You are on page 1of 6

TÜRK VE ARNAVUT KÜLTÜRÜNDE ORTAK BĠR DEĞER OLARAK NASREDDĠN HOCA Dr.

Bünyamin Çağlayan Bedir Üniversitesi, Tiran ARNAVUTLUK Bir konu anlatılırken dinleyicilerin azalan dikkatini yeniden kuvvetlendirmek veya ileri sürülen bir düĢünceyi destekler mahiyette delil göstermek için bir nükte yapılır veya fıkra anlatılır. Böylece kısa bir süre dinlenen zihinler konu üzerinde daha yoğun bir Ģekilde düĢünme ve dinleme faaliyetine devam edebilir. Nasrettin Hoca fıkraları, hem güldüren hem düĢündüren ve ders veren özellikleri ile konuĢma ve yazılara süsleyen sözlü edebi ürünlerdir. Yüzyıllar öncesinde meydana getirilmiĢ fıkraları ile günümüzde Ģöhreti artarak devam eden Nasrettin Hoca efsanevi bir kiĢilik olarak bilinmesine rağmen gerçekte yaĢamıĢ bir Ģahsiyettir. Hayatı ile ilgili bilgilerimiz çeĢitli araĢtırmalarda elde edilen küçük ayrıntılar ve fıkralarından çıkarılan bilgiler ile sınırlıdır. Nasrettin Hoca 1208 yılında EskiĢehir’in Sivrihisar ilçesinin Hortu köyünde dünyaya gelir. Babası köyün imamı Abdullah Efendi, annesi Sıdıka Hatundur. Ġlk öğrenimini babasından alır. Medrese eğitimi almak için önce Sivrihisar’a gider daha sonra Konya’ya geçer ve burada eğitimini tamamladıktan sonra bir müddet gölge kadılığı yapar. Bir ara köyüne geri dönen Nasrettin Hoca daha sonra AkĢehir’e yerleĢir ve hayatının sonuna kadar burada kalır. Ġlk hanımının vefatı ile yeniden evlendiği hatta ikinci ve üçüncü hanımında vefatı ile dört evlilik yaptığısöylenir. Hoca’nın 4 çocuğu ve bunlardan gelen 12 torunu bulunduğu ve onların da kadılık ve müderrislik gibi görevler yaparak Hoca’nın izinden gittikleri bilgileri vardır. 1284 yılında AkĢehir’de vefat eden Nasrettin Hoca’nın v burada medfun bulunduğu türbenin yapısı da kiĢiliğine uygunluk arz eder. Daha önceleri altı sütunla çevrili üstü ve her tarafı açık türbenin kapısında kocaman bir kilidin bulunduğu söylenir. Mezar baĢlığındaki kavuk da belirgin bir Ģekilde büyüklüğü ile bu kompozisyona uygun bir hale getirilmeye çalıĢılmıĢtır. ÇeĢitli zamanlarda yapılan onarımlara ek olarak 1905 yılında 12 köĢeli bir dıĢ kısım eklenmiĢ ve kitabe yazılmıĢtır. Nasrettin Hoca nüktedan bir kiĢiliğe sahiptir. YaĢanan olaylar karĢısında keskin zekası ve hazır cevaplığı ile muhtabının yanlıĢlığını zarif bir Ģekilde ortaya koyup tenkit ederken insanları tebessüm ettirir ve aynı zamanda bir ders verir. Kararlarını verirken öncelikle düĢünür sonra en uygun cevabı verir. Pat diye cevap vermesi bile bir düĢünme payından sonradır. Sakin bir mizaca sahiptir. En olumsuz durumu bile sükunetle karĢılar hiçbir zaman öfkelenmez. Bilmediği konularda süre ister ve doğruyu bulmaya çalıĢır.

