey bahçenize biber ektim biterse Garip bülbül gül dalında öterse Benim vadem senden evvel biterse Derdime derman olur musun acep * ** ġU DALMAN'IN DAĞINI Aydm-Yenipazctr Dereköyü °an ġu Dalman‟ın dağını Duman bürüdü BeĢ yüz atlı Yayan yürüdü Aman da beyler. derdine yoktur çareler Eksik olmaz bu sinemde yâreler Aylar günler sene ile kareler Bağlar dolanıram yâr deyi deyi # ** . yoldan geldim yorgunum Yorgun da değil. gözler sürmeli yâr Gezdim dere önünde Hıdırellez gününde Gelin gözünü kırpmıĢ .

al kanım akar Al dudaklı gelin yoluma bakar # ** ELMA ATTIM YUVARLANDI İlhan Ak gün Elma attım yuvarlandı indi yastığa dayandı Ellerin yâri uyandı Sarsanı uyanmaz uyanmaz Yâr bu kadar uyku molur Canlar dayanmaz dayanmaz ġimdi baĢ eskiye çattık Bizi beğenmez beğenmez 168 Hamam sizin. gözler sürmeli yâr 167 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Buiıkair Gerede AYVA ÇĠÇEK AÇMIġ M. gözler sürmeli yâr Ġndim dere baĢına Sabun koydum taĢına Sevda nedir bilmezdim O da geldi baĢıma Hop cilveli yâr aman KaĢ kara. ben ölüyorum Sılayı terk ediyorum 169 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ M araş ELĠF TÜRKÜSÜ Ferruh Arsunar Elifin hecesine Gündüzün gecesine Allah beni kavuĢtur Cumanın gecesine (*) Mendilim kara kara Yüreğim yara Beylerin vazısına Av tutar tazısına Ne diyerek ağladım Anlımın yazısına Mendilim dalda dalda Gözlerim yolda Mendilimin beyazı Elif etme bu nazı Ağ memeyin üstünde Kılsam bayram namazı Mendilim yeĢil yeĢil Fistanın deĢir * . tut elimden Nasıl ayrılayım tatlı dilinden Evlerinin önü viĢne fidanı Dolanı dolanı buldum odanı Hanı bu güzelin körpe fidanı Yandım Allah yandım. ben ölüyorum Sılayı terk ediyorum Kaynar kazan hiç taĢmaz mı Yol buradan aĢmaz mı Yâr seven aklın ĢaĢmaz mı Ben yandım. ben ölüyorum Sılaya terk ediyorum Cebine koyar üzümü Gelir süzülü süzülü Kim sevmez ağa kızını Ben yandım. yâr mı gelecek Uyan yârim uyan. Ali Torun Ayva çiçek açmıĢ yaz mı gelecek Gönül bu sevdadan vaz mı geçecek bağ gözüm seyiriyor.Taktakın düğününde Hop cilveli yâr aman KaĢ kara. kurna bizim Oturalım dizin dizin Gerdan bir karıĢtan uzun Sarsam uyanmaz uyanmaz Bizim yaylalar otlu olur Sütü kaymağı tatlı olur Gelin kız kıymatlı olur Sarsam olmaz mı olmaz mı * * * CEBĠNE KOYAR KESTANE Ktetlcahamam Ferruh Ar sunar Cebine koyar kestane a canım Gelir mestane mestane Bağa bostana a canım Ben yandım.

germe de kolları Kavak kavaktan yaĢlanır Dalında bülbül beslenir Yar kücücükten uslanır Sen salcı ben yolcu. . 171 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ YENĠ ODA Ferruh Arsunur Knklareli Yeni odanın camları (eĢim aman aman) Yanıyor yanıyor tellice mumları (hey hey) Ben senden ummazdım bunlar. 170 CERĠT KIZI (*) Ferruh Arsunar Bir ayna alsam aynına Bir gece girsem koynuna Yıldız.Gül açılır yaz olur Ben yârime gül demem (Nazirem of) Gülün ömrü az olur 172 ffrfa Sarı mek yoğurdu (Nazirem of) Seni kimler doğurdu Seni doğuran ana (Nazirem of) Kaymak ile yoğurdu Arpa ektrm bitti mi (Nazirem of) Yâre selâm gitti mi On arĢın allı basma da (Nazirem of) ġalvarına yetti mi * .** (•) Cumanın gecesi: Eskiden perĢembeyi cumaya bağlayan gece zifaf gecesi olduğu için o geceye. daha doğrusu sevgiliye kavuĢma dileğinde bulunuyor. (eĢ. germe de kollan Kavak kavaktan uzundur Dalından bir teli uzundur Yar benim iki gözümdür Sen salcı ben yolcu. germe de kolları * ** NAZĠRE Ferruh Arsunar Bergama At getir Ģakır Ģakır (Nazirem of) Süt getir bakır bakır Yine karĢıma çıktın ĠNazirem of) Börülce gözlü çakır Dere boyu.m aman aman) Sen salcı ben yolcu. saz olur (Nazirem of) . vebalin boynuma Elleri Cerit kezener: Yaktın beni Cerit kızı Yaktın beni güzel Emo Ellerinin önü çukur Yanağına güller ^okur Elvan elvan halı dokur Elleri Cerit kezenen Yaktın beni Cerit kızı Yaktın beni güzel Emo Evlerinin önü yazı Yazıda yayılır kuzu ükufte kârsızın kızı Elleri Cerit kezesen Yaktın beni Cerit kızı Yaktın beni güzel Emo * ** Cerit: Çukurova ve güneyde büyük bir aĢiret adı.

gözler benzer ceylâna * * * AġK VE DUYGU TÜRKÜLERt . kafam duman Ben sarhoĢum. güneĢ vurdu eridim O yârin göz bebeğinde ben idim ġimdi uzaklardan bakan ben oldum. ben bir yana. nâçar kalmıĢam O yâr için çok cefalar çekmiĢem Sen bir yana. sevdalısın sevdalı KaĢlar kara. sevdalısın sevdalı KaĢlar kara.* * URFANIN ETRAFI Fatih Yükselmiş Urfamızın etrafında bahçalar Yâr oturmuĢ pencerede saz çalar Senin için kazanmıĢam akçalar Yeniden duydum. kirpikleri belâlı 173 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Vrfa Urfa ÖRDEK SUYA DAL DA GEL Fatih Yükselmiş Ördek suya dal da gel Yârdan haber al da gel Eğer yârim gelmezse Tut kolundan al da gel Aman aman aman aman Cok içmiĢem. halim yaman hey Tamburam rebab oldu Ciğerim kebab oldu Ġstedim vermediler Bir zal'm sebep oldu Aman aman aman aman Çok içmiĢem. kirpikleri belâlı Urfamızın bahçaları bir sıra Elâ gözlüm gel gidelim Mısıra Seyredelim Ģu yirminci aĢıra Yeniden duydum. halim yaman hey ĠNDĠM HAVUZ BAġINA Fatih Yükselmiş indim havuz baĢına Sabun koydum taĢına Sevda nedir bilmezdim Sen getirdin baĢıma 174 indim havuz baĢına Bir kız çıktı karĢıma Sevda nedir bilmezdim Sen getirdin baĢıma * * * FIRAT KENARINDA l'rja Fatih Yükselmiş Fırat kenarında ben bir kum idim Yağmur yağdı. yanyana KaĢlar kara. kafam duman Ben sarhoĢum. Fırat kenarının ince dumanı Etrafa yayılır seher zamanı Fırat kenarında bir ev yapmıĢam Kerpicim tükenmiĢ.

altında su doldurur Zülfünü tel kaldırır BakıĢı adam öldürür Kaçam diye naz ediyor Kaçmam diye söz ediyor * * * ELĠ ETEKLĠ GELĠN Ahmet Yamacı Eli etekli gelin Basma yelekli gelin (palazım) Selâm verdim afmadı Katı yürekli gelin (güzelim) Entarisi toz pembe Yadigârın var bende (palazım) Hiç sözünde durmazsın insaf yok mu hiç sende (güzelim) Tepside üzüme bak Biraz da gözüme bak (palazım) Eller ne derse desin Sen benim sözüme bak * ** AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ AKPINAR YAPISINA M Sartsöze'i Akpınar yapısına Gün doğmuĢ kapısına Eminem çiçek yollamıĢ Uvandım kokusuna Güzelim güzelim Çiçek geldi yakından Yaprakları haber verdi Bana burcu kokundan Akoınar'a varayım Eminemi göreyim Eminemin yoluna Canlar verip . Üsküdar Ġstanbul'dan gelir kayık içi dolu sarhoĢ ayık Bulamadım kendime lâyık Ufacık tefecik konuĢalım Beyoğlunda buluĢalım Ġstanbul'da aynalı çarĢı Dükkânları karĢı karĢı Ne istersin iĢte çarĢı Ufacık tefecik konuĢalım Beyoğlunda buluĢalım * ** PINAR BAġI BEN OLAYIM Ahmet Duman Gökbel yaylası Pınar baĢı ben olayım Bulanırsam bulanayım Verin sevdiğim bana Dilenirsem dileneyim Pınar baĢımn gölünde ibriĢim kuĢak belinde ipek.ĠSTANBUL'DAN GELĠR KAYIK Hayriye Temiskalp . mendil var elinde 176 Tefenni Kaçam diye naz ediyor Kaçmam diye söz ediyor Ark.

allılar. allılar. durnalar * * * MÜDÜR TÜRKÜSÜ Sun Sansösen Elinde düldül (amman) Geliyor müdür (amman) Kır at'n terkisinde ötüyor bülbül (amman) Hey milli dost. telliler. allılar. telliler. telliler. belân çekmiĢem Bir hayli zaman senin .öleyim Güzelim güzelim Öldüğüme yanmazdım Gözüm sana kapansa Cennet bile anmazdım Akpınar yolu geniĢtir Kız urbanı değiĢtir Mehmet canlar verirken Can Eminem demiĢtir Güzelim güzelim Kara bağla hırkaya Telli kuĢum bıraktırdı Eminemi arkaya * * * f/12 178 Orhaneli Kangal MENEVġELĠ GELĠN özel Menevsesi tutam tutam Arasına güller katam Nice gurbet elde yatam Sen gel menevĢeii gelin Gelin gelin allı gelin Al yanağı ballı gelin Gelin gider su doldurur pınardan Yıllar geçti haber gelmedi yârdan Menevse buldum derede Sordum evleri nerede Üç beĢ güzel bir arada Sen gel menevĢeii gelin Gelin gelin allı gelin Al yanağı ballı gelin Gelin gjder su doldurur pınardan Yıllar geçti haber gelmedi yârdan Î * . durnalar Birisinin adı AyĢe Benleri var köĢe köĢe MaH oldum kara kaĢa Selâmın gelirse baĢa Durnalar. milli dost Otuz iki dilli dost Yüze gelir oynarsın Kalbi düĢman. durnalar Civil civil ötüĢürler Sandım köye yaz geldi Durnalar. allılar.şer Sabahtan bizim pınara iki‟ gelin üç kız gelmiĢ Durnalar. „ SABAHTAN BĠZĠM PINARA Ahmet Bc. milli dost Otuz iki dilli dost Yüze gelir oynarsın Kalbi düĢman. durnalar 179 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Zile Birisinin adı Fatma KaĢları var çatma çatma Durnalar. dili dost * * * KAġLARIN KEMAN Elazığ KaĢların keman senin Elinden aman senin Derdin. dili dost Yandım kaĢı kareden Ölmem ben bu yareden Hiç kimseden pervam yok Benim arkam yâreden Hey milli dost. telliler.

kapkara. kapkara. dillere 183 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Elazığ EMRAH eydür. ruhum yâr Hayranın var Yâr senin kaĢın. yâr senin gözün -Hep kara. ruhum yâr Hayranın var Yâr senin kaĢın. dönmüyor Döner kendi kendine Benim vârim ata binmiyor (Küçük hamm bize gelmiyor) Değirmen boĢ dolanır Suyu sarhoĢ dolanır Yâri güzel olanın BaĢı bir hoĢ dolanır 182 Siverek Erzurum SĠYAH ZÜLÜF Sakıp Çepik Siyah zülfün tellerine Muhabbetin yellerine Kurban olam dillerine Canım yâr. yâr elinden tutam Çıkam dağlara. gönlüm yara Daha gençken benim yaĢın Ağarıyor saçım. gönlüm yara * ** TUTAM YAR ELĠNDEN Cemil Demirsipahi Tutam. bu günümdür ( ArĢa çıkan tütünümdür ( Yâre gidecek günümdür • . bağlara Birin bilir. yâr senin gözün Hep kara. binin bilmez Bu dünya kimseye kalmaz Yâr ismini desem olmaz DüĢer dillere. dağlara Olam bir yareli bülbül inem bağlara. baĢım inci gibi senin diĢin Canım yâr.gelir taĢa değer Kirpikler kaĢa değer Yârdan bir nâme gelmiĢ Aziz bir baĢa değer * ** DEĞĠRMEN Muazzez Tiirürıy Değirmenin bendine TaĢ dönmüyor.Ağam mendilin hanı PaĢam mendilin hanı Durmaz parmağın kanı Benim sevdiğim sensin Senin sevdiğin hanı KaĢların oydu beni Bir güzel soydu beni Evvel böyle değildim Bu derde koydu beni Ağam mendilin hanı PaĢam mendilin hanı Durmaz parmağın kanı Benim sevdiğim sensin Senin sevdiğin hanı KaĢl?nn mildir vârim Dilin bülbüldür vârim Aramız dağlar olmuĢ Kalbimiz birdir yârim Ağam mendilin hanı PaĢam mendilin hanı Durmaz parmağın kanı Benim sevdiğim sensin Senin sevdiğin hani * ** AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ SU GELĠR Faruk Kaleli Su gelir ark uyanır Dağlar yeĢil boyanır Sen orda ben burda Buna can mı -dayanır Su gelir güldür müldür Mahraman dolu güldür ı Havada ucan kuĢlar Ahvaüm vâre bildir Su .

gül açılmıĢ güle güle Yanakları al ai olmuĢ. ben de Bir arzum kaldı sende Ayva gibi sarardım Din iman yok mu sende Giderim elinizden Kurtulam dilinizden YeĢil baĢ ördek olsam Su içmem gölünüzden * ** KIZILCIKLAR Mehmet Tetik Kızılcıklar çiçek açtı Hovardalar bayrak açtı Benim yârim Bursa ya kaçtı Yâr baĢıma neler açtı Camilere Hû geldi ÇeĢmelere su geldi Ben yârimi görünce Aklıma neler geldi (Aklıma kumru geldi) * ** 186 Elazığ T er can MÜSTEZAT AYAĞI indim yârin bahçesine Faik Buz indim yârin bahçesine. haber verin bülbüle Ben seni sevdim seveli.DüĢem yollara. „ i Geydiğim mordur Kolları dardır Keyfimiz vardır AkĢam olanda AkĢam olanda Bâde dolanda Geydiğim sarı Sen kimin vârı Ağlatma bari AkĢam olanda AkĢam olanda Bâde dolanda 185 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Elmalı SARI KAVUNUN DĠLĠMĠ Faruk Kaleli Sarı kavunun dilimi Dost dilimi dilimi Su kadın geysin Mendilimi dilimi Giderim ben de. düĢmüĢem . ‟ . . yollara * * Jc I 1 KOYUNU HOR EYLEDĠM ıġemsi Er gün Koyunu hor eyledim Ormanın derinine Mor koyun koĢar gider pınarın serinine Muhtara gelin olmuĢ Fidan boylu HaJicem Ez kurban. . canım kurban Muhtarın gelinine * * * Erzurum GEYDĠĞĠM ALDIR Faruk Kaivii Geydiğim aldır Al dudak baldır Ne güzel haldır AkĢam olanda AkĢam olanda Bâde dolanda . canım kurban Muhtarın gelinine Haticem bana kaç da geh ÇarĢafını aç da gel • Eğer muhtar duyarsa Altınları saç da gel Ormanın derinine Pınarın serinine Ez kurban.

yâr boynuma sarıldı inme durnam inme. selsiz çöllere Ben ölürsem meyil verme ellere Ġstanbul'a cura yazdım. susuz. susuz. yayıldı Efe baĢı bir bıçakta bayıldı Vurma da dedim. gül açıyor Çirkin güzelden kaçıyor a'galara kalan dünya * ÇAYBAġI Bümi ÇİVİ Antalya ÇaybaĢma bostan ektim. ufağı fincan gibi Yâr seninle gel gezelim. derdvn var benim BaĢımı sevdaya salan Bir ağabeyim var benim indim yârin bahçesine. derdim var benim BaĢımı sevdaya salan Bir ağabeyim var benim ! * ** YALAN DÜNYA tamail Dâimi AĢıklar neylesin seni Bir ismin var yalan dünya Haramiler kol kol olsun Etsin seni talan dünya 187 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ YaĢ ağaçları kuruttun Bunca canları çürüttün Eline geçeni yuttun Dev eiderha yılan dünya Daimî konan göçüyor Bahar geldi. selsiz çöllere Ben ölürsem meyil verme ellere EVLERĠNĠN ÖNÜ 188 Erbaa Karadeniz EMRAH'tan tbrahim Ha ratag Bu gün ben bir güzel gördüm Bakar cennet sarayından KamaĢtı gözümün nuru Onun hüsnü cemalinden Salındı bahçeye girdi Çiçekler selâma durdu Gül k'zardı hicabından Bahçenin kanısı daldır Dalında öten bülbüldür "MRAH'ım bir edna kuldur BağıĢla geç günahından * ** YAVUZ GELĠYOR Ferhat özyakupoğlu Yavuz geliyor Yavuz da Denizi yara yara Kız seni alacağım da BaĢına vura vura Gemim geliyor gemim de Vona Burnundan beri Kız Allahı seversen de At baĢından çemberi ♦ * * AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ GELĠN Özdetnir Ural Gelin olan tombul olur El oğluna vurgun olur Kurban olam tombul .dilden dile Hangi bir derdim yanam Öağlar. güller mercan gibi irisin derdim döĢürdüm. ikimiz bir can gibi Hangi bir derdim yanam Dağlar. saz geldi Telli potin kar topuğa dar geldi Sevip sevip ayrılması zor geldi inme durnam inme.

zalim yâr Ayrılık var. aklım gider * ** GÖZ AYDIN Aşık Dursun CevlAni Beğim gözün aydın olsun Bu gün ömrüm tazelendi Busesi nazlı yüzünden Dil. ben bîçare Çaresiz dertlere düĢtüm Bir vefasız ele düĢtüm ġemsiyemin ucu baston Söyle canım kimdir dostun Öldürmeye var mı kasdın Kasdın azabına düĢtüm Bir vefasız ele düĢtüm Ocak ocak kum eĢerim ġensin benim yâr Ģekerim Bilmez misin ne çekerim Çektiklerim yâr elinden ġivekârın o dilinden 191 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BAHÇANIN KAPISI Tercan Ahmet Durmaz Bahçamn kapısın açtım Sanarsın cennete düĢtüm Yârinen tenha buluĢlum Öldüm yalvarı yalvarı Aman Ģimdi. ölüm var Uzak yoldan dönüm var 192 Urfa Çay içinde eĢme çok Tabip yaram deĢme çok Ben dedim sen olasın . düzenlendi # ** ġEMSĠYEMĠN UCU KARE Süleyman Çakal ġemsiyemin ucu kare Yok mu Ģu derdime çare 0 yâr güzel. yaman Ģimdi Dağlar baĢı duman Ģimdi KavuĢmamız ne hoĢ olur Ayrılmamız yaman Ģimdi Vrja * *♦ ÇAY ĠÇĠNDE ADALAR Mukim Tahir Çay içinde adalar Saki doldur bâdeler ġirin canıma gelsin Sana gelen kadalar Hele yâr yâr.gelin Bir günümüz bir yıl olur elin olan Mzun olur Zülüfleri düzgün olur Kurban olam tombul gelin Düğünümüz güzün olur Gelin olan suya gider El oğluna çalım eder Etme çalım tombul gelin Ben cahilem. dudaklar mezelendi Mukadderde hilâf olmaz Hakkın yazısı bozulmaz Yapı taĢı yerde kalmaz irfan meclis düzenlendi 190 Trakya CEVIÂNĠ söyledi sözü SürmelenmiĢ kaĢı gözü Elindeki telli sazı Ahenklendi. yaman Ģimdi Dağlar baĢı duman Ģimdi KavuĢmamız ne hoĢ olur Ayrılmamız yaman Ģimdi Ördek çalkanır göllerde ismim söylenir dillerde KafmıĢam gurbet ellerde Halin nedir diyenim yok Aman Ģimdi.

gama Garip gönlüm haldan hala salan var Sahavetten beri bir yol gözlerim El zanneder uzaklarda kalan var SÜMMANi'yem Yarab. gönlüm hoĢ eyle Ya sabır ver. ya bir kuĢ eyle Tez ulaĢam. ya da bağrım taĢ eyle Ya bir çift kanat ver. zalim yâr Ayrılık var. yâr bağında talan var * ** f/13 EVLERĠNĠN ÖNÜ KEMANIMIN TELLERĠ Kemanımın telleri Gezdim gurbet elleri öyle yadıma düĢmüĢ Yârin tatlı dilleri Aman yâre di gelsin Canım yâre di gelsin Sizin yâr sizin olsun Bizim yâre di gelsin Kekliğin gözü elâ BaĢıma açtı belâ Yiğit ona demjĢem Sevdiğini tez ala Aman yâre git yalvar Canım yâre git yalvar Sizin yâr sizin olsun Bizim yâre git yalvar Dağ basını gezerim Tabağa gül ezerim O yâr elime geçse BaĢın gözün ezerim .Bana göre aĢna çok Hele yâr yâr. çürümenem Bu dağın dûdu benden Gitmez aĢk odu benden Gördü yaram sağalmaz Tabip el yudu benden Bülbülem nevâ bilmem Dertliyem deva bilmem Bana bir sevda geldi BaĢımdan savabilmem * ** 193 AġK VB: DUYGU TÜRKÜLERĠ BAġINDAKĠ PUġU MUDUR Diyarbakır Muazzez Türüng BaĢındaki puĢu mudur (loy loy) Diyarbekir iĢi midir (loy loy) Bugün vârim bize gelmiĢ (loy loy) Btı da devlet kuĢu mudur (loy loy) ı olo sana kurban olsun (loy loy) Lolo sana hayran olsun (loy loy) Sandığımı açamadım (loy loy) Çeyizimi saçamadım (loy loy) Yazık oldu genç ömrüme (loy loy) Güzel yâre düĢemedim (loy loy) Lolo sana kurban olsun (loy loy) Lolo sana hayran olsun (loy loy) * ** SÜMMANĠ AĞZI Kuzey Doğu Bardızlı Âgık Nihani Ben razı değilem hicrana. ölüm var Uzak yoldan dönüm var * ** BÜLBÜLLER tbrahim Çad\rc\ Bülbüler düğün eğler Bilmem ki ne gün eyler Ben feleğe neyledim Bana bildiğin eyler Bu dağın karı benem Gün vursa erimenem Yeddi yıl derde yatsam AĢığam.

Sevda böyle (ieylim giderse yâr> Çatlar ölür (leylim birimiz yâ:} Kaleden iniyorum (leylim yâr) Dön desen (leylim dönüyorum yâr) AĢkından kibrit (leylim oldum yâr) Üflesen (leylim yanıyorum yâr. bu yanı mermer Çöz beyaz göğsün A canım. (leylim sarkarım yârı Açılmaya (leylim korkarım yâı) Yâr geliyor (teylim deseler yârı Hasta olsam (leylim kalkarım yârı •• O YANA HĠNDĠ Osman özdenkçt O yana hindi (a balam) bu yana hindi Çöz beyaz göğsün (a canım) yâr gelir Ģimdi KaĢ kaĢ kaĢlar karadır A balam gözler elâdır El vurma.Aman yâre di gelsin Canım yâre di gelsin Sizin yâr sizin olsun Bizim yâre di gelsin 195 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Tefenni Hars LEYLĠM YAR Ahmet YV unuı AĢmalıdır evimiz (leylim yâr' Yeni düĢtü (leylim sevimiz yar. bir hanım terler KaĢ kaĢ kaĢlar karadır A balam gözler eladır El vurma. Karanfilim. O yanı pembe. diz kırma Sinem yaradır. bu yanı pembe Çöz beyaz göğsün (a canım) gönlüm var sende 196 Samah O yanı mermer-. diz kırma Sinem yaradır ♦ * ♦ BĠR DOST BULAMADIM Nureddin Dadaloğlu Seyyah olup Ģu âlemi gezerim Bir dost bulamadım gün akĢam oldu Kendi efkârımla (yâr yâr) okur yazarım Bir dost bulamadım gün akĢam oldu Bilemem amelimden. yoksa özümden Ah ettikçe kanlı yaĢ gelir gözümden iki elim kalkmaz oldu dizimden Bir dost bulamadım gün .

akĢam oldu KUL HĠMMET üstadım. 197 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ TEVEKTE ÜZÜM KARA Sivas Zara Tevekte üzüm kara Salkımı düzüm kara Ben yâre gidemiyom Elim boĢ. ummana daldım Gelenden geçenden haberin aldım Mecnun olup Ģallar geyip dolandım Bir dost bulamadım gün akĢam oldu (*) * ** (•) Bu g^izel nefes Pir Sultan adına da \ ardır. Seslen gelsin Fatma'yı Fatmam nerden öğrenmiĢÇarĢaftan kol atmayı * * * BEN BiR ALTIN FENERĠM ürf<f Ben bir altın fenerim Yana yana dönerim Erbaoma düĢmedim H5!â ona yanarım Gidin bulutlar gidin Yârime selâm edin Yârim Ģirin uykuda Uykusun haram edin Halü Söyler Halil Biner * ** Hım Pertek . yüzüm kara Dama vurdum çatmayı .

ahu gözlerin Tığ-i sevda ile yareler beni Sevda-yı aĢkınla âhu zâr oldum Kalmadı tahammül. gonca yüzlerin Garip bülbül gibi zâr eyler beni Hilâl ebruların.SĠYAH PERÇEMLERĠN Siyah perçemlerin. bî-karar oldum Cc-maiin göreli sevdakâr oldum Korkarım ki bu dert pareler beni Elif kametine hayran olduğum Gece gündüz hayaline döndüğüm Hep senin içindir boyun eğdiğim Yoksa zaptedemez bu yerler beni * * * KALEMĠ KAġDA KOYDUN 198 İsmail Oğuz Hac t Bekir Yurtsever .

maral bizim Avcı burda ne gezer Al geyer allanırsan ġekerlenir ballanırsan GeyinmiĢ kuĢanmıĢsan KarĢımda sallanırsan * ** 200 Di GEL. zaman ağlar Yay çeker. di gel adına kurban Di gel. ha gel gel Di gel. DĠ GEL Bekir Yurtsever Dön ben. belây vay Evlerinin önü de paĢa makamı Çıkmaz katem ile yazdım vefamı Gel gülüm gel. di gel gaday. di gel gel Gel Ģirin gel. belây vay Bir emanetim var sana vereyim Giden yâr eğlene. ne haber . kız mısın Yârim size varacam Evde yalınız mısın Yan Osman'ım yan Deniz üstünde biber Kayıklar gelir gider Ne mektup var. di gel gel Gel Ģirin gei. ha gel gel Di gel. di gel adına kurban D' gel. di gel gaday. ne güzel elle'ġu dağda maral gezer Zülfünü darar gezer Dağ bizim. belki gelmeye Gel gülüm gel. belây vay * ♦ * dĠ gel: 'haydi gel‟ demektir.Kalemi kaĢda kodun Gözümü yaĢta kodun Sen gittin de gelmedin Beni ateĢde kodun Gün geçer. di gel adına kurban Di gel. di gel sanına kurban 3Ġ gel. di gel gaday. di gel sanına kurban Di gel. ha gel gel Di gel. di gel sanına kurban Di gel. keman ağlar Vatandan ayrılanın Gözleri yaman ağlar 199 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Koyunlar kuzulayınca Yareler sızılayınca Ben seni nerde bulam Gönül arzulayınca • Buradan atlı geçti Yareme baktı geçti Tabib bana dokunma Yaremin vakti geçti * ** BĠZĠM ELLER Sadettin Kutlu Van Bizim eller ne güzel eller Söylesin Ģirin diller Oynasın koç yiğitler Oh bizim eller. 201 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Uşak KĠREMĠTTE BUZ MUSUN ? Selçuk Erim Kiremitte buz musun Gelin misin. don beri de yuzun göreyim Yüzün görenlere kurban olayım Gel gülüm gel. di gel gel Gei Ģirin gel.

* ♦ * YEġĠL ĠPEK BÜKENE Adnan YeĢil ipek bükene (Sunam of) Yâre dizlik dikene Mevlâm da sabırlar versin (Sunam of) Gizli sevda çekene Elinde Ģamdan 'ġakıyor camdan Geçiyor yoldan Zarif de hanım Gidiyom elinizden (Sunam of) Kurtıjlam dilinizden YeĢil baĢ ördek olsam (Sunam of) Su içmem gölünüzden Elinde Ģamdan Bakıyor camdan Geçiyor yoldan Zarif de hanım * * * :03 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Kastamonu Erzincan BEYLER BAHÇESĠ Sarı Rece-p Beyler bahçesinden atlayamadım Cephanem döküldü toplayamadım Zalim düĢmanları haklayamadım Var git oğlan var git. küpem var Eğil eğil. ben sana varmam AnnenrfSn. öpem yâr Uzak yoldan gelmiĢsen Soğuk sular dökem yâr EVLERĠNĠN ÖNÜ 204 T otça t Yiğidim nanay ben yandım Güzelim sana ben yandım Erzincan üstü bağdır Ciğerim üstü dağdır Yârim gitti gelmedi Ne ölüdür. ne sağdır . babandan intizar almam Tabancası elinde ġiĢhanesi belinde Güzel Ġzmir yolunda Ben bir yosmaya vuruldum ♦ ** KEMERĠM VAR M.Yüreğim yanar gider Yan Osman'ım yan * ** NAZLANI NAZ LANI Dostun bahçesine girdim Tomurcuk güllerin derdim El göğüste selâm verdim Alır nazlanı nazlan. ben sana varmam Annenden. Sansözen Kemerim var. babandan intizar almam Tabancası elinde ġiĢhanesi belinde Güzel Ġzmir yolunda Ben bir yosmaya vuruldum Beyler bahçesinde kandiller yanar Kandilin Ģavkına bülbüller konar Herkes sevdiğine böyle mi yanar Var git oğlan var git. Bak Ģu dilberin nazına Sürmeler çekmiĢ gözüne Ellerin tutmuĢ yüzüne Gider nazlanı nazlanı Safranbolu Soyunsam girsem koynuna Hiç ölüm gelmez gözüme Bayaz ellerin boynuma Dolar nazlam nazlanı Benim sevdiğim merdane Güzeller içinde bir dane Siyah zülfün ak gerdane Döker nazlanı nazlanı.

yine Ģekerlendin. ne tez çullandın Aç gözlerin aç. bağlasınlar kolumu Eğer annen seni bana vermezse Yemin ettim keseceğim yolunu Karaser Deresi bükülür gider Zülüfler gerdana dökülür gider Bir yiğit de sevdiğini almazsa O yiğidin ömrü sökülüp gider * * * MEġELĠ DAĞLAR MEġELĠ Beypazarı MeĢeli dağlar meĢeli içinde halı döĢeli Kül oldum aĢka da düĢeli Olmalı yâr güzel olmalı Bir güzel dengini bulmalı Pınarın ayağını eĢmeli EĢip de suyunu da içmeli O yârdan nasıl da geçmeli Olmalı yâr güzel olmalı Bir güzel dengini bulmalı * ♦ * Af. sevdiğim vara yabana iĢte bu gönlümün cânânı geldi Yârim. asılsın ölsün Kötü adam var ömrün yok eder Ben bilemedim yaylamızın yolunu Sacın uzun. ballandın Alınan yeĢili geydin sallandın Kırılsın kolların. varsın göversin Söyleyin huysuza durmasın gelsin Varmasın kötüye. cânânın geldi * ♦ ♦ 205 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ MEġELER GÖVERMĠġ Kızılcahamam MeĢeler gövermiĢ. Sansözen Ayşe Tekyay EMĠRĠM Mehmet Tepecik Emirim suya gider desti doldurur Testinin kulpuna bülbüller kondurur Emirimin yan bakıĢı beyler öldürür Emirim Emirim ben yine gelirim Akan çaylar gibi ağlar da gelirim Emirimin evleri taĢlık değil mi Salıver kâkülü Emirim gençlik değil mi Cebme koyduğum harçlık değil mı? Emirim Emirim ben yine gelirim Akan çaylar gibi ağlar da gelirim * * * KARAKOÇUN BOYNUZU Cemal Altıniğne Kara da koçun boynuzu Siyah da saçın kunduzu Koyver de yosmanın kızı Doğdu Ģafak yıldızı Haydi de bir tanem çarĢıdan Biraz da alalım komĢudan Kara da koç meler gelir Dağları deler gelir Gurbete giden gelin Aklına neler gelir Haydi de bir tanem çarĢıdan Bir az da alalım komĢudan 207 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ .Yiğidim nanay Den yandım Güzelim sana ben yandım * * * SABAHIN SEHERĠNDE Mehmet Erenler Sabahın seherinde ötüyor kuĢlar Balinan yuğrulmuĢ o sırma saçlar Kudretten çekilmiĢ karadır kaĢlar iĢte bu gönlümün cânânı geldi Seher vakti keklik çıkar kabana Sallandıkça püskül değer tabana Korkarım.

Bayburt Keskin GEYDlM ÇARIKLARIMI Recep Kırıcı Gevdim çarıklarımı Gel bağla bağlarını Terkettim gidiyorum Bayburd'un dağlarını Ağam taninani nay nam PaĢam taninani nay nam Güzel taninani nay nam . .. dikene konmaz Yüz bin öğüt versem öğüdüm tutmaz Billur piyaleli anam bura mı geldin Aslı beyzadeli yârim sen safa geldin GelmemiĢ dünyaya sen gibi nazik Kollarda bilezik. bir elde meze Canlar mı dayanır ettiğin naza Billur piyaleli anam bura mı geldin Aslı bevzadeli vârim sen safa geldin 208 Ünlerim ünlerim yanıma gelmez Bülbülden öğrenmiĢ. Yosmam tanina taninay nam Avluya koydum desti Gelen yan vurup geçti Emmim oğlu muhannet Benim de vaktim geçti Ağam taninani nay nam . . sabah oldu Cıgaram yanmaz oldu Cıgaramın dumanından Gözlerim görmez oldu Aramıza düĢman girdi Yâr bize gelmez oldu Ko salınsın nazlı yârim Yâr gel akĢam üstüne Gelen geçen söz ediyor Ben fakirin üstüne BektaĢ Ytldtz Cemil Orhun . PaĢam taninani nay nam Güzel taninani nay nam Yosmam tanina taninay nam • I . parmakta yüzük Varma kötüye canına yazık Billur piyaleli anam bura mı geldin Aslı beyzadeli yârim sen safa geldin KARġIKI DAĞLAR BĠZĠMDĠR Gümüşhane Cemal Alemdar KarĢıki dağlar bizimdir Kara salkım üzümdür Koy büyüsün annesi Belki kısmet bizimdir KarĢıdan göreyim Topludan gül vereyim SınanmamıĢ güzelsin Nasıl gönül vereyim Girme bağa iz olur ipek fistan toz olur Dilber mendilin düĢmüĢ Ben katdırsam söz olur 209 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BANA CEVREYLEME Gümüşhacıköy Bana cevreyleyip geyıp dokunma Naz ederken hatırıma dokunma Gül yerine dikenleri takınma Sana has bahçede güller var Ağam da gel gel PaĢam da gel gel Gülüm de gel gel Neylersin de elin gülün ararsın Sana has bahçede gonca güller var Eğilip de her çeĢmeden su içme Sana abıhayat bunca göller var Ağam da gel gel PaĢam da gel gel Gülüm de gel gel SABAH OLDU Kizilcahamatn Sabah oldu. 1 ■ * ** GELMEMĠġ DÜNYAYA SEN GĠBĠ TAZE Hacı Taşan GelmemiĢ dünyaya sen gibi taze Bir elinde bâde.

kaymak kız Sallandım girdim bağa BaĢım değdi yaprağa Kız ben seni almazsam Girmem kara toprağa Güzel kız. Hüseyin Orhan KarĢıda kara erik Dallarını eğerik Biz Adıyamanlıyık Ölenecek severik Güzel kız. Ģirin krz ġeker kız. duman yok Benim sevdiceğimde din var. kaymak kız * * * 211 A. efendim ben gider oidum Süremedim lâvantayı. iman yok Vardım baktım nazlı yârime evde yok Ver benim sazım. konsola koydum ġu karĢıki dağda titirer dallar Benim gönlüm arzu çeker tomurcuk güller . Ģirin Kız ġeker kız.f/14 210 sabahın seher vaktında <jç güzel suya gider ikisi suyun doldurur Birisi de naz eder Yeter ey sevdiğim yeter ġimdi horozlar öter Ko salınsın nazlı yârim Yâr gel akĢam üstüne Gelen geçen söz ediyor Ben fakirin üstüne KARġIDA KARA ERĠK Adıyaman H.ġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ KaziUi RAKI DOLU ġĠġESĠ Ahmet Yamacı Rakı dolu ĢiĢesi (fidan boylum) AteĢime düĢesi Yine karĢıma geçti (elâ gözlüm) Ciğerimin köĢesi Ölüyorum anneciğim ben Sevdiğime varacağım ben içme rakıyı zarar Kız zülfünü tarar Sevdiğini görünce Göz yaĢı döker ağlar Ölüyorum anneciğim ben Sevdiğime varacağım ben Örde-k suda yayılır Birer birer sayılır Sevdiğini görünce Yere düĢer bayılır Ölüyorum anneciğim be‟" Sevdiğime varacağ'm oer 212 OMUZUNDAN AġAĞI Giresun Küçük Hüseyi' Omuzundan aĢağı Kız saçların örülmüĢ Dünyanın güzelliği Hep sana mı verilmiĢ Ha buradan yukarı Yol Gırandan aĢıyor Bu ne kadar güzellik Benim aklım ĢaĢıyor ġu yokuĢun baĢında Gözlerim kamaĢıyoı Gâvurun kızına da Güzellik yakıĢıyor Bir ay doğar Gırandan Gıranın gediğinden Mevlâ beni ayırma Canımın sevdiğinden At baĢından beyazı GelmiĢ dağların yazı Yârim ile geçirdim Bahar ile bu yazı 213 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ ġU KARġIKĠ DAĞDA Hatay Emel Akça ġu karĢıki dağda kar var.

her gün ağlarım Ağlarım da ay efendim. her gün ağlarım Ağlarım da ay efendim.Kader kısmet böylemiĢ ne yapsın eller Ver benim sazım. konsola koydum KETEN GÖMLEK GEYER Edirne M. tenin pek nazik Ak kolun sıkmıĢ altın bilezik EĢine düĢmemiĢ. Sartsözen Lamba da ĢiĢesiz vanmaz mı Cicim bana yâr bulunmaz mı Ben bu dertten ölürsem Bana da acıyan olmaz mı Alamadım kaĢları karayı Süremedim zevk ile safayı Asmadan gel asmadan Cicim fistan geymiĢ basmadan Gel buradan kaçalım Bizi devriyeler basmadan EVLERĠNĠN ÖNÜ 216 Alamadım kaĢları karayı Süremedim zevk-ile safayı * * * PENCERENĠN ALTINDA Çerkeş . Sarısozcn Pencerede perde bende Yeni düĢtüm derde ben de Bu sevda nasıl sevda Duramıyom evlerde Pencerenin altında a beyim Zerdali dalı mısın DüĢkün düĢkün duruyon a beyim beyim Benden sevdalı mısın .. Sansözen Keten gömlek geyer. „ <n. . bir bir söylerim LAMBA DA ġĠġESĠZ Gaziantep M.Sarısözen Havuz baĢının gülleri ġak Ģak öter bülbülleri O yârin dudu dilleri balam KaĢların gözlerin Seni sinemde gizlerim On bir aydır yol gözlerim Havuz baĢında üç testi Ne yaman bir rüzgâr esti O yâr benden ümit kesti KaĢların gözlerin Seni sinemde gizlerim On bir aydır yol gözlerim Havuz baĢında yatmazdım Yorganım yele açmazdım Sensiz bir yere gitmezdim KaĢların gözlerin Seni sinemde gizlerim On bir aydır yol gözlerim 215 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ ÜÇ GÜZEL OTURMUġ Kandıra Kâzım. kıza pek yazık Benim yârim has bahçeye girmesin Açılan güller aldatır yârimi ġu karĢıda sırça sarayda yedi bin atlı Ġçinden bir kız çıkıyor ak samur kürklü Parmağında hatem yüzük cevahir taĢlı Benim yârim has bahçeye girmesin Açılan güller aldatır yârimi * * Erzincan 214 HAVUZ BAġININ GÜLLERĠ M. bir bir söylerim Üç güzel oturmuĢ çevresin iĢler Çevrenin üstüne dökülür yaĢlar Herkes sevdiğine çevre bağıĢlar Kalmadı sabru kararım. Taştekin Üç güzel oturmuĢ (of) gergefin iĢler Gergefin üstüne (a yârim) dökülür yaĢlar Herkes sevdiğine (of) çevre bağıĢlar Kalmadı sabru kararım. efendim ben gider oldum Süremedim lâvantayı.

Pencereden bakıyon da Kitap almıĢ okuyon da Perçemine mis sürmüĢ de Yel estikçe kokuyon da Pencerenin altında a beyim Zerdali dalı mısın DüĢkün düĢkün duruyon a beyim beyim Benden sevdalı mısın 217 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ SULAR AKAR Sular akar gök ırmaktan ilik damlar on parmaktan öldüm yâra yalvarmaktan Kurtar. yeĢil donlar geyersin Cellât mısın tatlı cana kıyarsın 'ocuk musun el sözüne uyarsın Açıldı çiçekler. canım al Allahım Attım kendimi ummana Eyi düĢtü yol Allahım Eksik değil baĢımızdan Türlü türlü hâl Allahım Kasaplar alır satır Ara yerden kalkar hatır Hak yârimi bura getir Ya beni öldür Allahım Almayı nazik soyanar Altın tabağa koyarlar Nasıl sırrımı duyarlar Ârif olur el Allahım NAME GELĠN Ankara Suda oynar balık Ne yaman da yanık Arz edeyim gelin Nâmem Benzin neden soluk Mucip Arcvnan 213 Kütahya Dirim Nâmem dirim Satın alır yerim Bir gün olur Nâme Ben sana neler derim Bahçelerde iğde Hep dalları yerde Benim de yârim nerde ÇeĢmelerde suda Dirim Nâmem dirim Satın alır yerim Bir gün olur Nâme Ben sana neler derim KAR MI YAĞDI KÜTAHYA'NIN DAĞINA Ahmet Akınct Kar mı yağdı Kütahya'nın dağına AteĢ düĢtü ciğerimin bağına Gül donatmıĢ Ģalvarının ağına Kaydırma sevdiğim gün böyle kalmaz Yanan ciğerimin ateĢi sönmez Melek misin. burada mı Bir güzelin peĢindeyim Dağlar bana bana derler bana Çakır elâ gözler de ağlar bana Merdivenden inerken Ak topuğa battı diken Bu ayrılık belimi de büken Dağlar bana bana derler bana Çakır elâ gözler de ağlar bana . gelmedi yazlar Elleri koynunda bir gelin ağlar »UYGU TÜRKÜLERĠ MERDĠVENĠĠLBAġINDAYIM Murat Çelebi Merdiven baĢındayım On üç ondört yaĢındayım Aslan yârim orada mı.

dön ele Güzele. yavruya fidana Kapıda gümüĢ firekde Dumanım direk direk de El yârine kavuĢtu da Darısı bize felek de Un ele. Ģebboy çiçek baĢında Benim sevdiğim on üç. on dört yaĢında Giden kayık durur mu iskeleye varır mı (efendim) Haydi benim Ģah boylum ġah boylum.Merdjvenler ayak ayak Bal koydular tabak tabak Bana sensiz zehir olur bal kaymak Dağlar bana bana derler bana Çakır elâ gözler de ağlar bana 22ı) GĠDE GĠDE YORULDUM Codr m “ Uamit Çetin Gide gide yoruldum aman Bir güzele vuruldum (efendim) Haydi benim Ģah boylum ġah boylum. dön ele Güzele. yavruya. yavruya. fidana Elmanın kabukları da Güzelin topukları da Hep mi güzel oldunuz da Mehlenin kopukları da Un ele. Sarısozen * Gelin Petek Köyü Atımı bağladım aman Ben bir kotana yörü yörü Canım kurban olsun oğlan Kotan tutana yörü yörü 221 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Giresun Atımı bağiadım aman Ecn bir masaya yörü yörü Canım kurban olsun oğlan Boyu kısaya yörü yörü Atımı bağladım aman Ben bir eleğe yörü yörü Canım kurban olsun oğlan Huri meleğe yörü yörü ÇINARLAR DERESĠ Kadir Üstündağ Çınarlar deresine a canım TaĢ köprü kurulacak A kız senin yüzünden a paĢam Vallahi kan olacak Dön oyna hanım kız dön oyna Ağaların baksın boyuna Çınarların söğüdü a canım Kimden aldın öğüdü Evvel böyle değildin a paĢam ġimdi gönlün büyüdü Dön oyna hanım kız dön oyna Ağaların baksın boyuna ÇIRA YAKTIM Çıra yaktım yanmadı da Meyil verdim almadı da Ben Allaha çok yalvardım Duam kabul olmadı da Un ele. Ģebboy çiçek baĢında Benim sevdiğim on üç. Ģebboy çiçek baĢında Benim sevdiğim on üç. on dört yaĢında ATIMI BAĞLADIM Ersincan-Kelkit M. dön ele Güzele. fidana 223 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ PAZARDAN ALDIM HALI A ydtn Bozdoğan-Dereköy Pazardan halı aldım Sevdiğim hurma dalı Gurenler maĢallah çeksin Kimin var böyle yâri . on dört yaĢında Gidene bak gidene Gül sarılmıĢ dikene (efendim) Haydi benim Ģah boylum ġah boylum.

ellere vay Vay anam Fadimem Suya gidemem Sensiz edemem Suya gider. etekleri belinde vay Vay anam Fadimem Suya gidemem Sensiz edemem Benim yârim Ģimdi gurbet elinde Vermem seni yâdellere. SU TESTĠSĠ ELĠNDE Ahmet Altuner Suya gider. açmasın güller Diz dize oturup döktüğüm diller Ne dedim de kömür gözlüm darıldın Ah darıldın da el oğluna sarıldın Oğlan oğlan oğlan — . kuldan utanmaz Gönül defterinden sildin mi beni Evlerinin önü üç ağaç çınar Dillerim tutuĢur. yüreğim yanar EĢinden ayrılan böyle mi yanar Anam anam hangi derdime yanam * * * 225 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Çankırı SUYA GĠDER. Çilingir Siyasi Ateşli 224 Çorum Potinimi düğmelirem Aç koynunu yer eyle Soğuk vurur ölirem Sallasın beli inceler Nerde konak olirsen Yoncalar hanım yoncalar Orda vorganın olam Sarmağa beli inceler ġU UZUN GECE Niyazi Biçer el ġu uzun gecenin gecesi olsam Sılada bir evin bacası olsam Ded'ler ki nazlı yârin pek hasta BaĢında okuyan hocası olsam Kâtipler oturmuĢ yazıya bakmaz Herkes sevdiğini dilden bırakmaz Hey Allahtan korkmaz.Amanın da dumanın Ben neler oldum Ġçmeden sarhoĢ oldum Ekin ektim yollara Biçtirmedim ellere Ben bir gizli yâr sevdim Bildirmedim ellere Amanın da dumanın Ben neler oldum içmeden sarhoĢ oldum ♦ * * YONCALAR HANIM Adücevaz Gidersen yolun olsun Yoncalar hanım yoncalar Uzanım kolun olsun Sarmağa beli inceler İbrahim. su testisini doldurur Eve gelir gül benzini soldurur vay Vay anam Fadimem Suya gidemem Sensiz edemem B'j dert beni iflah etmez öldürür Varam gidem anasına yalvaram vay Vay anam Fadimem Suya gidemem Sensiz edemem ♦ * * f/15 226 HAVUZ BASINA İlhan Akgünlü Bolu Havuzun baĢına varmasın eller Bu gün efkârlıyım. su testisi elinde Allar geymiĢ.

o perde Zülfün yüzüne perde Devriyeler sardı da bizi Meğeri kaderim böyle Sarı gülü derende ir.saf senin nerende Kabahat sende değil Sana gönül verende O perde.Havuzun baĢına taĢ ben olaydım Kara göz üstüne kaĢ ben olaydım Yalınız gezene eĢ ben olaydım Ne dedim de kömür gözlüm darıldın Ah darıldın da el oğluna sarıldın Oğlan oğlan oğlan. o perde Zülfün yüzüne perde Devriyeler sardı da bizi Meğeri kaderim böyle Makarada ipliğim lo Asya benim kekliğim Hiç aklımdan çıkmıyor Tenhalarda gezdiğim O perde. o perde Zülfün yüzüne perde Devriyeler sardı da bizi Meğeri kaderim böyle 229 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ AĞRI DAĞINDAN UÇTUM Ağr\ İsmail Er soy Ağrı dağından uçtum Çayır çimene düĢtüm Ne belâlı baĢım var Vefasız yâre düĢtüm KıĢlanın önü pınar Hep kuĢlar ona konar Bu gün yâri görmedim Yüreğim ona yanar Dağda hayladım kurdu Atım terledi durdu KarĢıdan gelen dilber Beni yürekten vurdu KÖPRÜNÜN ALTI DĠKEN Bayburt M.. gelin ağlar Niye ben ölmüĢ müyem lo Asya'm karalar bağlar O perde. Havuzun baĢında yedik kirazı '. Sarısözen Köprünün altı diken Zöhrp vakdın beni gül iken Allah da seni yaksın Zöhre'm üç günlük gelin iken Mestettin hanım Zöhre'm mestettin Eloğlunu sen kendine dost ettin Merdanedir hanım Zöhre'm merdana Bal mı vakdın ağ gerdane gerdane ... 227 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BĠRĠNĠ YAVRUM BĠRĠNĠ Akseki Nimet Balkan Birini de yavrum birini Öldüm de sürünü sürünü Takıver de zilin birini Öt benim garip bülbülüm palazım Yine benim gönlüm Ģendedir sende Bestemeli yağlık eldedir Hekisin yavrum hekisin heki Mevdanda bülbül Ģakısın Ģakısın Takıver de zillerin ikisin ikisin Öt benim garip bülbülüm palazım Yine benim gönlüm Ģendedir sende Bestemeli yağlık eldedir Merdini de yavrum merdini merdini Kim bilir kimin derdini derdini Takıver de zilin dördünü dördünü Öt benim garip bülbülüm palazım Yine benim gönlüm Ģendedir sende Bestemeli yağlık eldedir 228 Diyarbakır MAKARAM SARI BAĞLAR Selâhattin Mazluınoğlu Makaram sarı bağlar lo Kız söyler..tti gelmez ahbapların birazı Bana mıydı Ģu feleğin garazı Ne dedim de kömür gözlüm darıldın Ah darıldın da el oğluna sarıldın Oğlan oğlan cğlar .

230 Sıva* Köprünün altı desti Zöhre'm kemer belimi kesdi Gurbetteki sevdiğim Zöhre'm simdi aklımdan geçti Mestettin hanım Zöhre'm mestettin Eloğlunu sen kendine dost ettin Merdanedir hanım Zöhre'm merdana Bal mı /akdın ağ gerdane gerdane EVLĠYALAR MENZĠLĠDĠR Evliyalar menzilidir Yolların Bağdat senin CoĢar boz bulanık Akar sellerin Bağdat senin Ahu der ki Ģad mübarek CûĢ eder derya gibi Güzeller Firdevs bağında Salınır Leylâ gibi Pğer Bağdad'ı sorarsan Cennet'ülmevâ gibi Arabî eyler tekellüm Dillerin Bağdat senin Âşık Süleyman AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ ĠLLE MAVĠLĠ Kimisi pınar baĢında Kimisi yolun dıĢında Al geyen on beĢ yaĢında ille mavili mavili Kimisi dağlarda gezer Kimisi incisin dizer Al geyen bağrım ezer ille mavili mavili Kimisi odun devĢirir Kimisi kahve piĢirir Al geyen aklım ĢaĢırır ille mavili mavili Köroğlu'm der ki, nolacak Takdir yerini bulacak Mavilim kaldı alacak ille mavili mavili * * * AYAĞINA GEYMĠġ NALĠNĠ Avağına geymiĢ sedef nalini Aska düĢtüm, kimse bilmez halimi Elimden almak isterler yârimi Yandım insaf eyle zalim elamanı Yandım insaf eyle zalim elaman Kilis Yüreciğim demir değil, taĢ değil Gözlerimden akan kandır, yaĢ değil Böyle sevda baĢıma gelmiĢ değil Yandım insaf eyle zalim eleman Sönmez aĢkın ateĢi hiçbir zaman * * * KARANFĠL DESTE GĠDER ŞSinasi Çolukoğlu Karanfil deste gider Kokusu dosta gider Benim kalbimde sensin Senin kalbinde kimler Nanay ellerin yari Çürük bellerin bağı Gün olur devran döner Ben de sararım yâri Kuru kastel akmıyor Yâr yüzüme bakmıyor Üç deste gül kokladım Yârim gibi kokmuyor Nanay ellerin yari Çürük bellerin bağı Gün olur devran döner Ben de sararım yâri * * # 233 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ HEZĠN HEZĠN Afyon Abdullah Uluçelik

Hezin hezin gir kapıdan ġendin gönlümü avudan A yârim aman ellere demem OynayıĢın, sallanıĢın del'etti beni Aman aman kül etti beni Ah yatamadım mis kqkudan Aman Fadik, edalı Fadik GümüĢten dökmeli Fadik A yârim aman ellere demem OynayıĢın, sallanıĢın del'etti beni Aman aman kül etti beni Hey su yolu, su yolu Edalı ey, boĢ gider, gelir dolu Testi kulpun kırılsın Edalım hey, yoruldu yârin kotu •jöğer bostanım göğer Su gelir bendi döğer Hem öksüzüm hem yetim Her gelen beni döğer Değirmenin bendine Döner kendi kendine Değirmende üç kız var Er. güzeli kendime HEY SU YOLU Uşak M. Sansözen 2V1 ANAMUR YOLLARI ... ' Yt ' Cavit Erden Silifke Anamur yolları yâr yâr Kaynak da çakıllı a canım öyle bir yâr sevdim yâr Uyar da akıllı a canım Sürmelim amman Ben yandım amman SevmiĢim amman Anamur üstünü yâr yâr Duman da bürüdü a canım Herkes sevdiğini yâr Aldı da yürüdü a canım Sürmelim amman Ben yandım amman SevmiĢim amman Anamur yolları yâr yâr Dardır da geçilmez a canım Soğuktur suları yâr Bir taĢ da içilmez a canım Sürmelim amman Ben yandım amman SevmiĢim amman SAZIMA Aşık Veysd Ben gidersem sazım sen kal dünyada Gizli sırlarımı aĢikâr etme Lâl olsun dillerin söyleme yâda Garip bülbül gibi âh-u zâr etme Gizi' dertlerimi sana anlattım ÇalıĢtım, sesimi sesine kattım Bebe gibi kollarımda yaylattım Hayali hatır et, beni unutma Bahçede dut iken bilmezdin sazı . Rülbüi konar mıydı dalına bazı Hangi kuĢtan aldın sen bu avazı Söyle doğrusunu, inkâr etme Benim her derdime ortak sen oldun Ağlarsam ağladın, gülersem güldün Sazım bu sesleri turnadan m aldın Pençe vurup sarı teli sızlatma Ay geçer, yıl geçer uzarsa ara Geyin kara libas yaslan dıvara Yanından, göğsünden açılır yara Yâr gelmezse yaraların elletme Sen petek misali, Veysel de arı inleĢir beraber, yapardık balı Ben bir insan oğlu, sen bir dut CSM Ben babamı, sen ustanı unutma 238 UZUN ĠNCE BĠR YOLDAYIM Veysel Uzun ince bir yoldayım Gidiyorum gündüz gece Bilmiyorum ne haldeyim Gidiyorum gündüz gece Dünyaya geldiğim anda Yürüdüm aynı zamanda iki kapılı bir handa Gidiyorum gündüz gece Uykuda dahi yürüyom Kalmaya sebep arıyom Gidenleri hep görüyom

Gidiyorum gündüz gece Kırk dokuz yıl bu yollarda Ovada, dağda, çöllerde DüĢmüĢüm gurbet ellerde Gidiyorum gündüz gece DüĢünülürse derince Irak görünür görünce Yol bir dakka miktarınca G'diyorum gündüz gece ġaĢar Veysel iĢbu hale Gâh ağlayan gâhi güle YetiĢmek için menzile Gidiyorum gündüz gece AġK VE DUYO: ’ T. KKCÎJ’V.Î OOSLAĠ :?N': HATiR'.&S>.'| Âşık Veysel Ben giderim, adım kalır Dostlar beni hatırlasın Düğün olur, bayram geiir Dostlar beni hatırlasın Can kafeste durmaz uçar Dünya bir han, konan göçer Ay dolanır, yıllar geçer Dostlar beni hatırlasın Can bedenden ayrılacak Tütmez baca, yanmaz ocak Selâm olsun kucak kucak Dostlar beni hatırlasın Ne gelsemdi, ne giderdim Günden güne arttı derdim Garip kalır yerim, yurdum Dostlar beni hatırlasın Açar, solar türlü çiçek Kimler gülmüĢ, kim gülecek Murat yalan, ölüm gerçek Dostlar beni hatırlasın Gün ikindi, akĢam olur Gör ki, baĢa neler gelir Veysel gider, adı kalır Dostlar beni hatırlasın ♦ * * GÜZELLĠĞĠN ON PARA ETMEZ Aşık Veysel Güzelliğin on par'etmez Bu bendeki aĢk olmasa Eğknecek yer bulaman Gönlümdeki köĢk olmasa Tâbirin sığmaz kaleme Deldin dermandır yâreme ismin yayılmaz âleme ÂĢıklarda meĢk olmasa Kim okurdu, kim yazarö» Bu düğümü kim çözerdi Koyun kurt ile gezerdi Fikir baĢka baĢk'olmasa Güzel yüzün görülmezdi Bu a$k bende dirilmezdi Güle kıymet verilmezdi AĢık ve mâĢuk olmasa Senden aldım bu feryadı Bu imiĢ dünyanın tadı Anılmazdı Veysel adı O sana âĢık olmasa AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ EĞĠN TÜRKÜSÜ Eğin dedelikleri bir küççük Ģehir Ana ben cahilem. çekemem kahır Yediğim avudur, içtiğim zehir Ya ben ağlamayım kimler ağlasın Bu garip gönlümü kimler eğlesin Eğin viran olmuĢ baykuĢlar öter Diken otan yerde bir gül mü biter Benim bu derdime derman mı yeter Ya ben ağlamayım kimler ağlasın Bu garip gönlümü kimler eğlesin Her sabah, her sabah okunur ezan Takatim gelmiyor, gurbeti gezem OkumuĢ değilem bir nâmç yazam Ya ben ağlamayım kimler ağlasın Bu garip gönlümü kimler eğlesin Bir su ver içem, altın tas ile Ben yârimi aldım ne heves ila Geçti cahil ömrüm kara yas ile Ya ben ağlamayım kimler ağlasın Bu garip gönlümü kimler eğlesin 24C MECNUN'UM LEYLÂ‟MI GÖRDÜM* Mecnun‟um Leylâ‟mı gördüm Bir kerecik baktı geçti Ne sordum, ne söyledi KaĢlarını yıktı geçti Soramadım bir çift sözü Ay mıydı, gün müydü yüzü Sandım ki Zöhre

yıldızı ġavkı beni yaktı geçti AteĢinden duramadım Ben bu sırra eremedim Seher vakti göremedim Yıidiz gibi aktı geçti Bilemem hangi burç yıldızı Bu dertler yaralar bizi Gamz okunu bazı bazı Yâr sineme çaktı geçti Veli'm eydür, ne hikmet iĢ Uyumadım ki diyem düĢ Zülfünü kemend eylemiĢ Boynumuza taktı geçti (*) Bu güzel semâinin ozanı ÂĢık Veli, 19. yüzyüda yağa241 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ OĞLANIN ADI METĠN Edremit Oğlanın adı Metin de Çini tabakta zeytin Kimselerde gözüm yok da Yâre gitmek niyetim Oğlan... Su gelir lüle lüle Yâr benzer beyaz güle O yâr benim hayatimdir Ölürüm de vermem ele Oğlan ... SEVSEM AZARLAR Cihanda var mıdır acep böyle yâr Sevsem azarlar, sevmesem azarlar Ağlatır gözlerim kan 'ile boğar Silsem azarlar, silmesem azarlar f/16 Her ne söylerse çelmece söyler Derdli derunumu delmece söyler Bu sözü bil diye bilmece söyler Bilsem azarlar, bilmesem azarlar Aman dostlar, kim görmüĢ oöyle dilber Bilmem bu ezayı bana mı eyler Yanıma gel diye kendi emreyler Gitsem azarlar, gitmesem azarlar ADA SAHĠLLERĠNDE Ada sahillerinde bekliyorum Seni yârim serian istiyorum Her zamanki yerimde bekliyorum Beni Ģad et ġadiye'm baĢın içün Nerede o mis kokulu leylâklar Sararıp solmak üzere yapraklar Bana mesken olunca topraklar Beni Ģad et ġadiye'm baĢın içüıa 243 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ TAKSĠ Erzurvm Yeşil Yayla köyü Taksi harlayıp geçer Camı parlayıp geçer ġu giden kimin yâri Mendil sallayıp geçer AĢkınla yanayım ġoför senin olayım Al beni yanma Sana mavin olayım Taksi geliyor taksi HaydarpaĢa'dan beri Ben o yâri sevmiĢtim Yedi yaĢımdan beri AĢkınla yanayım Kulun kölen olayım Al beni yanma Senin yârin olayırr ELMANIN EYĠSĠNĠ Bolvadin Bir ok attım Ģu dağların ardına indi gitti vatanına yurduna DüĢe düĢe bir güzelin ardına Mümine özgüz Hüseyin Boyar Azıcık aklımı aldın da gittin Beni sevdalara saldın da gittin Bir elma yolladım yâre soyulmuĢ J da varmıĢ cümle âleme duyulmuĢ En sonunda olacağı bu muymuĢ Azıcık aklımı aldın da gittin Beni sevdalara saldın da gittin Elmanın eyisini yüke tutarlar Çürüğünü çarığını yabana atarlar Gelinmen kızı bir mi tutarlar

Var git derebeyi kalma yolundan Sallandıkça kasatura fırlar belinden BURSA'NIN UFAK TEFEK TAġLARI Bursa'nm ufak tefek taĢları Keman olmuĢ o yârimin kaĢları Bir omuzdan bir omuza saçları A benim esmer güzelim Yârimle kol kola gezelim * * * *45 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ \ J RASĠME TÜRKÜSÜ Derleyen Afyon Osman A t illâ Ev yaptırdım çam dalından, meĢeden Dolan gel sen arpalıktan, köĢeden Sen doldur da ben içeyim ĢiĢeden Aman Allah lamba vurdum yanmıyor Rasime kız lâflarıma kanmıyor * Evlerine vara gele yoruldum Ne dedim de kâfir kıza darıldım Ufacıktın kız ben sana sarıldım Aman Allah çıra mira kestim yanmıyor Rasime kız lâflarıma kanmıyor Uzun olur kasabanın söğüdü Rasime kız karnındaki büyüdü Kocan yoktur nerden aldın öğüdü Aman Allah çıra mira kestim yanmıyor Rasime hanım lâflarıma kanmıyor * ** 246 Şnhut CENNET KÖġKÜ SANDIM Ali Boğdur Verin mendilimi yâre sunsunlar Çekin kır atımı, eyer vursunlar Benim sevdiğimi bana versinler Tutarım orucu, ederim bayram J Çekin kır atımı binit taĢına Daha neler gelecek garip baĢıma Felek zehir kattı tatlı aĢıma Koyuverin ben gideyim iĢime T» J Ayıkla kız avlumuzun taĢını Al mendile sil gözünün yaĢını Ver elini kömür gözlüm gidelim ġu cihanda bulan buldu eĢini I * ** ÇeĢmeler yaptırdım altın oluklu Suların akıttım içi balıklı Bir yâr sevdim o da elde yavuklu Ayrıl yavuklundan alayım seni ÇeĢmenin baĢına vurmuĢ koyunu Mor menevĢe gibi eğmiĢ boynunu UyumuĢum uyandıran olmamıĢ Cennet köĢkü sandım yârin koynunu * ** AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BAHRĠYELĠ Gemilerde talim var Î Bahriyeli yârim var O da gitti sefere Ne talihsiz baĢım var Hani benim Recebim Recebim, sarı lira vereceğim Almazsan karakola gideceğim lemi gelir yanaĢır ■•çi dolu çamaĢır Benim yârim pek güzel Gören gözler kamaĢır

Hani benim Recebim Recebim, sarı lira vereceğim Almazsan karakola gideceğim Gemi gelir yan verir iskeleye Ģan verir ġu Ġstanbul kızları Koca diye can verir Hani benim Recebim Recebim, sarı lira vereceğiır Almazsan karakola gideceği' * »* Edirne

HANIM AYġE Yayla yolu düz gider. Hanım AyĢem Bir kınalı kız gider ġu kız yolu ĢaĢırmıĢ, Hanım AyĢem inĢallah bize gider Yaylaya gidesice. Hanım AyĢem Gülleri solasıca Ne kadar güzelmiĢ. Hanım AyĢem Koynuma giresice Karanfil eker misin, Hanım AyĢem Balinan Ģeker misin Dünyada yaktın beni, Hanım AyĢem Ahrette çeker misin Karanfilim, ek beni, Hanım AyĢem Al bahçana dik beni Ben yalnız yatamam, Hanım AyĢem AĠ koynuna yat beni. ♦ ** AH TREN, KARA TREN M. Sami Arı Ah tren, kara tren Odur yâri götüren Gitti yârim gelmedi Budur beni bitiren Kumralım, güzelim aman Yandım billah Seversen mektup yolla 249 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Bolu. ı Ay doğar ayan beyan Yoluna girdim yayan Gül yüzlüm, yeĢil gözlüm Yanına geldim yayan Kumralım, güzelim aman Yandım billah Seversen mektup yolla * * * ADA YOLU KESTANE Emin Baran Ada yolu kestane Dökülür dane dane Aman dökülür dane dane Kızlar yola dizilmiĢ Amanın alalım birer dane Ada yolu düz gider Amanın ada yolları düz gider Bir edalı kız gider Amanın bir edalı kız gider 0 kız yolunu ĢaĢırmıĢ Amanın inĢallah bize gider Ada yolu yamandır Aman ada yolları yamandır Bolu dağı dumandır Amanın Bolu dağları dumandır Dostlar vurun sazlara Amanın eğlenecek zamandır * * *

. Naciyem Koyun kuzu güderim Ġkimizi görmüĢler. ġemame: meme. mayhoĢça dolmayı aman Kızlar geymiĢ kollarına burmayı * ** BĠR OF ÇEKSEM Bir of çeksem karĢıki dağlar yıkılır Bu gün posta günü. portakalım Sizde kalalım Senin için ısmarladım Geiin bakalım EĢkilice. M * * . Naciyem Gitmiyor eser benden Keserse Mevlâm kessin. yandırma beni Dalgın uykulardan kaldırma beni Ayva çiçek açmıĢ yaz mı gelecek Bana ettiklerin az mı gelecek Gönül bu sevdadan vaz mı geçecek Yandım Allah yandım. portakalım Sizde kalalım Senin için ısmarladım Gelin bakalım EĢkilice.. yanaĢan ay giz Benim olasan ay giz * ** (1) Gorharam: Korkarım. yanaĢan ay giz Benim olasan ay giz BaĢına örtmüĢ eamme4 Nazılan gider hamame Goynunda bir çift Ģemame5 Yandım. yandırma beni Dalgın uykulardan kaldırma beni NACĠYEM TÜRKÜSÜ ) De*s boyu giderim. benden.AL YEġĠL GEYMĠġ Erzurum F(jruk Al yeĢil geymiĢ allanır aman Çermik yolunda sallanır Gorharam bu söz dallanır amanl Yandım... (4) Emame: BaĢörtüsü. yandırma beni Dalgın uykulardan kaldırma beni AyaĢ yollarında kervanın mı var Beni öldürmeye fermanın mı var Ağlayıp sızlamaya dermanın mı var Yandım Allah yandım. mayhoĢça dolmayı canım Kızlar geymıĢ kollarına burmayı 0t benden. Naciyem Nasıl inkâr edelim ilimonum. (3) Olasan: Olasın. Giz: Kız. keser. (2) YanaĢan: Yanasın. AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ AYAġ YOLLARI AyaĢ yollarını aĢtım da geldim Boyunu boyuma ölçtüm de geldim Güzeller içinden seçtim de geldim Yandım Allah yandmı. yanaĢan ay gız2 Benim olasan ay gız3 Al yeĢil geymiĢ bürünür Fistanı yerde sürünür Yel vurur yüzün görünür Yandım. 253 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Gaziantep Bir of çeksem dağı taĢı sel alır Gurbete gidenin yârin el alır El almazsa yanar yanar kül olur Aman Allah al baĢımdan sevdayı Genç yaĢımda zindan ettin dünyay» Sebebim aman. canım sıkılır Ellerin mektubu gelmiĢ okunur Benim yüreğime hançer sokulur Sebebim aman. (5) Goynunda: Koynunda. Naciyem Seni benden kim keser ilimonum.

beri gel beri Gel yanıma sev beni Ben seni seviyorum da Son güz ayından beri Pınara da vurdum kazmayı Gelin bağlar yazmayı Ben seni çok severim Son güz ayından beri Su gelir kütüğünden içilmez köpüğünden ipek olsam sarılsam Kızların topuğundan Aynam düĢtü cebimden KarıĢtı gazellere ġu benim garip gönlüm Pek düĢtü güzellere Hele gel.SÜT ĠÇTĠM DĠLĠM YANDI M. beri gel beri Gel yanıma sev beni Ben seni seviyorum da Son güz ayından beri 255 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Edirne SELLER ALDI İhsan Köycü Seller aldı değirmenimi. Sarısözen Gürgenimin gazeli Nerde idin ezeli Nerede olsa severler Senin gibi güzeli Hele gel. Harrsözen Süt içtim dilim yandı Döküldü kilim yandı Ben kilimde değilim Bahçemde gülüm yandı Cendermeyim cenderme Beni yoldan dönderme Ben bir izinliyem Canıma kasdeyleme Cenderme çavuĢuyam Yol verin savuĢuyam Beni çavuĢ sanmayın Bölüğün baĢkanıyam * * * 254 GÜRGENĠMĠN GAZELĠ Derleyen M. bendimi Yaktım kül eyledim kendi kendimi Çok aradım bulamadım dengimi inan olmaz o güzelin sözüne Ne güzel olur islimye'nin söğüdü Benim yârim naz içinde büyüdü Yoktur kimsem bana versin öğüdü inan olmaz o güzelin sözüne * * * BAHÇADA YEġĠL ÇINAR Bahçada yeĢil çınar Boyu boyuma uyar Ben seni gizli sevdim Bilmedim eller duyar Aman gülüm nanay Top kâhkülüm Nanay nanay Aman gülüm nananay Bahçalarda gülbahri Var git ellerin yârı Sen bana yâr olmazsın Yüzüme gülme bari * * 4e .

EVLERĠNĠN ÖNÜ DENĠZ KENARINDA Deniz kenarında bir ev yapmıĢam Kerpicim tükenmiĢ naçar kalmıĢam Bir yâr için çok sefalar çekmiĢem Elâ gözlüm. nazlı ġirvanım benim Havuzun baĢında esmesin yeller Bu gün efkârlıyım. dileğim azat A Azer kızı Bu Ģirin ülkenin Mihriban kızı Kızlarınan medreseden gelende Mail oldum cemaline Süreyya Ne . nazlı ġirvanım benim * ** SEHER VAKTĠ SEN TARLAYA GĠDENDE SÜREYYA Seher vakti sen tarlaya gidende Ses yayılır dört bir yana Süreyya Yüzündeki gonca gülü derende Gelmez isen bizim ele Süreyya Emeğim azat. açmasın güller Derdime katlandı. sustu bülbüller Elâ gözlüm.

