P. 1
İlber Ortaylı - Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi.pdf

İlber Ortaylı - Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi.pdf

|Views: 2,942|Likes:
Yayınlayan: uterw
Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi
Türkiye Teşkilat ve İdare Tarihi

More info:

Published by: uterw on Apr 23, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/18/2013

pdf

text

original

ilber Ortayit

Cedit eşriyat

• •

TURKIYE

TEŞKiLAT ve DARE TARİHİ

Uber Ortaylı 27 Mayıs 1947'de Avusturya Bregenz'de dünyaya geldi. İlk ve
orta öğrenimini İstanbul ve Ankara'da tamamladı. 1965'te Ankara Atatürk
Lisesi'nden mezun oldu. Ankara Üniversitesi SBF İdari Şube (1969) ile DTCF
Tarih bölümünü bitirdi. Viyana Üniversitesi'nde Slavistik ve Orientalistik
okudu.

Yüksek lisansını Chicago Üniversitesi'nde Prof. Halil İnalcık ile yaph.
Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler adlı tezi
ile doktora derecesi aldı (1974), Osmanlı İmparatorluğu'nda Alman Nüfuzu adlı

çalışmasıyla da doçent (1979), 1989'da profesör oldu.

Viyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskova, Roma, ·Münih, Strasbourg,
Yanya, Sofya, Kiel, Cambridge, Oxford ve Tunus üniversitelerinde Inisafir

öğretim üyeliği yaph, seminerler ve konferanslar verdi. Yerli ve yabancı

bilimsel dergilerde 16. yüzyıl ila 19. yüzyıl Osmanlı tarihi ve Rusya tarihi ile
ilgili makaleleri yayırnlandı.

1989-2002 yıllan

arasında Siyasal Bilgiler

Fakültesi'nde İdare Tarihi Bilim Dalı Başkanı'ydı. Bilkent Üniversitesi'nde de

çalışan Ortaylı şimdi Galatasaray Üniversitesi'nde öğretim üyesidir ve aynı

zamanda Topkapı Sarayı Müzesi Başkanlığı görevini yüriihnektedir. İlber

Ortaylı, Uluslararası Osmanlı Etütleri Kolnitesi yönetim kurulu üyesi ve

Avrupa ranoloji Ceıniyeti üyesidir.
Kitaplan (son basılan yayınevi ve yayım yılına

göre): Tanzimatdan
Cumhuriyete Yerel Yönetim Geleneği (Hil 1985), Hukuk ve İdare Adamı Olarak

Osmanlı Devletinde Kadı (Turhan 1994), Studies on Ottoman transformatian (lsis

Press 1994), Türkiye İdare Tarihine Giriş (Turhan 2000), Tanzimat Devrinde

Osmanlı Mahalli İdareleri 1840-1880 (TTK 2000), Osmanlı Toplumunda Aile (Pan

2001), Gelenekten Geleceğe (Ufuk Kitaplan 2001), Osmanlı İmparatorluğu'nda

İktisadi ve Sosyal. eğişim. Makaleler 1 (Turhan 2004), Filoloji ve Tarih (TÜBA

2005), Osmanlı 'yı

Yeniden Keşfetmek (Timaş 2006), Son imparatorluk Osmanlı

(Timaş 2006), Osmanlı İmparatorluğunda Alman Niifuzu (Alkım 2006), Kırk

Ambar Sohbetleri (Aşina Kitaplar 2006), İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı (Alkım
2006), Eski Dünya Seyahatnamesi (Aşina Kitaplar 2007), Batılılaşma Yolunda
(Merkez Kitapçılık 2007), Tarihin Sınırlarına Yolculuk (Timaş 2007), Avrupa ve
Biz (Turhan 2007), İstanbul'dan Sayfalar (Alkım 2007), Ottoman Studies (İstanbul
Bilgi Üniversitesi 2007), Osmanlı Barışı (Timaş 2007). Söyleşiler: İlber Ortaylı ile
Tarihin Sınırlarına Yolculuk, (Mustafa Armağan ile, Ufuk Kitaplan 2001),

Osmanlı Mirasından Cumhuriyet Türkiye'sine İlber Ortaylı ile Konuşmalar, (Taha

Akyol ile, Ufuk Kitaplan 2002), İlber Ortaylı Kitabı 1 Zaman Kaybolınaz (Nilgün
Uysal ile, İş Bankası2006), Tarih Yazıcılık Üzerine (Cedit 2009). ·

• •

TURKIYE

.

.

. .