Ancak Ģu özellikleri ile biliniyor Nasrettin Hoca çok akıllı. Nasrettin Hoca Asya. Bunların bir kısmı Türkçe fıkra kitaplarından tercümedir. Gerçeklere hiç uygun olmadığı açık bir Ģekilde belli olan bu tür fıkralar Nasrettin Hoca’nın buralarda da bilindiğini göstermesi bakımından önemlidir. Arnavutlukta Nasreddin Hoca ile ilgili yayınlanan kitaplar Ģunlardır: . Sözlü gelenekte yüzyıllardır anlatılan ve halen anlatılmaya devam edilen bu fıkralardan kitap haline getirilenleri de vardır. Arnavutlar arasında Nasrettin Hoca’nın gerçek kimliğine ait bilgiler bulunmuyor. Bu yüzden anlatılan fıkraların Nasrettin Hoca’ya ait olup olmadığı ile ortaya konulan ölçülere göre yapılan ayrımların dikkate alınması gerekir. Tespitlerimize göre Arnavutluk’ta Nasrettin Hoca ile ilgili 23 kitap yayınlanmıĢtır. nazik ve güzel konuĢan bir insandı. Mat bölgesinde Kros Skura ve Nezir Selita adlı kiĢiler Nasrettin Hoca benzeri fıkra tipleri olarak bilinirler. Dibra Luga ve Luznik’te yaĢayan insanlar Arnavutluk’ta nüktedan insanlar olarak bilinir. Afrika ve Avrupa kıtalarında geniĢ bir coğrafyada bilindiği gibi Arnavutluk’ta da bilinir. Bunlardan birisinde çoban karĢısında saf bir kimse olarak gösterilen Hoca’nın bir daha buralara gelmeye tövbe ettiği söylenir. En bilgili yaĢlı ve misafirler ocağa yakın kısımlarda otururlar ve konuĢmaları arasında Nasrettin Hoca fıkralarına da yer verirlerdi. ÇeĢitli meslek gruplarının temsilcileri ile konuĢmaları ve nüktelerine yer verilen fıkralar anlatılır. Nasrettin Hoca konusunda bilgi ve görüĢlerine baĢvurduğumuz Sali Demirlika eskiden köy odalarında erkeklerin bir araya toplanıp sohbet ettiklerini ve misafirlerini burada ağırladıklarını söyledi. Arnavutluk’ta anlatılan Nasrettin Hoca fıkralarından bazılarında Hoca Arnavutluk’a gelmiĢ olarak gösterilir. zeki. ‘’Hoca Nastradini’’ adı ile anlatılan fıkraları Anadolu’da olduğu gibi Arnavutluk’ta da insanları tebessüm ettirmeye düĢünmeye ve ders vermeye devam eder. Bölge ağzının inceliklerinden yararlanarak herkese anlayabileceği bir dille seslenir. Bu arada kendi çevrelerinde Nasrettin Hoca benzeri fıkra tiplerinin zaman içinde unutulmaları ile onlar adına anlatılan fıkralar Nasrettin Hoca’ya mal edilmeye baĢlanır. Her zaman duruma uygun güzel cevaplar veren bir kiĢiliği vardı. Hatta karĢılıklı olarak Nasrettin Hoca fıkraları anlatıldığı olurdu.Kendisini takdir etmeyenleri farklı bir davranıĢ biçimi ile hem uyarır hem de cezalandırır böylece karĢı taraf yaptığı yanlıĢlığı anlar. Bölgede Miredita’da kotolik Marko Brunga. Halkın duygu ve düĢüncelerine tercüman olan Nasrettin Hoca fıkraları zaman içinde yaĢadığı çevrenin sınırlarını aĢarak dünyanın birçok bölgesine yayılır. Bir kısmının ise Arnavut edebiyatı mahsülü olarak gösterilmesi Nasrettin Hoca’nın bu coğrafyada ne kadar benimsendiğini gösterir. Bazen de Nasrettin Hoca Ģahsında din adamları ve dindarların gözden düĢürülmeye çalıĢılması amacı ile Hoca’nın kiĢiliğine uygun düĢmeyen fıkraların da onun adına anlatıldığı görülmektedir.