. Ahıska'nı. Mısır. Bursa'yı değer gözlerin Arasam bulunmaz ruhu revanim Ġzmir'i.. Bağdad'ı değer gözlerin Hüsnüne yakıĢır Yusuf niĢanı Seni sevenlerin artar efganı Kars'ı. sebep ey.. Kayalar kayalar yüksek kayalar Kayanın ardında keklik yayarlar Yâr göksün üstünde bergüzar durur Gizli yadellerden niĢan sayarlar Hele de hele Ģu yavrunun oynayıĢı Irakıya meze yollayıĢı Top . Erzurum. sebep ey. Yâre gidem. Hicaz'ı Yemen'i. NASIL METHEDEYĠM Nasıl methedeyim sevdiğim. kem talihim TaĢa bassam iz olur BaĢım bir ErciyeĢ Dağı yavri yavri Ben feleğe neyledim Kırdı kanadımı. seni Ġstanbul. gel ey güzel Süreyya * ** 257 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ Evlerinin önü tahta taraba Satar Ģalvarını. KEM TALĠHĠM Kara bahtım.. Geceleri uyku girmez gözüme Zalim yastık diken olur yüzüme Uyma dedim.dedim de küstün benim sözüme Gel ey canım. Van‟ı Belh'i. nasip olmadı Ağlama gözlerim Mevlâm kerimdir Kâğıda yazılmıĢ ufak yazılar Anadan ayrılmıĢ körpe kuzular Derdi olan yüreğinden sızılar Ağlama gözlerim Mevlâm kerimdir * «* f/17 21 KEKLĠK Keklik gibi kanadımı süzmedim Murad alıp doya doya gezmedim Bu kara yazıyı kendim yazmadım Alnıma yazılmıĢ bu kara yazı Kader böyle imiĢ. semaver kurmuĢ içtiğim çaylara ballar mı katmıĢ Yârim gelir diye uzanmıĢ yatmıĢ Öptüm yanağından uyansın diye AĞLAMA GÖZLERĠM Gurbet elde bir hal geldi baĢıma Ağlama gözlerim Mevlâm kerimdir Derman ararken derde düĢ oldum Ağlama gözlerim Mevlâm kerimdir Hüma kuĢu yere düĢtü ölmedi Dünya Sultan Süleyman'a kalmadı Dedim. uydun eller sözüne Alnıma yazılmıĢ bu kara yazı Kader böyle imiĢ.. heder eyledi Yâr yâr ağustosta suya girsem Balta kesmez buz olur Yüz yaĢında bir yâr sevsem On üçünde kız olur KAYALAR . verir Ģaraba Beyaz kız da verilir mı Arab'a Yaha iki gözüm kör olsun vay Evlerine vardım. Konya'yı değer gözlerin Kimsede görmedim Ģendeki nazı Tunus.. Buhara'yı değer gözlerin * ■S sî* AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ KARA BAHTIM.. Trablus. ağlarım bazı Gönül ey.. ağlarım bazı Gönül ey.

gelmedin yâr Gelmedin yâr GURBET ĠLLERĠNDE Gurbet illerinde söyler ağlarım Al üstüne kareleri bağlarım Nazlı yârdan ayrı düĢtüm yanarım .zülfünü sallayıĢı Derya kenarında ceylân avlarım Ben gönlümü altın tele bağlarım Gül yârimin göçü yüklenmiĢ gider Ardı sıra bakar bakar ağlarım 260 ġU ZĠLENıN ORTASINDAN Zile ġu Zile'nin ortasından yol gider Aman aman aman Hanımlara deste deste gül gider Yavruyem yavruyem yavruyern Kara perçemli yavru yavru Kara kâkûllü gelin. gelin Sarı perçemli kuzun. kuzun TANBURAM REBAP OLDU Tanburam rebap oldu Ciğerim kebap oldu istedim vermediler Bir zalim sebep oldu Amen aman Can sana kurban Can sana hayran Ördek suya dal da gel Yardan haber al da gel Eğer yarim gelmezse Tut kolundan al da gei * ** AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ AġAĞIDAN GELĠR AĢağıdan gelir eli develi Devesinin boynu altın lâleli Kız gelin olalı burnun havalı Ben seni kız iken seven oğlanım Konma bülbül konma ağaç dalına Seni de vururlar yârin yoluna AĢağıdan gelir hozalır gelin Topla fistanını. bahçenizin gülleri ġaĢ Ģak öter bülbülleri Yaktı beni kül eyledi Türkmen kızının dilleri ĠLENGER ATTIM BAĞA ilenger attım bağa Gitti değdi yaprağa Yâr ben seni almazsam Girmem kara toprağa Aman aman aman neler var Ellerde güzeller var Gel gidelim bahçeye Toplanacak güller var ilengerim teĢtim yâr Bakır kabı seçtim yâr Sen benden geçti isen Ben de senden geçtim yâr AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ BAHÇELERDE GÜLLER ÇEMEN Bahçelerde güllü çemen Güllü çiçek. yüküm erikdir Eriğin dalları yere eğiktir Bir emmim kızı var. güllü çeoıen Gül dedim. toz olur gelin Kaldırsam peçeni. ben nergizi Sana da yandım Türkmen kızı Yâr. gözle beni Gözledim. gelin. bilmedin yâr ġirin Ģirin sözle beni özüm dedin. taze feriktir AĢahtan gelirem. yüküm üzümdür Üzümün dallan düzüm düzümdür Bir emmim kızı var. ben kırmızı Çıkalım yayla düzüne Sen gül topla. iki gözündür BĠR K'Jġ GELĠR ÖTE ÖTE Bir kuĢ gelir öte öte Ben yanarım tüte tüte Asker oldum gidiyorum Toros dağlarından öte Gel yanıma Türkmen kızı Sen allar gey. gülmedi yâr Gülmedi yâr Beni yada salsana yâr Yüreğimi alsana yâr A ceylân sevgilim Mihriban sevgilim Sırrımı bilmedin. görsem yüzünü Eller ârif olmuĢ. söz olur gelin AġAHTAN GELĠREM AĢahtan gelirem. kuzun.

kuldan utanmaz Gönül defterinden sildin mi beni Ormanlardan. boynuma dolan Kolum sana yastık. gelip geçerken Sırmalı. gül yüzünü görem yar 264 SARAYBURNU (Külhanbey Türküsü) İstanbul Kâmil Erdem Sarayburnunun imanım.. feneri yak gidelim Ne güzel oğlan. kaçarım yâre Ormanlardan aĢağı aĢar geçerim Nazlı yâri kaybettim. ayrılık verme Ormanlardan aĢağı aĢar geçerim Nazlı yâri kaybettim. saçlarım yorgan Ne güzel oğlan. yanasın oğlan 265 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ KARADIR KAġLARIN Giresun Ferih-a Kına Karadır kaĢların. mecidiye paralar 0 beyaz gerdana taksak olmaz mı A canım dizsek olmaz mı Sarayburnundan imanım.Dağlar aman. yanasın oğlan Oğlanın elinde. lüver belinde Oğlan çıkmıĢ pencereye. yanasın oğlan Oğlan oğlan. ağlar gezerim Ormanların gümbürtüsü baĢıma çıkar Benim nazlı yârim karĢıma çıkar Uzağa gittim ki. ben içerken ġiĢeler bir yana. ferman yazdırır Bu aĢk beni diyar diyar gezdirir Lokman Hekim gelse yaram azdırır Yaramı sarmaya yâr kendi gelsin Ormanlardan aĢağı aĢar geçerim Nazlı yâri kaybettim.. gelirim diye Tabanca doldurdum vururum diye Hiç aklırina gelmedi ölürüm diye Ölüm ver Allahım. Ģak Ģak ötüyor martı kuĢları Aman kalem olmuĢ bir tanem o yârimin kaĢları Çil çil liralar. fesi elinde Ne güzel oğlan. ağlar gezerim Ormanların gümbürtüsü baĢıma çıkar Benim nazlı yârim karĢıma çıkar Üç güzel oturmuĢ. karaya bakmaz Ġnsan sevdiğini dilden bırakmaz Hey Allahtan korkmaz. doldur içelim bir tanem Doldur içelim. benzer kömüre Yârdan ayrılması zarar ömüre Ellerimden bağlasalar zencire Kırarım zenciri. (kavuĢtak) 266 TELGRAFIN TELLERĠ İstanbul Samiye Güler Telgrafın tellerine kuĢlar mı konar Herkes sevdiğine de yavrum böyle mi yanar Gel yanıma yanıma da yanı yanı baĢıma ġu gençlikte neler geldi garip baĢıma Telgrafın tellerini arĢınlamalı Yâr üstüne yâr seveni . çöller aman Kaderimden el aman Yâr elinden el aman Sen gidersen seni kimden soram yâr Siyah zülfün mah yüzüne örem yar Hasret kaldım. OĞLAN OĞLAN İstanbul Samiye Güler Oğlan oğlan. ağiar gezerim Ormanların gümbürtüsü baĢıma çıkar Benim nazlı yârim karĢıma çıkar y "\ Karadır kaĢların. kalk gidelim Sigarayı. ufak tefek taĢları Vak vak ötüyor. kızlar meydana Sazlar divana. bnrmalı yelken açarken O yâr doldurup civanım.

kuĢlar Gidin yâre haber verin Uçan kuĢlar. uçan kuĢlar Gönül bağım viran oldu Ötüyor Ģimdi baykuĢlar Ben o yârdan ayrılalı Bağrım yanık benim. yâre gönderem Uy beni beni deyi Belâlım beni Satarım bu canı da Alırım seni Çıkayım dağlara da Kurt yesin beni . uçan kuĢlar Derdimi desem de yâra Kim gelir bana imdada.kurĢunlamalı Gel yanıma yanıma da yanı yanı baĢıma ġu gençlikte neler geldi garip baĢıma Telgrafın direkleri semaya bakar Senin o ahu bakıĢın çok canlar yakar Gel yanıma yanıma da yanı yanı baĢıma ġu gençlikte neler geldi garip baĢıma 267 AġK VE DUYGU TÜRKÜLERĠ ÇARġIDA BAL VAR ÇarĢıda bal var Sende bir hal var Git yâre yalvar Sana alma gönderir Ne hoĢ alma gönderir MayhoĢ alma gönderir O kız ki damda yatar O kız ki cilve satar O kızın gönlü de sevmiĢ Bana alma gönderir ÇarĢıda kiĢniĢ Kebabı piĢmiĢ Taze de yetiĢmiĢ Bana alma gönderir GĠDĠN YÂRE HABER VERĠN Gidin yâre haber verin Uçan kuĢlar. Elimden aldılar yari YaĢayamam bu dünyada ERZURUM DAĞLARI Erzurum dağları kar ile boran Aldı yüreğimi dert ile verem Sizde bulunmaz mı bir kurĢun kalem Yazam arzuhalimi.

Dört yanımı gurbet sardı telilen Yaslı yaslı bayram yaptım el ilen Göz göz oldu yaralarım dil ilen Yaramı sarmaya da derman bulamam * * * AġK VE DUYG’J TÜRKÜLERĠ ScHERDE ĠNDĠM BEN BAĞA Seherde indim ben bağa Güller sarılmıĢ yaprağa Muradını almayanlar Nasıl girecek toprağa Aman aman aman aman Ölürüm ben ayrılamam Bülbülleri har ağlatır ÂĢıkları yâr ağlatır Ben feleğe neylemiĢem Beni her bahar ağlatır * * • ĠBRĠġĠM ÖRMÜYORLAR ibriĢim örmüyorlar SevmiĢim vermiyorlar Tanrının zalımları Münasip görmüyorlar Altın yüzük Kol bilezik Eller nazik oy oy Ben yârimden ayrılmıĢım Dayanamam ben Ben canımdan ayrılmıĢım Sabredemem ben ÇOBAN DOĞA TÜRKÜLERĠ .

Doğa insanının türküleri de doğanın kendi olacaktır elbette. kuĢlar. örneğin. sevinç gibi duygularının anlatılmasına yardım eden motiflerdir. dağlar. yuva sı bozulmuĢ kuĢun. acı. .Konularını yaylalar. Büyük kentler dıĢında.. yaralanmıĢ ceylânın acıları aynı zamanda söyleyenin de özlem. bülbülün ötüĢü. çiçek ler gibi doğanın değiĢik varlıklarından alan türkülerdir. Anadolu. belli bir olaya bağlı olabileceği gibi. geyikler. Bunları birer süs. birer çerçeve gibi kullanır. köy ve aĢiret halkının verileridir.. bu bakımdan hemen her türküsünde doğanın izleri vardır. Onların yaĢantısı ile yakından ilgilidir. Bu tür. birer koku. sabah yeli ile turnalarla sevgiliye selâm yollamak. kentiyle doğanın içinde yaĢar. duyguların açıklanmasına da neden olur. Söyleyeceklerini bu çiçek demetinin içine kondurur. Bu tür türküler daha çok. baĢtan baĢa köyüyle. aĢk.

kilim lere. onu kendinden ayrı görmez. değme sanatçı baĢaramaz. ĢaĢırmamak elden gelmez. öyle doğa tasvirleri görülür ki. Bv. Nasıl bir renk cünbüĢü. Bütün halk sa notlarında kırık dökük. ÇOBAN TÜRKÜSÜ Çobanın yatağı küllük eteği Ağır misafiri çoban köpeği Varman kızlar varman bitli çobana Ardı sürek sürek itli çobana Çobanın yiğidi helva topağı Ağır misaTiri koyun köpeği Varman kızlar varman bitli çobana Ardı sürek sürek itli çobana Çobanı dağdan indiremedim Kutnuyu. Hiçbir eğitim görmeyen Yörük kızlarının dokudukları halılara. çevrelere bakınız. parça pörçük gibi görünen dağıf/18 nıklık içinde cıvıl cıvıl kaynayan bu içlilik parıltıları değil inidir? Büyük sadelik içinde bir iki mısrada. «duyan» kiĢi yapar. dertleĢir. Aslında halk Ģiirinin her dalında bu olgunluk.Türk toplumu o denli doğa ile kucak kucağa yaĢar ki. iĢte. biz bu bölümde doğamn ağırlık \ diği türküleri bir araya getirdik. kumaĢı geydiremedim Yönünü yönüme döndüremedim Varman kızlar varman bitli çobana Ardı sürek sürek itli çobana Varman kızlar varman bitli çobana Ardı sürek sürek itli çobana Çobanı dağdan inmez mi sandın Kutnuyu. yaĢantı onu «düĢünen». eriĢkinlik görülür. biraz insan vardır. kumaĢı geymez mi sandın Emmisinin kızını almaz mı sandın . Bu nedenledir ki. Doğayı da kendine yapıĢık bir canlı sayar. bülbülle inler. Sabah yelleri ile eser. Bu durumu gösteren yalnız türküleri değildir. bu asil ruh onun türkülerine öyle bir içlilik (lirizm) verir ki. Her türküde biraz doğa. nasıl asil bir ruh yansımıĢtır. Onunla senli benli konuĢur. çiçeklerle koklaĢır. Bütün yaĢantısı boyunca «ermiĢ» kutsallığım» eriĢtirir.

çöl bayram eder Bülbül ile saka hep uçan kuĢlar Gece bu aylarda figana baĢlar Eser yel. eğilir dallar. KIZILIRMAK Neşet E. kul bayram eder ERZURUM ÇOBAN TÜRKÜSÜ Feryadı Hafız Hakkt .ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ MOR KOYUN Aman mor koyun meler gelir Amanın dağları deler gelir Aman hakikatli yâr ise Yavrum geceyi böler gelir Nesine de yavrum nesine Sigara da koymuĢ fesine Aman ben yandım cilvesine Aman mor koyun meĢelerde Amanın gül yağı ĢiĢelerde Amanın evliler evine de gider Yavrum biz kaldık köĢelerde Nesine de yavrum nesine Sigara da koymuĢ fesine Aman ben yandım cilvesine Aman mor koyun kuzusuna Amanın kan kaynar pazusuna Aman ne deyim de ağlayım Yavrum alnımın yazısına Nesine de yavrum nesine Sigara da koymuĢ fesine Aman ben yandım cilvesine 276 Kırşehir Erzurum. ta& Kızılırmak can incitme sen bu gün Mübarek günlerde sel bayram eder Kitabın kavlince dağlar al geymiĢ KarıĢmıĢ çiçekler. ağaçlar Mübarek günlerde dal bayram eder 1 Yavru Ģahin bir kekliği salaklar Bu günlerde kabul olur dilekler Cennette huriler. gökte melekler Mahlukat sevini.

ben de garibim Ötme garip garip. gönül Ģen değil Turnam kanat vurup dağlar aĢınca Ciğer kebap olup közde piĢince Herkes sevdiğinden ayrı düĢünce Ötme garip garip. ben de garibim Ötme garip garip. yolda yorulmuĢ Avcı vurmuĢ kanadından. Bülbülün kanadı yeĢil Kırmızı güle dolaĢır SerhoĢum dilim dolaĢır Sarı bülbül Saçı sümbül Güle bülbül Bülbül bülbül Bülbül. yarem sare Sarı bülbül Saçı sümbül Güle bülbül Bülbül bülbül Bülbül. gönül Ģen değil UZUN KAVAK Ktrklareli Vasfiye Ç . ÇOBAN — DOĞA TÜRKÜLERĠ SARI BÜLBÜL Yozgat Bülbülün kanadı sarı Ben çekerim ahu zârı Geceler gündüzden yarı Sarı bülbül Saçı sümbül Güle bülbül Bülbül bülbül Bülbül. kendi kara-baĢ koyunum AĢar isek karlı da dağları aĢalım Geçer isek tozlu da yolları geçelim Çeker isek güzel de kahrı çekelim Çirkinlerin kahrı çekilmez. ben de garibim Ötme garip garip. gönül Ģen değil iki turna gördüm. Denizli Çanakkale KARABAġ KOYUN Talip KarabaĢ koyunu güde güde getirdim Getirdim de kabağcın dibine yatırdım Ablası da sağdı ben bakırı götürdüm Ablası güzel. tüyü yeĢilden Alamadım kepezini baĢından Yayılırken ayrı düĢmüĢ eĢinden Ötme garip garip. kırılmıĢ 0 da bencileyin yârdan ayrılmıĢ Ötme garip garip. gönül Ģen değil iki turna gördüm. Bülbülün kanadı kare Yüreğime açtı yare Yok mu tabip. aklı karalı Avcı vurmuĢ sağ böğründen yaralı O da bencileyin bahtı karalı Ötme garip garip.Kaçma benden güzel çoban Gözlerine oldum hayran Bu can sana olsun kurban Bu halime acı çoban Hasretinle bak ne oldum Derd-i aĢkı sende buldum AteĢinle birden soldum Bu halime ağla çoban * * * 277 . güç olur * ** KARANFĠLĠN MORUNA Refia Karanfilin moruna (aman amman) Ölüyorum yoluna Çifte kurban adadım (aman amman) Sevdiğimin yoluna Karanfilim süt beyaz (aman amman) Ayrı düĢtük biz bu yaz Hediyeni istemem (aman amman) Mektubunu sıkça yaz Karanfilsin tarçınsın (aman amman) Neden böyle hırçınsın Ne küçüksün ne büyük (aman amman) Tamam benim harcımsın ÇOBAN — DOGA TÜRKÜLERĠ TURNAM UÇAMAMIġ Turnam uçamamıĢ. ben de garibim Ötme garip garip.

ne haber yârdan. dağları dolaĢalım gezelim Hovardasına baskın verelim geçelim 281 ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ Nazlı kavak aman hep dalların kurusun Dökülsün yaprakların sularda çürüsün Beni yârdan ayıranlar sürünsün Al martinini. ne haber yârdan. dağları dolaĢalım gezelim Hovardasına baskın verelim geçelim ÇOBANA VARMAN KIZLAR Çobanım oturmuĢ mavizer yağlar Mavzerin üstüne gülleri bağlar Anası veririm der. ne haber Yârimi öldürmüĢ. baĢım üstüne Gidin kızlar gidin. ne haber yârdan. kızı ağlar Gidin kızlar gidin. niye ĢaĢarsın Bir yazdan.Uzun kavak ne gidersin engine Yaprakların benzemiyor rengine Anne beni verecek misin dengime Ah dola dola dola da yâr dolanıyor boynuma AkĢamdan gel sağ yanıma yanıma Uzun kavak gıcır gıcır gıcırdar Anne benim sağ yanımda sancım var Ben ölürsem benden nice nice genci var Ah dola dola dola da yâr dolanıyor boynuma AkĢamdan gel sağ yanıma yanıma Uzun kavak dalın malın kurusun Yaprakların suda muda çürüsün Herkes sevdiğini alsın yürüsün Ah dola dola dola da yâr dolanıyor boynuma AkĢamdan gel sağ yanıma yanıma NAZLI KAVAK Nazlı kavak aman gıcır gıcır gıcılar Nazlı da yavrunun yüreğinde sancı var Ben ölürsem aman benden gayrı genci var Al martinini. varman çobana Çoban sizi alır gider yabana Çobanım oturmuĢ taĢın üstüne Doldurur doldurur verir dostuna Anası veririm der. dağları dolaĢalım gezelim Hovardasına baskın verelim geçelim Nazlı kavak aman eğivermiĢ dalını SoldurmamıĢ yaprağını. varman çobana Çoban sizi alır gider yabana Mecitözü BAĞDAT ELLERĠNDEN 282 283 Âşık Veli Erdem Bağdat ellerinden gelen turnalar Turnalar. ne haber yârdan. ne haber ġU SÖĞÜTTE BĠR KUġ VAR Erzincan ġu söğütte bir kuĢ var Kanadında gümüĢ var Gitti yârim gelmedi Elbet bunda bir iĢ var ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ Söğüdün gedikleri ġekerdir yedikleri Hiç aklımdan gitmiyor O yârin dedikleri DURNAM GELĠR KONA KALKA Durnam gelir kona kalka (yâr amman aman amman) Kanadında gümüĢ halka (durnalar yâr . eli kan mola Ak gerdan üstünde çifte ben mola Doğru söyle benim yârim sağ mola Turnalar. varman çobana Çoban sizi alır gider yabana Çobanım oturmuĢ dağın baĢına Kudret kalemini çekmiĢ kaĢına Yeni girmiĢ on dört on beĢ yaĢına Gidin kızlar gidin. ne haber Uçup uçup karlı dağlar aĢarsın Kılavuzun yok mu. ne haber yârdan. ne haber Katar katar gök yüzünde dönersin AkĢama mı kaldın neden eversin Doğru söyle. bir güzden derdim eĢersin Turnalar. dalını Nazlı yârim aman gel salını salını Al martinini. ne haber hey ġimdi benim yârim gözün sürmeler Turnalar. sen Mevlâyı seversin Turnalar.

aman) Yârim gelir bu yaz hafta (yâr amman aman amman) iĢte de geldim gidiyorum (durnalar yâr aman) Sılayı terk ediyorum (durnalar yâr aman) Durnamın kanadı aktır (yâr amman aman amman) Arasam menendi yoktur (durnalar yâr ama. evler yıkan Yine doğdu sarı yıldız Yine doğdu mavi yıldız Sana derler kervan kıran Beller büken. evler yıkan AH DAĞLAR SERĠN DAĞLAR AKġAM YELĠ AkĢam yeli. (kavuĢtak) 283 AĞLAMA CEYRAN BALASI . atcĢam yeli Eser eser akĢam yeli Nazlı yârdan al haberi Hiç bozulmaz zülfün teli AkĢam yeli usandırır Dağı taĢı dolandırır Tutar ahım dilendirir Eser eser akĢam yeli Halil İbrahim Afmrî» Trabzon Hüseyin Dilaver Ah dağlar. girmesin doktor (yâr amman aman amman) ĠĢte de geldim gidiyorum (durnalar yâr aman) Sılayı terk ediyorum Erzurum Rumeli SAR! YILDIZ ÇOBAN — DOĞA TÜRKÜLERĠ Faruk Kaleli Ah yine bu gün yaralandım indim etrafı dolandım Dertli canımdan usand-ım Sana derler kervan kıran Beller büken. (kavuĢtak) KarĢıdan el elyeme Yâr gönlümü eğleme Öldürürsen sen öldür Kötüye kul eyleme Yâr vuruldum .ı) Ört anam. evler yıkan Yıldızlardan uruĢansın Benim gibi periĢansın Yârdan bana bir niĢansın Sana derler kervan kıran Beller büken. serin dağlar Kuzular meler ağlar Dost aklıma gelende Yanar yüreğim sızlar Yâr vuruldum vuruldum Senin kara kaĢına Ne yazılar yazılmıĢ Ha bu garip baĢıma Koyun kuzu yayılır Yaylanın çimeninde Nedir bu çektiklerim ġu feleğin elinde Yâr vuruldum .

.. oy bir danem hey Haydi de haydi Çadır almıĢ nirelerden gelirsin Benim seni sevdiğimi bilirsin Çok da sürmez benim gibi olursun MenevĢem.......Kars Ağlarım yaĢım gider Dursam yoldaĢım gider Geçmerem nazlı yârim Bilsem de baĢım gider Ağlama ceyran balası Sızlama ceyran balası Gider gözün karası Soyunum bak canıma Hepsi de sevda yarası Ağlar ağladı meni Çapraz bağladı meni Demir zencir kâr etmez Zülüf bağladı meni Ağlama .. 289 ÇOBAN — DOGA TÜRKÜLERĠ Divrik Adana AÇIL MOR MENEVġE Nuri Ustiinses Açıl mor menevĢem bahar eriĢti Lâle........ sümbül.... ne güzel olmuĢ Lâlesi..... reyhan yetiĢti Benim kısmetime ak zambak düĢtü MenevĢem..... oy bir danem hey Haydi de haydi AçılmıĢ menevĢem... (kavu^aki ........ oy bir danem hey Haydi de haydi HAġAN DAĞI Abdül Yaşil . sümbülü hep bize kalmıĢ Seni seven gözler uykuya dalmıĢ MenevĢem. (‟-savuĢîak) t» * ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ AL TAVANDAN BELLERĠ Ordu Giresun Al tavandan belleri Belle bellemeleri Kız ablana söyleme Gezdiğimiz yerleri Di nargile nargile Kalk gidelim yargile Bizim ĢiĢe boĢalmıĢ Doldur gel güle güle Bir taĢ attım sazlara Gitti vurdu kazlara Anne beni evlendir istediğim kızlarla Di nargile (kavuĢtak) Serendeler yaptırdım Altı direk üstüne Benim bu türkülerim Yanık yürek üstüne Di nargile (kavuĢtak) 288 SARI GUGUK* Guguğumun tüyü sarı Ben çekerim ahu zarı Neyleyim vefasız yârı Dağların Ģenliği guguk Viranlar Ģenliği guguk Guguk bir ufacık kuĢtur Viranda ötüĢü hoĢtur Dünya çarkı felek boĢtur Dağların Ģenliği guguk Viranlar Ģenliği guguk Guguğumun tüyü /eĢil Gökte uçar hıĢıl hıĢıl Guguk didâra kavuĢur Dağların Ģenliği guguk Viranlar Ģenliği guguk Guguk nevruzda gelirsin Dağları inletirsin Yaz olduğunu bildirirsin Dağların Ģenliği guguk Viranlar Ģenliği guguk (*) Sarı guguk: BaĢka kuĢların yuvasına yumurtlayarak yavrularının bakım iĢini onlara gördüren böcekçil bir kuĢ... Ağldftm ağlar kimin Derdim var dağlar kimin Yüz yerden yaralıyam Gezerem sağlar kimin Ağlama ..... nerkis.....

HaĢan Dağı Senden yüce dağ olmaz mı Seni yaylayan güzelin Al yanağı bal olmaz mı ġu karĢı beyaz damlar Hani sana giren canlar Sevip sevip ayrı lanlar Yanıp yanıp kül olmaz mı HaĢan Dağının yılanı Akar dolanı dolanı Küçücükten bir yâr sevsem Sarsam belini olmaz mı ĠKĠ TURNAM GELMĠġ Rüştü Tuncalt iki turnam gelmiĢ. yolda yorulmuĢ ġahin vurmuĢ. ağlıyor zârı zârı Bu dağda bir ceylân gezer yavrum diye Aman aman aman * GUBALAK KEKUK Cezmi Kekhğimin kafesi Gül kokuyor nefesi EĢine kavuĢursa Uzun olur safası Gel gel gubalak Dön dön Ģıbalak vay ġıbalak Ģıbalak vay Keklik kumda yayılır Kanatları sayılır ÇıkmıĢ kayaların baĢına ArkadaĢını çağırır Gel gel gubalak Dön dön Ģıbalak vay ġıbalak Ģıbalak vay Kekliğim seker gelir Tüyünü döker gelir Hakikatli yâr olsa Dağları söker gelir Gel gel gubalak Dön dön Ģıbalak vay ġıbalak Ģıbalak vay 293 ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ . gözlerim ağlar Senin zalim derdin cihanı dağlar Gezme ceylân bu dağlarda seni avlarlar Urfa dağlarında gezer ceylân Yavrusunu kaybetmiĢ. kanatları kırılmıĢ Benden yâre selâm eylen turnalar Turnalar turnalar. telli sunalar Turnam nerden gelir. ne gelir elden Garip bülbül gibi ayrıldım gülden Turnalar turnalar. kolumu Yavrularımla bu dağda Çevirdiler yolumu yolumu Aman aman aman Böyle midir avcıların serkârı Koltuğundan yaralanmıĢ.HaĢan Dağı çatal matal Arasında güller biter Bir yâr sevdim bana yeter Ġki seven defolmaz mı f/19 290 Mesudiye HaĢan Dağı. ağlıyor yaman Yavrumun derdine bulmadım derman Gezme ceylân bu dağlarda seni avlarlar * *# ZALĠM AVCI Derleyen Fatih Yükselmiş Zalim avcı vurdun beni Kırdın kanadımı. telli turnalar ÇOBAN — DOĞA TÜRKÜLERĠ SENĠ AVLARLAR Derleyen Fatih Yükselmiş Urfamın etrafı dumanlı dağlar Ciğerim yanıyor. arĢtan MaraĢ'tan Kanadın ıslanmıĢ yağmurdan yaĢtan Turnam korkmaz mısın alıcı kuĢtan Turnalar turnalar eğlen turnalar Turnamın kanadı bir karıĢ telden Çekerim ayrılık.

kundurası boyalı Uzun da geceler yâr boynuma sar benim iki keklik bir kayada yaslanır Teke de bıçak gümüĢ kında paslanır Bir gün olur deli gönül uslanır Yazması oyalı.. Kanadı var kilim gibi ibiği var elim gibi Acısı var ölüm gibi Piligâh piligâh pil pili gâh gâh Küpeli horozum yâr Kar beyazım Bir sabah kalktım Avluya baktım Aradım taradım. bağırdım çağırdım Pili pili pili pili pili piligâh gâh Küpeli horozum yâr Kar beyazım. tez geçer Yazması oyalı.. .. yâr senin için Armut dalda bir sıra Yârim gitti Mısır'a Koyun olsam yayılsam Yârimin ardı sıra Ah niçin . canım niçin Öldüm yâr... (kavuĢtak) Armut koydum sepede Yâri gördüm tepede öyle bir yâr sevdim ki ġan olsun memlekete KARPUZ KESTĠM SULANDI Gaziantep Azmi Körükçü Karpuz kestim sulandı (Ağam Levâki) Yine gönlüm bulandı (PaĢam Levâki) Mahmur gözlüm baĢına (Ağam Levâki) Mavi dolak dolandı* (PaĢam Levâki) KarĢıda kavun yerler (Ağam Levâki) Biz de varsak ne derler (PaĢam Levâki) Otursak biz de yesek (Ağam Levâki) ġu Ģunu sevmiĢ derler (PaĢam Levâki) * ** (•) Dolak: BaĢ örtüsü..Balıkesir Zile ĠKĠ KEKLĠK BĠR KAYADA Mustafa Sarı iki keklik bir kayada ötüyor Ötme de keklik derdim bana yetiyor Annesine kara da haber gidiyor Yazması oyalı.. kar beyazım Bir sabah kalktım Avluya baktım Aradım taradım. kundurası boyalı Uzun da geceler yâr boynuma sar ben>m ARMUTTAN KAYACAĞIM Armuttan kayacağım Sallan gel bakacağım Yârime nazar değmiĢ Nazarlık takacağım 294 Ah niçin niçin de niçin Ah niçin hanım.. bağırdım çağırdım Pili pili pili pili pili gâh Küpeli horozum yâr Kar beyazım. ÇOBAN — DOĞA TÜRKÜLERĠ KÜPELĠ HOROZ (Güldürü) Sırrt Sansözen Horozumu kaçırdılar Damdan dama uçurdular Suyuna da pilâv piĢirdiler Piligâh piligâh pili pili gâh gâh Küpeli horozum yâr.. kundurası boyalı Uzun da geceler yâr boynuma sar benim iki keklik bir dereden su içer Dertli de keklik dertsizlere dert açar Buna yanık sevda derler.

Sevi: AĢk. kaynadım çoĢtum Yüksekten uçarken engine düĢtüm EĢimden ayrıldım. bugün mü geldin Ötme garip garip. Yunus Emre‟nin kullandığı bu sözcük için unutulmuĢ diyenler olmuĢtur. ben burada ĢaĢtım Yabancılar vurmuĢ telli turnamı * ** (*) . kız ister gönül Yayla yollarında vardır evimiz DüĢtü birbirimize sevimiz* Yâr seninle böyle miydi kavlimiz Kavil yerlerine gel kömür gözlüm ♦ ** TELLĠ TURNA Aşik Haşan Hüseyin Dün mü buradaydın.* ** 296 HAVADA KAR SESĠ VAR Elbistan Havada da kar sesi var BaĢında da mor fesi var Açın bakın Ģu konağı içinde de yâr sesi var Lele çoban Garip oğlan Mor puĢuyu boyamadım Ben çobana doyamadım Hep kuĢlar da yuva yapmıĢ Serçe kadar olamadım Lele çoban Garip oğlan * ** YAYLA YOLLARI Silifke AĢıp aĢıp gider yaylanın yolu Sehile dayanmaz Imara'nın gülü Gayet güzel olsa yidiğin yâri O da gelir bir bir iki naz ile /ayla yollarında göç kater kater EĢinden ayrılmıĢ bir palaz öter Ötme palaz ötme seni tutarlar Tutarlar da dar kafese katarlar Bekir Büke Cavit Erdem 297 ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ Malatya Yağar yağmur ıĢıIdaĢır sayları ili göçmüĢ buzulaĢır daylağı Allı gelin koç yiğidin yaylağı Gelinden usanmıĢ. ben burda kaldım Yabancılar vurmuĢ telli turnamı AĢk sevdası geldi. SARI ÇĠÇEK Sordum sarı çiçeğe Benzin niçin sarıdır Çiçek der: Hey derviĢ Allah korkusundandır Sordum sarı çiçeğe Sizde ölüm var mıdır Çiçek der: Hey derviĢ Ölümsüz yer var mıdır Sordum sarı çiçeğe Senin anan var mıdır Çiçek der: Hey derviĢ Anasız yer var mıdır Sordum sarı çiçeğe Sen cehennem bilir misin Çiçek der: Hey derviĢ Cehennem zalim yerdir Sordum sarı çiçeğe Sen cennet bilir misin Çiçek der: Hey derviĢ Cennet mümin yeridir Sordum sarı çiçeğe Sen Eyyubu bilir misin Çiçek der: Hey derviĢ . Ama. yaĢamakta olduğunu bu türkü açıkça gösteriyor. sinemi deldin EĢimden ayrıldım.

bağlasınlar kolumu Eğer annen seni bana vermezse Yemin ettim keseceğim yolunu Fadimeyi doru taya bindirdim Emir Dağı kaza imiĢ indirdim Eski konyaklarım ĢiĢede kaldı Körpe kuzularım köĢede kaldı AL HOROZ (Güldürü) Amanın horoz değil katır idi Dağdan odun getirirdi Üstüne binsem götürürdü Civ cili civ civcili gâh gâh Al horozum gelmedi Amanın horoz değil o bir aslan Su içirdim altın tastan Pek yamandı can kardaĢtan Civ cili civ civcili gâh gâh Al horozum gelmedi Amanın ibiği var elim gibi Bacakları belim gibi Kanatları kilim gibi Civ cili civ civcili gâh gâh Al horozum gelmedi Amanın horozumun kırmızı fesi Küllüklerden gelir sesi Mahallenin kepazesi Civ cili civ civcili gâh gâh Al horozum gelmedi 301 ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ Oaeiantep Amanın tavukların kocasıydı Civcivlerin babasıvdı Gelinlerin eğlencesi Civ cili civ civcili gâh gâh Al horozum gelmedi Amanın horuzumu kaçırdılar Damdan dama uçurdular Suyuna pilav piĢirdiler Civ cili civ civcili gâh gâh Al horozum gelmedi * * * KAVAK Azmi Körükçü Kavak kavaktan uzundur Devekte biten üzümdür Yâr benim iki gözümdür Lâle sümbül gülizâre Can kurban o Ģivekâre Kavak kavağa yaslanır Dibinde kumru beslenir Yârim dedikçe seslenir Lâle sümbül gülizâre Can kurban o Ģivekâre * ** 302 Kara Silifke AVCI — MARAL TÜRKÜSÜ Derleyen Ferruh Arsunar Aman avcı vurma beni Ben bu dağın (ay balam) maralıyam .Eyyub Kırklar eridir ÇOBAN__ DOCA TÜRKÜLERĠ EMĠR DAĞI TÜRKÜSÜ Emir Dağlarına kara gidelim Ayvadan usandık. nara gidelim Buranın güzeli gönül eğlemez Güzeli bol olan yere gidelim Emir Dağı derler yolun sağında Bir çift güzel gördüm Emir Dağında Ne varıĢa gelin uçkur bağında Eski konyaklarım ĢiĢede kaldı Körpe yavrularım köĢede kaldı Emir Dağı gide gele yol olmaz Altın yere düĢmeyinen pul olmaz Bir gececik sarmayınan dul olmaz Ben bilirim yaylanızın yolunu Saçım uzun.

ISSIZ vyVALAR* Konya Issız yuvalarda büyüttüm seni Çayır çimenlerde yürüttüm seni Sürüler içinde bey ettim seni Kanadı bitmedik yavrum gelir mi Ayağa uymadık yavrum gelir mi Yuvamızın üstü de asma Anam babam gidiyor diye küsme Yavrum sen Allahtan ümidin kesme Kanadı bitmedik yavrum gelir mi Ayağa uymadık yavrum gelir mi Yuvamızın üstü katıran1 Çıkma yükseğe ben de oturan Yavrularım körpe. (3) Gülfam: Gül renkli. (2) Lal olmak: susmak. (1) Hal: Ben (vücuttaki). Bülbül on bir ay lal olur2 Gül açılmıĢ. ay güzel.»ı gelir mi Ayağa uymadık yavrum gelir mi * * * (*) Yavrusu yumurtadan geç çıkan ana leyleğin göç zamanı götüremediği yavrusu için söylediği ağıt. mektup ulaĢtır Mektup ile konuĢalım bir zaman ġu dünyada üç nesneden korkarım Biri gurbet.Maralıyam haralıyam Avcı vurmuĢ yürekten yaralıyam Bir taĢ attım çaya düĢtü Çaydan bir çift (ay balam) suna uçtu Benim gönlüm sana düĢtü Senin gönlün. bir ayrıiıK. bir ayrılık. (4) Meclis-i irfan: Olgunlar toplantısı. Kendi gitmese olmaz. bir ölüm 303 ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ KEREM der ki dağ üstüne dağ olmaz Ah çekenin yüreğinde yağ olmaz Elin kızı gelip sana yâr olmaz Varıp kapısına kul olmayıncaı * * * BÜLBÜLÜN GÖĞSÜ t r/a Bülbülün göğsü al al olur Gerdanda çifte hal olur. gülfama gel Bu meclis-i irfana gel Bülbül daldan dala seker Göz yaĢların güle döker Bülbül on bir ay ah eder Gül açılmıĢ. kime düĢtü Bu dağlarda maral gezer Tırnakların (ay balam) daĢlar ezer Ben o yârâ neylemiĢem O yâr benden (ay balam. . gülfama gel Bu meclis-i irfana gel * ** (1) Bu üç ayrı türküden birer dörtlük bir araya getirilerek oluĢturulmuĢtur. gülfama gel3 Bu meclis-i irfana gel4 Bülbül bir küçücek kuĢtur Seher ötüĢü ne hoĢtur Bülbül on bir ay sarhoĢtur Gül açılmıĢ. kenar gezer) * ** ÇĠÇEKLER ĠÇĠNDE Sadık Taşucu Çiçekler içinde menevĢe baĢt t Güzeli gösteren göz ile kaĢtr Gurbete gidiyom. bir ölüm Hiç birisinden hasta gönül Ģen değil Biri gurbet. benek. nere götürem Kanadı bitmedik yavru. dilsiz.

Kiiçükbezircl 305 ÇOBAN — DOGA TÜRKÜLERĠ Z&10 Akşehir SABAH GÜNEġĠ Âşık Halil Söyler Sabah güneĢi doğmuĢ Boyalı konaklara Yâr bizi davet etmiĢ Elmalı yanaklara Ellere. garip. gök gözlüyüm Benden âlâ çiçek var mı Al baharlı mavi dağlar Yârim gurbet itde. ben elayım Yiğit baĢına belâyım Hepisinden ben âlâyım Benden âlâ çiçek var mı Al baharlı mavi dağlar Yârim gurbet ilde ağlar Nevruz* der ki. garip bü'bül ağlama ġakı benim Ģeyda bülbülüm Ģakı Bu dünya kimseye kalır mı bâki? Sana da mı değdi feleğin oku Gel ağlama.Üveyk gözlüm (gel aman) • ■ t Aftın diĢlim (gel amanj ” • ' "* Sırma saçlım (gel aman) f/20 BAK KARA GÖZLÜ CEYLANA Bak kara gözlü ceylana BelenmiĢ al kızıl kana Yavrularından ayrılmıĢ Nasıl ağlar yana yana ġu dağlara avcu daldı O güzel ceylanı aldı Ben yanarım ceylanıma Yavruları öksüz kaldı * * * AĞLAMA GARĠP BÜLBÜL Orta Anadolu ÂŞik Türabi Mihrican mı değdi.ağlar Lâle der ki. yâr ellere Bülbül konar güllere Nice ki bu canım sağ Vermem seni ellere Sabah oldu ıĢıyor Bülbüller öijĢüyor Ötme bülbülüm ötme Yüreğim tutuĢuyor Ellere. garip bülbül ağlama Sivas 309 ÇOBAN — DOĞA TÜRKÜLERĠ ÇĠÇEKLER Âşık VeyseZ Çiğdem der ki. Derleyen S.yavruyu götüremez. gülün mü soldu Gel ağlama. behey Tanrı Benim boynum neden eğri Yârdan ayrı düĢtüm gayrı Benden âlâ çiçek var mı Al baharlı mavi bağlar Yârim gurbet ilde ağlar Sümbül der ki. Gel ağlama. yâr ellere Bülbül konar güllere Nice ki bu canım sağ Vermem seni ellere ♦ DURNALAR Fakçi Mehmet ġöyle de gel aman Böyle de gel aman . gülbicl ağlama Felek baĢtan baĢa kimi güldürdü. Yaygın bir türküdür. ben nazlıyım Sarp kayalarda gizliyim Mavi donlu. (1) Katıran: Katran veya sert kurumuĢ çamur. boyum uzun Yapraklarım düzüm düzüm Beni ak gerdana dizin Benden âlâ çiçek var mı .

j Kad: Boy. . Hasta düĢer yatağa. dinle. senin Maral'ın hanı Dinle gel.Al baharlı mavi dağlar Yârim gurbet ilde ağlar (*) Nevruz: Aıslanağzma benzeyen bir kır çiçeği Binboğa 310 Gül der ki. yıllarca süren aramadan sonra Ke rem sevgilisi Aslı yı bulamaz. senin Maral'ın hanı Hayal mayal olmuĢ karĢıki dağlar Hastanın halinden ne bilir sağlar DöĢek melil. dur. kendini onun yerine kor. Aylarca. Dur Selvi. Pencereden görünen selvi ağacına dert yanar. Maral'ı yani otvgilisini sorar Selvi'nin. senin Maral‟ın hanı Dertli Kerem söyler. ver benim cevabım Selvi ağacı. senin Maral‟ın hanı Doğru söylemezsen kaddin eğilsin* Dilerim Mevlâ'dan belin bükülsün Çürüsün yaprağın. senin Maral‟ın hanı * ** (. dalın kurusun Selvi ağacı. sana haber sorayım Selvi ağacı. yastjk dahi kan ağlar Selvi ağacı. yanıp tüterim Yavrumun peĢinde bir gün yiterim Viran bağda bülbül olup öterim Selvi ağacı. yanım diken Çoktur bana gönül çeken Sayılamaz ekip diken Benden âlâ çiçek var mı Al baharlı mavi dağlar Yârim gurbet ilde ağlar Fesleğen der. beni ekerler ■ Alıp saksıya dikerler Beylere peĢkeĢ çekerler Benden âlâ çiçek var mı Al baharlı mavi dağlar Yârim gurbet ilde ağlar * * * KIYMET BĠLME ■ Afşar Hovrıst Gökte uçan hüma kuĢu Ne bilir dalın kıymatın Kargayı kondurman dala Ne bilir gülün kıymatın Çift sürüp ekin ekmeyen Meydana sofra dökmeyen Arının kahrın çekmeyen Ne bilir balın kıymatın > : Meclisten söz atanlar Gerçeğe yalan katanlar Sonra beyliğe yetenler Ne bilir ilin kıymatın * ** 311 ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ SELVĠ AĞACI Ozanların baĢından geçen serüvenlerinden alınarak halk arasında söylenen türkülerden biri de ÂĢık Kerem'in aĢağıdaki türküsüdür.

ben o yârdan ayrıldım 9 El oldum ben.t K i BÜLBÜL fki bütbüt hiç bir dala konar mı Bülbülün konduğu dallar solar mı Herkes sevdiğine böyle yanar mı iĢit bülbül. ben o yârdan ayrıldım El oldum ben. yüzyıldan kalmadır. ben o yârdan ayrılcUm El oldum ben. Karg JJtırmak Ġçin «Eski Türküler» bölümünde «Raçbağı» türküsünün Bcndan bir önceki parçasına bakınız. yana yana kül oldum Nice oldu. dinsiz imansız Yârım buralardan gider selâmsız iĢit bülbül. yana yana kül oldum * *♦ 313 ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ BAKLA Adana Aziz Şensts Evlerinin önü bakla Güvercinler döner takla Al beni yanında sakla* Amman amman (aman) dayanamam Seher vakti uyanamam El kızısın güvenemem Evlerinin önü handır Yanar yüreğim külhandır ^Görmeyeli çok zamandır Amman amman (aman) dayanamam Seher vakti uyanamam El kızısın güvenemem * MUġ OVASI (ÂĢık Kerem'den) Muş Düriye Keskin Açıldı lâleler. güller Güzel gider MuĢ Ovası Güzeller kol kJa vermiĢ Akıp gider MuĢ ovası (*) Bu türkünün bu üç mısraı 17. Uzun türen türküler için güzel örnek. ben o yârdan ayrıldım E! oldum ben. Yaz gelince çayır çimen Güz gelince çöker duman AĢıkları eder figen Yanar gider MuĢ Ovası Karasu akar boyunca Murat suyu gider ince DolaĢır gider boyunca ġen olası MuĢ Ovası * * * . . yana yana kül oldum Atımı bağladım nar ağacına Beni götürdüler darağacına Varın söylen nazlı yârın bacına iĢit bülbül. yana yana kül oldum Bir fesleğen aldım çanağa Yel estikçe dokunuyor yanağa Pembe anım küsmüĢ gitmiĢ konağa iĢit bülbül. dağlar baĢı dumansız Bana merhamet et.

bir de güzeli Atın höyük sağrı. yandım kuĢlara Derdim andım turnaya Gidin deyin o kargaya Konmasın bizim bacaya Bende sende gönül durmaz Nikâh kıydırdım hocaya * * * (•) Karga uğurlu kuĢlardan sayılır.' Çay baĢında bir kuĢ var Kanadında gümüĢ var Bu kuĢ da buralı değil Elbet bunda bir iĢ var Aman da amanın çalıkuĢum Sen nerden kaldın minnoĢum1 Çok içmiĢim sarhoĢum Cay baĢının taĢlan ÖtüĢüyor kuĢları Ne yaman güzel olur Erzurum‟un dadaĢları2 Aman da amanın çalıkuĢum Sen nerde kaldın minnoĢum Çok içmiĢim sarhoĢum DADALOĞLU'nun AT TÜRKÜSÜ * Yalancı dünyaya geldim geleli Bir atı severim. güller bize Dünya size. yalvar Mevlâya Ekin ekilen tarlalar Konmayın. küçüklere sevimli bir sesleniĢ sözü. 317 ÇOBAN — DOGA TÜRKÜLERĠ Zara DAĞLAR Mahir Türkistan Dağlar siz ne a'ağlarsız Kardan kemer bağlarsız1 Gül sizde. . samur saçlısı Severim kır atı. Haydar bize1 Biz güllere pervaneyiz Can ehline peymaneyiz Bülbüllere bigâneyiz2 Dünya size. At koĢu tutmasın çıktığı zaman Yeleyi kaval gibi yıktığı zaman At dört. bir de güzeli (1) MinnoĢ: Sevilenlere. güller bize Dünya size. kalkan döĢlüsü Kalem kulaklısı. uçun kargalar Gönlüne. Haydar: Qz. Ali. kız on dörde yettiği zaman Severim kır atı. Haydar bize * ** (1) Alavî türküsüdür. gönül dönmez Elin aç. (2) Bigâne: Yabancı. (2) DadaĢ: Babayiğit kimse. bir de güzeli Değip on beĢe de kendim bileli Bir atı severim. bir de güzeli * * * GÜL Afiü. çekiç baĢlısı Güzelin dal boyiu.KARGALAR* Erzurum Gidin deyirı o kargaya Konmasın bizim tarlaya Ben dönerim. Süleynn Biz canlari güle vermiĢiz Külhanları küle vermiĢiz Dünya malın sele vermiĢiz Dünya size. 315 Sreurum ÇOBAN — DOĞA TÜRKÜLERĠ 2ġ * ÇALIKU$UM Şefik Torungi.

can benim (1) Dağların kemer bağlaması bir benzetmedir. bağrımı deldin Yenilendi yüreğimin yarası Ahla doldu yerin göğün arası Kara yerde yatar canlar paresi* Ötme bülbül ötme. dağlar senin. diller dökersin Ötme bülbül ötme. yâr ben. iki geyik birbirini yalıyor Yayılıyor da yüreğimi dağlıyor Geyik beni bir kıl ile bağlıyor Ağla bülbül. BVLERĠNĠN ÖNÜ 320 ÖTME BÜLBÜL Bülbül niçin böy!e feryat edersen Ötme bülbül ötme. dertlilere dert açar Bu ne yangın sevda imiĢ tez geçer Ağla bülbül dağlar senin. yüzyılın ünlü saz Ģairi ErciĢli Emrah'tır. 17.m Geyik ile uğraĢamam. can benim * * * BĠZĠM YAYLA (Dadaloğlu‟ndan) Bizim yaylamız otlu olur Sütü kaymağı tatlı olur Kız gelinden kıymatlı olur Kızlar gelir yaylamıza Bizim yaylamız meĢeli Dibinde güller döĢeli Eli top top menevĢeli Kızlar varır yaylamıza Bizim yaylamız kayalı Pınarları süt mayalı Tepesinde kar dayalı Kızlar gelir yaylamıza * *♦ 319 ÇOBAN — DOGA TÜRKÜLERĠ BÜLBÜL Seherde ağlayan bülbül Sen ağlama ben ağlayım Ciğerim dağlayan bülbül Sen ağlama ben ağlayım Bülbülün tüyleri yeĢil Kırmızı güle dolaĢır Ağlama bana yakıĢır Sen ağlama ben ağlayım Bülbülün tüyleri sarı Ben ağlarım zarı zarı Sen de mi yitirdin yârı Sen ağlama ben ağlayım Emrah der. (2) Eze: Hala. ben de yâre Sen ağlama ben ağlayım * ** (1) Bu ozan Emrah. Hikâyesinin adı «Emrah ile Selvihan»dır. Dağları çok sevdiği için böyle söylüyor.bülbül sizde Siz ne derde ağlarsız Bu dağlar eze dağlar2 Yâr gele geze dağlar Yâr buradan geçerken Ne dedi size dağlar Bu dağlar eze dağlar Yâr gele geze dağlar Suları Ģarap olmuĢ Çiçeği meze dağlar ĠKĠ GEYĠK iki geyik bir derede su içer Dertli gider. bağrımı deldin Varıp yad ellere. can benim Biz de gittik bir geyiğin avına Aldı geyik bizi kendi tavına Tövbeler tövbesi geyik avına Ağla bülbül dağlar senin. Bağından bir aĢk serüveni geçmiĢtir. Karların kuĢak gibi dağları sarması. bahtım kara AĢk elinden ciğer pare Bülbül güle. yar benim Geyik ile uğraĢamam. yâr benim Geyik ile uğraĢamam. Bu türkü onunla ilgilidir. teyze. bağrımı deldin Hey bülbül feryadın tâ arĢa çıktı Nice yanmıĢların bağrını yaktı .

din törenlerinde. Kuzusunu kurt kapan koyunun hikâyesidir. Tanrıya bırakmak. AK KOYUN Bu türkü ağıt olarak çok yaygındır. yani mezarda yat makta olduğa anlaĢılıyor. bağrımı deldin * ** (*) Ozanın sevgilisinin öldüğü. (4) Bineğin istsmek: Binecek kimse stemek. vazgel kuzundan (1)YakmakAlıĢtırmak. vazgel kuzundan Bir gölgecikte kuzulamadın mı Göğsünün altında gizlemedin mi Kurtlar görür diye gizlemedin mi Gel koyun meleme. j . Evlât acısını dile getiren bu türkü on yedinci yüzyıl âĢıklarından ünlü ozan Gevherî'nindir. Gel koyun baĢına püskül takayım Kuzunun uğruna dağlar yakayım Kuzunun yerine kuzu yakayım1 Gel koyun meleme. 322 Sürünün ardında bir koyun meler Koyunun feryadı bağrımı deler Ak koyun gelmiĢ kuzusun ister Gel koyun meleme.kara yerde. Sonradan ozanın adı bırakılarak ortak halk edebiyatına maledilmiĢtir. vazgel kuzundan Kuzunun nerde olduğun sezersin * (5) Mevlâ‟ya salmak. vazgel kuzundan Sürünün ardında meler gezersin Meledikçe ciğerciğim ezersin Gel koyun meleme. • <*21 ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ . (3) Yurt: Göçebelerin çadır kurdukları yerler. Yurdun her yerinde tekkelerde. sevdirmek (2) Vazgelmek: Vazgeçmek. vazgel kuzundan Hey koyun ben seni Mevlâna ya saldım5 Sürünün ardında bir koyun kaldın Yılda bir kuzunu yadlara verdin Gel koyun meleme. vazgel kuzundan Gevheri dertli sinesini dağlar Durmaz gözlerinden kanlı yaĢ çağlar Kuzusun yitirmiĢ analar ağlar Gel koyun meleme. mevlitlerde çok eskiden beri söylenirdi. bağrımı deldin Öte öte üstümüzden geçersin Eski yeni yaraları açarsın Senin kanatların vardır uçarsın Ötme bülbül ötme. vazgel kuzundan2 Meleyi meleyi çıktım yurtlara3 Yüzümü gözümü sürdüm otlara Ana mı dayanır böyle dertlere Gel koyun meleme.Senin de yavrunu Ģahan mı kaptı Ötme bülbül ötme. Allaha havale etmek. vazgel kuzundan Atlar eğerlenmiĢ bineğin ister4 KuĢlar havalanmıĢ tüneğin ister Ak koyun da gelmiĢ kuzusun ister Gel koyun meleme.

söyledi. gönül yorulmaz Güz gelince hiç semtine varılmaz Yamandır Tekir'in Belin Erciyes3 * ** (1) Bu mısraın anlamı Ģöyle: Sen o denli yaĢlısın ki. on bin var yaĢın Dünyanın binasın bilin Erciyes1 Keramet var toprağında taĢında Tor sığınların da Ģahin peĢinde Kalamıklı‟da Kadıncık baĢında2 Kırık kırık eser yelin Erciyes Karacaoğlan der ki Ģenlik bulunmaz Arap at yorulur. Kadmcık: Bir mevki. 324 GEYĠK TÜRKÜSÜ Yolculuk sırasında ÂĢık Kerem.ÇOBAN — DOGA TÜRKÜLERĠ ERCĠYES DAĞI TÜRKÜSÜ Yükseğinde namlı namlı karın görünür Engininde güzellerin salınır Kimya dedikleri sende bulunur Kokar burcu burcu gülün Erciyes Eksilmez baĢında dumanın. bağrımız aktır Nereye varırsak yüzümüz paktır Analık kaygısı bunda haktır Uçuruamadım. bir dağda vurulmuĢ. iniler Geyiğin derdi yaram yeniler Avcıya: Ne pek düĢtün Ģu geyiğin izine KurĢun değmiĢ. çekmek istemez Iraklara gidene haber iĢlemez Seni de Tanrı onara. (2)Kalamıklı: O çevrede bir köy. sen arkamdan gelindi Bizim gözümüze bakmak istemez Sürmesi kendinden. sen arkamdan gelindi Yuvamın dört yanı asmadır asma Anam gitti diye darılıp küsme Ben gidersem yavrum sesini kesme Kanadını düzemediğim kalındı Ben gideyim. Onu kurtarmak için aldı sazı eline. al kan saçar dizine Mor sinekle1knnmuĢ ala gözüne Kaç kuzulu geyik kaç. körpe yavrum kalınd/ Anan gidiyor. Geyiğe: Kova kova indirdiler yazıya Tut dediler al kınalı tazıya Can baĢa düĢünce bakma kuzuya Kaç kuzulu geyik kaç. (3) Tekir Beli: Erciyes‟te bir yer adı. hey ananın kuzusu Kaç kuzulu geyik kaç. yavrum kalındı Ben gideyim. Keremin geyiğe içi yandı. O sırada avcılar da yanına geldiler. iniler Geyiğin aerdi yaram yeniler Kanlı olur avcıların tazısı Kara imiĢ yavruların yazısı Meme mi isten. iniler Geyiğin derdi yaram yeniler * * * 325 ÇCBAN — DOGA TÜRKÜLERĠ LEYLEK TÜRKÜSÜ Bizim alayımız leylek alayı Havada uçarız dolayı dolayı Çekeriz Allahtan gelen belâyı Uçuramadım yavrum kalındı Ben gideyim. avcı geldi ġurda bir geyik ağlar. yaralı bir geyik gördü. dünyakurulduğu zamanı bilirsin. kıĢın Var mıdır dünyada senin bir eĢin Sorsam sual etsem. sen arkamdan gelindi Karadır kanadımız. avcı geldi ġurda bir geyik ağlar. avcı geldi ġurda bir geyik ağlar. sen arkamdan gelindi * . Geyiğin yanında yavrusu olduğu için onu bırakıp kaçamıyormuĢ.

yâre selâm söyle Turnam gelirken ilinden Yüce dağların belinden Dertli Kerem'in halinden Turnam. gönül Ģen değil Bülbül ne yatarsın bahar. yaz geldi Bizim göle ördek geldi. bağlar Garibin yatağı kahveler. turnalar Turnam gelir yata kalka ibiğinde altın halka Gel bizim çöllerde çalka Bizim illere inin. gönül Ģen değil Bülbül ne yatarsın. gönül Ģen değil Bülbül ne yatarsın. sana verem niĢane Turnam. yâre selâm söyle Karlı dağların ardına Turnam. tahtı Böyledir âlemde âĢıkın bahtı Ötme garip bülbül. gönül Ģen değil ♦ * * TURNAM YÂRE SELÂM SÖYLE Turnam gidersen Mardin'e Turnam. hanlar Gurbet ilde ölsem bana kim ağlar Ötme garip bülbül. gönül Ģen değil 327 ÇOBAN — DOGA TÜRKÜLERĠ Bülbül hiç durmayıp etgan edersin Bir an âram etmez. yâre selâm söyle Turnam gidersen GündeĢe Yere döĢene döĢene Al. GARĠP BÜLBÜL Bülbül ne gezersin Çukurova'da EĢin gelir bulmaz seni yuvada Kendim gurbet ilde gönlüm sılada ötme garip bülbül. turnalar Turnamın kanadı eğri Böyle midir yârin ahdi Geldi serilmenin vakti Bizim çöllere inin. hem kardaĢa Turnam. baharın vakti Yıkıldı gönlümün sarayı.** o< O. gönül Ģen değil CoĢuyor da deli gönül coĢuyor Ciğerciğim kebap o(du piĢiyor Sevdiceğim yüce dağlar aĢıyor Ötme garip bülbül. yâre selâm söyle Turnam gidersen AkdaĢ'a Karlı dağlar aĢa aĢa Hem kavıma. yâre selâm söyle * 328 TURNAM GELĠR Turnam geiir çizin çizin Kanadı boynundan uzun Turnam gelir yazın güzün Bizim göllere inin. kaz geldi Sılada sevdiğim benden vazgeldi Ötme garip bülbül. bahar eriĢti Kırmızı gül goncasına kavuĢtu Sılada sevdiğim aklıma düĢtü Ötme garip bülbül. gönül Ģen değil Bülbülün yatağı bahçeler. turnalar * * * SULTAN DAĞI TÜRKÜSÜ Sana derler Sultan Dağı Ne dumandır baĢın senin Eksik olmaz karın buzun Hiç bitmez mi kıĢın senin Ulu kuĢlar sana konar Bulutlar birbirin kovar Sabah güneĢi sana doğar Ne yüksektir baĢın senin * . her an ötersin AĢıkların bağrın büryan edersin Ötme garip bülbül.

(3) Yıldız dağı: Sivas ile Tokat sınırında yüksek bir dağ. biri yaralı O »ıvruya sorun aslı nereli Katar katar olmuĢ gelir. ah ulu dağlar EĢinden ayrılan ağlar . turnalar Eğrim eğrim ne hoĢ gelir. öter kuĢun var Kerem gibi ne belâlı baĢın var Yıldız dağı niçin kalkmaz dumanın3 * * * (*) Namlı kar: Yaz kıĢ erimeyen kar. turnalar Eğrim eğrim ne hoĢ gelir. ÇOBAN — DOGA TÜRKÜLERĠ A DAĞLAR Senin yazın kıĢa benzer Bir sevdalı baĢa benzer Çok içmiĢ sarhoĢa benzer Duman eksilmeyen dağlar A dağlar. var yojurı ara Hepimizin iĢi Mevlâm onara Katar katar olmuĢ gelir.* * ÇOBAN — DOCA TÜRKÜLERĠ TURNALAR iki turnam gelir aklı karalı Birini Ģahin vurmuĢ. Ġnme turnam inme sen bu pınara Avcu tuzak kurmuĢ. serdar mısın Kurtbeli2 Yıdız dağı niçin kalmaz dumanın m Her taĢlardan çok boyalı taĢın var ġahin yuva yapmıĢ. ah ulu dağlar EĢinden ayrılan ağlar Ben bu dağdan geldim geçtim Acı tatlı suyun içtim Ben yârimden ayrı düĢtüm Gördünüz mü bakan dağlar A dağlar. (1) Urum: Anadolu. turnalar Eğrim eğrim ne hoĢ gelir. niçin kalkmaz dumanın Alçağında dudu. ahi zarın var Yıldız dağı. turnala. niçin kalkmaz dumanın Yükseğinde büyük namlı karın var* Alçağında mor sümbüllü bağın var Yârdan mı ayrıldın. turnalar Ġnme turnam inme. niçin kalkmaz dumanın Yine çevrilip eğrilmiĢ beli Urum'da. (**) MeĢe: Orman. kumru beslenir Yıldız dağı. haber sorayım Kanadın altına nâme sarayım Nazlı sevdiğimden haber alayım Katar katar olmuĢ gelir. turnalar Ġnme turnam inme. yolda kıĢ olur Bastığın yerler de donar taĢ olur Böyle kalmaz elbet sonu hoĢ olur Katar katar olmuĢ gelir. turnalaı Eğrim eğrim ne hoĢ gelir. turnalar 330 YILDIZ DAĞI Yükseğinde yavru Ģahin beslenir Yıldız dağı. ah ulu dağlar EĢinden ayrılan ağlar Selviye benzer menekĢesi Del'olup aĢka düĢesi Top top olmuĢ menevĢesi Burcu burcu kokan dağlar A dağlar. Acem'de söylenir yel1 Kadı mısın. ah ulu dağlar EĢinden ayrılan ağlar Mor menekĢe boyun eğmiĢ Yapracığı suya değmiĢ Yazın yeĢil kemha geymiĢ KıĢın sade geyen dağlar A dağlar. (2) Kurtbeli: O yörede bir yerin adı. niçin kalkmaz dumanın Gelen geçen seyran eder meĢesin** Haramiler bekler her bir köĢenin Beline kondurmuĢ beyin paĢasın Yıldız dağı. Acem: îran.

dereleri sel alır Gurbete gidenin yârin el alır' El almazsa yana yana kül olur Aman Allah al baĢımdan sevdayı Genç yaĢımda zindan ettin dünyayı * ♦ * Can: Burada «kendimden» demek istiyor. ben öleyim Kapınızda kul. ben olayım SEHER YELĠ Seher yeli. ben bir kurdum Seni benden sakınırım ÇIRA Evlerinin önü çıra budağı Ak gerdan üstüne kiraz dudağı Ben ölürsem kimler etsin arağı Al Allahım baĢımdan sevdayı Genç yaĢımda zindan ettin dünyayı Yağmur yağar. ÂĢık der bu sözü Hakka çevirmiĢtir yüzü Öldü zannettiler bizi Biz Ģu yerlerden gideli Gurbet illere düĢeli * • * vCBAN — DOĞA TÜRKÜLERĠ SEN: SAKINIRıM Ala gözlü nazlı diber Seni kandan sakınırım Kandan değil hey efendim Seni candan* sakınırım O yana bu yana bakma Beni ateĢlere yakma Elini koynuna sokma Sem senden sakınırım Gevheri der ben bir merdim Yüreğimden çıkmaz derdim Sen bir kuzu.332 Yükseklerde yurdun mu var ġahinleyin kurdun mu var Bencileyin derdin mi var Göz yaĢları akan dağlar A dağlar. her yellerin baĢısın. seher yeli Tanrı emanetim yâre bir selâm Götür bir tenhada ver. uyarman sakın AçılmıĢ gerdanı. yanyerleri ıĢısın Çiğ düĢsün de gül goncalar üĢüsün Sen de muradına er. EVLERĠNĠN ÖNÜ MERSĠN Evlerinin önü mersin Sular içmem tersin tersin Mevlâm seni bana versin Al hançeri. seher yeli 334 . ah ulu dağlar EĢinden ayrılan ağlar * * * ġU YERLERDEN GĠDELĠ Gül budanmıĢ dal dal olmuĢ MenekĢesi yol yol olmuĢ Siyah zülfün tel tel olmuĢ Biz Ģu yerlerden gideli Gurbet illere düĢeli Gül menekĢeye karıĢmıĢ Küskün olanlar barıĢmıĢ Taze fidanlar eriĢmiĢ Biz Ģu yerlerden gideli Gurbet illere düĢeli Öksüz. ben öleyim Kapınızda kul. baksam dursam Al hançeri vur. ben olayım Evlerinin önü susam Su bulsam da çevrem yusam Açsam yüzün. vur. seher yeli Sen de gider isen bizim illere Sana neler diyecem dur. Sabah olsun. benlere bakın Sen de muradına er. seher yeli Eser seher yeli sabaha yakın Nazlı yâr uykuda.

anam yansın derdime (*) Erciyes dağı eteklerinde bağlık semt. versen bir Ģeftali Dedi.* * 335 ÇOBAN — DOGA TÜRKÜLERĠ KARANFĠL TÜRKÜSÜ Karanfil oylum oylum1 Geliyor selvi boylum Selvi boylum gelirse ġen olur deli gönlüm Karanfil olacaksın Sararıp solacaksın Ben hâkime danıĢtım Sen benim olacaksın Karanfil uzar gider Yaprağın düzer gider Yâr yolunu ĢaĢırmıĢ inĢallah bize gider Karanfil oymak oymak2 Olur mu yâre doymak Yâre doydum diyenin Caizdir boynun vurmak Karanfilsin tarçınsın Neden böyle hırçınsın Ne büyüksün ne küçük Asıl benim harcımsın (1) Oylum: Kıvrım. EVLERĠNĠN ÜNÜ 338 Karanfil katar oldu Ayrılık beter oldu Sürmeli göz Fadimem Gözümde tüter oldu * GESĠ BAĞLARI* Kayseri Gesi bağlarında üç top gülüm var Hey Allahtan korkmaz sana bana ölüm var Ölüm var da Ģu gençlikte zulüm var Atma garip anam. (2) Oymak: Küme. mendilimi düremiyorum Yalınız evlere giremiyorum Anasız babasız duramıyorum Atma anam atma Ģu dağların ardına Kimseler yanmasın. ağam baĢ üstüne * ** f/22 TÖREN . anam yansın derdime Gesi bağlarında dokundum taĢa Yazılanlar gelir sağ olan baĢa Bizi hasret koydu kavme kardaĢa Atma anam atma Ģu dağların ardına Kimseler yanmasın. Ģu dağların ardına Kimseler yanmasın. top top. anam yansın derdime Ana. ÇOBAN — DOĞA TÜRKÜLERĠ BAġ ÜSTÜNE Yenice bir civan sevdim Siyah kirpik kaĢ üstüne Ben cahilim bir Ģey bilmem Her ne dersen baĢ üstüne Kirpiğin sineme batmaz Hayalin karĢımdan gitmez Cemaline paha yetmez Gül oturmuĢ kaĢ üstüne Dağların lâlesi soldu Kirpiğin sinemi deldi Hayalin karĢıma geldi Yağan yağmur taĢ üstüne Üsküdar'ın altı yalı Niderim dünyanın malı Dedim.

Düğün töreninin değ'Ģik iĢlemleri için ayrı türküler de söylenir. Bununla birlikte bunlar dıĢında her çeĢit türküler toplantılarda seçim yapılmadan söylenir. yaĢantının önemli bir ayırımı olduğu için bu törenlerin de kendine özgü türküleri vardır. Bu bakımdan düğün türküleri ayrı bir bölüm meydana getirecek kadar zengin varlık gösterirler.DÜĞÜN TÜRKÜLERĠ Halk geleneklerinde toplu yapılan eğlence ve törenlerin hepsinde saz. oyunsuz tören yok gibidir. türkü. oyun vardır. gelin alma gibi iĢlemlerde de görülen düğün . Düğünler. Kına yakma. Türküsüz. Genel olarak her çevrenin kendine göre basit türküleri vardır.

türkülerinde genel olarak kızın durumu, ananın üzüntüsü gibi duyular iĢlenir. Bu törenin öteki eği lence bölümlerinde ise daha çok oyun havaları yer alır. Kitabımızda söylediklerimizle ilgili olanları bulacaksınız KINA HAVASI Mala t ,;a Hakkı Coşkun Yüksek ayvanlarda bülbüller öter Bülbülün figanı âleme yeter Gel anam, gel bacım, gelin olasın ÇarĢamba gecesi bize gelesin Elinin kınasın al eylemiĢler Gözünün sürmesin bol eylemiĢler Seni bir yiğide mal eylemiĢler Gel anam, gel bacım, gelin olasın ÇarĢamba gecesi bize gelesin * **
EVLERĠNĠN ÖNÜ

DÜĞÜN HAVASI 4e ■ Gaziantep Elma tekerlendi yâr Güzel Ģekerlendi yâr Geline bak geline Kına yakmıĢ eline Gelin küsmüĢ gidiyor Babasının evine Kebabı közde gördüm Sürmeyi gözde gördüm ġükür olsun Allaha Seni bu güz de gördüm Geline bak geline Kına yakmıĢ eline Gelin küsmüĢ gidiyor Babasının evine Ceylânları sürmeli Sevip zevkin sürmeli Uygunsuzlar çıkarsa Bu diyardan sürmeli Geline bak geline Kına yakmıĢ eline Gelin küsmüĢ gidiyor Babasının evine * * * 343 TÖREN — DÜĞÜN TÜRKÜLERĠ YEMENĠMĠN UÇi.ARI (Ağırlama) Ġ'OĠU Reşat Akcr Yemenimin uçları Ben çıkamam yokuĢları Beni de baĢtan çıkaran ġu Boiu'nun kızları EĢim aman aman Gülüm aman aman Karanfil bibersin Sen hepsinden dilbersin Efendim benim olsun Ko rakipler gücensin EĢim aman aman Gülüm aman aman Kahve Yemen "den gelir Bülbül çimenden gelir Ak topuk, beyaz gerdan Her gün yabandan gelir EĢim aman aman Gülüm aman aman * ** KINA TÜRKÜSÜ (Gelinin anasının ağzından) Ġstanbul'dan getireyim tası Evlerden iĢittim sesi Kızım olmuĢ gelinlerin hası Ney ney neyleyim aman Odun alır kucağına Varır elin ocağına El oğlunun kucağına Ney ney neyleyim aman Atladı gitti eĢiği Sofrada kaldı kaĢığı Gitti evin yakıĢığı Ney ney neyleyim aman Silip süpürdüğün evler Gülüp oynadığın yerler Anan senin her gün ağlar Ney ney neyleyim aman Tutun atının baĢını* Silin gözünün yaĢını Çağırın oğlan kardaĢını Ney ney neyleyim

aman Kız: • Annem, hamama vardın mı Yunduğum yeri gördün mü ġimdi kıymetimi bildin mi Ney ney neyleyim aman (•) Eskiden gelin atla götürülürdü. n 345 TÖREN — DÜĞÜN TÜRKÜLERĠ Ana: Nasihat kulağına girsin Her huyların burda kalsın Allah beyine ömürler versin Ney ney neyleyim aman * * * SALINA SALINA DA (Kına gecesi) Salına salına girmiĢ gelinim bahçeye Al kırmızı gül toplamıĢ gelinim bohçaya Anası da satı satı vermiĢ bir kese akçaya Ağlama gelinim, sızlama gelinim Ben gine gelirim Altın tas içinde kına ezerler GümüĢ tarak ile zülfün çözerler Ak gerdana altın inci boncuk dizerler Ağlama gelinim, sızlama gelinim Ben yine gelirim Altın tas içinde kınan ezilsin GümüĢ tarak ile zülfün çözülsün Güveyin yanında da gelinin sözü tutulsun Ağlama gelinim, sızlama gelinim Ben yine gelirim

343 KINASI KARILIR TASDA (Kına Türküsü) Abdullah UluçeUk' Kınası karılır tasda Oğlan evi pek hevesde Kız anası kara yasda Yârenim, kınan kutlu olsun Orda dirliğin tatlı olsun Tuz kabını tuzsuz koyan Koca evleri ıssız koyan Anasını kızsız koyan Yârenim, kınan kutlu olsun Orda dirliğin tatlı olsun Ana hamama vardın mı Yunduğum yeri gördün mü ġimdi kıymetim bildin mi Yârenim ..... (kavuĢtak) Atlayıp geçer eĢiği Sofrada kalır kaĢığı Gelin evlerin ıĢığı Yârenim ..... (kavuĢtak> Kaya dibi karıncalı Yanı çifte görümceli Hem dayılı, hem amcalı Yârenim ..... (kavuĢtak, * TÖREN — DÜĞÜN TÜRKÜLERĠ KINA GECESĠ Gelinin yükü tutuldu Oğlan evine yıkıldı Kız, ananın beli büküldü Kal evimiz kaI kalındı1 ġen odalar Ģen olundu2 Ana, hamama vardın mı Yunduğum yeri gördün mü Bencileyin kız buldun mu Kal evimiz kal kalındı ġen odalar Ģen olundu Atladı gitti eĢiği Sofrada kaldı kaĢığı Gitti evinin yıkıĢığı

Kal evimiz kal kalındı ġen odalar Ģen olundu (1) Kaimdi: Artık kal, kal. (2) Olundu: Ol, artık ol.

EVLERĠNĠN ÖNÜ

KINA GECESĠ TÜRKÜLERĠ I Kınacılar çay baĢına dizildi YeĢil kınam altın tasda ezildi Kınayı görünce benzim bozuldu Ağla anam, ağlamanın günüdür Ocağımızın taĢı kara Yüreğimin baĢı yara Sabahleyin kalk da anarr Kızım diye, yerim ara Al kekliğim seke seke Boğazında gümüĢ halka Ben evimden ayrılmazken Ayırdılar çeke çeke Evimizin önü marul Sular akar harıl harıl Nolur anam, gei bir Cjpc. Kızım diye bana sari i II Antalya'dan aldım yaprak kınayı Bezirgandan aldım ballı hurmayı

Yakma yengem yakma sen bu kınayı Yaktığın kınaya piĢman olursun TÖREN — DÜĞÜN TÜRKÜLERĠ Gözümün sürmesin kömür etmey n Elimin kınasın çamur etmeyin On beĢlik kızını gelin etmeyin Yaktığın kınaya piĢman olursun Gel kuzucuğum gel, kınalar ya<ayır" Ak mermer üstüne pekmez dökev-m Git de ben burada hicran çekeyim Annesini koyup giden nazlı kuzu vny * * * Baban pazara vardı mı Mestin pabucun aldı mı Bu da kızımın dedi mi Kadınım kınan kutlu olsun ġunda dirliğin tatlı olsun Sen bu evlere gelmezsin Evvelki gibi olmazsın Mendilden ekmek almazsın Kadınım kınan kutlu olsun ġunda dirliğin tatlı olsun Babanın öküzü beĢtir Kızların emeği hiçtir Kadınım kınan kutlu olsun ġunda dirliğin tatlı olsun
EVLERĠNĠN ÖNÜ

KINA HAVASI Dn<!u Ağlatman gelini yazık Kolunda altın bilezik Kolunda gümüĢ bilezik Ney ney ney aman Silip süpürdüğün evler Gülüp oynadığın yerler Annen sana her gün ağlar Ney ney ney aman Tepsiye koyarlar tuzu Üstüne örterler bezi Anasının bir tek kızı Ney ney ney aman * ■c'rl ĠN ALMA HAVASI T epsiye koyarlar tuzu Üstüne örterler bezi Annesinin nazlı kızı Gidiyor hey aslanım hay Ġstanbul'dan aldık tası Nerelerden gelir sesi Evimizin eğlencesi Gidiyor hey aslanım gidiyor TÖREN — DÜĞÜN TÜRKÜLERĠ GELĠN TÜRKÜSÜ Gelin gelin, allı gelin, has gelin Ak elinde ben olayım tas gelin Kalbindeki tasaları kes gelin Ölmeyince sakın yârdan ayrılma Gelin güzel amma, azıcık bönce Gelinin beli yüzükten ince Dayanmazlar gelin seni görmeyince Ölmeyince sakın yârdan ayrılma Ay ile gün doğdu ucadan ġavkı vurdu pencereden, bacadan Uykusuz kaldın gelin geçen geceden Ölmeyince sakın yârdan ayrılma Bir kuĢum var, uçuyor havada Yavruları yalnız kalmıĢ yuvada Yeni gelinler kahve kavurur Çıngırdaklı mıngırdaklı tavada

IĢ türküleri, adından da anlaĢıldığı üzere iĢçilerin türküleridir. Bunlar daha çok mâni biçiminde basit yapılı türkülerdir. Sadece kadınlar, iĢlerken söylerler. Halı, kilim dokuyan, gergef iĢleyen, uamuk çapalayan, ot yolan kadın ve kızların söyledikleri, kimisi taklitli türkülerdir. Bunlar çok ve yaygın değildir. Bunları söyleyenler de tam iĢçi sayılmaz'ar. Anadolu‟da yeni anlamıyla bir iĢçi sınıfı yoktur. Ancak yirminci yüzyılda büyük kentlerde fabrikalar, o da pek geç kurulmuĢtur. Bu nedenle iĢçi sınıfı tam meydana çıkmıĢ değildir. Gelenekleri, edebiyatlau da yeni yeni belirecektir. Bu tür türkülerimiz hem az, hem de öteki türkülerden ayrılığı belli olmayacak kadar önemli de ğildir. Bunlardan kimisi de oyun taklidi niteliği taĢırlar.

kadan ben alam Sevdiğimi verseler fsmer. (2) Kirtim: Halı ipliklerini bağlama. iĢler (güzeller) iğne ile sarma sarar (sevdiğim) Öne türlü yemiĢ dizer (güzeller) Al almanın yeĢil dalı (güzeller) Gölge vurmuĢ yaprakları (güzeller) Lâhûri Ģalı dolanmıĢ (sevdiğim) SalıvermiĢ saçakları (gezerler) * Hafız Sabri Cemal Alemdar KĠRTMEN KIZI1 (Halı dokuma türküsü) 358 Kastamonu Haydindi Kirtmenin kızı (sunam of) Yanağı gülden kırmızı Gerdanında beni var (aman) Sandım seher yıldızı İhsan Ozanoğlu Kirtim de kirt2 Kirtim kirt Kirtim de kirt Kirtim kirt Kirtim de kirt Kirtim kirt Öyledir yâr öyledir (sunam of) AĢk adamı söyledir AlmıĢ kirtmeni yanına (aman) Bülbül gibi söyledir Kirtim de kirt Kirtim kirt Kirtim de kirt Kirtim kirt Kirtim de kirt Kirtim kirt Kirtim de kirt (1) Halı dokuyan kız.HARMAN YERĠ Harman yeri sürseler Yerine gül dikseler Bahtlı kız baĢına Gör felek bana neyledi Ah. kadan ben alam KAĞNI TÜRKÜSÜ Sapı yüklettim kağnıya Çok yalvardım Tanrıya Rabbim sen kavuĢtur Yüzü çifte benliye Dahdi dahdi Dahdi dahdi Ak koyun meler gelir Dağları deler gelir Nazlı yârin kokusu a canım Altı aylık yoldan gelir Dahdi dahdi Dahdi dahdi Ak koyun kuzusuna Can kaynar bazısına Ne diyem de ağlayam Alnimm yazısına Dahdi dahdi Dahdi dahdi 357 Îġ TÜRKÜLERĠ EKĠN TÜRKÜSÜ Muğla Ekinler ekilirken Dibinden dökülürken Kız saçından üç tel ver Kefenim dikilirken Ekinler ırak oldu Yakınlar iyrak oldu Yârim gitti gelmedi Kalbime merak oldu Dereler akmaz oldu Yâr yüzüme bakmaz oldu Yolladığı karanfiller Burnuma kokmaz oldu * * * GÜZELLER (Gergef iĢleme) Gümüşhane Gül altında gergef iĢler (güzeller) Elde biçer. yârimden eyledi Esmer. diker. 350 iĢ TÜRKÜLERĠ VUR ÇAPAYI (Pamuk çapalama türküsü) {Kadın iĢçiler söylerler) .

hem solmuĢ Bir kız için bir yiğit Vur çapayı çapayı Vur kazmayı kazmayı Pamuğu dize çeker Sürmeyi göze çeker Yâri güzel olanlar Kendini naza çeker Vur çapayı çapayı Vur kazmayı kazmayı * ** 360 Stvas MADIMAK* Fahri Karaoğlan Madımak oylum oylum Geliyor civan da boylum Civan boylum gelirse ġen olur benim de gönlüm Oy madımak teke tüke sakalı Oy madımak evelik yemlik Oy madımak guĢguĢu yemlik Oy mad-. (*) Madımak bitkisi toplayan kadınlar söyier. iğdeli gelin Eli deste deste buğdalı gelin Her zaman bağlanır mavili yazma Yâr. iğdeli gelin Eli deste deste buğdalı gelin * * * . ömrü var olsun Bana yâr olmayan. gelip geçtikçe ciğerim ezme Vebalım boynuna.Adana Adananın pamuğu Altın dolu sandığı inanmayın hep yalan El kızının yandığı Vur çapayı çapayı Vur kazmayı kazmayı Pamuk içinde çiğit Belinde altın divit Hem sararmıĢ. yadınan gezme Merhametsiz elinden yaram var Varamıyom sana. Ayrıca takll kadm oyun havastdır.mak. Madımak biçim biçim Ölüyorum senin için Madımak toplar iken BaĢımdan düĢtü çitim Oy madımak teke tüke sakalı Oy madımak evelik yemlik Oy madımak guĢguĢu yemlik Oy madımak. kime yâr olsun Sanki kunduramın bir mıhı düĢtü Varamıyom sana. Madımak biĢer oldu Tencerem taĢar oldu Günde yediğim Ģamarlar Bir iken beĢer oldu Oy madımak teke tüke sakalı Oy madımak evelik yemlik Oy madımak guĢguĢu yemlik Oy madımak. Ġġ TÜRKÜLERĠ EKĠN KAVRAMA HAVASI A'i’k Musa Arslan Yüce dağ baĢında yağan kar olsun Yâr bana darılmıĢ.

