You are on page 1of 6

TÜRK VE ARNAVUT KÜLTÜRÜNDE ORTAK BĠR DEĞER OLARAK NASREDDĠN HOCA Dr.

Bünyamin Çağlayan Bedir Üniversitesi, Tiran ARNAVUTLUK Bir konu anlatılırken dinleyicilerin azalan dikkatini yeniden kuvvetlendirmek veya ileri sürülen bir düĢünceyi destekler mahiyette delil göstermek için bir nükte yapılır veya fıkra anlatılır. Böylece kısa bir süre dinlenen zihinler konu üzerinde daha yoğun bir Ģekilde düĢünme ve dinleme faaliyetine devam edebilir. Nasrettin Hoca fıkraları, hem güldüren hem düĢündüren ve ders veren özellikleri ile konuĢma ve yazılara süsleyen sözlü edebi ürünlerdir. Yüzyıllar öncesinde meydana getirilmiĢ fıkraları ile günümüzde Ģöhreti artarak devam eden Nasrettin Hoca efsanevi bir kiĢilik olarak bilinmesine rağmen gerçekte yaĢamıĢ bir Ģahsiyettir. Hayatı ile ilgili bilgilerimiz çeĢitli araĢtırmalarda elde edilen küçük ayrıntılar ve fıkralarından çıkarılan bilgiler ile sınırlıdır. Nasrettin Hoca 1208 yılında EskiĢehir’in Sivrihisar ilçesinin Hortu köyünde dünyaya gelir. Babası köyün imamı Abdullah Efendi, annesi Sıdıka Hatundur. Ġlk öğrenimini babasından alır. Medrese eğitimi almak için önce Sivrihisar’a gider daha sonra Konya’ya geçer ve burada eğitimini tamamladıktan sonra bir müddet gölge kadılığı yapar. Bir ara köyüne geri dönen Nasrettin Hoca daha sonra AkĢehir’e yerleĢir ve hayatının sonuna kadar burada kalır. Ġlk hanımının vefatı ile yeniden evlendiği hatta ikinci ve üçüncü hanımında vefatı ile dört evlilik yaptığısöylenir. Hoca’nın 4 çocuğu ve bunlardan gelen 12 torunu bulunduğu ve onların da kadılık ve müderrislik gibi görevler yaparak Hoca’nın izinden gittikleri bilgileri vardır. 1284 yılında AkĢehir’de vefat eden Nasrettin Hoca’nın v burada medfun bulunduğu türbenin yapısı da kiĢiliğine uygunluk arz eder. Daha önceleri altı sütunla çevrili üstü ve her tarafı açık türbenin kapısında kocaman bir kilidin bulunduğu söylenir. Mezar baĢlığındaki kavuk da belirgin bir Ģekilde büyüklüğü ile bu kompozisyona uygun bir hale getirilmeye çalıĢılmıĢtır. ÇeĢitli zamanlarda yapılan onarımlara ek olarak 1905 yılında 12 köĢeli bir dıĢ kısım eklenmiĢ ve kitabe yazılmıĢtır. Nasrettin Hoca nüktedan bir kiĢiliğe sahiptir. YaĢanan olaylar karĢısında keskin zekası ve hazır cevaplığı ile muhtabının yanlıĢlığını zarif bir Ģekilde ortaya koyup tenkit ederken insanları tebessüm ettirir ve aynı zamanda bir ders verir. Kararlarını verirken öncelikle düĢünür sonra en uygun cevabı verir. Pat diye cevap vermesi bile bir düĢünme payından sonradır. Sakin bir mizaca sahiptir. En olumsuz durumu bile sükunetle karĢılar hiçbir zaman öfkelenmez. Bilmediği konularda süre ister ve doğruyu bulmaya çalıĢır.