16 cm. 2001. Çulli.). Letërsia shqipe. 120 f. Sayfalar arasındaki son bölüm Arnavutlukta baĢlığı taĢıyor.]) Elvana Tufa (red. Tiranë : Argeta-LMG. (Bazı Nasreddin Hoca fıkralarına yer veriliyor.Poezia humoristike . Folklori turk. Fabula (Zeka ile gülmek. 81 f. Jorgo S.) Anekdotat e Nastradinit Nasreddin Hoca Tiranë : Zambaku.) Nurgül Özcan ([përg. . Letërsia shqipe Fabula (Nasreddinin GözyaĢları) 40 manzum fıkra 11. Nasreddin Hoca ve berber .Lumo Kollesh. Mendjemprehtësia dhe humori. Nastradini : anekdota. Nasreddinin nükteleri) 86 manzum fıkra 7-Izet S. 21 cm. 20 cm.) Lotët e Nastradinit : (fabula). Anekdota 108 fıkra var. Letërsia shqipe . .) 6-Izet S. 85 f. Nastradini : anekdota. Folklori turk. Tiranë : ABC. 302-306.Hilmi Kolgjegja baĢkanlığında komisyon.Tiranë : Edlora. Përmet : Fjalët e Qiririt. Izet S. Folklor Nga Dibra.Hilmi Kolgjegja. 58 f. LMG. Folklori turk Anekdota 3-Gjino Luka (mblodhi e përsht. Çulli (red. 2011. Perla Shqiptare. 1997. 20 cm. . Donika Titka (red. Hasan Lekaj (red. Telo (red.) Po të kesh komshiun "mik"! : humor nga bëmat e Nastradinit Gjirokastër : Argjiro. 2006. . 21 cm. Fıkralar konularına göre ayrılmıĢ. Letërsia shqipe. 104 f. Bölümde altı fıkra var.) Çallma shakatore : satira nga bëmat e Nastradinit. Buna kıyısında. Anekdota (Zekası ve Nükteleri) Bazıları resimli 135 fıkra var.102 f. Satira (Kavuk ġakası) 79 manzum fıkra 9-Kastriot Hadëri. 13 cm. 322 f. . Fabula (ParçalanmıĢ Ay:Nasreddinden hareketli fıkralar) 10. Nasredin Hoca ĠĢkodrada.). 2007.. . (153158. Jorgo S. 263 sayfa. Telo (red. . 2007. Sayfalarda Nasreddin Hoca fıkraları var. .seçilmiĢ mısralar) Manzum 105 fıkra 8-Izet S. Muharrem Jakupi (red. 2000.) Të qeshësh me mend : (vargje të përzgjedhura nastradiniane). Redaktor Xhezair Abazi.1987. Anekdota 327 fıkra var. .). Anekdota me Nastradinin . Çulli. 4. 2011. Poezia satirike. 20 cm. Gjirokastër : Argjiro. Çulli. 2-Arjeta Duli (përkth.Mehmet Gëzhilli (përg.) Hënë e copëzuar : fabula me motive nga Nastradini Gjirokastër : Argjiro.Tiran.). Letërsia shqipe . Tiran. Çaftan’da. 2007.). 21 cm. 80 f.) 5.1999. Poezia humoristike (KomĢu dostun olursa. Shkodër : Camaj-Pipa.1-Ardi Titka (përg. 93 f.i Ylli Hoxha (red. 20 cm.. Folklori turk.