.

.

Kendisi lehli olup esir edilmiĢ. Bu arada.o yüzyılın halk türküleri ile çağının saz Ģairlerinin eserlerini batı notasına almıĢtır. cn yedinci yüzyılın ertalarında bu sanatçı Saray müzik öğretmenidir. Bu bölüme aldıklarımız. Çünkü. Dört yüz notalı eseri bu gün Londra‟dadır. Ġslâmlığı kabul etmiĢ. Bizde ilk batı notasını bu zat kullanmıĢtır. .Kitabımıza aldığımız türkülerin çoğu geçen yüzyıl ile bu yüzyılda ortaya çıkmıĢ olanlardır. Tarihle ilgili bölüme aldıklarımız arasında daha eski olanlar da vardır. saraya alınmıĢtır. örnekleri daha çok Ali Ufkî‟den aldık. Ģiir yazacak kertede Türkçe öğrenmiĢtir. okurlarımıza eski çağla rın tam türkü niteliğini gösteren örneklerini vermek içindir. Bu güne dek bu yolda bir deneme hemen hiç yapılmamıĢtır.

Bu. tarih ve sanat yönünden değerli türkü için yaptığımız açıklamadan sonra kendisini verelim: Utanbul Derleyen Ali Ufki Saçbağı takar saçına Gider sarayın içine Güzei sevenin suçu ne Saçbağı. Birer oyun.” Bu kayıt tarih yönünden önem taĢır. devran Ģenindir ġenindir. Ali Ufkî. benim kargı kamıĢım Taze turfanda yemiĢim Sarı altında gümüĢüm Saçbağı. m SAÇBAĞI (Oyun havası) Saraya müzik öğretmeni Ali Ufki 1648‟de derleyip notaya aldığı 400 türkü içinde aĢağıya aldığımız oyun türküsünün üstüne Ģu kaydı koymuĢtur: “Sultan fbrahimin huzurunda oynanılan raks. Çok da ünlü olduğu için sarayda padiĢah önünde oynatılmıĢtır. Ġstanbul Sarayında eğlenceleri incelerken padiĢahların nayıt hayat sürdükleri de bu türküden anlaĢılmaktadır. kavuĢtaktan anlaĢıldığına göre. çek açık oiduğu için almadık. Ģenindir Alemde seyran Ģenindir Üsküdar'dan gelir kayık Sultan Ġbrahim'e lâyık Kimi sarhoĢ. devran Ģenindir ġenindir. oyuncu kadının takma adıdır. nazlım. gümüĢ tel ve penezlerle süslü bir süs aracıda*. Geçen yüzyıllarda Ġstanbul‟da “oyun kolları” vardı. devran Ģenindir ġenindir. Ģenindir Alemde seyran Ģenindir Yeniçerilerin ağ'sı Önünde gider yayası Kırk bin kulların ağası Saçbağı. iĢte. Bölümlerin birincileri üç mısra olup kavuĢtak da üç mısradır ve hiç değiĢmeden tekrarlanmaktadır. Ģenindir Alemde seyran Ģenindir Ay. Ayrıca türkü. Bugün de küçük kasaba ve köylerde kullandır. nazlım. Ayrıca. Müzik ve Ģiir tarihimiz bakımından çok önemli olan eser üzerinde müzikçilerimizin çalıĢma yapması gerekmektedir. Ayrıca notası da Ali Ufkî‟nin defterinde yazılıdır. Bunlara âĢık olan Ģairler güzellemeler yazmıĢlardır. Bu notaya dayanarak oyunu yeniden ortaya çıkarmak her bakımdan çok yararlı olur. ÇarĢılarda hazır olarak satılır. Bu notları «Karacaoğlan Bütün ġiirleri» adlı eserimizde yayımladık. devran Ģenindir ġenindir. kimi ayık . saz ve eğlence kumpanyaları olan bu kollardaki güzellerin her birinin takma adları da vardı. kadınların saçlarına taktıkları mce kurdeleli. öteki saz Ģairlerinin türküleri de o çağların türkü tipleri bakımından örnek niteliğinde oldukları için alındı. nazlım. oyun havası olarak eski ve tipik bir örnektir. Türküdeki Saçbağı. Ģenindir Âiemde seyran Ģenindir Sen bahçelerde gezersin Benden iltifat sezersin BaĢına güller dizersin Saçbağı. Saçbağı.Biz bu eserden oyun havaları üe türküler aldık. Karacaoğlan‟ın iki türküsünü notaya almıĢtır. türküdeki Saçbağı bu güzellerden berisidir. 367 ESKĠ TÜRKÜLER Türküdeki “kaldır eteğini bakayım” diye baĢla yan bölüm. Türküde Sultan Ġbrahim‟in adının geçmesi de dikkate değer. nazlım.

Ģenindir Âlemde seyran Ģenindi* Yorganın ucunu baskım Koynuna girmektir kasdım Güvercin topuklu dostum Saçbağı. f/24 .. nazlım. Ģenindir Alemde seyran Ģenindir * * * 369 ESKĠ TÜRKÜLER KĠME YANAM Oyun Havası İstanbul ^ jDerleyen Ali Ufki Bir âfet beni eyler eyler helâk Tig-i gam ile kılar çâk çâk Hâk etti beni. devran Ģenindir ġenindir. (2) Pâmal: Ayak altında kalmıĢ. göze çekilen ve görmeyi artıran ilâç. oldum pâmal2 Kime yanam da kime halim ağlayayım * ** (1) Tutya. nazlım. devran Ģenindir ġenindir. Ģenindir Âlemde seyran Ģenindir Sen gezersin hecin gjbi Taracığın macun gibi .Saçbağı. nazlım. hem pîr-ü pâk Kime yanam da kime halim ağlayayım TeĢnedir lebine dil-ü can Çün tadı Ģeker. çiğnenmiĢ. Ģenindir Âlemde seyran Ģenindir Evlerinin önü bakla Güvercinler kılar takla Al beni koynunda sakla Saçbağı. nazlım. çifte güvercin gibi Saçbağı. bir çeĢit taĢ. devran Ģenindir ġenindir.. devran Ģenindir ġenindir. devran Ģenindir ġenindir. nazlım. Sevgilinin tozundan gözlerine ilâç edeceğini söylüyor.. Ģenindir Âlemde seyran Ģenindir Sen gezersin ferde ferde Seni uğrattılar derde Zülfün bölündüğü yerde Saçbağı. rengi mercan Amma uğur etmez seni kocan Kime yanam da kime halim ağlayayım Bir kerrecik öpsem yüzünü Tûtiya ederdim topuzunu1 Lâkin pek saklar ben özünü Kime yanam da kime halim ağlayayım Hiç yoktur böyle hüsn-ü cemal Bulunmaz onda olan kemal Onunçün sevip.

Kân: Bir Ģeyin özü. var uyandır yârimi Hiç haber gönderemem dostuma Gayet mâil oldum çeĢm-i mestine3 Gün doğmadan sevdiğimin üstüne ġakı bülbül. yorganı üstünden atmıĢ rüzgâr ġakı bülbül.Bir nesnem yok hazır. . var uyandır yârimi Yâre doğru döndürmüĢüm yönümü Yâre kurban verdim hoĢça canımı Satın maldın Ģol oyukun kânını2 ġakı bülbül. (2) Oyuk: Bostan korkuluğa. kaynağı. (3) ÇeĢm-i mest: Süzg'an göz. var uyandır yârimi (1) Peı-verdigîlr: Tann. yâre yadigâr Muradını versin oi perverdigâr1 Bak.

ESKĠ TÜRKÜLER ATLADIM GEÇTĠM DEREYĠ (Oyun Havası) Atladım geçtim dereyi OturmuĢ zülfün tarayı Bugün geyd.ği karayı Sordum civana Söyle bir dahi meleğim Ruzigâr Dilberin yazdığı yazı Âleme çıkar feryadı Bugün geydiği beyazı Sordum civana Söyle bir dahi meleğim Ruzigâr Vardım yârin çarĢısına El kavuĢtum karĢısına komĢusuna Sordum civana Söyle bir dahi meleğim Ruzigâr Çifte benlim zülfü kara Oldu yürek pare pare çare Sordum civana Söyle bir dahi meleğim Ruzigâr Derleyen Ali Ufki var iĢidelim var iĢidelim Dört yanında var iĢidelim Haktan gelene ne var iĢidelim 372 Islanbul SEN OYNADIKÇA Oyun Havası Derleyen Ali Ufki Sen oynadıkça kademî Sevindirirsin âdemi ÂĢıklar sürer demi KarĢı karĢı gelip gülse yâr Dönersin misli pervane Zevk bağıĢlarsın yârâna Görenler olur divane KarĢı karĢı gelip gülse yâr BaĢında durur telleri Kıl gibi ince belleri Açılır tutkun dilleri KarĢı karĢı gelip gülse yâr Sazın çalar sazendeler Mahbub kılar perendeler Yüreklenir Ģermendeler KarĢı karĢı gelip gülse yâr Yürek yanar (durmaz) nardan Herkes âciz kalsa kârdan Gam-u gussa çıkar serden KarĢı karĢı gelip gülse yâr * ** 373 İstanbul ESKĠ TÜRKÜLER GEL BENĠM NAZLIM .

Derleyen Ali Ufki Bahar eyyamı yetiĢir Enva-i kuĢlar ötüĢür AĢkın ateĢi tutuĢur Sâkı do.anı dolanı '-'olanı Gel benim nazlım salını salını Bezirgânlar rızkı sattı Sermayeye fayda kattı Geldi kadeh bana çattı Sâki dolanı dolanı dolanı Gel benim nazlım salını salını Güzeldir yârin sureti Kalbinde yok merareti Sâki dolanı dolanı dolanı Gel benim nazlım salını salını Bize sükker yediğimiz Mahbublarla içtiğimiz Kalan kalır sevdiğimiz Sâki dolanı dolanı dolanı Gel benim nazlım salını salını * * * İstanbul NlDECEKSĠN EY FELEK Hecr elinden döne döne ey felek1 Ahım çıktı göklere direk direk Yârim aldın. Ģöyle böyle diyerek Dahi bana nıdeceksin ey felek .

ı uRKÜLER GEL NAZLIM Gel nazlı yarım terk etme beni Senden ayrılmam ayrılmam Görsem gelüptür seni gül meleğim1 (Gül yâr) senden ayrılmam ayrılmam Yavru Ģahin yüksek uçma Rakibin dolusun içme2 Seni sevenlerden kaçma Senden ayrılmam ayrılmam AĢkınla oldum âvâre Seni buldum derde çare Kıldın beni pâre pâre Senden ayrılmam ayrılmam Yârimin dolusun içtim Mest olup kendimden geçtim Alamanlı dağlar astım3 Yâr bu gün serden geçtim Mecnun olup dağa düĢtüm * Derieysıi Ali Ufki r(l) Görsem gelüptür: Göreceğim gelmektedir. e4) Dil-i divan: Deli Gönül. .i u/fejJ İstanbul (1) Hecr: Ayrılık. (5) Mansur: 10. (3) Alamanlı: Fırtınalı. V OYUN HAVASI İstanbul iĢte geldi sevgili yâr Sâkî doldur mey içelim Gam elinden kurtar beni Hey vay hey hey Sâkî doldur mey içelim Heman doldur mey içelim Bagçede açılır güller Feryada baĢlar bülbüller Bu fenaya fânî derler1 Hey vay hey hey Sâkî doldur mey içelim Heman doldur mey içelim . böyle bilmezdim ben seni Aklım aldın. Abâd etmek: Sevindirmek. divane kıldın beni Mecnun gibi dağlara saldın beni Dahi bana nıdeceksin ey felek Hüma kuĢu gibi boynun uzadır2 Yârim gelür deyü yollar gözedir Al yanağı gonca gülden tazedir Dahi bana nideceksin ey felek Felek beni bir dem hurrem etmedin3 Dil-i divanımı âbâd etmedin4 Ben Mansur'um beni âzâd etmedin5 Dahi bana nideceksin ey felek Fy felek periĢan ettin iĢimi Akıttın gözümden kanlı yaĢımı AHMET eydür.ty felek. Azad etmek: Esirlikten. kölelikten kurtarmak. ben aldırdım eĢimi Dahi bana nideceksin ey felek Oerleye* -t. yüzyılda inancı yüzünden asüan mutasavvıf. (2) Dolu: Kadeh. (3) Hurrem etmek: Sevindirmek. serbest bırakmak. (2) HOma kuĢu: Devlet kuĢu ısözlüg»J bakınız).

bana bakır Kendi odasına okur Boyu güzel yâr Yüzü güzel yâr ġimdi bizden yüz çevirmiĢ Yüzü güzel yâr Ördek göle konar m'ola Kanatların salar m ol a ġarka giden gelir m‟ola Boyu güzel yâr Yüzü güzei yâr ġimdi bizden yüz çevirmiĢ Yüzü güzel yâr Ördeğimin baĢı yeĢil Gün gördükçe ıĢılaĢır Var aklın baĢına devĢir Boyu güzel yâr Yüzü güzel yâr ġimdi bizden yüz çevirmiĢ Yüzü güzel yâr ESKĠ TÜRKÜLER Evlerinin önü asma Kaldır eteğini. basma Sevdiğim. Fânî: ölümlü. bana küsme Boyu güzel yâr Yüzü güzel yâr ġimdi bizden yüz çevirmiĢ Yüzü gülen yâr Destimalım yere düĢtü Üstüne kumrular üĢtü Benim gönlüm sana çoĢtu Boyu güzel yâr Yüze gülen yâr ġimdi bizden yüz çevirmiĢ Yüze gülen yâr Evlerinin önü kuyu Kuyudan çekerler suyu Küçüceksin. (3) Zülcelâl: Tanrı.Benim gönlüm pür melâldir2 Çağırdığım Zülcelâldir3 Bugün içimde ne haldir Hey vay hey hey Sâkî doldur mey içelim Heman doldur mey içelim (1) Fena: Yokluk âlemiı. 377 ESKĠ TÜRKÜLER İstanbul Gül ağacı boğum boğum Yüreğime vurdu düğüm Mey içecek gündür bugün Hey vay hey hey Sâkî doldur mey içelim Heman doldur mey içelim * ** DESTĠMAL* OYUNU (Mendil Oyunu Havası) Derleyen Ali Ufkî Destimalı ele aldım Oynayıp havaya saldım Ortada yalınız kaldım Boyu güzel yâr Yüzü güzel yâr ġimdi bizden yüz çevirmiĢ Yüzü gülen yâr Ilıman oldu ılıman Dağ baĢın bürüdü duman Yâr gideli hayli zaman (*) Destimal: Mendil. dünya. (2) Pür melâl: Keder dolu. halı dokur Halıyı kor. Boyu güzel yâr Yüzü güzel yâr ġimdi bizden yüz çevirmiĢ Yüze gülen yâr Vardım gördüm. gel imdi Hasretinden . daha böyü Boyu güzel yâr Yüzü gülen yâr ġimdi bizden yüz çevirmiĢ Yüze gülen yâr KARACAOĞLAN'dan TÜRKÜLER İstanbul Medet Allahı seversen Gel imdi dilber.

icazetin olursa iki leblerinden. bir yanağından Aklım aldın gözlerini süzeli Benzime düĢmüĢtür ayva gazeli Sana derim. eğlendim kaldım Kokar menevĢesi. behey âdem güzeli iki leblerinden.ciğerciğim Delindi dilber. Bazı mısralarda birer hece fazladır. câmın elimden Al imdi dilber. gülü Bursa nın * ** (1) KeĢiĢ Dağı: ġimdiki Uludağ‟ın eski adı. sakın söndürme iki leblerinden. bir yanağından Her kanda gidersen seni bulurum Sarrafınım. bac'ın alırım iki leblerinden. mumu Bursa 'nın Karacoğlan der ki. insem bağına Arkamı da verdim KeĢiĢ Dağı'na* Yüzümü sürdüm ak gerdanın ağına Kokar menevĢesi. mahrum gönderme iki leblerinden. sol imdi * ** 381 ESKĠ TÜRKÜLER KARACAOĞLAN'ın BURSA GÜZELLEMESĠ Cönkten Derleyen Cahit öztelli ġu benim mekânım. delindi Can seni görmeye ever Ne rahmin. bul imdi Cevabın aldım dilinden Öldüm sevdanın derdinden Elvedâ. Ģu benim yollarım Aradım. gülü Bursa'nın Hak nazar eylesin PınarbaĢı'na Cevahir yağar toprağına taĢına Ulu camilerde kandil baĢına Altın fener yanar. al imdi Uğrayıp ulu yerlere Gidem gerçek erenlere Ben gidince. ne tesellin var Bencileyin seni sever Bul imdi dilber. çağın geçti Sol imdi dilber. bir yanağından BAKLA Evlerinin önü bakla Çift güvercin atar takla Al. yuvayı Bursa'da buldum Güzeller çok imiĢ. kıymetini bilirim Sen bir bezirgânsın. murat kapısı Aldı beni güzellerin kokusu Kokar menevĢesi. koynunda beni saika Sabahınan tan'a karĢı Derleyen Ali Vfto . ġEFTALĠ ĠSTERĠM Karacaoğlan 382 ġeftali isterim. bir gerdanından Gönül Hak evidir. yârim gelirse Deli gönül istediğin bulursa DanıĢlarım. bir yanağından Karacoğlan eydür. kal imdi CoĢtu Karacaoğian coĢtu AĢk deryası boydan aĢtı Bir gül idin. gülü Bursa'nın Hak'tan m'olur bu yerlerin yapısı Evliya mekânı. PınarbaĢı: Bursada bir semt adı. engellere Kal imdi dilber.

boynu bükük Sen dolasın benim gibi Bahçende güller bitmesin Dalında bülbül ötmesin Kapından cerrah gitmesin Sen d'olasın benim gibi Gül yerine diken bitsin KuĢ yerine baykuĢ ötsün Gözün yaĢı sele gitsin Sen d'olasın benim gibi Karacoğlan. Eurada verilen söz olacak. 384 HABERĠN VAR MI Sabahtan da göçün çekti Göçü kervana karıĢtı Devenin yuları düĢtü Elinden haberin var mı Kolunda Ģahin süzüldü Ağzında Ģeker ezildi Belinde kuĢak çezildi Belinden haberin var mı Atlılar yurdu aĢıyor* Bâdeler doldu taĢıyor Yavru turuncun düĢüyor Koynundan haberin var mı Karacoğlan canın verdi Hep bu dünya benim derdi Cennet babam yeri derdi Ölümden haberin var mı (*) Yurt: Göçebelerin kondukları yöre. (2) Esma: Ad. gelmez Esmasın yetiren onmaz2 Yârin göçün çeken ölmez Sabahınan tan'a karĢı * ** (1) Bura?xıki ev gcçobe çadırıdır.nan tan‟a karĢı Evlerinin önü hurma Dallarını sakın kırma Ala göze siyah sürme Ne hoĢ olur tan'a karĢı Urum eli çok hoĢ olur Güzelleri sarhoĢ olur Güzel sevmek ne hoĢ olur Sabahınan tan'a karĢı Elverinin önü susam Çıkartsam mendilim yusam Soyunsam koynuna girsem Sabahınan tan'a karĢı Karacoğları gider. Onmak: Mutluluğa eriĢmek. ESKĠ TÜRKÜLER SEN DE OLASIN BENĠM GĠBĠ Derleyen Ali Ufki Ala gözlü nazlı dilber Sen dölasın benim gibi Zülfü dökük. mert gibi Yanar yüreğim od gibi Bir ok yemiĢ boz kurt gibi Sen d‟olasın benim gibi * ** DAMDAN GEL ÇELEBĠM (Varsağı) Dede külahı ak mıdır Kızın gönlü pak mıdır Dediği söz hak mıdır .ESKÎTÜRKÜLER Evleri da çaya kondu1 Güzelleri suya indi Sabah. der.

ıssız yer. ondan gel ġuridem ondan gel Kaldır eteğin. (5) ÇavuĢ: Polis. (6) SubaĢı: Polis müJ DÜRYE Deryaya salayım gemi Sürelim zevk ile demi Ak topuğa vala donu1 Döküp giden Dürye Dürye KaĢları vardır karaca Benleri vardır sayınca2 Keklik göğüsü alaca Söküp giden Dürye Dürye Ben varmaz oldum iĢime Hayalin girmez düĢüme Turna tellerin baĢına3 Sokup giden Dürye Dürye Karaccğlan hazar olmaz Her güzele nazar olmaz Halk içinde pazar olmaz Tehneye gel Dürye Dürye6 * ** Vala don: Vala denilen kumaĢtan giysi. çekinme. (2) Aba: Abla. (3) Samur* Sayıklama. güzel. soğuk mudur Kapıyı açsan çok mudur D andan gel Çelebim damdjn gel Bacada bir delik var Ondan gel. BANA KARA DĠYEN DĠLBER Bana kara diyen dilber Gözlerin kara değil mi Yüzünü sevdiren gelin KaĢların kara değil mi Güzel. Tehne: Tenha yer. akar terim Güzellikte yok benzerin En sevgili makbul yerin Saçların kara değil mi . Sayınca: Sayılabildiği kadar çok. toz olur ÇavuĢların rengi boz olur5 SubaĢı gelse söz olur6 Damdan gel Çelebim damd ın ge! Bacada bir delik var Ondan gel. ondan gel ġuridem ondan gel1 Göğsünde iman yok mudur Odan sıcak mı. belin ince Yanakların olmuĢ gonca Salıverirsin kolunca Beliğin kara değil mi Utanırım. periĢan.f/25 Damdan gel Çelebim damdan gel Bacada bir deiik var Ondan gel. tutkun. (4) Baca: Dam. ben seni isterim Seni koynumda beslerim Yüzünü. ondan gel ġuridem ondan gel Abamın el! hamurdaAnam yatıyor samurda8 Kahve cok piĢer kömürde Damdan gel Çelebim damdan gel Bacada4 bir delik var Ondan gel. ondan gel ġuridem ondan gel * ** (1) ġuride: ÂĢık. Hazar: Korku. göreyim Zülüfün kara değil mi Boyun uzun. Eskiden süs diye baĢa turna tüyü sokulurdu.

hor görme Ala göze siyah sürme Çekilir. kara değil mi ESKĠ TÜRKÜLER Hint'ten. örtü. inĢallah Görenler desin maĢallah Kara donlu Bevtullah2 Örtüsü kara değil mi * ** (1) Hub: Güzel. kara benlidir Mısır'da çok zengin vardır Kölesi kara değil mi Pınara konan kuğunun Kanadı beyaz çoğunun Çöldeki Arap beyinin Çadırı kara değil mi illerde konup göçerler Lâle sümbülü biçerler Ağalar. beyler içerler Kahve de kara değil mi Evlerinde sular akar Güzelleri göze bakar Hublar1 yanağına sokar Sümbül de kara değil değil mi Karacoğlan der. Yemen‟den çekilir Ġner Bağdad'a dökülür Türlü taama ekilir Biber da kara değil mi Göllerde kuğular olur Göğsü ak.Beni kara diye yerme Mevlâm yaratmıĢ. Bevtuilah: Kabe . (2) Don: Elbise.

Muhammed'i seversen Karacoğlan diyor pestten Armağan geliyor dosttan Bir kol alttan. bir kol üstten Sar. Muhammed'i seversen Seni. Muhammed'i seversen * (1) Annac: KarĢı.GÜL MUHAMMED'Ġ SEVERSEN Annacırndan gelen güzel1 Dur. . Muhammed'i seversen Huyu melekten yukarı2 Kendisi kızlar sükkeri3 Ağzı da lebin Ģekeri Ver. Muhammed'i seversen Belinde Hama kuĢağı Saçağı sarkmıĢ aĢağı ikimize yün döĢeği Ser. bana küskün derler Gül. (3) Sükker: ġeker. (2) Yukarı: Üstün.

öteki ozanın kendi. unuttum Çağırmayı çağırmayı Benim yârim bana küsmüĢ Zülfünü gerdana dökmüĢ Muhabbeti benden kesmiĢ Sevilmeyi sevilmeyi Çağır Karacoğlan çağır TaĢ düĢtüğü yerde ağır Yiğit sevdiğinden soğur Sarılmayı sarılmayı * ** (1) Bu türkü eksik olarak MaraĢ‟ta AĢık Mehmet‟ mıĢtır. unuttum. Biri bUdiğimjz uttaki kara leke. 393 ESKĠ TÜRKÜLER İstanbul GARĠP BÜLBÜL Derleyen Ali Ufkk Garip garip öten bülbül Sen ah et ben ağlayayım Derdime dert katan bülbül Sen ah et ben ağlayayım Gonca güller deste deste Gönderdiler onu dosta Ben gurbette sen kafeste Sen ah et ben ağlayayım Yârim bize hemdem olmadı Hatırım ele almadı Gayrıya derman kalmadı Sen ah et ben ağlayayım Ayrı gitti dildarımız1 Rûz u Ģeb2 artar zârımız ġimdilik budur kârımız Sen ah et ben ağlayayım ġAHĠN der. Sorulmayı sorulmayı Seğirttim ardından yettim Eğildim yüzünden öptüm Adın bilirdim. Biz doğrusunu ve tümünü yukarıya aldık. GÖRÜLMEYĠ GÖRÜLMEYĠ* Güzel ne güzel olmuĢsun Görülmeyi görülmeyi Siyah zülfün halkalanmıĢ Örülmeyi örülmeyi Bahçende gülün güllenmiĢ ġeyda bülbülün dillenmiĢ Koynunda memen kirlenmiĢ Emilmeyi emilmeyi Mendilim yudum. gonca güldeyiz ġakır öteriz dildeyiz Ġkimiz de bir haldeyiz Sen ah et ben ağlayayım * ** (1) Dildar: Sevgili (2) Euz u Ģeb: Gece gündüz. 394 . arıttım Gülün dalında kuruttum Ad:m ne idi.391 ESKĠ TÜRKÜLER SANA BĠR BEN GEREK Behey ala gözlü dilber Sana bir ben gerek bir ben* ÂĢıkın aklın almağa Sana bir ben gerek bir ben Sakın hey hünkârım sakın Var baĢına teller takın Sol ak gerdana yakın Sana bir ben gerek bir ben Sen ne gezersin bu yerde Seni uğratırlar derde Zülfün bölündüğü yerde Sana bir ben aerek bir ben Ben hocamdan okurum da Bülbül gibi Ģakırım da ġu yanağın çukurunda Sana bir ben gerek bir ben Karacoğlan çaresi ne Melhem arar yaresine Ġki kaĢın arasına Sana bir ben gerek bir ben * ** (*) Buradaki benler iki anlamda kullanılmıĢ.

(4) Dide: Göz.GÖNLÜMÜ 3. ArĢ: Gökyüzü.LMEZ Miv'ıM Yüce dağlar duman olmaz Gözüm yaĢı revan olmaz1 Değme kiĢiye kul olmaz Ben gönlümü bilmez miyim Engine saldım özümü Hakka döndürdüm yüzümü Çekemem nadan sözünü2 Ben gönlümü bilmez miyim Aslan gibi çalar çarpar Kaplan gibi yola bakar Gökte buluttan nem kapar Ben gönlümü bilmez miyim Der ki ÂĢık. kimse bilmez hâlimden Kime dâdeleyim senin elir>den6 Havadan inmez Koluma konmaz AteĢim sönmez Yandıran bir âhu gözlüdür * ** (1) Leb: Dudak. (3) Efgân: îailti. yâri gözler Yaktı içerimi közler BeĢ padiĢahlık yer gözler Ben gönlümü bilmez miyim * ** (1) Revan olmak: Akmak. yazıktır5 Gariplik çekmiĢim. (6) Dâdetmek: ġikâyet etmek. Biçim yönünden de kendine özgü bir yapıdadır. 395 ESKĠ TÜRKÜLER KURBAN OLDUĞUM ġol salınıp giden dilber Boyuna kurban olduğum Eğlen burda tanıĢalım Diline kurban olduğum Sabahtan uğradım yâre iĢimden oldum âvâre Ayağın bastığı yere Tozuna kurban olduğum Soğuk sular akar dağda Mor menevĢe biter bağda Sarılıp yatacak çağda Nazına kurban olduğum Karacoğlan söyler daim Yâr ile nic'olur halim Anası bir katı zalim Kızına kurban olduğum ON YEDĠNCĠ YÜZYILDAN BĠR TÜRKÜ On yedinci yüzyıl ozanlarından ÂĢık'ın aĢağıdaki türküsü en eski ve özei yapıda bir türküdür. 397 ESKĠ TÜRKÜLER KÖMÜR GÖZLÜM ÂĢık bilir âĢıkların suçunu Cennet sandım kız koynunun içini TaramıĢ zülfünü. terbiyesi kıt kiĢi. Kara gözlüm senden murat alınmaz Cana çevrin çoktur. (2) Nadan: Kötü. (5) Figan: Ġnleme. ezelden sözlüdür Der ki ÂġIK. kömür gözlüm ÂĢık bilir âĢıkların âlâsın Kömür sandım kaĢlarının karasın Sevdiğim kapına kul mı ararsın iĢte ben kapına kul. kömür gözlüm Yol üstünde biter bir toprak örün* Yâr sen yüreğime vurdun bir . nazlıdır 396 ĠĢtiyakın derunumu yakıyor2 Ah ile efganım arĢa çıkıyor3 Ġki elimde tas Didelerim yaĢ4 Sinemde ateĢ Derunumda yanan közlüdür Figanın iĢiten der ki. dökmüĢ saçını Yüzünün üstüne tel. fendin bilinmez Yandım elinden Tutsam belinden Emsem lebinden1 Efendim naz eder. (2) ĠĢtiyak: ġiddetli arzu. Derun: îç. bağrım eziktir Yâr ele girmez Yanıma gelmez Hâlimden bilmez Gam değil.

On üçünde gözün süzer Zülfünü gerdana düzer Kargı kamıĢ gibi uzar Boyu selvi dala benzer On dördünde pek derbeder Dostun ikrarını güder Nere çeksem ora gider Boynu toklu kula benzer On beĢinde yaĢar yaĢın Her örnekten bağlar baĢın Tenhalarda arar eĢin Tez alıĢkın tele benzer On altıda kurt bilekli Yüreği Hakka dilekti Sağrısı yeĢil örekli Esen poyraz yele benzer On yedide deli dolu Hiç bilmez gittiği yolu Has bahçenin gonca gülü Kız turnada tele benzer On sekizde göçer göçü Kız oğlana bulur suçu Gelinin ibriĢim saçı Kız turnada tele benzer . yoğurt. tepen duman karaymıĢ Yârdan ayrılalı hayli zamanmıĢ Göğsünün üstüne misk mi sürünmüĢ Yanağın çevresi bal.düğüm Ak yârime hasta diyorlar bu gün Hastanın üstünde kal. kömür gözlüm Karacoğlan. kömür gözlüm * ** BALA BENZER On birinde bir yâr sevdim Yeni açmıĢ güle benzer On ikide Ģeker Ģerbeti Oğul vermiĢ bala benzer (*) özün: Yağ-. süt gibi Ģeyler.

BEġĠK TÜRKÜLERĠ NĠNNĠLER .

Yaygın ninniler oldu gibi o anda doğarak söylenenleri. dileklerini. Belli bir olayı konu alan ve türkü biçiminde olanları azdır. Çocuk gözlerini dünyaya açtığı ük günlerden baĢlayarak müzik (ses) ve sür yolu üe eğitime baĢlamıĢ olur. özlem. Biçim bakımından çok kere mânilere benzerler. Daha sonra bu eğitim yaĢantısının bütün ayrımlarında sürecektir. Annenin çocuğu üzerine isteklerini. Ninnilerin sözleri ve ezgileri sade ve basittir. beĢik türküleridir. Çok zaman içten geldiği gibi (irticai) dir. çoktur. bu arada kendi istek.îlk günlerinden baĢlayarak dört beĢ yaĢına dek çocukları uyutmak için söylenen basit ve oldukça içli ezgili. Bu yüzden çoğu kısa sürede . Ninmlerin yapıcı ve ezgicisi Türk analarıdır. sevinç ve acılarını da düe getirir.

köy. kimsede yok Bir elinde yay. sana kurban olayım Sen uyu da sana nenni deyeyim Gide gide gitmez oldu dizlerim Ağlamaktan görmez oldu gözlerim Yalnız seni büyütmektir emelim Uyu balam. sana kurban olayım Sen uyu da sana nenni deyeyim Cümle kuĢlar destur almıĢ ötüyor ġehit baban gelmiĢ bize bakıyor Yarasından kızıl kanlar akıyor Uyu balam. kasaba. Çalgının eĢliği olmayan tek türkü türü ninnüerdir. sana kurban olayım Sen uyu da sana nenni deyeyim AkĢam oldu. büyük kent çev relerine göre konularında değiĢiklik gösterirler. Bu hava içinde büyüyen çocuk sırası gelince babasının yerini alacaktır. Bu ninni Van dolaylarından derlenmiĢtir. bir elinde ok Uyusun yavrum ninni Hu hu hu beni Tilki duymasın seni Eğer tilki duyarsa Hem seni yer. Ninniler göçebe. 404 UYU BALAM Bir Ģehit karısının oğlunun beĢiği baĢında göz yaĢları ile söylediği bu ninni kendi çeĢidi içinde baĢarılıdır.unutulur. gel de otur yanıma Gel otur da ağlaĢak biz yanyana Uyu balam. AkĢam oldu yakamadım gazımı Doya doya sevemedim kuzumu Kadir Mevlâm böyle yazmıĢ yazımı Uyu balam. yerine yenileri doğar. nar olur Çıkma kızım sokağa Beyler görür kan olur Ninni ninni yaylasına Bir kuĢ konmuĢ tarlasına BeĢ yüz altın vermiĢler Kızımın uykusuna Yanakları misket elması Çenesi de bülbül yuvası Ağzı Ģeker hokkası Burnu kâbe hurması Hoppala hoppala altın top Bizde var. kaygı girdi canıma Yetim balam. sana kurban olayım Sen uyu da sana nenni deyeyim * ♦ * 405 BEġĠK TÜRKÜLERĠ NĠNNĠLER DANDĠNĠ DANDĠNĠ lrnir Dandini dandini dan olur Bahçede ayva. hem beni * ♦ * ĠSTANBUL NĠNNĠLERĠ Bağda gezer bağcı baba Arkasında yeĢil aba Himmet et yavrum uyusun Zindandaki Cafer Baba * * * Ninni ninni Ġğci Baba Arkasında yamalı aba Benim yavrum uyuyacak Gelme bize bekçi baba * ** Hu hu derim bir Allah Sen uykular ver Allah Oğlum büyür inĢallah Herkes desin maĢallah * ** Uyusun da büyüsün maĢallah Babasına kavuĢsun inĢallah Hu hu derim ninni Yavruma uykular ver Allah m ** .

BEġĠK TÜRKÜLERĠ NĠNNĠLER Dandini dandini donatmıĢ Allah neler yaratmıĢ Çenesi çukur yavrumun KaĢları keman yaratmıĢ Gözleri kudret halkası Burnu kâbe hurması Ağzı Ģeker hokkası Yanakları misket elması Uyku getir yavruma babası Ninni çocuğuma ninni * ** Dandini dandini das dana Danalar girmiĢ bostana Kov bostancı danayı Yemesin lahanayı Lahanayı yemez kökünü yer Benim oğlum lokum yer Uyusun da büyüsün ninni TıpıĢ tıpıĢ yürüsün ninni * ** Dandini dandini daniki Gökte yıldız on iki Yıldızların birisi Oldu gece yarısı Uyuyor yavrum uyuyor Gözlerini uyku bürüyor Gelme komĢunun koca karısı * * EVLERĠNĠN ÖNÜ Dandini dandini danalı bebek BeĢiği yeĢile boyalı bebek Uyusun uyusun büyüsün Parmaklan kınalı bebek * * * Alaylı alaylı alaylı bebek MaĢrapası kalaylı bebek Mama getir bey babası Yavrum uyuyup büyüyecek * ** 3eĢiğini sallarım DüĢmesin oğlum bağlarım Babası nerde yavrumun Gitti de gelmez ağlarım * ** Ninni derim sallarım Artık düĢtü kollarım Uyumuyor yumurcak ġimdi babasını yollarım * ** Karga da seni tutarım aman Kanadını yolarım aman Yelpazeler yaparım aman KıĢın mangal yakarım aman Isıtır yavruma bakarım BEġĠK TÜRKÜLERĠ NĠNNĠLER Ninni ninni ninnice Bol soğanlı böğrülce Hazmı taam salata Yavrum yesin uyusun Uyusun da büyüsün * * * Dandini dandini dandinsin Camilerde kandilsin Bahçelerde sümbülsün Uyusun da yavrum büyüsün Yüzlerini güller bürüsün * * * Hoppala yavrum hoppala Ben kızımı vermem bakkala Bakkal yağ bal getirsin Kızım evde yesin otursun * * * Hoppala kızım hoppala Kızımı da vermem topala Topal odun getirsin KıĢın yaksın otursun Yazın gezsin yürüsün "îahat rahat uyusun ♦ ** Dandini dandini dan ister Babasından don ister Değme donu beğenmez ipekten olsun ister * * * .

bahar olur Camilerde ezan olur Uyu yavrum uyu Büyü yavrum büyü Ninnilerim senin olsun Uykular gözüne dolsun KiĢiler sözüne uysun Uyu yavrum uyu Büyü yavrum büyü * ** ÇANKIRI NĠNNĠLERĠ Çiçeklikte karyolası ġeker getir bey babası Yedirsin hanım annesi Uyusun yavrum ninni * ** Bülbülü var kafeste Altını var feste Uyusun oğlum büyüsün Çengi kızım sen sus da * ** Çaya vardım çay susuz Çadır kurdum yaylasız Benim yavrum pek huysuz '■nni yavrum ninni * * * jndini dayla kızım gaz'ı yayla kızım Ġlgaz'daki gözelin Gönlünü eğle kızım * * * illallahı var bunun Gül yaylası var bunun Irak ırak yoJlarda Bey babası var bunun * ** Ninni ninni nineli bebek Hokka gibi çeneli bebek On parmağı kınalı bebek Uyusun yavrum ninni * ** Yol üstüne salıncak kurdum Altına köprüler kurdum Yavrum büyüsün diye Çileleri çektim durdum BEġĠK TÜRKÜLERĠ NĠNNĠLER DANDĠNĠ DANDĠNĠ Dandini dandini dastana* Danalar girmiĢ bostana Kov bostancı sen onu Yemesin bizim kavunu .Bahçelerden su gelir Tekkelerden hu gelir Yavrum yattı beĢiğe ġimdi uykusu gelir * * * Ninni desem nihai olur Gül açılır bahar olur Ben yavruma gül demem Gülün ömrü az olur * * * Dağa vardım dağ uyur Dağda tavĢanlar uyur Ben yavruma e derim Yavrum beĢikte uyur * ** Uyusun da yavrum büyüsün Eteğini sürüsün Yüzünü güller bürüsün Ninni benim yavruma ninni BEġĠK TÜRKÜLERĠ NĠNNĠLER UYU YAVRUM UYU Kundağına sardım taĢı Gözümden akıttım yaĢı Evliyalar yoldaĢı Uyu yavrum uyu Büyü yavrum büyü Ninni desem ne hal olur Açılır gül.

EĢref'im nenni Öte yakanın bulutu Beri yakayı bürüdü Aleylim aman aman Güzeller aldı yürüdü Oğlum nenni nenni. ev uyur ninni Evde yavrum uyur ninni J Çalkan Karadeniz çalkan ninni Gemilerde olur yelken ninni Bursa'daki Emir Sultan ninni Himmet eyle oğlum uyusun ninni * * * Dandini. dandini. dana. EĢref'im nenni .Uyu yavrum uyu Büyü yavrum büyü Dandini dandini dananmıĢ Mevlâm neler yaratmıĢ Anası oğlunu beklerken Gül benzini sarartmıĢ Uyu yavrum uyu Büyü yavrum büyü Karanfil oylum oylum Uyur mu benim oğlum Eğer oğlum uyursa ġen olur benim gönlüm Uyu yavrum uyu Büyü yavrum büyü Yavrum gözün tavanda Çift öküzler tavanda Yavrum baban yabanda Uyu yavrum uyu Büyü yavrum büyü * ** (1) Kafiye içi» uydurulmuş anlamsız sözler. n Dağa gitim dağ uyur mrani Dağda tavĢanlar uyur ninni Göle gittim göl uyur ninni Gölde balıklar uyur ninni Eve geldim. OĞLUM ÜġÜMÜġ Oğlum oğlum üĢümüĢ Pazarda buğday taĢımıĢ Yolda güneĢ vurmuĢ da Ensesini kaĢımıĢ Uyu yavrum ninni Büyü yavrum ninni Oğlum oğlum al oğlum Ocağında kal oğlum Baban artık kocaldı iĢe güce sal oğlum Uyu yavrum ninni Büyü yavrum ninni Oğlum oğlum yatıyor Kolunu bir hoĢ atıyor Ana bir iĢ var mı diye Ġkide birde bakıyor Uyu yavrum ninni Büyü yavrum ninni BEġĠK TÜRKÜLER! NĠNNĠLER UYU KIZIM Pazarda da kuzu Yükü de kırmızı Ananın bir kızı Uyu kızım ninni Pazarda da ceviz Kırarım da kavuz NiĢanlın da yavnz Uyu kızım ninni Pazarda da bal var NiĢanlına yalvar Kız baĢında Ģal var Uyu kızım ninni Evimizin önü kiraz Kirazdan aldım biraz Yine mi öttü ilk horoz Uyu kızım ninni Evimizin önü kuyu Kuyudan alırlar suyu Küçüksün var daha uyu Uyu kızım ninni * * * TRABZON NĠNNĠOERĠ Trab. danadan ninni BağıĢlasın Yaradan ninni Dana. dasdana ninni Danalar girdi bostana ninni * ** ÖTE YAKAYA GEÇELĠM ( Ninni ) Eskişehir Öte yakaya geçelim Atlara yonca biçelim Aleylim aman aman Biz bu yerden vazgeçelim Oğlum nenni nenni.

dizim ovarım Ben yavrumu sallarım Uyu benim oğlum ninni * ** Ninni desem yaraĢır Gül bahçeyi dolaĢır Mahallenin kızları Benim oğluma sataĢır * ** Bahçeye kurdum salıncak Uyumadı yumurcak ninni Seni gidi yaramaz nini ġimdi annen gelecek ninni Sana meme verecek ninni * ** Ak kandilli kandilli Medreseler kandilli Yaksın kızım otursun Görsün oğlanlar kudursun Ninni kızıma ninni ♦ .Derleyen Osman Ozdenkçt * ** BEġÎK TÜRKÜLERĠ NĠNNĠLER ÇEġĠTLĠ NĠNNĠLER Dandana edeyim seni Gömleksiz koydun beni AkĢam baban gelirse Hem seni döğe hem beni * * =* Dağa gittim dağlar uyur Dağda tavĢanlar uyur Yola geldim yollar uyur Yolda yolcular uyur Evde de oğlum uyur * ♦ * Karga karga gak getir Karga salavat getir Karga donuna etmiĢ Saka baba su getir * ** Karga karga gak demiĢ Çık yollara bak demiĢ Kanadını yolarım Yazın yazın saklarım KıĢın mangal yakarım Oğlum gözünü kapadı ninni Babası beni yaladı ninni Gece gündüz çabaladı ninni Ninni oğlum ninnice ninni AkĢam güzel uyuyacak ninni *% Hu hu hoppala KoĢar gider bakkala Bakkal yolu taĢlıdır Yavrum hilâl kaĢlıdır * * * Ninni desem uyur mu ola üstünü güller bürür mü ola Benim yavrum büyür mü ola Ninni ninni he k-uzum ninni * Bebeğimin beĢiği çamdan DüĢtü yuvarlandı damdan Babası geliyor ġam'dan Ninni he kuzum ninni ♦ * ♦ Kızım kızım kızıma da Gözden yaĢlar sızmeda Uyku olsun yoldaĢın Ayağın kaldı çizmede KarĢıdan darı gelir Koynuma arı gelir BEġĠK TÜRKÜLERĠ NĠNNĠLER Fidandır kızımın adı Çadıra doldu dadı Ala gülüm kıl dokur Kalmadı kalan katı * ** Dağda tavĢan kovarım DüĢtüm.

nenni. nenni. nenni bebeğe Bebeğin beĢiği bakır Yerinden kalkmıyor. nenni bebeğe Bebeğin beĢiği çamdan Yuvarlandı düĢtü damdan Beybabası gelir ġam'dan Nenni.** Dandini dandini danalı bebek On parmağı kınalı bebek Hem huridir. hem melek iki kolu sıvalı bebek Ninni * * * Ay dede ay dede Külahın nerede Teknede kaldı teknede Birisini bana versene Allahtan istesene Ninni * ** ADALARDAN ÇIKTIM Adalardan çıktım yayan Di gel bu dertlere dayan Bebeğim uykudan uyan Nenni. ağır Ben sallarım tıkır tıkır Nenni. nenni. nenni bebeğe AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) .

Doğum. Bu ağıtlar genellikle ya öienin ağzından ya yakınları olan kimselerin.AĞI ! LAR Ağıtlar genellikle ölüm olayları üzerine söylenir. niĢanlısı. ya bir delikanlının vurulması olayı gibi toplumu içinden yaralayan acıklı olaylardır. Böyle olması türkünün daha içli. anası. daha acıklı olmasını sağlar. babası ağzından söylenir. Bu ölüm olayları doğal ölümler dıĢında olanlardır. Bunda da Samanlığın izleri kendini gösterir. görenek ve törenler de eski inanç ve düĢünüĢün izlerini çok açık olarak taĢır. ölümle ilgili öteki tören vo gelenekler bir arada incelenince ġamanlığın günümüzde etkisi süren yönleri . evlenme gibi yaĢantının baĢlıca gereklerinden olan ölümle ilgili gelenek. örneğin karısı. Ya genç bir gelinin vakitsiz ölümü.

Bunlar arasında kimi sevilen padiĢah ve paĢaların ölümü üzerine saz Ģairlerince söylenmiĢ güzel ağıtlar da vardır. Bu arada ufak tefek değiĢmelere de uğrar. çevrelerinde bulunanları ağlatırlar. uzun süre yaĢar. yüzlerini yolarlar. ciritten öldü. Bu iĢi kendisine meslek edinen kadınlar vardır. bütün yurdu dolaĢır. kimi cönklerde pek az olarak iki üç yüz yıllık olanlarına rastlanabilmektedir. Erkeklerin ağıt yapması pek azdır. Eskiden daha çok yapılan bu ağıt törenleri günümüzde pek azalmıĢtır. Saçlarını. ölüyor. nasıl sezmedi Amanın da iller. Çağrıldıkları evde. komĢular da çevresine toplanır. babasına ve öteki yakınlarına karĢı sevgisini dile getiren Ģiirleri yanık birer ezgi ile söylerler. Bunun nedeni yazıya geçirilmemiĢ olmaları. o çağlarda nota da bulunmadığı için unutulup gitmiĢ olmalarıdır. kurtarılamıyor. Ötenin iyiliklerini. Bütün çevreyi acılara boğan bu ağıtı veriyorum. Bu ağıt karısı ağzından söylenmiĢtir. Kara koyun gelmiĢ kuzusun ister Beyim utancından yarasın gizler N'oldun. ev halkı. beyime n'oldu? Vadesiyle değil. yenin ezmedi Bu dünyada doya doya gezmedi Hıyanet ettiler. Bu iĢde gösterdikleri baĢarı ölçüsünde değerleri artar. 425 AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) RĠZA BEY AĞITI Kalecik Derleyen Şeyh Şamı Köyü Ahmet Talât Riza Bey adındaki kahraman genç düğünde at üzerinde cirit oynarken baĢına gelen bir değnekle attan düĢüyor. beyime n'oldu? Vadesiyle değil. yiğitliklerini anasına. Bir yandan da ölen kendilerinin yakını imiĢ gibi içten„ lik gösterileri yaparlar. Ancak. Ağıtçıl-ar söz sanatının da ustaları oldukları kadar birer aktördürler. Ağıt türküleri bu törenler dıĢında da çıkai rılır. Bu gün yurdumuzun kimi yerlerinde Ģimdi de ağıt törenleri yapılır. ciritten öldü. . Bunlara genellikle "mersiye" denir. Bunda da yine kadınlar birinci sıradadır. Her gün yeni yeni ağıt türküleri yaparlar. Kerbelâ mersiyeleri daha çok BektaĢi ve Aleviler arasında söylenir. Ağıtların hemen hepsi gerçek olaylara dayanır. eğdirmiĢ fesi Götürmüyor benim beyim nefesi Amanın da ileri. çadırda ölenin giysilerini ortaya koyarlar. Batıdan geliyor davulun sesi Allı yemenili. ciritten öldü. Yüzyıllar boyunca yakılan ağıtlardan ancak en eski olarak elimizde geçen yüzyıldan öteye gidenlerini bulamıyoruz.daha açık görülür. Bu olayların toplumu etkilemesi ölçüsünde ağıt yaygınlaĢır. Çuha mintan geydi. hey Allahım bir oğul göster Amanın da iller. beyime n'oldu? Vadesiyle değil. Bir de imam Hüseyin'in Kerbelâ'da Ģehit edilmesi üzerine çok sonraları söylenmiĢ ağıtlar vardır. Kimi durumlarda ölü gömüldükten sonra ağıt törenleri günlerce sürer. Bu yanık türküler hep içten geldiği (irticai) gibi yaratılır. Bunlara "ağıt yakıcı'' cfenir.

EVLERĠNĠN ÖNÜ 426 KAÇAKÇI AĞITI Çanklrt Derleyen Tahsin Kahit Geçen yüzyılda Osmanlı borçlarından ötürü tütün tuz gibi maddeler için Fransa'ya bir takım ayrıcalıklar tanınmıĢtı. çok canlar yanar. Kır atın üstünde bir uzun yayla Ne diyem beylerim. dostum. kula at kiĢnedi Yağlı martin ciğerime iĢledi Bana ahbaplarım bir iĢ iĢled'. Cumhuriyet hükümeti buna son vermiĢtir. ölenler olurdu. AĢağıdaki türkü bir kaçakçının kolcular tarafından öldürülmesi üzerine yakılmıĢtır. Halk ektiği tütünü bu Reji'ye vermek zorunda idi. Bu olaylar üzerine çok türküler yakılmıĢtır. Al ilen vurdular kanı bol yerde EĢim. varınca doğrusun söyle Beypazarı'dır meskenimiz yolumuz Kim bilir nerede kalır ölümüz Beypazarı‟ndan çıktım da tütün satmaya Kır at baĢladı da yatıp kalkmaya Kolcular baĢladı da fiĢek atmaya AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) Beypazarı'dır meskenimiz yolumuz Kim bilir nerede kalır ölümüz Kör olası ÇerkeĢ nereden geldin Kuyumcuyum diye çayıra kondun Alnı top kâkülü yiğide kıydın Beypazarı'dır meskenimiz yolumuz Kim bilir nerede kalır ölümüz Bineydim de kır atımın üstüne Alaydım da martinimi destime BeĢ yüz atlı olsa gelemez üstüme Beypazarı'dır meskenimiz yolumuz Kim bilir nerede kalır ölümüz Kır ata karar m'olur eĢindiği zaman Dizgini boynuna geçtiği zaman Belden aĢıp tozlu yola düĢtüğü zaman Aman atım beni yâre kavuĢtur Gedikten aĢıyor bir kara kağnı Kağnının ardında kır atı bağlı Kaldırın çevresini püskürme benli Beypazarı'dır meskenimiz yolumuz Kim bilir nerede kalır ölümüz 428 DELĠ ġABAN BOZUĞU Çankırı Derleyen Tahsin Nahit J Bir düğün sonunda arkadaĢlarının hıyanetine uğrayarak cinayete kurban giden delikanlının acıklı serüveni. Bileydim Çankırı‟ya gelmezdim N'olaydım da düğünlere varrçnazdım Bir kurĢun ile ben de ölmezdim Al ilen vurdular kanı bol yerde EĢim. ihvanlarım nerede Benim atım baĢ tavladan boĢandı Ahbaplarım yollarıma döĢendi ġaban silâhını kimler kuĢandı Al ilen vurdular kanı bol yerde EĢim. Kolcular ile ekiciler arasında çok kanlı çarpıĢmalar olur. dostum. Ucuz aldığı için ekici tütününü oraya vermek istemezdi. Kaçakçılığı önlemek için özel bir silâhlı izleyici kurum meydana getirilmiĢti. ihvanlarım nerede Koçhisar‟dan çıktım. dostum. ihvanlarım nerede Düğün evinden çıktık sağ ve selâmet Sarı Baba‟ya vardık koptu kıyamet Bir kardaĢım vardır da Hakka emanet Al ilen vurdular kanı bol yerde EĢim. Bunlara Kolcu denirdi. Hükümet içinde hükümetti bunlar bir çeĢit. dostum. Bunlardan biri de Reji denilen tütünleri satın alan ku ruluĢtu. ġaban'ı vuran Çolak Hüseyin imiĢ. kaderim böyle Anama. ihvanlarım nerede AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) Bize bu sarhoĢluk ezelden ezel Azrail gelmiĢ de baĢımda gezer . Bu yüzden tütün kaçakçılığı almıĢ yürümüĢtü.

dayanmaz yürek Ġsmail'in baĢ ucu kazmayla kürek Kıyma Mehmet kıyma tatlı canıma Nevres ablan aldı beni yanına Kabrimin sağ yanı bir uzun dere Sol yanımda açtılar bir koca yare Benim ölümüme bulunmaz çare Kıyma Mehmet kıyma. merdanesiyim Anamın. dostum. ilk olarak Pir Sultan Abdal eserimde yayımladığım bu üç ağıttan birini aĢağıda veriyorum. ölecek miyim Ölmeden yârimi görecek miyim . babamın bir danesiyim ♦ ** 431 AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) PĠR SULTAN ABDAL'IN SÖYLEDĠĞĠ AĞIT On altıncı yüzyılın büyük tekke ozanı Pir Sultan Abdal. Dinleyin âĢıklar benim sözümü Felek yaktı kül eyledi özümü Elimden aldırdım körpe kuzumu Her gün kıyamet oğlum diye diye Bir gün kıyamet oğlum diye diye Yakarım yakarım ateĢim tütmez Seslerim seslerim bülbülüm ötmez Oğlumun hayali karĢımdan gitmez Her gün kıyamet oğlum diye diye Bir gün kıyamet oğlum diye diye PĠR SULTAN ım dünya fânidir fâni Ġnsana verdiler emanet canı Dünyadan ahrete uludur yolu Bundan gayrı yol yok. dönesin geri Her gün kıyamet oğlum diye diye Bir gün kıyamet oğlum diye diye HASTANENĠN ġĠġELERĠ Hastanenin ĢiĢeleri parlıyor Doktor gelmiĢ yaralarım sarıyor. Ġsmail'i sevmekte iken bunu öğrenen Nevres'in kardeĢi Mehmet.Yağlı kurĢun yemiĢ. bir kaza sonunda ölen oğlu için iki ağıt söylemiĢtir. dostum. Ġsmail'i öldürür. merdanesiyim Anamın. dostum. babamın bir danesiyim Nevres'in bacası çoktan tütüyor Beyaz gömleğim kana batıyor Ġsmail vurulmuĢ yerde yatıyor Kıyma Mehmet kıyma. Ġsmail'in ağzından Mehmed'e karĢı yalvarır biçimde söylenmiĢtir. dostum. ihvanlarım nerede 430 KIYMA MEHMET Nevres. Türkü. Büyük ozana yakıĢır içlilikle. ihvanlarım nerede ġaban'ın geydiği sırmalı yelek Mevlâdan mı diledin böyle dilek Koçisar yolları üç aylık benek Al ilen vurdular kanı bol yerde EĢim. gerçekten acı duyan babanın ağlayıĢlarını dile getiren bu ağıt elde ettiğimiz en eskilerdendir. ihvanlarım nerede Çankırı'nın fenerleri parlıyor Ahbaplarım baĢ ucumda ağlıyor Doktor gelmiĢ yaralarım bağlıyor Al ilen vurdular kanı bol yerde EĢim. ihvanlarım nerede Kahpe Çankırı'da otlar bitmesin Çolak Hüseyin'in evinde duman tütmesin Söylen kardaĢıma dava yerine gitmesin Al ilen vurdular kanı bol yeıde EĢim. dostum. ihvanlarım nerede KardaĢımın adını sormayın Ömer Ömer'in elinde bir yeĢil fener Yağlı kurĢun yemiĢ çark gibi döner Al ilen vurdular kanı bol yerdo EĢim. Nevres'in evinde mermerde^ direk Ġsmail vurulmuĢ. dostum. ihvanlarım nerede Cenazem yattı da selvi dal gibi Tenimi soydular sırma tel gibi Mezara girincek oldum el gibi Al ilen vurdular kanı bol yerde EĢim. Anneciğim baĢ ucumda ağlıyor Söyle doktor söyle. gözlerin süzer Al ilen vurdular kanı bol yerde EĢim.

Genç yaĢında bu ölüm çok kiĢinin yüreğini yakar. kar bulamadım Kendime münasip yâr bulamadım * ** ÇAMLIĞIN BAġINDA Çamlığın baĢında tüter bir tütün Acı çekmeyenin yüreği bütün Ziyanın atını pazara tutun Gelen geçen Ziya ölmüĢ desinler At üstünde kuĢlar gibi dönen yâr Kendi gidip ahbapları kalan yâr Ham meyveyi kopardılar dalından Beni ayırdılar nazlı yârımdan Eğer yârim tutmaz ise salımdan Onun için açık gider gözlerim 433 AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) YAKAMADIM GAZIMI İstanbul Münevver de denilen bu ağıt. kefen biçek Uyan Ali'm. lohusa iken ölen kadm için yakılmıĢtır. ikinci bölüm bir yakınınca söylenmiĢtir. yüzüm duvak Uyan Ali'm. Ali'min bindiği taylar Atlayıp geçtiği çaylar Ali'm ölmüĢ. sabah oldu Sabah oldu. sabah oldu Sabah oldu. neler oldu Gün doğmadan suyun kondu Evlerinin önü mezar Mezarda kumrular gezer Anan duyar. sabah oldu Sabah oldu. ben sana hayran olayım * ** f/28 434 UYAN. Ġkinci kavuĢtak yine Ahmed'in ağzından söylenmektedir. neler oldu Gün doğmadan suyun kondu * * * SARI AHMET Afyon Süleyman Boyacıoğln Sarı Ahmet'i arkadaĢa bir meseleden vurmuĢ. ne babam var. kabir bana dar geldi Genç yaĢımda ölüm bana zor . kimler ağlar Uyan Ali'm. ben sana hayran olayım Üsküdar'ın karĢısında BeĢiktaĢ Ne anam var. Ahmet diye geldin yanıma Nasıl kıydın benim tatlı canıma KardeĢlerim kor mu senin yanına Aman Allah. Ahmet.. sabah oldu Sabah oldu. Çok yaygındır. baban sezer Uyan Ali'm. ben sana hayran olayım Anasının adı yavrum Münevver Ben ölürsem yavrum seni döverler Hem döverler. kara yere gömerler Yazan ellerine kurban olayım Sen uyu. AkĢam oldu yakamadım gazımı Yazan böyle yazmıĢ alın yazımı Kadir Mevlâm böyle yazmıĢ yazımı Mamadım kucağıma kuzumu Yazan ellerine kurban olayım Sen uyu. neler oldu Gün doğmadan suyun kondu 435 AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) Evlerinin önü çiçek Gelin kızlar. ALĠ‟M Güveyi girdiği gece ölen gencin. neler oldu Gün doğmadan suyun kondu • ' " • Evlerinin önü kavak Kavaktan dökülür uvak Elim kına. ne kardaĢ Uçan kuĢlar olsun bana can yoldaĢ Yazan ellerine kurban olayım Sen uyu. ekin biçek Ali'm ölmüĢ. gelinin ağzından söylenmiĢ ağıtı.-. Birinci bölüm Ahmed ın ağzından.Bahçeye inerken nar bulamadım Yandı da yüreğim.

babamın bir tanesiyim Anama söyleyin camızı satsın Kanlı gömleğimi bağrına b3ssm Geline söyleyin. demeye Aman Allah. kardeĢim alsın KardeĢim almazsa ellere kalsın Kıyma Celâl kıyma. nar benim Ağ çardakta salman Suna boylu yâr benim Yılan inceden öter Hurma Bağdat'ta biter Ergen kızın koynunda Yapraksız meyve biter Yoncalığın cılgı yolu Birbirine kavuĢuyor Seni vuran candarmalar Elvanınan savuĢuyor Yoncada siyeç çekili Nerde kaymakam vekili KardeĢ vurulmuĢ yatıyor Kana boyanmıĢ kekili .geldi Sarı Ahmet'i getirdiler yumaya Elim varmaz teneĢire koymaya Dilim varmaz. kabir bana dar geldi Genç yaĢımda ölüm bana zor geldi MEZARIMIZ YAD ELLERE KAZILDI Gide gide ben sılamdan ıradım Iradım da yad ellere yaradım Etrafımda Nesibe‟yi aradım Ak alnıma kara yazı yazıldı Mezarımız yad ellere kazıldı Gide gide tutmaz oldu dizlerim Ağlamaktan görmez oldu gözlerim Bu yerlerde geçmez oldu sözlerim Ak alnıma kara yazı yazıldı Mezarımız yad ellere kazıldı Bir giderim. babamın bir tanesiyim * * » DAĞDERELĠ MUSTAFA'NIN AĞITI SI a nisa Mustafa Efe tabancayı bağladı Telli de kurĢun ciğerimi dağladı Aman aman Mustafa'm dünyalara doymadı Doydu amma yâr koynuna girmedi Girdi âmma yâr satasın sürmedi (*) Sıçanlı Ovası: SincanlI (Sinan PaĢa) 438 Afşin Biçildi mi Ģu Kesikler'in ekini Gel. neyleyeceksin hekimi Aman aman Mustafa'm. Buraya iki parçası alındı. dağ baĢında vuruldu En sonunda BaĢoluk'da vuruldu * * * KALE BENĠM. nar tanesiyim Anamın. Ahmet ölmüĢ. babacığım. beĢ ardıma bakarım Hem ayrılık. Uzun bir türküdür. kar benim Ayva benim. nar tanesiyim Anamm. hem hasretlik çekerim Gözlerimden kanlı yaĢlar dökerim Ak alnıma kara yazı yazıldı Mezarımız yad ellere kazıldı Salıverin koyunlarım sulansın Sulansın da Silindi'yi dolansın Harmanoğlu torba taksın dilensin Ak alnıma kara yazı yazıldı Mezarımız yad ellere kazıldı 437 AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) SiÇANLI OVASINDA* Afyon Şuhu t Şiikrü BanU Güveyi gireceği gece vurulan gencin ağıtı. benim. YÂR BENĠM İzzettin ErttüM Kale. Sıçanlı Ovasında düğün kuruldu AkĢam ezanında güveyi vuruldu Yatsıya varmadan geline duyuldu Kıyma Celâl kıyma.

. koĢamadım Yiğit oldum.. canıma kıyma Aldanıp feleğin sözüne uyma Orucu tuttum da bayram etmedim Emrinizden baĢka bir iĢ tutmadım Gelin oldum bir murada yetmedim Kıyma zalim kıyma..439 AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) HACI BEY AĞITI Hacı Bey adındaki yiğidin düğünü olurken vurulması üzerine yakılan ağıt. canıma kıyma Aldanıp feleğin sözüne uyma * AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) GELĠN AYġE Adana ■ Sivas Haşan Küpeli Koyun gelir yata yata Çamurlara bata bata Gelin AyĢem sele gitmiĢ Yosunları tuta tut?. hele Ģuna Varın bakın telâĢına Hacı Beyi öldürmüĢler Kuzgun döner üleĢine Gelin ağlar. yaĢamadım Gelin seni boĢamadım Niçin çekmiyor kahrımı KIYMA ZALĠM Gelin olduğu gece kocası tarafından öldürülen gelinin ağıtıdır. eĢim deyi Anan ağlar.. yaman AyĢem Dağlar baĢı duman AyĢem Koyun gelir kuzuyunan Ayağının tozuyunan Gelin AyĢem sele gitmiĢ Yanı körpe kuzuyunan Aman AyĢem. * ** 442 . canıma kıyma Aldanıp feleğin sözüne uyma Babam senden çok mu aldı malını* Söyleyin de geri versin malını Mal için de öldürmezler gelini Kıyma zalim kıyma. yaman AyĢem Dağlar baĢı duman AyĢem Uzat AyĢem kollarını Ver ağzıma dillerini Nöbet nöbet bekliyoruz Hanım AyĢem yollarını Aman AyĢem. baĢım deyi Küçük bacın pek yanıyor Hacı Bey kardaĢım deyi Camız aldım. yaman AyĢem Dağlar baĢı duman AyĢem Koyun gelir seke seke Kulağında elmas küpe Ben yârimden ayrılmazdım Ayırdılar çeke çeke Aman AyĢem. Aman AyĢem. AĢağıdan geliyor bir kanlı merek Yolumu yolsuza dönderdi felek Bu yolun yolcusu olmak mı gerek Kıyma zalim kıyma. Elmalı'dan çıktım yayan Dayan hey dizlerim dayan Erkilet'ten dayın gelmiĢ Uyan Hacı Beyim uyan Elmalının yazıları Ceylân avlar tazıları BozulmuĢ yayladan gelir Hacı Beyin kuzuları Kızılırmak akıntısı Uzun selvi yıkıntısı Hacı Beyim düğün kurmuĢ Hani bize okuntusu Hele Ģuna. yaman AyĢem Dağlar baĢı duman AyĢem (•) Kız babalarının güveyiden aldıkları «baĢlık» denilen para ve benzeri değerler.

yağlayamadım Kır atım boĢanmıĢ. gör neler oldu MuĢ'u iĢgal eden Moskoflar oldu MuĢ'un ovası da bahçeler bağlar Serindir suları. getiremedim Bize mesken oldu MaraĢ illeri Gayrı. ılıdı suyum Kefene sığmıyor Ģu selvi boyum Bize mesken oldu MaraĢ illeri MaraĢ'a vardım da sığmadım hana Doğurmaz olaydın sen beni ana Kimsem de yoktur ki derdime yana Bize mesken oldu MaraĢ illeri KömüĢlerim de gelmiĢ. hayın annem Ben de bileydim Halep'ten de gelmezdim Haberim olaydı kirvem sana vermezdim ġu tatlı canı bir kurĢuna vermezdim Vallah alınan aldattı bizi Öldürdüler ikimizi Issız koydular odamızı Söndürdüler çıramızı Ağlama annem ağlama Karalarını bağlama Ben ölürsem düĢmanlara bel bağlama Sebep annem.. derler. MuĢ'u baĢaldın Ağla vatan ağla. mezarım kazdır Vadem. bağlayamadım Gitme yavrum dedim.. gör neler oldu MuĢ'u iĢgal eden Moskoflar oldu * * * (*) Bu türkü I. sürmez dallarım Döküldü yeĢilim. fidanıdım.Huş MUġ ĠġGAL TÜRKÜSÜ* Derleyen : Ferruh A rsunar MuĢ'un etrafı dağdır. yorganım kumaĢ Al kanlar içinde can veren kardaĢ Bize mesken oldu MaraĢ illeri MaraĢ'ın önünde bir sürü koyun EĢildi mezarım. Seyyit Küçükbezirci Dayıma söyleyin de atıma binsin Sırmalı maĢlahımı tellala versin Avradım çok güzeldir. Kiiçükbezirci Anne beni kaldır gezdir Tabutum düzdür. hayın annem MARAġ ĠLLERĠ MaraĢ MaraĢ.azdır... dedim. . bitiremedim Dikmenin dibinde oturamadım Gitme Ali'm. Derlet/en S. meĢedir Ġçinde oturan Veysi PaĢadır Veysi emir verdi. yakın. gör neler oldu MuĢ'u iĢgal eden Moskoflar oldu MuĢ'un etrafında atlı gezerim Vatan elden gitmiĢ.. yoktur allarım KardaĢsız gelini nasıl eğlerim Yârim mesken m'oldu MaraĢ illeri * * * 445 AĞITLAR (AĞILI TÜRKÜLER) ANNE BENĠ KALDIR GEZDĠR* Konya . yaslı gezerim Elbisem kirlenmiĢ.. paslı gezerim Ağla vatan ağla. eğleyemedim Bize mesken oldu MaraĢ illeri Bir dikme de diktim. 443 AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) DAYIMA SÖYLEYĠN . Ne yaman derdim var benim Onulmadık yaralarım var benim . Mehmet bey alsın Alınan aldattılar bizi Öldürdüler ikimizi Issız koydular odamızı Söndürdüler çıramızı Ağlama armem ağlama Karalarını bağlama Ben de ölürsem düĢmanlara bel bağlama Sebep annem.. bir büyük MaraĢ DöĢeğim kutnu da. ömrüm. Dünya SavaĢında Çarlık Rusyasınm Doğu ve Güney Doğu Anadolu topraklarımızı iĢgâl etmesi üzerine söylenmiĢtir. durmadan çağlar Yârinden ayrılan ah çeker ağlar Ağla vatan ağla.

Bu ağıt onun için söylenmiĢ. duyamadım sesini Nere kodun coĢkun çaylar ümmü'mü Davulcusu kaya dibi dolaĢır Seymenleri kuzu gibi meleĢir Güveyiye kara haber ulaĢır Yedin kanlı çaylar. bulamadım yolunu YaĢın on beĢ mehel mi gördün ölümü Nere kodun coĢkun çaylar Ümmü'mü Kapam dedim. Ümmü yok. beĢ ardıma bakarım Gözlerimden kanlı yaĢlar dökerim Hem ayrılık hem ölüm kahrı çekerim Nere kodun coĢkun çaylar ümmü'mü 448 hU AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) ULU CAMĠ AVLUSUNDA Bandtklt Develioğlu Asm Doğum sırasında ölen genç gelinin ağzından ağıttır. Kiiçükbezirci Bir eve. canım ebe. gelin ümmü'mü üç giderim. Ne yaman derdimi var benim Onulmadık yarâfârım' var benim * ** „ AĞLA ANNEM AĞLA Konya Derleyen 8. Olay gerçekten yakın zamanda olmuĢtur. iki kardeĢe bir günde çifte gelin getirmiĢler. kanmaz çaylar Suna'mı Bir el ettim kapamadım kolunu • Sarpa çattım.. . Ararlar tararlar yok. kapamadım fesini Ayın on beĢine benzer kesimi Kulak verdim. Ulu Cami avlusunda namazımı kılsınlar Gefinlik Ģamdanlarımı yan yana koysunlar Benim küçük kardeĢimi kocama versinler Aman ebe. . yollar.' iki adam kabrim-kazar ••• Annem mecnun olmuĢ gezer Ne yaman derdim var benim Onulmadık yaralarım var benim Anne beni tut kalkayım Fâni dünyaya bakayım .Kalktım baktım.. Bu ağıt onun üzerine yakılmıĢ. ?■ Ağla annem ağla göremen gayrı Kaybettin yavrunu bulaman gayrı * * * AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) ÜMMU TÜRKÜSÜ Köyden köye gelin giden Ümmü‟yü coĢkun çay alır. el vurma bana Kader kısmet böyle imiĢ. (•) Veremli bir kızın ağzından. Çıkmadım yüksek merdiven baĢı Gayet karayd* gözünen kaĢı Sel oldu akıyor gözümün yaĢı Ağla annem ağla göremen gayrı Kaybettin yavrunu bulaman gayrı Gelin dostfar gelin çetnevir düzün Üç güne varmadan gözümü süzün Gerdeğe girmeden bakire kızım Ağla annem ağ^ göremen gayrı Kaybettin yavrunu bulaman gayiı Sıra Sfra söğütlerim söküldü Üç gün evvel gözüm nuru döküldü Annemin babamın beli büküldü Ağla annem ağla göremen gayrı Kaybettin yavrunu bulaman gayrı Gelin dostlar gelin kınamı yakın Üç güne varmadan ölüme bakın .. tozar« . CoĢkun çaylar akmaz iken harladı Zalim düĢman kollarımı bağladı Arkamızda seymenler yanık yanık meledi Nere koydun. Gelinlerden birisi arabadan iner inmez hastalanmıĢ. Gerdekten daha yenge çıkmadan ölmüĢ.

ağlaman bana AkĢam oldu yakamadım gazımı1 Kucağıma hiç alamadım kuzumu Kadir Mevlâm böyle yazmıĢ yazımı Aman ebe... el vurma bana Kader kısmet böyle imiĢ. ağlaman bans Bir yazma oyaladım2 bağlayamadım Çocuğumu kundaklayıp sallayamadım Ben kocama müjdeci yollayamadım Aman ebe. * ** (1) Gaz: Lamba (burada). canım ebe.. oy bebek oy * * * YĠTEN YAVRU AĞITI Ġlk çocuğu Mehmet‟in hastalanıp ölmesi üzerir. ağlaman bana KARAKOLDAN ÇIKTIM Karakoldan çıktım yan basa basa Ciğerlerim koptu kan kusa kusa Beni vuran oğlan Konyalı Musa Konyalı Mus3. (2) Oyalamak: Oya iĢlemek... * ** f/29 VURULDUM ANAM VURULDUM Güveyi gireceği gece düĢmanları tarafından öldürülen gencin ağzından söylenmiĢ bir ağıttır Evimizin önünden söğüt söküldü ihtiyar babamın beli büküldü Sırma saçlar teneĢire döküldü Vuruldum anam vuruldum. bir su ver ban<' Ġçmeden ölürsem dert sana * ** AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) BEBEK §«»ısi Ergiin Bebeğin beĢiği çamdan Yuvarlandı düĢtü damdan Ben bebeği çok severdim Hem anamdan hem babamdan Oy Ģirin... bir su ver banaiçmeden ölürsem dert olur sana Kalkın arkadaĢlar ölümü soyun NiĢanlım duymadan mezara koyun Yumdum anam. gözlerimi açamıyorum Sevgili yârimden geçemiyorum Bir incecik yol gidiyor Talas'a Kızıl kanlar bulaĢıyor mor fese Benden selâm söylen cesur kardaĢa Yumdum anam. el vurma bana Kader kısmet böyle imiĢ. oy bebek oy Bebek beni hal eyledi Esir etti mal eyledi Bir kapıya kul eyledi Oy Ģirin.. oy narin. Mezar arasında harman olur mu? Kama yarasına derman olur mu? Kama sokanlarda iman olur mu? iman olur mu? ÇarĢının içinde sıra kasaplar Adam ahpabına kama mı saplar? Mustafam gidiyor. gelin ahpaplar Gelin ahpaplar. gözlerimi açamıyorum Annemden babamdan geçemiyorum Kalkın arkadaĢlar çıramı yakın NiĢanlım kınasını elime yakın Cenazem gidiyor. Mezarımın taĢı kıbleye karĢı Dil verin söylesin kabrimin taĢı Beni vuran oğlan Çerkesler baĢı Çerkesler baĢı. oy narin. âdettir bakın Vuruldum anam vuruldum. iki mezar arasında vurdular beni Yârin çevresine sardılar beni Ölmeden toprağa koydular beni Vay koydular beni. canım ebe.e yanan ananın .