TEŞKILAT ve IDARE TARIHI

İLBER ORTAYLI

Cedit Neşriyat -Ankara 2008

Cedit eşriyat

Umumi eşriyat Numarası

: 10

Araştırma 1 inceleme Serisi

: 8

ISBN 978-975-7352-10-5

Kitap Editörü : Ahmet Nezihi Turan

Üçüncü Baskı :Şubat-2010

Dizgi ve mizanpaj : Cedit Neşriyat

Baskı ve cilt: Boyut Matbaası, Tel: (312) 384 72 12

Cedit Neşriyat Matbuat inş. ve Nak. San. Tic. Ltd. Şti.

Tunus Caddesi 53 /3 Kavaklıdere-Ankara

Tel: (312) 426 66 16-426 77 78

Faks: (312) 466 30 10

E-Mail: turkiyegunlugu@superonline.com

turkiyegunlugu@yahoo.com

Web: www.turkiyegunlugu.net

Bu kitabm Türkçe ve yabanci
dillerdeki eşir haklan mahfuzdur
ve Cedit eşriyai Ü.d. §ti'ne aittir; · · ' · . · •
hiçbir bölümü aşirmüessesenin
resm7 izni o/maks1zm fotokopi ve
bilgisayar dahil elektronik veya
mekanik vasJtayla yeniden

çoğaltJ/amaz ve yayimlanamaz.

Bu kitabı,

babam (merhum) Kemal Ortaylı'nın
aziz hatırasına
minnet ve sevgi ile ithaf ediyorum.

. .

.

IÇINDEKILER

ÖNSÖZ ....................................................................................... 13

KISALTMALAR ........................................................................ 14

GİRİŞ ........................................................................................... 15

BİRİNCİ BÖLÜM: ORTAÇAGLARIN AŞlNDA

BÖLGEMiZDE BULUNAN
BÜYÜK iMPARATORLUKLAR
........... 23

A. S asanller Devrinde ran ...................................................... 24

Sasanilerde Merkez ve Eyalet Yönetimi... ........................ 27

B. Bizans mparatorluğunun Yönetim apısı. ..................... 29

İmparator ve Merkezi Hükümet Örgütü ......................... 33

Hukuki apı. ........................................................................ 37

Eyalet daresi. ....................................................................... 39

Bizans' ta Toprak Rejimi... ................................................... 40

Bizans'ta Kentsel Örgütler ................................................. 42

B.

't T"

a·· .. ..

45

ızans a ıcaret

rgutü .................................................... .

İKİNCİ BÖLÜM: İSLAM DEVLETiNDE ÖNETİM ........ 53

İslam Devletinde Yönetim Örgütü .................................... 57

Merkezdeki Görevli ve Bürolar ......................................... 59

İslam Hukuk Sistemi Üzerine ............................................ 61

İslam İmparatorluğunda Yargı Örgütü ............................ 64

İslam Devletinde Vergi ....................................................... 65

İslam Devletinde Arazi Rejimi .......................................... 67

İslam Şehirleri ...................................................................... 69

Sonuç ..................................................................................... 73

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: ORTAÇAGLARDA KDENİZ VE

İTALYAN DENİZCİ DEVLETLERİ .. 77

İtalyan Kentlerinde Nüfus rhşı ve Yönetim ................. 81

İtalyan Cumhuriyetinde Ticaret, Ulaştırma, Gemicilik. 82

Hansa ehirleri ve Novgorod ............................................ 86

Hansa irliğinin Çöküşü .................................................... 91

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: 12. ve 13. YÜZYILDA ANADOLU ... 97

A. Selçuklularda Merkez ve Eyalet Örgütü ....................... 101

B. Anadolu Selçukilerinde Toprak ve Askerlik ............... 104

C. Anadolu'da Beylikler Döneminin arathğı

Tarihi Sonuçlar ................................................................... 106

D. 14. Yüzyıl Başlannda Doğu Avrupa ve rtadoğu ...... 107

BEŞİNCi BÖLÜM: OSMANLI TOPRAK İSTEMİ

ÜZERİNE ..................................................... 113

A. Osmanlı İmparatorluğunun Tarih Sahnesine ıkışı .. 113

B. Tirnar Sistemi ...................................................................... 124

C. Reayanın Vergi ve Hizmet ükümlülüğü ..................... 133

Vergi eşitleri .................................................................... 134

Vergi ve Yükümlülüklerden ağışıklık .......................... 141

D. Kırsal Hayata Bir akış .................................................... 143

C-elall isyanları ve Irs1 Toprak Denetiminin

Yerleşmesi. .......................................................................... 155

E. Osmanlı Toprak Sistemine lişkin

Bazı Teoriler akkında Düşünceler ............................... 160

Osmanlı İmparatorluğunun Sosyo-Ekonomik

Yapısını Bölgesel Analiz Metoduyla çıklamak

İsteyen Kurarnlar ............................................................... 161