17 cm.. Letërsia për fëmijë. Anekdota 18-Sami Zeka. 99 f. Letërsia shqipe. Shkrime. Letërsia shqipe. Tit. Mësonjëtorja. .) Nastradini në internet : tregime humoristike. Enciklopedi "Humor & satirë". Tiranë.Gazmore të zgjedhura nga Nastradin Hoxha.) Nastradini i Fierit : roman satirik. 20 cm. 259-506f. Satira Nasreddin adından faydalanarak yazılmıĢ roman 22. 2001. Folklori turk. : me foto . 19 cm. 258 f. Folklori turk.1.Mehmet Gëzhilli (përg. .12. Tiranë. : me il. Fier : Zegali. Anekdota 13. Poezia humoristike Yarısı Nasreddin yarısı Napolyonla ilgili yazılmıĢ resimli çocuk kitabı . e red. 53 f. Letërsia shqipe. 20 cm.Petrit Kaziu (përkth.2. Humori (Nasreddin Hoca Ġnternette: komik hikayeler) 20-Tashko Lako . 2006.Vangjel M. Llazar Marku (red.. Letërsia shqipe.). Mendjemprehtësia dhe humori (Nasreddin mi yoksa Sokrat mı) DeğiĢik konularda fıkralar 21-Tashko Lako. 2007. Fadil Kraja (red. Gozhda e Nastradinit : vjersha satirike dhe fabula. 20 cm. Letërsia shqipe.). Folklori turk. . Botuar Kavajë. 188 f. 20 cm. 21 cm. 2010. . Folklori turk Anekdota (GeçmiĢten günümüze Nasreddin Hoca) Ġki cilt 14-Miltiadh Bode (përkth. Tiranë : Argeta-LMG. Nastradini : bëmat e tij nga lindja deri në ditët tona : anekdota. 143 f. Ilir Buzali (red. : me il. 17 cm. Tiranë : Dita 2000.). Xhevat Beqaraj (red. Tiranë. 349 f. Drejt Europës me gomar të Nastradinit : radiografi e viteve 1990-1996. Tiranë : Argeta-LMG. 17 cm. nga origj. 412 anekdota për Nastradinin.) Nastradin apo Sokrat?. 20 cm. e red. Tregime dhe novela humoristike. Anekdota 412 fıkra 15. 2000. . korrespondenca për shtypin (Nasreddinin eĢeği ile Avrupaya doğru) Basından derlenen mizah yazıları 16.Mehmet Gëzhilli (përg. 1997. Anekdota (Nasreddin Hoca’dan seçilmiĢ fıkralar) 311 fkra 17.Petrit Kaziu (përkth. Nastradini : bëmat e tij nga lindja deri në ditët tona : anekdota. . nga turq. 2003. 2. Romane. 24 cm.: Nasreddin Hoca : secilmis fikralari.) Autorët Nasreddin Hoca .Nikolla Spathari. . 360 f. Shkodër : Idromeno. : fabula. V. origj. f. Anekdota .Çështja nacionale. 120 f. Politika dhe qeverisja. Letërsia shqipe. 1999.Pogradec : DIJA Poradeci. 2005. Xhevahir Lleshi (red. . Nastradini dhe byreku.). V. [1998].). 19 cm. Gjoka. . . 2001. Enciklopedi "Humor & satirë". V. Berat : Uegen.). 268 f. . Gazmore të zgjedhura nga Nastradin Hoxha. Poezia Satira Fabula (Manzum ve mensur fıkralar) DeğiĢik konularda yazılmıĢ yergi Ģiirleri 19-Shyqyri Fejzo. 20 f. 188 f.

Nasrettin hoca hiç de istifini bozmadan. : me il. Kitapların bir kısmı Türkçe kitaplardan tercüme. 3-Nasreddin Hoca’ya sorarlar: Gök yüzünde kaç yıldız var? EĢeğimin tüyleri kadar var . Bazılarında resimler yer alır.. Benzer fıkralar yer ismi değiĢikliği ile baĢka yerlerde de görülebilmektedir."Çiftçi büyük elbet" demiĢ Hoca ve eklemiĢ. Öğlen vakti AkĢehir gölü kenarında. göl maya tutar mı hiç ?" -"Ben de biliyorum tutmayacağını. Nasreddin Hocanın Arnavutlukta gösterildiği fıkralarda diğer fıkra tiplerinin Hocaya karĢı üstünlükleri dile getirilmeye çalıĢılır. Anekdota 14 bölümde televizyon ve internette Nasreddin Hoca’nın yer alıĢı inceleniyor. Bazı eserler manzum olarak kaleme alınmıĢtır." 5-Nasreddin Hoca azığını heybesine koyup yola çıkmıĢ. Folklori turk."