Gerçeklere hiç uygun olmadığı açık bir Ģekilde belli olan bu tür fıkralar Nasrettin Hoca’nın buralarda da bilindiğini göstermesi bakımından önemlidir. Tespitlerimize göre Arnavutluk’ta Nasrettin Hoca ile ilgili 23 kitap yayınlanmıĢtır. Halkın duygu ve düĢüncelerine tercüman olan Nasrettin Hoca fıkraları zaman içinde yaĢadığı çevrenin sınırlarını aĢarak dünyanın birçok bölgesine yayılır. Nasrettin Hoca konusunda bilgi ve görüĢlerine baĢvurduğumuz Sali Demirlika eskiden köy odalarında erkeklerin bir araya toplanıp sohbet ettiklerini ve misafirlerini burada ağırladıklarını söyledi. Arnavutlar arasında Nasrettin Hoca’nın gerçek kimliğine ait bilgiler bulunmuyor. Bu arada kendi çevrelerinde Nasrettin Hoca benzeri fıkra tiplerinin zaman içinde unutulmaları ile onlar adına anlatılan fıkralar Nasrettin Hoca’ya mal edilmeye baĢlanır. Arnavutluk’ta anlatılan Nasrettin Hoca fıkralarından bazılarında Hoca Arnavutluk’a gelmiĢ olarak gösterilir. ‘’Hoca Nastradini’’ adı ile anlatılan fıkraları Anadolu’da olduğu gibi Arnavutluk’ta da insanları tebessüm ettirmeye düĢünmeye ve ders vermeye devam eder. ÇeĢitli meslek gruplarının temsilcileri ile konuĢmaları ve nüktelerine yer verilen fıkralar anlatılır. Nasrettin Hoca Asya. Bazen de Nasrettin Hoca Ģahsında din adamları ve dindarların gözden düĢürülmeye çalıĢılması amacı ile Hoca’nın kiĢiliğine uygun düĢmeyen fıkraların da onun adına anlatıldığı görülmektedir. Dibra Luga ve Luznik’te yaĢayan insanlar Arnavutluk’ta nüktedan insanlar olarak bilinir. Bir kısmının ise Arnavut edebiyatı mahsülü olarak gösterilmesi Nasrettin Hoca’nın bu coğrafyada ne kadar benimsendiğini gösterir. Arnavutlukta Nasreddin Hoca ile ilgili yayınlanan kitaplar Ģunlardır: . Her zaman duruma uygun güzel cevaplar veren bir kiĢiliği vardı. Afrika ve Avrupa kıtalarında geniĢ bir coğrafyada bilindiği gibi Arnavutluk’ta da bilinir. Bölgede Miredita’da kotolik Marko Brunga. Mat bölgesinde Kros Skura ve Nezir Selita adlı kiĢiler Nasrettin Hoca benzeri fıkra tipleri olarak bilinirler. Ancak Ģu özellikleri ile biliniyor Nasrettin Hoca çok akıllı. Bunlardan birisinde çoban karĢısında saf bir kimse olarak gösterilen Hoca’nın bir daha buralara gelmeye tövbe ettiği söylenir. nazik ve güzel konuĢan bir insandı. Bunların bir kısmı Türkçe fıkra kitaplarından tercümedir. Hatta karĢılıklı olarak Nasrettin Hoca fıkraları anlatıldığı olurdu. zeki. Sözlü gelenekte yüzyıllardır anlatılan ve halen anlatılmaya devam edilen bu fıkralardan kitap haline getirilenleri de vardır. En bilgili yaĢlı ve misafirler ocağa yakın kısımlarda otururlar ve konuĢmaları arasında Nasrettin Hoca fıkralarına da yer verirlerdi.Kendisini takdir etmeyenleri farklı bir davranıĢ biçimi ile hem uyarır hem de cezalandırır böylece karĢı taraf yaptığı yanlıĢlığı anlar. Bu yüzden anlatılan fıkraların Nasrettin Hoca’ya ait olup olmadığı ile ortaya konulan ölçülere göre yapılan ayrımların dikkate alınması gerekir. Bölge ağzının inceliklerinden yararlanarak herkese anlayabileceği bir dille seslenir.