ALTINCI BÖLÜM: OSMANLI EVLETİNİN MERKEZ
ve AŞRA ÖRGÜTÜ .......................... 169

A. Osmanlı Padişahı ve Saray .............................................. 169

Osmanoğulları Hanedanı: Hanedan-ı Al-i Osman ....... 173

Hilafet ve smanlı Padişahları ........................................ 198

Osmanlı Devleti Bir Şeriat Devleti miydi? ..................... 199

B. Saray eşkilatı .................................................................... 202

Kul Sistemi ......................................................................... 208

C. Divan-ı Hümayun .............................. , ............................... 209

Divan-ı Hümayun Kalemleri.. ......................................... 214

D. Sadrazam ve ab-ı Ali ...................................................... 220

E. Maliye Örgütü ..................................................................... 223

F. İlmiyye Teşkilab .................................................................. 230

G. Ordu ve Donanma ............................................................. 240

Osmanlı Denizciliği ........................................................... 245

H. Osmanlı Eyalet daresi ..................................................... 250

Osmanlı İmtiyazlı Eyaletleri ............................................ ·255

Bölüme Ek: smanlı Devletinde adı ................................ 261

YEDiNCİ BÖLÜM: OSMANLI EHİRLERİ ve

ULAŞTlRMA ....................................... 279

A. Osmanlı Şehirlerinin Yapısı ve Kurumlaşması. .......... 279

Osmanlı Şehrinin Mekansal apısı. ................................ 280

Şehrin Yönetimi ................................................................. 281

Modem ehir Yönetimine Geçişi Gerektiren
Nedenler ............................................................................. 290

Osmanlı Şehrinin Yönetim ve apısal Özellikler

YönündenAvrupa Kentleriyle arşılaşbrılması .......... 291

Osmanlı Şehirlerinde Üretim ve Esnaf oncaları ......... 293

Muhtesib ve Narh şlemi .................................................. 300

Osmanlı Şehirlerinde İaşe ve bate Sorunu ................... 303

Mahalle (İdaresi ve Toplumsal apısı) ........................... 305

Osmanlı Kentlerinde ltYapı Tesisleri

ve Kentsel Hizmetler ......................................................... 310

Vakıf .................................................................................... 311

Osmanlı Şehirlerinde Yapı İşlerininOüzenlenişi

ve apı Örgütü .................................................................. 318

Gayrimüslim alıailelerindeki İmar Denetimi ............ 322

B. Kentsel ve Bölgesel laşım Sistemi

ve Ticari Örgütlenme ........................................................ 324

Endüstri Öncesi Toplumda laştırma Sorunları .......... 325

Kapitülasyonlar akkında ............................................... 337

SEKİZİNCi BÖLÜM: SİYASAL ve TOPLUMSAL

DEGİŞME DÖNEMİ.. ..................... 345

A. Klasik smanlı Düzeninin ozulması.. ........................ 345

B. 18. Yüzyıl Türkiye'sinde Siyasal ve Sosyal eğişme .. 355

Bölüme Ek 1 : 17. Yüzyıl Sonlarında Orta Anadolu

VilayetleriıUn Toplumsal-Ekonomik

Durumu Üzerine ............................................................ 363

Bölüme Ek 2 : kinci Viyana uşatmasından Soma smanlı

İmparatorluğunda Slav Uluslar Sorunu ve Rusya .... 372

Bölüme Ek 3 : 18. Yüzyıl ve odemleşme Düşüncesi.. ..... 389

DOKUZUNCU BÖLÜM: TANZiMAT ÖNEMİ 1
YÖNETiMiN ODERNLEŞMESİ.. 401

A. Tanzimat Hareketinin Nedenleri ve iteliği ............... 401

Tanzimat ermanının incelenmesi ................................. 404

B. Merkezi dare Örgütünde odernleşme ...................... 408

Eğitim Kurumlarında Modernleşme ............................... 410

Yargı Örgütünde eğişmeler .......................................... 412

Tanzimat'tan Soma Hukuk ve
Yönetirnde Laikleşme Başlangıcı ................................... 415