Ġlâhi Hoca. ammaaa ya tutarsa !. Karım ölürse küçük kıyamet. 43 f. inanmazsanız sayın ve ozaman inanırsınız..23-Vasil Xhaçka (përkth. Yoğurt çanağını gölde çalkalarken birisi görüp sormuĢ." 6-Bir gün Nasreddin Hoca'yı siyah elbiseleriyle görenler: ." . Mendjemprehtësia dhe humori . bir kısmı derleme olarak hazırlanmıĢtır. Sen alim bir kiĢisin hocam.Hangisi? Büyük kıyamet mi.."Oğlumun babası öldü de . "Çünkü çiftçi buğday yetiĢtirip vermezse pâdiĢah acından ölür.bize söyler misin hocam Ģu dünyanın ortası neresidir? Hoca doğrulur ve ve der ki benim durduğum yerdir. .) Anekdoda të Nastradin Hoxhës. Bu da son yıllarda Nasreddin Hoca’ya olan rağbetin okuyan kesimde arttığını gösterir. zeytinini ve bir çanak yoğurdunu gölgede keyifle yemiĢ. "O'nun yasını tutuyorum.. bir ağacın altında oturmuĢ. Aman hocam diye gülmeye baĢlarlar. Ekmeğini. küçük kıyamet mi? . "padiĢah mı büyük.Hocam kıyametin küçüğü büyüğü olur mu? . Adam üstelemiĢ : ."Efendi" demiĢler.Hocam kıyamet ne zaman kopacak? .inanmazsanız ölçün der. "bu gün karalar giymiĢsin?" . yoksa çiftçi mi ?" ..Olur!. Tiranë : Pa em. 1-Nasreddin hocaya sormuĢlar: .. 2-Birgün Nasreddin hocaya sorarlar." demiĢ Hoca. 4-Hoca'ya: . Pa vt. Eserlerin yayınlandıkları yerler ise Arnavutluk’un büyük bir bölümünü kapsar."Ne oldu Hoca efendi" demiĢler. Kitapların yayın tarihleri 1987’den günümüze kadar gelir.."Ne yapıyorsun Hoca ?" -"Göle maya çalıyorum" demiĢ Hoca. Bazı kitaplar ise Nasreddin Hoca adı kullanılarak yergi muhtevalı olarak baĢka konularda yazılmıĢtır. ben ölürsem büyük kıyamet kopar!.

Dükkânda tesadüfen bulunan Nasreddin Hoca müĢterilere doğru dönüp: . bir dükkân sahibinden biraz helva sadaka olarak vermesini istemiĢ. Bir lenger helvayı önüne çekmiĢ ve hızla atıĢtırmaya baĢlamıĢ. Aralarında birçok benzerlikler bulunan Türk ve Arnavut kültürlerinde Nasreddin Hoca ortak bir kültür değeri olarak hemen hemen aynı Ģekilde tanınmakta ve sevilmektedir. Çocuk kitabı olarak hazırlanan Nasreddin Hoca kitaplarında temsili resimlere de yer verilir. Dayanamayıp. .Türk edebiyatında olduğu gibi Arnavut edebiyatında da nazma çekilen Nasreddin Hoca fıkraları bulunmaktadır. parası olmayan garibana bile döve döve helva yediriyorlar. dayak yemeyi de göze alarak baĢka bir helvacı dükkânına girmiĢ. sorup istemeden. adama sille tokat giriĢmiĢ."Bre adam. SONUÇ Sekizyüz yıl kadar önce yaĢamıĢ olan Nasreddin Hoca.Konya çarĢısındaki helvacı dükkânlarının vitrinlerine iĢtahla bakan gariban adamın biri. Garibanın canı da çok helva çekmiĢ. fıkraları ile dünyanın büyük bir kısmında insanları güldürdüğü ve düĢündürdüğü gibi Arnavutlukta ta aynı biçimde adından söz ettirmeye devam etmektedir. Fıkraları hala dost meclislerinde yerine göre eğlenmek yerine göre düĢündürmek veya nükte yapmak için anlatılmaktadır. Son yıllarda yayınlanmaya baĢlayan Nasreddin Hoca ile ilgili eserlere karĢı gösterilen ilgi. . parasını ödemeden böyle helva yenir mi?" demiĢse de adamın aldırmayıp atıĢtırmayı sürdürdüğünü gören helvacı." demiĢ.7. kitapla meĢgul olan kesimlerde de Hoca’nın önemli bir yere sahip olduğunu gösterir. Dükkâncı vermemiĢ. Helvacı adamın üstüne yürümüĢ."ġu Konyalı helvacılar ne iyi adamlar.