2007. 302-306. 2006.. LMG.) Hënë e copëzuar : fabula me motive nga Nastradini Gjirokastër : Argjiro.) Anekdotat e Nastradinit Nasreddin Hoca Tiranë : Zambaku.) Po të kesh komshiun "mik"! : humor nga bëmat e Nastradinit Gjirokastër : Argjiro.Tiran. Tiranë : ABC. 120 f. Muharrem Jakupi (red.) 6-Izet S. . Anekdota 108 fıkra var. 13 cm. 2011.) 5. Gjirokastër : Argjiro. Anekdota (Zekası ve Nükteleri) Bazıları resimli 135 fıkra var. Nastradini : anekdota. Jorgo S. (153158. 322 f. Sayfalar arasındaki son bölüm Arnavutlukta baĢlığı taĢıyor.) Të qeshësh me mend : (vargje të përzgjedhura nastradiniane). 85 f. Perla Shqiptare.]) Elvana Tufa (red. 20 cm.Tiranë : Edlora..Poezia humoristike . Letërsia shqipe . Poezia humoristike (KomĢu dostun olursa. Tiranë : Argeta-LMG. 1997. 93 f. 2011. Poezia satirike.i Ylli Hoxha (red. . Fabula (ParçalanmıĢ Ay:Nasreddinden hareketli fıkralar) 10. Nasreddin Hoca ve berber . 58 f.) Lotët e Nastradinit : (fabula). 104 f.102 f.1-Ardi Titka (përg. 21 cm. Folklori turk. Donika Titka (red. 4. .Lumo Kollesh. 21 cm. Nastradini : anekdota. Fabula (Zeka ile gülmek. Jorgo S.Hilmi Kolgjegja baĢkanlığında komisyon. Çaftan’da. 263 sayfa. Sayfalarda Nasreddin Hoca fıkraları var. Nasreddinin nükteleri) 86 manzum fıkra 7-Izet S. 2007. 16 cm. Telo (red. Redaktor Xhezair Abazi. 20 cm. Çulli (red. Anekdota me Nastradinin . 2007. (Bazı Nasreddin Hoca fıkralarına yer veriliyor.) Çallma shakatore : satira nga bëmat e Nastradinit. Tiran. 2000. Anekdota 327 fıkra var.Hilmi Kolgjegja. Mendjemprehtësia dhe humori. Letërsia shqipe. Letërsia shqipe . 21 cm. . . Çulli. Folklori turk Anekdota 3-Gjino Luka (mblodhi e përsht.).). Shkodër : Camaj-Pipa. . Telo (red. Përmet : Fjalët e Qiririt. Çulli.) Nurgül Özcan ([përg. 20 cm. . Nasredin Hoca ĠĢkodrada. Letërsia shqipe. Folklori turk. Letërsia shqipe Fabula (Nasreddinin GözyaĢları) 40 manzum fıkra 11. 81 f. Çulli. Buna kıyısında. 80 f. 2-Arjeta Duli (përkth.seçilmiĢ mısralar) Manzum 105 fıkra 8-Izet S. Folklori turk.). . Folklor Nga Dibra. Izet S. Hasan Lekaj (red.1999.Mehmet Gëzhilli (përg. Satira (Kavuk ġakası) 79 manzum fıkra 9-Kastriot Hadëri.1987.). . 2001. Bölümde altı fıkra var.). 20 cm. Fıkralar konularına göre ayrılmıĢ.