Sonunda 20 Haziran 1942 günü zavallı Sefer. dalga dalga bütün yurda yayılmıĢtır. Sefer‟in karısı da o bölgenin tanınmıĢ güzellerinden olup dillere destandır. Güçlü. Tüfek getirin de Ģu kartalı vuralım Dalgıç getirin de allı gelini bulalım Biz gelinsiz nasıl köye varalım Nettin Kızılırmak allı gelinı: Gelini gelini benim yârimiElinin kınası soldu mu . Ankara'da yedik taze meyvayı BoĢa çiğnemiĢim yalan dünyayı Keskin'den de sildirmeyin künyeyi Söyleyin anama anam ağlasın Anamdan baĢkası yalan ağlasın. öbür dünyaya göçer. Ankara‟nın Keskin ilçesinin Cin Ali köyündendir. Ankara'yla Ģu Keskin'in arası Arasına kara duman durası Çok doktorlar gezdim. Ne yaptılarsa iyi olamaz. Hatice de Keskin‟in Seyfli köyündendir. hemi de yazdım Yalan dünya senden bezdim of Dağlar koyağını gezdim Yiten yavru bulunur mu Elveriyor elveriyor Orta direk bel veriyor oy Açtım baktım al yorganı Mehemmed'im can veriyor El yazıya el yazıya Duman çökmüĢ çöl yazıya oy Kurban olam. sevimlidir. bu arada gelin de kaybolmuĢtur. yakıĢıklı.. Sözü de ezgisi de gerçekten güzeldir. AĢağıdaki türkü onun ölümü üzerine yakılmıĢ bir ağıttır.gel. 452 KIZILIRMAK TÜRKÜSÜ Orta Anadolu köylerinden birinden ötekine gelin götürürken Kızılırmak‟tan geçen gelin alayı köprünün yıkılması üzerine suya dökülmüĢ.. Altı kardeĢ idik bindirdik ata Hürü'yü yolladık üç köyden öte Kızılırmağa varınca oldu bir hata Nettin Kızılırmak allı gelini Gelini gelini benim yârimi Evde kaynanası evi bezedir Yolda kaynatası yolu gözedir Gelinsiz haneyi kime bezedir Nettin Kızılırmak allı gelini Gelini gelini benim yârimi Atlılar da Kapaltı'nı dolaĢır Yengeler de kuzu gibi meleĢir Kara haber güveyiye ulaĢır AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) Nettin Kızılırmak allı geliniGelini geltni benim yârimi Köprüye varınca köprü yıkıldı üç yüz atlı birden suya döküldü Nice yiğitlerin beli büküldü Nettirı Kızılırmak allı.ola Gözünün sürmesi soldu mu ola Evde kaynatası duydu mu ola Nettin Kızılırmak allı gelini Gelini gelini benim yârimi Kızılırmak parça parça olaydın Her bir parçan bir yerlerde kalaydın Sen de benim gibi yârsız kalaydın Nettin Kızılırmak allı gelini Dalga vurdu göremedim boyunu ANKARA'da YEDĠM TAZE MEYVAYI (ağıt) Keskin Keskinli ' Hacı Tuşan Sefer. Diyar diyar gezdirerek doktordan doktora koĢarlar. yokmuĢ çaresi Söyleyin anneme annem ağlasın Babamın oğlu var beni neylesin . Bu ağıt o acı ile yakılmıĢtır.inj Gelini gelini benim yârimi. Bir türlü iyi edemezler.feryadı bu ağıt. Bu çok acıklı olay toplumu öyle etkilemiĢ ki. Hem okudum. Hâlâ söylenir durur. Evlendiklerinden kısa bir süre sonra Sefer umutsuz bir hastalığa tutulur. kurban olam BeĢikte yatan kuzuya. Hatice‟nin aĢkı yanar durur.

Mağaramsı bir oyukta ateĢ yakarlar. O ince Mehmet ki. Deli HaĢan izini kaybettirmiĢ. Bu sırada candarmalar sıkıĢtırdığı için dağa çıkan ince Mehmet. Sicim gibi yağmur yağıyor. Deli Hasan‟ı aramakta. gelip Murat Dağının baĢına konmuĢ» der. ciğerlerim tutuĢur Ağlama Hatice. HaĢan.. büyütmüĢtü. Sabahleyin candarmalar Deli Hasan‟ın ölüsünü yağmur altında düzlüğe indirirler.. Bulamadılar. Murat Dağının doruğuna doğru ormana dalmıĢtır. kimi de «Bir sarı yıldızdır. adını bağırmaktadır. ince Mehmed‟in sesine ses verir. ergeç yotumdur * * * . Oradan da deveye yükleyip kasabaya getirirler. Mehmed‟in kandırıldığını anlar.455 AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLIIR) Trene bindim de tren salladı Zalim doktor ciğerimi elledi iyolursun dedi. belli etmez. Geri yollar. Açtır. dar olsun Etirafı lâle. anadan öksüz kalınca Deli HaĢan onu korumuĢ. Kasabanın seyyar fotoğrafçıları Hasan‟ı duvar dibine dikip resmini alırlar. ġimdi Murat Dağının doruğunda her gece Deli Hasan‟ın ateĢi yanar. sümbül bağ olsun Ben ölüyom. Candarmalar üç gündür Deli HaĢan ı kovaladılar. durmadan yağıyor. Bu ateĢe kimisi «Hıyanet ateĢi». Bir az sonra bir yaylım ateĢ baĢlar. BuluĢurlar. Köylere dağıtırlar. Deli HaĢan. titrer.. çalsın nennimi Kim alırsa alsın nazlı gelini BinmiĢ taksiye de Sefer geliyor Annesinin de ciğerini deliyor Gelin Hatice'ni de eller alıyor Söyleyin anneme annem ağlasın Gelin Hatice'yi de kimler eğlesin Mezarımı derin eĢin. Dağın aĢağısında candarmalar Mehmed‟in yolunu keserler. Yağmurdan korunmak için. yere düĢ 456 müĢ bir çara ağacının altına sinmiĢtir. eliyle yukarda yanan ateĢi gösterir. ıslaktır. ince Mehmet ne yaptıydım ben sana iki kere everdiydim kesemden Eğer yerlerime sen vurulaydın Ölesiye yatamazdım tasamdan ġu Dinar'ın sıra sıra söğüdü Ben geçerken yapracığı göv idi Deveciler küçük idi böyüdü Eyvah. ahbaplarım sağ olsun Söylen kardaĢıma çalsın sazımı Kadir Mevlâm böyle yazmıĢ yazımı * ĠNCE MEHMET Deli HaĢan. geri yolladı Söyleyin anama anam ağlasın Anamdan gayrisi yalan ağlasın Benzin içtim. elinden toprağını alan ağalar yüzünden dağa çıkmıĢtır. ince Mehmed üzgün. ince Mehmed yaktın beni AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) Deveciler bölük bölük geldiler Ak göğsümü delik delik deldiler Dıvarın dibinde resmim aldılar Ak kâğıt üstünde tanıyın beni Yüce dağ baĢında bir koca kartal AçmıĢ kanadını dünyayı örter Bazı yiğit vardır ölümden korkar Ben korkmam ölümden. Sefer yetiĢir Söyleyin anneme.

Neden sonra çocuğun yokluğu anlaĢılmıĢ. Çocuk kundakta ve göç katarında bir devenin üstündedir. Geri dönen oba onu bulamamıĢ. Ana yedi yılda ancak bir çocuğa kavuĢmuĢtur. Bir eĢkiya ayaklanmasında vurulmuĢ olabilir. Oba yaylaya göçmektedir.. Nasıl olmuĢsa olmuĢ.ALĠ PAġA AĞITI* Abdürrahman Cabiroğlt* Arpa ektim biçemedim Bir düĢ gördüm seçemedim AlıĢmıĢım soğuk suya Issı sular içemedim Allı gelin pullu gelin Sana liralar vereyim Bu güzellik sende varken BeĢibirlik dizdireyim üç atım var biri binek ArkadaĢlar kalkın gidek Ali PaĢayı vurdular Yavrusuna haber verek —"■ Allı gelin pullu gelin Sana liralar vereyim Bu güzellik sende varken HcĢibiriik dizdireyim PaĢa geyer iki kürkü Biri samur biri tilki Ali PaĢayı vurdular Harap oldu Van'ın mülkü Allı gelin pullu gelin Sana liralar vereyim Bu güzellik sende varken BeĢibirlik dizdireyim Karavanaya vurdular YüzbaĢılâr darıldılar Darılmayın yüzbaĢılar Ali PaĢayı vurdular Allı gelin pullu gelin Sana liralar vereyim Bu güzellik sende varken BeĢibirlik dizdireyim * 458 (*) Öyle anlaĢılıyor ki. ormanda ağaçlardan birinin dalına takılan kundak dalda kalmıĢ. AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) BEBEK Bu ağıt çok yaygındır. Bu büyük acı ile ananın feryatları dile gelmiĢ. dayım yayan Bebek beni del'eyledi Yaktı yaktı kül eyledi Kol bezin dalda bulduğum Adını Ali koyduğum Yedi yılda bir bulduğum Bebek beni del'eyledi Yaktı yaktı kül eyledi Gökte yıldızlar ıĢılar Kuzgunlar üleĢ bölüĢür Çadırda düĢman gülüĢür Bebek beni del'eyledi Yaktı yaktı kül eyledi ©eve var deveden yüce Deveyi yüklettim gece Nicedeyim aman nice Bebek beni' del'eyledi Yaktı yaktı kül eyledi Kaynanam samur kürklü Develeri kahve yüklü Yad yaban değil Yörüklü Bebek beni del'eyledi Yaktı yaktı kül eyledi Çadırı cibiĢ kılından Pazvandı çıkmaz kolundan Kurtulamam ben dilinden Bebek beni del'eyledi Yaktı yaktı kül eyledi Tuzladan aldım tuzunu Akmağa serdim bezini Kargalar m'oydu gözünü Bebek beni del'eyledi Yaktı yaktı kül eyledi Ak memeden sütler akar Kavım kardaĢ yola bakar Yasımız obayı yakar .. Elmalıdan çıktım yayan Dayan hey dizlerim dayan Emmim atlı. yırtıcı kuĢlar çocuğu kaçırmıĢ parçalamıĢlar. Ali PaĢa Van bölgesinin genç ve yeni evli paĢalarındandır.

. Bu ağıt Ağa ^vurulduktan sonra söylenmiĢtir. (kavuĢtak) Mezarımın taĢı kıbleye karĢı Dil versin söylesin mezarımın taĢı . Çubuğun yolları ala Ben usandım gide gele Heves güves altın bozmuĢ TakamamıĢ çifte yâre Tahtada deldirir gazi Samsun'a indirir yozu Kınamayın etler bizi Dil bilmiyor Kürdün kızı ÇarĢıdan da sular akar Esnaf hep bana bakar Deli miydin Deli Hampar Çizmem ayağımı sıkar Kim atlasın eĢiğini Kim sallasın beĢiğini Sarı Ağanın küçük oğlu O da yaksın ıĢığını Atları var at içinde Ağır bukağı gıçında Eller Kayseri'den gelmiĢ £mir Ağa yok içinde Çifte silâh paslı durur Çifte yâri yaslı durur ġeytan Ģerrine uymuĢ da ArkadaĢı Fazlı vurur Hava'nın saçı dökülmüĢ Ananın beli bükülmüĢ Tez gel Emir Ağa tez gel Baban aklını yitirmiĢ Kır at kapıda huylanırCiğerim yanar korlanır Tez gel Emir Ağa tez gel Sakon sandıkta kirlenir Gemereğ'in örenleri Top top olmuĢ yârenleri ġimdi ġarkıĢla'dan iner Hep de gelir yeğenleri Lâstik geyer ayağına Çadır kuram koyağına Kaymakam'dan ne olur ki Vali kalkar ayağına Dar sokaktan geçemedim ÇarĢı suyu içemedim DüĢman geriden gelince Namuslandım kaçamadım Taze iĢlik yakasında Deste perçem arkasında: Emir Ağa'yı vurmuĢlar Deste perçem arkasında.. Bu acı olay üzerine bu türkü yakılmıĢ. 463 AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) Mezar Arasında Harman Olur mu? KÂZIM Konya Köyleri Derleyen S. Kayseri arasındaki bölgede tanınmıĢtır. Mezar arasında harman olur mu KurĢun yarasına derman olur mu KurĢun atanda da iman olur mu Aslanım Kâzımım nerde yatıyor Kaytan bıyıkların kana batıyor Seni vuran zalim damda yatıyor Söyle doktor söyle ölecek miyim Ölmeden sılamı görecek miyim Mezar arasında kar basa basa Yandı ciğerciğim kan kusa kusa Aslanım Kâzımım. toplayamadım Zalim düĢmanları haklayamadım Aslanım Kâzımım... Yol mezarlıktan geçiyormuĢ.. Arkadaki ile Kâzım‟ı vurmuĢ. Küçükbezirci Ġyi dost iki arkadaĢ. arkadaĢı Fazlı ve -düĢmanları tarafından vurulur.Bebek beni del'eyledi Yaktı yaktı kül eyledi * ** AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) EMĠR AĞA AĞJTI Eski yiğitlerden Emir Ağa.. (kavuĢtak) Mezar arasında melekler çoktur Söyle doktor söyle bir çare yok mudur Aslanım Kâzımım. Öteki de arkasından geliyormuĢ. ağız kavgası yapmıĢlar. Emir Ağa. Adı Kâzım olam kahveden çıkmıĢ evine gidiyormuĢ. Samsun. (kavuĢtak) EVLERĠNĠN ÖNÜ 464 Mezar arasından atlayamadım Döküldü cephanem.

Ahmet‟in yakın dostu. daha önce. Kızı 467 AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) da kaptırmak istemiyorlar. belli etmeden Ahmet‟e durumu haber .. Kahvecilik yapmaktadır. Güveyi gerdeğe gireceği sırada gelenek olduğu üzere güveyinin arkası yumruklanarak içeri verüir. Bu iĢ yapılırken. güveyi Ali‟nin karısı olacak kızı istemiĢ* ama alamamıĢ bir arkadaĢı eline aldığı büyük bir çiviyi arkadaĢları yumruklarken Ali‟nin sırtına saplamıĢ. AĢağıda türküyü sabaha kadar söylemiĢ. durmuĢ. yara soğumuĢ olduğundan bir daha kalkamamıĢ. ArkadaĢları kıskanıyorlar.. içeride namaz kılmak için secdeye vardığında. mert bir delikanlı olan Molla Ahmet. Orada bir sazcı. Yakuboğlu. doğum yeri Kadıköy (Babadağı) den ġuhud‟a geliyor. Evimizin önü yazı Gelir geçer koyun kuzu Secdeden kalkmaz yüzü Uyan Ali'm tan yüzüne SıralanmıĢ ben yüzüne AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) Evimizin önü iğde iğdenin dalları yerde Altı tavan yüksek evde Uyan Ali'm tan yüzüne SıralanmıĢ ben yüzüne Evimizin önü mezar Mezarda kumrular gezer Kınalı eller uçkur çözer Uyan Ali'm tan yüzüne SıralanmıĢ ben yüzüne Evimizin önü taĢlık TaĢlığa düĢürdüm beĢlik BoĢa gitti kahpe keĢlik Uyan Ali'm tan yüzüne SıralanmıĢ ben yüzüne Evimizin önü nane Ben kül oldum yana yana Yârim isen gel imana Uyan Ali'm tan yüzüne SıralanmıĢ ben yüzüne Evimizin önü kavak Kavaktan dökülür uvak Elim kına. önce bunun etkisini duymamıĢ... Gelin Ali‟yi uyuyor sanmıĢ. Ahmet ile kasabamn zenginlerinden birinin güzel kızı Neslihan arasında büyük bir aĢk baĢlıyor. arkadaĢları ile bir olup Ahmet‟i kırda bir eğlenceye davet ediyor. (kavuĢtak) * * * UYAN ALĠM Konya Derleyen Seyit KUf'Ukbszircte AkĢam üzeri düğün bitmiĢ. Ali.Aslanım Kâzımım. Orada efelerin baĢı oluyor. baĢım duvak Uyan Ali'm tan yüzüne SıralanmıĢ ben yüzüne 466 Evimizin önü çardak 3 Çardakta asılı bardak Burnumuzdan geldi gerdek Uyan Ali‟m tan yüzüne SıralanmıĢ ben yüzüne Evimizin önü susam Su bulsam mendilim yusam Soyunsam koynuna girsem Uyan Ali'm tan yüzüne SıralanmıĢ ben yüzüne Annem ineği sağmadan Babam camiden gelmeden Eller evimize dolmadan Uyan Ali'm tan yüzüne SıralanmıĢ ben yüzüne * * * MOLLA AHMET TÜRKÜSÜ il Şuhut Derleyen Osman AttUA YakıĢıklı. Dedikodu yayılıyor.

Cinayet ortaya çıkıyor. çevrede çok yaygındır. Dalgın uykulardan uyanamadım Yağlı kamalara dayanamadım B^r ince yol gidiyor Bazlar'a Ilgıt ılgıt kanım aktı sazlara Selâm söylen anamınan kızlara Dalgın uykulardan uyan Ahmed'im Yağlı kamalara dayan Ahmed'im Bir incecik yol gider Elmin'e Kanım aktı ılgıt ılgıt çimene imana gel katil Macar imsna Dalgın uykulardan uyanamadım Yağlı kamalara dayanamadım Eridi mi maĢrapamın kalayı Dağıldı mı Molla Ahmed'in alayı Bir kamada öldürmenin kolayı Koç gibi meydanda dönen Ahmed'im Neslihan yoluna ölen Ahmed'im Kuruldu mu kasabanın pazarı Kazlıdı mı Molla Ahmed'in mezarı Ahpaplarım benden alsın hezeri Koç gibi meydanda dönenlerdeniz Bir güzel yoluna ölenlerdeniz AĞITLAR (ACILI TÜRKÜLER) Tel tel olmuĢ telgırafın telleri Esmez oldu bad ı saba yelleri Açmaz oldu Seydiköy'ün gülleri Dalgın uykulardan uyan Ahmed'im Yağlı kamalara dayan Ahmed'im Biçildi mi Seydiköy'ün çayırı Kadir Mevlâm canı candan ayırı Hiç kalmamıĢ Neslihan'ın hayırı Koç gibi meydanda dönen Ahmed'im Dostlar düĢman imiĢ ben bilemedim * * * . Bu olay gerçekten olmuĢtur. katiller yakalanıp cezalarım görüyor.veriyorsa da Ahmet aldırmıyor. Kollarını. Birkaç gün sonra köpekler Ahmet‟in parçalarım alıp yakın köye getiriyorlar. arkadaĢlarından böyle bir Ģey ummuyor. bacaklarını. Eğlence sonunda hile ile Ahmet‟in kollarını bağlayıp öldürüyorlar. Yakuboğlu hayadında dudu var Neslihan'ın kardan beyaz budu var Molla Ahmed'in kasabada adı var Dalgın uykulardan uyan Ahmed'im Yağlı kamalara dayan Ahmed'im Molla Ahmet'i Kırkpınar'da kestiler Cepkenini saz dalına asdılar Anam babam benden umut kestiler Koç gibi meydanda dönen Ahmed'im Neslihan yoluna ölen Ahmed'im Yakuboğlu kamaları yağlıyor Neslihan kız siyim siyim ağlıyor Katil Macar kollarını bağlıyor* (*) Macar: Oiaya karıĢan ve baĢ rolü oynayan Yakuboğlu olacak. baĢını parçalayıp sazlığa atıyorlar.

.

Türklerin Ġslâm dinine girmelerinden sonra yeni bir musiki doğdu. Türkistanda Ahmet Yesevî ile baĢlayan dinî edebiyatla birlikte yeni birtakım tarikatlar da ortaya çıktı. En eski örneklerine on üçüncü yüz yılda rastianmaktadır. Bu akım Horasan Erleri ile Anadolu‟ya da geçti. Halvetilik. Zaman geçtikçe tarikatlar arttı. Pek çok tekkeler kuruldu. Alevîlik idi. Bunların en önemli olanları NakĢibendilik. cahil kimselerin yuvası haline geldi. Anadolu‟da tekke edebiyatının ilk temsilcisi Yunus Emre‟dir. Bu büyük sanatçının meydana getirdiği ilâhüer günümüze kadar . Tekkelerde Ģiir ve müzikle zikir denilen âyinler yapılmaya baĢlandı. BaĢlangıçta birer ahlâk ve kültür yuvası niteliği taĢıyan tekkeler zamanla bozuldu. Bu durum Cumhuriyetin ilânına dek sürdü. BektaĢilik.

milyonlarca halkın ruhunda yankılandı. YUNUS EMRE Strrt Ben yürürüm yana yana AĢk boyadı beni kana Ne âkılem ne divane Gel gör beni aĢk neyledi Gâh eserim yeller gibi Gâh tozarım yollar gibi Gâh akarım seller gibi Gel gör beni aĢk neyledi Akar sulayın çağlarım Dertli ciğerim dağlarım ġeyhim anuban ağlarım Gel gör beni aĢk neyledi Ya elim al kaldır beni Ya vaslına erdir beni Çok ağlattın. ġah Hatayî oldu. Kul Himmet. edebiyat (Ģiir) ve oyunları geliĢtirdi. ayak yalın Çağırayım Mevlâm seni YUMUġ okur diller ile 01 kumru bülbüller ile Hakk'ı seven kullar ile Çağırayım Mevlâm seni * *» III AĢkın aldı benden beni Bana seni gerek seni Ben yanarım dünü günü Bana seni gerek seni Ne varlığa sevinirim Ne yokluğa yerinirim AĢkın ile avunurum Bana seni gerek seni AĢkın âĢıklar öldürür AĢk denizine daldırır Tecelli ile doldurur Bana seni gerek seni AĢkın Ģarabından içem Mecnun olup dağa düĢem ġensin dünü günü endiĢem Bana seni gerek seni Sofulara sohbet gerek Ahîlere ahret gerek Mecnunlara Leylâ gerek Bana seni gerek seni TARĠKAT TÜRKÜLERĠ Eğer beni öldüreler Külüm göğe savuralar Toprağım anda çağıra Bana seni gerek seni YUNUS'dur benim adım Gün geldikçe artar odum iki cihanda . Bu bölümün büyük temsilcisi Pir Sultan Abdal. Daha sonra eski Türk dini ġamanlığın da izlerini taĢıyan BektaĢilik ile Alevilik müzik. güldür beni Gel gör beni aĢk neyledi Ben yürürüm ilden ile ġeyh anarım dilden dile Gurbet halim kim bile Gel gör beni aĢk neyledi Mecnun oluban yürürüm O yâri düĢte görürüm Uyanıp melul olurum Gel gör beni aĢk neyledi TARĠKAT TÜRKÜLERĠ Miskin YUNUS bîçareyim BaĢtan ayağa yareyim Dost elinden avareyim Gel gör beni aĢk neyledi * ** II Dağlar ile taĢlar ile Çağırayım Mevlâm seni Seherlerde kuĢlar ile Çağırayım Mevlâm seni Sular dibinde mâhi ile Sahralarda âhû ile Abdal olup Yâhû ile Çağırayım Mevlâm seni Gök yüzünde isâ ile Tur Dağında Mûsâ ile Elimdeki asâ ile Çağırayım Mevlâm seni Derdi öküĢ Eyyub ile Gözü yaĢlı Yâkub ile Ol Muhammed mahbub ile Çağırayım Mevlâm seni BilmiĢim dünya halini Terk ettim kıyl-ü kalini BaĢ açık. BaĢlı baĢına bir sanat doğdu. Sazla birlikte icra edilen müziğe oyun da karıĢıp millî bir ruha büründü.

Tanrıdır.maksudum Bana seni gerek seni * * * IV Bu dünyadan gider olduk Kalanlara selâm olsun Bizim için hayır dua Kılanlara selâm olsun Ecel büke belimizi Söyletmeye iilimizi Hasta iker (alimizi Soranlara :• . zincirin boynuma Taka geldi.„ Bizi bir âsan veçh-ile Yuyanlara selâm olsun Azrail alır canımız Kurur damarda kanımız Yuyacağın kefenimiz Saranlara selâm olsun Salâ verile kasdımıza Gider olduk dostumuza* Namaz için üstümüze Duranlara selâm olsun Dünyaya gelenler gider Herkes gelmez yola gider Bizim halimizden haber Soranlara selâm olsun Miskin YUNUS söyler sözün YaĢ doldurmuĢ iki gözün Bizi bilmeyen ne bilsin Bilenlere selâm olsun * ** AĢkın odu ciğerimi Yaka geldi. yaka gider Garip baĢım bu sevdayı Çeke geldi. çeke gider Kâr etti firak canıma ÂĢık oldum cânânıma AĢk. aka gider Miskin YUNUS'un sözleri Efgan eder bülbülleri Dost bahçesinin gülleri Koka geldi.lâm olsun Tenim ortaya açıla Yakasız gömlek biçı. Hakka gider Arada olmasın nâĢi Onulmaz bağrımın baĢı Gözlerimin kanlı yaĢı Aka geldi. taka gider Buradaki dost. baka gider Bülbül eder âh-u figan Hasret ile yandı bu can Benim gönülcüğüm ey can Hakka geldi. TARĠKAT TÜRKÜLERĠ Sâdıklar durur sözüne Gayrı görünmez gözüne Bu gözlerim dost yüzüne Baka geldi. koka gider * ** ġOL CENNETĠN IRMAKLARI VI ġol cennetin ırmakları Akar Allah deyü deyü ÇıkmıĢ Ġslâm bülbülleri Öter Allah deyü deyü Salınır Tûbâ dalları Kuran okur hem dilleri Cennet bağının gülleri Kokar Allah deyü deyü Aydan arıdır yüzleri ġekerden tatlı sözleri Cennetteki huri kızları Gezer Allah deyü deyü Kimler yeyip kimler içer Hep melekler rahmet saçar idris Nebî hülle biçer Subhanallah deyü deyü YUNUS EMRE var yârına Koma bu günü yarına Yarın Hakkın divanına Varam Allah deyü deyü * ** ÂLEMLERĠN SULTANI (Irak Ġlâhî) Âlemlerin sultanı Ġnayet eyle bize AĢkın zevkin Ģevkin ver Hidayet eyle bize Azdı gitti yolumuz Tevhid etmez dilimiz Sana malûm halimiz Bir halet eyle bize Yolundan azmıĢlarız Tariki bozmuĢlarız Serseri gezmiĢleriz Ġnayet eyle bize .

yan yan ey gönül yan Yanmadan oldu derdine derman Pervane gibi. hamd-ü senâlar Yâr ile bayram kıldı bu gönlüm * ** (1) Sevad-ı â'zam: Mekke kenti.: TARĠKAT TÜRKÜLERĠ ĠLÂHÎ Yâ Rabbi nurun hakkiçün Ayırma aĢkından beni Cennat-ı hûrun hakkiçün Ayırma aĢkından beni Ruh-i Resullah içün Sırrı Nebiyyuiiah içün Allah içün. pervane gibi ġem'ine aĢkın yandı bu gönlüm Gerçi ki yandı. Düyek) Hak Ģerleri hayr eyler Zannetme ki gayr eyler Ârif anı seyr eyler Mevlâ görelim neyler Neylerse güzel eyler . billah içün Ayırma aĢkından beni Âhım göke olsun direk Sen ol heman gönlüme tek Ne o gerek. matlab-ı cânan3 Olsa acep mi Ģimdi bu gönlüm El fakru fahrî el fakru fahri4 Demedi mi ol âlemler fahri5 Fahrini fakrin. (5) Muhammed Peygamber.481 TARĠKAT TÜRKÜLERĠ Akar gözümün yaĢı Onulmaz bağrım baĢı iki cihan güneĢi ġefaat eyle bize Seyyit Seyfi kulunu Zâr edici bülbülünü Yârin vaslın gülünü Sehavet eyle bize * * * EY HAK YOLUNUN DERVlġ'l (Nihavend Ġlâhi) Ey Hak yolunun derviĢi Gel yanalım senin ile Ey derd ehli olan kiĢi Gel yanalım senin ile Dünya bir matem hanedir Mihnetten gayrı ya nedir Kasdı âkıbet cânedir Gel yanalım senin ile Yakup gibi ağlayalım Eyyup gibi inleyelim Her dem ciğer dağlayalım Gel yanalım senin ile Ağlayı gitti enbiya inleyi geldi evliya Biz de bu yolda Hakkıyâ Gel yanalım senin ile * (Ġsmail Hakkı) f/31 EVLERĠNĠN ÖNÜ 482 HACI BAYRAM VELĠ Noldu bu gönlüm. (3) Mat‟lab-ı canan: Sevgili (Tanrı) nin isteği. sensin veren Ayırma aĢkından beni MEVLÂ GÖRELĠM NEYLER (Nevruz Ġlâhi. yandı bu gönlüm Yanmada derman buldu bu gönlüm Yan ey gönül. gerçeğe yandı Rengine aĢkın cümle boyandı Kendi de buldu. (4) Fakru fahri: Fakirlik övünciimdür. noldu bu gönlüm Derd-ü gamla doldu bu gönlüm Yandı bu gönlüm. BAYRAM'ı imdi Bayram edersin yâr ile Ģimdi Hamd-ü senâlar. fahrini fakrin Mahv-u fenada buldu bu gönlüm BAYRAM'ı imdi. kendi de buldu Matlabını hoĢ buldu bu gönlüm Sevâd-ı azam. sevâd-ı azam1 Belki oluptur arĢ-ı muazzam2 Matlab-ı cânan. ne bu gerek Ayırma aĢkından beni Sermest olayım gezeyim Gönlümde nakĢın yazayım Cümle cihandan bezeyim Ayırma aĢkından beni Zâhitlere ver cenneti MüĢtakıdır anlar kati Ben isterim sen hazreti Ayırma aĢkından beni Gözümdeki sensin gören Bu gönlümde sensin duran Sensin alan. (2) ArĢ-ı muazzam: Doku zuncu kat gök.

485 TARĠKAT TÜRKÜLERĠ HAKKA NĠYAZ EYLE (Neva Ġlâhi) Gaflette olan göniüm Gel Hakka niyaz eyle Hayrette kalan gönlüm Gel Hakka niyaz eyle Bul Ģendeki mânâyı Gör âiem-i ra'nayı1 Ko ziynet-i dünyayı2 Gel Hakka niyaz eyle Gel kulluğa bel bağla AĢk oduna can dağla Sen leyl-ü nehar ağla3 Gel Hakka niyaz eyle Cisminde iken kudret Râm olmuĢ iken kuvvet ElvermiĢ iken fırsat Gel Hakka niyaz eyle Sen tûl-i emelden geç4 Bu sehv-ü zelelden geç5 Var Mahvî cedelden geç6 Gel Hakka niyaz eyle * ** --------------| (1) Âlem-i ra'na: Güzel âlem. (3) Leyl-ü nehar: Gece gündüz. (5) Sehv-ü zelel: YanlıĢlık ve eksiklik. YANDIM KÜL OLDUM (Puselik Ġlâhi. Muhammed Ali'nindir Gece olur. (4) Tûl-i emel: Hırs. kavga. sonunu seyr eyle Mevlâ görelim neyler Neylerse güzel eyler Bil elsine-i halkı* Aklâmı Hak eyle Hakkı Öğren edeb-ü hulku Mevlâ görelim neyler Neylerse güzel eyler (Erzurumlu Ġbrahim Hakkı) (*) Elsine-ı haSc: Halkıa dilleri. Düyek) Yandım kül oldum AĢk meydanında Kokar gül oldum AĢk meydanında Gül idim soldum Nur ile doldum Bilemezem noldum AĢk meydanında Hak aĢkı geldi Benliğim aldı Bir adım kaldı AĢk meydanında Ağlarım gülmem Gözlerim silmem Nolduğum bilmem AĢk meydanında Arayıp buldum Kudretle doldum Ol dost ben oldum AĢk meydanında Ulular gitmiĢ Yolları açmıĢ Su gibi akmıĢ AĢk meydanında TARĠKAT TÜRKÜLERĠ Talib de hayran AĢk ile sûzan OlmuĢtur giryan AĢk meydanında * * ne YOL SORARSAN iptidadan yol sorarsan Yol. Muhammed Ali'nindir ġah Hatayi. Muhammed Ali'nindir . gündüz olur Cümle âlem dümdüz olur Gökte kaç bin yıldız olur Ay. hasta inler Cümle âlem anı dinler Nur olmuĢ âleme doğar Gün. (6) Cedel: Sert tartıĢma. tamah. Muhammed Ali'nindir Varma Yezid'in yanına Kokusu siner tenine Lânet Yezid'in huyuna Can. reddetme Mevlâ görelim neyler Neylerse güzel eyler Deme Ģu niçin Ģöyle Yerincedir ol öyle Bak. tükenmez arza. Muhammed Ali'nindir Varma Yezit meclisine Kulak verme hiç sesine Satır Yezit ensesine Kılıç. Muhammed Ali‟nindir YetmiĢ iki dil sararsan Dil.Kalbini ana berk eyle Takdirini derk eyle Tedbirini terk eyle Mevlâ görelim neyler Neylerse güzel eyler Bir Ģeyi murad etme Olursa inad etme Hak'dadır o. (2) Ziynet i dünya: Dün^ ya süsü istekleri. dünya. istekleri.

muhabbetten niçin kaçarsın Böyle midir yolumuzun töresi IV Sordum sarı çiğdeme Sen nerede kıĢlarsın Ne sorarsın hey derviĢ Yer altında kıĢlarım — Sordum sarı çiğdeme Yer altında ne yersin — Ne sorarsın hey derviĢ .TURNALAR ALĠ'YĠ GÖRMEDĠNĠZ Mi Yemen ellerinden beri gelirken Turnalar Ali'yi görmediniz mi Yer gök inileyip zârı kıIirken Turnalar Ali'yi görmediniz mi ġahım Hayber kalasını yıkarken Nice Yezit helâk oldu bakarken Muhammed Mirac'a ol dem çıkarken Turnalar Ali'yi görmediniz mi Kim gördü deryada. balık izini Eğildi ol öptü kabrin tozunu iĢidin Ali'nin hop avazını Turnalar Ali'yi görmediniz mi Havanın yüzünde sema' tutarken Kevser Ģerbetinden içip kanarken Muhammed'in gül reyhanın saçarken Turnalar Ali'yi görmediniz mi ġah Hatayi edermiĢ bir gedayı Dilim zikreyledi gani Mevlâyı On iki imam nesli Abayı Turnalar Ali'yi görmediniz mi (Alevi Nefesi) * ** TARĠKAT TÜRKÜLERĠ Pir Sultan Abdal'dan NEFESLER I Güzel âĢık çevrimizi Çekemezsin demedim mi Bu bir rıza lokmasıdır Yiyemezsin demedim mi Yemeyenler kalır nâçar Gözlerinden kanlar saçar Bu bir demdir gelir geçer Duyamazsın demedim mi Çıkalım meydan yerine Gidelim Ali seyrine Can u baĢı Hak yoluna Koyamazsın demedim mi PĠR SULTAN. kuruyup gider Kadirsin Allah'ım sen de kadirsin Üstümüze dört direkli çadırsın Çağırdığımız yerde hazır nâzırsın Cümlemiz üstüne yürüyüp gider Bizim deryamız derindir boylanmaz Bin nasihat etsen biri dinlenmez Gidi merkep hiç bir yere bağlanmaz BaĢında yuların sürüyüp gider PĠR SULTAN'ı m söyler sözü özünden ÂĢıksın sakınır iki gözünden Olur olmaz münkirlerin sözünden Eksilmez gönlümüz. gülden naziktir Bülbüle cevr etme. yüksek uçarsın Selâmsız sabahsız gelir geçersin ÂĢık. yüzüm sana dönerim Mihrabımdır iki kaĢın arası Didâr ile muhabbete doyulmaz Muhabbetten kaçan âĢık sayılmaz Yezit üflemekle çırağlar sönmez TutuĢunca yanar aĢkın çırası PĠR SULTAN ım Abdal. güle yazıktır Çok hasretlik çektim. Ali Ģahımız Hakka ulaĢır rahimiz On iki imam penâhımız Uyamazsın demedim mi II ġu karĢıki dağın karın gördün mü Eyyamını bulmuĢ eriyip gider Akan sulardan ibret aldın rru Yüzünü yerlere sürüyüp gider Sürünün önünde giden avcılar Sıcak sıcak günde yakar güneĢler Evvel zaman yemiĢ veren ağaçlar Onlar da kalmamıĢ. bağrım eziktir Güle güle gelir canlar paresi TARĠKAT TÜRKÜLERĠ Gel benim uzun boylu serv çınarım Yüreğime bir od düĢtü yanarım Kıblem sensin. kuruyup gider III Derdim çoktur hangisine yanayım Yine tazelendi yürek yarası Ben bu derde kanda çare bulayım Meğer ġah elinden ola çaresi Türlü donlar geyer.

hepsi içip ger. Kırklar toplantısında bir üzüm tanesi sıkılmıĢ.— Kudret lokmasın yerim Sordum sarı çiğdeme Benzin neden sararmıĢ Ne sorarsın hey derviĢ Hak korkusun çekerim — Sordum sarı çiğdeme Anan baban var mıdır — Ne sorarsın hey derviĢ Anam yer. Ģunda Çok keramet var insanda 0 cihanda bu cihanda Ali'ye saydılar bizi VII ġükür bizi bu meydana Getirenin demine Hû Ceset içinde bu canı Bitirenin demine Hû Güzeldir Ali'min sesi Silelim gönülden pası Aynı cemde bu nefesi Okuyanın demine Hû Ġzleyim Ali izini Uyaralım can gözünü Kırklar ile bir üzümü* Ġçirenin demine Hû PĠR SULTAN'ım bu ne demek Hiç cahile çekme emek Hazır piĢmiĢ hân u nemek Yedirenin demine Hû (*) Kırklar: Âlemi yöneten kırk kiĢi. TARĠKAT TÜRKÜLERĠ VIII Bize mihman geldi. Ģerbet ezildik Doluya saydılar bizi Halimizi hâl eyledik Yolumuzu yol eyledik Her çiçekten bal eyledik Arıya saydılar bizi 494 PĠR SULTAN'ım eydür. Hazretl Ali‟den uyanaa lar. çek sırrına ermiĢlerdir. babam yağmur Sordum sarı çiğdeme Sende kardeĢlik var mı Ne sorarsın hey derviĢ Ben erlerle kardeĢim PĠR SULTAN'ım erlerle Yüzü dolu nurlarla Ak sakallı pirlerle Çiğdemde kardeĢlik vardır V Bir nefescik söyleyeyim Dinlemezsen neyleyeyim AĢk deryasın boylayayım Ummana dalmağa geldim Ben Hak ile oldum aĢna Gönlümüzde yoktur nesne Pervaneyim ateĢine Oduna yanmağa geldim AĢk harmanında savruldum Hem elendim. bize safa geldiniz Kasavet kalmadı. yahĢi yiyip yüzümüz güle Büyük küçük anı hep Hızır bile Mihman canlar bize safa geldiniz Misafir kapının iç kilididir Ev sahibi de anların kelbidir . Ģad oldu gönlüm Mihman canlar. hem yoğruldum Kazana girdim kavruldum Meydana yetmeğe geldim TARĠKAT TÜRKÜLERĠ Ben Hakkın edna kuluyum Kem damarlardan beriyim Ayn-ı cemin bülbülüyüm Meydana ötmeğe geldim PĠR SULTAN'ım der. Hazreti Muhammed de bunlar arasındadır. bahar yaz oldu Mihman canlar bize safa geldiniz Dua edin bize misafir gele Yavan. gözümde Hiç hata yoktur sözümde Eksiklik kendi özümde Dârına durmağa geldim VI Uyur idik uyardılar Diriye saydılar bizi Koyun olduk ses anladık Sürüye saydılar bizi Sürülüp kasaba gittik Kanarayı mesken ettik Canı Hakka teslim ettik Ölüye saydılar bizi Pir defterine yazıldık Hak divanına dizildik Bal olduk.

Ali iman Ali râhim. ben içerim. ezharı güldür gül Gel ha gel. kime ne Nesimi‟ye sordular kim. elden gelen her Ġkram yapılır. Pır Sultan bu geleneği dile getirirken yeni yetmelere tarikat kuralım tiyor. dem çekerim aĢk için Sofular haram demiĢler aĢkımın Ģarabına Ben doldurur. kime ne Gâh çıkarım gök yüzüne. Ali rahman Ali göründü gözüme 497 TARĠKAT TÜRKÜLERĠ Hilmi gadayi bir kemter Görür gözüm. ol dost eĢiğidir secdegâhım. pınarı güldür gül Ak gül ile kırmızı gül Çift yetiĢmiĢ bir bahçede BakıĢırlar hâre karĢı Hârı gül. kime ne GÜLDÜR GÜL (BektaĢi Nefesi) Bu gün ben pirime vardım Pirin cemali güldür gül OturmuĢ taht makamına Tahtı revanı güldür gül Gülden terazi tutarlar Gülü gül ile tartarlar Gül alırlar. günah benim. Ali âhir Ali bâtın. taĢı gül Kurusu gül. dilim söyler Her nereye kılsam nazar Ali göründü gözüme * * * KĠME NE Ben melâmet hırkasını kendim geydim eğnime Aru namus ĢiĢesini taĢa çaldım. yaĢı gül Has bahçenin içinde Serv-i revanı güldür gül Gülden değirmeni döner Onun ile gül döverler Akar arkı.Misafir mihmandır. seyrederim âlemi Gâh inerim yer yüzüne. mihman Ali'dir Mihman canlar bize safa geldiniz Kahrettiği yere misafir gelmez ÇalıĢır çabalar ektiği bitmez Seğirtse de gitse menzile yetmez Mihman canlar bize safa geldiniz PĠR SULTAN ABDAL'ım kayda verile Misafir kısmetin getirir bile Misafir mihmandır. Seyyit Nesimi . çarkı döner Bendi. yârin ile hoĢ musun HoĢ olam. ol yâr benim. ALĠ GÖRÜNDÜ GÖZÜME Aynayı tuttum yüzüme Ali göründü gözüme Nazar kıldım ben özüme Ali göründü gözüme Âdem Baba Havva ile Hem "allemel esma" ile Çarhı felek sama' ile Ali göründü gözüme Hazreti Nuh Neciyullah Hem Ġbrahim Halilullah Sînâ'daki Kelimullah Ali göründü gözüme isayi Ruhullah odur Ġki âlemde Ģah odur Cümlemize penah odur Ali göründü gözüme Ali evvel. ya olmayayım. Eski Türk geleneği Alevîlerde ibadet gibidir. kime ne Sofular secde ederler mescidin mihrabına Benim. sen özün dile Mihman canlar bize safa geldiniz* (•) Alevîlerde konuklara çok saygı gösterilir. Ali tahir Ali göründü gözüme Ali candır. ders okurum Hak için Gâh giderim meyhaneye. bir yandan da konuklara saygısını bildiriyor. seyreder âlem beni Gâh giderim medreseye. Ali zâhir Ali tayyip. Ali cânan Ali dindir. gül satarlar ÇarĢısı pazarı güldür gül Toprağı gül.

bağıĢla canım Varım meydanda meydanda Kellem koltuğuma aldım Kan ettim kapına geldim Ettiğime piĢman oldum Dâr'ım meydanda meydanda Münkir rakipten kaçın Müminim. halis özüz Maksadımız zevk-u neĢ'e Bu hale cümle halk teĢne Gıllü gıĢtan yok hiç nesne BektaĢiyiz. bir bana doldur ġAHIN DERGÂHI GÖRÜNÜR (BektaĢi Alevi Nefesi) Akdenizi seyredelim yalıdan Nasihati böyle aldım uludan Senin âĢıkların çıkmaz yolundan Görünür imam evleri görünür Görünür ġahın dergâhı görünür Senin derviĢlerin geçmez tevbeden Sırtına geydiği hırka. halis özüz Hak perestiz. gerçek eriz Âdeme biz baĢ eğeriz Birbirimizi pek severiz BektaĢiyiz. sürelim devran Bir sen iç ey sâki. harabattır bu Bir sen iç ey sâki. bir bana doldur AĢk olsun bu meydan içre geldinse Canın feda edip serden geçtinse Ayin-i cem içre sâki oldunsa Bir sen iç ey sâki. gel gör hallinizi Dinle hem akvalimizı Dostla yeriz malimizi BektaĢiyız. yoktur dumanım Gönlümde yoktur gümanım Al malım. hülle don biçin Ben bülbülüm bir gül için Zânm meydanda meydanda Gerçek olan olur ganî Ganî olan olur veli Nesmi'yem vüzün beni'' Deıim meydanda meydanda BEKTAġĠYĠZ Zahit. halis özüz Bize bu hal ezelidir Taptığımız put Ali'dir Pirimiz BektaĢ Veli 'dır BektaĢiyiz. bir bana doldur Cem olduk bir yerde cümle muhibban Ref' oldu hicaplar. bir bana doldur Mezhebim sorarsan derler Caferi Pirimiz Hünkâr'dır. hem de Rum eri Kevser Ģarabından doldur ey peri Bir sen iç ey sâki. halis özüz Muhabbettir hep kârımız Böyle bulduk bu varımız Tâ ezelden ikrarımız BektaĢiyiz. halis özüz Meclisimiz gam kaçırır Mihneti baĢtan aĢırır Gam bizi görse ĢaĢırır BektaĢiyiz. kalmadı güman Gönlümüz Ģad olsun. âdemi oku Demden geri kalmaz. abadan Her kaçan çağırsa imdat babadan Görünür imam evleri görünür Görünür ġahın dergâhı görünür Ali Dede söyler idi bu pendi Yüz yüze gelince Ali'dir kendi Horasan'da yatan Riza Efendi* Görünür imam evleri göıürıtir Görünüp ġahın dergâhı görünür . halis özüz TARĠKAT TÜRKÜLERĠ BĠR SEN ĠÇ EV SAKĠ (BektaĢi Alevi Nefesi) Himmet eyle bize sâk-i devran Bir sen iç ey sâki. bir bana doldur Böyledir usulü meclisin her an Bir sen iç ey sâki.Hak nefesi güldür gül ġu öten garip bülbülün Derd-ü figanı güldür gül TARĠKAT TÜRKÜLERĠ CANIM ERENLERE KURBAN (BektaĢi Alevi Nefesi) Canım enlere kurban Serim meydanda meydanda ikrarım ezelden kadim Canım meydanda meydanda Yanarım. bir bana doldur ! Geçti kamu korku. gelmez hiç uyku Mushaf-ı kübradır.

güzel cânanım Kapına gelmeye yoktur dermanım BaĢım üzre tacım. aman ya Ali Ġbrahim. Hüseyin Errahîm Vallahi Ali'dir her Ģeye kaim Vechinde bedrolan mâha aĢk olsun Denir Ehli Beyti sevene Nâci Âdemde iyandır Allahın veçhi Muhammed geydiği hırkayı. din-ü imanım Gülüm. kurbanı Fedadır yoluna baĢ ile canı iliel meveddet Hakkın fermanı Aman ya Muhammed. aman ya Ali Bilirsin ya Rabbi sırr-u iyanım Beyana eriĢmez cürm-ü isyanım Gece gündüz budur vird-i zebanım Aman ya Muhammed. ġaha aĢk olsun * ** SULTANIM ALI (Alevi Nefesi) Medet senden medet Sultanım Ali Dertliyim. seyranım Ali * ** EVLERĠNĠN ONIJ AġK OLSUN MEYDAN GÖRENE AĢk olsun meydan görene Doğru yoluna gidene Aferin Hakkı hak bilip Hal geyip gönül güdene AĢk Ali'm hü hü hü ġah'n Hü gerçek erenler demine Kâfü nûndan kün fekân Emrine râm oldu cihan Teslim rahat oldu heman Hem yedip hem yedene . seyranım Ali ikrar eyledim ben. HaĢan Errahmandır. noktadır kadim. tacı Sefil Abdal geydi. seyranım Ali DerviĢ Tevfik.* ** Riza Efendi: Sekizinci tmam Riza. safa geldin erenler Muhabbet eyleyen cana aĢk olsun Vücudunu bilen Allahın bilir Âdemin kalbinde raha aĢk olsun Cümlenin maksudu âdemde mevcut Anınçün kıldılar melekler sücut Allah bir. hep Hakkı bulur Nur-i Muhammed'den didâr görünür Aman ya Muhammed. eyleme nihan Yakıyor derunum ateĢ-i hicran Pervaneyim. dostlar Ģem'ine hayran Gülüm. seyranım Ali Ey canımın canı. gülüstanım. gülüstanım. seyranım Ali 505 TARĠKAT TÜRKÜLERĠ Aman erenlerim amana geldim Ġsmail oluban kurbana geldim Her ne emr olursa fermana geldim Gülüm. gülüstanım. Mevlâya olanlar hayran Hakikat Ģehrinde bulur arayan Muhammed yüzünden görünür cânan Aman ya Muhammed. gülüstanım. kendin üryan eyleme Yıkıp mahzun gönlün viran eyleme Erenlere karĢı isyan eyleme Gülüm. Ali'dir mescut Evvel ezel kıblegâha aĢk olsun Bai Bismillahtır. aman ya Ali Ârif olan canlar nefsini bilir Varlığın terk eyler. inkâra gelmem Ağlayu ağlayu yaĢımı silmem Divane mi oldum. aman ya Ali SAFA GELDĠN ERENLER (Alevi Nefesi) Safa geldin. kendimi bilmem Gülüm. seyranım Ali Göster cemalini. aman ya Ali On Ġki imamın kulu. gülüstanım. Muhammed. gülüstanım. derdime dermanım Ali Her dem gönlüm içre mihmanım Ali Gülüm. seyranım Ali On iki imamın ol Ģahı sensin Muhammed Ali'nin hemrahı sensin Bunca düĢkünlerin penahı sensin Gülüm. gülüstanım. rAKĠKAT TÜRKÜLERĠ AMAN YA ALĠ (BektaĢi Nefesi) Biz Elest bezminde demiĢiz beli Emr-ü ferman etti ol zat-ı celi Efkârımız olsun gündüz geceli Aman ya Muhammed.

.) Muhiddin Abdal aĢk olsun Sırrımız eller duymasın YemiĢim nâdan yemesin ġayet yeyüben dadana (kavuĢtak. söz içinde sözün var ġöhretin var.) Doğru yörü. yargılar Hak Hak için kulluk edene (kavuĢtak.) TARĠKAT TÜRKÜLERĠ Besleme azap atını Çekersin zulumatını Tepele nefsin itini Zarar gelmesin bedene (kavuĢtak. doğru bak Doğru gidene zeval yok Rahm-eder.) Gönlünü yüksekten indir Ar etme.. bir gün ölürsün Dünya fermanında olsa ne fayda* Söylemez dillerin..(kavuĢtak... alçağa kondur Aç doyur.....) * * * NE FAYDA ġaĢkın gezme gafil.... kelâmın var.... su da içmezsin Akar çaylar senin olsa ne fayda Sen söylersin. susuz kandır Ġbâda borcun ödene (kavuĢtak. dilsiz kalırsın Bülbül gibi dilin olsa ne fayda Söylersin de sen sözünden ĢaĢmazsın Haramını helâlını seçmezsin Tükenir kepeğin. nazın var ġu dünyada üç beĢ arĢın bezin var Karun gibi malın olsa ne fayda .

ĠPĠMĠ .

ESNAF TÜRKÜLERĠ .

Bunlar bir meslek ve iĢ alanını söz konusu etmekle birlikte o iĢ alanının sahipleri tarafından söylenmeleri her zaman gerekmez. çiftçilik gibi köy hayatı dıĢında ka lanlar kasaba ve kent hayatı ile ilgilidir. Esnaf ve zanaatla ilgili konular geçen yüzyıllarda saz . Çobanlık. Bu gün değiĢen iĢ hayatı dolayısıyle birçoğu unutulmuĢtur. Kimi zaman iĢin kendi özelliklerini bildirirler. Kimi zaman da yalnız adının anılmasıyle yetinilir. Ve daha çok da orta çağın devamı olan zanaat ve iĢlerin kalıntıları olarak gelen türkülerdir.ESNAF TÜRKÜLERĠ Eu çeĢit türküler az olmakla birlikte çuk yaygın olanları da vardır.

cahil idim aldandım * * * ÇEK DEVECĠ Çek deveci. Adalar'da Modalar'da dostum var Üç düĢmanı aman da Öldürmeye kasdım var aman aman Bağdat. Bunlar daha çok güldürülü uzun Ģiirlerdir. hele hele Nalbandım Nalbandım. Basra çöllerinde $an verir gezer Yaftası boynunda Sallanır gezer Ey bahçevan. saramadım aldandım Nalbandım. Kimi destanlarda ozan kendisi her zanaata girer. Ozan bu destanlarda her esnafı. cahil idim aldandım Kalenin altı düzdür Nalbanda mektup yazdır Nalbandım. hele hele Nalbandım Nalbandım. 512 NALBANDIM Sivas Nalbandım. Basra çöllerinde ġan verir gezer Yaftası boynunda Sallanır gezer * ** f/33 EVLERĠNĠN ÖNU . saramadım aldandım Nalbandım. Uzun Ģiirler olan bu “esnaf destanları” oldukça çoktur. cahil idim aldandım Kaleden indim düze Su bağladım nergize Nalbandım. nar mıdır Bu güzellik aman da Süblâlende var mıdır aman aman Bağdat. zararım yok kimseye * * * BOSTANCI TÜRKÜSÜ tstanbul Ey bostancı bir bostan ver Hastam var aman aman Hastam da değil. hiç birinde dikiĢ tutturamaz. en sonunda yine ozanlık iĢine döner. iĢi ayrı ayrı ele alarak özelliklerini söz konusu eder. Yapı bakımından türkü olmadıkları ve özel ezgileri de bulunmadığı için kitaba bunlardan örnek verilmemiĢtir. bağın bahçen var mıdır Bahçendeki ayva mıdır. develerin sulansın Sulansın da dört bir yanı bulansın Herkes sevdiğini alsın dolansın Çek deveci develerin harıma Yük vurmuĢlar üç yaĢında toruma Hasret kodu kader beni yârime Suya düĢtü tabancamın Ģeridi Yüreğ/mde yağ kalmadı eridi Sevdiceğim Ģu yerlerde bir idi 513 ESNAF TÜRKÜLERĠ Çek deveci develerin yokuĢa Gül memeler birbirine tokuĢa Deli oldum o Ģendeki bakıĢa Çek deveci develerin Lemse'ye TaramıĢ saçların dökmüĢ enseye Yâr severim.Ģairlerinin de ilgisini çekmiĢtir. hele hele Nalbandım Nalbandım. saramadım aldandım Nalbandım.

F TÜRKÜLERĠ Helvacı helva Kendir tohumlu helva ġeker lokumlu helva * ** BOYACI TÜRKÜSÜ Derleyen S. Yaver Ataman ÇarĢıdan aldım pirinci Edirne'nin boyacıları birinci Aman da boyacı boyacı Cilâna vurgunum boyacı Fırçana vurgunum boyacı Boyacının elleri boyalı Benirn yârim boyacı olmalı Aman da boyacı boyacı Cilâna vurgunum boyacı Fırçana vurgunum boyacı .HELVACI Çadır altı minare El ettim nazlı yâre Anan gurban ben gurban da Setire pantolonlu yâre Helvacı helva Kendir tohumlu helva ġeker tohumlu helva Altunsun akçalarda Çiçeksin bakçalarda Tenin yerde çürüsün de Urban da bohçalarda Helvacı helva Kendir tohumlu helva ġeker lokumlu helva Söğütte ot bitmez mi Çağırsalar gitmez mi Ah o senin elinden de Çektiklerim yetmez mi Helvacı helva Kendir tohumlu helva ġeker lokumlu helva ~ ESN A.

♦ ** ODUNCULAR Oduncular dağdan odun indirir Gözüm yaĢı değirmenler döndürür Bu dert beni eyi etmez öldürür Ötme bülbül.Boyacının alları alları Parıldıyor aynası aynası Aman da boyacı boyacı Cilâna vurgunum boyacı Fırçana vurgunum boyacı Boyacının boyası boyası Parıldıyor aynası aynası Aman aman yorgunum boyacı Cüâna vurgunum boyacı Fırçana da vurgunum boyacı * ** ARABACI TÜRKÜSÜ İstanbul Arabacı arabacı iĢte sana ben kiracı Arabacı da arabanı çeek — Nereye? — Kâhtane'ye Arabacı arabanı süür — Nereye? — Beyoğlu'na Haydindi paldır küldür yallah yallah Haydindi tıngır mıngır yallah yallah Arabaya biz binelim Beyoğlu'na sür gidelim Arabacı da arabanı çeek. sevilmenin çağında l'JVLERĠNĠN ÖNÜ KASAP TÜRKÜSÜ Kasabımın koyunları Çoktur bana oyunları Aman kasap Canım gülüm kasap Gel bizim dama Görelim hesap Entarisi mor sırmadan Aç kapıyı cam kırmadan Aman kasap Canım gülüm kasap Gel bizim dama Görelim hesap Kasabımın altın diĢi Yaktı beni bir gülüĢü Aman kasap Canım gülüm kasap Gel bizim dama Görelim hesap Entarisi ala benziyor ġeftalisi bala benziyor Aman kasap Canım gülüm kasap Gel bizim dama Görelim hesap . kabirlerin taĢında Hem ayrılık hem sevda var baĢımda 518 Turhan Sözken** * * * ESNAF TÜRKÜLERĠ LEBLEBlC. kız senin o gül yanağdan Demirciler demir döver tavında Öpülmenin. TÜRKÜSÜ Leblebi goydum tasa giz annem Doldurdum basa basa giz annem Benim yârim çok güzel giz annem Azıcık boyu gıssa giz annem Hop ninayi ninayi giz anneno Gel oynayı oynayı giz annem Elmayı yüke gorlar giz annem Ağzını dike gorlar giz annem Seni elimden alırlar giz annem Boynumu büke gorlar giz annem Hop ninayi ninayi giz annem Gel oynayı oynayı giz annem * ** DEMĠRCĠLER Demirciler demir döver tunç olur Sevip sevip ayrılması güç olur Sen gidersen benim halim nic'olur Ah. Hanifem. imdat senin elinden imdat değil.

tellidir o Nalcı Baba atını da nallar Yeni Mehmed Ağa kürkünü sallar Aralıkta boĢ kese yollar ġanlıdır o. böyüle kalaylar Bir kiĢi — ġöyüle mi. saranlara aĢk olsun Dumanım dağlara ağıyor benim Sevdiğim ellere kalıyor benim * ** ARABAMIN ATLARI Derleyen S Yaver Ataman Arabamın atları deh deh deh aman da Boyalı kanatları deh deh aman da Aslan Mahmud'um gel Arabamın ispiti deh deh deh aman dj DolaĢalım Kepsi'ti gel gel Aman da aslan Mahmud'um gel * ** DEMĠRCĠ TÜRKÜSÜ Bir kiĢi — Demirciler demürü neyile döverler Çok kiĢi — ġöyle döverler. namlıdn o Oynar gelin Ģıngır mır^n TeMidiı o. namlıdır o Oynar gelin Ģıngır mıngır Tellidir o. böyle döverler Bir kiĢi — ġöyüle mi. böyüle boyarlar Bir kiĢi — ġöyüle mi. kahvelerin demlensin Ben gidiyom. böyüle mi Ģöyüle Çok kiĢi — Var yâre söyle KALAYCI TÜRKÜSÜ Bir kiĢi — Kalaycılar kalayı neyile kalaylar Çok kiĢi — ġöyüle kalaylar. ak bağrıma taĢ konsun Saramadım. gâvur köyü dinlensin Ben ölürsem yârenlerim eğlensin Dumanım dağlara ağıyor benim Sevdiğim ellere kalıyor benim Sür kahveci. böyüle böyüle mi Ģöyüle SOBACI TÜRKÜSÜ Bir kiĢi — Sobacılar sobayı neyile boyarlar Çok kiĢi — ġöyüle boyarlar. namlıdır o Oynar gelin Ģıngır mıngır Tellidir o. kahvelerin köĢk olsun Ben gidiyom.* ** 519 ESNAF TÜRKÜLERĠ Sandıklı İstanbul KAHVECĠ Mehmet Bozkurt Sür kahveci. böyüle böyüle mi Ģöyüle 521 ESNAF TÜRKÜLERĠ Eskişehir KAHVECĠLER Ayşe Yürekli Kahveciler kahve döver Yeni Mehmed Ağa aklının ĢaĢırır Aralıkta boĢ kese düĢürür ġanlıdır o. . tellidir o Kahveciler kahve piĢirir Yeni Mehmed Ağa kendini över Aralıkta boĢ kese örer ġanlıdır o.

Yaver Ataman Oduncular kısa keser odunu vay vay Aynalı canfes sıkmıĢ incede budunu Cahil idim bilmem yârin kadrini vay vay Ufak ufak atsana YavaĢ yavaĢ kalksana ġalın malın düĢerse belinden Hiddetlenme lüver müver Fırlar da elinden Vardım baktım. Yaver Ataman Cevizin etekleri Sallan da gel sen heri Aramız ırak düĢtü / Mektubu kesme bari 524 Keçeyi de nasıl deperler ġöyle de böyle deperler Güzeli de nasıl severler ġöyle de böyle severler Çirkini nasıl döverler ġöyle de böyle döverler Çubuk geldi gazele Cjıvarayı tezele Çirkini evde bırak ġimdi de rağbet gözele ince bel ipek kuĢak Gel seninen kavuĢak Aramız derya deniz . Mektubunan konuĢak Kaya dibi örümcek Aklım çıktı görüncek Nolur bi yol öpüncek Toprak gömer ölüncek Keçeyi de (kavuĢtak) Keçeyi de (kavuĢtak) Keçeyi de (kavuĢtak) * . kara pınar da Hep kuĢlar ona konar Yârimden ayrı düĢtüm de Yanar yüreğim yanar Yumak yumak ipliğim Nerde kaldın kekliğim de Yetmez mi beklediğim ** 523 ESNAF TÜRKÜLERĠ ODUNCU TÜRKÜSÜ İstanbul Derleyen S.tellidir o ♦ b'VLI’jRĠNĠN ONU Ordu OY GEMĠCĠ M nhsitı Oy gemici gemici de Nerden aldın pirinci Benim sevdiğim güzel de ġu Ordu'da birinci Yumak yumak ipliğim Nerde kaldın kekliğim de Yetmez mi beklediğim Gemi geliyor gemi de Vona burnundan beri Ben yârimden ayrıldım da Yıl oldu görmeyeli Yumak yumak ipliğim Nerde kaldın kekliğim de Yetmez mi beklediğim Oy pınar. uzun uzun bahçalar vay vay Yâr oturmuĢ elbesini bohçalar Benim sana harcadığım akçalar vay vay Ufak ufak atsana YavaĢ yavaĢ kalksana ġalın malın düĢerde belinden Hiddetlenme lüver müver Fırlar da elinden * ** KEÇECĠ TÜRKÜSÜ İstanbul Derleyen 8.

canım değirmenci Bal dudak senin olsun Öğüdüver çavdarımı. canım değirmenci Her yanım senin olsun Öğüdüver . sallan da gel Al hançeri sok kalbime Gör içerde neler var Allan da gel. buğdayını Aman değirmenci. ardına düĢmedim Korkma güzel bu sevdadan geçmedim Atmam güzel atmam seni. arsız yâr Allan da gel gel. Köleriç. pullan da gel Piteriç. köĢeyi dolaĢ Küçücük saraç. oluklar dolmaz Ustam ona razı olmaz Öğüdemem çavdarını. oluklar dolmaz Ustam ona razı olmaz Öğüdemem çavdarını. Nörgâh hep yansın1 Allan da gel gel. sallan da gel * * « (1) Erzincan çevresinde üç köy adıdır. buğdayını Aman değirmenci. buğoöyımı Olmaz. avı var Yâr bağında ayvası var. sallan da gel Kaynanandan yalan dolan uydur da gel Allan da gel gel. el misin ġu dağlarda sümbül müsün. gül müsün ġu dağların avcısı var. 1‘iSNAF TÜRKÜLERĠ DEĞĠRMENCĠ ĠLE KADIN Derleyen »SYaver Ata Aman değirmenci. yanıma yanaĢ Amman amman amman ey ey insafsız yâr. gül müsün * ** GEMĠCĠ BALIKÇI TÜRKÜSÜ Derleyen SYaver Ataman S Heyamol deyin kardaçlar Heyamol heyamol Üstümüzde Mevlâm hazır Heyamol heyamol Altımızda eski hasır Heyamol heyamol Hadi Ali Kaptan Takkesi ottan Heyamol heyamol * * * 528 HAMAMCI TÜRKÜSÜ — Hey hamamcı bu hamama Güzellerden kim gelir — Ne bileyim beyefendi Günde yüz bin can gelir Hadi leyli leyli leyiâm da gel gel Gel yavaĢ yavaĢ. el misin ġu dağlarda sümbül müsün. hep ellerin yâri var Atmam güzel atmam seni. hayırsız yâr. canım değirmenci Al yanak senin olsun Öğüdüver çavdarımı. hanımım olmaz. hanımım olmaz. narı var Gel sevdiğim. buğdayımı Olmaz.* * 525 ESNAF TÜRKÜLERĠ Nevtehir bMM AVCIYIM BEN Gündüz Haramyemez Avcıyım ben Ģu dağları aĢmadım Sevdim seni yâr.

... uy amman hey Değirmenden fener aldım (Ah) ben yâre neler aldım Uy amman Değirmenin bendi miyim (Ah) ben o yârin dengi miyim Uy amman Değirmenci döner taĢı (Ah) revan oldu gözüm yaĢı Uy amman Dili bülbül.. oğlan oğlan Boynuma doian f/34 GEMĠDEYĠM GEMıDE Gemideyim gemide Ayağım yemenide Sür gemici gemiyi NiĢanlım var gemide Haydi basın gidelim Yâr nasıl edelim Geminin baĢındayım On sekiz yaĢındayım On iki yaĢtan beri ġu kızın peĢindeyim Yâr nasıl edelim Haydi basın gidelim . a berber. mor feracem Yakamdan düĢtü feracem 529 İstanbul ESNAF TÜRKÜLERĠ Feracemi al isterim aman Ortasında dal isterim Bir cilveli yâr isterim aman Al feracem. buğdayımı Olur. oğlan oğlan Boynuma aoian Ocak baĢı mermeri Ben severim berberi TıraĢ eder beyleri Mis kokuyor elleri Ah ah..... * ** TERZĠ TÜRKÜSÜ İstanbul Derleyen B■ Yaver Atamam Feracemin al yakası aman Terziler vurdu makası Gidi eli kırılası aman Al feracem.çavdarımı.... hanımım olur. mor feracem Yakamdan düĢtü feracem * t* BERBER TÜRKÜSÜ Derleyen Yaver Ataman Ocak baĢında kaldım Ġnce fikire daldım Her kapı kakılıĢda Berber geliyor sandım Ah ah. oluklar dolur Ustam ona razı olur. buğdayını 523 DEĞĠRMENCĠ TÜRKÜSÜ İstanbul Derleyen S■ Yaver Atama» Değirmende döner taĢım Sevda değil bu. Öğüdürüm çavdarını. bir hıĢım Uy amman amman. a berber. uy amman... diĢi de inci (Ah) geyinmiĢ allı turuncu Uy amman...

hiç durmasam. usturanın ucu mercandan Bâde alır. kadan ben alam Sevdiğimi verseler Esmer kadan ben alam * ** ALĠ'M ORAK BĠÇĠYOR Alim gitme pazara Uğratırlar nazara Alim öldü diyenler Kendi girsin mezara Alim orak biçiyor Suyu nerden içiyor Ġkindinin güneĢi Mor fesinden geçiyor Vay Alim vay. * * M HARMAN YERĠ Harman yeri sürseler Yerine gül dikseler Bahtlı kız baĢına Gör.. felek bana neyledi Ah. getir.Gemi gelir yanaĢır içi dolu çamaĢrr Yâr kapıdan girince Bakan gözler kamaĢır Haydi basın gidelim Yâr nasıl edelim 531 ESNAF TÜRKÜLERĠ BAHÇEVAN TÜRKÜSÜ A bahçevan. ben bahçeyi bellerim Bellerim de hem gönlümü eğlerim Almanın dalma bak Dön de bir alına bak * ** BERBER TÜRKÜSÜ Ürgüp Berber. senin bahçen var mıdır içindeki turunç mudur. bâde verir fincandan Getir berber. 533 ESNAF TÜRKÜLERĠ Siğde EKĠN EKTĠM ÇÖLLERE Ahmet Hulusi Ekin ekdim çöllere Yoldurmadım ellere On beĢinde yâr sevdim Ondan düĢtüm dillere Aslan yârim yürü yürü Damdan dama sekmeli Karabiber ekmeli Bacın inek sağarken Çekip çekip öpmeli Ekin ekdim gül bitti Dalında bülbül öttü Ötme garip bülbülüm Yârim elimden gitti Damdan dama aĢalım Çifte. nar mıdır Hey bahçevan. beni alacak ikimizin sevdası Kıyamete kalacak * ** YONCA . cihan güzeli olsan Almam elime. aynanı getir Al yanak üstüne al beni yatır Aman aman berberim aman TıraĢ eder ellerim aman Berber. baksam aynana Of aynana. yürü Kiminle konuĢalım Aslan yârim yürü yürü Dağda davar güderim Eve habar ederim Emmim kızı vermezse BaĢım alıp giderim Ekin ekdim bir kucak Derdin. camus koĢalım Yârim askere gitti.. yârimden eyiedı Esmer.

geçemedim Elinizden. Evlerinin önü çiftlik Çiftlikte bükerler iplik Anası kızından keklik Evlerinin önü nane Ben kül oldum yane yane Evlerinin önü mantar Günden güne derdim artar Evlerinin önü kaya Kayadan bakarlar aya Anası kızından maya $ EKĠN TÜRKÜSÜ Muğla Ekinler ekilirken Dibinden dökülürken Kız saçından üç tel ver Kefenim dikilirken Ekinler çorak oldu Yakınlar ırak oldu Yârim gitti gelmedi Kalbime merak oldu LSNAF TÜRKÜLERĠ Dereler akmaz oldu Vâr yüzüme bakmaz oldu Yolladığı karanfiller Burnuma kokmaz oldu * ** ÇAYIR ĠNCE (Çiftçi Türküsü) Çayır ince biçemedim Soğuk sular içemedim Bana yârdan geç diyorlar Yâr tatlıdır. elinizden Bir kurtulsam dilinizden YeĢil baĢlı ördek olsam Sular içmem gölünüzden Aman ben yandım Gülüm ben yendim Ellerin köyünde Oturdum kaldım Aman ben yandım Gülüm ben yandım Meram bağında Oturdum kaldım SAATÇĠ TÜRKÜSÜ Altın kösteğim Ģak Ģak Darıldınsa barıĢak Aramızda deniz var Mektup ile konuĢak Tokad'ın yazıları Donattım kuzuları Mevlâm alnıma yazdın Bu çirkin yazıları .Ur fa Evlerinin önü yonca Yonca kalkar yar boyunca Anası kızından gonca.

Kamam ucu mercana Neren ağrıyor cana 0 ağrıyan yerine Dünya malı harcana Ak koyun kuzusuna Can kaynar bazısına Ne diyerek ağlayım Alnımın yazısına 537 ESNAF TÜRKÜLERĠ abzon GEMĠCĠ TÜRKÜLERĠNDEN Ben nasıl çıkacağım Geminin direğine Mevlâm sabırlar versin Valdem yüreğine Derede bir gül bitti Tuna yolunu tuttu O' benim garip valdem Nasıl beni unuttu Trabzon'dur ilimiz Akça görmez elimiz Bu ylı hamsi çıkmazsa Neye varır halimiz1 .

Hamsi koydum tavaya BaĢladı oynamaya Geldim bakdım hamsi yok BaĢladım ağlamaya * ** (1) Bu dörtlük Evliya Çelebi Seyahatnamesinde vardır. (Yeni baskı. Uzun yaĢayan türkülere örnektir. OĞLAN GĠDER ODUNA Oğlan gider oduna Halil derler adına Yenice bir yâr sevdim Hüseyin derler adına Karanfil bir renk olur AĢka düĢen denk olur Umarım baĢına gele Göresin ne renk olur . 94). s. cilt 3. En az 300-400 yıldır halk arasında sürüp gelmekte olduğu anlaĢılıyor.

canlandırılmıĢtır. iki binden çok oyun olduğu sanılmaktadır. Uzmanların bildirdiklerine göre. Örneğin çok sevilen . pek eski çağların kalıntısı olarak günümüze dek gelmiĢ bulunmaktadır. dinsel yönünü yitirmiĢtir. incelenmiĢ. Bunlardan ancak bin kadarı adlarıyla bilindiği gibi çoğu da yaĢamakta. Anadolu oyunları ise bir yüzyıla yakın süreden bu yana oldukça araĢtırılmıĢ. yayınlanmıĢ olmadığından Anadolu dıĢında kalan oyunlarımızı iyi bilemiyoruz. oynanmaktadır.Türk ulusunun oyunlarının (dansları) çok zengin ve eski bir geçmiĢi vardır. Türk Dünyası‟nın oyunları bilimsel olarak toplanmıĢ. Oyunlarımızın önemli bir bölümü de. Eski Türk dini olan ġamanizmin törenleri Ġslâmlıktan sonra bir gelenek olarak yaĢamıĢ.

Ezgi (beste) yönünden uzun havalar oyuna uy maz. Ezgileri oyun hareketlerine uygun türküler yalnız söylenebileceği gibi. Cumhuriyet kanunlarının verdiği özgürlük sayesinde artık su yüzüne çıkmıĢtır. Bunun için oyun havaları her zaman “Kırık Hava” ile oynanır. Seçim yaparken çeĢitli bölgelerin oyunlarını gözönünde tuttuk. yurdumuzun oyunlarını Ģöyle sıralayabüiriz.ı türküler çok sesli durumuna geçmiĢ olurlar. Halkevleri Genel Merkezi Yayınları. 543 OYUN HAVALARI Bölgelerin özel sazlarıyla oynanan oyunlar dıĢında genellikle davul-zurna önde gelen oyun çalgısıdır. Oyun havalarından seçtiklerimiz ancak sınırlı sayıda örneklerdir. yaĢantının çeĢitli bölümleri üzerine meydana gelmiĢ oyunlarımız da az değüdir. Biteviyelikten kurtulmak için de aynı nitelikte olanları bir araya getirmedik. Kimileri için de kısa bilgiler vermeyi uygun bulduk. Burada konu türküler olduğu için. izlem Ya vınlan. Oyun Müziği Oyun havalarının öteki türkülerden konu ve bi çim bakımından bir ayrılığı yoktur . ezgisi vardır. 2) ġerif Baykurt. Ġstanbul 1964. yalnız erkek. Kimi oyunlar da vardır ki. hareketli olmasından dolayı “Ağır Havalar” da Oyun havalarına girmez. kimi dar bir bölgenin pek tanınmayan türküleridir. Kabaca bir ayrım yaparsak. kimi oyunlar da kadın-erkek karıĢık oynanır. çift. Oyunlar tek. Ankara 1965.bir oyun olan “Çayda Çıra”. Eskiden titizlikle gizlenen bu oyunlar. KarĢılıklı ve kadın erkek birlikte oynanırke. 1) Zeybek Bölgesi (Ege. * ** . çokluk oynandığı gibi. bu niteliğini yitirmiĢ olarak günümüze dek gelmiĢtir. Batı Anadolu). 542 2) Koron Bölgesi (Doğu Karadeniz) 3) Halay Bölgesi (Ġç Anadolu) 4) Bar Bölgesi (Doğu Anadolu ) 5) Hora ve Sirto Bölgesi (Trakya) Bunlardan ayrı olarak yine ġamanlığın izlerini koruyan Alevî Tarikatinin “Zamah” ya da "ġamalı” denilen oyunları vardır. karıĢık bıraktık. Bunların dıĢında mevsimlik oyunlar olduğu gibi. oyunlar üzerine daha çok bilgi verilemeyecektir. Bu türkülerden kimi pek yaygın olup. Türk Halk Oyunları. Bu “Zamah”lar nitelikleri bakımından en dikkate değer oyunlarımızdır. Oyun havalarının genellikle oy nak. Türk Köylü Do usları. yalnız kadın. Halk müziğimizin bu yönü incelenme beklemektedir. geceleyin Orman Tanrısına karĢı yapılan dinsel tören. Böylece tek sesin biteviyeliğinden sıyrılan halk müziğimiz baĢka bir renk alır. oyun ve müzik eĢliğinde de söylenirler. Dinsel nitelik dıĢında çeĢüti uygarlıkların da izlerini taĢıyan oyunlar vardır. sözü yoktur. Ġsteyenler oyunlar için doyurucu bilgiyi Ģu kitaplardan elde edebilirler: 1) Metin And.

her yanı elmas parçası Al etekçek geyer Urum yosması1 Bir ben değil.SĠNANOĞLU ZEYBEĞĠ FhnaU Nadir Özgüven AkçeĢmeden sular içtim kanmadım hey Sekiz de dokuz yerimden kurĢun da yedim ölmedim hey Sinanoğlu inip gelir iniĢten Her yanları gözükmüyor gümüĢten hey Sinanoğlu kale yapar taĢ ilen of Gözlerim doldu kanlı yaĢ ilen of * «t* Silifke HER YANI ELMAS (Zeybek) Her yanı. cümle âlem aĢnası Öyle bir yâr ki sevsem de darılır Gerdanına mavi boncuk takayım Sen salın da ben boyuna bakayım Senin için çok beyitler yakayım2 Öyle bir yâr ki sevsem de darılır frastnmonu .

