You are on page 1of 6

TÜRK VE ARNAVUT KÜLTÜRÜNDE ORTAK BĠR DEĞER OLARAK NASREDDĠN HOCA Dr.

Bünyamin Çağlayan Bedir Üniversitesi, Tiran ARNAVUTLUK Bir konu anlatılırken dinleyicilerin azalan dikkatini yeniden kuvvetlendirmek veya ileri sürülen bir düĢünceyi destekler mahiyette delil göstermek için bir nükte yapılır veya fıkra anlatılır. Böylece kısa bir süre dinlenen zihinler konu üzerinde daha yoğun bir Ģekilde düĢünme ve dinleme faaliyetine devam edebilir. Nasrettin Hoca fıkraları, hem güldüren hem düĢündüren ve ders veren özellikleri ile konuĢma ve yazılara süsleyen sözlü edebi ürünlerdir. Yüzyıllar öncesinde meydana getirilmiĢ fıkraları ile günümüzde Ģöhreti artarak devam eden Nasrettin Hoca efsanevi bir kiĢilik olarak bilinmesine rağmen gerçekte yaĢamıĢ bir Ģahsiyettir. Hayatı ile ilgili bilgilerimiz çeĢitli araĢtırmalarda elde edilen küçük ayrıntılar ve fıkralarından çıkarılan bilgiler ile sınırlıdır. Nasrettin Hoca 1208 yılında EskiĢehir’in Sivrihisar ilçesinin Hortu köyünde dünyaya gelir. Babası köyün imamı Abdullah Efendi, annesi Sıdıka Hatundur. Ġlk öğrenimini babasından alır. Medrese eğitimi almak için önce Sivrihisar’a gider daha sonra Konya’ya geçer ve burada eğitimini tamamladıktan sonra bir müddet gölge kadılığı yapar. Bir ara köyüne geri dönen Nasrettin Hoca daha sonra AkĢehir’e yerleĢir ve hayatının sonuna kadar burada kalır. Ġlk hanımının vefatı ile yeniden evlendiği hatta ikinci ve üçüncü hanımında vefatı ile dört evlilik yaptığısöylenir. Hoca’nın 4 çocuğu ve bunlardan gelen 12 torunu bulunduğu ve onların da kadılık ve müderrislik gibi görevler yaparak Hoca’nın izinden gittikleri bilgileri vardır. 1284 yılında AkĢehir’de vefat eden Nasrettin Hoca’nın v burada medfun bulunduğu türbenin yapısı da kiĢiliğine uygunluk arz eder. Daha önceleri altı sütunla çevrili üstü ve her tarafı açık türbenin kapısında kocaman bir kilidin bulunduğu söylenir. Mezar baĢlığındaki kavuk da belirgin bir Ģekilde büyüklüğü ile bu kompozisyona uygun bir hale getirilmeye çalıĢılmıĢtır. ÇeĢitli zamanlarda yapılan onarımlara ek olarak 1905 yılında 12 köĢeli bir dıĢ kısım eklenmiĢ ve kitabe yazılmıĢtır. Nasrettin Hoca nüktedan bir kiĢiliğe sahiptir. YaĢanan olaylar karĢısında keskin zekası ve hazır cevaplığı ile muhtabının yanlıĢlığını zarif bir Ģekilde ortaya koyup tenkit ederken insanları tebessüm ettirir ve aynı zamanda bir ders verir. Kararlarını verirken öncelikle düĢünür sonra en uygun cevabı verir. Pat diye cevap vermesi bile bir düĢünme payından sonradır. Sakin bir mizaca sahiptir. En olumsuz durumu bile sükunetle karĢılar hiçbir zaman öfkelenmez. Bilmediği konularda süre ister ve doğruyu bulmaya çalıĢır.