258 f. Letërsia shqipe. Humori (Nasreddin Hoca Ġnternette: komik hikayeler) 20-Tashko Lako . Llazar Marku (red.Petrit Kaziu (përkth. . Folklori turk Anekdota (GeçmiĢten günümüze Nasreddin Hoca) Ġki cilt 14-Miltiadh Bode (përkth. 20 cm. Anekdota 13. Mendjemprehtësia dhe humori (Nasreddin mi yoksa Sokrat mı) DeğiĢik konularda fıkralar 21-Tashko Lako.Pogradec : DIJA Poradeci.). f. Fier : Zegali. Gozhda e Nastradinit : vjersha satirike dhe fabula. 2007. 2006. Tiranë. Poezia humoristike Yarısı Nasreddin yarısı Napolyonla ilgili yazılmıĢ resimli çocuk kitabı . . Anekdota 18-Sami Zeka. Tiranë. : fabula. [1998]. Tregime dhe novela humoristike. e red. 268 f. 188 f. Anekdota (Nasreddin Hoca’dan seçilmiĢ fıkralar) 311 fkra 17. 1999. 2. 120 f. Folklori turk. Folklori turk. Tit. Shkrime. 20 f. 24 cm..1. V.). .). 21 cm.Vangjel M. Mësonjëtorja.) Nastradini në internet : tregime humoristike. : me foto . Satira Nasreddin adından faydalanarak yazılmıĢ roman 22. Letërsia shqipe.Petrit Kaziu (përkth. : me il.) Nastradini i Fierit : roman satirik. Enciklopedi "Humor & satirë". .). 360 f. Enciklopedi "Humor & satirë". 19 cm. .) Nastradin apo Sokrat?. Ilir Buzali (red. Politika dhe qeverisja. Poezia Satira Fabula (Manzum ve mensur fıkralar) DeğiĢik konularda yazılmıĢ yergi Ģiirleri 19-Shyqyri Fejzo. 17 cm. Anekdota 412 fıkra 15. 349 f.2. 2003.Gazmore të zgjedhura nga Nastradin Hoxha. Shkodër : Idromeno. 188 f. nga origj. e red. . Tiranë : Argeta-LMG. Letërsia shqipe. origj. Romane. Tiranë : Argeta-LMG.) Autorët Nasreddin Hoca . Drejt Europës me gomar të Nastradinit : radiografi e viteve 1990-1996. Letërsia shqipe. Folklori turk. 20 cm. nga turq. korrespondenca për shtypin (Nasreddinin eĢeği ile Avrupaya doğru) Basından derlenen mizah yazıları 16. . Berat : Uegen. Fadil Kraja (red. Gazmore të zgjedhura nga Nastradin Hoxha. . 259-506f. V.).. Tiranë. Letërsia shqipe. 19 cm. 99 f. Nastradini : bëmat e tij nga lindja deri në ditët tona : anekdota. 412 anekdota për Nastradinin. Letërsia për fëmijë. 20 cm. 143 f. 53 f.: Nasreddin Hoca : secilmis fikralari.Mehmet Gëzhilli (përg. 20 cm. 2001.). Tiranë : Dita 2000. Xhevahir Lleshi (red. Letërsia shqipe. . Gjoka. : me il. 2005. 17 cm. Botuar Kavajë.Çështja nacionale. Nastradini : bëmat e tij nga lindja deri në ditët tona : anekdota. 2010.Mehmet Gëzhilli (përg. Nastradini dhe byreku. . 2001. Xhevat Beqaraj (red. 1997. .Nikolla Spathari. V. Anekdota . 2000.12. 17 cm. 20 cm.

ammaaa ya tutarsa !. Nasrettin hoca hiç de istifini bozmadan."Ne yapıyorsun Hoca ?" -"Göle maya çalıyorum" demiĢ Hoca. . Ekmeğini. inanmazsanız sayın ve ozaman inanırsınız.bize söyler misin hocam Ģu dünyanın ortası neresidir? Hoca doğrulur ve ve der ki benim durduğum yerdir. 3-Nasreddin Hoca’ya sorarlar: Gök yüzünde kaç yıldız var? EĢeğimin tüyleri kadar var . 2-Birgün Nasreddin hocaya sorarlar. "padiĢah mı büyük.. Öğlen vakti AkĢehir gölü kenarında. Yoğurt çanağını gölde çalkalarken birisi görüp sormuĢ. "O'nun yasını tutuyorum.. Bazı eserler manzum olarak kaleme alınmıĢtır. Kitapların bir kısmı Türkçe kitaplardan tercüme. Bazı kitaplar ise Nasreddin Hoca adı kullanılarak yergi muhtevalı olarak baĢka konularda yazılmıĢtır. Tiranë : Pa em. zeytinini ve bir çanak yoğurdunu gölgede keyifle yemiĢ. Pa vt.Olur!. Bazılarında resimler yer alır." 6-Bir gün Nasreddin Hoca'yı siyah elbiseleriyle görenler: ." demiĢ Hoca."Oğlumun babası öldü de . Anekdota 14 bölümde televizyon ve internette Nasreddin Hoca’nın yer alıĢı inceleniyor.."