Silifke OYUN HAVALARI SEPETÇĠOĞLU Yaslan Sepetçioğlu yaslan Lâleli çimenli dağlara yaslan Analar doğurmaz sen gibi aslan Yassıl dağlar yassıI arslan geliyor Sepetçioğlu bir ananın kuzusu Hiç gitmiyor kollarımın sızısı Böyle imiĢ alnımızın yazısı Yassıl dağlar yassıl Osman Efem geliyor Kalk gidelim kıĢla önüne aĢağı SalıvermiĢ ince belden kuĢağı Yaman olur Kastamonu uĢağı Yassıl dağlar yassıl arslan geliyor. PORTAKAL ZEYBEĞĠ Derleyen Cavit Erden Portakalım tekerlendi Tek tek sıra Ģekerlendi Benim yârim siperlendi Gel benim zülfü siyahım Portakalı soyamadım Yemesine doyamadım Küçücükten bir yâr sevdim Cilvesine doyamadım f/35 Konya 543 Portakalım sarı saza indi gitti toza toza Benim gönlüm küçük kıza Gel benim zülfü siyahım * ALĠ EFEYĠ VURDULAR Mustafa Yi!diz Ali Efeyi bir kayada vurdular Vurdular da al kanlara koydular Aman AyĢem. mor meneĢke aman Kaldır mendilini sallama .

karakollar aldı Ali'm kırk kiĢiden bir haber aldı Uyan Ali'm uyan. çay bulanık Eve vardım.Ben yolcuyum aman Ben askerim aman Bana gönül bağlama Ali Efe çifte sarar kuĢağı SalıvermiĢ mor tokalı saçağı Biri Aydın. biri Konya uĢağı Ben yolcuyum aman Ben askerim aman Bana gönül bağlama * UYUN HAVALARI ÇAYA VARDIM (Zeybek) D( ile yen Cav il Erden Çaya vardım. uyanamaz oldun Keskin kamalara dayanamaz oldun Odalar yaptırdım. yâr uyanık Yâr seni sevsem olmaz mı Yâr seni öpsem olmaz mı * * * ZEYTĠN DAĞLARI Derleı/sn Cavit Erden Zeytin dağlarında tabakam kaldı Dört yanıma baktım. sana emanet. bir uçtan bir uca içinde yatmadım üç gün. Güpe gündüz artıyor benim kaderim Ağlama anam dalburuĢ kuĢak Candarmaları süngülü Abalımın cepkeni safi sırma ilikli Abalımı vuranlar on iki de Girit'li Abalım Abalım baĢı aman belâlım Abalım Abalım gözleri elâlım Yandım da efeler yandım Abalı da zeybeğe Yandım da doslar yandım Abalı da zeybeğe Ispartadan çiKtım DalburuĢ kuĢaklı Ülfet Beyin candarmaları Süngülü. çay geçilmez Nazlı yârdân vazgeçilmez Yâr seni sevsem olmaz mı Yâr seni öpsem olmaz mı Çaya vardım. üç gece Uyan Ali'm uyan. uyanamaz oldun Keskin kamalara dayanamaz oldun * * * ĠSPARTA'DAN ÇIKTIM 548 A udin İbrahim Çilingir Ispartadan çıktım BaĢım selâmet Çivril köprüsüne gelince Koptu kıyamet Çoluğum da çocuğum da Demir Efem. bıçaklı ABALIMIN CEPKENĠ (Zeybek) A'asilli Nazmi İl yat .

Selvim senden uzun yok Yaprağında düzüm yok Kamalı da Zeybek vuruldu. 551 OYUN HAVALARI Sarı Zeybek Ģu dağlara yaslanır Yağmur yağar. Eller kınalı Kollar sıvalı Sandım yosmam geliyor.549 OYUN HAVALARI BeĢ parmak dağından gece (aman)ben geçtim Anadan... * ** (1) Efeler: Bir yer adı o çevrede. burda sepeler Sandıkta çürümüĢ elmas küpeier. yârdan (aman) vazgeçtim Yandım da efeler yandım Abalı da zeybeğe Yandım da dostlar yandım Abalı da zeybeğe * ** EFELER1 Şebinkarahisar Efeler efeler. yâr fidan boylu Yakarız konakları. Efelerden bir su içtim kanmadım Elli dirhem kurĢun yedim ölmedim KardaĢ bana düĢman olmuĢ bilmedim. Eller kınalı Kollar sıvalı Sandım yosmam geliyor. 1872-1912 yıllan arastada yaĢamıĢtır. silâhları ıslanır Benim yârim küçücükten uslanır. halk arasında adı efsone kahramanına çıkmıĢ. yüksek efeier Orda yağmur yağar. 550 ĠZMĠRĠN KAVAKLARI* İ^mir Ekrem Giiı/^r Ġzmir'in kavakları Dökülür yaprakları Bize de derler Çakıcı. .. türkülere girmiĢtic. Aydın ile Muğla bölgesinde 15 yıl hükümete karĢı durmuĢ.en Oakıcı'nın asıl adı Çakırcalı Mehmet Efe‟dir. babadan. hayır iĢlerine verdiği için. yâr fidan boylu Çakıcı'ya sözüm yok.. * * ♦ SARI ZEYBEK Sarı Zeybek inip gelir iniĢten Her yanları görünmüyor gümüĢten Haberim yok dün geceki cümbüĢten Sarı Zeybek inip gelir dereden Her yanları görünmüyor bereden Hekim napsın eyi olmaz yaradan f *) B‟i zeybek türküsünde adı (re. zenginlerden aldığını fakirlere.

düĢmanlarım duydu mu Mezarımı derin kazın. aman aman Ferayi Demirciler demir döğer tunç olur Yâr yandım aman Esmer yârim aman aman Ferayi Hop tiri lililam lilililam Aman da aman Ferayi * * * 553 OYUN HAVALARI SĠLĠFKE ZEYBEĞĠ Silifke Derleyen Cavit Erden Ah eyledin. sarsam olmaz mı BaĢına bağlamıĢ astar Göster cemalin göster Alacağın bana göster Öpsem olmaz mı Sevsem. Nazüli köylerindendir. Yunanlılara karĢı yiğitçe çete savaĢı yapan kahraman Yörük Ali için yakılmıĢtır.* * * CAFER TÜRKÜSÜ (KurtuluĢ SavaĢı Türkülerinden) Alıverin sandığımdan kürkümü Ben ölürsem söylesinler türkümü Ana. vatan millet sağ olsun Kader kısmet böyle imiĢ ağalar hey Germencik ortasında toplar kuruldu Cafer Zeybek öğle sonu vuruldu Anasına akĢam üstü duyuldu Kader kısmet böyle imiĢ efeler hey * * * EVLERĠNĠN ÖNÜ 552 ġU ĠZMĠR'DEN ġu Ġzmir'den çekirdeksiz har gelir Sırmalı cepken ince bele dar gelir ġu gençlikte ölüm bana ar gelir Güisün Ġzmir demir yolu Ģen olsun Beni yârdan ayıranlar kör olsun Uzun olur gemilerin direği Ne pek olur efelerin yüreği Sen Ģöyle dur. vah eyledin Yâr. Yörük Ali 1896 yüında doğmuĢ. o zamanlar birçok tür- . kızlar çeksin küreği Gülsün Ġzmir demir yolu Ģen olsun Beni yârdan ayıranlar kör olsun * * * FERAYĠ (Zeybek Oyun Havası) Ferayi'dir kızın adı Ferayi Yâr yandım aman Esmer yârim. sarsam olmaz mı * *♦ YÖRÜK ALÎ Aydın Derleyen Mustafa Kavas M. kapma kul eyledin Gelmem diye naz eyledin Öpsem olmaz mı Sevsem. Ġstiklâl Madalyası ve binbaĢı rütbesi ile Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından mükâfatlandırılmıĢtır. Yörük Ali Efe öyle yararlıklar yapmıĢtır ki. benim al mintanım soldu mu Ben vuruldum. KurtuluĢ SavaĢında. 1953‟de ölmüĢtür. Şahin Bu türkü. dar olsun Etrafında mor sümbüllü bağ olsun Cafer öldü.

taĢ ol da dayan Süpürün hanları Osman geliyor Dağların serdarı aslan geliyor Çıkar çıkar parmaklıktan bakarım Konya seni ateĢlere yakarım Bir gün olur ben buradan çıkarım Süpürün hanları Osman geliyor Dağların serdarı aslan geliyor 556 ĠZMĠR YOLUNDA Uzun olur (aman) efelerin bıçağı BeĢ yüz dirhem ġam Trablus kuĢağı Yaman olur Ģu Ġzmir'in uĢağı Silâhı elinde. ġu Dalaman'ın çeĢmesi Ne hoĢ olur içmesi Yörük de Ali'yi sorarsan Efelerin ser-çeĢmesi... AĢağıda verilen türküsü daha uzundur. beĢ yüz yayan yürüdü Sarı Zeybek bu dünyada bir idi Yazık olsun telli doru Ģanına Eğil bir bak mor cepkenin kanma OSMAN EFE Osman'ın bindiği doru küheylan Yine mi geliyor Osman'sız bayram Gidiyom gurbet ile. Cepkenimin kolları Parıldıyor pulları Yörük Ali de geliyor Açıl Aydın yolları Hey gidinin efesi. efesi Efelerin efesi. Hey gidinin efesi.. Ġzmir yolunda dilbere vuruldum * ** KEKLĠK MENCĠSĠ (Oyun Havası) Silifke Keklik olsam yuva yapsam Ben de bağlara bağlara Ben yârimi alsam kaçsam Yüce dağlara dağlara Yüce dağ baĢının vay vay Karı ben olsam vay vay Yârim çiçek olsa vay vay Arı ben olsam vay vay Yüce dağ baĢında vay vay Kar bucak bucak vay vay Yârimin belinde vay vay Tabanca bıçak vay vay * ** Derleyen Cavit Erden ı 557 - .. kaması belinde Yavrum. ** OYUN HAVALARI SARI ZEYBEK Sarı Zeybek Ģu dağlara yaslanır Yağmur yağar silâhları ıslanır Deli gönül bir gün olur uslanır Yazık olsun telli doru Ģanına Eğil bir bak mor cepkenin kanına ġu dağları kara duman bürüdü Üç yüz atlı. Ġzmir yolunda dilbere vuruldum Çıkabilsem Ģu yokuĢun baĢına GüneĢ vurmuĢ hançerimin taĢına Neler gelmiĢ genç yaĢında baĢına Silâhı elinde. efesi Efelerin efesi. Hâlâ adı bu türkülerle yurdun her yerinde anılır.. Buraya en çok yaygın olan bölümleri alınmıĢtır..JJVLERĠNIN ÜNÜ 554 külerle anılmıĢtır. ġu Dalaman‟dan geçtin mi? Soğuk sular içtin mi? Efelerin içinde Yörük Ali'yi seçtin mi ? Hey gidinin efesi . efesi Efelerin efesi.. kaması belinde Yavrum..

OYUN HAVALARI KEKLĠK (Oyun) Derleyen Cavit Erden Yâr y?r. nerden gelirsin Silifke kalesinden Ne gezersin Açlık belâsından Nerde yattın Beyin konağında Ne vardı kupkuru yerde Hey kekliğim hey Kekliği düz ovada avlayalım Kanadını çam dalına bağlayalım ġıkıdık mıkıdık. bâdı sabah olmadan Has bahçenin gönce gülü sararıp da solmadan EĢim eĢim gel gel Uğrun uğrun gel gel Can yoldaĢım vay Güzeller güzeller nerde gezerler Nerde düğün orda bayram seyran ederler EĢim eĢim gel gel Uğrun uğrun gel gel Can yoldaĢım vay Yürü dilber yürü saçın sürünsün Aç beyaz gerdanı. davetim var benim Herkes kesesinden yesin içsin Saltanatım var benim Aslı yok yaylasında Bin beĢ yüz koyunum var benim Hey hey kekliğim hey Kekliği düz ovada avlayalım Kanadını çam dalına bağlayalım ġıkıdık mıkıdık. sinen görünsün EĢim eĢim gel gel Uğrun uğrun gel gel Can yoldaĢım vay (»YUN HAVALARI SĠLĠFKENıN YOĞURDU (Oyun) Derleyen Cav it Erden Silifkenin yoğurdu Ah seni kimler doğurdu Seni doğuran ana Balinan mı yoğurdu BeĢĢiği çamdan Yuvarlanırverdi damdan KeĢke sevmez olaydım Usandırdın bu candan Bağa girdim üzüme Ah çubuk battı gözüme Çubuk seni keserim Yâr göründü gözüme BeĢĢiği çamdan Yuvarlanırverdi damdan KeĢke sevmez olaydım Usandırdı bu candan Kale kaleye bakar Ah kaleden kanlar akar Delikanlı dururken ihtiyara kim bakar BeĢĢiği çamdan Yuvarlanırverdi damdan KeĢke sevmez olaydım Usandırdı bu candan EVLERINÎN ÖNÜ . Ģıkıdık mıkıdık oynayalım Yâr yâr Buyurun arkadaĢlar. Ģıkıdık mıkıdık oynayalım * * S 558 SĠLĠFKE SALLAMASI (Oyun Havası) Derleyen. | Silifke Cavit Erden Açıl ey ömrümün varı.

Jjfl . Ata binesim geldi hoydahdah Köye gidesim geldi hoydahdah Kara . b'rlmem gönül yarası Bir dost yaraladı. f/3<î 562 SĠLĠFKENĠN KOġMASI Derleyen . gozune baygın desinler.. hu türkü 250 yıllıktır denebilir.• . .. ıĢılar sayları Eli göçmüĢ. salım geçerse Atıver yazmanı salım üstüne Haydi haydi aman desinler . . Tatyan da o zaman Erzurum yöresinde önemli bir kale idi.:» • A '■** * •• ' ■■ * '*** OYUN HAVALARI ATA BĠNESĠM GELDĠ (Zeybek Türküsü}.. yaram var benim Haydi haydi atlı geliyor '.YAYLA YOLLARI (Oyun) Silifke AĢıp aĢıp gider yaylanın yolu Sehile dayanmaz dağların gülü Gayet güzel olsa yiğidin yâri O da gelir bin bir iki naz ile Yayla yollarında göç kater kater Öğründen ayrılmıĢ bir palaz öter Ötme palaz ötme. Bu bilgilere göre.*«. ġu kıeın gamzeleri tatlı geliyor Bahçenize afc'güJ-ektim biterse Benim vadem<senden evvel yeterse Eviniz önündeft. . ?w> . ■:l\ . vati gibi yflksek mevki sahiplerine Han adı verilirdi eskiden. Silifke CavU Erim Kalktım geldim ince kumdan furmadan Elâ gözler gel gel eder durmadan Benim yârim yıeni gelmiĢ yayladan HoĢ geldine varamadım ağlarım haydi Haydi haydi atamaz oldum Silifke'nin poyrazından yatamaz oldum AkĢamınan ikindinin arası Yaktı beni kaĢlarının karası ■ * „ Bilmem hançer. . seni tüterler Tüterler de dar kafese katerler Yağar yağmur. buzulaĢır bayları Allı gelin koç yiğidin yaylağı Gelinden usanmıĢ. kız ister gönül * BAHÇEYE GEL BAHÇEYE Grdu Bahçeye gel bahçeye Kuru fındık bulgrsun Alacaksan al beni Sonra piĢman olursun 561 OYUN HAVALARI Haydi yavrum oymaktan Yâr gelir oynamaktan Parmaklan ağrımıĢ Zil çalıp oynamaktan Fındık dalda tekleme Kız saçların ekteme Gidiyorum Ordu'dan Gelir diye bekleme Boz Tepe ye çıkmalı Bu Ordu'ya bakmalı Böyle güzel kızları Saz çalıp oynatmalı TATYAN (Kadın Oyun Havası) E t surum Burç üstüne bayrakları diktiler O zaman da Cafer Han'ı vurdular1 Adi deyli deyli deyli Al hançeri vur sineme Gör içinde neler var Adi deyli deyli deyli * (1) Cafer Han: Ġran‟da Türk komutan. KaĢını |Ģ. Saf ev! Türk devleti zamanında çok kez doğu illerimizi ellerine geçirirlerdi.

dilleren kurban ana Ben gitmezem attara Attarın boncuğu çok Düzdürür onu bana . savdalı kızım Seni bir attar ister t Vereyim ona — Ana ana.gözlü yarimi haydahdah Yine göresim geldi haydahdah İstanbul Aya baktım ay ayaz haydahdah Kıza baktım. gözler Çobanın hamamıdır — Kızım kızım. para az hoydahdah O kız bize yaramaz haydahdah .) Münir Efe ÖdemiĢ kavakları Dökülür yaprakları Bize derler Çakıcı Yâr fidan boylum Yakarız konakları Köprü altında kuzu Tırnakları kırmızı Sen koyun ol. > Bağa girdim yalınız haydahdah Göze battı çalınız hoydahdah Gelin köyden geliyor hoydahdah Hep oturup çalınız haydahdah (Her mısra ikiĢer kere) * * * BAHRĠYE ÇĠFTETELLĠSĠ (Oyun Havası) Kadifeden kesesi Kahveden gelir sesi OturmuĢ kumar oynar Ciğerimin köĢesi Haydi yallah üsküdara yolla Yolla yolla yâr yolla 564 Kadife yasdığım yok Odana basdığım yok Kitaba el basarım Senden baĢka dostum yok Haydi yallah üsküdara yolla Yolla yolla yâr yolla * * * ÇAKICI TÜRKÜSÜ (Oyun Havası) (Ünlü eĢkiya Çakırcalı için söylenmiĢtir. dilleren kurban ana Ben gitmezem çobana Çobanın davarı çok Saydırır onu bana Yüksek yüksek tepeler Çobanın ayvanıdır Soğuk sular. ben kuzu Yâr fidan boylum Kaçıralım Ģu kızı Boz kayadan aĢtılar Çalıya da martin asdtlar Çakırcalıyı görünce Yâr fidan boylum Zaptiyeler kaçtılar 565 OYUN HAVALARI SÜPÜRGESĠ YONCADAN (Oyun Havası) Çankırı Süpürgesi yoncadan Gayet beli inceden Ben seni esirgerim Yerdeki karıncadan Yârim ĢaĢırttın beni AĢka düĢürdün beni Hanım AyĢem bize gel Allar gey de taze gel Dilerim kocan ölsün Yârsız kal da bize gel Aman mavilim aman Aman Ģekerim yavru Gidin bulutlar gidin Yârime selâm edin Yârim uykuda ise Uykusun haram edin Aman mavilim aman Aman Ģekerim aman Hanım akĢam bize gel Allar gey de taze gel Furun üstünde kürek Gene ah etti yürek Her dertlere dayandım Buna dayanmaz yürek ♦ ÇOBAN BARI Krzurum — Kızım kızım. kız beyaz haydahdah Cebe baktım. edalı kızım Seni bir çoban ister — Ana ana.

Ģerbet içirdim Ah ile vah ile ömür geçirdim Yâr bana yareler açtı neyleyim Yolum bir yolsuza düĢtü neyleyim Kalenin ardında taĢ ben olayım Kömür göz üstüne kaĢ ben olayım Yalınız yatana eĢ ben olayım Yâr bana yareler açtı nideyim Yolum bir yolsuza düĢtü nideyim Kalenin ardında kuĢ yuva yapar Yuvanın içine yılanlar akar Yâr beni bırakmıĢ yad ele bakar Yâr bana yareler açtı neyleyim Yolum bir yolsuza düĢtü neyleyim * * * . ne de öldür Erzurum ovasında Delloy delloy delloy can Gül açar yaylasında Delloy delloy delloy can Kız yanağın al olmuĢ Delloy delloy delloy can Güzeller arasında Delloy dellöy delloy can EVLERĠNĠN ÖNt) HAYDAN OLUR (Oyun Havası) Çankvr\ Haydan olur. vah güzele Yalvarırım Ģol güzele YakıĢır allar güzele Güzeller güzele uygun Çirkinler Cide'ye sürgün Yakasından tutsam bir gün Ah güzele. huydan olur Arap atlar taydan olur Bu güzellik soydan olur Ah güzele.Attar karanfili satar Kokusu dostu tutar Benim yârim çok güzel Attarlara kim bakar * ** OYUN HAVALARI DELLOV (Oyun Havası) Derleyen Suat Iştklt Eurzurum'dan Kemah'tan Delloy delloy delloy can Yâr gelir oynamaktan Delloy delloy delloy can Kızın parmağı ĢiĢmiĢ Delloy delloy delloy can Tef çalıp oynamaktan Delloy delloy delloy can Erzurum iki yoldur Delloy delloy delloy can Biri sağ biri soldur Delloy delloy delloy can Kız Allahı seversen ' Delloy delloy delloy can Ne sağ et. vah güzele Yalvarırım Ģol güzele YakıĢır allar güzele * ** 569 OYUN HAVALARI KALENĠN ARDINDA (Oyun Havası) Çankırı Kalenin ardında ekerler darı Ekerler biçerler. vah güzele Yalvaram Ģol güzele YakıĢır allar güzele Evlerinin önü mersin Mevlâm seni bana versin AkĢama kalmasın gelsin Ah güzele. ederler kârı Elimden aldırdım gül yüzlü yâri Yâr bana yareler açtı nideyim Yolum bir yolsuza düĢtü nideyim Kaleden kaleye Ģahin uçurdum Yâre Ģeker ezdim.

Zeybek donu geyecek Katil misin. köĢelerde adam var Seni benden. bora olur. ben al karvlar saçayım Ağlayı ağlayı yüreğime kan doldu Siyah kâkül aJ yanakta ben oldu Çalılıkta çırpıJıkta evim var Eğri fesli bir yosmaya meylim var Benim senden baĢka daha kimim var Ağlayı ağlayı yüreğime kan doldu Siyah kâkül al yanakta ben oldu Yoldan gider. mor feracem yaĢmağı Alıverin martinimi açayım Açayım da karlı dağa kaçayım Sen Ģöyle dur. elbet bir gün yaz olur Bağdat yolu hor göründü göründü Gurbet bana dar göründü göründü AYDIN ZEYBEK OYUNU Çankırı Zeybek misin. el sözüne uyacak EVLERÎNÎN ÖNÜ Cıgarası elinde Kuburları belinde Çankırı'nın içinde Ben bir yâre vuruldum MeĢelidir. tatlı ca.nra kıyacak Cahil misin. beni senden eden var Tipi olur. karĢı dağlar meĢeli Üç gün oldu yârdan ayrı düĢeli Ak gerdanda çifte benler döĢeli Cıgarası elinde Kuburları betinde Çankırı'nın içinde Ben bir yâre vuruldum Kar mı yağmıĢ Kütahya'nın dağına AteĢ düĢmüĢ Ģalvarının bağına Cıgarası elinde Kuburları belinde Çankırı'nın içinde Ben bir yâre vuruldum Silindi mi maĢrapamın kalayı Bozuldu mu Zeybeklerin alayı ġu güzeli kandırmanın kolayı Cıgarası elinde Kuburları belinde Çankırı'nın içinde Ben bir yâre vuruldum * ** OYUN HAVALARI DAMA BULGUR SERERLER (Oyun Havası) Dama bulgur sererler Çıkma boyun görerler Saçın ibriĢim teli .5 ÇANKIRI ZEYBEK TÜRKÜSÜ Alıverin feracemi geyeyim Geyeyim de mahkemeye varayım Sen Ģöyle dur. yo! uğradır hancıya Bel bağlama kahpe olana kancığa • Benden selâm söylen küçük bacıya Ağlayı ağlayı yüreğime kan doldu Siyah kâkül al yanakta ben oldu Atımı bağladım nar ağacına Perçemim dolaĢtı gül ağacına Sen gidersen dayanamam acına Ağlayı ağlayı yüreğime kan doldu Siyah kâkül al yanakta ben oldu * ** 571 OYUN HAVALARI MENDĠL (Kadın Oyun Havası) frsurum Derleyen Suat Işıklı Mendilimde kiĢmiĢ ile badem var Usul söyle. ben davamı göreyim Al feracem. elbet bir gün yaz olur Bağdat yolu hor göründü göründü Gurbet bana dar göründü göründü Baltayı vurdum bayıra Su bağladım çayıra Ben giderim gurbet ele Seni Mevlâm kayıra Tipi olur. bora olur.

kölelerin olam i s • ' Al ata sarı kolan Leyli de kurbanın olam Nasıl da askere gider Taze de niĢanlı olan t • Ah Ali'm. hoĢ yürü Ak gerdanın altında Otuz iki diĢ yeri Ay AyĢem. menevĢem Böylece olalım her akĢam Harman yeri süpürdüm BağdaĢ kurdum oturdum Ne darıldın hey ana SarhoĢ keyfi yetirdim Ay AyĢem. bayılayazdım Ay AyĢem. sanldı Ay AyĢem. kölelerin olam OYUN HAVALARI HARMAN YERĠ (Kadın Oyun Havası) Derleyen Osman AttilA' Harman yeri. aman aman Elin oğlu Ģaddak olur Küsmeye gelmez. hem yazdım Ak göbeğin altına DüĢtüm. menevĢem Böylece olalım. menevĢem Böylece olalım her akĢam Harman yeri yarıldı Anam bana darıldı Ne darıldın hey anam El oğludur. . yaĢ yeri YavaĢ yürü. menevĢem Böylece olalım her akĢam EVLERÎNÎN ÖNÜ 576 ÇIKTIM ĠĞDENĠN DALINA (Oyun Havası) Afyon Derleyen j Osman Attita Çıktım iğdenin dalma Dal kırtlıverdi. i • ■ Harmana kuyu kazdım Hem okudum.Sırmayınan örerler Bulguru kaynaçtırlar Sergide kurudurlar Bizde âdet böyledir Güzeli oynadırlar Dama çıkma kaĢa çık Arpalar kara kılçık Eğer meyıin «ar ise Al bohçanı yoia çık Dama kurdum çatmayı Çağır gelsin Fatma'yı Anandan mı öğrendim Yorgandan kol atmayı Kutuda fıstiK yağı Kemer kuĢak beîbağı ġeftaliden nolacak Çözülsün uçkur bağı * AĞ DEVEYĠ DÜZDE GÖRDÜM Ağ deveyi düzde de gördüm Sürmeyi gözde de gördüm On iki gelin sevdim Cilveyi kızda da gördüm Ah Ali'm.s Yâr olam. gadan belân alam > ■ Yâr olam.her akĢam . kölelerin olam Ağ devem düzde de kaldı Yüküm Tercan'da kaldı Oğlanı kan bürümüĢ Meylim o tozda da kaldı Ah Ali'm. aman aman Afyon‟un yoğurdu Seni kimler doğurdu Seni doğuran ana Kaymakla mı yoğurdtHey hey Çıktım iğdenin dalına ■iğdesini yemeğe. gadan alam . gadan alam Yâr olam. aman aman Afyon'un yoğurdu Seni kimler doğurdu Seni doğuran ana Balinan mı yoğurdu Hey hey iğde dalı gevrek olur Basmaya gelmez. aman aman Oturdum yârin dizine Yâr darılıverdi. aman aman Oturdum yârin .

gözler elâ Üveyk gözlere ben yandım aman ġu dağın baĢında bir top kar idim Yağmur yağdı. aman aman OYUN HAVALARI Afyon'un yoğurdu Seni kimler doğurdu Seni doğuran ana Balinan mı yoğurdu t* * YÜRÜ DĠLBER YÜRÜ Yürü dilber yürü. ben nergizi Türkmen kızı ütü yapar ütüyü de vurmuĢ elini yakar Hele hele hey Türkmen kızt Sen allar gey. Çıkalım dağlar baĢına Sen gül topla. güneĢ vurdu eridim aman Aman aman sürmelim aman Evvel yârin sevgilisi ben idim Simdi uzaklardan bakan ben oldum aman Aman aman sürmelim aman * ** f/37 TÜRKMEN KIZ) (Oyun Havası) Erzurum Türkmen kızı inek sağar ineği de vurmuĢ. ben kırmızı Çıkalım dağlar baĢına Sen gül topla. dizini ovalar Hele hele hey Türkmen kızr Sen allar gey. ben kırmızı Çıkalım dağlar baĢına Sen gül topla. ömrümün varı Eridi.dizine lallerimi demeye. kalmadı dağların karı aman Aman aman sürmelim aman Günde on beĢ kere gördüğüm yâri Aylar yıllar var ki göremez oldum aman Aman aman sürmelim aman Hey kaĢlar kara. ben kırmızı. ben nergizi Türkmen kızı çayda gezer TaĢı da kaymıĢ ayağını ezer Hele hele hey Türkmen kızn Sen allar gey. ben nergizi Ġt ** y Derleyen Suat OYUN HAVALARI KÖROĞLU BARI Köroğlu'nun kör bıçağı Ayvaz yiğitler koçağı Ayvaz‟ın gümüĢ bıçağı Yerde sürünür saçağı Kır Ayvaz'ım kır Vur Ayvaz'ım vur Derya kenarında biter kamıĢlar Uzanır uzanır vermez yemiĢler Sarı lira ile beyaz kuruĢlar Say Ayvaz'ım say Ver Ayvaz'ım ver * * * ZEYBEK OYUN HAVASI Yalçın Özsöy .

aman Allahından bulası Dolandım dağları kar bulamadım Halime münasip yâr bulamadım Uzun olur kuyuların zenciri Kıymatlı olur AĢalının inciri Salıverin oğlanların gencini Dolandım dağları kar parça parça AĢalım geliyor el çırpa çırpa BĠR SU GĠBĠ (Kadın Oyun Havası) Bir su gibi ak güzel Gül.Ģal kuĢağı Alay kalkmıĢ gidiyor Hepsi Bitlis uĢağı Memmi. koklaĢalım sevdiğim Bingöl yaylasında yâr yâr oy BuluĢalım sevdiğim Yâr sevdiğim oy * * * 583 OYUN HAVALARI Bitlis DĠDEBAN ÜSTÜNDEYĠM (Kadın Oyunu) Niyazı Dideban üstündeyim Memmi Dal boyun kasdındayım Erenler dua edin Ben murad üstündeyim Memmi. oynaĢalım sevdiğim Bingöl yaylasında yâr yâr oy BuluĢalım sevdiğim Yâr sevdiğim oy Sarı gül ağacının dalı yerde Kimse uğramasın ben gibi derde Ayın doğup günün indiği yerde Sarılalım. hayranın olam Memmi Memmi. gâvur anası Ne ettim de aldandım. bir sağı gözler Yâr yâr yâr aman VarmıĢ. yessirin olam Memmi . kurbanın olam Memmi Memmi. kurbanın olam Memmi Memmi.rgen kıza yalvarması güç imiĢ atlı tatlı konuĢalım sevdiğim Bingöl yaylasında yâr yâr oy BuluĢalım sevdiğim Yâr sevdiğim oy Güzelin çevresi hindidir hindi Bu güzellik sana Mevlâdan indi Sevilme çağların Ģimdidir Ģimdi Sarılalım. menekĢe tak güzel Ben yolundan geçerken Pencereden bak güzel Yâr yâr yâr aman Pencereden bak güzel Bu gözler. gözler sürmeli ~—■ EVLERĠNĠN ÖNÜ YAYLA TÜRKÜSÜ ^öne döne değirmenim tunç imiĢ /ana yana kara bağrım incimiĢ ~. yessirin olam Memmi Gök meydan baĢ aĢağı Belinde .Ardıçtandır kuyuların kovası Suya koyvermiyor da kızın. gözler sürmeli PeĢkir asdım sicime Güvenme el piçine Yâr üstüne yâr sevmiĢ O da gider gücüme Hop cilveli cilveli KaĢlar. hayranın olam Memmi Memmi. bağı gözler Avcılar dağı gözler Yâr bizi yaraladı VarmıĢ. bir sağı gözler Yâreli vay yâreli Olmayınca yâr eli Eller beyaz giyinmiĢ Sen geymiĢim kareli Vay vay vay aman Ben geymiĢim kareli OYUN HAVALARI Dalında gül kırmızı Yârin karadır gözü Yiğit malı neylesin Verin sevdiği kızı Yâr yâr yâr aman Verin sevdiği kızı * * * HOP CĠLVELĠ PeĢkir çektim direkten Bir of çektim yürekten Benim derdim dert değil Hekim gelsin Firenk‟ten Hop cilveli cilveli KaĢlar.

böylolur Türkmen güzeli Edâsı çok olur Türkmen güzeli Kalenin burcuna taĢ ben olaydım Elâ göz üstüne kaĢ ben olaydım Yalınız yatana eĢ ben olaydım Öyl'olur. nininay yaptırdım Çifte de lamba yaktırdım Kız seni gelecek diye Yollara halılar çaktırdım 8elahattin _____ 585 OYUN HAVALARI Çoruh TÜRKMEN GÜZELĠ Kaleden kaleye Ģahin uçurdum Ah ile vah ile ömrüm geçirdim Ben yâre Ģekerli Ģerbet içirdim Öyl'olur.Bağa gel boyun görem Kolçaklı kolun görem Aramız derya deniz Yâr seni nerde görem Ateşli Memmi. kurbanın olam Memmi Memmi. bostana gel Zülüfün destele gel Evin izin vermezse Yalandan hastalan gel 587 OYUN HAVALARI 8*cas Bayburt BĠCO (Oyun havası) . böyl'olur Türkmen güzeli Edâsı çok olur Türkmen güzeli * DEREDE DEĞĠRMEN (Düz Horon) Cafer HoronogHt Derede de girmenim nazlı yâr Kınalıdır kaĢları nazlı yâr Yakına gel yakına gel sevdiğim Öpeyim kalem kaĢların sevdiğim 586 Bitlis Yaylanın çimeninde nazlı yâr Ben böyle değildim nazlı yâr Ben biridim bıridim sevdiğim Sevdalıktan eridim sevdiğim indim dere ırmağa nazlı yâr Zeytin dalı kırmağa nazlı yâr Geldim seni almağa sevdiğim BaĢladın ağlamağa sevdiğim OYNAMA YORULURSUN (Kadın Oyunu) Niyazi Ateşli Oynama yorulursun Civansın kırılırsın Sen bir dünya güzeli Her yerde bulunmazsın Bağa gel. yessirin olam Memmi HACERĠM Çankırı Merdiven altında bir lira buldum Hoppala güzelim ben buldum Sürmeli Hacerim dost buldum Nininay. nininay yaptırdım Çifte de lamba yaktırdım Kız seni gelecek diye Yotlara halılar çaktırdım KarĢı karĢı yaptıralım hanları Dağıtalım kasaveti gamları Doldur doldur ver içelim demleri Nininay. hayranın olam Memmi Memmi. böyl'olur Türkmen güzeli Eüâsı çok olur Türkmen güzeli Kapının önünden gelir geçersin Karanfil kokulu tütün içersin Ne candan seversin ne vazgeçersin Öyl'olur. nininay yaptırdım Çifte de lamba yaktırdım Kız seni gelecek diye Yollara halılar çaktırdım Evlerinin önü taĢlık değil mi Salla kâkülünü gençlik değil mi Cebine koyduğum harçlık değil mi Nininay.

hopla Bico hey Bico‟nun ellerinde Çimeydim göllerinde Dalla Bico. göz etmem. gel bize gidek AçılmıĢ gülleri al bize gidek Yaz bahar ayları çağlayıp gider Köpükler üstüne bağlayıp gider Yârinden ayrılan ağlayıp gider . gel canım gel. hopla Bico hey BAYBURT'UN ĠNCE YOLU (Bar Havası) Seyfettin Sığmaz Bayburtun ince yolunda (yolunda) Bir alma buldum dalında (dalında) Alma benim hayalımda (halımda) Dön sinem Bağdattan görüldü (görüldü! Oy dirildi dirildi kumrum (dirildi) 588 EMMĠMĠN KIZI (Bar Havası) Nevzat Karapplat Bir ay doğar Pasin'den (emmimin kızı) Ay bulut arasından (ben nedem oy) Öyle bir yâr sevmiĢem (emmimin kızı) Katmer gülün hasından (ben nedem oy) Bir ay doğar kenarsız (hoppala bala) Yâr vefasız. sesi geliyor Gel hanım. ben arsız (ben nedem oy) Böylece ah çekerim (emmimin kızı) Halin kime yanarsız (ben nedem oy) ġENKAYA (Bar Havası) Şeref Malkoç Çimenli bahçede bulgur eliyor Kendi görünmüyor. ne alınırsın Gel hanım. gidek o>e AçılmıĢ gülleri der. dahara Bico Oyna Bico. gel canım gel.Bico nerden geliyon Harmanlıktan aĢĢağı Dalla Bico. gidek bize AçılmıĢ gülleri der. Ali Tor Kuzu Köyü Yaz bahar suları bulanık akar Evrilir çevrilir bendini yıkar Yâr senin bakıĢın adamı yakar Gel yârim. gel canım. dahara Bico Oyna Bico. gidek bize 589 OYUN HAVALARI HÜRÜNÜ YAVRUM Jielkit Bedri Öztürk Hürünü yavrum hürünü Öldüm sürünü sürünü Takıver zilin birini Dönüver meydan Ģenindir Delindi bağrım delindi Göründü seyran göründü Hecini yavrum hecini Yaylada gördüm göçünü Takıver zilin üçünü Dönüver meydan Ģenindir Delindi bağrım delindi Göründü seyran göründü Kalkalım kalkalım (gel gel) Gerdana altın takalım Kalk oyna meydan Ģenindir Varsa da kemlik benimdir Delindi bağrım delindi Göründü seyran göründü 590 YAZ BAHAR SULARI (Halay) Sivas İmralt M. gidek bize Çimenli bahçede ne salınırsın El etmem.

piĢtim Kadrimi.Gel yârim. kıymetimi bilmeze düĢtüm Akan sular. gelmedi selvi çınarım Yârimden ayrıldım. gel canım. gel dolanı dolanı yâr Âğacın çürüğü özünden olur Yâr için ağlayan gözünden olur Yiğidin kötüsü sözünden olur Akan sular. gel eğleni eğleni yâr CoĢkun sular. ona yanarım Gel yârim. gel dolanı dolanı yâr OY MĠRALAY MĠRALAY îsmail Doğan Oy miralay miralay Ar. gel eğleni eğleni yâr CoĢkun sular. gel bize gidek AçılmıĢ gülleri al bize gidek Evleri önünde akan pınarım Nerede. yeni nar Küsme bana nazlı yâr Hey güzel güzel güzel güzel han Sen küsersen ben küsmem Senden baĢka kimim var Hey güzel güzel güzel güzel han OYUN HAVALARI YONCALAR Gidersen uğur olsun Gök çimen yolun olsun Eğer benden dönersen Ezrail boynun vursun Yoncalar yoncalar yoncalar Sallansın beli inceler Koynundaki gül goncalar Kaleden indim bu gün Elimde altın güğüm Ana beni evlendir istemem düğün müğün Yoncalar yoncalar yoncalar Sallansın beli inceler Koynundaki gül goncalar Kaleden indim düze Su bağladım nergize Ana ben vurulmuĢum Bir ala gözlü kıza Yoncalar yoncalar yoncalar Sallansın beli inceler Koynundaki gül goncalar f/38 . gel eğleni eğleni yâr CoĢkun sular. GÜZEL (Halay) Ijenkötj indim çayır biçmeye güzelhan Eğildim su içmeye yâr amman Hey güzel güzel güzel güzel han Dediler yâr geliyor Kanat verdim uçmaya Hey güzel güzel güzel güzel han Eski ayva. gel canım.kerin alay alay Al kızları askere Askerlik olsun kolay EVLERĠNĠN ÖNÜ Bun baĢıma koyamam Miralayın fesini iĢittikçe duramam Nazlı yârin sesini Ustam nasıl kondurdun TaĢ baĢına binayı Zinaan ettin baĢıma Ha bu yalan dünyayı HEY GÜZEL. gel bize gidek AçılmıĢ gülleri der bize gidek 591 OYUN HAVALARI ■Giresun HALAY Ben de Haydarlı'dan beri gelirim Kul olur da kapınızda ölürüm Üç günden sonra da nikâh olurum Akan sular. gel dolanı dolanı yâr GümüĢ güğümlerde kaynadım coĢtum Kendi yığımınan kavruldum.

mor fistan. mor fistan. topla da gel Kapıları kalındır KardeĢleri zalimdir Zalim olsa ne yapar Fatma benim matımdır Aman Fatma. dili hoĢ Uy anoĢ için için Ölürem senin için Çay içinde çakıl daĢ Kara gözler. hopla da ge Al fistan. Derleyen Ferruh Ar sunar Çaya indim ağlarım Gülü deste bağlarım O gülün birin bana Birin yâra yollarım Uy anoĢ anoĢ anoĢ Ağzı Ģeker. topla da gel * HEY GÜZELLER Dursun Şahin Hey güzeller güzeller Gerdana gül dizerler Gelin kızlar oynıyah Bu horona doymıyah Sonradan gelenleri Ġçimize koymıyah Hey güzeller güzeller Gerdana güldizerjer KarĢıda kavun yerler Biz de varsak ne derler Otursak bile yesek ġu Ģunu sevmiĢ derler Hey güzeller güzeller Gerdana gül dizerler EVLERĠNĠN UKlı 593 Gaziantep ANOġ (Halay türküsü'. dili hoĢ Uy anoĢ için için Ölürem senin için 597 OYUN HAVALARI ENTARĠSĠ PEMBEDEN . dili hoĢ Uy anoĢ için için Ölürem senin için Çay aĢağı düz gider Bir kınalı kız gider Sandım yolun ĢaĢırmıĢ inĢallah bize gider Uy anoĢ anoĢ anoĢ Ağzı Ģeker. c^nım Fatma. göğsü cincik Al gel oğlan çemberimi Çemberimin ucu oya Saramadım doya doya Mail oldum uzun boya Al gel oğlan çemberimi KAPILARI KATIRAN Niğde Aksaray Âşık M eh.594 ÇEMBER (Halay) Sivas Çemberimi yudumudu Gül dalına kodumudu Sen aldın.net Akça Kapıları katıran Haydi de Fatma beni batıran Fatma değil anası Haydi de beni aĢka düĢüren 595 OYUN HAVALARI İmranlı Aman Fatma. hopla da gal Al fistan. ben gördümüdü Al gel oğlan çemberimi Çemberimi çaldım taĢa Yazılanlar gelir baĢa Sevdiceğim binler ysĢa Al gel oğlan çemberimi Çemberimin ucu boncuk Benim yârim gütboncuk Cebi boĢ. kara kaĢ Ben yârimden ayrıldım Gözlerimden akar yaĢ Uy anoĢ anoĢ anoĢ Ağzı seker. canım Fatma.

kız döne Gelin olduğum gece Oynarım döne döne Gel sarılalım yatalım Zümrüt gibi çimene ġu dere derin dere Suları serin dere Kız Allahtan bulasın Soktun beni bu derde Oğlan döne. vay güzelim Yola g*delim yola O beyaz kollarını Dola boynuma dola Karpuz kestim yiyen yok Halin nedir diyen yok Dün gece yâri gördüm Gözün aydın diyen yok Vay sürmelim.ama kalma dedim Koca kapı dururken Bacadan inme dedim OYUN HAVALARI M ADI M AH Rütseyin Arslan Madımah bitti mola Yolları tuttu mola Elâ gözlü nazlı yâr Beni unuttu moia Ah madımah madımah Yâr madımah madımah Dön de bir yol geri bah Madımayın alları Duttu mola yollan Hiç aklımdan çık-mıyor Yârin tatlı dilleri Ah madımah madımah Yâr madımah madımah Dön de bir yol geri bah Madımah kurutmadım Yâr seni unutmadım Hatırını saydım da Üstüne yâr tutmadım Ah madımah madımah Yâr madımah madımah Dön de bir yol geri bah EVLERĠNĠN ONU DÖNE DÖNE ġu derenin uzunu Kıramadım buzunu Aldım ÇerkeĢ kızını Çekemedim nazını Oğlan döne. kız döne Gelin olduğum gece Oynarım döne döne Gel sarılalım yatalım Zümrüt gibi çimene Kara tavuk tepeli Kulakları küpeli Evlenmeyin bekârlar ġimdi kızlar Ģüpheli Oğlan döne.M usu Koç AH Kıra? Entarisi pembeden Nikâh oldu gitmeden Dünyada yaktın beni On beĢime girmeden Vay sürmelim. çiçeğim Yol verin ki geçeyim (aman geçeyim a.n&n) Yârim bana darılmıĢ Ağular mı içeyim (yandım içeyim) Ben sana gelme dedim AkĢ.m iniler (aman iniler aman) Gurbetteki yârimin Kulakları çiniler (yandım çiniler) Ben sana gelme dedim s AkĢama kalma dedim Koca kapı dururken Bacadan inme -dedim Portakalım. vay güzelim Yola gidelim yola O beyaz kollarını Dola boynuma dola Deniz üstünde Ģamdan Yârim bakıyor camdan Alacaksan al beni Ben de bıktım bu candan Vay sürmelim. kız döne Gelin olduğum gece Oynarım döne döne Gel sarılalım yatalım Zümrüt gibi çimene OYUN HAVALARI . vay güzelim Yola gidelim yola O beyaz kollarını Dola boynuma dola 598 TEKE ZORTLATMASI Tepeli Unsan Ispanaktan ezel çıkar merdeme Zülüfleri tel tel etmiĢ dökmüĢ gerdene Ben sana gelme dedim AkĢama kalma dedim Koca kapı dururken Bacadan inme dedim Iraftaki siniler inim in.

gülü Ģanlıdır Eli kamalı delikanlıdır DÖNE GELĠN tjuhut Döne suya gidiyor Tıngır mıngır ediyor Biraz parlak görünce Yârı canı gidiyor Aman Döne Döne Gelin mi oldun gene Gelin olduğun gece Oynarsın döne döne Gökte uçar akbaba Kanadını dök baba Kızın gönlü olunca Ne yapar ana.S A M A H AleVİ Anadolu °»u" Salınarak gelen benim efendim Gel böyle. baba Aman Döne Döne Gelin mi oldun gene Gelin olduğun gece Oynarsın döne döne <f ġu dağların bayırı Döne kahve kavırı (r) Kaynanamın gâvırı Canı candan ayırı (r) Aman Döne Döne Gelin mi oldun gene Gelin olduğun gece Oynarsın . salınma göz değer sana Al yeĢil kuĢan da kara bağlama Belki düĢmanlardan söz değer sana Yâr yâr yâr yâr Hop nenni nenni de nenni Yâr nenni nenni de nenni Dost nenni nenni de nenni Bas nenni nenni de nenni Sabahtan yârimi gördüm Gelir salını salını Selâm verdim selâm aldı Bağrım delini delini Hop nenni nenni de nenni Yâr nenni nenni de nenni Dost nenni nenni de nenni Bas nenni nenni de nenni Yürü güzel yürü kimin yârisin ġu hasta gönlümün Ģifakârısın Yücelerden yüce kırklar dağısın Sabahın güneĢi tez değer sana Yâr yâr yâr yâr yâr yâr Hop nenni nenni de nenni Yâr nenni nenni de nenni Dost nenni nenni de nenni Bas nenni nenni de nenni ALTIN YÜZÜK VAR BENĠM Karadeniz Altın yüzük var benim aman Parmağıma dar benim Güzellerin içinde amarv Kömür gözlü yâr benim Hop ninnayı ninnayı aman Gel oynayı oynayı Altın yüzük yaptırdım aman Kuyum ustalarına Accp ilâç olur mu aman Gönül hastalarına Hop ninnayı ninnayı anr>3n Gel oynayı oynavı Altını bozdurayım aman Gerdana dizdireyim. gülü Ģanlıdır Eli kamalı delikanlıdır Entarisi mavi boya Saramadım doya doya Olamaz mı çâre. gülü Ģanlıdır Eli kamalı delikanlıdır Entarinin yeĢili Ben kaybettim eĢimi Al bu mendil sende kalsın Si! gözünün yaĢını Olamaz mı çâre. Elma armut değilsin aman Cebimde gezdireyim Hop ninnayı ninnayı aman Gel oynayı oynavı 603 fjuhut OYUN HAVALARI ENTARĠSĠ ALA BENZĠYOR İbrahim Şenbeba Enterasi ala benziyor ġeftalisi bala benziyor Kokulmadık güle benziyor Olamaz mı çâre. gülü Ģanlıdır Eli kamalı delikanlıdır Entarisi al basmadan Kalk gidelim kol basmadan Ayrılamam o yosmadan Olamaz mı çâre.

. vay vay Kaymaklı mısın. vay Bahçelerde börülce.. ek bön i Susuz yere dik beni Ben bir tomurcuk gülüm Al koynuna sok beni (KavuĢtak) ġĠNĠNAM Dut fidanı boyunca. vay * & * DEVELĠ TÜRKÜSÜ Çek deveci develeri yokuĢa. (kavuĢtak) Deve yüksek... vay vay Oynasınlar bakayım. aman Su içtiği çeĢmeleri bulansın.... aman Ak memeler birbirine tokuĢa. atamadım urganı.. ahbap malından HoĢ bilezik.. aman Develiye Sordum.. aman Develiye Sordum.. vay vay Oynar gelin görümce... vay vay Dut yemedim doyunca.... Sarısözen Al mendili mendili Kız sever karanfili EVLERĠNĠN ÜNt) HOġ BĠLEZĠK Bir oda yaptırdım hurma dalından içini döĢettim Acem Ģalından O da benim değil. vay bana yazık Bir oda yaptırdım yüceden yüce içinde yatmadım üç gün. üç gece Kurbanlar keserim sardığım gece ... vay vay Ağzım dilim kurusun. (kavuĢtak) Deven yüksek. aman Susadıkça ver ağzıma dilini.. aman Develiye Sordum. vay vay Yâr demedim doyunca. vay ġinini Ģininam hop Ģinininam ġekerli misin. vay ġinini Ģininam hop Ģinininam ġekerli misin. aman Develiye' Sordum. (kavuĢtak) OYUN HAVALARI AL MENDĠLĠ MENDĠLĠ (Halay) Sjenköy Karanfil katar oldu Hasretlik yeter oldu Nazlı yârin kokusu Burnumda tüter oldu Al mendili mendili Kız sever karanfili Mendil bağladım yandan Seni severim candan iki yerde yâr olmaz Ya benden geç ya ondan Al mendili mendili Kız sever karanfili Mendilim turalıdır Sevdiğim buralıdır Geçme güzel karĢıma Yüreğim yaralıdır Derleyen M. aman Develiye Sordum aslın nereli Haydi elma yanaklı Haydi kiraz dudaklı Çok sallama göbeği DüĢürürsün bebeği Çek deveci develeri engine.. atamadım kilimi. vay vay Yanarım ben yanarım. (kavuĢtak) Çek deveci develeri sulansın.döne döne 605 CYUN HAVALARI Karanfilim. ... aman ÜĢüdükçe çek baĢına yorganı.. vay vay Bir araya gelince. aman ġimdi rağbet güzelinen gencine.. hoĢ bilezik.. vay vay Kaymaklı mısın... kolları nazik Ben yârimden ayrı düĢtüm.. vay vay Yanarım ben yanarım.

hoĢ bilezik.) Afyon Fadime ÖtaTp Sandıklı yolunda b dum on pb.HoĢ bilezik. dururum diye Aldım martinimi vururum diye Hiç aklıma gelmedi. Ģunun Ģöylesine yâr bile demem Sandıklı yolları çifte hendekli Kusura'lı geliyor. kolları nazik Ben yârimden ayrı düĢtüm. ölürüm diye HoĢ bilezik. döĢedemedim Kahbe felek ile baĢ edemedim Yalvardım. Ģunun Ģöylesine yâr bile demem Sandıklı yolunda buldum izini Duman sandım Ģalvarının tozunu Alamadım Ģu dürzünün kızını Öte git.d Yonca tarlasında vuruldum sana Helâlinden bir Ģeftali ver bana Öte git. vay bana yazık Bir oda yaptırdım. vay bana yazık vv'r 608 OVUN HAVALARI ÂNDIKLI YOLUNDA (Zeybek Havas. beri gel ben adam yemem Senin. hoĢ bilezik. yakardım. beri gel ben adam yemem Senin. vay bana yazık Bir oda yaptırdım. kolları nazik Ben yârimden ayrı düĢtüm. dayan Sandıklı ġimdi kızlar Ģeker yiyor fındıklı Öte git. beri gel ben adam yemem Senin. hoĢ bilezik. Ģunun Ģöylesine yâr bile demem f/39 Şuhut EVLERĠNĠN ÖNÜ ĠLĠMAN1 Eminem dere boyu gidelim Koyun kuzu güdelim ÖpüĢürken görmüĢler inkâr bari edelim Dam dama-eklenir mi Dam yolu beklenir mi ılıman köĢesinde Hovarda beklenir mi Leblebi koydum tasa Doldurdum basa basa * Benim yârim pek güzelüç parmak boyu kısa Kestanenin irisi Geçti güzel sürüsü Sürüsünden fayda yok Yaktı beni birisi Acılarım diner mi Sana kanım siner mı Bir haftanın içinde iki . eĢ edemedim HoĢ bilezik. kolları nazik Ben yârimden ayrı düĢtüm.

iki gelin getirilir n. (2) Anlamı. kız döne Gelin mi oldun gene Gelin olduğun gece Oynarım döne döne Keziban Nine Oğlan yaylı. martinimi yağladım Haydi aman da at olur de tepmez mi Haydi aman da yâr olur da öpmez mi Haydi ninanam ninanam ninanam (1) lîimas: Bir çeĢmenin adıdır.ıi'dir. Ġkinci mısraın anlamı: Sana kanım kaynar mı? Konya OĞLAN DÖNE. gül dalına bağladım Asker oldum. kız yaylı Dayanamıyom ben gayrı Asker oldum gidiyom Dayanamıyom ben gayrı .gelin iner mi2 Sandıklı OYUN HAVALARI ÇAY KIYISINDA (Sandıklı Zeybek Havası) Süleyman Ulu s ou Çay kıyısında inadına bitiyor kestane Söylen candarmaıar gelsin üstüme Haydi aman da at olur de tepmez mi Haydi aman da yâr olur da öpmez mi Haydi ninanam ninanam ninanam Eğri de büğrü Sivrihisar'ın yollan Kardan beyaz AyĢe gelinin kolları Haydi ninanam ninanam Attan indim. KIZ DÖNE Oğlan döne.

Oğlan kayda. yüküm eriktir Eriğin dallan eğik eğiktir Bir emmim kızı var. biri oynak Gel gel karanfilim geliri Eli deste güllü gelin EVLERĠNĠN ÖNÜ 616 ÇEMBER HAVASI (Kadın Oyun Havası) Derleyen Osman Attilâ Çemberim dalda kaldı Gözlerim yolda kaldı Yıkılası meyhane SarhoĢum nerde kaldı Eyvahlar olsun Olsun da kadehler dolsun . iki gözümdür OYUN HAVALARI ÇĠFT BEYAZ GÜVERCĠN (Kadın Oyun Havası) Çift beyaz güvercin olsam Çalının baĢına konsam Güzellere yoldaĢ olsam Çirkinlerden uzak dursam Gel gel karanfilim gelin Eli deste güllü gelin Beli ipek Ģallı gelin MenekĢe buldum derede Sordum. evleri nerede Ha burada ha Ģurada Gel gel karanfilim gelin Eli deste güllü gelin Beli ipek Ģallı gelin Karanfiller oymak oymak Hiç olur mu yâre doymak Biri güzel. yüküm üzümdür üzümün dalları düzüm düzümdür Bir emmim kızı var. kız kayda ikimiz de bir boyda Sen yanma ben yanayım Ben yanmıĢam ne fayda ĠNCE DÜZÜM (Halay havası) Kangal Ali Riza ince eleğim duvarda (ince düzüm yâr yâr) Bir yâr sevdim hovarda (ince düzüm yâr yâr) Öyle bir yâr sevdim ki (ince düzüm yâr yâr) Su doldursun pınarda (iki gözüm yâr yâr) ince çayır biç oğlan (ince düzüm yâr yâr) Gel kapıdan geç oğlan (ince düzüm yâr yâr Beni sana vermezler (ince düzüm yâr yâr) Bir gün al da kaç oğlan (iki gözüm yâr yâr) OYUN HAVALARI E M i N E M Ali Bağdur Ay doğdu aĢmak ister Al yanak yaĢmak ister Sen orada ben burda Gönül kavuĢmak ister ġu gelen kimin kızı Feracesi kırmızı Gerdanında beni var Sandım Ģafak yıldızı ÇeĢmeleri yan yana Su içtim kana kana Seni doğuran ana Olsun bana kaynana indim çeĢme baĢına Sabun koydum taĢına Sevda neydi bilmezdim O da geldi baĢıma Deveyi düzde gördüm Sürmeyi gözde gördüm On iki gelin sardım Cilveyi kızda gördüm Ġlimon sıktın yârim Belimi büktün yârim Ben sana güvenirdim Hayırsız çıktın yârim ince iplik bükerim Yâre dizlik dikerim Yâr kapıdan girince Ölü olsam kalkarım Sarı kavun dildin mi Çorağını sildin mi Kara benli Eminem Muradına erdin mi Köprüden geçemedim Yâr doldurdu içemedim Sen benden geçtin amma Ben senden geçemedim AġġAĞDAN GELĠREM (Kadın Oyun Havası) AĢĢağdan gelirem. taze feriktir AĢĢağdan gelirem.

kavak oy...Dam üstünde durayım Av gelirse vurayım Yassılın karlı dağlar Ben yârimi göreyim Eyvahlar olsun Olsun da kadehler dolsun ġu derede kurt izi Çevirdi düĢman bizi Çeviren düĢman olsun Allah kavuĢtur bizi Eyvahlar olsun Olsun da kadehler dolsun Çemberimin yeĢili Kayıp ettim eĢimi Çemberim sende kalsın Sil gözünün yaĢını 617 OYUN HAVALARI Erzurum Eyvahlar olsun Olsun da kadehler dolsun Kayalar buz bağladı Avcılar iz bağladı Beni bir gelin vurdu Yaramı kız bağladı Eyvahlar olsun Olsun da kadehler dolsun ÇAM DĠBĠNDE (Köy Halay Havası) Hayrettin Akçay Çay dibinde çıra yaktım. gece . dibinin taĢı benem Gündüz oy. gece oy. dale oy. günâh oy. yârim gelmedi Yolun kenarında sıra güzeller ToplamıĢ fistanı bulgur ezerler Geliyor güzeller yayla yolundan Bülbül sada verir ayva dalından 638 KONYALI Derleyen S. buse oy. kavak oy. (kavuĢtak) Hani benim elli direm fıstığım Âlem bilir benim o kıza küstüğüm Yürü. yanmadı Bekledim bekledim. kavağın baĢı benem Dibi oy. Küçük bezirci Hani benim elli direm bulgurum Konyalının kaĢlarına vurgunum Yürü yavrum yürü Saçlarını sürü ġimdi surdan geçecek Hovardanın biri Hani benim elli direm Ģekerim Sen sarhoĢ ol. (kavuĢtak) Hani benim elli direm ırakım Ġçer içer geçmez benim merakım Yürü yavrum. dibi oy... gündüz oy. (kavuĢtak) KAVAK OY (Oyun Havası) ıġefik Torungil Kavak oy. bak böyle Bak böylesi diz kırma EVLERĠNĠN ÖNU Kavak oy. (kavuĢtak) 619 OYUN HAVALARI Erzurum Hani benim elli direm pırasam Çıra yaksam Konyalımı arasam Yürü yavrum. yâr böyle Kız böylesi diz kırma Bak böyle. buse vermeyen kızlar Günâh oy. gündüz gezen güzel Gece oy. kavak uzanır gider Dale oy. günah kazanır gider Bak böyle. dale bezenir gider Buse oy... (kavuĢtak) Hani benim elli direm yoğurdum Konyalıdan ben bir oğlan doğurdum Yürü yavrum. ben kahrını çekerim Yürü yavrum yürü Saçlarını sürü ġimdi surdan geçecek Hovardanın biri Hani benim elli direm eriĢdem KonyalIdan olsun benim eniĢtem Yürü yavrum..

bak böyle Bak böylesi diz kırma MAHPUSHANE TÜRKÜLERĠ . yâr böyle Kız böylesi diz kırma Bak böyle.yoldaĢı benem Bak böyle.

«on beĢtiler». Demir parmaklıklar arkasından «ahbaplar.. özgürlüğünü yitiren bu zavallı kiĢilerin acı duygularını dile getiren bu çeĢit türküler çok içli ve iç sızlatıcıdır. kara yazılar yazılmıĢ. kardaĢlar ağlarlar.. bab&lar. kader böyle imiĢ. Özlemin en derinini çeken «küreklüer». bakar.MAHPUSHANE TÜRKÜLERĠ Toplum içinde yasalara aykırı iĢler yapıp cezaevlerine düĢen kiĢilerin türküleridir. yürekte yağ kalmaz erir. Derin bir kimsesizlik içinde duygular dile gelir. Ne etsin. dıĢarda acı çeken sevgililer. «idamlılar» büyük bir piĢmanlık içinde kıvrs nırken. analar. akĢam olunca demir kapılar kapanır. «DüĢtüm ben bir zindana. ne iĢlesin. yanar döner ..

ağlarım «Demir parmaklıklardan boyun büker ağlarım» KiĢiyi ve çevresini derinden etkileyen bu duy gular eğitici bir nitelik de taĢırlar. «Mahpushane seni yapan kör olsun» «Kör olsun da iki elleri kırılsın» EVLEÜLNLS Oi\L 624 AġAMADIM KARAMAN IN ĠLĠNDEN Karaman AĢamadım Karaman'm ilinden Kahve fincan kayar oldu elimden Korkar oldum ayrılıktan, ölümcıen Er gibi meydanda dönenlerdeniz Bir ahbap yoluna ölenlerdeniz Kalkar kalkar sedirlere dayanır Pembe Ģalvar al kanlara boyanır Seni vuran zalim nasıl dayanır Er gibi meydanda düĢenlerdeniz . Bir ahbap yoluna ölenlerdeniz .B Duman vardır Ģu dağların baĢında... Arzum kaldı toprağında taĢında Bir biz değil, cümle âlem baĢında Asıyorlar kömür gözlüm, ağla, gel Sözün geçer, var beylere söyle ge\ 625 MAHPUSHANE TÜRKÜLERĠ Burama n ġAKĠR EFENDĠ1 ġakir Efendi derler de geldim yanma Katillik düĢer mi senin Ģanına idam kâğıdını taktın boynuma Efendim Efendim, ġakir Efendim ifadede yardım eyle Efendim ġakir Efendi derler de yüzüme baktı Olanca tüylerim ayağa kalktı Bağladı sicimi boynuma taktı Asıyorlar beni, gel ağla bana Nasıl dayanayım ben sana Bileydim Sungurlu'ya gitmezdim Gafil durup da martinimi vermezdim Sol böğrümden değseydi de ölmezdim Kanmaz uykulardan kaldırdın beni • Ben de bir yiğidim, öldürmen beni r_------------(*) ġakir Efendi: Eskiden Konya’da gıcı) yapmıĢ bir kiĢidir. müstantiklik (sorgu f/40

Hamım ■ ■HĠ VĠRAN KALSIN MAHPUSUN KĠLĠDĠ 623 Konya Çopur hmuıl Viran kalsın Ģu mahpusun kilidi Yüreğimde yağ kalmadı eridi Benim yârım Ģu yerlerde bir idi Hapishane çeĢmesi Ģırıl Ģırıl akıyor Aç kapıyı gardiyan, ahbaplarım bakıyor Ah ne imiĢ, ne imiĢ, kaderim böyle imiĢ Ey müstantik müstantik, tabancamı ver bana Bir vefasız yüzünden idam verdiler bana Ah ne imiĢ, ne imiĢ, kaderim böyle imiĢ Mahpusane çeĢmesi yandan akıyor yandan Hapislik bir Ģey değil,

ayrılık var bir yandan Ah ne imiĢ, ne imiĢ, kaderim böyle ımıĢ Çıkabilsem Ģu mahpustan saraya 1 Davacılar toplanmıĢ bir araya ÇarĢamba yollarında Kelepçe kollarımda Yandım aman müstantik ifadeden usandık >, Ah ne imiĢ, ne imiĢ, kaderim böyle imiĢ. 627 MAHPUSHANE TÜRKÜLERĠ MAHPUSHANELERDE Karaman Mahpusanelerde görmedim direk Kimimiz on beĢli, kimimiz kürek Ġdam cezalıya dayanmaz yürek Yanarım yanarım, aĢkıma yanarım Demir parmaklıktan bakar ağlarım Mahpusanelere serdim postumu Çok aradım, bulamadım dostumu Aziz ahbaplarım bana küstü mü Yanarım yanarım, aĢkıma yanarım Demir parmaklıktan bakar ağlarım HAPĠSHANE TÜRKÜSÜ Afyon Şuhut Muharrem Çepnioğlu Hapisane önünde yayılır kazlar Bir bayramdan bir bayrama çalınır sazlar Çok kıĢlar geçirdim, gelmiyor yazlar DüĢtüm ben bir zindana, yanar döner ağlarım Demir parmaklıklardan boyun büker ağlarım Hapisane içinde bir ağaç incir Ellerim kelepçe, boynumda zencir Zencir sallandıkça yüreğim sancır DüĢtüm ben bir zindana, yanar döner ağlarım Demir parmaklıklardan boyun büker ağlarım Hapisane içinde bir mermer direk Kimimiz yüzbir'li, kimimiz kürek idam cezalarına dayanmaz yürek DüĢtüm ben bir zindana, yanar döner ağlarım Demir parmaklıklardan boyun büker ağlarım Hapisane içinde ötüĢen kuĢlar Hayırdır inĢallah gördüğüm düĢler Herkes sevdiğine canlar bağıĢlar DüĢtüm ben bir zindana, yanar döner ağlarım Demir parmaklıklardan boyun büker ağlarım Hapisanenin suyu içinden akar ArkadaĢlar gelmiĢ kapıdan bakar Gardiyan darılır, canımı yakar DüĢtüm. (KavuĢtak) 629 MAHPUSHANE TÜRKÜLERĠ Safranbolu Konya MAHPUSHANE TÜRKÜSÜ Şahi Baba Mapusane içinde üç ağaç incir Ellerimde kelepçe, boynumda zencir Zencirin yerleri durmadan sancır Açın kapıları, Osman geliyor Kır atın üstünde aslan geliyor Salını salını yosmam geliyor Mapusane içinde yanıyor gazlar AkĢamdan akĢama çalınır sazlar Çok kıĢlar çürüdük, gelmedi yazlar Osmanım Osmanım, Zeybek Osmanım Osman olduğuma ben de piĢmanım OSMANIN BĠNDĠĞĠ Derleyen M. Sarısözen Osmanın bindiği doru küheylan Yine mi geliyor Osman'sız bayram Gidiyorum gurbet ele, taĢ ol da dayan Süpürün hanları Osman geliyor Dağların serdarı aslan geliyor

Çıkar çıkar parmaklıktan bakarım Konya seni ateĢlere yakarım Bir gün olur ben buradan çıkarım Süpürün hanları Osman geliyor Dağların serdarı aslan geliyor ANKARA'NIN YOLLARI Ankara‟nın yolları kötü yokuĢ Kız kurbanın olayım bu nasıl bakıĢ of Halının üstüne attığın nakıĢ Ġlmik vuran ellerine kurban olayım Ankara'nın suları çağlayıp akmaz Mapusa düĢene de kimseler bakmaz Beklerim postayı mektubum çıkmaz of O sebepten arzu eylerim sılayı, vatanı of Ankaranın yolunda bir kötü elma Aman mektubum aman da yollarda kalma Kız kurbanın olayım, bir eli alma of Duyar düĢmanlarım, Ģadüman olur Ankara'dan bindirdiler trene Selâm söylen eĢe dosta yârene Sağ olup da sılasına varana Cennet-i âlâyı görmüĢe döner vay döner MAHPUSHANE TÜRKÜLERĠ NE ZALĠMDĠR MAHPUSHANE HAVASI Ne zalimdir mahpushane havası Çocuklar ağlıyor, ister babası Adımıza verdiler idam cezası Mahpushane seni yapan kör olsun Kör olsun da iki elleri kırılsın AkĢam olur firengiler vurulur* Gardiyanlar önümüze kurulur Anam beni ziyaretten yorulur Mahpushane seni yapan kör olsun Kör olsun da iki elleri kırılsın « * * * / MAHKEMEDE ġAġAR I KarĢıdan gelen atlı Altında kilim katlı Anam babam sağ olsun Hepisinden yâr tatlı Yalan mıyım YaĢar Karakolda doğru söyler Mahkemede ĢaĢar (*) Firengi: Kilit. Sarı yayımın bendi Ne îez unuttun andı DüĢmanlar bile etmez Bana ettiğin fendi Yalan mıyım YaĢar Karakolda doğru söyler Mahkemede ĢaĢar Konakta duran kadı Cemile gelsin dedi Biz nasıl ayrılalım YaĢlarımız on yedi Ya'an mıyım YaĢar Karakolda doğru söyler Mahkemede ĢaĢar Kınalı ellerine incecik bellerine Pörnekliyi döküm ettin Afyon'un yollarına Yalan mıyım YaĢar Karakolda doğru söyler Mahkemede ĢaĢar MAHPUSHANE TÜRKÜLERĠ ✓ BEN GĠDERĠM ADANA li Kadri Ustündağ Ben giderim Adana Cihan derler adıma Geleli üç ay oldu Doyamadım tadına Karakolda doğru söyler Mahkemede ĢaĢar KarĢıdan giden atlı Altında kilim katlı Anam babam sağ olsun Hepisinden yâr tatlı Karakolda doğru söyler Mahkemede ĢaĢar Sarı yayımın bendi Ne tez unuttun beni DüĢmanlar bile bilmez

Bana ettiğin fendi Karakolda doğru söyler Mahkemede ĢaĢar

Bu çeĢit türkülerin baĢında Yemen ile ilgili olanlar gelir. Sık sık ayaklanmalar olan bu ülke I.ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ Yemen SavaĢ Yiğitlik Köroğlu Türküleri Türk ulusunun türküleri içinde askerlik de önemli yer alır. Bunlardan hangilerinin hangi savaĢ üzerine söylendiğini kestiremiyoruz. . Osmanlı imparatorluğunun en uzak yerlerinden biri olan Yemen 380 vıl Türk egemenliğinde kalmıĢtır. Ayrı bir kitap olacak ölçüde çok olan bu çeĢit türkülerden örnekler vermekle yetindik. birer ağıt niteliğinde türkülerimiz vardır. gelinleri ağlatan Yemen üzerine çok acıklı. Dünya SavaĢı sonunda bizden ayrıldı. Yüzyıllar boyu yüz binlerle Ģehit verdik orada. Nice anaları.

ġu Yemen'de biter kamıĢ Uzun olur vermez yemiĢ ġu Yemen'de iki kardeĢ Biri Mehmet. Yemen‟e giden iki kardeĢ Mehmet ile MemiĢ‟in analarının feryadıdır: ġu Yemen'de ot biter mi? Ġki kardaĢ çift gider mi? Aman ev de hiç güler mi? Ağlar Mehmet. gelinler ağladı. yiğit ve mert yaĢamak istekleri kaynadı. Yemen çöllerinde çok Ģehit verdiler O kızgın çöllere giden geri gelmedi. Bunlar içinde Köroğlu’na da geniĢçe yer verildi. Onlardan kimilerini veriyoruz. Öz yurtta analar. biri MemiĢ Kutnu kumaĢ soldu mola Mustafa'mın gözlerini Karıncalar oydu mola YEMEN‟de OT BÎTER MĠ? 639 ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ MIZIKA ÇALINDI (Yemen Türküsü) Erzurum Faruk Kaleli Mızıka çalındı. Türk ulusunu. Dünya SavaĢı’nda (1914 1918) Türk genç) leri Arabistan. en az üç yüz yıl ulusumuzun yiğitlik duygularını iĢledi.SavaĢ türkülerimiz ayrıca tarih değeri de taĢırlar. O’nun güzel hikâyesi bunda yardımcı oldu. 6JS I. türküleri kahraman yaptı. Her gencin içinde O’nun gibi olmak. Köroğlu. Yemen çok canlar vakti. Bu bölüm içindeki türküler bir yandan yiğitlik konuları ile de ilgilidir. düğün mü sandın Al yeĢil bayrağı gelin mi sandın Yemen'e gideni gelir mi sandın Tez gel ağam tez gel dayanamirem Uyku gaflet basmıĢ uyanamirem Ağam öldüğüne inanamirem Koyun gelir kuzusunun adı yok SıralanmıĢ küleklerin sütü yok Ağamsız da bu yerlerin tadı yok Tez gel ağam tez gel dayanamirem Uyku gaflet basmıĢ uyanamirem Ağam öldüğüne inanamirem Ağamı yolladılar Yemen eline Çifte tabanca takmıĢ beline Ayrılmak olur mu taze geline . Yemen üzerine çok türküler yakıldı. Bunları seçerken uzak ve yakın tarihimizin içinden olmasına da dikkat ettik. Acısı i hâlâ yürekler dağlar. MemiĢ ağlar.

nasıl dayansın (*) Bu türkü de I. millet yoluna kurban oluruz KıĢlanın kapısı demir değil mi Ġçinde oturan Emir değil mi Yemen'e giden gelir değil mi Ağlaman analar. askeri On sene bekletiyorlar Hicaz'da Gidenler gelmiyor. uyansın Buna taĢtan yürek ister. nasıl dayansın Tüfeğim kayada asılı kaldı Esvabım sandıkta basılı kaldı NiĢanlım ben ilen küsülü kaldı Aldılar yârimi elimden uyan. yine geliriz Din. yine geliriz Din. millet yolunda kurban oluruz YEMEN TÜRKÜSÜ (Kocası Yemen'e giden gelinin ağzından. 641 ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ BAġKA BĠR YEMEN TÜRKÜSÜ Kader torbasına soktum elimi Karalı çıkardın kur'amı felek Ne bir murat verdin. uyansın Buna taĢtan yürek ister. yoluna yürü Eridi dağların kalmadı kari Gayet güzel olsa yiğidin yâri O da kederlenir zilfin taramaz f/41 543 KIġLANIN ÖNÜ‟ KıĢlanın önünde sıra söğütler OturmuĢ binbaĢı asker öğütler Yemen e gidiyor babayiğitler Ağlaman analar. nasıl dayansın GümüĢ cezvelerim kaynar ocakta Yemen çöllerinde kaldım sıcakta Altı aylık yavrum kaldı kucakta Aldılar yârimi elimden uyan. Dünya SavaĢında Yenıcn‟e giden askerler Ağzından söylenmiĢtir.Tez gel ağam tez gel dayanamirem Uyku gaflet basmıĢ uyanamirem Ağam öldüğüne inanamiren EVLERĠNĠN ÖÎ^Ü TALĠM TÜRKÜSÜ* Gia Eğil dağlar eğil üstünden aĢam Yeni talim çıkmıĢ. millet yoluna kurban oluruz KıĢlanın içinde bir dolu testi Askerin üstüne fermanlar esti Analar babalar umudun kesti Ağlaman analar. elverir gayrı Soyka Yemen. uyansın Buna taĢtan yürek ister. ne bir saltanat Diyar-ı gurbette büktün belimi Mailim kır at gözünün ağına Sağ yanda Arap çifte kadana DüĢmüĢün de Kırk Cifte dağına Konak yerin ırak mıdır sevdiğim Haykıra haykıra yola bakarsın Ağzından kızıl kanlar saçarsın Döner döner de arkaya bakarsın Konur daylak gene vatanın nerde Karaman'dan çıktım yolum Yemene Asker çantasını vurdum sineme Ayrılık nâmesin verdim eline Tenhalarda bul da ver seher yeli Yürü güzel yürü. varam alıĢam Ölmeden yârime bir dahi kavuĢam Aldılar yârimi elimden uyan.) Merhametsiz padiĢahlar. yine geliriz Din. yiğit koymadı bizde .