Nasrettin Hoca Asya. Hatta karĢılıklı olarak Nasrettin Hoca fıkraları anlatıldığı olurdu. Afrika ve Avrupa kıtalarında geniĢ bir coğrafyada bilindiği gibi Arnavutluk’ta da bilinir. Arnavutlukta Nasreddin Hoca ile ilgili yayınlanan kitaplar Ģunlardır: . Arnavutluk’ta anlatılan Nasrettin Hoca fıkralarından bazılarında Hoca Arnavutluk’a gelmiĢ olarak gösterilir. Bu yüzden anlatılan fıkraların Nasrettin Hoca’ya ait olup olmadığı ile ortaya konulan ölçülere göre yapılan ayrımların dikkate alınması gerekir. Gerçeklere hiç uygun olmadığı açık bir Ģekilde belli olan bu tür fıkralar Nasrettin Hoca’nın buralarda da bilindiğini göstermesi bakımından önemlidir. zeki. ‘’Hoca Nastradini’’ adı ile anlatılan fıkraları Anadolu’da olduğu gibi Arnavutluk’ta da insanları tebessüm ettirmeye düĢünmeye ve ders vermeye devam eder. Bunlardan birisinde çoban karĢısında saf bir kimse olarak gösterilen Hoca’nın bir daha buralara gelmeye tövbe ettiği söylenir. En bilgili yaĢlı ve misafirler ocağa yakın kısımlarda otururlar ve konuĢmaları arasında Nasrettin Hoca fıkralarına da yer verirlerdi.Kendisini takdir etmeyenleri farklı bir davranıĢ biçimi ile hem uyarır hem de cezalandırır böylece karĢı taraf yaptığı yanlıĢlığı anlar. Bölgede Miredita’da kotolik Marko Brunga. Bu arada kendi çevrelerinde Nasrettin Hoca benzeri fıkra tiplerinin zaman içinde unutulmaları ile onlar adına anlatılan fıkralar Nasrettin Hoca’ya mal edilmeye baĢlanır. Ancak Ģu özellikleri ile biliniyor Nasrettin Hoca çok akıllı. Sözlü gelenekte yüzyıllardır anlatılan ve halen anlatılmaya devam edilen bu fıkralardan kitap haline getirilenleri de vardır. ÇeĢitli meslek gruplarının temsilcileri ile konuĢmaları ve nüktelerine yer verilen fıkralar anlatılır. Halkın duygu ve düĢüncelerine tercüman olan Nasrettin Hoca fıkraları zaman içinde yaĢadığı çevrenin sınırlarını aĢarak dünyanın birçok bölgesine yayılır. Arnavutlar arasında Nasrettin Hoca’nın gerçek kimliğine ait bilgiler bulunmuyor. Bölge ağzının inceliklerinden yararlanarak herkese anlayabileceği bir dille seslenir. nazik ve güzel konuĢan bir insandı. Tespitlerimize göre Arnavutluk’ta Nasrettin Hoca ile ilgili 23 kitap yayınlanmıĢtır. Bir kısmının ise Arnavut edebiyatı mahsülü olarak gösterilmesi Nasrettin Hoca’nın bu coğrafyada ne kadar benimsendiğini gösterir. Her zaman duruma uygun güzel cevaplar veren bir kiĢiliği vardı. Bazen de Nasrettin Hoca Ģahsında din adamları ve dindarların gözden düĢürülmeye çalıĢılması amacı ile Hoca’nın kiĢiliğine uygun düĢmeyen fıkraların da onun adına anlatıldığı görülmektedir. Dibra Luga ve Luznik’te yaĢayan insanlar Arnavutluk’ta nüktedan insanlar olarak bilinir. Nasrettin Hoca konusunda bilgi ve görüĢlerine baĢvurduğumuz Sali Demirlika eskiden köy odalarında erkeklerin bir araya toplanıp sohbet ettiklerini ve misafirlerini burada ağırladıklarını söyledi. Bunların bir kısmı Türkçe fıkra kitaplarından tercümedir. Mat bölgesinde Kros Skura ve Nezir Selita adlı kiĢiler Nasrettin Hoca benzeri fıkra tipleri olarak bilinirler.