Çiftçi büyük elbet" demiĢ Hoca ve eklemiĢ. bir ağacın altında oturmuĢ. Adam üstelemiĢ : . "Çünkü çiftçi buğday yetiĢtirip vermezse pâdiĢah acından ölür.) Anekdoda të Nastradin Hoxhës.. 1-Nasreddin hocaya sormuĢlar: . 43 f.. Eserlerin yayınlandıkları yerler ise Arnavutluk’un büyük bir bölümünü kapsar.23-Vasil Xhaçka (përkth. Bu da son yıllarda Nasreddin Hoca’ya olan rağbetin okuyan kesimde arttığını gösterir. Karım ölürse küçük kıyamet. ben ölürsem büyük kıyamet kopar!. Nasreddin Hocanın Arnavutlukta gösterildiği fıkralarda diğer fıkra tiplerinin Hocaya karĢı üstünlükleri dile getirilmeye çalıĢılır.inanmazsanız ölçün der. 4-Hoca'ya: . Benzer fıkralar yer ismi değiĢikliği ile baĢka yerlerde de görülebilmektedir.Hangisi? Büyük kıyamet mi. Folklori turk."Efendi" demiĢler. yoksa çiftçi mi ?" . küçük kıyamet mi? .Hocam kıyametin küçüğü büyüğü olur mu? . bir kısmı derleme olarak hazırlanmıĢtır."Ġlâhi Hoca.. Sen alim bir kiĢisin hocam." . Kitapların yayın tarihleri 1987’den günümüze kadar gelir. "bu gün karalar giymiĢsin?" .." 5-Nasreddin Hoca azığını heybesine koyup yola çıkmıĢ. : me il. göl maya tutar mı hiç ?" -"Ben de biliyorum tutmayacağını."Ne oldu Hoca efendi" demiĢler. Aman hocam diye gülmeye baĢlarlar. Mendjemprehtësia dhe humori .Hocam kıyamet ne zaman kopacak? .

parası olmayan garibana bile döve döve helva yediriyorlar. Fıkraları hala dost meclislerinde yerine göre eğlenmek yerine göre düĢündürmek veya nükte yapmak için anlatılmaktadır. Dükkânda tesadüfen bulunan Nasreddin Hoca müĢterilere doğru dönüp: . Aralarında birçok benzerlikler bulunan Türk ve Arnavut kültürlerinde Nasreddin Hoca ortak bir kültür değeri olarak hemen hemen aynı Ģekilde tanınmakta ve sevilmektedir. adama sille tokat giriĢmiĢ. dayak yemeyi de göze alarak baĢka bir helvacı dükkânına girmiĢ. bir dükkân sahibinden biraz helva sadaka olarak vermesini istemiĢ. parasını ödemeden böyle helva yenir mi?" demiĢse de adamın aldırmayıp atıĢtırmayı sürdürdüğünü gören helvacı. sorup istemeden."Bre adam. Son yıllarda yayınlanmaya baĢlayan Nasreddin Hoca ile ilgili eserlere karĢı gösterilen ilgi. . Garibanın canı da çok helva çekmiĢ."ġu Konyalı helvacılar ne iyi adamlar. Bir lenger helvayı önüne çekmiĢ ve hızla atıĢtırmaya baĢlamıĢ. SONUÇ Sekizyüz yıl kadar önce yaĢamıĢ olan Nasreddin Hoca.Türk edebiyatında olduğu gibi Arnavut edebiyatında da nazma çekilen Nasreddin Hoca fıkraları bulunmaktadır.7. kitapla meĢgul olan kesimlerde de Hoca’nın önemli bir yere sahip olduğunu gösterir. Çocuk kitabı olarak hazırlanan Nasreddin Hoca kitaplarında temsili resimlere de yer verilir." demiĢ. Dükkâncı vermemiĢ. Helvacı adamın üstüne yürümüĢ. .Konya çarĢısındaki helvacı dükkânlarının vitrinlerine iĢtahla bakan gariban adamın biri. Dayanamayıp. fıkraları ile dünyanın büyük bir kısmında insanları güldürdüğü ve düĢündürdüğü gibi Arnavutlukta ta aynı biçimde adından söz ettirmeye devam etmektedir.