(*) Bu da Yemen‟e gidenlerin ağzından söylenmiĢ. 843 ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ PadiĢaha söylen yâri göndersin Bu kanunu, bu zagonu döndersin On seneyi bir seneye indirsin Hiç mi merhamet yok Sultan Aziz'-de* Gelin ömrüm geçti, ben mozuluyum Kara saçım ağ ördürdüm düzleyom On senedir asker yolu gözlüyom Saçım ağardı, fer kalmadı gözde HAVADA BULUT YOK i Havada bulut yok bu ne dumandır Köyde bir ölüm yok bu ne figandır ġu Yemen illeri ne de yamandır Ah o Yemen‟dir, gülü çimendir Giden gelmiyor, acep nedendir ġu dağların ardında redif sesi var Sorun, çantasında acep nesi var Bir çift yemenisiyle bir de fesi var Yolu Yemen'dir, çölü cehennemdir Giden gelmiyor, acep nedendir (*) Yüz yıl önce Sultan Aziz gününde söylendiği anlaĢılıyor. Yemen‟de sık sık ayaklanmalar olurdu o günlerde. Ayaklanmaları . I>astırmak için asker gönderirlerdi. PadiĢaha kafa tutan kadmm acıları çok güzel dile getirilmiĢ. Su dağların ardı sıra gideriz Tüfek elde düĢman için bekleriz Hatice'yle Fatma'yı da severiz Ah o Yemen dir, gülü çimendir Giden gelmiyor, acep nedendir HAVADA BULUT YOK II Havada bulut yok, bu ne dumandır Mahallede ölen yok, bu ne figandır Adı Yemen'dir, gülü çimendir Giden gelmiyor, acep nedendir Burası MuĢ'tur, yolu yokuĢtur Giden gelmiyor, acep nedendir KıĢlanın önünde redif sesi var Bakın çantasına, acep nesi var Bir çift kundurayla bir de fesi var Adı Yemen‟dir, gülü çimendir Giden gelmiyor, acep nedendir Burası MuĢ'tur, yolu yokuĢtur Giden gelmiyor, acep nedendir ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ YEMEN 'E GĠDENE KıĢlanın önünde çalınır sazlar Yüreğim yanıyor, ciğerim sızlar Yemen'e gidene ağlıyor kızlar Ah o Yemen'dir Gülü çemendir Giden gelmiyor Acep nedendir KıĢlanın önünde ezan sesi var Bakın çantasında acep nesi var Bir çift konduraynan bir de fesi var Ah o Yemen'dir Gülü çemendir Giden gelmiyor Acep nedendir KıĢlanın önünde sıra söğütler YüzbaĢı oturmuĢ asker öğütler Yemen'e gidiyor babayiğitler Ah o Yemen'dir Gülü çemendir Giden gelmiyor Acep nedendir YEMEN ÇÖLLERĠNDE ġu Yemen'de akar sular akmıyor Cerrah gelip hastalara bakmıyor Hastaların hiç birisi kalkmıyor Ne çok imiĢ Ģu Yemen'm devesi Pek ağırdır Hudeyde'nin havası* Yemene gelenin ağlar anası Yemen çöllerinde kaldım ağlarım Evimizin önünde çifte pınarlar Ġçerler suyunu, beni anarlar Yemene gideni öldü sayarlar Yemen çöllerinde kaldım ağlarım Arap geldi, baĢımıza dikildi Hasta olanların bağrı ezildi Ġki taburumuz birden bozuldu Yemen çöllerinde kaldım ağlarım Söyleyin babama abdestin alsın Okusun Kur'anı, namazın kılsın Benim gibi oğul arasın bulsun Yemen çöllerinde kaldım ağlarım Dertli anam benim için ağlasın Oğul hasretiyle ciğer dağlasın Körpe kuzum ile gönül eğlesin Yemen çöllerinde kaldım ağlarım

(*) Hudeyde: Yemen‟de bir il.

7 (*) iniĢtir. ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ Bize mekân oldu gurbet illeri Iradıkça ırar sıla yolları iĢitilmez oldu kuzu dilleri Yemen çöllerinde kaldım ağlarım ÇANAKKALE ĠÇĠNDE* Çanakkale içinde vurdular beni Ölmeden mezara koydular beni Ah gençliğim eyvah Çanakkale içinde aynalı çarĢı Ana ben gidiyom düĢmana karĢr Ah gençliğim eyvah Çanakkale içinde bir uzun selvi Kimimiz niĢanlı, kimimiz evli Ah gençliğim eyvah Çanakkale içinde bir dolu desti Analar, babalar ümidi kesti Ah gençliğim eyvah I.Dünya SavaĢında askere giden gencin ağzından söylen
EVLERĠNĠN ÖNÜ

SEFERBERLĠK TÜRKÜSÜ 1 Seyit Küçii kbegirt/m Her akĢam, her sabah atılır toplar Kavgada bellidir garipler yadlar Sahibini yitirmiĢ çığrıĢır atlar ArĢın arĢın üleĢmeye gideriz Akdenizi dolaĢmaya gideriz Anneler ağlatmaya gideriz AkĢam oldu yine toplar atılır Topun Ģiddetinden ay gün tutulur Ecel kumaĢları gelmiĢ satılır ArĢın............. (kavuĢtak) Ġngiliz askeri saman kafalı istihkâm içinde körü topalı BinbaĢı kalkmıĢ eli sopalı Önüne katmıĢ körü topalı ArĢın arĢın.......... (kavuĢtak) (*) I. Dünya SavaĢı türküsü. Çanakkale Savagı'nda söylenmiĢ 649 ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ KIġLANIN ÖNÜNDE {Çanakkale SavaĢları sırasında söylenmiĢtir.) ■Konya Derleyen S. Kiiçiikbezirei KıĢlanın önünde sıra söğütler OturmuĢ binbaĢı asker öğütler Vadeli vadesiz ölen yiğitler Of gençliğim vay KıĢlanın önünde sıralı selvi Kimimiz niĢanlı, kimimiz evli Of gençliğim vay Çanakkale içinde aynalı pazar Ġngiliz inen Fransız arayı bozar Of gençliğim vay Çanakkale içinde vurdular beni Ölmeden mezara koydular beni Of gençliğim vay Çanakkale içinde aynalı çarĢı Anne ben gidiyorum düĢmana karĢı Of gençliğim vay Erzurum Slı GĠDEN ASKER Hayrettin Akçay ] ġu giden askere yol mu dayanır Askerlik iki sene, can mı dayanır Askere gidenin yâri peĢinde Sevenler yârini görür düĢünde Askerin mektubu postadan çıkmaz Askere gidene kimseler bakmaz KIġLALAR KıĢlarlar doldu bugün Doldu boĢaldı bugün Gel kardaĢ görüĢelim Ayrılık aldı bugün

Naçar elinden Geceler yârim Sebebim zalim Hayın elinden

vah vah oldu Ağlamak kârım oldu Her dertten yıkılmazdım oldu vah vah

ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ ASKER YOLU BEKLERĠM Asker yolu beklerim Günü güne eklerim Sen git yârijn talime de Ben sılayı beklerim Pilav piĢirdim yavan üstüne kestim sovan Yatağına uzandım da Uyan askerim uyan Mendilimde tel oya Gülmedim doya doya Asker yolu beklerim de Günümü saya saya Sucu sucu suyunan Sovan acısıyınan Küsüdüm de barıĢtım Yarin bacısıyınan ÇAVUġ TÜRKÜSÜ Ġstanbul'dan Üsküdar'a yol gider Yol gider, çavuĢ yol giderHanımlara deste deste gül gider Gül gider, çavuĢ gül gider Yandım çavuĢ yandım, senin elinden Çok sallanma, kasatura da fırlar belinden Belinden çavuĢ belinden Ġstanbul‟dan Üsküdar'ın arası Arası çavuĢ, arası Yaktı beni kaĢlarının karası Karası çavuĢ, karası Yandım çavuĢ yandım, senin elinden Çok sallanma, kasatura da fırlar belinden AÇLAR ĠSE ANAM AĞLAR Mehmet Demirci On dokuzuncu yüzyılda imparatorluğumuzdan ayrılmak isteyen küçük devletler yer yer ayaklanma-* lar çıkarırlardı. Bunlardan birisi de Karadağ idi. Anadolu Türk gençleri bir yandan çöllerde, bir yandan Balkanlarda uzun yıllar kanlarını akıttılar. Bu türkü Karadağ‟a giden gencin ağzından söylenmiĢtir. Martinini yağladın mı Karadağ'ı boyladın mı Yalın ayak, baĢı kabak Nöbetlerde ağladın mı Kara çadır is mi tutar Beylik martin pas mı tutar Ağlar ise anam ağlar OsmanlIlar yas mı tutar

653 ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ GAZĠLER HAVASI ödemiş istihkâmdan atlayamadım BeĢ on düĢmanı haklayamadım Cephanem döküidü, toplayamadım Söyle dertlim söyle, yaralandım ben Koç gibi meydanlarda ölenlerdeniz Devlet sayesinde gezenlerdeniz Çekin kır atımı, nalbat nallasın Kesilen kellemden kanım damlasın Örtün mendilimle, sinek konmasın Koç gibi meydanlarda ölenlerdeniz Devlet sayesinde gezenlerdeniz

Atımı nallattım, yol mu dayanır Asker uĢakları erken uyanır Milletin uğruna kana boyanır Koç gibi meydanlarda ölenlerdeniz Devlet sayesinde gezenlerdeniz On dört aydır kır atımı besledim Hem gazilik hem Ģehitlik istedim Koç gibi meydanlarda ölenlerdeniz Devlet sayesinde gezenlerdeniz UÇUN KUġLAR 654 A' iğde Asker ettiler beni, kıdemli çavuĢ Gurbet ellerinde oldum bir baykuĢ Hiç baĢıma gelmedi böyle bir iĢ Uçun kuĢlar uçun Ġzmir'e doğru Anadan, babadan, yârdan bir haber yok mu Güverteye çıktım uzandım yattım Komutanı görünce selâma kalktım Anayı, babayı sılaya saldım Uçun kuĢlar uçun Ġzmir'e doğru Anadan, babadan, yârdan bir haber yok mu Evimizin önü duttur geçilmez Bağımızda gazel sıktır seçilmez Bir ben ölmeyinen ordu bozulmaz Uçun kuĢlar uçun Ġzmir'e doğru Anadan, babadan, yârdan bir haber yok mu BOSTANA SU BAĞLADIM* N iğdeli Ahmet Bostana su bağladım indim çıktım ağladım Yâri askere saldım Bağrıma taĢ bağladım Vay gelin vay, of gelin of. (*) Kocası askere giden gelin söylemiş. .655 ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ Damdan dama aĢalım Çifte camus koĢalım Yârim askere gitti Kiminle konuĢalım. AĞAM SEN GĠDELĠ* Ağam sen gideli dıĢa çıkmadım 1 Al mintanlı yiğitlere bakmadım 2 Topladım zülfümü fese sakladım Konma bülbül konma dalım boĢ değil EĢimden ayrıldım gönül hoĢ değil Cefa dağlarında dokandım taĢa KardaĢ ekmeğini kakarlar baĢa3 Bütün emeklerim gitti boĢa Eğil dağlar eğil bir gül alayım Asker karıĢıyım, nerde kalayım (*) Kocası askerde. (1) DıĢa çıkmak: Evden dıĢan çıkmak. (2) Kadınlar kısa ve altınla süslü fes giyerlerdi. Saçını yabancıya göstermek günah sayılırdı. Zülfünü fese saklamakla sadakat gösteriyor. (3) Kocasının kardeĢi evinde kalıyor. ANKARAN'IN TAġINA BAK (KurtuluĢ SavaĢı için) Ankara Ankara'nın taĢına bak Gözlerimin yaĢına bak Biz düĢmanı esir aldık ġu feleğin iĢine bak Yağmur yağar için için Kemal ağlar millet için 1 Kemal PaĢa yemin etti ġu Bursa‟yı almak için Ġstihkâma indirdiler Kanlı gömlek geydirdiler Melül olma garip anam Bir oğlunu öldürdüler Kazancık'da harp olacak Tarihlere kayd olacak Atalardan miras kalan YeĢil bayrak asılacak 2 Ankara'da Ģanlı ordu Her tarafa çadır kurdu Gazi PaĢa harp

edecek Hep askerler hazır oldu (1) Kemal: Atatürk. * “' YeĢil bayrak: Cumhuriyetten önce savaĢlarda med‟ın sancağı taĢınırdı. ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ ANTEP SAVUNMASI (Fransızlara karĢı) Kara imiĢ Ģu Antep'ın yazısı Yaktı yandırdı bütün âlemi, nâsı Yüreğimden çıkmıyor kardeĢ acısı Hani benim mor sümbüliü bağlarım Antep diye hazin hazin ağlarım Mağaradan geliyor ağıtlar sesi Yaktı yandırdı bütün âlemi, nâsı Pazarda satılır Ģehitler fesi Hani benim mor sümbüliü bağlarım Antep diye hazin hazin ağlarım Kavaklığın Ģirazesi bozuldu Hummatz a kara çadır kuruldu1 Camilerde Ģehit kabri kazıldı Hani benim mor sümbüliü bağlarım Antep diye hazin hazin ağlarım Fransızlar her taraftan yürüdü Yağ kalmadı yüreklerde eridi Nice yiğitler istihkâmlarda çürüdü Hani benim mor sümbüliü bağlanın Antep diye hazin hazin ağlarım (*) Hummatz: Bir yer ad' CEZAYĠR TÜRKÜSÜ* Cezayir'in ufak ufak evleri içindedir ağalan, beyleri Türkçe bilmez, mâni söyler dilleri Tunus. Trablus, Cezayir of. Yaz gelince gemilerimiz yağlanır KıĢ olunca tersaneye bağlanır Delikanlılar Cezayir'de eğlenir Tunus, Trablus, Cezayir of. Cezayir'de üç top birden atıldı ġıp değinden aylar günler tutuldu Dünya bize miskal miskal satıldı Kalk gidelim kömür gözlüm Cezayiri Bir yanımız sık ormanlık biçilmez Bir yanımız Akdeniz, geçilmez Mevlâm kanat vermeyince uçulmaz Kalk gidelim suna boylum Cezayiri EġĠN KIR AT Gitmez oldu Ģu dağların dumanı Yarın sabah yine kavga zamanı EĢin kır at eĢin, meydan günüdür Ġmparatorluğun bir parçası olan Cezayir, Tunus, savunmak da Anadolu yiğitlerine verildi. ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ Mor menekĢedir tüfeğimin demiri Teslim olmam, ölüm Allahın emri Kır at surda gemini de kemiri EĢin kır at eĢin, meydan günüdür I V (îAZĠl.ER Ey gaziler yol göründü Yine garip serime Dağlar taĢlar dayanmaz Benim ah u zarıme Uçan kuĢlar dayanmaz Benim ah u zarime Dün gece yâr kapısında aĢında Yastığım taĢ idi |nde Altım toprak, üstı” Yine gönlüm ho^ ağ|ay(m Kal sağlıkla k£ fjdan çağmda Bir yana senjrcj(jn, |<ara bağlayım oiz ne ettik sana... Ey gaziler Yine garı senjn peĢjnde Dağlat zayjr ,juman var(jır baĢında. Benim 660 CEZAYĠR TÜRKÜSÜ* Konya Derleye.i S. Kiçükbezirci Cezayir'in de harmanları savrulur Savrulur da sağ yanına devrilir Eller annem der de baĢım çevrilir Çelenleri mermer taĢlı Cezayir Güzelleri hilâl kaĢlı Cezayir

Cezayir'in de menekĢesi top biter Arasında da eğlim eğlim ot biter Bu ayrılık annem bize çok gider Çelenleri mermer taĢlı Cezayir Güzelleri hilâl kaĢlı Cezayir Cezayir'in de yüksek olur evleri içindedir ağaları beyleri Türkçe bilmez de Arapçadır dilleri Çelenleri mermer taĢlı Cezayir "-'elleri hilâl kaĢlı Cezayir -3r yağlanır r -e bağlanır ^ yüreğim dağlanır ermer taĢlı Cezayir Gitmez oldu Ģu „ kgĢ|| Cezayjr Yarın sabah yine EĢin kır at eĢin, me (•) Ġmparatorluğun bir parçası olan ^ ^ ülkelerini savunmak da Anadolcı yiğitlen ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ CEZAYĠR Cezayir‟de Ģehit düĢen Mehmed‟in niĢanlısı dağlara düĢmüĢ, bu ağıtı söylemiĢ, derler. Cezayir'in gemileri yağlanır Yağlanır da tersaneye bağlanır Cezayir'de koç yiğitler eğlenir Deli düĢman aptal aptal dillenir Kahpe Cezayir, duman vardır baĢında Cümle âlem senin peĢinde... Cezayir‟de sıra sıra söğütler Söğüdün altında aslan yiğitler BinbaĢı gelmiĢ, Mehmed'i öğütler Dini bir uğruna gitti kanlı yiğitler Kahpe Cezayir, duman vardır baĢında Cümle âlem senin peĢinde... Elden gittiğine mi yanam, ağlayım Nice koç yiğitleri aldın fidan çağında Dostu, düĢmanı güldürdün, kara bağlayım Cezayir, Cezayir... biz ne ettik sana... Cümle âlem senin peĢinde... Kahpe Cezayir, duman vardır baĢında. 660 CEZAYĠR TÜRKÜSÜ* Derleye.) S. Küç&kbetircl Cezayir'in de harmanları savrulur Savrulur da sağ yanına devrilir Eller annem der de baĢım çevrilir Çelenleri mermer taĢlı Cezayir Güzelleri hilâl kaĢlı Cezayir Cezayir'in de menekĢesi top biter Arasında da eğlim eğlim ot biter Bu ayrılık annem bize çok gider Çelenleri mermer taĢlı Cezayir Güzelleri hilâl kaĢlı Cezayir Cezayir'in de yüksek olur evleri içindedir ağaları beyleri Türkçe bilmez de Arapçadır dilleri Çelenleri mermer taĢlı Cezayir "■'elleri hilâl kaĢlı Cezayir -3r yağlanır EġĠN i? baSlanV yuregım dağlanır ermer taĢlı Cezayir , Gitmez oldu Ģu .. . . _ v ıl kaĢlı Cezayir Yarın sabah yine L . EĢin kır at eĢin, me Ġmparatorluğun bir pnçuota ^ savunmak da Anadolu yiğitlen6 6 661 ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ CEZAYĠR Cezayir‟de Ģehit düĢen Mehmed‟in niĢanlısı dağlara düĢmüĢ, bu ağıtı söylemiĢ, derler. Cezayir'in gemileri yağlanır Yağlanır da tersaneye bağlanır

düĢmanı güldürdün. Cümle âlem senin peĢinde..îıinı... gene gönlüm hoĢ idi.. Üzerlerine gelen devlet ordusuna yenümiĢler.. Yaralarım göz göz oldu Cerrah gözleyi gözleyi ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ Kozan Dağı karlı buzlu içi dolu gelin kızlı Öldürürler beyim seni O kâfirler dünden sözlü Çıktım Kozan'ın Dağına KurĢun attım dost bağına AĢiretten imdat olmaz Kaçalım Kozan Dağına Kara çadırın karası KarıĢtı Kozan arası Ben öpmeğe kıyamazdım Ak göğsü süngü yarası Kara çadır eğmeyinen Ucu sırma düğmeyinen Ne kaçarsın Kozanoğlu BeĢ bin atlı gelmeyinen Kozanoğlu avdan gelir «'••nı ilinden alır Bu» Kozanoğlu derler Yiğit c^or namı kalır Kır atım örkten boĢandı Özengi yere döĢendi Ne yatarsın Kozanoğlu Kılıncın eller kuĢandı Kızılırmak akmam diyor Kenarımı yıkmam diyor Ünü büyük Kozanoğlu Ben yurdumdan çıkmam diyor KOZANOĞLU Çıktım Kozan'ın dadına Remil attım dost bağına Ahbaplardan imdat yoktuı Kaçalım Gâvur Dağına* Olur mu beyler olur mu Evlât babayı vurur mu PadiĢahın zalımları Bu dünya size kalır mı Kozan dağı dağ değil mi içi dolu bey değil mi Kozan Beyini öldürmüĢler Bu da bize ar değil mi Ne iniĢin dibindeyim Ne yokuĢun baĢındayım Bana ölüm yakıĢır mı . Elden gittiğine mi yanam. ağlayım Nice koç yiğitleri aldın fidan çağında Dostu. sürülmüĢlerdir. sen Allaha emanet Dün gece yârin koynunda yastıcağım taĢ idi Altım çamur. EY GAZĠLER Ey gaziler yol göründü gene garip serime Dağlar taĢlar dayanmaz benim ahu zarıma Kal selâmet nazlı yârim.. duman vardır baĢında Cümle âlem senin peĢinde. Cezayir'de sıra sıra söğütler Söğüdün altında aslan yiğitler BinbaĢı gelmiĢ. Kahpe Cezayir. Mehmed'i öğütler Dini bir uğruna gitti kanlı yiğitler Kahpe Cezayir. biz ne ettik sana. Çıktım Kozan'ın dağına Karı dizleyi dizleyi . .. yavrum sana emanet I KOZANOĞLU Çukurova Söyleyen Dadaloğlu On dokuzuncu yüzyılda Çukurova‟da Kozan çevresindeki aĢiretlerin ayaklamalarında baĢbugluk eden derebeyi Kozanoğlu için söylenen bu türküler Dadaloğlu‟nundur.. duman vardır baĢında Cümle âlem senin peĢinde. Cezayir.. yavrum sana emanet Ben havada uçar iken al ilen tuttun beni Ben pahamı bilir iken bir pula sattın beni Kal selâmet nazlı yârim. üstüm yağmur. duman vardır baĢında. Kal selâmet nazlı y.Cezayir'de koç yiğitler eğlenir Deli düĢman aptal aptal dillenir Kahpe Cezayir.. kara bağlayım Cezayir.

KÖROĞLU TÜRKÜLERĠ . on dört yaĢındayım Kır ât gelir seke seke Kulağında elmas küpe Çifte kızlar hizmet eder Ak kolların çırpa çırpa (*) Gâvur Dağı: Kozan bölgesinde bir dağ. dağlar bizimdir Dadsloğlu'm yarın kavga kurulur Öter tüfek. kalan sağlar bizimdir (1 Kirmâni: Ġyi kılıç.On üç. (3 Temren: Mızrak ucundaki sivri de. ASKERLĠK TÜRKÜLERĠ FERMAN PADĠġAHIN DAĞLAR BĠZĠMDĠR Kalktı göç eyledi AvĢar elleri Ağır ağır giden eller bizimdir Arap atlar yakın eyler ırağı Yüce dağdan aĢan yollar bizimdir Belimizde kılıcımız kirmâni1 TaĢı deler mızrağımın temreni2 Hakkımızda devlet etmiĢ fermanı Ferman padiĢahın. davlumbazlar vurulur3 Nice koç yiğitler yere serilir Ölen ölür.nir (3) Davlumbaz: Cenk davulu.

KÖROCLU TÜRKÜLERĠ KÖROĞLU TÜRKÜLERĠ 1 Benden selâm olsun Bolu Beyine Çıkıp Ģu dağlara yaslanmalıdır Ok gıcırtısından kalkan sesinden Dağlar gümbür gümbür sestenmelidir DüĢman geldi tabur tabur dizildi Ak alnıma kara yazı yazıldı Delik demir çıktı mertlik bozuldu Eğri kılıç kında paslanmalıdır KÖROĞLU düĢer mi yine Ģanından Çoğunu ayırır er meydanından Kır at köpüğünden düĢman kanından Çizme dolup Ģalvar ıslanmalıdır II Yiğit olan gümbür gümbür gürlesin Yiğ.di doğuran ana bin yaĢa Ak gövdede kızıl kanlar Ģorlasın Yiğidi doğuran ana bin yaĢa Davlumbazlar yeğde yeğde vuranda Çarkacılar sağlı sollu dönende .

onu kurtarmak için yapılan hazırlıkta komutanlara karĢı söylenmiĢtir. aslan jifatlı Yürü. al kanları Yere serer çok canlan Eğri kılıç düĢmanları Kırar parlayı parlayı V Bizim illetin Ueyleıi Yakar kandili kandili içip aslana dönerler Kadeh döndürü döndürü Hem içerler hem kanat Ġdi DüĢmana meydan araılaı Arap atlaıa binerler Boynun sündürü sündüıü EVLERĠNĠN ÜNÜ Çürüdü gönlüm çürüdü içerde yürek eridi Beylerin kolu yoruldu Kılıç döndürü döndürü Beyler neyleyip nidelim Güzellerle. Bolu Beyine tutsak olduğu sırada. kan içenler hep binler yaĢa KÖROĞLU der. Ģu türküyü Ayvaz için söyler: VII Yol verin dumanlı dağiar AĢmaya Ayvaz geliyor Çağlayın soğuk pınarlar Ġçmeye Ayvaz geliyor . Köroğlu‟nun oğulluğu Ayvaz‟ın. sen binler yaĢa III Mert gelende nâmert kaçar Meydan gümbür gümbürlenir ġahlar Ģahı meydan açar Meydan gümbür gümbürlenir Ok ile menzil dövende Nâmert boynunu eğende Kılıç kalkana değende Kalkan gümbür gümbürlenir Top atılır kalasından Hak saklasın belâsından Köroğlu'nun narasından Dağlar gümbür gümbürlenir 671 KÖROGLU TÜRKÜLERĠ IV Kır atım meydan yerinde Gezer horlayı horlayı Bir kötü az bir kavgadan Kaçar zorlayı zorlayı Kır ata yakıĢır bunlar Yiğit geyer demir donlaı Ak gövdeden kızıl kanlat Akar Ģorlayı Ģorlayı Köroğtu der. sazı eline alır. harbi çalınsın Cam'ıbel askeri ayrı bölünsün Gece gündüz darbı meydan kurulsun Yiğidi doğuran ana bin yaĢa Asıl koç yiğitler pusuda saklı Belleri kılıçlı eli mızraklı i'ep Ģahin bakıĢlı.Eğri kılıç ak gövdeyi bölende Yiğidi doğuran ana bin yaĢa KVLhKlNĠN ÖNÜ Gele beyler cenge. bu gün burada duralım Sabah olsun darbı meydan kuralım Akan kandan dolu Ģarap vuralım ■Yürü Deli-Hoylum. karıdım ihtiyar oldum çürüdüm At yoruldu ben yoruldum Güzel bindiri bindiri VI Ayvaz benim senden yana Kurban olam Ģirin cana Sağda duran Köse Kenan Vur diyende vurmaz mısın Kır diyende kırmaz mısın Ayvaz'ın kolları bağlı Ciğerciğim oda dağlı Sol tarafta Demircoğlu Vur diyende vurmaz mısın Kır diyende kırmaz mısın 3 KÖROĞLU TÜRKÜLERĠ Köroğlu'm söylüyor zatı Ülkelerde vardır medhi Acemoğlu sür Kır atı Vur diyende vurmaz mısın Kır diyende kırmaz mısın Bu türkü. Komutanlar Ayvaz‟ı zindandan kurtarıyorlar. Çamlıbel in tepesinden Köroğlu onların geliĢlerini seyir eder.göç edelim Meydanda at oynatalım Boynun döndürü döndürü Köroğlu der ki.

oğlum geliyor VIII Tan veri atmadan Ģafak sökende DüĢmanın üstüne hörelenmeli DüĢman kalkan alıp kılıç çekende Yiğit on beĢ yerden yaralanmalı Haber aldım ihvanından. çalın kılıncı 676 Sıvat Yürü yiğit beyler namımız kalsın Kelle getirenler bahĢiĢin alsın Öldürün atları. Ģimdi dön olur 677 KÖROGLU TÜRKÜLERĠ KÖROĞLU Sü-leyman Boyacioğlu Ben bir Köroğlu'yum dağda gezerim usen rüzgârlardan hile sezerim Demir külüng ile baĢm ezerim Kervanı görünce kızar tozarım Tokat kervanından aldtm bakırı1 incitmeyin fukarayı fakiri Tuna seli gibi boz ırakıyı2 için beyler için. mor belikı. mirza gele. Ayvaz geliyor Bizim yaylanın uĢağı Belinde Aydın kuĢağı Yaylanın türlü çiaeği KokuĢun. kulundan Doyuk olduk akçasından pulundan Hey ağalar akan kanın alından Altımızda Kır at kınalanmalı KÖKOCLU TÜRKÜLERĠ Köroğlu'm der. han gele Ben isterim günde yüz tufan gele Derelerden oluk oluk kan gele Sele düĢüp gövde kürelenmeli IX Ay yansın ağalar güneĢ tutulsun Parladı parladı çalın kılıncı Oklar gıcırdasın ayyuka çıksın Mevlânın aĢkına çalın kılıncı Durmayın orda kargı kucakta Dolansın yiğitler köĢe bucakta Bir savaĢ edelim kelle kucakta ġehitler aĢkına çalın kılıncı Koç yiğitler melemeli dev gibi DüĢman kanı devrilmeli dağ gibi El vurup avını almıĢ bey gibi Haykırı haykırı çalın kılıncı Koç yiğitler bu kıĢ burda kıĢlas Yılan dilli eğri hançer iĢlesin Kâfir düĢman elamana baĢlasın Kaçanı göndermen basın kılıncı Koç yiğitler düğün bayram eylesin Küheylan kiĢnesin. Kız erkek. Ayvaz geliyor Bizim yaylanın yiğidi Belinde gümüĢ dividi Yaylanın servi söğüdü Gölge'edin. basın kılıncı KÖROĞLU YĠĞĠTLEMESĠ Âştk Veysel Yiğitler silkinip ata binende Derelerde boz kurtlara ün olur Yiğit olan döne döne döğüĢür Kötüler kavgadan kaçar hun olur Bir yiğit çıdasın almıĢ eline Serini koymuĢtur yiğit yoluna Kalkan paralana zırhlar deline Kanlı gömlek koç yiğide don olur Bir yiğit çıdasın almıĢ atıyor Ağ elleri kızıl kana batıyor Bir kötü kavgadan dönmüĢ kaçı/or Kaçma kötü kaçma. hep yayan kalsın Yaya kalana da çalın kılıncı Koç Köroğlu girdi meydan almaya Nâra vurup düĢmanına dalmaya Yemin ettim yedi derya dolmaya Doldurun denizi. kervan gei ince için efeler için tâ gün doğunca YokuĢa çıkarken keklik sekiĢli iniĢe inerken tavĢan büküĢlü . Ayvaz geliyor Köroğlu der ki tayalar Atlımız tavĢan kovalar Sarptaki yüksek kayalar Yassılın.Bu dağlarda biten güller Kokusu lâl eder diller Dalında öten bülbüller ÖtüĢün. aygır oynasın Kazanlarda adam kanı kaynasın rsir etmek yok hâ. Ayvaz geliyor Bizim yaylalar olu! Akan suları balıklı Al valalı.

dönmem geriye Bir kere baĢımı koyduktan geri Topların sesini duyduktan geri Üzenoi böğrüme değdikten geri 679 KÖROĞLU TÜRKÜLERĠ Dor at da der ki. ben donumu satarım Üstüme binen yiğidi alır atarım BaĢım sıkıya gelirse ejderhayı yıkarım Topların sesini duyduktan geri üzengi böğrüme değdikten geri Al pt da der ki. evliyalaĢtırılmıĢtır. nice olur halimiz Cinsimizden çatal olur dilimiz Girersek kavgaya çıkar ölümüz Topların sesini duyduktan geri Üzengi böğrürfte değdikten geri Kula at da der ki. yiğitliklerini överler. ben atların baĢıyım Ağalar elihde gezer tavus kuĢuyum Issız viranede can kurtaran kiĢiyim Topların sesini duyduktan geri Üzengi böğrüme değdikten geri Yağız at da der ki. Türk ruhu kendi yiğitliği yanında atlarına da değer verir. Halk arasında uçan atların destanı hâlâ dillerdedir. bağlaman beni koruya üstüme binen yiğidi Allah koruya Gidersem ileri. Ağamı öldürür kanını içerim Yönüm samanlığa döndükten geri Topların sesini duyduktan geri Üzengi böğrüme değdikten geri ĠLHAN BEY . Yiğitliği ile tarihe geçmiĢ nice atlar için mezarlar. 378 ATLAR KONUġUYOR Konya Eğribayat Köyü Nafiye Kadın Türk‟ün sevgisi at için nice efsaneler yaratmıĢtır. Kır at der ki. AĢağıdaki türküde çeĢitli renkteki (donlu) atlar aralarında konuĢurlar. (3) Bu bölümde Köroglu Kır atını övüyor. türbeler yapılmıĢ.DüĢmanı görünce kuzgun bakıĢlı3 YetiĢin yetiĢin kervan geiince YetiĢin yetiĢin tâ gün doğunca (1) Eskiden Tokat‟da bakır çıkaran bir dökümhane vardı. (2) Irakı: Rakı. Bunların ünlüleri içinde Battal Gazi ile Köroğlu‟nun Kır at‟ı en güzelleridir. at koymadım koğuĢta Ne de onbaĢıda ne de çavuĢta Ne de düğün ne de bayramda Topların sesini duyduktan geri Üzengi böğrüme değdikten geri Kötü kısrak da der ki. Kervanlar oradan aldıkları bakırı yurdun her yerine taĢırlardı.

Fransızlar Güney illerimizi ellerine geçirmek için asker çıkardılar. MaraĢ ve Gaziantep halkı kahramanca savundu yurtlarım. çeteler kurarak düĢmana karĢı çıktı. Molla Bey çetelerinin baĢında. kahramanlarım halk. ilhan Beyi göreyim iki kızım var birini vereyim YetiĢ Kürt UĢağı Antep yanıyor Dağların aslanı ilhan Bey gelsin Anneler de böyle yavru doğursun . ölümü hiçe sayarak döğüĢtüler.Konya Aksaray Akın Köyü Âşık Katıber I. Halk. türküleriyle dile getirdi. Dünya SavaĢı sonunda. Ama. komutan durumunda idi. Cumhuriyet döneminde de önemli hizmetleri olan Ali Kılıç. Bu savaĢların olaylarını. ilhan Bey dedikleri de oldu bir paĢa Nüfuzu geçiyor dağlara taĢa Ben de imdat gidiyom Koca MaraĢ'a YetiĢ Kürt UĢağı Antep yanıyor Dağların aslanı ilhan Bey gelsin Anneler de böyle yavru doğursun Mulla'nın altında doru kadana Fransız kurĢunu geçmez adama YetiĢ Kürt UĢağı Antep yanıyor Dağların aslanı ilhan Bey gelsin Anneler de böyle yavru doğursun KÖROĞLU TÜRKÜLERĠ Netmeli de benim ağam netmeli Tomatiğe fiĢekleri itmeli Almalı cepheyi hücum etmeli YetiĢ Kürt UĢağı Antep yanıyor Dağların aslanı ilhan Bey gelsin Anneler de böyle yavru doğursun Bizde de soydular çulu çuvalı Böyle de oldu mu dünya duralı Soramadım çete Mulla'm nereli YetiĢ Kürt UĢağı Antep yanıyor Dağların aslanı ilhan Bey gelsin Anneler de böyle yavru doğursun Ali Kılıç der ki. Bu savaĢların epeyce türküleri var dır. Bu savaĢlar sırasında Ġlhan Bey. aydın bir sanatçı bu savaĢların destanım hâlâ yazamadı. Kürt UĢağı aĢireti de çok yardımlarda bulundu. Ankara Hükümeti bu bölgeye çeteleri yönetmek için Kılıç Ali‟yi gönderdi.

çıkıyor canım Kır atın üstünde de fıĢkırır kanım Teslim et martinim. buralar yâdım1 Dersim dağlarında söylenir adım Senin gibi nice Mehmet ÇavuĢlar yedim Kıyarım canına hey Mehmet ÇavuĢ Mehmet ÇavuĢ çeteye der : Çatın arkadaĢlar da atları çatın2 KurĢun bizi tutuyor sipere yatın ÇarpıĢmadan sonra Mehmet ÇavuĢ: Vuruldum arkadaĢlar beni yatırın Sağıma soluma yastık getirin Bülbül dillimi de baĢ ucuma getirin Kader böyle imiĢ ne çare Vuruldum arkadaĢlar.ĠKĠ EġKĠYA ÇARPIġMASI Konya Ahmet Ağa Dersim yöresinin namlı eĢkiyası Kürtoğlu. Bu nedenle araları açılır. imdat eyleye3 Kader böyle imiĢ ne çare (1) Yâd: Yabancı. Kürtoğlu‟nun kurĢunu ile vurulur. yüreğim çatal FiĢekliğim belimde tam yedi katar KuĢ olsan uçsan Kürtoğlu kır atım yeter Gökteki uçan kuĢlara dahi hükmeder Kürtoğlu söyler : Kürtoğlu da der ki. Sonunda çarpıĢma baĢlar. Mehmet ÇavuĢ. Günün birinde iki çete karĢılaĢırlar. (2) Atlan çatmak: SavaĢtan önce atların baĢlarım bir araya getirip bağlamak. O 682 uman yine gelenek gereği Mehmet ÇavuĢ son sözlerini söyler. Mehmet ÇavuĢ‟un eĢkiyalık yaptığı bölgeye girer. (3) DüĢmana silâhını teslim edince savaĢ durur. ÇarpıĢmadan önce iki yiğit at üstünde gelenek töresi gereğince karĢılıklı türkü ile konuĢurlar. birbirlerine meydan okurlar. ÇarpıĢmadan önce Mehmet ÇavuĢ'un söylediği : Mehmet ÇavuĢ der ki. TARĠH OLAYLARI ĠLE ĠLGĠLĠ TÜRKÜLERĠ .

Türk ulusu barıĢı sevdiği ölçüde savaĢta da yiğit millettir. Türk orduları savaĢlara giderken birçok ozan da birlikte gider. Onun bu yiğitlik ruhunu. Bu ordunun ozanları zaferlerin hikâyesini Ģiir haline getirirken yenilgilerin de acılarını içlerinde duya duya inlemiĢlerdir. Hayalin de ötesinde tarihin akıĢını değiĢtiren savaĢlar vermiĢ. Bunlardan Nazlı Budin türküsü gibi olanları günümüze dek gelmiĢ. bir yandan Tuna boylarında . yüzyıllar boyunca destan üstü tarihi. yarattığı kahramanlık olayları beslemiĢtir. erlerin savaĢ isteklerini canlı tutmak için eski destan ve menkıbeleri sazlarının tellerinde dile getirirlerdi. kuĢaktan kuĢağa aktardığı yüksek yiğitlik ruhu ile tarihin tek kahraman ulusu olmuĢtur. Kötü yönetim yüzünden uğranılan yenilgilerin türküleri kimi zaman bütün yurdu sarardı.

cephanem yok YetiĢ Süleyman PaĢa kolu Kaleden toplar atıldı Moskof Ġslâma katıldı ġanlı Gazi Osman PaĢa Moskofları kırar gider Q^J OSMAN PAġA* Pilevne kahramanı Osman PaĢa için yakılmıĢ türkülerden. Bu gibi türküler tarihe yardımcı oluĢları yönünden ayn bir değer taĢırlar. esir gider Ġstanbul'dan gelir kadı Kalmadı dünyanın tadı ġaĢkın olau zalim kadı Deli oldu deli kadı Kanlı Tuna akmam diyor Ben düĢmandan korkmam diyor Kılıncımı vermeyince Ben Pilevne'den çıkmam diyor Olur mu beyler olur mu Yaver. TARĠH TÜRKÜLERĠ PĠLEVNE Osman PaĢanın Pilevne savunması üzerine baĢka bir türkü. uyanmaz Derler ölüm gelmiĢ. * Ruslar Tuna'yı atladı Karakolları yokladı Osman PaĢanın kolundan BeĢ bin top patladı Kanlı Tuna akar gider Etrafını yıkar gider Adlı Ģanlı Osman PaĢa Boyun eğmiĢ. Kanunî Sultan Süleyman zamanında Hindistan müslümanlarına yardım için gönderilen Türk denizcilerinin türküsüdür. zaferler kazanmıĢtı.söylenirken. 1877-78 de Kaslara karĢı Pilevne‟yl kahramanca savunmuĢ. Hint denizlerinde aylarca süren çok tehlikeli olaylardan sonra canlarını kurtaran pek az kiĢi kara yolu üe Ġstanbul‟a dönebilmiĢlerdir. topa dayanmaz Tayfaları gaflet almıĢ uyur. . Bir gemimiz var telli varaklı Yelkenleri kırmızı. Tarih olayları ile ilgüi türküler çok zaman. tarihçilerce bilinmeyen gerçekleri de bildirirler. yeĢil direkli Tayfamız da vardır aslan yürekli Rabbim nasip eyle bizs karayı Evvelden karayı sonra sılayı Bir gemimiz vardır. tarih kitaplarının yazmadığı. ġimdiye dek derlenip bir kitap yapılmayan bu tür türküleri bir araya getirmek Türk tarihine bir hizmet olacaktır kanısındayız. EVLERĠNĠN OM 688 MURAT REĠS TÜRKÜSÜ İstanbul Antalyalt Remsi Murad Reis türküsü. gönül inanmaz Rabbim nasip eyle bize karayı Evvelden karayı sonra sılayı Üsküdar ardında var idi bağlar Murad Reis durmuĢ. öte yandan Antalya dağ köylerinde söyleyenleri ağLatmıĢtır. ooun için çıkarılan türküler hâlâ yurdun her yerinde söylenir. dümende ağlar On bir ay deyince gölündü dağlar Rabbim nasip eyle bize karayı Evvelden karayı sonra sılayı TARĠH türküleri Geldi bir kuĢ kondu serene Bizden selâm olsun dosta yarene Bir Acem kölesi karayı görene Rabbim nasip eyle bize karayı Evvelden karayı sonra sılayı HLEVNE TÜRKÜSÜ (Rumeli) Tuna nehir akmam diyor Eli afimi yıkmam diyor ġanlı Gazi Osman PaĢa Pilevne'den çıkmam diyor Tuna nehri akar gideı Etrafını yıkar gider ġanlı Gazi Osman PaĢa Moskofları kırar gider Kapandı Pilevne'nin yolu DüĢman sardı sağı solu Askerim çok. paĢayı vurur mu PadiĢahın zalimleri Bu dünya size kalır mı t ı Gazı Osman PaĢa. Aradan yüz yıl geçti.

gel etme cefa Akma Tuna akma. (3) Çok güzel olduğunu söylemek için benzetme. . yâr ondan ırak Akma Tuna akma. C&2 Karâ kazan coĢtu derler Dalga boydan aĢtı derler Osman PaĢa'nın askeri ■Gece burdan geçti derler Kılıcımı çaldım taĢa TaĢ yarıldı baĢtan baĢa Ünü büyük Osman PaĢa Askerinle binler yaĢa KIRIM'DAN GELĠRĠM* Kırım'dan gelirim. Macar illerinde önemli kalelerimizden idi 691 TARĠH TÜRKÜLERĠ ÜÇ KIZ ĠDĠK1 Acı Günler Üç kız idik. gönlün eğlesin * * t» OSMAN PAġA Tuna nehri akmam diyor Kenarımı yıkmam diyor Ünü büyük Osman PaĢa Pilevne'den çıkmam diyor DüĢman Tuna'yı atladı Karakolları yokladı Osman PaĢa'nm kolundan BeĢ bin top birden patladı (1) Balkan bozgunlarının acı anılarının türkülerinden. ibrail'den atdılar2 ikimizin yolda boynun vurdular Birimizi baĢ krala verdiler Ġbrail de Hacı Ahmed'in kızıydrm Ak kâğıt üstünde kara yazıydım3 Anam babamın kıymetli kızıydım ibraiI in çeĢmeleri harlıyor Yağlı kurĢun ciğerimi dağlıyor Annem kadın siyim siyim ağlıyor Varin söylen garip annem eylesin Alları çıkarsın kara bağlasın Oğlu gelecektir. bülbüller susar Kâfir bayrağını burcuna asar Akma Tuna akma.Pilevne den toplar atıldı Ġslâm Bulgar'a katıldı • Haberin olsun Sultan Hamit Rumeliler satıldı Çadırımız mavi beyaz 1 Bu sene geldi mi yaz Aman kâtip haller yaman Beni baĢka deftere yaz Karadeniz dalgalandı Orta yeri halkalandı Kör olası Damat PaĢa Moskof ile ne laflaĢtı Karadeniz akıp gider Etrafını yıkıp gider Sağ olası Osman PaĢa Bulgarları kırıp gider Karadeniz akmam dedi Ben Tuna'ya bakmam dedF Yüz bin Kazak gelmiĢ olsa Osman PaĢa korkmam dedr f/44 67*0 ESTERGON KALESĠ* Estergon kalesi su baĢı durak Kemirir içimi bir sinsi firak Gönül yâr peĢinde.'adım Sinan'dır Kılıcımın suyu kandır. ben bir dertliyim Yâr peĢinde koĢar kara bahtlıyım Estergon. ben bir dertliyim Yâr peĢinde koĢar kara bahtlıyım Estergon kalesi su baĢı hisar BaĢkuĢlar çağrıĢır. ben bir dertliyim Yâr peĢinde koĢar kara bahtlıyım Estergon kalesi su baĢı kale Göklere ser çekmiĢ burçları hele Biz böyle kaleyi vermezdik ele Akma Tuna akma. (2) îbrail: Bulgaristan‟da eski bir Türk kenti. ben bir dertliyim Yâr peĢinde koĢar kara bahtlıyım Estergon kalesi su baĢı kaya Kemirir gönlümü aĢk denen belâ Çektiğimi hoĢ gör.

dumandır Haber gfeldi. sözün fehmetmez eljn kahpesi Gizli iĢim yoktur. (2) HaĢan. atım Araptır Gizlenme Nemçeli. (Kadın Girit‟ten dönen askerlere kocasını soruyor). Ne çeker kulların serhat elinde Bilinmez hünkârım görülmeyince Bunca memleketin kâfir elinde Kaldı. bir daha dönmemiĢtir. pek çok genç gitmiĢ. Avusturya (Nemçe) üzerine daha baĢka türküleri de aldık. kimi giriftar1 Kâfirin elinde inleriz zâr zâr EstergonTa Budin. Avrupaöaki savaĢlara kapılırdı. çoktur günâhım TemeĢvar kalasın bil padiĢahım Vermeyiz kâfire kırılmayınca (1) Giriftar: Tatsak. elden çıkan kaleleri bir bir sayarak ihmalin. yüzyıl aĢıklarındandır (baĢta raf taki «Türkücü Saz ġairleri» bölümüne bakınız). TARĠH TÜRKÜLERĠ TAMEġVAR TÜRKÜSÜ Osmanlı tarihinin gerileme çağında elden çıkan kalelerden biri de TameĢvar‟dır. Sarı yapracağım sarı Girid'e gönderdim yârı Yıkılası Girit Ģarı Sefer döndü mü. solaklar Sefer döndü mü. Girit‟in elimize geçmesi için 25 yıl savaĢ edilmiĢ. EVLERĠNĠN ÖNÜ 694 SEFER DÖNDÜ MÜ Ele geçen en eski türkülerimizden biri de bu türküdür. döner mi Destimal iĢledim ensiz Kararım kalmadı sensiz Girid'e giden uğraĢır Sefer döndü mü. Türküde adı geçen Yusuf. Sultan Aziz‟in Ģeh zadesidir. bilmeyen varsa Dizgin kırmak olmaz. Türkü. Sinan bu savaĢlara katılmıĢ bir kahramanda Macar. meydan burası Kırım'dan gelirim. Türkünün ilk bölümleri Sultan Aziz‟in ağzından söylenmektedir. Macar. . meydan burdadır ' • ı ■ Macar illerinde bilmeyen varsa Meydan okumak-çün Sinan burdadır (*) Osmanlı Devletine bağlı olan Kırım Hanlığı. Bu olay üzerine saz Ģairleri de Ģiirler söylemiĢlerdir. inanmadın ayrılmayınca Kimi Ģehit oldu. iygir. döner mi SULTAN AZĠZ TÜRKÜSÜ Çanktrı Derleyen Tahsin Nahit Sultan Aziz‟in makasla bileklerini keserek kendini öldürmesi üzerine genel üzüntüyü anlatır bu türkü. 17. firengi Eylesin kulların edemez cengi Halu hatırları sorulmayınca HaĢan der. Sultan Aziz‟in ölümü 1876 olduğuna göre türkü de yüz yıllık demek oluyor. bozuk yönetimin suçunu padiĢaha açıkça söylüyor. döner mi Girit'ten gelen ulaklar Kabul oldu mu dilekler Yeniçerilpr. 1645 yılında baĢlayıp 1669‟da sona eren Girit SavaĢı sırasında bir kadının ağzından söylenmiĢtir. döner mi €95 TARĠH TÜRKÜLERĠ Sular akar taĢa taĢa Yiğitler girer savaĢa Haber eyle HaĢan PaĢa1 Sefer döndü mü. Uyuvar Ele girmez Ģahım yorulmayınca Gaziler baĢına takıp çelengi Kırardı Nemçe'yi. döner mi Girid'in taĢı kayası Atlıdan çoktur yaya Yeniçeriler ağası Sefer döndü mü. göklere çıkmıĢtır âhım2 Hûda'm bağıĢlasın. Macar Tuna'ya inmiĢ Haddin bildirmeğe ahdim yamandır Gâh köle ölürsün ve gâhi âsi Er.

Bu türkü. Çarlık ordularının bu kale önünde yaptığı kanlı savaĢtan kalan türkü.Beni tahttan indirdiler Dört çifteye bindirdiler Tersaneye gönderdiler Uyan Sultan Azin uyan Bak ne hale girdi cihan Kolumda makas yarası Nedir bu derdin çaresi Yusuf'um ciğer paresi Uyan Sultan Azin uyan Kan ağlıyor bütün cihan (*) HaĢan PaĢa. Yine birkaç yüzyıllık olduğu söylenebilir. Onun içi» bu türkünün kesin zamanını bilemiyoruz. ÖZÜ TÜRKÜSÜ Çankırı Derleyen Tahsin Nahit Özü Kalesi. dağ gibilerine lıitab ederken «Han. Rusya. bu savaĢlara katılanların ağzından söylenmiĢ. Türküyü eski yazma bir defterden aldık. Bender'in çevresi çalkandı kandan On iki bin yiğit terk oldu candan Umudum kesmezem Bey Bender senden1 Ağlar Gazi Bender. Avusturya. imparatorluğun Tuna boyu eski kalelerindendir. askerle birlikte dönen komutanlardandır. Dört kapısı vardır bekli Yamaklar çatal yürekli On iki bin Çek tüfekli Beklerim özü Kalesi Ora bekârlar sılası Bir mumcağız ver yakayım Zindan dibine bakayım Mevlâm izin ver çıkayım Pek metin özü Kalesi Ora bekârlar sılası Altımızda vardır hasır iĢimizde yoktur kusur DüĢtük küffara da yesir Pek metin özü Kalesi Ora bekârlar sılası Zindancının adı Ahmet Çoktan beri çekeriz zahmet Bizi kurtarana rahmet Pek metin özü Kalesi Ora bekârlar sılası 697 TARÎH TÜRKÜLERĠ Özü'ye giren çıkamaz Acıdır suyu içemez Kanat bağlayıp uçamaz Pek metin Özü Kalesi Ora bekârlar sılası BENDER KALESĠ CENGĠ Bender Kalesi Osmanlı Ġmparatorluğunun Rumeli'de önemli kalelerinden biridir. Bu türkü en eskilerden olup 325 yıllıktır. ġIPKA TÜRKÜSÜ Çan ktrt Dcı'leye* «s Tahsin X a İÜ t ġıpka Rumeli‟de Tuna boyunda önemli bir kalenuzdi. olavın acıklı yönlerini gösterir.ayrılmam senden Ağlar Gazi Bender. EVLERĠNĠN ÖNÜ 698. Geçen yüzyılda Ruslarla yapılan savaĢlarda î?ıpka önemli savaĢları ile ün almıĢtır. Bey. Mevlâm kerimdir hey Bender'in çevresi tozdan dumandan ġehitlerin eri seçilmez kandan Geçtim bu canımdan . Gazi» gibi sözler söylenirdi. Mevlâm kerimdir hey (*) Bey Bender: Eskiden sevilen kale. kent. Abdalın geydiği hırka Asker olmuĢ fırka fırka Kelle gider. . Macaristan gibi devletlerin sık sık savaş alanı olmuştur.

. Buna göre. Bu türkü çok yaygındır. yer gök iniler Askere gidiyor babayiğitler Aman padiĢahım izin ver bize Sılada niĢanlım ah eder size Sivastopol önünde sıra sıra söğütler OturmuĢ binbaĢı asker öğütler Askere gidiyor babayiğitler . Osmanlı Devletine savaĢ açıp Belgrad‟ı sardılar. lan savaĢta Türk donanması büyük baĢarı göstermiĢ Sivastopol'da düĢmanı bozguna uğratmıĢtır. Bu türkü o savaĢlardan kalma olacak. Sonunda Osmanlı orduları düĢmanı bozguna uğrattı. 250 vıla yakın bir türkü olduğu anlaĢılıyor.gitmez ġıpka OynaĢır suda balıklar Karadeniz dalgalı Koç yiğitler askere gidiyor NiĢanlıların baĢı sevdalı Atları saldık ormana Yiğitler döndü aslana Sılada ağlıyor ana OynaĢır suda balıklar Karadeniz dalgalı Koç yiğitler askere gidiyor Yavukluların baĢı sevdalı 699 TARĠH TÜRKÜLERĠ BELGRAT TÜRKÜSÜ Çankırı Derleyen Tahsin Nahit 1736 — 1739 arasında Ruslar ile AvusturyalIlar. 7 Ey liil 1739 da barıĢ yapıldı. Uzun süren savaĢ boyunca Türkler iyi dayandılar. Sivastopol önünde yatan gemiler Atar nizam topunu. Belgrat'ta neylediler nettiler Top attılar kalelerin yıktılar Sağ bedene yeĢil bayrak diktiler Aman imd.at diye ağlar Belgrat Gidi küffar senin iĢin hiledir Evliyalar içimizde biledir Aman imdat diye ağlar Belgrat Belgrad'ın etrafının barusu Ġçine ekerler mısır darısı Onun ağlaĢıyor kızı karısı Aman imdat diye ağlar Belgrat Hazreti Ali de Düldüle bindi ġol dolu hendekler kan ile doldu Aman imdat diye ağlar Belgrat Yüreğimde can kalmadı üzüldü Urum'dan Acem'den imdatçı geidi Aman imdat diye ağlar Belgrat SĠVASTOPOL TÜRKÜSÜ Çankın Derleyen Tahsin Nahit Geçen yüzyılın ortalarında Rus Çarlığı ile yap.

i • Hiç haberin var mı Mısır elinden Hiç eser kalmadı kızdan gelinden Alalım Mısır'ı düĢman elinden Mısır elden gitti. onu göreve çağırmaktadır. Akkâ savaĢı sona ermedan söylenmiĢtir.Aman padiĢahım izin ver bize Sılada yavuklum ah eder size 701 TARĠH TÜRKÜLERĠ MISIR TÜRKÜSÜ Çankırı ' Derleyen Tahsin Nahit Napolyon‟un Mısır‟ı alması üzerine de türküler vardır. .Camilere Ģehit kabri kazıldı Hanı benim mor sümbüllü bağlarım Antep diye hazin hazin ağlarım . burada çok kanlı savunma yapan Türkler. Kâfir geldi Mısır elini bastı Minareleri yıktı. Fransızlar Suriye‟de Akkâ kalesine dek gelmiĢ. Türkü. hükümetin ihmalleri yüzünden koca Mısır elden çıkmıĢ. Bunlardan biri aĢağıdadır. * . Napolyon‟u kaçırmıĢlardı. çanları astı Allah Allah diyen dilleri kesti Mısır elden gitti. Türküde PadiĢaha kafa tutan bir durum sezilmekte. Kötü yönetim. yollar kıĢ mıdır Mısır elden gitti bil padiĢahım DüĢmana bir kılıç çal padiĢahım ANTEP Fransız iĢgal Türküsü (KurtuluĢ SavaĢında) Kara imiĢ Ģu Anteb‟in yazısı Vakti yandırdı bütün âlem nâsı Yürekten çıkmıyor kardaĢ acısı Hanı benim mor sümbüllü bağlarım Antep diye hazin hazin ağlarım Mağaralardan geliyor ağıtlar sesi Yaktı yandırdı âlem nâsı Pazarda satılır Ģehitler fesi Hanı benim mor sümbüllü bağlarım Antep diye hazin hazin ağlarım kavaklığın Ģirazesi bozuldu îamanaz'a kara çadır kuruldu 1 . duy padiĢahım DüĢmana bir kılıç çal padiĢahım Akkâ dedikleri küççük kasaba Kesilen kelleler gelmez hesaba Kelle kese kese döndük kasaba Mısır elden gitti bil padiĢahım Kâfire bir kılıç çal padiĢahım Aman padiĢahım bağrın taĢ mıdır Gözlerimden akan kanlı yaĢ mıdır mdatçı gelmedi. bil padiĢahım DüĢmana bir kılıç çal padiĢahım • • .

(•) Hamanaz: Antep'de bir mahalle. seher vaktidir Gel. 704 URFALI ÇETELER (KurtuluĢ SavaĢı Türküsü) Vrfa Derleyen Fatih Yükselmiş Fransızın baĢında kırmızı fesler* Atılıyor bombalar. dönmeyor geri Tılfındır hastahane karĢıma karĢı Kâfir Fransızın bomba atıĢı Urfa çetelerinin süngü takıĢı Di yürü yürü. kumandanlar yürü Çetelerin gidiyor. Ali gayreti il' Uzanalım yine Macar iline (•) Ali: Kahramanlıkları ile Müslümanlık âleminde büyük sevgi kazanan Hazreti Ali. bahar vaktidir Hazır olun erler. kumandanlar yürü Çetelerin gidiyor. gelmiyor sesler ġıĢkoyun damından atladım geldim Cephane döküidü. 703 TARĠH TÜRKÜLERĠ Fransızlar her taraftan yürüdü Yağ kalmadı yüreklerde eridi Nice yiğitler istihkâmda çürüdü Hanı benim mor sümbüliü bağlarım Antep diye hazin hazin ağlarım Fransızlar dört taraftan geldiler Top sesinden hep sabiler öldüler Nice gelinler evde bîkes kaldılar Hanı benim mor sümbüliü bağlarım Antep diye hazin hazin ağlarım SALDIRALIM MACAR ĠLĠNE Bülbüller ötüyor. topladım geldim BeĢ on Fransızı pakladım geldim Di yürü yürü. kumandanlar yürü Çetelerin gidiyor. 705 . Fesliler Cezayir askeridir. gaza vaktidir Saldıralım yine Macar iline Gönülde Ali'nin aĢk ateĢiyle 1 Dillerde o ġahın gülbengi ile Hak. dönmeyor geri Kolumu salladım toplar oynadı Kara taĢ içinde çete kaynadı YaĢasın Urfalılar. dönmeyor geri (*) Birinci Dünya Savacından sonra güney illerimize çıkan 'Plansızlar sömürge askeri de getirmiĢlerdi. bâde içelim. teslim olmadı Di yürü yürü. Muhammed.

Serhatlar içinde Budin'dir baĢı. Bu arada Yörük Ali. düĢmam kaçırmıĢ. Kan iie yoğrulmuĢ toprağı taĢı ÇerkeĢ Alemdardır Ģehitler baĢı Aldı Nemse bizim nazlı Budin'i Kıble tarafından üç top atıldı PerĢembe günüydü. Bu acı ile zamanında çok türküler çıktı. sonra geri çekilmiĢtir. Ötme bülbül ötme. Budin dedikleri Aksu'yun baĢı Kan ile yuğrulmuĢ toprağı taĢı ÇerkeĢ Bayraktardır Ģehitler baĢı Geldi küffar aldı Kale-i Budinr Aldı Budin kalesini. düĢman onları ele geçirdi. müderris1 .TARĠH TÜRKÜLERĠ NAZLI BUDĠN Kanunî Sultan Süleyman tarafından alman ve 167 vıl Türk yönetiminde kalan Budin (BudapeĢte) kalesinin elimizden çıkması üzerine söylenen aĢağıdaki türkü bugün de acısı unutulmayan olayı an latmaktadır. kadınlarla çocukları gemilere koyarak Belgrad‟a kaçırmak is tedi. Ġlk çıktığından bu yana 300 yıla yakın bir zaman geçmiĢtir. Yardım gelmeyince uzun süre dayanamayacağını anlayan Budin komutanı Abdi PaĢa. Budin'in elimizden çıkıĢ tarihi 1688'dır. Çete savaĢlarında büyük kahramanlıklar göstermiĢ olan Yörük Ali için birçok türküler yakılmıĢtır. kimi müftü. geçti bedeni Budin'in üstünde doğdu bir yıldız Aldı hain küffar on iki bin kız Kimi kadı. KarĢıki dağı oydular içine de çete koydular Yörük Ali'nin de adını Hazreti Ali koydular De gidinin efesi Aydın'dan gelir sesi Malgaç çayında durdum Otuz Yunan vurdum Üç yüz çete ile Aydın'ı Yunan'dan aldım De gidinin efesi Aydın'dan gelir sesi "707 TARĠH TÜRKÜLERĠ BUDĠN Budin kuĢatmasından kurtulan Türkler pek azdır. geçti bedeni Cephane tutuĢtu. kızları ordusunda sattı. güneĢ tutuldu Cuma günüydü Budin alındı Aldı Nemse bizim nazlı Budin'i YÖRÜK ALĠ KurtuluĢ SavaĢında düĢmana karĢı çıkan ilk yiğitlerden biri de Yörük Ali‟dir. ġimdiye kadar ele geçen en eski türküyü veriyoruz. yaz bahar oldu Bülbülün figanı bağrımı deldi Gül alıp satmanın zamanı geldi Aldı Nemse bizim nazlı Budin'i ÇeĢmelerde abdest alınmaz oldu Camilerde namaz kılınmaz oldu Mâmur olan yerler hep harap oldu Aldı Nemse bizim nazlı Budin'i Budin'in içinde uzun çarĢısı Orta yerde Sultan Ahmet camisi Kâbe suretine benzer yapısı Aldı Nemse bizim nazlı Budin‟i Budin'in içinde Serdar kızıyım Anamın babamın iki gözüyüm Kafeste besili kınalı kuzuyum Aldı Nemse bizim nazlı Budin'i Cephane tutuĢtu. aklımız ĢaĢtı Selâtin camiler yandı. Türkülerde anlatılan olaylar gerçek tarihe de uymaktadır. aklımız ĢaĢtı Selâtin camisi havaya uçtu Askerin yarısı hep Ģehit düĢtü Geldi küffar aldı Kale i Budini Aldı Budin kalesini. çetesi ile Aydın‟a saldırmıĢ. Fakat. tutuĢtu Hep sabi sübyanlar ateĢe düĢtü Aldı Nemse bizim nazlı Budin'i f/45 706.

Kendisine güzel bir türbe yapılır. Bunu gören asker saldırır. Bağdad çok dayanır. Yazıcı 6ubaya. kan akmağa baĢlar. bıyığımda tarak duruyor mu?» der. onun hayatını destan yaparlar. O sıralarda. Ama. Osman. aynı zamanda oyun havası olarak da ün kazanmıĢ olan Genç Osman türküsünün gerçek olayı Ģöyledir: 17. Bunun üzerine onu da yazarlar. Subaya: «Nasıl. tozdan.» Bu söz üzerine. kuĢunu doyurduk leĢe Hüngür hüngür ağlar Genç Ali PaĢa Geldi küffar aldı Kale i Budini Aldı Budin kalesini geçti beden Budin'in içinde biz üç kız idik Altın kafes içre beĢli kuzuyduk Küffarm eline lâyık değildik Geldi küffar aldı Kale i BucLini Aldı Budin kalesini geçti beden GENÇ OSMAN Aydın Genç-Osman dediğin bir küçük uĢak Beline bağlamıĢ ibriĢim kuĢak of of Askerin içinde biricik uĢak Allah Allah deyip geçer Genç Osman of of Bağdad‟ın içine girilmez yastan Her ana doğurmaz böyle bir aslan of of Kelle koltuğunda geliyor Kars'tan Allah Allah deyip geçer Genç Osman of of 709 TARĠH TÜRKÜLERĠ Bağdadın kapısın Genç Osman açtı DüĢmanın cümlesi önünden kaçtı of of Kelle koltuğunda üç gün savaĢtı Allah Allah deyip geçer Genç Osman of of Askerin bir ucu göründü Van'dan Kılıcın kabzası görünmez kandan of of Bağdad'ın içinden. sancağı götürüp kalenin duvarına diker. Bağdad alınır. ya da kale kapısını açar. Orduyu. «Oğlum. bu arada Genç Osman Ģehit olur. Orada pekçck yararlıklar gösterir. Bu olay üzerine orduda bulunan ozanlar ağıtlar söyler. ÇeĢitli söyleniĢleri vardır. Ġran'ın elinde bulunan Bağdad‟ı geri almak için sefer açar. Destan yüzyıllardır söylenir durur. Genç Osman. sen daha çocuksun. Karaca Oğlan‟ınkini aĢağıda veriyoruz: GENÇ OSMAN (Karaca Oğlan'dan) iptida yürüyüĢ oldu Bağdad'a Sıçradı hendeği geçti Genç Osman Vuruldu bayraktar. dumandan Toz duman içinde kaldı Genç Osman of of NOT : Anadolu'da pek yaygın. olmaz. kaptı bayrağı iriĢti bedene dikti Genç Osman KurĢunlarım yağmur gibi yağarken Tütünlerim gök yüzünde dönerken Yıkılası Bağdad seni döverken ġehitlere serdar oldu Genç Osman Eğerlerisin kır atımın ikisin Fethedeyim düĢmanların hepisin Sabah namazları Bağdad kapısın Mevlâ izin verdi. Budin dedikleri çepçevre meĢe Kurdunu.» der «Senin bıyığın bile bitmemiĢ. ordu ile birlikte gizlice Bağdad'a gelir. yüzyılın birinci yarısında Sultan 4. açtı Genç Osman . ünü bütün orduya yayılır. bıyığı bitmemiĢ bir genç de yazılmak ister. Murat.Aman padiĢahım imdat umarız Ġmdatsız kaleye imdat bekleriz (*) Bu sayılanların kızlan demek ister. cebinden çıkardığı tarağını birden üst dudağına saplar. Bu arada o savaĢta bulunan Kul Mustafa ve Karaca Oğlan da birer «deme» söylerler. Bir söylentiye göre de. asker yazmaya baĢlar. Hâlâ Bağdad‟da türbesi durmaktadır. sevinirken birden yas kaplar. Sonunda Osman.

çekin kır atım Piyade askeri sipere yatın Durmayın evlatlar.. bana derler Genç Osman 9 Abdestin alırdı. TARĠH TÜRKÜLERĠ BĠR BAġKA GENÇ OSMAN TÜRKÜSÜ Askerin bir ucu göründü Van'dan Kılıcın kabzası görünmez kandan Bağdad'ın içinde tozdan dumandan Toz duman içinde kaldı Genç Osman Osman ım der ki.Getirin de Genç Osman‟ı görelim ġahbazımız var idiğün bilelim Taht isterse tahtımızı verelim Vezirleri posttan indi Genç Osman1 Sultan Murat. Oynarken Genç Osman'ın yaptığı el ve . Genç Osman Karacoğlan bunu böyle söyledi2 Askerleri dağı taĢı boyladı Bir Bağdad-ı da gayet medheyledi Bin yiğide bir baĢ oldu Genç Osman <D Bu dörtlük Sultan Murad‟ın ağzından söylenmiĢ. Bağdad'ı tutun Bağdad da yalnız kaldı Genç Osman Kalanın kapısın Genç Osman açtı Görenlerin tekmili birden ĢaĢtı Kelle koltuğunda üç gün savaĢtı Yiğitliğe Ģayestedir Genç Osman Sultan Murat der ki. gelsin göreyim Nasıl yiğit imiĢ ben de bileyim Vezirlik isterse üç tuğ vereyim Vezirliğe Ģayestedir Genç Osman Bağdad'ın içine girilmez yasdan Her ana doğurmaz böyle bir aslan Bağdad'ın içinde tozdan dumandan Toz duman içinde kaldı Genç Osman GENÇ OSMAN Çankm Bir sabah namazı bedenden aĢtı Kellesi düĢtü de gene savaĢtı Nice münkirlerin tedbiri ĢaĢtı Atladı geçti hendeği Genç Osman Bir sabah namazı tozdan dumandan Kılıcın kabzası görünmez kandan Kelle koltuğunda geliyor aslan Yan anam yan. (2) Bu savaĢa Karaca Oğlan da katılmıĢtır. Bağdat elini bastı Yıktı minareleri.. Sultan Ahmed'in çırağı Ah edince getirirdi ırağı Kudretten çatılı anın yüreği. ya gazilik dilerdi Allah Allah dedi geçti Genç Osman Genç Osman'ın atı kötüden kötü DüĢmanın kılıncı zehirden katı Çekiverin baĢ tavladan kır atı Özengiler kızıl kana boyansın Atamdan öğrendim ata binmeyi • • Pirimden öğrendim kılıç çalmayı Dilerim Mevlâdan Kızıl-elma'yı Yan anam yan. namaz kılardı Hepisinden evvel cenge girerdi Ya Ģehitlik. Hünkâr ağladı Koç gibi meydanda döndü Genç Osman PadiĢah — Genç Osman dedikleri gelsin göreyim Nasıl yiğit ise ben de bileyim Vezirlik isterse üç tuğ vereyim Sılasın isterse izin vereyim ġehitlere serdar oldu Genç Osman Kesilen kellenin kanı damlasın Örtüver yazmayı sinek konmasın Kâfir düĢman öldüğünü duymasın ġehitlere serdar oldu Genç Osman 1 * k * (1) Genç Osman türküsü aynı zamanda Anadolunun pek çok yerinde oyun ile söylenir. çanları astı Allah Allah diyen dilleri kesti Koç gibi meydanda döndü Genç Osman 713 TARĠH TÜRKÜLERĠ DüĢman geldi Ģu Bağdad'ı payladı Davacılar Ġstanbul'u boyladı Vezirler söyledi. Dal kılıç yazıldı gitti. bana derler Genç Osman Kâfir geldi.

vücut hareketleriyle de temsili olarak canlandırılır. HÎKÂYELĠ OLAYLI TÜRKÜLER .

Bunlar. Bu ha kımdan türkülerimiz de yaratıcısını beklemektedir. Bunlar bir yandan da toplumun ortak yaĢantı konularıdır. Olaylı türkülerin’ kimisinde olayı kısaca anlattık. bir düĢünceye ya da duyguya bağlanır. toplumu uzun süre düĢündürmüĢ. duygulandırmıĢ olaylara dayanmaktadır . kimini olduğu gibi bıraktık. çağdaĢ hikâye biçiminde birer eser olarak iĢlenirse sinema. Bilgi vermediklerimizde konu kendini göstermektedir. toplum konularına eğilen sanatçı elinde de. Her biri bir hikâye ya da romana konu olacak nitelik taĢır. Bu bölüme aldıklarımız ise gerçek olaylara dayanmaktadır. Bu bölüme almanlar gerçekten yaĢanmıĢ.Bütün türküler küçük büyük bir olaya. tiyatro konuları da çıkarılabilir.

Kadın yüz vermez. BaĢkalarının zorlamalarıyle AyĢe yeniden evlenir. söyleme AyĢe: Hasta dediler de geldim yanına ġifa gelsin bedenine. EVLERĠNĠN ÖNÜ 718 Necip üzüntüsünden verem olur. Necip askere çağrılır. Genç karısı AyĢe’nin iĢ lerini çok samimî arkadaĢı Ahmet’e bırakır. Evlerinin önü bir dönüm avlu Avlunun içinde kır atı bağlı Necip'in yüreyi de ulu dağlı Küsüm bu dünyada söylemem Necip. bağıĢla suçum Necib‟i görmeye geldiğin için Necip sana kurban derim.. Necip çok üzülür. söyleme AyĢe: Geçin ağalar da sedire geçin Yârimin üstüne ilâçlar saçın Necip'ten boĢ kâğıdım aldığım için> ' Küsüm bu dünyada. yanında birkaç kiĢi ile Necip’in yanına gelir. yolundan sapıl Küsüm. ruhunu teslim eder. Bunu çekemeyen Ahmet. Necip sana kurban derim. boĢ kâğıdını gönderir. Necip arkadaĢının ihanetini daha önce öğrenmiĢtir. ArkadaĢı bir süre sonra AyĢe’ye âĢık olur. söyleme AyĢe: Kabri kazılmıĢ da ettedir canı ġükürler Mevlâya yanımda bari Yalvarım Tanrıya almasın canı Küsüm bu dünyada söylemem Necip Burada Necip son kez AyĢe'ye bakar. bu dünyada söylemem NecipNecip: Vücudum dermansız. çekildi göçüm Affeyle günahım. Yüksekten götürün Necip'in salın Üstüne atın da bu acem Ģalırt Yanıma gelmeden muhannet yârim Küsüm bu dünyada söylemem NecipASKERLE KARISI Ke"'°Hye Hasan Ağ» Agutka Bucağı Hanife Köyü . canına Böyle iĢler düĢer miydi Ģanına Küsüm bu dünyada söylemem Necip Necip: Yüklendi barhanam. dönüp bakmadım Küsüm bu dünyada söylemem Necip Necip: Ġhtiyat mı eyledin ger bakmaya Ne has geldin kefenim dikmeye Sıva kolların suyum dökmeye Necip sana kurban derim. söylemem Necip-.NECĠP TÜRKÜSÜ Çok yaygın olan bu türkü acı bir aĢkın hikâyesidir. halim pek yaman'. Zerrece yokmuĢ da göğsünde iman Necip'in niyyeti göçmektir heman. Ģu iki haneyi daha söyler: 720. AyĢe. Tebdil hava ile yur duna gelir. Yemen’e gider. Yataklara düĢer. Necib’e mektup yazıp karısının kötü yollara düĢtüğünü bildirirler. Necip. ölüm döĢeğinde karĢılıklı söyleĢmeye baĢlarlar: AyĢe: Kapıdan girerken yüzüme baktı Ciğerimin baĢını köz etti yaktı El sözüne uydu. Necip: Nazlı nörümcesin almıĢ yanına Telli Ģalını da sarmıĢ beline Naz ile mi geldin AyĢem yanıma Necip sana kurban derim söyleme HlKÂYELĠ — OLAYLI TÜRKÜLER AyĢe: Sen gideli hanayımdan çıkmadım Ellerime al kınalar yakmadım Dünya güzel olmuĢ. Ölümüne yakın kocasıtarafından izin verilen AyĢe.

Bir ilkbaharda sınır ötesine gidiyor. köpektir Her gün yediği kötektir Benim ağam Ġstanbul'da beydir Konduramam yiğit seni Erkek Ġstanbul'dan gelir ferman Kalmadı dizimde derman Bey Mustafa sana kurban Kondur beni telli gelin Kadın Ġstanbul'dan gelir ferman Hak dizine versin derman Telli gelin sana kurban Kondurayım yiğit seni 722 E Z O GELĠN ikinci kez Suriye’nin Halep vilâyeti Cerablus kazasının KozbaĢ köyünde oturan teyzesi oğlu ile evlendiriyorlar. Sonunda kocasını tanır. Kendini belli etmeden onunla âĢıkdaĢlık etmek. benzer meleğe BaĢın için salma beni dileğe . Erkek Hastayım attan inemem inersem dahi binemem Çay suyuyla ben kanamam Doldur bir su telli gelin HlKÂYELĠ — OLAYLI TÜRKÜLER Kadın Çay kenarında duramam Boyuna çiçek deremem Altın tasla su veremem Eğil de iç çaylardan Erkek Ġstanbul'dan gelir tatar Yamçısını yandan atar Garip olan nerde yatar Kondur beni telli gelin Kadın tstanbul'dan gelir tatar Katarına kervan katar Konduramam yiğit seni Garip olan handa yatar Erkek Yayla yayla geçince Soğuk sular içince Güzel. EIzo bir süre sonra hastalanıyor. Sınır üstünde bir tepeye gömüyorlar. gitmem seni sarmayınca Kondur beni teli gelin Kadın Yayla yayla geçmedin mi Soğuk sular içmedin mi Hiç güzel görüp geçmedin mi Var git yiğit almam seni Erkek Yüksek konağın gelini Sarayım ince belini Kırma Ģu hınzırın sözünü Kondur beni telli gelin 723 HÎKÂYELÎ — OLAYLI TÜRKÜLER Kadın Hınzır dedikleri it. öyle vasiyet etmiĢ. Kocası Memey (Mehmet) çok fakirdir. Bu acıklı son üzerine birçok türkü ya kılmıĢtır. Olay Erzurum yöresinde geçmiĢtir. baküamıyor.Yedi yıl Ġstanbul’da askerlik yaptıktan sonra köyüne dönen Mustafa. Çünkü. evine varmadan çayın kıyısında karısını görür. Ezo Gelin hürülerden. onda konuklamak için diller döker. sevinçle birlikte evlerine giderler. Kendi öz yurduna teplerden baka baka gözlerini kapıyor. Kadın delikanlının teklifim kabul etmez. kandırmak ister.