2000. (153158. Çulli. . 20 cm. Folklori turk.). Satira (Kavuk ġakası) 79 manzum fıkra 9-Kastriot Hadëri. Jorgo S. 13 cm.Tiranë : Edlora.Hilmi Kolgjegja. Telo (red. Tiranë : ABC. 1997.) Të qeshësh me mend : (vargje të përzgjedhura nastradiniane). Letërsia shqipe Fabula (Nasreddinin GözyaĢları) 40 manzum fıkra 11. Anekdota me Nastradinin . Redaktor Xhezair Abazi. Përmet : Fjalët e Qiririt. Letërsia shqipe. Fabula (ParçalanmıĢ Ay:Nasreddinden hareketli fıkralar) 10. Çulli (red.i Ylli Hoxha (red.Hilmi Kolgjegja baĢkanlığında komisyon.) 5.]) Elvana Tufa (red. Mendjemprehtësia dhe humori.. Folklori turk.seçilmiĢ mısralar) Manzum 105 fıkra 8-Izet S. Nastradini : anekdota. Sayfalar arasındaki son bölüm Arnavutlukta baĢlığı taĢıyor. Letërsia shqipe. Donika Titka (red.) Hënë e copëzuar : fabula me motive nga Nastradini Gjirokastër : Argjiro. 21 cm. 104 f. Letërsia shqipe . 120 f. Folklori turk. Tiran.1999. 322 f. 20 cm. . Poezia satirike. Izet S. Buna kıyısında. . 80 f. 58 f. (Bazı Nasreddin Hoca fıkralarına yer veriliyor.1-Ardi Titka (përg. 2007. Shkodër : Camaj-Pipa. . 85 f. Nasreddin Hoca ve berber .) Lotët e Nastradinit : (fabula). Anekdota 327 fıkra var. 302-306.) Po të kesh komshiun "mik"! : humor nga bëmat e Nastradinit Gjirokastër : Argjiro.Mehmet Gëzhilli (përg.). . Anekdota (Zekası ve Nükteleri) Bazıları resimli 135 fıkra var. 2001.).102 f. 16 cm. Çaftan’da. . Nasreddinin nükteleri) 86 manzum fıkra 7-Izet S. 93 f.Lumo Kollesh. Fıkralar konularına göre ayrılmıĢ. Poezia humoristike (KomĢu dostun olursa. LMG. 2011. Bölümde altı fıkra var. Nasredin Hoca ĠĢkodrada.). .1987. Sayfalarda Nasreddin Hoca fıkraları var. Muharrem Jakupi (red. Anekdota 108 fıkra var. Fabula (Zeka ile gülmek.Poezia humoristike . 263 sayfa. .) Çallma shakatore : satira nga bëmat e Nastradinit. Letërsia shqipe . 20 cm. Gjirokastër : Argjiro. 2-Arjeta Duli (përkth. Perla Shqiptare.) 6-Izet S. Çulli. . Folklori turk Anekdota 3-Gjino Luka (mblodhi e përsht. Tiranë : Argeta-LMG. Hasan Lekaj (red.) Nurgül Özcan ([përg. 2011. Nastradini : anekdota. 20 cm. Jorgo S. 2007.) Anekdotat e Nastradinit Nasreddin Hoca Tiranë : Zambaku.Tiran. 2006.. 2007. 4. 21 cm. Folklor Nga Dibra. Telo (red.). 21 cm. Çulli. 81 f.