Parlamentarizmin elişmesi... ......................................... 418

C. Taşra Yönetiminde Merkeziyetçilik. .............................. 427

Vilayet Örgütünde eğişmeler ....................................... 427

Belediye Örgütünün urulması. ..................................... 435

D. Tanzimat Hareketinin arattığı Tepkiler ve

1858 Arazi Kanunnamesi.. ............................................... 443

Bölüme Ek: Osmanlı Toplumunda Millet Sistemi.. .......... 449

ONUNCU BÖLÜM: TANZiMAT EVRİNE GENEL

BİR BAKlŞ ........................................ 467

Tanzimat ürokratları-Islahatçı Bürokrasi.. ...................... 471

Tanzimat ve Merkeziyetçi Maliye ....................................... 475

Merkezi Hükümet Babıali) ................................................. 481

19. Yüzyılda Osmanlı Hükümdarlan ve Saray ................ 488

Merkeziyetçilik ve aşra İdaresi ......................................... 495

Modern smanlı Belediyeleri .............................................. 503

Merkeziyetçi dare ve Kontrol Araçlan .............................. 508

Geç Tanzimat ve kinci Meşrutiyet Dönemi ..................... 513

Merkezi Hükümette Yeniden apılanma .......................... 516

Tanzimat ve II. Meşrutiyet Devri dari Tarih
Kronolojisi. ............................................................................. 529

Bölüme Ek : II. Abdülhamid Döneminde
Anayasal Rejim Meselesi .................................... 533

KULLANILAN KAYNAKLAR ............................................. 541

DİZİN ....................................................................................... 563

..

ÜN SÖZ

Osmanlı

idari teşkilatı

imparatorluklar bölgesi Ortadoğu
medeniyetinin teşkilatianma tarihindeki zirveyi temsil eder.

Bir imparatorluğun

idari teşkilatı

onun zengin sosyal

kurumlaşmasının

bir yansımasıdır.

Bu zor deneme inşallah

amacına ulaşır.

Bu konuda talebelerin ve meslek dışı okuyucunun ihtiyacı için,
ilk kez 1979'da yazdığım bu kitabı, birinci baskıdan sonra bir daha,
maalesef ele alamadım. Talep üzerine dostum ve talebem Dr.
Mustafa Çalık'ın himmetiyle kısa zamanda, aşağı yukarı bir misli
daha genişletmek suretiyle yeniden baskıya hazırladım. Eserin bu
haliyle 2007'nin Kasım ayında yapılan 'yeni' birinci baskısının
birkaç ay gibi kısa bir müddette bitmesi ve 2008'deki ikinci

baskısının da yoğun alaka görmesi elbette sevindiricidir.

Tenkid ve -tavsiyelerin müteakip baskılar için yararlı olacağını
tekrar ifade etmek isterim.

Cediften çıkan genişletilmiş

ve gözden geçirilmiş

birinci

baskının

hazırlanmasında en büyük zahmeti daha evvel de

belirttiğim gibi, dostum, aziz meslektaşım Prof. Dr. Ahmet Nezihi

Turan üstlenmişti. Elinizdeki üçüncü baskıdan evvel ise lnönü
Üniversitesi'nin genç hocalarından Dr. Etem Çalık, nadir bulunur
Türkçe bilgisi ve metin dikkati ile kitabı başından sonuna kadar
yeniden inceleyerek sehven ve yahut zühQien gözümüzden kaçmış
imla ve bazı ifade hatalarını tashih etmiştir. Dizgi ve mizanpaj

işlerinin yükünü ise her zamanki gibi, Cedit Neşriyafın dikkatli ve

sabırlı emektan Vedat Erden taşımıştır.

Kendilerine teşekkürüm

sonsuzdur.

Cedit Neşriyat ve Dr. Mustafa Çalık'a da ayrıca teşekkür

borçluyu m.

iıber Ortaylı

(201 O, Istanbul)

KISAL TMALAR

Age

Agm

AŞS

AÜHF
BA/BOA

DİA

DTCF
EF
IJMES

İA

İTÜ

İÜEF

İÜHF

İÜİF

KŞS

MD
ODTÜ

SBF

TDK
TMMOB

TODAİE

TTK

TUBA

TVYY

YKY

Adı geçen eser

Adı geçen makale

Ankara er'iyye Sicili
Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi

Başbakanlık Osmanlı Arşivi

Türkiye Diyanet akfı İslam Ansiklopedisi
Dil ve Tarih oğrafya Fakültesi
Encyclopaedia of Islam (New Edi tion)
International Journal of Middle Ea:Stern Studies
Milli Eğitim Bakanlığı İslam Ansiklopedisi

İstanbul Teknik Üniversitesi

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi

İstanbul Üniversitesi ktisat Fakültesi

Kayseri er'iyye Sicili

Mühiınıne Defteri

Orta oğu Teknik Üniversitesi
Siyasal Bilgiler Fakültesi
Türk Dil Kurumu
Türk Mühendis ve Mimar daları Birliği
Türkiye ve rtadoğu Amme daresi Enstitüsü
Türk Tarih Kurumu
Türkiye Bilimler Akademisi

TarihVakfı Yurt ayınları

Yapı ve Kredi ayınları

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->