Gaziantep‟in UruĢ köyünde Emir Dede‟nin kızıdır. aslan Ger Ali * * * (1) Konak: Hükümet konağı. diyen ince Ger Ali Ġrvdim Ģu Aydın'a efeler. ArkadaĢları da bu sırada onu aramaya baĢlamıĢlardır. Bu türkü. Ġndirmeyi baĢaramazlar. asıl adı Zöhre. kaldım kayalarda Aman aman. bir yıl sonra geçimsizlikten ayrılıyor. yanık bir gelindir Ezo Gelin.. koydu meydana Ger Ali'yi doğuran ana gelmez cihana Dağları bedesten eden Ger Ali Bey Dağı‟nın arkası bayır değil mi? Kıt atımın yediği çayır değil mi? Dün akĢamki rüyalar hayır değil mi? Vurman. Doğduğu yıl 1909. seker düğünde A! geyinmis. 20 yaĢında evleniyor. niĢanlısının ava çıkmamasını söylediğini ansır O yüzden niĢanlısı da kendisine küsmüĢtür. Ben de gittim bir geyiğin avına Geyik aldı gitti beni kendi dağına Töbeler töbesi geyik avına Siz gidin kardaĢlarım. kaldım kayalarda Aman aman. Bütün eĢkiyalan sindirdi. Bir iĢten dolayı dağa çıktı. Sonunda devlet askerinin eline düĢtü. HĠKÂYEU — OLAYLI TÜRKÜLER GER ALĠ Ger Ail. BaĢından çok olaylar geçti. hayınlıktır. Antep çiti önünde Bir güzel gördüm UruĢ köyünde Minnet eylen nazlı yâri versinler Ezo Gelin hürülerden hürüdür BaĢköy derler gümammın biridir Ezo Gelin neçe canlar eridir Minnet eylen nazlı yâri versinler * GazimnUp Çevreden Mutsuz yaĢamıĢ. dedi. kahraman bir babayiğitti. (2) Kara Osmanoğlu: Aydın bölgesinin ünlü derebeyi olup devleti zaman zaman zor durumlara düĢürmüĢtür. devlete âsi oldu. Bu durumda Ģu türküyü söylüyor. ne eyledim sana Kara Osmanoğlu2 Nedir bu... Türküsü ünlü ve çok yaygındır.. Ger Ali dedikleri bir kara dana Çekti bıçağı. ürgüdelim. O sırada güzel bir av yapacağını sanan delikanlı arkasına dönüp bakınca.. Esvabım bohçada dürülü kaldı NiĢanlım benden küsülü kaldı Töbeler töbesi geyik avına Siz gidin kardaĢlarım.Benim olsan seni vermem feleğe Minnet eylen nazlı yâri versinler Ezo Gelin tutmuĢ. Ezo gelin daha evlenmeden. Delikanlılardan birini bir geyik yalçın kayalar üstüne çeker. Delikanlı. .. güzelliği üzerine 724 ' GEYĠK AVI Birkaç delikanlı geyik avına giderler.. Güzelliği dillere destandır. 6 yıl dul kaldıktan sonra. kollarım bağlı Konak önünde urganım yağlı1 Ne ettim. Yani bu türkü çok eskidir. büyük nam ol du. genç yaĢında veremden ölen. aĢağı inmenin mümkün olamayacağını görür. Kayaların üstünde acıkli durumunu görürler.

Kiiçiikbezirci Bir gelinin yedi yıl çocuğu olmamıĢ. Karısı yalvarıyor. Son dakikada onu görmek için kadın feryat etmektedir Atımı bağladım nar ağacına Kollarım ulaĢmadı darağacına Kınalı kekliğim gel yamacıma Efendim efendim ġakir Efendim ifadeyi doğru söyle efendim Ġskilip yolları dolayım dolayım ġakir Efendim kurbanın olayım Aç kapıyı nazlı yârimi göreyim Efendim efendim ġakir Efendim DıĢın gâvur. 728 TAġ BEBEK TÜRKÜSÜ K(m y° Derleyen * fi. ama idam hükmü de geliyor. fakir düĢtüm anlamında. Bunu gören gelin aĢağıdaki türküyü söylemiĢ. onun ifadeyi doğru vermesini istiyor. buğday komadı Entarimi al ettim Yenlerini dar ettim Bu Devlet'in önünde Yatağımı don ettim 2 (1) Beytullah: Burada halife olan PadiĢahın bulunduğu yer olan Ġstanbul. sürü sürü çeküle gelirdi yurdumuza. için müslüman efendim Ġskilip üstünde bir kara bulut Asılmaya gidiyor bir babayiğit Anne ben gidiyorum sen beni unut Efendim efendim ġakir Efendim Ġfadeyi doğru söyle efendim ÇEKĠRGE TÜRKÜSÜ Şuhut Ahmet Koksal Eskiden sık sık Arabistan‟dan ağrı. Vardım tandırın baĢına BaĢımı koydum taĢma Bak Ģu Tanrının iĢine Dil verdi mermer taĢına Nenni taĢ bebeğim nenni Emek boĢ bebeğim nenni Vardım çamaĢır -haneye Oturdum çamaĢır yumaya Dua ettim ben Mevlâ'ya Nenni taĢ bebeğim nenni Emek boĢ bebeğim nenni TaĢ bebek beĢikten düĢtü Annesinin aklı ĢaĢtı Babası odadan kaçtı Nenni taĢ bebeğim nenni Emek boĢ bebeğim nenni . hükümet. böyle bir afat sırasında söylenmiĢtir. Bu sırada Tanrı bebeğe can vermiĢ. (2) Her Ģeyimi sattım. Cumhuriyetten sonra ne âĢar kaldı.. Ġskilip‟te bir cinayetten ötürü asılacaktır. ġimdiki gibi devlet o âfetle uğraĢamazdı. Çünkü bir namus meselesinden dolayı ġakir gerçeği gizlemektedir.728 ġAKĠR EFENDĠM Kmya Hali t Can ġakır Efendi. Gelin bir taĢı bebek gibi giydirmiĢ beĢiğe yatırmıĢ. ne de çe kirge. buğday devĢiri (r) Tel çekelim Devlete Kimden alacak öĢürü Çekirgenin zararı Yere düĢse kararı (r) Varın söylen Beytullah‟a 1 Neye verecek kararı Senir'in kayaları içindedir mayaları Gelin gidelim çekirgeye BaĢımızda ağaları Çekirgenin kanadı Kanı yere damladı Kör olası çekirge Arpa. Çekirgenin rezili Arpa. 727 HĠKÂYELĠ — OLAYLI TÜRKÜLER Öyle olunca da “âĢar” denilen onda bir tahıl vergisini alamazdı. AĢağıdaki türkü. Kocası evlenmek istemiĢ. Karısı. Köylünün ekinlerini yer bitirirdi..

bir çocuğa verdiler Verdiler de günahıma girdiler Nolur çocuk gebereydin. öp de diĢleme Baba nerden aldın sen bu gelini Gelini gelini allı gelini Aldın elimden. öleydin Yılan olup deliklere gireydin Elime verdiler mısır darısı Yanıma koydular kedi yavrusu Bana derler Ģu çocuğun karısı Ben güzelim. Sabah olur çocuk gider oyuna Oynar oynar taĢ doldurur koynuna Gelen geçen Ģamar vurur boynuna Ben güzelim. 732 . Anadolu‟da çok yaygındır.TaĢ bebek beĢikte ağlar Sütüm güldür güldür çağlar Nenni taĢ bebeğim nenni Emek boĢ bebeğim nenni * * * IflKÂYELĠ — OLAYLI TÜRKÜLER ÇOCUKLA EVLENEN GELĠN Eskiden on-onbir yaĢlarında bir çocuğu bir genç kızla evlendirmiĢler Çocuk. büktün belimi Keten gömlek geyer. büktün belimi (») Ofluna aldığı gelini sonradan boĢatıp kendine alan babaya oğlunun kargıĢ. kum doldurur koynuna Bütün günah annesinin boynuna Ġlâhi çocuk gebereydin öleydin Yılan olup kovuklara gireydin Sabah olur çarığını geyemez Tarlaya gider tur evleği süremez AkĢam olur yemeğini yiyemez Ġlâhi çocuk iki gözün kör olsun Bulurum koca. öleydin Yılan olup deliklere gireydin EVLERÎNÎN ÖNÜ 730 Sabah olur duman çıkar bacadan Öğlen olur çocuk gelir hocadan * Ġlâhi çocuk sensin beni kocadan Anne de beni niçin verdin çocuğa Bir bacağımı kaldıramıyor kucağa Sabah olur çocuk gider oyuna Oynar oynar. büktün belimi Kazak olmuĢ da ak sakalın kazıtır Gaybetime boĢ kâğıdım yazdırır AltmıĢında dürzü babam azdırır Baba nerden aldın sen bu geUni Gelini gelini allı gelini Aldın elimden. yakası iĢleme Kız Allahı seversen beni boĢlama Sana diyorum sana. bir çocuğa verdiler Verdiler de günahıma girdiler Nolur çocuk gebereydin. gül memeler sağ olsun Ben geçerken ekinleri gök idi Göründü mü annemgilin söğüdü Kırıldı mı köyümüzün yiğidi Anne beni niçin verdin ellere Sen düĢürdün beni dilden dillere HĠKÂ^ELĠ — OLAYLI TÜRKÜLER BABA NERDEN ALDIN1 Odasına vardım odası melil Helbet bu odanın sabahı gelir Ata evladının yerini mi alır Baba nerden aldın sen bu gelini Gelini gelini allı gelini Aldın elimden. öleydin Yılan olup deliklere gireydin Sabah olur çarığını giyemez Çifte gider bir dönüm yer süremez Eve gelir halin nedir diyemez Ben güzelim. gece gündüz çocuksu hallerine devam etmiĢ. kocalık yapamamıĢ. Gelin kız da onun bu hallerine yanıp durmuĢ. bir çocuğa verdiler Verdiler de günahıma girdiler Nolur çocuk gebereydin. bu türküyü söylemiĢ. dürzü baba Seversen Allahı.

733 HtKÂYELĠ — OLAYLI TÜRKÜLER Erzurum Ağaver Köyü ĠKĠ EVLĠLER iki evliler arsız olur Özü gözü nursuz olur Ölende imansız ölür Yandım iki karı elinden Büyüğün oğlu uĢağı Küçüğün koka döĢĢeği1 OlmuĢam hammal eĢĢeği Kime. (2) Hürmüz‟ün cenazesi gediyor. dul avradın elinden AkĢam olur ineklerini sağar Sabah olur çocuklarımı döver Yatakta da eski erini över Yandım Allah.DUL AVRAT TÜRKÜSÜ Uzaktan da baktım canımın canı Yanına vardım Sivas'ın hanı AlmıĢlar peteği. Yandım Allah. 735 HtKÂYELl — OLAYLI TÜRKÜLER GELME ECEL GELME1 Bir han köĢesinde kalmıĢım hasta Gözlerim kapıda. dul avradın elinden Bir kuĢacık alsam kuĢanmak ister Bir yumuĢ buyursam üĢenmek ister Bir kötü söylesem boĢanmak ister. kalmıĢ kovanı Yandım Allah. (1) TaĢılı: Taslı. derler. yoktur ilâcı Anam. dul avradın elinden * (*) Zengin. babam kime olsun dâvacı Alma da dalgam alma yeni gebıi GümüĢ de kemer sıkmıĢ ince belini Çeyizim sandıkta basılı kaldı Elbisem duvarda asılı kaldı Benim nazlı yârim yasılı kaldı 1 Alma da dalgam alma yeni gelini GümüĢ de kemer sıkmıĢ ince belini Haydin kızlar kalkın yola duralım Hürmüz gelin geçiyor onu görelim 2 Öğle namazını bizde kılalım Alma da dalgam alma yeni gelini GümüĢ de kemer sıkmıĢ ince belini (*) Hürmüz'ün gelin giderken vapurun batması ile boğulma» üzerine çıkmıĢtır. . ölçü için böyle söylüyor. götür yâre ver . 734 GELĠN ALICI * Bmop Kabahat Karakuküe Üç gün evvel geldi gelin alıcı Denizde de boğuldu. çocukları olan dal adamın serüvenidir bu türkü. üç gün ara ver Al benim sevdamı. dul avradın elinden Nideyim ben parasını pulunu Arkasına toplamıĢ beĢ kulunu Almayın arkadaĢlar dul avradı Yandım Allah. kulağım seste Kendim gurbet ilde. gönlüm heveste Gelme ecel gelme. beĢ kulu olan dul kadınla evlenen. ne getirdin Burhanettin Polat Orta kapıyı ben açtım Onlar döğüĢtü ben kaçtım Ettiğim iĢlere ĢaĢtım Yandım iki karı elinden ille büyüğün elinden Yük yığarlar yük üstüne DöğüĢürler baĢ üstüne Beni de küçüğün üstüne Yandım iki karı elinden Hele büyüğün dilinden Ġlle küçüğün elinden (*) Koka: Pamuk.

götür yâre ver Felek sen mi kaldın bana gülecek Akıttın göz yaĢımı kimler silecek Kerem'e dediler. değdi dikene Ben ileniyorum burçak ekene 1 Ġlâhi kaynana ömrün tükene Ah ne yaman zormuĢ burçak yolması Burçak tarlasında gelin olması Sabah erken kalktım sütü piĢirdim Sütün kaymağını yere taĢırdım Burçak tarlasında aklım ĢaĢırdım Ah ne yaman zormuĢ burçak yolması Burçak tarlasında gelin olması Elimin kınasın hamur ettiler Gözümün sürmesin çamur ettiler Bir günlük gelindim. kargıĢ 737 HĠKÂYELĠ — OLA YU TÜRKÜLER ĠKĠ EVLĠLĠK TÜRKÜSÜ Hey ağalar için için Ben ağlarım için için Avrat beni döğeyazdı Kaburgamı kırayazdı Orrtar iki ben bir tane FarĢ malamat olayazdım 1 Yandım iki avrat elinden Ġlle büyüğün dilinden Ciğer çengelde kurtlanır Gömlek sırtımda bitlenir iki çengi nisbetlidir 2 Yandım iki avrat elinden ille büyüğün dilinden Biri sağımda yatıyor Biri solumda yatıyor Sakalım tükürükten batıyor Yandım iki avrat elinden Ġlle büyüğün dilinden Büyüğün adı Hediye Küçüğün adı Tutiye Haftada giderler kadıya 3 Yandım iki avrat elinden Ġlle büyüğün dilinden f/47 738 Çökelek koydum tirkiye Ne bahanem var türküye Dağda tülenmiĢ tilkiye Döndüm iki avrat elinden ille büyüğün dilinden Büyüğü kazan karası Küçüğü ciğer yarası Allah ikisini de alası Yandım iki avrat elinden ille büyüğün dilinden Arabanın köpün sökünce Kapıdan yanımı kesince Sol tarafıma vurunca . Aslinin ardından giderken hastalandığında söylemiĢ. içilmez Gelme ecel gelme.Erzurum dağları duman. adam aldadır Gelme ecel gelme. götür '/âre ver (*) Kerem. üç gün ara ver Al benim sevdamı. gözüm yoldadır Aslı hayın yârdır. zehir ettiler Ah ne yaman zormuĢ burçak yolması Burçak tarlasında gelin olması '(*0 îlriunek: Beddua. götür yâre ver Erzurum dağları kardır. her adama açılmaz Ayrılık -Ģerbeti zehir. dildedir BaĢım yastıktadır. BURÇAK TARLASI 736 Gelin olduğunun ertesi günü kaynanası tarafından burçak yolmağa gönderilen gelinin ağzından söylenmiĢtir. geçilmez Gizli sırdır. Aslın gelecek Gelme ecel geJme. üç gün ara ver Aı benim sevdamı. üç gün ara ver Al benim sevdamı. ġu dağın ardında silâh sesi var Silâh sesi değil gelin yası var Varın sorun güveye kaç tarlası var Ah ne yaman zormuĢ burçak yolması Burçak tarlasında gelin olması Elimi saldırdım. Erzurum‟da toplu bir kadın oyununda söylerler.

' Derleyen Sadi Yaver Atatnan Bu güzel türküde Türk ailesindeki vefa ve fedakârlığın asaletini görüyoruz. Çingenelerin en kabadayısı da bir ata atlamıĢ. ben kâtibin el ne karıĢır Kâtibe kolalı da gömlek ne güzel yaraĢır (*) Doğacak ay: Gelecek ay. baĢlamıĢ kovalamaya. benzi solmasın Baharın yeli de yâre değmesin Ararım ararım bulamıyorum Arayı arayı da yaylada buldum Dolanı dolanı da köyüne vardım Ararım ararım bulamıyorum /* KÂTĠP İstanbul Üsküdar'a gideriken aldı da bir yağmur Kâtibimin setresi uzun.Bağırsağımı yırtayazdı Onlar iki ben bir tane FarĢ malamat olayazdım Hey ağalar hey ağalar Avrat beni döğeyazdı Çekti bıyığımı kopardı Sakalım yolayazdı EĢeğe biner eĢerim Karlı dağlar aĢarım ikinizi birden boĢarım Yandım iki avrat elinden ille büyüğün dilinden (1) FarĢ malamat: Rezil rüsvay. ÇeĢmenin baĢında söylenen sözler Beni del'eyledi kaĢınan gözler Öndeki kızlar. Sonra yine Çingene kızını aramaya baĢlamıĢ. Türküyü derleyen sayın sanatçı Sadi Yaver .nanlan. 739 HlKÂYELl — OLA YU TÜRKÜLER ÇĠNGENE K!ZI E onym Eterleyen Aksaray Akın Köyii Seyit Küçükbezirei Delikanlı. VuramamıĢ. vermemiĢler. Delikanlı yıllarca onlarla birlikte dolaĢmıĢ. erken doğmasın Nazlı yâr yoldadır. eteği çamur Kâtip uykudan uyanmıĢ. YetiĢince ateĢ etmiĢ. (3) BoĢanmak için kadıya gidiyorlar.741 HÎKÂYELÎ — OLAYLI TÜRKÜLER MAHMUDUM * . Bu tür küyü o sırada söylemiĢ. kaçmıĢ. alttaki gelinler Hiç biri benzemez benim yârime Yaprak gazel olmuĢ durmuyor dalda EHer güzel almıĢ bize ne fayda Bu ayda olmazsa doğacak ayda 1 Ölürüm de alırım yâr seni he»' AĢağıdan gelen ceran avcısı Ne de pek zorumuĢ yârin acısı Selvi. Delikanlı çingenelerden birini yaralamıĢ. . dursun dizimde Arzumanım kaldı ala gözünde Böyle kaĢ olur mu Çingen kızında Ölürüm de alırım yâr seni hey Odasına vardı fincan elinde Saatin kordonu ince belinde r Ben yâri yitirdim Dersim yolunda Ararım ararım bulamam seni Varın söyleyin güneĢe. Sonra da orada bulunan bir kısrağa binip. gözleri mahmur Kâtip benim. inatlaĢıyor. (2) Mısraın anlamı: tki oyuncu (çingene) kadın birbiriji* yanĢıyor. Bir gün yine kız yüzünden aralarında kavga çıkmıĢ. Çingen kız» on ların bacısı olmakla çok güzel olmuĢ oluyor. Çingene kızına âĢık olmuĢ. Kızı babasından istemiĢ. vurmuĢ. Delikanlı da ona ateĢ etmiĢ. (2) Selvi ve ġauem: Güzellik lferi ünlü iki halk hikâyesinin kadın kahra. ben kâtibin el ne karıĢır Kâtibe kolalı da gömlek ne güzel yaraĢır Üsküdar'a gideriken bir mendil buldum Mendilimin içine de lokum doldurdum Ben kâtibi arariken yanımda buldum Kâtip benim. Sanem'in küççük bacısı 2 Ölürüm de alırım yâr seni hey Kaldırma baĢını.

elinde olmadan bir cinayet iĢlemiĢtir. mahpustan. küpesini satsın da BeĢ bini tamam yapsın da Sevdiğim Mahmud'um desin de aman O çıkarsın beni zindandan. sepetimi satamam aman BeĢ bini tamam yapamam aman Evlâdım Mahmud'um diyemem aman Çıkaramam onu zindandan. mahpustan Selâm da söylen Mahmud'uma Yüzüğümü. mahpustan. Kendisini kefaletle -para karĢılığıkurtarmaları için babasına. çubuğumu satamam aman BeĢ bini tamam yapamam aman Oğlum da Mahmudum diyemem aman Çıkaramam onu zindandan. mahpustan — Selâm da söylen Mahmud‟uma Çiftimi. Selâm da söylen anacığıma Sanduğunu. Mahpusanenin hürriyet fikrini kaybetmiĢ sakinleri onun ruhunda bir tepki yaratır ve piĢmanlık getirir.» Dede Korkut Kitabında «Deli DumruU masa lında da böyle bir fedakârlık vardır. . küpemi de satarım aman BeĢ bine on bin katarım aman Sevdiğim Mahmud‟um derim de aman Çıkarırım onu zindandan. sevgilisine baĢ vurur ve kurtulur. sepetini satsın da BeĢ bini tamam yapsın da Evlâdım Mahmud'um desin de aman O çıkarsın beni zindandan.Ataman. mahpustan Selâm da söylen Mahmud'uma Sanduğumu. annesine ve kardeĢlerine yalvarır. hiç biri ona yardım elini uzatmayın ca. olayın hikâyesini Ģöyle anlatmaktadır: «Mahmut adında bir delikanlı. mahpustan. — Selâm da söylen bey babama Çiftini çubuğunu satsın da BeĢ bini tamam yapsın da Oğlum da Mahmud'um desin de aman O çıkarsın beni zindandan. Selâm da söylen sevdiğime Yüzüğünü.

.

Bu bakımdan eğitici türde yer alırlar. toplum yaĢantısındaki kimi aksaklıkların bir operet havası içinde eleĢtirilmesi.Bunlar. öğüt verici olmasındadır. gelin kız. Özellikle Karaca Oğlan bu konuda dikkati çeken bir ozandır. PINAR BAġINDA DURAN GELĠN . ÇağdaĢ halk operetleri yazmak isteyen sanatçılara ham malzeme kaynağı olacak önemde değerlidir. iki sesli olmasından baĢka. KarĢılıklı duygu ve düĢünceleri yankılandırır. Halk Opereti diyebileceğimiz türküler dir. Konu daha çok güldürü havasındadır. oğlan kız arasında geçer. baba kız. Kadın erkek. KarĢılıklı söyleyiĢlerle meydana getirilen türkü lerin güzelliği. Saz Ģairleri de bu yolda Ģiirler vermiĢlerdir. Çoğunlukla iki kiĢi tarafından sıra ile söylenir.

Swas İmranlı M. güzel benim sözüm tutarsan Geri döndürelim yollarımızı Kız — Oğlan. söz ağzımızda Yaradan söyletir dillerimizi (*) Alıcı: Avcı kuĢ. Ahi Torun Erkek— Pınar baĢında duran gelin ÂĢık boynun buran gelin Altın tasdan su ver bana 0 kınalı ellerinden Aman aman aman amman Çok içmiĢim baĢım duman Ben o yârdan ayrılmam Pınar baĢında durmanam ÂĢık boynun burmanam Altın tasdan su vermenem Eğil eğil pınardan iç Aman aman aman amman Çok içmiĢim baĢım duman Ben o yârdan ayrılmam Susuzum su istedim Pınar yolunu gösterdin Su değil benim meramım Yüzünü görmek istedim Aman aman aman amman Çok içmiĢim baĢım duman Ben o yârdan ayrılmam Yayla yayla göçmedin mi Soğuk sular içmedin mi Güzel görüp geçmedin mi Benim ile eğlenirsin Aman aman aman amman Çok içmiĢim baĢım duman Ben o yârdan ayrılmam Yayla yayladan göçmüĢüm Soğuk sular içmiĢim Güzel görüp de geçmiĢim Senin gibi de görmedim Aman aman aman amman Çok içmiĢim baĢım duman Ben o yârdan ayrılmam KARġILIKLI TÜRKÜLER CAMEKÂNIN ĠÇĠNDE Kız Camekânın içinde Ayna mısın. cam mısın Çekme benim saçımdan Sen benim kocam mısın Asker Aman aman ben yandım Ela göze ben yandım Gözlerin Ģöyle dursun Sözlerine ben kandım Kız Bahçelerde bibersin Niçin boynun bükersin Sana gönül verilmez Sen askersin. KARġILIKLI TÜRKÜLER SAR BENĠ Acem ellerinden misafir geldim Yol bilmenem Suna'm. kendimiz nerde Âhu zarım kaldı Ģöyle bir kızda ÂĢıklar söylüyor. sen kendini ileri atma Gizli sırlarını yadlara satma Bilip bilmediğin her yere gitme Yabancı deremez güllerimizi ÂĢık— Salını salını geri gelirsin Aklımı baĢımdan alıp durursun Kahraman yiğide hayran olursun Bir kere göreyim illerimizi Kız — Oğlan. yırtıcı kuĢ. gidersin Asker Gemiye bineceğim Askere gideceğim Merak etme sevdiğim Ben yine geleceğim 748 ÂġIKLA KIZ ÂĢık— Salını salını giden be güzel Sana arzedeyim hallerimizi Eğer. sen bir alıcı1 Dokunsan alaman tellerimizi Karacoğlan der ki. sen de m'oldun yüze gülücü Senin sözün ciğerimi delici Ben gök ördek olam. konuk al beni . nerden gideyim ġöyle yavrunun semtine uğradım Dilber kerem eyle.

ben sözümü tuttururum Bağ u bahçeme timar ettiririm Ergenlere mal. solmamıĢım mı Gelin: Gelin de der ki. kalk gidelim pazara Selvi boyu gösterelim nazara Ergini mi alırlar. bir dumanlı baĢım var Kara göz üstünde hilâl kaĢım var A kız senin de bir gecelik iĢin var Devresi gün kervan . geydiğimiz al olur Ala göze sürme çekince Gören âĢık divan'olur. lal olur Kız der ki. konuk al beni Sar beni Oğlan benimle yatmak mı istersin Zülâl dudaklardan tatmak mı istersin AkĢam yatıp sabah kaçmak mı istersin Var git oğlan. var git oğlan benimdir Gelin: Gelin der ki. nasıl edeyim Kaldır gerdanını seyran edeyim Suna'm seni nere koyam gideyim Dilber kerem eyle. kalk gidelim pazara ince beli sıktıralım hizara iki tabak gül göndersem pazara SolmuĢunu mu alırlar. GELĠNLĠK TÜRKÜSÜ Afyon Çay »erleyen Yusuf Ziya Demirci Bir kızla gelinin cengi var Bilemedim hangisinin dengi var O kızda bir ak sırmalı süngü var Çeker süngüsünü yâre saldırır Suya gider sağ elinde tası var Tasının içinde üç elması var Bir kız ile gelinin nesi var ikisi de bir oğlanın üstüne GeJin: Gelin der ki. ben yaylama göçeceğim Karlı buzlu soğuk sular içeceğim Bir gün olup yâr uğruna geçeceğim EllenmiĢ kovanda sırlı balım var Ka: Kız der ki. benim yüce basım var Yüce baĢ altında hilâl kaĢım var Ey kız senin bir gecelik iĢin var Ġkincisi kervan aĢar yol olur Kız da der ki. burda konuk eğlenmez Karacoğlan der ki. baĢım dariken Her baktıkça gözlerin korkar iken Mahallemde beĢ. ben yaylamı yayladım Çıktım yükseğine gönlüm eğledim Gelin sen de böyle yalan söyledin EllenmiĢ kovanda sırlı bal mı olur hey Gelin: Gelin der ki. menal sattırırım Beni gören baĢka baĢka hal olur Gelin der ki. ululardan uluyum Erginlerin yarânıyım. burda konuk eğlenmez GELĠN ĠLE KIZ Bir kız ile bir gelinin ahdi var Gelin der ki. on avcı var iken Var git oğlan. sarı yıldız doğma mı Doğup doğup orta yere gelme mi Bir gecem de bin gecene değme mi BozulmuĢ bahçede nasıl gül olur Karacoğlan der ki. dağlar meĢesi iki güzel birbirine düĢesi Biri güldür. biri gül menevĢesi Karacoğlan ikinize kul olur 751 KARġILIKLI TÜRKÜLER KIZLIK.Sar beni Var git oğlan var git. kuluyum Yedi yıldır oğul veren arıyım Peteklerde dolu balım var benim Kız: Elmanın eyisini yüke tutarlar Çarığın çürüğün seçip atarlar Kız ile gelini bir mi tutarlar Var git. yoksa hamı mı iki meyve götürelim bir ara Kız: Kız da der ki.

kınalı kızım Seni bir sarraf istiyor Vereyim ona. yok yok — Kız seni kocaya verem — Can babacığım.. Erzurum ne. yaĢımdır Dcd:m. kınafı krzım Seni bir hallaç istiyor Vereyim ona. bizim ile yağmur yağma mı Beni gören yiğit boyun eğme mi O bir gece bin geceye değme mi Kız alanlar nergiz alır. ben varmam ona. yok. gözleri bir hor Dedim. yok yok ANA ĠLE KIZI 80 yıl önce derlenmiĢtir. satar mısan.m. Ana. can can — Kızım. sana inci alam — Yok babacığım. 755 KARġILIKLI TÜRKÜLER Ana. uykudan uyanmıĢ. ben varmam ona Kasabın etleri çoktur Kıydırır bana..— Kızım sana saat alam — Yok babacığım. — Yok babacığım.. Sarrafın altını çoktur Saydırır bana.. söyledi. gül alır KARġILIKLI TÜRKÜLER BABA ĠLE KIZI 80 yıl önce derlenmiĢtir. dedi.. yok yok — Kızım sana küpe alam — Yok babacığım. can can — Kızım. — Kızım. on beĢ nedir dedi. can can — Kız.. diĢimdir Dec1..geçer yol olur Kız: Kız der ki.. — Ana. UYKCĠDAN UYANMIġ Aman. söyledi.. Kızım kızım... yok yok . yok.. — Yok babacığım. yok yok. Söyledi.. sana hotoz alam. yok yok — Kız. k'nalı kızım Seni bir bakkal istiyor Vereyim ona. kınalı kızı-m Seni bir kasap istiyor Vereyim ona. sana çorap alam . inci nedir dedi.. sarhoĢ musun.. yok yok — Kızım sana potin alam — Yok babacığım. seni kâtibe verem — Can babacığım.. — Kızım.. Kızım kızım. Ağ elleri boğum boğum kınalı Dedim. .. gider misen. dedi. kaĢımdır Dedim. artık var mı söyledi. yok yok Dedim.. — Kızım kızım.. seni ere verem — Can babacığım. seni güzele verem — ille bu pek can. yok yok Dedim. ben varmam ona Bakkalın yemiĢi çoktur Yedirir bana. yok yok — Kızım. sana yüzük alam — Yok babacığım. ilimdir Oedim. yok yok — Kız. hilâl nedir. dedi kulumdur Oedim. yâr bayram mı.. — Kız'm kız-m. Emrah nendir. sana bilezik alam — Yok babacığım.. dedi yolumdur Dedim.

ben varırım ona SarhoĢun iĢi yoktur Yaptırmaz bana.Kız gözün eladır ela . 7oö 757 KARġILIKLI TÜRKÜLER KIZ BELĠN ĠNCEDĠR Murat CoĢkun -Kız belin incedir ince .. Kızım kızım. niçin niçin Çemberim yok onun için Sana bir çember alayım Oyaları ben olayım Ay Fadimem. AY FADĠMEM Ay Fadimem. kınaJı kızım Seni bir sarhoĢ istiyor Vereyim ona. niçin niçin Fistanım yok onun için Sana bir fistan alayım Etekleri ben olayım Ay Fadimem..Babadan eladır ela . seven -Tabii severim sever EMMĠM KIZI Ali Kıran Oğlan — Kız — Arabayı saldım düze Mahkemeyi aldım göze Emmim kızı benim olsa Acımazdım b>n beĢ yüze Vay neresi..Ezelden incidir inci -Kız adın Fatma mı Fatma -Yok hayır. Ana.. kınalı kızın Seni bir terzi istiyor Vereyim ona.. Ana..Ana. niçin niçin Çorabım yok onun için Sana bir çorap alayım NakıĢları ben olayım Ay Fadimem..Kız beni seven mi. ben varmam ona Terzinin dikiĢi çoktur Diktirir bana.Zatakan incedir ince1 -Kız saçın kumraldır kumral -Anadan kumraldır kumral . vay neresi Burası gelin deresi SıkıĢtırma emmim oğlu Eteklerim ĢiĢ beresi KIZIM SANA FĠSTAN ALDIM ġebinkarahisar SelâhattiH Erdal Kızım sana fistan aldım Fistan sana pek yakıĢır Gey gey bize gel Dudu dilli yâr Ġnce betili yâr Kalem kaĢtı yâr Sırma saçlı yâr Kızım sana fotin aldım Fotin sana pek yakıĢır Dudu dilli yâr ince bellfi yâr Kalem kaĢlı yâr Snrma saçlı yâr Kızım seni kaçırırlar Karlı dağdan aĢırırlar Kaç kaç bize gel Dudu dilli yâr ince bellli yâr Kalem kaĢlı yâr Sırma saçlı yâr Zatakan: Zaten. niçin niçin KuĢağım yok onun için Sana bir kuĢak alayım Püskülleri ben olayım Ay Fadimem.1 /*) Daha sonra bir benzeri gelecektir..Kız diĢin incidir inci . Kızım kızım... niçin niçin Yeleğim yok onun için Sana bir yelek alayım Kopçaları ben olayım Ay Fadimem sen nereye Koyunlar ardı dereye Annen alsın koyunların Çoktur bana oyunların 759 KARġILIKLI TÜRKÜLER Usak Kemaliye Eğin HANĠ BENĠM YEMENĠM Ali Kıran . ben varmam ona Hallacın pamuğu çoktur Attırır bana. doğuĢtan.. AyĢedir AyĢe .

kaparlar — ġöyle böyle kaparlar GURBETE GĠDĠġĠMDĠR Derleyen M. girmem dinine Oğlan: Adımı sorarsan Ali'dir Ali Dinimi sorarsan Muhammed dini Tanrının arslanı Hazreti Ali Girmez misin gâvur kızı dinime Kız: Senin adın Ali ise benimki Benli Emine ġimdiyse girdim din Muhammed dinine Sıva kollarını dola boynuma Çıkar gömleğini. yemenim — ĠĢte benim yemenim — Al baĢından koy baĢa — Yazıverin tâ baĢa — Çiçeği nasıl ekerler. ben olayım Ermeni Girmez misin gâvur kızı dinime Kız: Demirciler demir döver tunç olur Mollalar da yazı yazar hoca olur Müslümandan Ermeni olmak güç olur Var git oğlan. var git.— Hani benim yemenim. girmem dinine 761 KARġILIKLI TÜRKÜLER Uzun olur Ġstanbul'un söğüdü Çok verdiler ben tutmadım öğüdü KırılmıĢ mı Ermeni'nin yiğidi Var git oğlan. var git. girmem dinine Yaylada gidende yol eksik değil AçılmıĢ. Sarısözen Erkek— Gurbete gidiĢimdir Gonca gül deriĢimdir Eğil eğil öpeyim Belki son görüĢümdür Kadın — Dut ağacı boyunca Dut yemedim doyunca Sen kalasın Ġstanbul Yâr göremdim doyunca Erkek— Derelerde saz olur Gül açılır yaz olur Ben yârime gül demem Gülün ömrü az olur Kadın— Bülbül yuvada inler Susaı. kalbini dinler Benim gönlüm Ģendedir Senin gönlün kimdedir * * * ERMENĠ KIZI Oğlan: Ġstanbul'dan çıktık derya yüzüne Iras geldim bir Ermeni kızına Yeme içme bak o yârin yüzüne Girmez misin gâvur kızı dinime ġu kınalı etlerden su ver içeyim içeyim de Ģu dertli sineme saçayım Gayetin güzelsin nasıl geçeyim Girmez misin gâvur kızı dinime Kız: Suyumu alıp da beni eğleme Yüreğimi aĢk oduna dağlama Sen cahil değilsin. girmem dinine Oğlan: Ġstanbul'dan çıkar güzellerin fermanı Kayalarda oynar mızrağın yalmanı Sen olmazsan müslüman. böyle söyleme Var git oğlan. var git. ekerler — ġöyle Ģöyle ekerler — Güzeli nasıl severler -—ġöyle Ģöyle severler — Güzele nasıl bakarlar. bahçede gül eksik değil Ben gelin olanda yâr eksik değil Var git oğlan. var git. bakarlar — ġöyle Ģöyle bakarlar — Güzeli nasıl kaparlar. gel gir koynuma .

beyim oğlan Canım olsun sana kurban Olayım derdine derman Bin gidelim ağam oğlan (*) Bu türkünün bir benzeri de Türkmen Kızı türküsüdür. -. K. Türkmen kızı Al geymiĢ. bağlar kırmızı Sandım sabahın yıldızı Yandım sana Türkmen kızı Kız: Ağam oğlan. baban duyar Arkamıza atlı koĢar Gelen atlı sana kıyar Ben gidemem emmim kızı . toplumun önemli konusp olan evlenme olayını anlatıyor. baban duyar bizi Ben gidemem emmim kır Kız — Sabah olur Tanyıldızı Belli olsun atın izi Anam.n:. babam duysun Arkamızdan atlı koysun Gelen atlı beĢ bin olsun Bin gidelim beyim oğlan Oğlan: Alıverin kır atımın yemini Üstüne binenler sürsün demin On bin uĢak gelse önüme Vermem senin gibi gelini 765 KARġILIKLI TÜRKÜLER Katmerler ettirdim yağlı yağlı O da atımın terkisinde bağlı Pusatlar geydim telli pullu Bin gidelim dağlara hey ANA ĠLE KIZ GüldürüĢlü bir türkü olan ana ile kızının söyleĢmesi. beni vursun 1 (sonunda kaçarlar) TÜRKMEN KIZI Oğlan: Türkmen kızı. babam duysun Arkamızdan atlı koysun Gelen atlı cana kıysın Sen Ģöyle dur. sedalı kızım Çekilmiyor nazın Seni bir çoban istiyor . Oğlan: Kır atımın nalı yoktur Arkasında çulu yoktur Dağın taĢın yolu yoktur Ben gidemem Türkmen kı/ı Kız: Bileziğimi nal eyleyem Hem perçemi çul eyleyem Dağı taĢı yol eyleyem Bin gidel im ağam oğlan Oğlan: Anan duyar. baban du/ar Arkamızdan atlı koyar Gelen atlı cana kıyar Ben gidemem Türkmen kızı Kız: Anam duysun. servi boylu Oğlan — Atımızın çulu yoktur Ayağında nalı voktur Yol gidecek hali yoktur Ben gidemem emm:m kızı Kız — Al hırkamı çul ederim Altınları nal ederim Bir gecelik yem ederim Gel gidelim emmim oğlu Oğlan — Sabah olur Tanyıldızı Belli olur atın izi Anan.<ız — Anam duysun.z —Et piĢirdim yağlı yağlı Çifte atlar damda bağlı Bin gidelim emmim oğlu Emmim oğlu. tohum saçtım Ben bir helâl kâre düĢtüm Ben gidemem emmim kızı KARġILIKLI TÜRKÜLER Kız — Al öküzü kurtlar yesin Tohumunu kuĢlar yesin Helâl malın haram olsun Bin gidelim emmim oğlu Oğlan—Anan duyar.EMMĠOĞLU EMMĠKIZI Gümüşhane Kelkit Bedri özti. I Ana: Ah kızım. babam duysun bizi Gei gideiim emmim oğlu Oğlan — Al öküzü herge koĢtum Evlek açtım.

Vereyim ona. dilleri yana Ben varamam ona Attarın boncuğu çoktur Dizdirir bana. dilleri yana Ben varamam ona Çobanın koyunu çoktur Saydırır bana. ÇeĢmeye vardın kızım Suyu doldurdun kızım Yıkılası çeĢmede Kimler var idi kızım Kız: . Ana: Ah kızım kızım. edalı kızım Cekilmivor nazın Seni bir sarhoĢ istiyor Vereyim ona. Oğlan jzun yıllar askerde kalmıĢ. kendini Ģöyle tanıtmıĢ. tuzu Ortadan kaldırdık hele azizi Sana veririm iki ala gözü Getir kabını da götür ayran: ÇEġMEYE VARDIM Ana: Testiyi aldın kızım ÇeĢmeye vardın kızım Gittin ki tez gelesin Nerede kaldın kızım Kız: Testiyi aldım ana ÇeĢmeye vardım ana Yıkılası çeĢmede Mendilim kaldı ana Ana. Oğlan. bir kaĢık ayran ver JZ: T epsiye koydum binliği. BĠR KAġIK AYRAN VER Hala kızı ile dayı oğlu niĢanlanmıĢlar. Oğlan: Uzak yollardan kıvrandım geldim Tatlı dillerinle eğlendim geldim iKalaylı tasta da taze mi yaydın Gel kız kerem et. ayıbederim Babama duyurur. dilleri yana Ben varırım ona içer içer sahoĢ olur Sarılır bana. Kız: Ah ana ana. Kız niĢanlısının yüzünü unutmuĢ. Oğlan. £ız: Ah ana ana. ya da ölürdüm Gel kız kerem et. bir kaĢık ayran ver 767 KARġILIKLI TÜRKÜLER Kız. bir kaĢık ayran ver Kız: Hayfederim de oğlan hayfederim Anama duyurur. tuzu Ortadan kaldırdık hele azizi Bir kaçıkçık ayran ver. EVLERĠNĠN ÖNÜ 766 'ız: Ah ana ana. hala kızı Gsl kız kerem et. Ana: Ah kızım. türküleĢmiĢler. kayıbederim Anamdan izinsiz vermem ayranı Oğlan: Tepsiye de koydum binliği. edalı kızım Çekilmiyor nazın Seni bir attar istiyor Vereyim ona. dönünce kızın evinin önünde karĢılaĢmıĢlar. Uzak yollarımın vefası mısın Ak alnımın da sen cefası mısın Yaptığım ayranımın kâhyası mısın Anamdan habersiz veremem ayranı Oğlan: Bir zamandır at üstünde dururdum Çeker tabancamı seni vururdum Ya ayranı alır.

Rafa fincan ben koydum içine de mercan ben koydum Kaynanamın adını Kuyruklu yılan ben kovdum.771 KARġILIKLI TÜRKÜLER Ellerin elçekli gelin Kolların kolçaklı gelin Oğulu ben doğurdum Kedi bacaklı gelin Gelin: Kaynanayı netmeli Merdivenden itmeli Tıngır mıngır düĢerken PeĢine de göbek atmalı Sürme çekmiĢ kaĢına ÇıkmıĢ ocak baĢına AkĢama oğlun gelince Sıçar tuvalet baĢına DIġ ÜLKELERĠN TÜRKÜLERĠ . Atım var. yaptığın iĢin. katırım var Elimde satırım var Vallahi vurur öldürürüm Oğlunun hatırı var Kaynanam esdi mesdi Beni oğluna kesdi Kesdi de bana ne yaptı Aldı da bağrına basdı ÇarĢıdan aldım kilimi Kes kaynana dilini AkĢama oğlun gelirse Kırar o kanbur belini iki çeĢme yan yana Ben istemem kaynana Olursa görüm olsun O da def olur bir yana Kaynana: Çift minderin çift yüzü Ne tanırdık biz sizi Kürk geydin hanım oldun Adın Çingene kızı '. Uzundur dilber kızım Kötüdür felin kızım1 Dur bak. kardeĢin gelmiĢ KardeĢin biiir kızım Kız: Tatlıdır dilin ana Eyidir felim ana Yüzlüm kardeĢim gelse incitmez telim ana Ana: Acı gülüĢün kızım Sonunu düĢün kızım Ananı derde sokar Eve dönüĢün kızım GELĠN — KAYNANA Gelin: Kaynana kazan karası Kaynata Allah belâsı ikisini birden alası Oğlu da bana kalası Felin: îĢin. düĢüncen.ÇeĢmeye vardım ana Suyu doldurdum ana Yıkılası çeĢmede Mahmut var idi ana Ana: Altına bak altına Bak Ģu kızın haltına Öyle hırsım çıkar ki Alam yumruk altına KARġILIKLI TÜRKÜLER Kız: Kınayı getir ana Parmağı batır ana Ben kararı vermiĢim Muhtarı getir ana Ana.

ötekilerden ise ancak olabileni alındı. Yakut. bulabildiğimiz ölçüde. Kırım. Kuzey Türkleri. Kerkük türkülerinden eli mizde çokça vardır. Bulgaristan. Böyle bir çalıĢma yapılması sen kertede önemli kültür sonuçları verecektir. Kınm. Biz kendi imkânlarımızla: Afganistan. kitabın sınırı elverdiği ölçüde alabildik. Türkistan. Ancak. Kıbrıs. Gagaus (Ro manya). Rumeli. .Çin Denizi’nden Tuna boylarına kadar Türk Dünyası’mn türkülerini bir araya getiren bir çalıĢma bugüne değin yapılmamıĢtır. buraya aldık. Bulgaristan. Kerkük. ġaft Türklerinin türkülerini. Kırgız.

VARDAR OVASI Ji umeli Mayadağ'ın yıldızıyım Ben ninemin bir kızıyım Efendimin sağ gözüyüm Vardar akar lüle lüle Sesi de benzer bülbüle Mayadağ'dan kalkan kazlar A) topuklu beyaz kızlar Yârimin yüreği sızlar Eylenemem.Bugünkü sınırlarımıza yakın bölgelerin ağızları Anadolu ağzına çok yakındır. aldanamam Ben bu yerlerde duramam Vardar Ovası. ayrı bölgelerin türkülerinin yapısında da kendini göstermektedir. biçim.ter ahım dilendirir Eser eser akĢam yeli * * 773 L0FÇAL1 Vehmet t pek Lofça‟nın ardında kaya Kayadan bakarlar aya Canım Lofçalı Doldurma fincanı (a canım) Yandım Lofçalı Takalım altın kopçalı Lofçanın altında pınar Lofçalım da pınardan döner Camm Lofçalı Doldurma fincanı (a canım) Yandım Lofçalı Takalım altın kopçalı Lofçanın altında kuyu Lofçalım kibar da huylu Canım Lofçalı Doldurma fincanı (a canım) Yandım Lofçalı Takalım altın kopçalı . dilde. Vardar Ovası Kazanamadık rakı parası Vardar akar hızlı hızlı Kenarları karlı buzlu Kara kaĢlı yâr bana bakar Sen misin Vardar güzeli 777 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ SÜLEYMAN Kümeli Rumeli Gemi kalkar. Bunun nedeni yüzyıllar boyu süren kültür birliğidir. suları akar Kara kaĢiı yâr bana bakar GiymiĢ mor fesini Süleyman BakıĢı canlar yakar YeĢil sandık kilidi hoy hoy Üstünü toz mu bürüdü Geçme kapının önünden Süleyman Civan ömrüm çürüdü Kara kara kazanlar hoy hoy Kara yazı yazanlar Cennet yüzü görmesin ġakirem Aramızı bozanlar AKġAM YELĠ Halil İbrahim Jtfvsrrl» AkĢam yeli. Örneğin. O nedenle bu gibileri Anadolu ağzı ile aldık. Bu durum. türkülerin çok uzak diyarlara kadar göç ettiklerini gördük. akĢam yeli Eser eser akĢam yeli Nazlı yârdan al haberi Hiç bozulmaz zülfün teli AkĢam yeli usandırır Dağı taĢı dolandırır . Özellikle konu. Gagauz‟lar Hıristiyan oldukları halde. duyuĢta Ġstanbul‟a çok yakındır. öteki uzak bölge ağızları anlayamayacağımız ölçüde aynlık göstermektedir. benzetme. Bu çalıĢmayı yaparken. duygu lanma gibi dıĢ ve iç yapıda daha da yakınlık göstermektedir.

781 DĠġ TÜRKLERĠN TÜRKÜLERĠ Ben sana dayanamam yârim Ben sana aldanamam Ben sana ^Idanamam yârim Ben sana güvenemem Ah neyleyim Ģu gönlüme Hasret kaldım sevdiğime ALĠġĠM'lN KAġLARI AlıĢım'ın kaĢları karo Seri açtın sineme yare Bulamadım derdime çare Görmedin mı ah civan AliĢimi Tuna boyunda Evleri var hane hane Benleri var dane dane Saramadım kane kane Görmedin mi ah civan AliĢimi Tuna boyunda AliĢim yatır yol baĢında Benleri var sol kaĢında Yazık oldu genç yaĢında Görmedin mi ah civan AliĢimi Tuna boyunda Görmedin mi ah arslan AliĢimi Tuna boyunda . Tuna Boylarına dek olan imparatorluk topraklarıdır. saldıralım Macar eline BÜLBÜLÜM Atatürk'ten nakleden Ali Şevket öndesev Bülbülüm altın kafeste Öter aheste aheste Ötme bülbüU yârim hasta Ah neyleyim Ģu gönlüme Hasret kaldım sevdiğime (1) Ali: Dördüncü halife Hazreti Ali. ġah. (*) Rumeli Türküleri adı altında toplanan türkülerin yayılıĢ alanı için belli bir bölge gösterilemez. Hazreti Ali (3) Tehlil: «La ilâhe illallah» deme.779 DIġ TÜRKLERÎN TÜRKÜLERĠ KALK GĠDELĠM ġAZO Vsküp Kalk gidelim mori ġazo Orman bağlarına Toplayalım mori ġazo Razeke üzümü Götürelim mori ġazo O hayin anana Yandi Kumanova TutuĢtu PreĢova Üsküb'ün içinde idriz Bey hovarda Bina bina mori ġazo Yüksek çardaklara Korkarım bire Oga Nalınlar koyacok Belim kırılacok Yandi Kumonova TutuĢtu PreĢova üsküb'ün içinde idriz Bey hovarda 780 BÜLBÜLLER ÖTÜYOR Rumeli * Bülbüller ötüyor seher vaktidir Gel bade içelim. tuğlar dikilsin Tehlil sadaları arĢa yükselsin3 Destur. (2) Gülbank: Hep bir ağızdan okunan dua. Bu türkülerin alanı. bahar vaktidir Hazır olun etler gaz3 vaktidir Uzanalım yine Macar eline Gönülden Ali'nin aĢk ateĢiyle1 Gönülden o ġah'ın gülbengi ile2 Dökülelim yine Macar eline Çadırlar toplansın.

--------EVLERĠNĠN ÖNÜ EY SERENLER Ey serenler serenler. Seni gidi oyunbaz Cilvesine doyulmaz SızdırılmıĢ bal gibi Yemesine doyulmaz ĠLK YAZ OLUR Ġlkyaz olur. of yâr serenler Ben gidiyorum mamur olsun viranlar Ahret hakkın helâl eyle yârenler Farlaya parlaya doğar sabah yıldızı Salma salına gelir Çakırın kızı 782. açar bâde çiçeği KıĢ olunca püsküllenir saçağı Nasıl kıydın ak gerdana bıçağı Seni seni pek canım sevdalı seni Ben kıyamam. pek canım sevdi .

düĢman güler Yâr gezer ağyar ile I EVLERĠNĠN ÖNÜ KÖġKÜM VAR DERYAYA KARġI Üsküp KöĢküm var deryaya karĢı Durmaz akar gözüm yaĢı Sevdadır her iĢin baĢı Var gönlüm var git seyreyle Aman aman gel bana söyle Elmayı nazik soyarlar Çini tabağa koyarlar Güzeli candan severler Var gönlüm var git seyreyle Aman aman gel bana söyle Bir ağanın iki kızı ikisi de beĢli kuzu En küçüğü sevdi bizi Var gönlüm var git seyreyle Aman aman gel bana böyle KUZUM SENĠ Üsküp Kuzum seni bin kadayla sevmiĢim SevmiĢim de sana gönül vermiĢim Bunun sonu ayrılmaktır bilmiĢim Ağlama güzelim gülmeyesin Aman aman bir zaman A güzel çok zaman 785 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ Hanım senin kâhküllerin periĢan Kâhkülünden gönder bana bir niĢan iflah bulmaz. aĢkın pek fena imiĢ Beni mecnun eyledi. dilber açmıĢ gül göğsünü Bülbüller konar geçer Bu eyyamlar böyle kalmaz Bir gün olur tez geçer A dilber. her iĢim bozgun gelir Koyun beni ağlayayım ah ile zar ile Dostlar ağlar. hep güzeller allar geymiĢ Ben de geysem kareler Ah. BÜLBÜLE KURSAM TUZAĞI "•Zumeli Bülbüle kursam tuzağı. yüreğimde vardır benim Vardır türlü türlü yareler Lokman gelse o da bulamaz Bu derdime çareler A dilber. ne uyursun Bu uykudan ne bulursun Akıbet benim olursun Sabah oldu ben varayım Yoluna güller sereyim Uyan gül yüzün göreyim t/50 SEFER YOLLARI Rumeli Yine Ģahlanıyor aman. bahtıma kuzgun gelir TaramıĢ siyah zülfünü.sen' ilkyaz olur atlar gider çayıra Kadir Mevlâm iĢimizi döndürür hayıra Meğer ölüm seni benden ayıra Seni seni pek canım sevdalı seni Ben kıyamam pek canım sevdi sen. karĢıma düzgün gelir Bak Ģu Hakkın hikmetine. kolbaĢının kır atı Görünüyor yandım da . 783 DIġ TÜRKLERÎN TÜRKÜLERĠ HEP GÜZELLER ■İtskiip Ah. hovardayla konuĢan Ağlama güzelim gülmeyesin Aman aman bir zaman A güzel çok zaman SABAH OLDU UYANSANA Rumeli Sabah oldu uyansana Gül yastığa dayansana Ölüyorum inansana a canım Uyan yarim sabahlar oldu Sabah yıldızları doğdu Ne uyursun. aĢkın pek fena imiĢ Beni mecnun eyledi Ah.

a canım 789 DIġ TüRKLERÎN TÜRKÜLERĠ Kıbrıs . nidem a yârim Sevilmedim ben. kahpe Selânik Suyumu içtim bulanık Urumelleri dolandık Akkirman'a gidelim Gel bir danem aman Bu yer bize haram oldu Kaçalım gel bir danem aman Akkirman'da geydik tacı Erenler bize duacı A leylim ah inĢallah oluruz hacı Akkirman'a gidelim gel Bir danem aman 787 Bitmeli Trakya DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ BEYOĞLU Tuna'da çırpar bezini Khn sevmez (ah haydi mori) Bulgar kızını Öpeyim elâ gözünü. yandım aman bize sefer yolları SELANĠK Rumeli Selânik. nidem a yârim Sevilmedim ben. niye a cicim Güzel AyĢe'mi eller almıĢ Kime varıp ne diyem. nidem a yârim Sevilmedim ben. a canım Yol boyu servi dolu Çaya gider bir kolu Dün bir güzeli gördüm Yâre benzerdi boyu . niye a cicim Güzel AyĢe'mi eller almıĢ Kime varıp ne diyem.aman bize sefer yolları Davullar çalsınlar aman çengi çengi harbiyi Sefersiz olmaz aman aman er evlâtları Görünüyor. a canım Günyeli'de çınar yok Yaz kıĢ akan pınar yok Bin türlü derde düĢtüm Halimi hiç soran yok Gülemedim ben. Gülemedim ben. niye a cicim Güzel AyĢe'mi eller almıĢ Kime varıp ne diyem. Kimyano gümüĢ gerdana Beyoğlu ser aslan suyu Çifte tabancamı çaktım almadı Etrafıma baktım kimse kalmadı Nazlı yârdan bile imdat gelmedi frodadıma yetiĢ aman Beyoğlu DERE GELĠYOR Türkdn Ebcioğlu Dere geliyor dere (yalelel yalelel) Kumunu sere sere (yalelel lim) Al beni götür dere (Yalelel yalelel) Yârin olduğu yere (yalelel lim) Amanın aman aman Zamanın zaman zaman Bizim düğün ne zaman (yalellim) Ben armudu diĢledim (yalelel yalelel) Sapını gümüĢledim (yalelellim) Ben yârimin ismini (yalel yalelel) Mendilime iĢledim (yalelellim) Amanın aman aman Zamanın zaman zaman Bizim düğün ne zaman (yalellim) 788 BEġ PARMAK DAĞI Ekrem YeşUada BeĢ Parmak Dağı sıra Ot sarılmıĢ mısıra Ben gurbete düĢeli AyĢe'mi kimler sara Gülemedim ben.

Kıbrıs HANAYLAR YAPTIRDIM Refik Berkalp Hanaylar yaptırdım. döĢedemedim Çifte kumruları eĢ edemedim Zalim felek ile baĢ edemedim Konma bülbül konma çeĢme taĢına Bu gençlikte neler geldi baĢıma Hanaylar yaptırdım yüceden yüce içinde yatmadım üç gün üç gece Kurbanlar keserim gördüğüm gece Konma bülbül konma çeĢme taĢına Bu gençlikte neler geldi baĢıma AGġAM BEN UYUMADIM Derleyen Mahmut Islâmoğlu AgĢam ben uyumadım Uykulara doymadım Kasavet basdı beni Yârim geldi duymadım ġu gidene gidene Boyu benzer fidane Ben göynümü bağladım Gadir gıymet bilene LefgoĢe'nin gadını Söyleyemem adını Sevecaysen bundan sev Övrenesin dadını. akar gider Yâr bana bakar gider. DAĞDA KEKLĠK AVLARIM Dağda keklik avlarım Yüreğimi dağlarım Ben aĢkına düĢeli Gece gündüz ağlarım Su gelir. Neyleyim öyle yâri Yüreğimi yakar gider Karanfilin moruna Ölüyorum yoluna Allah canımı almasın Girmeyince koynuna Hıyar soydum mezeme Sap koydum yelpazeme Vasiyetim olsun sana Gelesin cenazeme 791 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ h'tbrts Kıbrıs LEYMOSUN TÜRKÜSÜ Derleyen Mahmut İstâmoğlu Hayde de Leymosun dedikleri ġekerle kaymaktır yedikleri Hiç aklımdan çıkmayor Hayde de beyimin dedikleri Irmak baĢtan çağlayor Ağlatma gelin ağlayor Huvardalar kapuda bekleyor içme beyim içme sarfoĢ olursun Irmak baĢdan çağlayor Huvardalar kapuda bekleyor KINA HAVASI Seyirttik çıktık hanaya Kadınlar gelsin kınaya Hayıf doğuran anaya Kal evimiz kal ġen evimiz Ģen Biz gidiyoruk KöĢe baĢmın nalbandı Hep atlar buna naltaRdı Gelin hanım kınaladı Kal evimiz kal ġen evimiz Ģen Biz gidiyoruk Kebapçıların ĢiĢi Gelinin inci diĢi Kınanız mübareki Biz isteriz bahĢiĢi * * C AGġAM OLDU NEYLEYĠM AgĢam oldu neyleyim Kiminle eyleneyim Aman yavrum Aman yavrum Var git vefasız agĢam Yârsız seni neyleyim Ay yıldızlı geceler Kapalı pencereler Aman yavrum Aman yavrum Hiç aklına gelmez mi Sarıldığımız geceler 793 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ .

yer abası Eee yavrum ninni Nenni yavrucuğuma nenni Uyusun da böyüsün nenni Mekteplerde yörüsün nenni Nenni oğluma nenni Bahçaya kurdum salıncak Eline de verdim oyuncak ġimdi bebeğim uyuyacak Eee nenni * Karadeniz kaba kaba DerviĢ olan geyer aba Konya'daki Koyun Baba Himmet et kızım uyusun Eee yavrum nenni Dağlara vardım dağ uyur Eve geldim ev uyur Dağda tavĢanlar uyur Kucağımda oğlum uyur Eee yavrum nenni DIġ TÜRKLERIN TÜRKÜLERĠ Bahçelerde saz olur Gül açılır yaz olur Ben kızıma gül demem Gülün ömrü az olur E e e kızıma nenni Nenni nenni nennice Bol sovanlı böğrülce Kızlar oğlumu görünce Nenni oğluma nenni Bakacak da yanacaklar nenni Nenni oğluma nenni Pencerede gözekleyecekler nenni Nenni oğluma nenni Oğlumun yoluna ölecekler nenni Nenni oğluma nenni Nenni nenni uyusun oğlum Uyusun da böyüsün oğlum Böyüsün de yörüsün oğlum Nenni oğluma nenni Benim oğlum böyük adam olacak nenni Nenni‟ oğluma nenni DOLAMA DOLAMAYI Derleyen Ut. lslâmoğlu 794 Kibrıs KIBRIS NĠNNĠLERĠ Derleyen U. köĢkünde gezen var ġu Gıbrız'ın içinde Yüreciğimi ezen var Yüzüğümün daĢı elmas Böyün gülümüz solmaz Çifte doktorlar gelse . neler oldu Polis de borular vurdu Gorkarım Babutsalıg'da Yangın oldu Davulumun ardı yeĢil Kalk AyĢeli pilav biĢir Benim karnım tokdur amma ArkadaĢımın karnını ĢiĢir Derleyen M. tslâmoğlu Dolama dolamayı Getirin bağlamayı Kimden alıĢdın yavrum Bu göbek sallamayı Aman aman elinden Sarsam ince belinden öpsem dudu dilinden iki civan oyunda Elma tüter goynunda Ne güzel oyun oynar Cingâne var soyunda Aman aman o kollar Adamı derde korlar Senin için bir tanem Beni zindana korlar MĠNAREDE EZAN VAR Ktbrts Minarede ezan var Kız.RAMAZAN MÂNĠLERĠ Mm Ramazan geldi gediyor Bizferi mahzun ediyor Aysofya'nın kandilleri Sövündü bırakdı gidiyor Yanyi Cami direk ister Söylemeye yürek ister Benim karnım tokdur amma ArkadaĢım bürek ister Davulumun ardı gevĢeğ Pirelere yazdım döĢeğ ArkadaĢımı sorarsan Ġki kulaklı bir eĢĢeğ Yaseminin açılaydı Hurma dalına dizileydi Benim ağam sokunaydı Neler oldu. tslûmoğlu Dandini dandini danaylı Kızım yüksek hanaylı Hanaylarda yuvası Goggo getir bubası Arsızdır.

Ases. girme kanıma SerhoĢam beyhoĢam. girme kanıma SerhoĢam beyhoĢam.Derdime çare bulmaz Cebinde kuru üzüm Sevdiğim iki gözüm Senden baĢka seversem Kör olsun iki gözüm Elimde sarı kâhat Ağlarım sahat sahat Ben seni sarmayınca Olmaz yüreğim rahat 797 DIġ TÜRKLERĠN TÜRKÜLERĠ YANIMA YANIMA Kerkük hak Yanıma yanıma. (1) Menendi: Benzeri. emek verdim Emeği abes menem3 (1) Yuku: Uyku.. kimse bilmez Yürekten yaralıyam Ġçeridi vallah bilinmez. kıyma canıma KÂR ETMEZ ÂHHVI Kerkük Kâr etmez âhım Sen gülrzare Önülmez iĢler güzelim Dilde bu yare. girme kanıma SerhoĢam beyhoĢam. hiç. bi-kes menem Can verdim. otur yanıma Men seni severem. Mar: Yılan. otur yanıma Men seni severem. (Eskiden polis) . kıyma canıma Geceler assas menem4 Bi-neva. kıyma canıma Geceler yukum da gelmez1 Derdim çok. girme kanıma SerhoĢam beyhoĢam. (4) Abes: BoĢ. Olsam da geçmem Bin pare pare SevmiĢ bulundum güzelim Gayrı ne çare Âvâre gönlüm Menendi bülbül1 inler seninçin güzelim Ruz i Ģey ey gül2 Nettinse nâçar Ettim tehammül SevmiĢ bulundum güzelim Gayrı ne çare ■ . otur yanıma Men seni severem. (3) Aaaos EVLERĠNĠN ÖNÜ Yanıma yanıma.. ağlaram ġah Sanem bahçesinde Çaldı bir mar ağlaram2 Yanıma yanıma. kıyma canıma Geceler zar ağlaram Hiç bilmez yâr. 799 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ Kerkük Koy aksın yaĢım Vallatır silmem Mecnun oldum güzelim Terk edebilmem Kessen de baĢım Senden ayrılmam SevmiĢ bulundum güzelim Gayrı ne çare Çekmez bu derdi Efendim herkes ister kabul et ister baĢım kes Gurbet ellerde KalmıĢam bi+ses SevmiĢ bulundum güzelim Gayrı ne çare AĞAM SÜLEYMAN . Yanıma yanıma. (2) Ruz i Ģeb: Gece gündüz. otur yanıma Men seni severem. (2) Çaldı: Soktu.

. (kavuĢtak) Kalenin dibinde Üç ağaç hurma Geliyor gidiyor Saçları burma Sen mene yâr olmasan Kendini yorma Kalk gidek çayhaneye. (kavuĢtak) Ay çıktı. ayaz düĢer Gam yeme güzel yârim Zülfüne beyaz düĢer (1) Terazim eğilmiĢtir. batar indi3 Yâr okun atar indi Leylâ hasta düĢüptü4 Mecnun can satar indi Ay dolanaydı. KALENĠN DĠBĠNDE ' Kalenin dibinde Bir daĢ olaydım Gelene gidene YoldaĢ olaydım Bacısı güzele KardaĢ olaydım Kalk gidek çayhaneye Gönlüm eğlensin Yarın Hak divanında Doğru da söylensin Kalenin dibinde Üç ağaç incir Elimde kelepçe Boynumda zincir Zinciri çok sallama Kollarım incir Kalk gidek çayhaneye. (2) Kara elbiseni giyme.. yaz düĢer4 Av çıkar...... karanı bağlama2 Derdin menden saklama Meni felek dağlayıp3 Sen de meni dağlama Bahar biter.. (kavuĢtak) SG3 DĠġ TÜRKLERĠN TÜRKÜLERĠ AY DOLANAYDI Kerkük Ay dolanaydı Gün dolanaydı Yârin tek tek yeriĢji Bende olaydı Ay çıktı daha batmaz Hüsnünü gören yatmaz Hüsnün teki bir hüsün2 Bir de Allah yaratmaz Ay dolanaydı. (kavuĢtak) Ay çıktı yolda durdu Gör ne hayalda durdu Yazmavun saçakları5 .A bdiilvahit Kuzecioğlu Ağam Süleyman PaĢam Süleyman Evleri köprü baĢında Men sene kurban Boyu boylardan küle Benzersen gonca güle Yıkıpsan baban evin Yüzüme güle güle Ağam Süleyman PaĢam Süleyman Evleri köprü baĢında Men sene kurban Gözüv kiĢmiĢe benzer Arak içmiĢe benzer Benzüv turĢ üzüv sarı Gözden düĢmüĢe benzer Ağam Süleyman PaĢam Süleyman Evleri köprü baĢında Men sene kurban YeriĢiv kaza benzer Boyu rakkaza benzer Bir gün seni görmesem Bir kıĢ bir yaza benzer Ağam Süleyman PaĢam Süleyman Evleri köprü baĢında Men sene kurban 801 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ SUYU SALDIM ÇAYIRA Kerkük Suyu saldım çayıra AĢkım septim bayıra Sevgilimden ayrılmam Meğer Allah ayıra Gözümde yaĢ bırakma Üstünde kaĢ bH-akma Terezim eğiIipti1 Sen de bir daĢ bırakma Gömlek biçtim dar mene Kimse olmaz yâr mene Gönlümü sene verdim Sen de gönül ver mene Soy. (4) Yaz gelir. (3) Beni felek dağlamıĢtır.

(kavuĢtak) Ağlaram ağlar kimin2 Derdim var dağlar kimin Yüz yerden yaralıyam Gezerem sağlar kimin Ağlama ceyran balası. (3) Salipti: Sal dı.. düĢürdü. tenha. (2> Hurda meni: Beni vurdu. y„manm > ztme. (4) Yığnağ: Birikip... DOçlip. * EVLERĠNĠN ÖNÜ 804 AĞLAMA CEYRAN BALASI Ağlama ceyran balası Sızlama ceyran balası Gider gözün karası Soyunam bak canıma Hepsi de sevda yarası Ağlaram yaĢım gider Dursam yoldaĢım gider Geçmerem nazlı yardan BMsem de baĢım gider Ağlama ceyran balası. canım ne haldi Âlemi yandırıpsan Bu halı hurda meni2 Salipti derde meni3 Rakipler yığnağ edip4 ister giderde meni Güzel ne haldi. güzel ne haldi1 Yanakta döğdürüpsen Güzel ne haldi. (kavuĢtak) Bu dağlar halı kaldı5 KuĢ uçtu yavru kaldı Anahtar yâr koynunda Gönlüm buhavlı kaldı6 Güzel ne haldi.. (2) Teki: Gib. (6) Buhavlı: Bağlı.ü.». 805 DIġ TÜRKLERIN TÜRKÜLERĠ BU HAL NE HALDĠ Kç* cii k Bu hal ne haldi.... (3) ĠndiSi™* <4.Gözüve dalda durdu6 Ay dolanaydı.... (kavuĢtak) Evlerinde halı var Dudağında balı var Men öz yârim tanıram Yanağında halı var Güzel ne haldi..5. (kavuĢtak) Kerkük (1) Meni: Beni (|2) Kimin: Gibi. MĢ.... (kavuĢtak) (1) YeriĢi: YürfiyüĢii. AMAN GÜZEL OĞLAN Aman güzel oğlan Yandım güzel oğlan Annem seni görmesin Çabuk saklan oğlan Babam seni görmesin Pencereden kaç oğlan Gözün süzer bana Dudak büzer bana Annesinden gizli Mektup yazar bana Aman güzel oğlan (kavuĢtak) Yüzün gülsün bana Kasd-eyleme cana Senin gibi güzeli DoğurmamıĢ bir ana Aman güzel oğlan (kavuĢtak) Siyahdı da kaĢı On beĢdi de yaĢı Pencereden atar Bana fiske taĢı Aman güzel oğlan (kavuĢtak) Ayrı düĢtüm candan Korkum var gümandan Bana selâm gönderir KarĢıdaki damdan Aman güzel oğlan (kavuĢtak) 807 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ ALTUN YÜZÜK YAġĠL KAġ . boĢ. . (kavuĢtak) (1) Hal: Ben. (kavuĢtak) Ağlar ağladı meni1 Çapraz bağladı meni Demir zencir kâr etmez Zülfün bağladı meni Ağlama ceyran balası. (5) Hali: Hali.

809 DIġ TÜRKLERĠN TÜRKÜLERĠ ÇAKMAĞI ÇAK K erkilk Çakmağı çak Çırağı yandırmamıĢam Yârim için potin aldım Tekin yolda salmıĢam1 Çırağda yağ tükendi2 Ne yaman. (kavuĢtak) Altunu bozduraydım Gerdana dizdireydim Seni avcu tutmasın Koynumda gezdireydim Altun yüzük yaĢil kaĢ. (kavuĢtak) Altun diĢiv kaplama6 Oğlan girme odama Anam sene kız vermez7 Mektup gönder babama Altun yüzük yaĢil kaĢ. Kerkük ALTUN HIZMAV MÜLAYĠM 808 Altun hızmav mülayim1 Seni Hak'tan dileyim Yaz günü temmuzunda Sen terle men sileyim Gün gördüm... biçim... (3) Gelipsen: Geliyorsun. bırakmıĢım. (3) Yaman: Kötü... gelmiĢ sin (4) Kuvat olsun: Kolay gelsin. (3) Altuncu: Kuyumcu. kan dil.Kerkük Altun yüzük yaĢil kaĢı1 Sallana sallana Çrfte abalı yârim Gel gideğ seyrana2 Altuncu ustasıyam3 Hançeriv destesiyem4 El bilir. (kavuĢtak) Altun sahanda kaymağ Yilini parmağ parmağ8 ġekerden tatlı olur Türkmen'den kız almağ Altun yüzük yaĢiJ kaĢ.. (kavuĢtak) (1) KaĢ: Yüzük taĢı. günler gördüm (kavuĢtak) Altun hızmav dudağa YanaĢır al yanağa5 Gel yârim görüĢelim Men giderem ırağa Gün gördüm. vakit tükendi3 Ne sennen bu güzellik4 Ne mennen ah tükendi5 Çakmağı çak. (kavuĢtak) Damda çırağ yandırır Menin görer söndürür8 Özü keyfü safada9 Meni dertten öldürür (1) Salmüfam: AtmıĢım.. (2) Gidef: Gidelim. (2) Çırağ: Çıra. (4) Hançeriv: Hançerinin (5) Gözleriv: Gözlerinin. (5) YanaĢır: YakıĢır.. günler gördüm (kavuĢtak) * * * (1) Hızma: Süs için burna takılan halka. (5) Mennen: Benim ile.. âlem bilir Gözleriv hastasıyem5 Altun yüzük yaĢil kaĢ. . (2) Arabi: Arap yapısı.. (4) Sennen: Senin üe. (6) DiĢiv: DiĢin.. (kavuĢtak) Çırağı yandıraydım Yol üste konduraydım Yârim bize gelende Hegbesin endireydim Çakmağı çak. günler gördüm Senin derdinden öldüm Seni gördüm beg oldum Altun hızmav Arabi2 Lebleriv gül Ģarabı Uzak yoldan gelipsen3 . (kavuĢtak) Çırağım Ģule verdiv6 Kölgeyi güle verdiv Ne eylemiĢtim yâr sene Tez meni dile verdiv7 Çakmağı çak.Kuvat olsun çelebi4 Gün gördüm.. Hızmav: Hızman..