. Anekdota 13. Llazar Marku (red. 20 cm.Pogradec : DIJA Poradeci.1. Tregime dhe novela humoristike. Nastradini : bëmat e tij nga lindja deri në ditët tona : anekdota. 188 f. : me foto . 2000.Mehmet Gëzhilli (përg. . Drejt Europës me gomar të Nastradinit : radiografi e viteve 1990-1996.). Poezia Satira Fabula (Manzum ve mensur fıkralar) DeğiĢik konularda yazılmıĢ yergi Ģiirleri 19-Shyqyri Fejzo. 259-506f.Petrit Kaziu (përkth. . Humori (Nasreddin Hoca Ġnternette: komik hikayeler) 20-Tashko Lako . 53 f. 2003.) Nastradin apo Sokrat?.Çështja nacionale.). 17 cm. 20 cm. Mendjemprehtësia dhe humori (Nasreddin mi yoksa Sokrat mı) DeğiĢik konularda fıkralar 21-Tashko Lako.: Nasreddin Hoca : secilmis fikralari. 17 cm. Tiranë. Botuar Kavajë. Folklori turk Anekdota (GeçmiĢten günümüze Nasreddin Hoca) Ġki cilt 14-Miltiadh Bode (përkth. Letërsia shqipe..) Nastradini në internet : tregime humoristike. 1999. . Tiranë : Argeta-LMG. 412 anekdota për Nastradinin. . . Mësonjëtorja. Anekdota 412 fıkra 15. 268 f. V. Enciklopedi "Humor & satirë".) Nastradini i Fierit : roman satirik. 120 f. : fabula. Berat : Uegen.Vangjel M. 2010.).Gazmore të zgjedhura nga Nastradin Hoxha. . Letërsia shqipe.12. 188 f. Xhevahir Lleshi (red.) Autorët Nasreddin Hoca . 2001. Anekdota (Nasreddin Hoca’dan seçilmiĢ fıkralar) 311 fkra 17. Letërsia shqipe. Anekdota 18-Sami Zeka. Tiranë. e red. 2006. Tiranë : Argeta-LMG. Letërsia shqipe. 143 f. Folklori turk. 258 f. nga origj. [1998]. e red. Shkodër : Idromeno. : me il.). Politika dhe qeverisja. 17 cm. Gjoka. Enciklopedi "Humor & satirë". 21 cm. Folklori turk.2. 20 cm. 2007. . Tiranë : Dita 2000. Gozhda e Nastradinit : vjersha satirike dhe fabula. : me il. Letërsia për fëmijë. V.Mehmet Gëzhilli (përg. Letërsia shqipe. 349 f.Petrit Kaziu (përkth. origj. 2001. 2005. Anekdota . Xhevat Beqaraj (red. Folklori turk. Nastradini dhe byreku.). 2. . Fier : Zegali. 19 cm. Tit. Poezia humoristike Yarısı Nasreddin yarısı Napolyonla ilgili yazılmıĢ resimli çocuk kitabı . . Nastradini : bëmat e tij nga lindja deri në ditët tona : anekdota. 19 cm. f. Fadil Kraja (red. 24 cm. 20 cm.Nikolla Spathari. Tiranë. Gazmore të zgjedhura nga Nastradin Hoxha. Ilir Buzali (red.. V. Shkrime. Satira Nasreddin adından faydalanarak yazılmıĢ roman 22. 360 f. Letërsia shqipe. 20 cm. korrespondenca për shtypin (Nasreddinin eĢeği ile Avrupaya doğru) Basından derlenen mizah yazıları 16. nga turq.). . 20 f. 99 f. Romane. 1997.

"O'nun yasını tutuyorum. Aman hocam diye gülmeye baĢlarlar. 2-Birgün Nasreddin hocaya sorarlar. 4-Hoca'ya: . "padiĢah mı büyük."Ġlâhi Hoca. Ekmeğini. ammaaa ya tutarsa !..inanmazsanız ölçün der. "bu gün karalar giymiĢsin?" .) Anekdoda të Nastradin Hoxhës. Karım ölürse küçük kıyamet. Tiranë : Pa em.Olur!.Hangisi? Büyük kıyamet mi. inanmazsanız sayın ve ozaman inanırsınız.23-Vasil Xhaçka (përkth.. Adam üstelemiĢ : . ben ölürsem büyük kıyamet kopar!. Kitapların bir kısmı Türkçe kitaplardan tercüme. bir ağacın altında oturmuĢ.."Ne yapıyorsun Hoca ?" -"Göle maya çalıyorum" demiĢ Hoca..."Ne oldu Hoca efendi" demiĢler. Mendjemprehtësia dhe humori ."Oğlumun babası öldü de . Eserlerin yayınlandıkları yerler ise Arnavutluk’un büyük bir bölümünü kapsar. Benzer fıkralar yer ismi değiĢikliği ile baĢka yerlerde de görülebilmektedir. Bazılarında resimler yer alır."Efendi" demiĢler. Nasreddin Hocanın Arnavutlukta gösterildiği fıkralarda diğer fıkra tiplerinin Hocaya karĢı üstünlükleri dile getirilmeye çalıĢılır. Nasrettin hoca hiç de istifini bozmadan." . 3-Nasreddin Hoca’ya sorarlar: Gök yüzünde kaç yıldız var? EĢeğimin tüyleri kadar var . 43 f. küçük kıyamet mi? . Bu da son yıllarda Nasreddin Hoca’ya olan rağbetin okuyan kesimde arttığını gösterir. Bazı kitaplar ise Nasreddin Hoca adı kullanılarak yergi muhtevalı olarak baĢka konularda yazılmıĢtır.. göl maya tutar mı hiç ?" -"Ben de biliyorum tutmayacağını. Kitapların yayın tarihleri 1987’den günümüze kadar gelir. Folklori turk." demiĢ Hoca. "Çünkü çiftçi buğday yetiĢtirip vermezse pâdiĢah acından ölür."Çiftçi büyük elbet" demiĢ Hoca ve eklemiĢ. Bazı eserler manzum olarak kaleme alınmıĢtır." 6-Bir gün Nasreddin Hoca'yı siyah elbiseleriyle görenler: .Hocam kıyamet ne zaman kopacak? . Yoğurt çanağını gölde çalkalarken birisi görüp sormuĢ.. : me il. Pa vt. zeytinini ve bir çanak yoğurdunu gölgede keyifle yemiĢ. Anekdota 14 bölümde televizyon ve internette Nasreddin Hoca’nın yer alıĢı inceleniyor." 5-Nasreddin Hoca azığını heybesine koyup yola çıkmıĢ. . Öğlen vakti AkĢehir gölü kenarında. bir kısmı derleme olarak hazırlanmıĢtır. 1-Nasreddin hocaya sormuĢlar: . Sen alim bir kiĢisin hocam. yoksa çiftçi mi ?" .Hocam kıyametin küçüğü büyüğü olur mu? .bize söyler misin hocam Ģu dünyanın ortası neresidir? Hoca doğrulur ve ve der ki benim durduğum yerdir.

.Türk edebiyatında olduğu gibi Arnavut edebiyatında da nazma çekilen Nasreddin Hoca fıkraları bulunmaktadır. Garibanın canı da çok helva çekmiĢ. parasını ödemeden böyle helva yenir mi?" demiĢse de adamın aldırmayıp atıĢtırmayı sürdürdüğünü gören helvacı. Son yıllarda yayınlanmaya baĢlayan Nasreddin Hoca ile ilgili eserlere karĢı gösterilen ilgi. bir dükkân sahibinden biraz helva sadaka olarak vermesini istemiĢ. Fıkraları hala dost meclislerinde yerine göre eğlenmek yerine göre düĢündürmek veya nükte yapmak için anlatılmaktadır. dayak yemeyi de göze alarak baĢka bir helvacı dükkânına girmiĢ. Helvacı adamın üstüne yürümüĢ. Çocuk kitabı olarak hazırlanan Nasreddin Hoca kitaplarında temsili resimlere de yer verilir."Bre adam." demiĢ. Aralarında birçok benzerlikler bulunan Türk ve Arnavut kültürlerinde Nasreddin Hoca ortak bir kültür değeri olarak hemen hemen aynı Ģekilde tanınmakta ve sevilmektedir. Dükkâncı vermemiĢ.7. Dükkânda tesadüfen bulunan Nasreddin Hoca müĢterilere doğru dönüp: . parası olmayan garibana bile döve döve helva yediriyorlar. Bir lenger helvayı önüne çekmiĢ ve hızla atıĢtırmaya baĢlamıĢ. . Dayanamayıp. sorup istemeden. kitapla meĢgul olan kesimlerde de Hoca’nın önemli bir yere sahip olduğunu gösterir. fıkraları ile dünyanın büyük bir kısmında insanları güldürdüğü ve düĢündürdüğü gibi Arnavutlukta ta aynı biçimde adından söz ettirmeye devam etmektedir."ġu Konyalı helvacılar ne iyi adamlar. adama sille tokat giriĢmiĢ. SONUÇ Sekizyüz yıl kadar önce yaĢamıĢ olan Nasreddin Hoca.Konya çarĢısındaki helvacı dükkânlarının vitrinlerine iĢtahla bakan gariban adamın biri.