Elvedadır dostlar. Tarlada çalıĢan Türkler. Yal ta yolunda bir köyde zengin bir tütün tüccarı yaĢamakta imiĢ. Bu türkü bir yandan değiĢik yönleriyle savaĢın evrelerini. Görer: Görür (9) özü: Kendi. . Evlerinin önü lâle Sâki doldur ver piyale SarhoĢ olağ düĢeğ yola1 Ninne de yavrum ninne Esmer yârim ninne Ninne ninne. Sonunda boğazlanmıĢ olarak bulunmuĢ. Merdivenden indirdiler Han Sarayığa bindirdiler Kalk gidelim Osman PaĢa Bizi Ģimdi öldürürler Kaleden toplar atılır Moskof Ġslama katılır Osman PaĢa'nın elinden BeĢ on top birden atılır Karadeniz akar gider ġimdi ÇerkeĢ HaĢan gelir Akdenizi yıkar gider Moskova'yı yakar gider Karadeniz akmam diyor Akdeniz'e bakmam diyor Yüz bin Moskof gelmeyince Ben yerimden kalkmam diyor 811 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ YONCA Evlerinin önü yonca Yonca kalkmıĢ dam boyunca Boyu uzun beli ince Ninne de yavrum ninne Esmer yârim ninne Ninne ninne. Nereye kabayım. imdat diye bağırdım Ah nideyim. bana elveda Ben de bir tanecik idim cihanda Emine ġerife adım kaldı dünyada Ah nideyim. Pazartesi gelip beni buldular Salı günü cenazemi kıldılar DüĢmanlarım Ģen Ģat oldular Ah nideyim. 812 Evlerinin önü pakla Güvercinler vurar takla Al meni koynunda sakla Ninne de yavrum ninne Esmer yârim ninne Ninne ninne. suali ortada kaldı Ah nideyim. onun bir tecavüze uğradıktan sonra öldürüldüğünü anlamıĢlar. Onun da çok güzel Emine ġerife adlı kızı varmıĢ. Bu ağıt kızın ağzmdandır. (2) Hara kaçım. bıçak boğazıma dayandı Beyaz tenim al kanlara boyandı Garip babam uykulardan uyandı EMĠNE ġERĠFE Kırtm Ah nideyim. gençliğime doymadı 813 DIġ TÜRELERĠN TÜRKÜLERĠ Geze geze ben yolumu ĢaĢırdım KurtuluĢ fırsatı elden kaçırdım Aman Allah. verir. Evlerinin önü susam Sıyrılıp koynuna girsem Her gün sabah boyun görsem Ninne de yavrum ninne Esmer yârim ninne Ninne ninne. Evlerinin önü darçın Felek koymaz gözüm açım Seni alıp hara kaçım2 Ninne de yavrum ninne Esmer yârim ninne Ninne ninne. (1) DıiĢef. Bir gün kız dolaĢırken ormanda kaybolmuĢ. gençliğime doymadım. (8) Menin: Beni. DüĢelim. (7) Verdiv: Verdin. Hançer. gençliğime doymadım.(6) Verdiv: Verdi. Hekim gelip yüreğimi yardı ipek Ģalım boğazıma sardı Kim öldürdü. bir yandan Anadolu‟da yakılan türkülerin izlerini taĢımaktadır. gençliğime doymadım. gençliğime doymadım. EVLERĠNĠN ÖNÜ 810 OSMAN PAġA Kmm Ünü büyük Püevne kahramanı Osman PaĢa için Kırım Türkleri de türküler yakmıĢlardı.

beni bundan kurtarın Ben Kefe'de bir vezirin kızı idim Kafeste beslenen bülbülü idim AçılmamıĢ. Sonunda BinbaĢı Emine‟yi kaçırıyor. duyamadım YaĢ canıma doyamadım NiĢanlımı saramadım Ağla menim genç yaĢama. beni bundan kurtarın (*) Mayor: BinbaĢı. Bu gün Fatma süslendi Gökten melekler seslendi Firdevs hala (cennet dağı) yere indi Ağla menim genç yaĢıma. Fatma'dır benim adım YaĢ (genç) canıma doymadım Murat alıp tatmadım. verem olur. beni bundan kurtarırı FATMA‟NIN AĞITI Krrtm Alupka‟lı olan genç kız Fatma. (•) Nama çıktı: Yayıldı. ey ağalar. Ģayi oldu. gönlüm Cennette yerimi gördüm ġehit mertebesine erdim Ağla menim genç yaĢıma. AkĢam olanda karaları bağlarım Sabah olanda çan sesiyle kalkarım Her gün. beni bundan kurtarın AkĢam olanda sarar tenimi tenine Sabah olanda teklif eder dinine ġimdi yad elde garip kaldı Emine Kerem edin. her gün hıçkırır ağlarım Kerem edin. bu dünyaya doymadan göçüp gider. Ağla menim genç yaĢıma. beni bundan kurtarın AkĢam olanda yatar yanıma yine Sabah olanda alır gider kilisesine Bakın dostlar. ey ağalar. ey ağalar. el sürülmemiĢ gülü idim Kerem edin. ey ağalar.EMĠNE KIZ Kmm Emine‟ye bir Rus binbaĢısı âĢık oluyor. 816 . DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ Öleceğim gece. Geldim yirmi bir yaĢıma Kara yazı yazılmıĢ baĢıma Beyit yazdırın taĢıma Ağla menim genç yaĢıma. Emine bu aĢkı geri çeviriyor. kendine yâr ediyor Benim adım Eminedir Emine Altın kuĢak dolardım belime ġimdi düĢtüm bir mayorun eline1 Kerem edin. Onun ağzından bu ağıt yakılır. ey ağalar. Türkmen kızının haline Kerem edin. Yüreciğime saplandı kama MüĢkül halim çıktı nama1 KoĢan olmadı dermana Ağla menim genç yaĢıma. Ecel Ģerbetini içtim Bu fâni dünyadan geçtim ġu yaĢımda ölümü seçtim Ağla menim genç yaĢıma. Anamın bir gülü idim Babamın bülbülü idim Aralarında sevgili idim Ağla menim genç yaĢıma. Bu dertten döĢeğe yattım Anamın bağrında yaralar açtım Çeyizimi âleme saçtım Ağla menim genç yaĢıma. Ecel geldi.

yüzyılda olduğunu sanıyorîn.e bütUn K. ah çekip . Her ikisi de bir türkünün değiĢik biçimidir. giderim Kırım'dan. tarih olayları ile ilgili türküler înhsinde daha değiĢik bir Ģekilde vardır.. aĢağıdaki destan türkü. boyu ele almnuZ' Ak Yardan (Sivastopol) Kerç‟e kadar. Bu sıralarda Kırımlı Türklerin de Rus ordusunda asker olmaları için Çar‟ın verdiği emir.nm yal. f/52 •818 Çocuklar dahi gider talim yapmaya Ondan vaktt bulur mu namaz kılmaya Dinimizi ister dinine katmaya Yaman müĢkül oldu hali Kırım'ın. On birinci ayda göründü dağlar Murat Reis dümen tutar.rmjĢ. ġimeyiz dedikleri bir küçük handır içinden çıkması pek güç yamandır Kırk senelik orası vatandır Sılasın terk eden men orda gördüm 817 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ GĠDERĠZ KIRIMDAN 1870 yıllarında söylenmiĢ olan. Bu arada Kınm‟a Rus mujiklerinin yerleĢtirilmeleri siyaseti Türkleri yaralamıĢtır. Türkiye‟ye göç istekleriyle söylenmiĢtir. Kimi yolda giderken haber alamaz Kimi gitmeye para bulamaz Kimisi ekmeğe akça bulamaz inayet Mevlâdan. Bir hikâye edeyim Kırım halini Kalmadı içinde kızı. Kaygımız çeksin bizi Yaradan Yol verseler biz gideriz buradan Çok kimseler hep ağlaĢır sonradan Yaman müĢkül oldu hali Kırım'ın. Yaman güne uğradık. elâdır gözleri Dünyada güzeli men orda gördüm Alupka dedikleri yalı kenarı Hep Tatar oğludur yemiĢ satanları Yazın fark edilmez fakir. on bir ay sürüklenmiĢ durmuĢ. Fırtınada gemisi çok yıpranmıĢ.. Analar. kumaĢı Minarede çanı men orda gördüm. Türklere çok ağır gelmiĢtir. derler. kör) Otuz beĢ kuruĢa tütünün puntu Tütüncü Tatarları men orda gördüm Derekoyun kızlarının güzellikleri Bin altına değer bir çift sözleri Karadır kaĢları. Yatta dedikleri bir küçük kutu Orada toplanır insanın kuntu (ahmak. Murat Reis hacıları taĢırmıĢ. Kırım‟da halk söylentisine göre. gideriz Kırım'dan. kime ağlarız ġimden sonra biz karalar bağlarız Yol verseler biz Ġslâmî ararız Yaman müĢkül oldu hali Kırım'ın. MURAT REĠS Murat Reis türküsünün Kırım‟da söyleneni daha geniĢtir. Kefe dedikleri bir uzun çarĢı Dükkânları kurulmuĢ kıbleye karĢı Ġstanbul'dan gelir malı. giderim Kırım'dan. gelini Herkes arzu eder Ġslâm memleketini inayet Mevlâdan. Olayın 18.YALI BOYUNUN HALĠ Bu türkü Kırım‟ın güney kıyılarını anlatır Gül toru yoluy. Bu türkü. babalar kuzu gibi ağlaĢır Kıyametten evvel kâfir bizle haĢir neĢir Cümle âlem Hak'tan yardım dileĢir inayet Mevlâdan. olay Karadeniz‟de geçer. kibarı insanda kibirlik men orda gördüm.

ey yâr eziliriz.ağlar Çıkarım bakarım. Medet dostlar. sılaya. sılaya. güzel Kırım.tsın Dağa taĢa „'■Ġmcim vurdu taĢa Tas çatladı baĢtan baĢa 821 DIġ TÜRKLERÎN TÜRKÜLERĠ SOĞUKSU TÜRKÜSÜ Kırım Soğuksu. medet sılaya Evvel karaya. sılaya. Kın1111 Rusların iĢgâlinden sonra aĢağıdaki türkü yakılmıĢ tır. Biz gideriz Kırımdan ey yâr ittifak edip Aytır da ağlarım1 Ne yerlerde ölürüz. kimisi candan. seçilmez dağlar. yurdumuz» diye ey yâr. Söylemek. Kırım'da Sudak ilinin ilçesidir. sonra sılaya Gemimizin direği üç parça oldu BeĢ tane tayfam o anda telef oldu Sevdiğim. . temizdir kanımız DüĢman karĢısında. «Yurdumuz. sılaya. Gurbet ellere düĢüp. halimiz yaman Geçmez ağlamadan. sonra sılaya ULUSAL TÜRKÜ 820 fiaaant Her Gagauz evlâdı OüĢmanına göğüs gerdi Tabancalar patladı DüĢman çabuk yenildi Hey düĢman. sonra sılaya 819 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ Yola çıkttk aldı bir duman Derya bulandı. vatan diye t Aytır da ağlarım. Aytır da: Söyler de. ey yâr tepesi daldan Aytır da ağlarım. ey yâr ahlar çekip Aytır da ağlarım. ayrıldık senden niyeAytır da ağlarım. can veririz Aytır da ağlarım. sonra sılaya Bir kuĢcağız geldi. sılaya. kondu serene Frengin balası der ki: vatan görüne Çıkarım bakarım. Sana hasret gideriz. sılaya. Müslümanlar ağlaĢa ey yâr. OSMAN PAġA Gagam Osman PaĢa‟nm ünlü Pilevne savunması ürerin s çıkmıĢ türkülerden biri de Türk Gagauzlar arasında -söylenmektedir. (1) Ayıtmak. EVLERĠNĠN ÖNÜ . kara görüne Medet dostlar. medet sılaya Evvel karaya. bir daha uyanmaz Bu gemiciliğe canlar dâyanmaz Medet dostlar. geçmez duadanMedet dostlar. kim bilir yandı kül oldu Medet dostlar. Kimisi maldan ayrıldı. Men bir saray yaptırdım. medet sılaya Evvel karaya. sonra sılaya Gemimizin ambarı boĢtur dayanmaz Tayfalar uykuda. ey yâr. sonra sılaya Özerime sağnak yağmur yağar AĢağıda derya taĢıp çağlar ^. Aytır da ağlarım.. Aytır da ağlarım. medet sılaya Evvel karaya. . Karadeniz akmam dedi Türk Tuna'yı vermem dedi Karadeniz bulanır Türk Tuna'yı geçer Çıktım baktım kim gelir Osman PaĢa bize gelir YaĢasın Osman PaĢa i DüĢmanları dağ. medet sılaya Evvel karaya. Sağlıkla kal vatan. medet sılaya Evvel karaya. kara düĢman Türktür soyumuz. içi yanık Kırımlı Türk vatan sevgisini çok güze dile getirmiĢtir.ridi kalmadı yürekte yağlar Medet dostlar.

tohumsaçtım Ben gidemem Gürcü kızı Ben gidemem Türkmen kızı — Gel gidelim güzel oğlan Gel gidelim Ģeker oğlan Tohumunu kuĢlar yesin Öküzünü kurtlar yesin — Ben gidemem Oğuz kızı Anan baban duyarsalar Ardımıza atlılar korlar Canlarımızı kıymık kıyar Kurtlar. üç oğlan Sevilmesi güç oğlan Beni sana vermezler Bu . var getir Gelmezse yalvar getir BükülmemiĢ ocaktan2 KokulmamıĢ gül getir Oğlan oğlan. viran oldu Sudak bize haram oldu KÖROĞLU Gagauz Ben bir Köroğluydum dağda gezerdim Çalıya. vatansız kaldım Bana Urum. viran oldu Sudak bize haram oldu Sudağ'ın yolları burma Ağaçları verir hurma Gülerek karĢımda durma Sardıklarım yalan oldu Yalan oldu. kuĢlar kana doyar • — Gel gidelim güzel oğlan Gel gidelim dilber oğlan Anam babam ko duysun Ardımıza atlı koyun Canlarımızı kıymık kıysın Kurtlar kuĢlar kana doysun Gel gidelim güzel oğlan Gel gidelim dilber oğlan (1) Anadolu'da söylenen Türkmen Kızı Türküsünün değiĢik biçimi. aymak ister1 Al yanak yaĢmak ister Benim divane gönlüm Yârlan kavuĢmak ister Al. çırpıya kelle dizerdim Esen rüzgârdan izler seçerdim Kimsem yoktu. (1) Çekerler: Kötülerler. Bulgar derler Türklüğümü de hep çekerler1 Vatanım da vardır Soyum. Balkan da yalnız gezerdim Demir topuzlan kelle ezerdim Ben yedi dağa hükmederdim Geçenden bacını isterdim 825 DIġ TÜRKLERIN TÜRKÜLERĠ DĠLĠN DĠLĠME UYAR Gagauz Dilin dilime uyar Boyun boyuma uyar Ben sana gönül verdim •Gel sen ol benim eĢim Ay doğar. saçım yorgan Gel gidelim güzel oğlan — ilkyaz geldi. var getir. SUDAK TÜRKÜSÜ 824 Kırım Sudağ'ın karĢısı çardak Penceresi altı parmak Ahdim olsun seni sarmak Sardıklarım yalan oldu Yalan oldu. ambarı açtım Öküzümü yolladım.822 TÜRKMEN KJZI 1 Gagauz — Kolum yastık. DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ EĞĠLMEZ BAġIMIZ Gagauz Romanya Eğilmez baĢımız Giderim giderim Yolum tükenmez Bir köye gelirim Kimse gözükmez Kapıyı vurdum Kimse iĢitmez Bir adam gördüm Dilimi bilmez Ben kimsesiz kaldım Ġsmimi bilirler Ne olduğumu bilmezler Ben Türk evlâdı. kanım Türk'tür Ama bilmezler.

..sevdadan geç oğlan (1) Aymak: Parlamak. Varna'nın etrafı bağlar Ġçinde seçme çaylar Analar evladını eğler Biz Varna'lıyız.. Varna gibi kale yoktur içinde timarı çoktur Varna'ya imdat yoktur Biz Varna'ltyız ağalar imdat Varna'ya. ne zurna Haydi hanım. (2) Buradaki «Ocak» bitkilerin toplu dikildiği yerdir. Osmanlılar baĢtır Biz Varna'lıyız. darbuka Ne davul ister.. Varna'nın etrafı deniz i Varna'yı sardı domuz Verin tabyalara omuz Biz Varna'lıyız. ne gelin AteĢte yaktın beni Gökte yıldız bir iki Saydım baktım on iki On ikinin içinde En güzeli benimki Karanfilin beyazı Etme yârim bu nazı Kahır ilen geçirdim Bu kıĢ ilen bu yazı Karanfil olacaksın Sararıp solacaksın Ben hakime danıĢtım Sen benim olacaksın 827 DIġ TÜRKLERĠN TÜRKÜLERĠ Ördek. çaisana çabana AĢık oldum ben sana YeĢil çimen üzerinde üzerinde OynaĢana sen bana . DüĢman ve kâfir Moskof Denizden ve karadan Yağmurdan sık gülleyi saçar Korkar Osmanlı toplarından Ve Moskof hücumdan kaçar Biz Varna'lıyız. EVLERĠNĠN ÖNÜ GAGAUZ MÂNĠLERĠ (Türkü olarak söylenir) Kale kale giderim Yedi deve güderim Al deveci deveni Ben yârime giderim Arpa ektim biçerim Yolum diye giderim Ben Bulgari sevmem Cezam neyse çekerim Kaleden atın beni Kumlara katın beni Ne kız oldum... dal suya da gel. Varna Galata'ya bakar Arasında dere akar Gemiler Varna‟yı yakar Biz Varna'lıyız ağalar PadiĢahlar..... al da gel Eğer yârim gelmezse Tut kolundan al da gel VARNA TÜRKÜSÜ Grıgauz Romanya Ruslar tarafından Varna‟nın sarılması üzerine yakılan türküdür... Al yârimi.. imdat Varna'ya.. çaisana çaisana ÂĢık oldum ben sana YeĢil çimen üzerinde üzerinde OynaĢana sen bana Evlerim var su baĢında Benlerim var sol kaĢımda Haydi hanım.. biz biriz Karpuz gibi gülle serperiz Biz Varna'lıyız. KARANFĠLSĠN KARARIN YOK Karanfilsin kararın yok Gonca gülsün timarın yok Ben sana gönül vereli Hiç bir Ģeyden haberin yok Bakırcının bakırları Bülbül gibi çakırları Ġki yiğit bir kız için Mahkemede yatarlar 829 DĠġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ ZHU DE MAġA (Oyun türküsü) Jtodop Bulgaristan Zılii de maĢa. Varna'nın etrafı keriz Kapudan paĢa der. Türküde savaĢın çeĢitli evreleri anlatılmaktadır... Varna'nın kalesi taĢtır Gözümden akanlar yaĢtır Kâfir.

(2) Purut: MeĢhur Purut nehri. imdatçılar gelmez oldu Aldı kâfir.Evlerim var hane hane Benlerim var tane tane Haydi hanım. <(3) Osmi Polka: Bulgarların 8.i. sardı düĢman nazlı Vidin'i Vidin'in içinde toplar atılır Topların sesine gün tutulur Aldı kâfir. sardı düĢman nazlı Vidin'i (*) Bu türkii tarih olayları ile ilgili görünüyor. KIZ PINAR BAġINDA 830 ~'. Kadriyem Bahçelerde gündöndü Yârimden mektup geldi Dertlerim tazelendi Kadriyem ben yandım Elek elek içinde. 831 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ DELĠORMAN TÜRKÜLERĠ KADRĠYEM (Oyun türküsü) Bulgaristan Bahçelerde gündöndü. sardı düĢman nazlı Vıdın'i Vidin'in içinde okudum Yasin'i Acap anam babam duyar mı sesimi Aldı kâfir. Kadriyem Elek tekne içinde Rodopların kızları Sırma yelek içinde Kadriyem ben yandım Sarı kavun dilimi. sana alınmadık kızlar indi mi? SIRP BULGAR SAVAġI Gagauz Bulgaristan * 1885. '833 . sardı düĢman nazlı Vidin'i Vidin'in içinde beyler kızıydım Anamın babamın iki gözüydüm Kafesde beslenmiĢ güvercin kuĢuydum Aldı kâfir.vlcr yaptırdım yüksek çardaklı eindo oturan kızlar elma yanaklı '‟ınarım. . sardı düĢman nazlı Vidin'i Vidin'in içinde beslenmiĢ kuzuydum Anamın babamın iki gözüydüm Ak kâğıdın üstünde kara yazıydım Aldı kâfir. çaisana çaisana AĢık oldum ben sana YeĢil çimen üzerinde üzer OynaĢana sen bana . Berdankalar elimizde1 Cephaneler belimizde DüĢman Sırplar önümüzde Yol veriniz taburuna Purut boyuna izin olsun 2 Osmi Polka yoruĢ etsin 3 (1) Berdanka: Bir çeĢit tüfek. sardı düĢman nazlı Vidin'i Vidin'in içinde abdest aldım Abdestimi alırken suyum kesildi Aman padiĢah. Alayı. sana alınmadık kızlar indi mi? .odup Bulgaristan Kız pınar baĢında'yatmıĢ uyumuĢ Ela gözlerim uyku bürümüĢ Pınarım. Sırp Bulgar savaĢı üzerine yak n türküdür. sdn'a alınmadık kızlar indi mi? ı >z pınar baĢında testi doldurur TeĢtir.n sapma bülbül kondurur Pınarım. Osman Pazvandoğlu‟nun adamları ile Ġlgili olduğu bildiriliyor. Türkflyti aldığımız yazılı kaynakta. kadriyem Sarı kavun dilimi Valla billâ olacağın) Sabri de Beyin güveyi Kadriyem ben yandım EVLERĠNĠN ÖNÜ 832 VĠDĠN TÜRKÜSÜ 1 Bulgaristan Vidin dedikleri ufak kasaba Kesilen kelleler gelmez hesaba Aldı kâfir.

DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ Vidin dedikleri bir uzun çarĢı Anne. ben babama sormadım Sol yanımdan kurĢun vurdu duymadım ġu genç yaĢda ben dünyama doymadım Kıymayın canıma ben dünyama doymadım Eller gibi ben ecelimden ölmedim EVLERĠNĠN ÖN O KARA SEVDA Çiçeğim çiçeğim. çürüyecek Çimenle çiçek beni gömecek . kimimiz evli Of gençliğim eyvah Eyvah. karalar bağlasın Çiçeğim çiçek. ben dünyama doymadım Eller gibi ben ecelimden ölmedim Pazarcığ'a vardım. uyanamadım Bıçak yarasıdır anam dayanamadım Kanatlanın sevdiği Fadliye Hanım Kanatlıyı öldürenler Arapço ile kardaĢı SÜLMAN TÜRKÜSÜ Iiodop Sülman senin kaĢın. yandı ya dünya istihkâmın içinde bir dolu testi Analar babalar umudu kesti Of gençliğim eyvah Eyvah. yansın ağlasın Duvarda mantom asılı kaldı Sandıkta çeyizlerim basılı kaldı ıBen gidiyorum aziz Allaha Sevgilim kaldı yalan dünyada -Örtün yüzümü sinek konmasın Sevgilim geliyor. yandı ya dünya istihkâmın içinde bir uzun selvi Kimimiz niĢanlı. anneciğim ağlasın Ah etsin ağlasın. annem dayansın Beraber baylasın. öleceğim ben Cuma gecesi can vereceğim Sol tarafıma yan geleceğim YaĢım on sekiz. o beyaz çiçek O nazik teni mi ah. yürek üzmesin Toprakla böcek beni gömecek •O beyaz tenimi delip geçecek ĠSTĠHKAMIN ĠÇĠNDE istihkâmın içinde aynalı çarĢı Anne ben gidiyorum düĢmana karĢ Of gençliğim eyvah Eyvah. anam yedi de beni Uyan dedim komĢular. karalar bağlasınDemir karyolam kurulu kaldı Duvarda Ģemsiyem asılı kaldı Duvarda mantom asılı kaldı Sandıkta çeyizlerim basılı kaldı Ah etsin ağlasın. gözün yay mıdır TeneĢirden akan sular kan mıdır Sülman gibi Ģu Kırçma‟da var mıdır Kıymayın canıma. yandı ya dünya istihkâmdan çıktım yan basa basa Ciğerlerim çürüdü kan kusa kusa Of gençliğim eyvah Eyvah. iki de kardaĢ Olmayacak Arapço. beyaz çiçeğim Ben bu sevdadan ah. ben gidiyorum düĢmana karĢı Aldı kâfir. yandı ya dünya istihkâmdan çıktım baĢım selâmet Selâniğ'e ermeyince koptu kıyamet Of gençliğim eyvah Eyvah. sardı düĢman nazlı Vidin 'i ANNECĠĞĠM ANNE Türk Gagavuz Romanya Anneciğim anne. öleceğim On beĢ yaĢında hastanelere düĢtüm On sekiz yaĢında ölüm Ģerbetini içtim Ah etsin ağlasın. yandı ya dünya •835 DĠġ TÜRKLERĠN TÜRKÜLERĠ ARAPÇO ĠLE KARDAġI Koda/) Ġstanbul'dan aldım siyah da üzümü Çıkardılar Kanatlı‟mın siyah gözünü Beni de vuranlar anam. yandı ya dünya istihkâmın içinde vurdular beni Ölmeden mezara koydular beni Of gençliğim eyvah Eyvah. anneciğim ağlasın Ah etsin ağlasın.

karalar bağlasın 837 DIġ TÜRKLERlN TÜRKÜLERĠ HASTANE TÜRKÜSÜ liottof) Bulgaristan Hastanenin lâmbaları parlıyor Doktor gelmiĢ yaraları aman bağlıyor Sevgilisi baĢ ucunda ağlıyor ġöyle be doktor. Riyaseti Cumhur Armoni Muzikasında . ama girmedim Yedi yerimden kurĢun yedim. ölecek miyim Ölmeden yârimi görecek miyim Hastaneye vardım. karalar bağlasın örtün yüzümü sinek konmasın Sevgrlim gelirse benden korkmasın Ben gidiyorum aziz Allaha Sevgilim kalıyor yalan dünyaya Ah etsin ağlasın. aman yârimden Aman aman nazlı da yârimden Söyle be doktor söyle. anneciğim ağlasın Ah etsin ağlasın. veremli kız Yaprak dökümünü bekler iğne iplik verin bana Çıkayım Ģu ağaçlara Siz de yardım edin bana Dikelim Ģu yaprakları iğne iplik bulamadım Ben gençliğime doyamadım Annem ağlar için için Ben bilirim kimin için Ko ağlasın annem babam ġu benim gençliğim için Pencerede yeĢil perde Nasıl düĢtüm ben bu derde Ben bu dertten ölür isem Nasıl yatarım kara yerde Pencereden kar geliyor Yorgan döĢek dar geliyor Açtım yorganı baktım Veremli kız can veriyor 839 DIġ TÜRKLERIN TÜRKÜLERĠ AFGANĠSTAN TÜRKÜLERĠ Derleyen Ihstın Atakurt* 1 Darılma. GuĢ: KuĢ. söyle. ( ) Ihsan Atakurt. ölecek miyim Ölmeden yârimi görecek miyim Ceviz idim ayırdılar dalımdan Pek severdim. ama ölmedim ArkadaĢım düĢman imiĢ bilmedim Söyle doktor söyle. Gaçırmak: Kaçırmak (2) Beg: Bey. gelme doktor Bu deVdime çare yoktur Doktor der ki. <1) Kalga: Kale.Karıncayla böcek beni yiyecek A Ah etsin ağlasın. darılma dar sesi geliyor Urid'in yolundan yar sesi geliyor Kalgadan kalgaya guĢnm gaçırdınr Beglerden beglere Ģarap içirdim 2 Kalganın dibinde ekerler narı Geceler yatmazlar görürler yârı 2 Yurden öne oynaylık Hem deryalarına boylaylık Balıklama râz itük davu Ber Hûda deyüp ağlaylık Meğer mandan yün taraydun Hem pulunu virmeyüp kayınım Körpe körpe ber gürdüm Hem han can-ı özümden gittin. ölecek miyim Ölmeden yârimi görecek miyim VEREMLĠ KIZ Rodop Bulgaristan On beĢ yaĢında bir melek Veremli bir sarı çiçek Geldi anlattı derdini Yüreği hep yanık yanık Her gün doktor gelir gider Herkes onu merak eder Gelme doktor. ayırdılar. anneciğim ağlasın Ah etsin ağlasın.

etist idi.. o da T. derya suyunu hey Ġçsen de ne fayda? Öz kardaĢlar hey Hey. olduğu gibi bıraktık. Bu gibi durumlarda biz özel bir çalıĢma ile anlamları vermeye çalıĢtık. ey ilim ey. hey . 1955). haĢanın kaldığı yerde kamçım kalmıĢtır Kamçı ayrı. Gazimihal‟e göndermiĢ. EVLLRÎNĠN ÖNÜ KUiEY TÜRKLERĠNĠN TÜRKÜLERĠNDEN* Ġpek Kemer baĢı kaytanlı GümüĢ leğene altın boya içerin dolu kaygu. 841 DIġ TÜRKLERÎN TÜRKÜLERĠ TÜRKĠSTAN KIRGIZ Ġlim.. yerindekini düĢünerek verdik. SÖZLÜK Türkülerde halk genellikle yerli ağzı kullanmaktadır. belimde kamçı Eyer.Nisan. Türküleri aldığımız kaynaklarda da hemen hemen hiç sözlük yoktur. Folklor AraĢtırmaları Dergisinde (s. Yabancı olup da halk söyleyiĢi ile TürkçeleĢmiĢ.Kılârir.1955) sonra yayınlamıĢtı. yalnız anlamını verdik. Kızı hor edip Yapup yaradanın Mal verenin Ağzına baktıramm Ey ilim. bozulmuĢ olanlara dokunmadık.. Afganistan Bandoları Amirliğinde bulunduğu sırada oradaki Türklerin türkülerinden de derlemeler yaptı. Kimi . Onun için sözlüğünü yaparken çoğu sözleri sözlüklerde bulmak elden gelmiyor. Yerli sözcüklerin dıĢında yabancı sözlerin yanına (y) harfini koyduk. haĢa kırda kaldı. Sözcüklerin anlamlarını. YAKUT TÜRKLERĠNĠN TÜRKÜLERĠNDEN* Susadığın çağda da Sular nerede? Derya suyunu. Bunları Mahmut R. 71.. Kimi sözlüklerin anlamını da bulamadık.. asıl yârimden uzak kalmıĢtır <*) Anadolu Türkçesine çevrilmiĢtir. ilim hey. hasret Serpilir temiz yiğidin uyanığı Sakma Suyu'nun boyunda Yukarı doğru yüzer ak ördek DüĢünmediğin zaman hiçbir Ģey yok DüĢündüğüm zaman yanar yaĢ yürek Tabaka tabaka ak kâğıt Borambay Efe‟nin mektupları Borambay'ın mektubunu görüp Ağlar Avul'un ihtiyarları Anadolu Türkçesine çevrilmiĢtir.. Atatürk'ün ölümünden (19. EVLBRINÎN ÖNÜ 840 3 Annesi ölmegen var mı Annesi ölmegen var mı Öz yurdundan cüda olup Misafir ölmegen var mı 4 Ursan öley diyodum Söğsen solay diyodum Tamakınak tayiden Puse alaydıyodum Han adamın gadamen Çolugge piyade men Piyadlı pay oğar Seni gördüm yanarmen Salih can üftade men Neyime aisen bula men Nakdü can istâdemen SART TÜRKLERĠNĠN TÜRKÜSÜ* Dikkatle baksam görünmüyor dünyanın ucu Eyer. olmazsa yadlar ile yadlar ile Hey bize ne fayda? (*) Anadolu Türkçesine çevrilmiĢtir. Sevgilime varamadan PeriĢan olup ay Kafese düĢmüĢ serçe gibi Etrafıma bakıp durdum ilim hey.

rakip. (y) ahenlemek: güzel ses vermek.sözcüklere birkaç anlam yazdık. ağyar: düĢman. Çünkü. (y) âhir zaman: dünya'nın sonu. Ġçenlere sonsuz yaĢama gücü verdiğine inanılan efsanevî su. Acamoğlu: Köroğlu'nun komutanlarından. abdal: eskiden derviĢ demekti (y). A acap: acaba (y). yemin etme. ab-ı hayat: hayat suyu. Söz verme. kıyamet (y). ağmak: yükselmek. kimi zaman bir sözcük baĢka baĢka yerlerde baĢka baĢka anlamlarda kullanılmıĢtır. (y) ahi: eskiden esnaf örgütüne bağlı kiĢi. (y) ağı: zehir. Bunlardan uygun olanını almak okurlara düĢer. ahdnman: ahd-ü aman. .

akça: eskiden' para. aylak yalını: yalın ayak. bedestan. Balam: çocuğum. . alıcı kuĢ: yırtıcı. kimi yerde "cılız". arağ. Bu iĢler kabadayılık sayılırdı. bâde: içki. salon. Arap dili (y). algın: su kanalı. bala: çocuk. tuzak. amel: iĢ (y). Bâri Huda: Tanrı (y). ġimdi bunlar kalmadı. ark: su yolu. o anda (y). inli: namlı. Bu arada silâhlar patlar. kader. bahri: deniz ördeği. pınar. baskın vermek: eskiden hovardalar. altın bozmak: sevdiğine armağan almak için elindeki. baharatlı içecek. ünlü. en çok sevilen renk. kaçmaya hazır. balaban: çakır doğan. Çalkan: dağ. anber: güzel kokulu bir bitki (y). ârif: sezgili. baharlı Ģerbet: güzel kokulu. aram. beden: kale dıvarı (y). Halife Ali. orduda bayrak tutan kiĢi. her yerde anılır. ala göz: elâ göz. eyvan (y). avcı kuĢ. sürekli (y). bel: dağ tepeleri arası. Yüksek mevki sayılır (y). allar: al renkte kumaĢ. bakça: bahçe. bağır baĢı: gönül yarası. aĢk yarası. ayyuk: gök yüzü. Toroslar. kadınlı eğlence yaparlarken baĢka bir grup bunlara baskın yaparlar. Ali: BektaĢi ve Alevîlerin en büyük imamı. Ģarap (y). arĢ: gök yüzü (y). aĢna: tanıĢık. avcı kuĢ cinsi. kadınları ellerinden alırlardı. al: kırmızı. altını bozdurmak. eĢya. bilgili (y). akimı ĢaĢırmak: ne yapacağını bilmemek. bağlı bohça: sevgilisine kaçmak üzere kız bohçasını hazırlamıĢ. alıç: yabani erik. ayn-ı cem: BektaĢi ve Alevîlerin töreni (y).ahu zâr: ah edip inleme (y). alın yazısı: talih. akval: sözler (y). Ģerbet. güzel. al: hile. Ģanlı. çıplak ayak. Aydın kuĢağı: Aydın kenti ünlü kuĢak yaptığı için onu anıyor. bâdı sabâ: sabah yeli (y). algın: sevdalı. bardak: ağaç testi. Ayvaz: Köroğlu'nun oğulluğu. arak: rakı. 84e. attar: dükkâncı. bedesten: çarĢı (y). :S47 SÖZLÜK B bacı: kızkardeĢ. anda: orada. ayrık: zararlı bir bitki. baki: devamlı. Daha çok Çukurova. Arabî: Arapça. göğün en yüksek yeri (y)^ aziz: yabancılık. Güney Anadolu. dost (y). barhana: yük. AvĢar eli: AvĢar Türkmenlerinin oturduğu yer. âram: dinlenme (y). baharatçı (y). akabinde: hemen. aygır: iğdiĢ edilmiĢ at. gereği gibi (y). avrat: kadın. alemdar: bayraktar. aĢmak: yükselip batmak. ayak: kaynak. kavuĢma bahçesi (y). kimi yerde balık (y). hark. ayvan: köĢk. resmiyet (y). bahçe-i vahdet: birlik bahçesi. sevgilim. asan: iyi. âĢık. barû: kale dıvarı (y). ölenler olurdu. demek. arak: ağıl iĢleri. pirleri.

849 SÖZLÜK bük: çalı (bitki). bezirgân: tüccar. kebap etme (y). cemal: yüz güzelliği (y). biyol: bir kere. ilgisiz (y). börülce: bir çeĢit benekli ufak fasulya bukağı: atların iki ayağına bağlanan özel biçimde ip. c»da: kargı. çak çak: koparma.. civara: sigara. beyaz kuruĢ: gümüĢ para. can: dost (y). boyalı taĢ: maden.bel: toprak kazma aracı. benvüz: benzi. seslenir. ne yapacağını bilmez (y). Ç çağ: zaman. buzulaĢmak: hayvan inleme. telli saz. can boyanması: can dayanmaz. cerrah: operatör. böğür: göğüs. doktor (y). döĢemek. C camız: manda. yırtma. bigâne: yabancı. esnaf (y). cennet'ül meva: sekiz cennetten biri ceran: ceylan. cıgara. alâmet. boylamak: suya dalmak. civan: genç. bineğin istemek: binecek sahibini istemek. cura: küçük. . felâket (y). belek: niĢan. ağlaması. binek taĢı: eskiden atlara binmek için evlerin önüne. beyzade: asil. güzel (y). kibar. cibiĢ: keçi. bunda: burada. boĢlamak: terk etmek. büryan: yakma. rengi (kerkük ağzı). buse: öpüĢ. bayıl canlar paresi: can parçası. binlik: büyük içki ĢiĢesi. cûĢ etmek: coĢmak. düğüm. çevir: eziyet (y). bir yol: bir kere. bezetmek: süslemek. cefa: eziyet (y). abdalca. öpücük (y). bîkarar: kararsız. bestemeli: benekli. burma: burmalı bilezik. bir defa. iĢaret. burcu burcu: güzel koku için söylenir. boĢ kâğıt: boĢanma belgesi (eskiden). bönce: safça. bend: suların önünü kesmek için yapılan sed: elbisede bağ. 848 bencileyin: benim gibi. cenderme: jandarma (y). çağıra: çağırır. Cidde. belây: belâ. cânan: sevgili (y). ayrılmak. soylu. beĢibirlik: beĢ altın değerinde süs altını. burçak: bu addaki bitki. bende: bağlı. bağırır. cincik: bir çeĢit boncuk. cılgı: kaymak ve yağ tulumu. belleme: sebze için kazılacak toprak. gösteriĢli. Cide: Arabistan'da bir kent. sevgili. belik: uzun saç örğüsü. konulan dikdörtgen yüksekçe taĢ. taĢmak (y). ölçmek.

çimmek: yıkanmak. çetnevir: çeĢitli kuru yemiĢ. Dinek: KırĢehir'de bağlık bir semt. kat (y). çiğit: çekirdek. davlumbaz: büyük davul. çatal yürekli: çok cesur (kimse). çırpını: çırpınarak. rakı. EVLERĠNĠN ÖNÜ 850 Çamlıbel: Köroğiu'nun kalesinin bulunduğu dağ. Çizin çizin: Sıra sıra. delllal: tellal (y). delikli demir: tüfek. 851 SÖZLÜK Dalaman: Aydın iline bağlı bir bucak. D dâdetmek: Ģikâyet etmek (y). 852 dideban: bekçi. Çek tüfek: Çekoslovakya tüfeği (eskiden). deĢirmek: toplamak. tatlı su (çarĢıda satıldığı için). çarkı felek: talih. dulda: gölgelik yer. di gelsin: söyle gelsin. eğlence. çelenk: savaĢ kahramanlarının baĢına konan taç gibi süs. darağacı: idam cezasının uygulandığı üçayak. KuĢlar Tanrı'dan destur alarak sabahtan öterler (y). dem: zaman (y). didâr: sevçjilmin yüzü. daylak: deve. düĢmana karĢı plânlar yapmıĢtır dalburuĢ kuĢak: bir çeĢit kuĢak. destan: hikâye. çarĢı suyu: iyi. devâ: ilâç. çenber: baĢ örtüsü. Çit: iĢlemeli önlük. Daha cok hayvanlar için. fidanlık.* burada çok oturmuĢ. sevgili (y). iyi eden Ģey (y). yanıltıcı. değme: olur olmaz (kimse) Deli Hoylu: Köroğlu'nun değerli komutanı. devĢirmek. devriye: jandarma kolu (y). deve yavrusu. çengi çengi: yavaĢ yavaĢ. divit: eskiden kalem ile mürekkebi bir arada taĢımak için . çslen: evlerin saçağı. demir don: zırhlı savaĢ giysisi. siper yer. dikme: fidan. çengi: oyuncu kadın. Yörük A. açıkgöz. çün: çünkü. dil: gönül (y). dağlamak: kızgın demirle yaranın çevresini yakmak. çevre: mendil. çehre (y). çalmak: vurmak. çınar: güzelin boyu bu ağaca b<. roman (y). Ġncili iğne. darbı meydan: savaĢ meydanı. yazma. dilber: güzel. dam: mahpusane. muhafız (y). davulcu.nzutilir. çökelek: Bir çeĢit peynir. . kılıç bileyen asker sınıfı. devlet kuĢu: masallarda baĢa konunca mutluluk getiren kuĢ. çubuk: üzüm asması dalı. demir kır at: atların donları (renk) içinde en makbulü. gök yüzü. dalda. destur: izin. drde: göz (y). dem: hoĢ vakit. haydi gelsin. içeri (y). dem: içki. çarkacı: bıçak. dirlik: geçim. tepelerin kuytu yeri. dâr: huzur. çırağ: ıĢık. müsaade. yer. çıra.çakır: mavi hareli elâ renk. sütırif-k (ilâç). deniz (y). cezaevi. Çit: BaĢ örtüsü. çedene: kendir tohumu. çelmece: önleyici. derya: büyük deniz. dermek: toplamak derun: Ġç. Demircioğlu: Köroğlu'nun komntanlanndan. çeper çekmek: çitten dıvar çevirmek.

yan yana. efgan: inleme (y). ferace: eski moda kadın giysisi. dolak: tozluk. fistan: entari. eydür: der. elbise. dolayı dolayı: dolana dolana. F farımak: ihtiyarlamak. kanmak. endiĢe: düĢünce. firkatli: acılı (y). kaĢ. ivedilemek. kıvrım. sndaze. Avrupa fırka: bölük. eğlim: eğri. meĢgûl etmek. sevimli. davranıĢ. bacaklara sarılan kumaĢ parçası. eren: delikanlı. çevre. 854 Estergon: Osmanlı imparatorluğunun Macaristan'da önemli kalelerinden. rastlamak. dizleyerek. kaçmak. dünü günü: gece gündüz. Eyitmek: söylemek. efkâr: düĢünce. söyler. evmek: acele etmek. dolaĢmak: âĢıkın sevgilisine kendini anlatmak için yaptığı davranıĢlar. don: renk. edna: alçak. önce (y). yabancı. doyuk olmak: doymak. eriĢmek: yetiĢmek. dizlevi: bata çıka. Eyüb: ilk peygamberlerden. SÖZLÜK E ebru: dalgalı. feryat etme. felek: aslında gökyüzü. el: memleket. Burada talih. eğlendirmek. kadın giysisi furma: hurma. Firenk: Avrupalı. oyun. dizgin kırmak: geri dönmek. yiğit. Sonsuz sabırla ün y3pr">!3tır. eyer kaĢı: at eyerinin önünde bir karıĢlık yüksek çıkıntı. elçek: eldiven. elbise.. sevimli. felfecir: Ģeytan gibi zeki ferik: piliç. el etmek: elle iĢaret etme. dürüzü. er: tarikat adamı. figan: inleme. eze!. firdevs: cennet bahçesi (y). eme: emek. hafif. eyyam: gün. düĢ olmak: düĢmek. yiğit. evlek: sebze bahçesinin bir kısmı. fehmetmek: anlamak (y). düĢ: rüya.) dudu: papağan. eğrim eğrim: eğri büğrü. dürzü: kötü kiĢi. esvab: giysi. el yumak: el çekmek. tuti. nin yukarıdan aĢağı bir çizgi olan birinci harfi. eda. (y). (y). fend: hile. Ferde: yalnız. dolayım: dolambaçlı. durur: kelime sonuna gelerek «dır» anlamı veren eski takı. eĢme: küçük su kaynağı. düldül: dürbün. değersiz (y). ayrı bölüm (y). eskiden kullanılan uzunluk ölçüsü (y). ıĢık.madenden yapılmıĢ uzunca kutu. eriĢte: evde yapılan makarna. koca. tek baĢına (y). ediraf: etraf. engin: alçak yer. envayi: çeıĢitli (y). terk etmek. S55 . al koymak. ergen: evlenecek çağa girmiĢ genç. Aynı zamanda eski yazıda aifafcr. firak: ayrılık (y). Ferfecir. düĢesi: düĢsün (dilek). el'emfcın: merhamet dileme. . merak (y). Elim: sevgilinin adı. edalı: tavır. olgunlaĢmak. döndürü döndürü: döndüre döndüre (ötekiler de ona göre. fer: güç. edik: kısa konçlu çizme. vazgeçmek. çağırma. Düldül: Hazreti Ali‟nin ünlü katırı. yabancı. çeĢitli renk (y). dudu dilli: tatlı dilli. bir arazı ölçüsü. giysi. eğlemek: durdurmak. dizin dizin: diz dize. eĢkilice: ekĢice. günler (y). Sonraları bugünkü «dır» olmuĢtur. üzüntü (y). elvan: renk. ezeli: evvel. dût: duman (y). EmiĢ: kadın adı. yalvarma (y).

göv. örnek. göze: su kaynağı (küçük). göz göz: delik delik. aıç: ayak. hörelemek: saldırmak. baĢka (y). gayetin: gayet. helbet: elbet. hecin: yürüyüĢü hızlı ve iki hörgüçlü deve. gıllü gıs: Kin ve hile (y). iplik eğirme aracı. gaza: savaĢ. harbi kısa mızrak. hicran: ayrılık. hezin: hazin. hor: kötü. Anlamı aslandır. göz. gövermek: yeĢillenmek. aĢağı. gözüv: gözü (Kerkük ağzı). kelli de denir. gubalak: keklik sesini taklit sözü. gaday: kaza. kaĢ benzetmesi (y). hilâf: yanlıĢ. istek. Haydar: Hazreti Ali'nin lâkaplarından. havas: heves. hanay: büyük konak. fena bakıĢla kötülüğe uğra nrrak. gayda: bir çeĢit nefesli halk sazı. has: iyi. gıybet: arkasından kötülüğüne konuĢma. gayrı: baĢkası. gazel: yaprak. hallaç: pamuk atan esnaf. önemli. haylamak: hayvan kovalamak. harlamak: birden coĢmak. gülfam: gül ağız (y). geri: sonra. ürkütmek. çekiĢtirme (y). gürgen: kerestesi sert bir orman ağacı. din yolunda savaĢ (y). 856 H haber iĢlemez: haber gerekmez.SÖZLÜK gada. gül yanaklı (y). savaĢ davulu (y}. çullanmak. hergiz: asla. güz: sonbahar. hem (yerli ağzı). eğlenceyi seven. haçan: ne vakit. göz değmek: nazar değmek. hâr: diken (y). ne zaman ki. hicab: utanma (y). . hotoz: kadın baĢlığı: hovarda: çapkın. göz etmek: göz kırparak iĢaret etmek. gün: güneĢ. gülizar: gül bahçesi. hıĢım: Ģiddetli öfke (y). güman: Ģüphe. heves güves: heves etmek (Ġkincisi taklit) S57 SÖZLÜK hezer: ibret. gök: yeĢil. sararmıĢ yaprak. gök: yeĢil. harım: deve ağılı. ayrılık acısı (y). yalan (y). hemden: arkadaĢ. köĢk. han: büyük komutan. garaz: düĢmanlık (y). harami: yol kesen. yas (yerli söyleyiĢ). Hâk: toprak (y). hilâl: yarım ay. hırsız (y). çok (y). yabancı. artmak. hiçbir zaman (eski). gülbahri: bir gül çeĢidi (y). has bahçe: özel bakımlı bahçe. Hak: Tanrı (y). heyamol: gemicilerin birlikte bir Ģey çekerken elbirliği sağlamak için bir ağızdan yüksek sesle ve makam la söyledikleri söz. sakınca (y). hozalmak: gururlanmak. hayat: sofa. hayli: çok. hemi: öyle mi. padiĢah bahçesi. hal: ben (y). düĢman (y). Kirmen: iğ. götürü: götürür (eski). hayfetmek: korkmak. vali. gülboncuk: üç köĢeli boncuk. güzel (y). girmen. htas gelin: güzel gelin. sevgili (y). gılman: cennetteki güzel erkekler (y). gülbenk: cenge giden askerin hep birden söylediği dua. belâ (y). çj3ybet.

iĢ yapmak. karımak: ihtiyarlamak. felâket (y). ihvan: dost. Karun: eski çağlarda zenginliği ile ün yapmıĢ bir kiĢi nin adı. alına dökülen saç. hû çekmek: derviĢlerin 'hû hû' diye zikir ederek dönmeleri. kadı: yargıç. katar: dizi. hünkâr: padiĢah (y). kail: razı. . dizi. kalındı: kal. ayakla ilgili (y). kavuz: boĢ. arkadaĢ (y). ilenmek: beddua etmek. belâ. ilk olarak (y). kademî: ayak ile. iki cihan: dünya ve ahiret. mezbaha. kater: katar. kavil: söz (y). çevirmek. kâhkül: kâkül. Hüma kuĢu: mitolojik bir masal kuĢu. kanara: hayvan kesilen yer. hüsnü cemal: yüz güzelliği (y). kasavet: keder. hâkim (eskiden). artık kal (eski). üstümüze. yeter görme (y). iki dinli: dönek. hun: kan (y). hû: Tanrı. yetme. ilimon: limon (yerli ağızı). ilk yaz: ilk bahar. büyük ağacın (vezin için böyle söyleni yor). iflâh: kurtulma (y). iki yüzlü. kâr eylemek: yapmak. kadana: iri Macar atı. arka arkaya. kada: kaza. 858 ilenger: lenger. yalçın. katar olmak: kat kat olmak. top çeken at. ispit: araba tekerleğinin çenberini meydana gntirsn ağaçlardan her biri ıĢgın: taze filiz. istek (y). ıtrıĢnh: güzel kokulu bir çiçek (y). kavim: kavim. kof. kaban: bayır. güzel (y). kan: ölüm. vesvese. kavil yeri: buluĢma yeri. kasd: niyet (y). iraf: raf (yerli ağız). Kapaltı: Kızılırmak yöresinde bir dağ. karmak: bir Ģeyi su ile karıĢtırarak hamur yapmak. kocamak. kervan dizisi. katmer: bir çeĢit yağlı ekmek. Kad: boy (y). kamet: boy (y). hürü: huri. kargıĢlamak. hüsün: güzellik. talihsizlik. kaymak: üzülmek. ibtida: önce.. 859 SÖZLÜK kâhya: eskiden bir daire veya konağın iĢlerini çek çeviren görevli kimse. sıcak. cinayet. güçlü (y). Kimin baĢına konarsa ona mutluluk getirdiğine inanılır. iĢkil: Ģüphe. Lonca baĢkanı. imaret: yoksullara yiyecek dağıtmak üzere kurulmuĢ yardım evi (y). kargı: ucu demirden uzun mızrak. kâr etmek: çok dokunmak. . kanda: nerede kan etmek: adam öldürmek. kayalık. kbdir: kudretli. ikrar: söz verme (y). kasdımıza: bizim için. K kabağcın: kaba. kara yazı: alın yazısı. cinayet. iĢtiyak: Ģiddetli arzu. iĢlik: bir çeĢit gömlek. ıraf. üzüntü (y).höyük: küçük tepe. bir çeĢit büyük kap. ılgar: atın dört nala koĢması. ılıman: ılık. ılgıt ılgıt: rüzgâr ve su gibi Ģeylerin hafif esmesi veya akmalarını anlatan söz taklidi. ince fikir: üzüntülü düĢünce. I —I ibriĢim: ham ipek. Allah (0). iz bağlamak: iz bulmak. usandırmak. kalaba: kalabalık. sarp. topluluk (y).

kubur: dolma tabanca. kudret kalemi: Tanrı tarafından yazılmıĢ. köz: kor halinde ateĢ. lâle: halka (y). keĢlik: yağı alınıp peynir yapılacak süt. keman: yay (y). Burada sık saç. kesim: elbise. kol bağı. kuzgun: leĢ yiyen. . dili tutulma. külhan: hamam ocağı. kolçak: bazubend. Kır-at: Köroğlu'nun efsanevî atı. kodumudu: koydu idim. kemha: bir çeĢit ipek kumaĢ. kızıl elma: Türklerce ele geçirilmesi ülkü olan kent. kolan: atların karnından eyere bağlanan kuĢak. kenar gezmek: uzaklarda dolaĢmak. kürelenmek: yuvarlanmak. bu sütten /apılan yemek. kelâmullah: Tanrı sözü. idamdan sonra en ağır ceza idi. kivra: kirve. Kutup: baĢ. 860 kekil: kâkül. kucaklamak. küççük: küçük. eskiden saçını ve sakalını kesen kimselere de nirdi. Nemse. koç yiğit: kahraman. kutnu: iyi cins ipek kumaĢ. tutsak. bu ceza. sünnet olurken çocuğu tutan kimseye verilen ad. kötü soy. kıymat: kıymet. kırmak: öldürmek. kula at: al ile kır arasında renkte at. kuzu: yavru. kudret lokması: Tanrının verdiği yiyecek. kitap: çok yerde "Kuran" demektir. (y). köp: kağnı arabasının arkada ve önde bulunan bir tah tası. kınalanmak: al renge boyanmak. koçak: yiğit. kahraman. Akrabaya yakın sayılır. kiĢmiĢ: üzüm kurusu. leb: dudak. çakmaklı tabanca. Köse Kenan: Köroğlu'nun komutanlarından. (y) kuyum: kuyumcu. koyak: yel almayan siperli yer. Kuran (y). giyim. küffar: kâfirler. (y) küheylan: iyi cins binek atı. düĢman. değer (yerli ağzı) (y). küle: uzun (Kerkük ağzı). kem damar: kötü huy. kepez: tepelik. Lemse: Macaristan. Lâhuri Ģal: Hindistan'da Lâhur kentinde dokunan ünlü Ģal. kimya: yüksek özellikler taĢıyan değerli Ģey (mecaz olarak) (y). kıyl-ü kal: dedikodu (y). bilezik. (y) küfür: dinsizlik. kopça: düğme. külüng: büyük kazma. kıble: namaz kılarken yüzün dönük bulunduğu yön. yapılmıĢ an lamında. kelle getirmek: savaĢta düĢman kellesi getirenlere para bahĢiĢ verilirdi. «odaklı: çivili. alma dökülen saç. lal: dilsiz. kazak. Kâbe.kaza: belâ (y). koçmak: sarılmak. kul: Tanrıya göre insan. silâhlık. külek: tahta kova. kuĢ burnu: yabani gül. kılıç çalmak: kılıç ile vurmak. ülke. önder. baĢkan. kotan: kara sapan. babayiğit. mert. kunduz: sık bitki kökleri. pulluk. hizmetçi. kömüĢ: manda. ĢaĢkın. S62 kürek: eskiden gemilerde kürek çekmeye hükümlü kiĢi. yırtıcı büyük kuĢ. kesmek: pazarlık etmek. Kerem: Kerem ile Aslı hikâyesinin erkek kahraman'.

mezer: mezar. Sevgili yerinde kullanılır. melil: üzgün (y). mestetme: kendinden geçirmek. mest: eskiden ayağa giyilen sahtiyandan. yer. yemeği yapılan bir küçük bitki. cefa (y). 864 meyil vermek: gönül vermek. menend: benzer. mah: gökteki ay (y). uzun. (y). Mevlâ: Tanrı (y). namuslu kimse. mestane: sarhoĢça. mihnet: sıkıntı. keder (y). mahbub: sevgili (y). maksut: yapılması istenilen. menzil döğmek: düĢmana ok atmak (y). malamat: kusur. keder. Misket: türküde geçen bu ad sevgilisinin adıdır. martin: eski bir tüfek çeĢidi. merdeme: bitki özü. Mısır hâzinesi: Osmanlı imparatorluğunda en çok ver giyi Mısır gönderirdi. mecidiye: Cumhuriyetten önce bir gümüĢ para 863 SÖZLÜK rneclis-i irfan: bilginler toplatıl im (y). men: ben (Kerkük ağzı). . meral: diĢi geyik. mail: gönül verme (y). meyerim: meğer. meydan almak: savaĢ meydanında döğüĢmek. meĢe: orman. menevĢe: menekĢe (eski). mirze: bey. maya: diĢi deve. arzu edilen (y). mahlûkat: yaratıklar. Kadın adı (y). mihriban: Ģefkatli. mecnun: deli (y). yumuĢak ayakkabı. oturup kaimak. mil: ince. mesken tutmak: ev tutmak. Mevlâ Kerimdir: Tanrı yardımcımdır (y). merek: ahırda saman konan yer. manal. mert. Lokman: hekimlerin pîri. menzil: savaĢta ok atılan ve düĢmanın bulunduğu yer (y)menzil: durak. merd: sözü ve özü doğru. M madımfah. belki. mahi mestim: ay yüzlü sevgilim (y). mesken: ev. canlılar (y). Bu durumu ve zenginliği dolayısiyle bu söz bir deyim olarak söylenirdi misk: misk keçisi denilen hayvandan alınan güzel kokulu yağ. yiğitçe. madımak: baharın ilk günlerinde kırlarda çıkan. konulan yer (y). mihrican: sonbahar. âĢık olmak. mahrama: mendil. namusluca (y). oturulan yer (y).Leylâ: Leylâ ile Mecnun hikâyesinin kadın kahramanı. merhametli. mehle: mahalle (y). Kimi zaman kadın adı. Ölümden baĢka her hastalığa çâre bulan efsane kahramanı bir hekim. Sevgili yerinde kullanılır. güler yüzlü. rüsva. miskin: zavallı. misli: gibi. mihrab: camilerde namaz kılarken dönülen oyuk ver (y). baygın (bakıĢ) (y). Mecnun: çok yaygın olan «Leylâ ile Mecnun» hikâyesinin erkek kahramanı. meraret: acılık. meyeri. Loras: Konya'da Meram Bağları yöresinde bir bağ idi. erkek. uyar (y). mayhoĢ: hafif ekĢi (y). olaki. komutan (Azerice). aklını almak tutulmak. düĢmandan döğüĢmek için er istemek. rezil. mahi: balık (y). ahırın bir bölümü. merhametli. meydan yeri: savaĢ meydanı.eymek (y). merdane: mertçe. benzer (y). lüver: eskiden tabancaya bu ad verilirdi.

iyi etmek. yakıĢıklı. nân: ekmek (y). püskül: koyunların baĢına takılan süs. murat: istek. parlak: güzel. O — ö ocak: kum çekilen yerde çukurluk. oyunca (Kerkük). Mori: Bulgarca bir hitap. razeke üzümü: rezzaki denilen . âĢar eski (y). muti: itaatli. pusat: zırh. okumak: çağırmak. öĢür: tahıldan onda bir alınan vergi. okuntu: çağrı. varlık. eĢarp. mola: <<-mi ola» yerinde kullanılır. belirti (y). utanmak. savaĢ elbisesi. nâĢi: kötü kiĢi. Avusturya. naz ederek. od: ateĢ. arzu (y). bazubend. pezik: pazı denilen bitki. muhabbet: sevgi. pus: sis. Ģöhretli. sultan nevruz (y). paylamak: yağma etmek. onarmak: düzeltmek. narin: ince (y). peĢkir: peçete (y). niĢan. konuĢma. pul: eskiden çok küçük para. iniltili. parmaklık: cezaevi. manzume Nemçe: Macaristan. nevâ: güzel ses. mümin: dini bütün kiĢi (y). Pasen: Pasin (Erzurum'da yer adı). nedem: ne edeyim. nâs: insan. konuĢup görüĢme (y). nefes: Ģiir. pazvant: bekçi. oylum: kıvrım. neçe: nice. sözünde durmayan (y). baĢı yumuĢak (y). niĢane: iz. mozulu: kederli. peymâne: içki kadehi (y). perva: korku (y). kurtulmak.miĢmiĢ: dut kurusu. sığınacak yer (y). pâre: parça (y). nar: ateĢ (y). pnzubent: kol bağı. onulmak: iyi olmak. davet etmek. poĢu: baĢa sarılan yazma. nazlanı: nazlanarak. Perende: takla (y). ermiĢ. onuruna yedirememek. mahpusane (türküde). on beĢli: on beĢ yıla mahkûm. sohbet. namlı: ünlü. pambuk: pamuk. 865 SÖZLÜK namuslanmak: aılanmak. mukadder: alın yazısı (y). palaz: geliĢmiĢ keklik yavrusu. Pir-ü Pak: çok yaĢlı (y). nevruz: yeni gün. nikab: yüz örtüsü. penah: koruyucu. mart dokuzu. pervane: kelebek (y). nisbet: zıddına (y). nokta nokta: tek tek. müzik (y). peçe (y). N Nâçar: çaresiz (y). Ģarap kadehi (y). tarikat kurucusu. nesne: eĢya. pir: ihtiyar. piyale: kadeh. f/55 866 ören: viran yer. (y). öküĢ: çok (eski). muhannet: dönek. mezhep dıĢı kimse (y). R rakkaz: rakkas. davetiye. Nemçeli: Macar ya da AvusturyalI nemek: tuz (y). insanlar (y).

âĢık (y). sevi: aĢk. sene: sana (Kerkük ağzı). setre. aĢılması güç. serende: yemiĢ kurutma yeri. ova. baĢlıca kâr (y). tedavi etmek. sehii: sahil. sıfat: biçim. geri dönmez kiĢi (y). sergilemek sadık: sözünde durur. sıfat: biçim. seyrana çıkmak: gezmeğe çıkmak (y). sazende: Çalgıcı. . kıyı. (y). görünüĢ (y). S sebavet: çocukluk çağı (y). serkâr: baĢ iĢ. sahra: kır. sergi: meyve kurutmak için yerlere serilen yaygı. say: kaya. revan olmak: yola düzülmek. sini: bakır yemek tepsisi. serian: çabuk. sıla: doğup büyünülen yer. Cenaze namazı için minareden okunan dua. rah: yol (y). semiz: ĢiĢ. saiaklamak: dökmek. sap: demet edilmiĢ ekin. (y). semah: Alevî ve BektaĢî tarikatında tören sırasındaki oyunların genel adı. (y). seyran etmek: seyretmek. Uzun boy benzetmesi. fırlatmak. Sanem: ÂĢık Garip hikâyesinin kadını. serdar: baĢbuğ. saz çalan (y). ser: baĢ. ĢiĢman. rızk: yiyecek. (y). sarp :dik. gizlilik ile . kuĢak gibi Ģeylerin sarkan uçları. her türlü yaygı. dolaĢmak. reis (y). taĢ. sako: ceket. sâki: içki dağıtan güzel. salâ: çağırma. serv: servi ağacı. kazanç (y). önder (y). san lira: altın para. saçılarak. sal: tabut. seslenme. görünüĢ (y). saraç: eyer takımları yapan esnaf. saçmak: sermek. süratli (y). Selvi: Emrah ile Selvi hikâyesinin kadını serçeĢme: birt opluluğun baĢı. bağlık yer (y). seymen: efe (Orta Anadolu'da). dolaĢmak. sekleme: azaltma: çuval. asıl vatan. sevdakâr: sevdalı. gezmek. sabi: çocuk (y). sakınmak: kıskanmak. sağrı: atın beli ile kuyruğu arasındaki bölüm. redif: Birinci Dünya SavaĢında kurulan Redif askeri taburu (y). serpil serpil: serpilerek. EVLERĠNĠN ONU 868 sefer: yolculuk. hırpalamak. genç geyik. sığın: bir cins geyik. setire: ceket. P 867 SÖZLÜK rebab: telli biı çalgı.üzüm. sağdıç: düğünde gelin ya da güveyiye kılavuzluk eden kimse. seyran etmek: seyretmek. savaĢ. gezmek. sağ etmek: yaĢatmak. saçak: baĢ örtüsü. gitmek (y). tutku. sıcak yer. sırınan: sır ile. ravaklı bal: bir çeĢit iyi bal.

suret: yüz. tezgâh. tersane: gemi yapılan yer. tutkun (y). cesaret (y). tavla: at ahırı. felâket. fidan. mahcup (y). sürgen: filiz. düĢman( mecaz). genç. Ģol: Ģu (eski). Ģahan: Alıcı kuĢ. ġark: Doğu. tanbura: tanbur denilen telli çalgı. suvayı hikmet: ĢaĢılacak iĢ (?) sündü: uzatarak. tandır: yer oyularak açılan derin çukurda meydana getirilen ocak. tor sığın: acemi. alın yazısı (y). Ģirâze: düzen. Ģifa verici (y). teĢne: istekli (y). Ģah boy: uzun boy. leğen. soyha: ölünün elbiseleri . ġah: Hazreti Ali. 5 ġad: Irak'ta ġatt'ülarab denilen ırmak. 870 ĢiĢhâne: eskiden ağızdan dolma tüfek. Suna: kadın adı. BaĢ tavla: padiĢah ya da paĢaların tavlası. çalıdan dıvar. Ģibaîak: keklik sesini taklit eden söz. Ģunda: Ģurada. tazelemek. Ģahinleyin: Ģahin gibi. Ģal: atkı. Ģarap vurmak: Ģarap yapmak için küplere üzüm doldurmak. yön tem. Ģahin. teneĢir: üzerinde ölü yıkanan yer. en üsttür. tazelemek: yenilemek. âĢık (y). tersin: tersine. saç. yol. tırkı: hamur teknesi. daraba. S69 SÖZLÜK siyim siyim ağlamak: içli içli ağlamak. tufan: belâ. siyeç: bağ çiti. (y). Ģivekâr: iĢveli. Ģükker: Ģeker (y). . saç bağı. Ģifakâr: iyi edici. teĢti: çamaĢır leğeni.hakaret olarak kullanılır). taya: dadı.sırma: sarı renkte tel. Ģavk: IĢık. yüke alıĢmamıĢ. Ģuride: aĢık. devek. töre: usul. gözünden sicim gibi yaĢ gelmek. SÖZLÜK tig-i gam: gam. Sünmek: uzanmak. genç geyik. tekellüm: konuĢma (y). tura: çocuk oyununda mendilin ortasının boğulması. ten: vücut. meydana çıkmak (y). Ģeyda: çılgın. makineli tüfek. keder kılıcı (y). tertip (y). tuğ: vezirlik payesi. tav: tuzak. tek ede bıçak: bir çeĢit iĢ bıçağı. sermende: utanga. cilveli (y). talan: yağma. ġahlar ġahı: Köroğlu'nun lâkabı. toplumun uyması gerekli kurallar. hizmetçi kadın. tel: tüy. T tabib: doktor (y). Ģakımak: içli ötmek. periĢan. burada (eski). Burada kandan Ģarap yapmak söz konusu. sübyan: çocuk (y). üç tuğ. Ģaddbk: nazlı. takdir: talih. tecelli: görünmek. altın sansı. ĢaĢalı: ara açılalı. soytaa. kader. Sultan Dağı: Anadolu'da bu adda birkaç dağ adı vardır. tomotik: otomatik. ağaçtan yapılan çeĢitli kaplar. Kimi yerde Ġran ġahı. tor: acemi. terki: atın arka yanı. çehre (y). tanka: (?) taraba: tahta perde. tevek: üzüm asması. küseli.

yok olmak. vech-ile: üzere (y).tülenmek: tüylenmek. yakıĢıklı. esir. yeriĢiv: yürüyüĢü (Kerkük ağzı). arkadaĢlar (y). yağlık: mendil. alın yazısı. Y yâd: yaban. yaslanmak: yatmak. yaman. ün: ses. Yâ hû: derviĢlerin Tanrıyı anmaları yakasız gömlek: kefen. varmak: yapsın. yesir: tutsak. vefâ: sevgi bağlılığı. üleĢmek: paylaĢmak. yangınlık: âĢıklık. uğrun uğrun: gizli gizli. defa. yâren. urba: elbise. urgan: kalın ip. savaĢta yenmek. Cepkenin göğsü. yassılamak: eğilmek. yordam. yol: kere. V vala: baĢ örtüsü. sevimli (kadın). yol: usûl. 873 SÖZLÜK yasılı: yaslı. Oğlunun kaybolmasına üzülerek çok ağlamıĢ. yazı: ova. Vona Burnu: Karadeniz kıyısında. . çağırma. töre. yavuz: pek sert. niĢanlı. yessir: esir. denemek. yerinmek: üzülmek. yangın: âĢık. yosma: oynak. U — Ü uca: ufak. yemeni: sade bir ayakkabı tüy (eski). toz. ya hey. sevgide durma (y). yaymak: yayık denilen kapta yağ ve ayran yapma iĢi yazı: yerine göre «talih. sevda çekme. tutsak. yazma: tülbent baĢ örtüsü. üleĢ: ceset. (y). (y). tünek: kanatlıların konup geceledikleri yer. Çoğu zaman ağaç dalıdır. anı. varmak: gitmek. vurgun. ölü. ünlemek: seslenmek. yBr: uçurum. usul: yavaĢ. yabancı (y). yağlı martin: iyi atan tüfek (eski). uruĢan: parlak. çağırmak. önü. üveyk: güzel bir av kuĢu 872 üzülmek: incelmek. uĢak: genç. eski). kara yazı» da de nir. yâda düĢmek: hatırlamak. yârân: dostlar. yeğde: yavaĢ. gözleri kör olmuĢ tu. yıkmak: güreĢte. yıkıpsan: yıkıyorsun (Kerkük). uğur. varsın. yetirmek: ikmal etmek. yalı: deniz kıyısı. umman: büyük deniz (y). giysi. yazmak: yaymak. çocuk uvak: yaprak olacak. yaĢmak: yüz örtüsü. yadigâr: hatıra. yapmak. üzüv: yüzü (Kerkük ağzı). hüküm. uğru: ön. Yakub: Yusuf peygamberin babası. yafta: idama mahkum kiĢilerin boynuna asılan ^erman. yamak: eskiden Rumeli askeri. yaha: ey. yavuklu: sevgili. Vona yakınnda bir burun. leĢ. bitirmek Yezit: Alevî tarikati dıĢında kalanlar. tütün: duman. tamamlamak.

Köçekçeler. Ġst. Mehmet Halit Bayrı. Ġst. 1939. 4.yöğrük: hızlı yürüyen (at). Halk musikimiz üzerine daha geniĢ kitap ve makaleleri görmek isteyenler Müzikolog Veysel Arseven'ın Ģu eserine bakabilirler: «Açıklamalı TÜRK HALK MÜZĠĞĠ KĠTAP ve MAKALELER BĠBLĠYOGRAFYASI. 1953. Sadi Yaver Ataman. Ali Rıza Yalgın. 1928. Yusuf Peygam ber. Ilgın Folkloru. Kerkük. Köy Halk Türküleri Ġstanbul. çeviren Türker Acaroğlu. 1948. 1938. 5. 1923. 6. felâket (argo olarak) zâhit: kaba sofu. 14. Notalı 38 türkü. . Ġstanbul Folkloru Birinci Baskı. (eski yazı) Ġstanbul. Bu Toprağın Sesi Memleket Havaları. mert. 1. Safranbolu Düğünleri Oyunlar Türküler. Adana. YaĢar Nabi. 1938 derleme 382 s. Ġstanbul 1969». ikinci. 1951. Yusuf-ı Ken'an: Ken'an elinin Yusuf'u. Ankara. 1928. Çankırıda Ahilikten Kalma Esnaf ve Sohbet TeĢkilâtı Çankırı. yuyacağın: yıkayınca (yerli ağzı). Niğde Halk Türküleri. 1950. yüreği çatal: kahraman. Z Zagon: belâ.Atanas Manof. Kırk Fasıl Halk Türküleri. Kerkük Horyatları ve Manileri. Elâzığ Halkevi Yayını. 11. iĢ bildirme. Yusuf Ziya Demirci. BektaĢi Nefesleri. zâr olmak: inlemek. Mahmut Ragıp (Gazimihal). 36 türkü. Anadolu Türküleri ve Musiki istikbalimiz. 1945. Ġst. Gagauzlar. Anadoluda Eski Düğün ve Evlenme Âdetleri. yudumudu: yıkadım idi (yerli ağzı). M. 1936. Türkçe Ninniier. Kastamonu. tarikat dıĢı kimse. ignatis KunoĢ. Balkanlar ve Türklük. zülüf: yüze dökülen saç. 1940. Çankırılı Hacı ġeyhoğlu HaĢan. 1937 Notalı 95 s. Bartın 1936. (eski yazı) Ġstanbul. 1936 9. An kara. 17. 1946. BĠBLĠYOGRAFYA AĢağıda. 15. Ġst. 18. 3. yiğit. Millî Eğitim Basımevi. yumak: yıkamak. bu kitabı hazırlarken baĢvurulan kaynakları gösterdik. 1932. Ġstanbul. Ġstanbul. yüzbirli: yüz yıla mahkûm (eskiden). Millî Folklor Enstitüsü Yayınları: 1. Ankara. 1949. Ģahsı (y). Hamit Zübeyr (KoĢak). Konya Halkevi Yayını. Halit Ongan. Cenupta Türkmen Çalgıları. SeçilmiĢ ġarkı Güfteleri. 13. 7. Karadeniz Bölgesi Halk Türküleri. 10. birinci kısım. Halk ġiirlerinin ġekil ve Nevi. ağlamak. 1929. Bu eser kırk bir yıllık bütün yayınları içine almakta olup her türlü çalıĢmalara ıĢık tutmaktadır. 1972. Ġstanbul Konservatuvarı. 20. yumuĢ: emir. Sadi Yaver Ataman. 19. Dokuz ötkünç. Türk Musiki Dergisi NeĢriyatından. Sevimli. Fehmi Çaylı. Niğde. Ġstanbul. 16. 3. Veysel Arseven. Elâzığ Türküleri ve Oyunları. 876 12. zarı zarı: inleye inleye ağlama. yüreklenmek: cesaretlenmek. Yusuf Ziya Demirci. Çankırı11 Ahmet Talat. Yusam: yıkasam. zat: kendi. 2.

30. 45. Cahit Öztelli. 1968. 1958. Ferruh Arsunar. Memleket Türküleri. 44. 1965. Osman Attilâ. Din? Türk Musikisinden ilâhî. Ġst. Türküleri Dinlerken. 1966. 2. Sazdan Bilgiler. No: 1959. 41. Konya. Gençler için Çok Sesli Türküler. Ġlâhî Mecmuası. Halk Türküleri. 304. Seyit Küçükbezirci. Afyonkarahisar Türküleri 1. Remzi Kitabevi. Ankara. 1962. Fikret MemiĢoğlu. 23. Yeditepe Yayını. Irak Türklerı Kültür ve YardımlaĢma Cemiyeti Yayınları. Tarihte Bplıkesir. 22. 1965. b. 1958. 1963. Rumeli Türküleri. Ġsistanbul. b. Halûk Akgün. Mustafa Ramiz. 35. Neriman Tüfekçi Nida Tüfekçi. Efsaneler. DurmuĢ Yağcıoğlu. Gaziantep Kültür Derneği yayını. ġemsi Yastıman. Birinci baskı. 1966. 24. s. Gaziantep. Balıkesir. 1957. ġemsi Yastıman. Türkten Türküler. Kahramanlık Türküleri Ġstanbul. Ezo Gelin. 1953. T. Muzaffer Sarısözen. 18 türkü. Plâk ve Filim ve En son Halk Türküleri. Ġstanbul. Serhat Türkülerinden DuyuĢlar. Destanlar ve Türküler. 43. Yiğitlik özüdür Yiğidin. 1954. 1961. teksir. Birinci kitap. 1964. 51. Ġst. 70 büyük sayfa. YükseliĢ. Ġstanbul. 46. 1957. Ankara. Notalı. 16 s. Ġst. Sadi Yaver Ataman. Kemal Özer. Ankara 1962. Cemil Güçyetmez. Varlık Yayınları. Gaziantep. 25. 1958. 1957.. Çankırı Halk Edebiyatı: Türküler. Türk Halk Türküleri.. Ġstanbul. Karaoğlan HaĢan Karahüseyinof. 70 türkü. Sadi Yaver Ataman. 1964. 36. 1960. Ali Balım. 26. Gaziantep Dolaylarında Türkmenler ve Baraklar. . Ġst. Ġst. (74 türkü. 1966.21. Büyük boy 152 s. BeĢinci Baskı. 49. EVLERĠNĠN ÜISU 878 50. Cahit Öztelli. Ġki Yüz Elli Yıllık Bir SavaĢ Türküsü. 40. 37. Urfe Türküleri. 148. 39. Hfclk Türküleri. No: 4. 38. 24 nota ile). 1953. 47. Gaziantep'te Derlenen Türküler ve Maniler. 52. Kaside ve Nat-ı ġerifler. Ġst. Esnaf Türküleri. 29. Fatih. Rodop Türküleri. Sofya. Türk Anadolu Halk Türküleri. Çankırı11 Tahsin Nahit. Ankara. Ġstanbul. Ġzmir 1969. Ġstanbul. 1965 yılı Radyo. 48. Emil Boyev Hayriye Süleymanova. Ġst. s. No: 3. Ankara 1965. 28. 33. Darende Kitabevi. Folklor A. Eflâtun Cem Güney. 1969. 1960. 80 s. 877 BÎBLĠYOGRAFYA 32. 1961. 120 s. 1963. Ninniler. 1961. Mehmet Macit. Maniler. 1966. Türk Halk Musikisi Usulleri. Mehmet Solmaz. 1962. Ankara. Ayyıldız Kitabevi. Ġstanbul. Gaziantep. 27. En Güzel Türküler ve Arajman. 1961. 42. Issız Yuvalar Konya Türküleri. Kerkük Halk Türküleri ve Horyatları. Bulgaristan. Ömer özbaĢ. 34. Harput Ahengi. Ekrem Zeki Ün. Lütfü Ercin.

sayı 91. Ankara. 1969. 60. Kırımlı Muhacir Halk Türküleri. Ankara. Ġstanbul 1970. 54. Enver Doyran. ÜLKÜ. 55. Türk Kültürü. 1971.Türk Folklor AraĢtırmaları. baskı. 2. 1949 1972 yılları kolleksiyonları. Fethi Gözler. Halk ġiirinde Türler. 57. Ġstanbul. Türküler üzerine çalıĢmaları sıra ile göstermek amacı ile böyle dizilmiĢtir. 70. En eski ve önemli bir kolleksiyondur. 56. Ankara. 1969. 1970. 1970. Kul Nesimi. Muammer Uludemir. Mahmut islâmoğiu. Milliyet Yayını. 500. 63. Milliyet Yayınları. Türk Kültürü AraĢtırma Enstitüsü Yayını Kolleksiyonu. s. Mecmua-ı Saz-u Söz. Halk Edebiyatında Milliyet Unsurları. Notasız 224 büyük sayfa. 65. Türkiye ĠĢ Bankası Yayını. Cahit Öztelli. Sahte Ozanlar. Altan Araslı. 3. Millî Kültür Dergisi. Ankara 1969. 1971. 53. Erzurum Türküleri. Ġstanbul. Halkevleri ve Halkodalan Dergisi. 66. yüzyıl yazması. Yunus Emre Bütün ġiirleri. 1971. Türküler 1 (EskiĢehir Bölgesi). Aylık Dergi. Milliyet Yayını. Kıbrıs. 17. 1971. Hikmet Dizdaroğlu.Çankırı Halk Eğitimi yayını. 58. Saz Ģairlerinin Ģiirlerini yazdıkları on yedinci yüzyıldan bu yana defterler. Türk Kültürü. ÜLKÜ. 1969 Not: Dergi kolleksiyonları dıĢındakiler çıkıĢ tarihleri sırasına göre alınmıĢtır. En Seçme Türküler ve ġarkılar. Adana. 879 BĠBLĠYOGRAFYA 67. H. içinde 400 türkü ve Ģarkı notaları ile yazılmıĢtır. 61. 68. Cahit Öztelli. Ġstanbul. Ġst. Türk Dil Kurumu Yayını. Yeni Seri kolleksiyonları. Seri koleksiyonları. 1971'. 69.. 1971. . Kıbrıs Türk Folkloru. ÂĢık Veysel ġatıroğlu. 62. Millî Folklor Enstitüsü Yayını. 59. Pir Sultan Abdal. Dostlar Beni Hatırlasın. Karacaoğlan. 1969. Cahit Öztelli. Nabi Belekoğlu. Kendi kitaplığımda bulunan üç yüz cönk. 64.Tahir Kutsî Makal. Cahit Öztelli. Ankara. 71.

% & 4 A ► % ı* % «z V (â ►W HI nV-Ht w * %tt:«•»t*U*t** *v 4/ı^ it ^ 4i> %itP%t ^ k 41 *14*î * 4»* *ıt*4i:*4tHii:*4î« % L ^ % *r* % i # ~ ^ % i ► % i *% i * * l ı #> % 1 $ .

ı P«. ^2N .

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->